Wikipedia papwiki https://pap.wikipedia.org/wiki/P%C3%A1gina_Prinsipal MediaWiki 1.47.0-wmf.15 first-letter Medio Spesial Diskushon Usuario Diskushon usuario Wikipedia Diskushon Wikipedia Fail Diskushon fail MediaWiki Diskushon MediaWiki Malchi Diskushon malchi Yuda Diskushon yuda Kategoria Diskushon kategoria TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Slovenia 0 2996 200473 172538 2026-08-13T07:57:13Z Martin Macha 2111 11698 /* */ 200473 wikitext text/x-wiki {{infopais| variante = c | lenga oficial = sloveno | gentilisio = slovenio | titulonan_kabesantenan = [[Presidente]]<br/>[[Promé minister]] | nombernan_kabesantenan = [[Nataša Pirc Musar]]<br/>[[Janez Janša]] }} '''Slovenia''' ta un pais chikitu den [[Oropa Sentral]]. E tin frontera ku [[Italia]] na wèst, [[Austria]] panort, [[Hungria]] na nortost, [[Kroasia]] pasùit, i tin un salida chikí na [[Laman Adriátiko]] den sùitwèst. E [[kapital]] i siudat mas grandi ta [[Ljubljana]]. Otro siudatnan importante ta Maribor, Celje i Koper. Slovenia tabata forma parti di [[Yugoslavia]] te ku aña 1991, ora ku e pais a deklará su [[independensia]] despues di un [[referèndum]]. E konfrontashon ku forsanan yugoslavo, konosí komo Guera di Diez Dia, a kaba asina ku e independensia di Slovenia a keda rekonosí. Slovenia a bira miembro di [[Union Oropeo]] na 2004 i tambe ta parti di e eurozona desde 2007. Alaba pa su naturalesa, seru i rionan, e pais ta un destinashon popular pa [[turismo]], inkluso pa ski i espeleologia (explorashon di kueba). E idioma ofisial ta sloveno, i moneda ta [[euro]] (EUR). == Link eksterno == * [http://www.slovenia.si/ Slovenia.si]. Your gateway to information on Slovenia. * [http://www.vlada.si/en/ Government of the Republic of Slovenia] * [http://www.gov.si/] - Portal ofisial di gobièrnu di Slovenia * [http://mountains.slovenia.flowiktionary.org Mountains in Slovenia] [{{Oropa}} [[Category:Slovenia]] 62h82qnssokw0d0lizsn5jem3f005t1 1953 0 4256 200468 196429 2026-08-12T20:53:20Z Caribiana 8320 /* A nase */ Amy Lasten 200468 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Aña}} '''1953''' ta un aña komun kuminsando riba un djaweps riba e [[kalènder gregoriano]]. == A sosodé == '''Yanüari''' '''Febrüari''' * [[1 di febrüari|1]] - Na [[Aruba]] a funda klup di futbòl [[River Plate Aruba|River Plate]]. '''Mart''' '''Aprel''' '''Mei''' '''Yüni''' '''Yüli''' '''Ougùstùs''' '''Sèptèmber''' '''Òktober''' '''Novèmber''' * [[15 di novèmber|15]] - Na [[Venezuela]] a funda e kanal di televishon [[Radio Caracas Televisión]]. '''Desèmber''' == A nase == '''Yanüari''' * [[3 di yanüari|3]] &ndash; [[Nolda Römer-Kenepa]], historiadó i archivista [[Kòrsou|kurasoleño]]. * [[10 di yanüari|10]] &ndash; [[William Millerson]] (†2020), kampeon di [[karate]] (1973), politiko di [[Kòrsou]]. '''Febrüari''' * [[26 di febrüari|26]] &ndash; [[Marcel Gumbs]], polítiko di Sint Maarten i e di dos [[promé minister]] di pais Sint Maarten (2014-2015). '''Mart''' * [[30 di mart|30]] &ndash; [[Nelson Carrilho]] († 2026), eskultor hulandes-[[Kòrsou|kurasoleño]]. '''Aprel''' * [[23 di aprel|23]] &ndash; [[Herman van Bergen]], artista plastiko multidisiplinario di [[Kòrsou]] '''Mei''' '''Yüni''' '''Yüli''' '''Ougùstùs''' '''Sèptèmber''' '''Òktober''' * [[23 di òktober|23]] &ndash; [[Desiree Correa]], outor [[aruba]]no. '''Novèmber''' * [[24 di novèmber|24]] &ndash; [[Amy Lasten]] († 2026), aktris, dosente drama, direktor di teatro i promotor kultural di [[Aruba]]. '''Desèmber''' == A fayesé == '''Yanüari''' '''Febrüari''' '''Mart'''<br> [[5 di mart|15]] - [[Joseph Stalin]] (74), lider polítiko di [[Union Sovietiko]] (1924-1953) '''Aprel''' '''Mei''' '''Yüni''' '''Yüli''' * [[30 di yüli|30]] - [[Willem Hoyer]] (91), poeta, eskritor, músiko, kompositor i historiadó di [[Kòrsou]]. '''Ougùstùs''' '''Sèptèmber''' '''Òktober''' '''Novèmber''' '''Desèmber''' [[Category:Aña]] 5mmayv0sps8djoexmuk73794vnnd17z Usuario:Caribiana/Sandbox/Kladblok 2 7580 200471 200295 2026-08-12T21:27:20Z Caribiana 8320 200471 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' * [[AIOF]] - [[Afroarubano]] - [[Proteccion di Consumidor]] - [[Scooting Aruba]] - [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] - ---------------- {{Databox}} {{multiple image | total_width = 250 | perrow = 1/2 | border = | align = right | header = Drone | header_align = center | image1 = MQ-9 Reaper UAV (cropped).jpg | image2 = PIA22460-Mars2020Mission-Helicopter-20180525 (cropped).jpg | image3 = Spying quadcopter (cropped).jpg }} Un '''drone''', tambe yamá vehíkulo aéreo sin tripulashon (UAV, for di [[ingles]] ''unmanned aerial vehicle''), ta un aeronave ku no tin piloto, tripulashon ni pasahero abordo. Un drone por wòrdu kontrolá remotamente pa un operador desde tera òf por funshoná parsialmente òf completamente outónomo ku yudansa di sistema di nabegashon, sensor i kòmpiuter.<ref name="auto1">{{cite book |last=Gettinger |first=Daniel|editor-first1=James |editor-last1=Patton Rogers |title=De Gruyter Handbook of Drone Warfare |date=2024 |doi=10.1515/9783110742039-003 |isbn=978-3-11-074203-9|chapter=3 Defining Drones|pages=25–40|publisher=De Gruyter|location=Berlin, Boston}}</ref><ref name="uav">{{cite journal |last1=Pan |first1=Honghao |last2=Zahmatkesh |first2=Mohsen |last3=Rekabi-Bana |first3=Fatemeh |last4=Arvin |first4=Farshad |last5=Hu |first5=Junyan |title=T-STAR: Time-Optimal Swarm Trajectory Planning for Quadrotor Unmanned Aerial Vehicles |journal=IEEE Transactions on Intelligent Transportation Systems |date=August 2025 |volume=26 |issue=8 |pages=12532–12547 |doi=10.1109/TITS.2025.3557783 |bibcode=2025ITITr..2612532P}}</ref> E término sistema di avion sin tripulashon (UAS, unmanned aircraft system) ta referí na e sistema kompletu, ku ta inkluí e aeronave, e sistema di kontrol i otro ekiponan nesesario pa su operashon. ==Historia i desaroyo== Dronenan a wòrdu desaroyá originalmente durante [[siglo 20|siglo binti]] prinsipalmente pa uso militar. Nan tabata destiná pa mishonnan ku tabata peligroso, repetitivo òf poko apropiá pa piloto humano.[3] Ku e desaroyo di teknologia di kontrol, navegashon i komunikashon, i ku e gastunan di produkshon a baha, uso di drone a ekspandé konsiderablemente durante siglo 21. Awendia, e drone ta wòrdu usá tantu pa propósito militar komo pa un gran kantidat di aplikashon sivíl i komersial. ==Uso sivíl== Entre e aplikashonnan mas komun di drone ta: * fotografia i filmashon aéreo; * levantamentu di tereno i trahamentu di mapanan; * agrikultura di presishon; * monitoreo di kandéla di mondi; * monitoreo di riu i otro recurso natural; * investigashon i monitoreo di medio ambiente; * opservashon meteorológiko; * trabou di polis, búsqueda i vigilansia; * inspeccion di edifisionan, puente i otro infrastruktura; * entrega di produkto i suministro médiko; * entretenementu i produccion audiovisual; * kareda di drone.[3][4][5] Dronenan ta permití pa hasi opservashon i trabounan den lugánan difísil pa hende alkansá, i den algun kaso nan por redusí riesgo pa trahadó. Nan ta wòrdu usá tambe pa saka imágennan aéreo, inspektá infrastruktura, traha mapanan di tereno i kolektá informashon pa investigashon. == Kareda di drone == Un di e aplikashonnan mas spesífiko di drone ta kareda di drone, kaminda piloto ta kontrolá dronenan di haltu velocidad den kursonan ku obstákulonan. Un forma popular ta FPV (First Person View), kaminda e piloto ta mira en tempu real loke e kámara montá riba e drone ta registrá. Esaki ta duna e piloto un bista similar na esun di un piloto ku ta sentá den e aeronave. Dronenan FPV a bira tambe un medio importante pa produccion audiovisual, pasobra nan por bula serka di obhetonan i sigui vehíkulonan na haltu velocidad, loke ta permití pa produsí imágen ku ta difísil pa logra ku métodonan konvenshonal di filmashon. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Unmanned aerial vehicle}} {{References}} ;Lista di fuente }} [[:Kategoria:Teknologia]] -------- Un '''drone''' ([[ingles]]: drone of unmanned aerial vehicle, UAV), ta un vehíkulo aéreo sin tripulashon òf sistema di avion sin tripulashon (UAS), komunmente konosí komo un drone aéreo òf simplemente drone, ta un avion sin piloto humano, tripulashon òf pasahero abordo, ku en bes di esei ta sea outónomo òf kontrolá remotamente.<ref name="auto1">{{cite book |last=Gettinger |first=Daniel|editor-first1=James |editor-last1=Patton Rogers |title=De Gruyter Handbook of Drone Warfare |date=2024 |doi=10.1515/9783110742039-003 |isbn=978-3-11-074203-9|chapter=3 Defining Drones|pages=25–40|publisher=De Gruyter|location=Berlin, Boston}}</ref><ref name="uav">{{cite journal |last1=Pan |first1=Honghao |last2=Zahmatkesh |first2=Mohsen |last3=Rekabi-Bana |first3=Fatemeh |last4=Arvin |first4=Farshad |last5=Hu |first5=Junyan |title=T-STAR: Time-Optimal Swarm Trajectory Planning for Quadrotor Unmanned Aerial Vehicles |journal=IEEE Transactions on Intelligent Transportation Systems |date=August 2025 |volume=26 |issue=8 |pages=12532–12547 |doi=10.1109/TITS.2025.3557783 |bibcode=2025ITITr..2612532P}}</ref> UAVnan a wòrdu desaroyá originalmente durante [[siglo 20|siglo binti]] pa mishonnan militar muchu “aburrido, sushi òf peligroso”[3] pa hende, i pa siglo bintiun a bira aktivonan esensial pa mayoria di e militarnan. Segun ku teknologianan di kòntròl a mehorá i gastunan a baha, nan uso a ekspandé pa hopi aplikashon no-militar.[4] Esakinan ta inkluí * fotografia aéreo, * kobertura di área,<ref name="tits">{{cite journal |last1=Rekabi-Bana |first1=Fatemeh |last2=Hu |first2=Junyan |last3=Krajník |first3=Tomáš |last4=Arvin |first4=Farshad |title=Unified Robust Path Planning and Optimal Trajectory Generation for Efficient 3D Area Coverage of Quadrotor UAVs |journal=IEEE Transactions on Intelligent Transportation Systems |date=March 2024 |volume=25 |issue=3 |pages=2492–2507 |doi=10.1109/TITS.2023.3320049 |bibcode=2024ITITr..25.2492R |url=https://durham-repository.worktribe.com/output/1899538}}</ref> * agrikultura di presishon, * monitoreo di kandela di mondi,<ref name="ast">{{cite journal |last1=Hu |first1=Junyan |last2=Niu |first2=Hanlin |last3=Carrasco |first3=Joaquin |last4=Lennox |first4=Barry |last5=Arvin |first5=Farshad |title=Fault-tolerant cooperative navigation of networked UAV swarms for forest fire monitoring |journal=Aerospace Science and Technology |date=April 2022 |volume=123 |article-number=107494 |doi=10.1016/j.ast.2022.107494 |bibcode=2022AeST..12307494H}}</ref> * monitoreo di riu<ref name="Manfreda Dor Remote sensing">{{cite book |last1=Manfreda |first1=Salvatore |last2=Ben Dor |first2=Eyal |title=Unmanned Aerial Systems for Monitoring Soil, Vegetation, and Riverine Environments |chapter=Remote sensing of the environment using unmanned aerial systems |date=2023 |pages=3–36 |doi=10.1016/B978-0-323-85283-8.00009-6 |isbn=978-0-323-85283-8}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Perks |first1=Matthew T. |last2=Dal Sasso |first2=Silvano Fortunato |last3=Hauet |first3=Alexandre |last4=Jamieson |first4=Elizabeth |last5=Le Coz |first5=Jérôme |last6=Pearce |first6=Sophie |last7=Peña-Haro |first7=Salvador |last8=Pizarro |first8=Alonso |last9=Strelnikova |first9=Dariia |last10=Tauro |first10=Flavia |last11=Bomhof |first11=James |last12=Grimaldi |first12=Salvatore |last13=Goulet |first13=Alain |last14=Hortobágyi |first14=Borbála |last15=Jodeau |first15=Magali |last16=Käfer |first16=Sabine |last17=Ljubičić |first17=Robert |last18=Maddock |first18=Ian |last19=Mayr |first19=Peter |last20=Paulus |first20=Gernot |last21=Pénard |first21=Lionel |last22=Sinclair |first22=Leigh |last23=Manfreda |first23=Salvatore |title=Towards harmonisation of image velocimetry techniques for river surface velocity observations |journal=Earth System Science Data |date=8 July 2020 |volume=12 |issue=3 |pages=1545–1559 |doi=10.5194/essd-12-1545-2020 |bibcode=2020ESSD...12.1545P |doi-access=free |hdl=11563/161555 |hdl-access=free}}</ref> * monitoreo di medio ambiente<ref>{{cite journal |last1=Koparan |first1=Cengiz |last2=Koc |first2=A. Bulent |last3=Privette |first3=Charles V. |last4=Sawyer |first4=Calvin B. |date=March 2020 |title=Adaptive Water Sampling Device for Aerial Robots |journal=Drones |volume=4 |issue=1 |page=5 |doi=10.3390/drones4010005 |doi-access=free |bibcode=2020Drone...4....5K}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Koparan |first1=Cengiz |last2=Koc |first2=Ali Bulent |last3=Privette |first3=Charles V. |last4=Sawyer |first4=Calvin B. |last5=Sharp |first5=Julia L. |author5-link=Julia Sharp |date=May 2018 |title=Evaluation of a UAV-Assisted Autonomous Water Sampling |journal=Water |volume=10 |issue=5 |page=655 |doi=10.3390/w10050655 |doi-access=free |bibcode=2018Water..10..655K}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Koparan |first1=Cengiz |last2=Koc |first2=Ali Bulent |last3=Privette |first3=Charles V. |last4=Sawyer |first4=Calvin B. |date=March 2018 |title=In Situ Water Quality Measurements Using an Unmanned Aerial Vehicle (UAV) System |journal=Water |volume=10 |issue=3 |page=264 |doi=10.3390/w10030264 |doi-access=free |bibcode=2018Water..10..264K}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Koparan |first1=Cengiz |last2=Koc |first2=Ali Bulent |last3=Privette |first3=Charles V. |last4=Sawyer |first4=Calvin B. |date=March 2019 |title=Autonomous In Situ Measurements of Noncontaminant Water Quality Indicators and Sample Collection with a UAV |journal=Water |volume=11 |issue=3 |page=604 |doi=10.3390/w11030604 |doi-access=free |bibcode=2019Water..11..604K}}</ref> * opservashon di wer, polis i vigilansia, inspekshon di infrastruktura, kontrabanda,<ref>{{cite web |url=https://www.foxnews.com/us/drones-smuggling-porn-drugs-to-inmates-around-the-world/ |title=Drones smuggling porn, drugs to inmates around the world |publisher=[[Fox News]] |date=17 April 2017 |access-date=17 April 2017 |archive-date=31 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180831035314/http://www.foxnews.com/us/2017/04/17/drones-smuggling-porn-drugs-to-inmates-around-world.html |url-status=live}}</ref> * entrega di produkto, * entretenementu * kareda di drone. Un '''drone''', òf vehíkulonan aéreo sin tripulashon (UAV), ta bula sin un piloto humano abordo. Nan ta wòrdu kontrolá pa un piloto di tera òf ta bula pa nan mes usando GPS i kòmpiuter. Drone ta saka potrèt aéreo, inspektá lugánan difísil pa alkansá, traha mapa di tereno i entregá suministro médiko. ------------------ Un '''drone''' ta un vehiculo sin un persona abordo pa maneh’é. Vehiculonan sin tripulacion por wordo maneha of guia remotamente, of nan por ta autonomo, na un grado mas grandi òf ménos, poseé sierto kapasidatnan pa sinti nan ambiente y nabega riba nan mes. Un vehíkulo sin tripulashon (UV) ta un vehíkulo sin un persona abordo. Vehíkulonan sin tripulashon por ta bou di kòntròl telerobótiko—vehíkulonan kontrolá remotamente òf guiá remotamente—òf nan por wòrdu kontrolá outónomo—vehíkulonan outónomo—ku ta kapas pa sinti nan ambiente i nabegá riba nan mes. [sitashon mester] A wòrdu informá ku e forsanan armá di mas ku 100 pais tin aproksimadamente 170 diferente tipo di drone den servisio. [1] ==Tipo di drone== Tin diferente tipo di vehiculo sin tripulashon:[2] * vehíkulo di kòntròl remoto (RC), manera outonan ku ta wòrdu kontrolá pa radio òf avionnan ku ta wòrdu kontrolá pa radio * vehiculo di tera sin tripulashon (UGV), manera e outonan outónomo, òf vehíkulonan di kombate sin tripulashon (UCGV) * trùk ku ta core su mes * traktor sin shofùr * Vehíkulo di tera i aéreo sin tripulashon (UGAV), vehíkulo sin tripulashon ku métodonan di lokomoshon híbrido * Vehíkulo aéreo sin tripulashon (UAV), avion sin tripulashon, sea ku ala fiho òf rotorwing, komunmente konosí komo “drone”. * vehíkulo aéreo di kombate sin tripulashon (UCAV) Vehíkulo aéreo no tripula di durashon largu di altura mediano (MALE) UAV miniatura (SUAV) Drone di entrega ---------------- '''Xavier University School of Medicine''' (XUSOM) ta un scol medico academico comercial na Oranjestad, Aruba. E universidat di e mesun nòmber na Boneiru a wòrdu trasladá pa Kòrsou na 2010 i seguidamente a haña e nòmber Skol di Medisina di Universidat Avalon. XUSOM a wordo funda na 2005 y ta un iniciativa di gobierno di Aruba. Enseñansa ta wòrdu kondusí na ingles dor di instruktornan merikano. E institushon ta konta ku fasilidatnan di último generashon, manera laboratorionan ku e ekipo nesesario, museonan di anatomia i teknologia wireless. Klasnan di anatomia ta wòrdu tené na Dr. Horacio E. Oduber Hospital na Oranjestad.[1] E programa ta akreditá ku e akreditashon di mas haltu di e Komishon di Akreditashon di Kolegionan di Medisina (ACCM).[2] ----------------- ==ATA== {{Infobox organisacion | nomber = Aruba Tourism Authority | funda = 2011 | pais = {{ABW}} | director = | sede = Aruba }} '''Aruba Tourism Authority''' (ATA, Autoridad di Turismo di Aruba) ta e organisashon oficial di mercadeo y maneho di destinacion (DMMO) pa Aruba, funcionando como e entidad central responsabel pa uni interesnan turistico entre stakeholder y partnernan riba isla y pafo di e isla.<ref name="about"/>[2] E rol aki ta encera coordinacion di mercadeo di destinacion, desaroyo di destinacion, y asociacionnan di destinacion pa sostene e ecosistema turistico en general.<ref name="about">[https://www.ata.aw/about About us], ata.aw</ref> ATA ta opera bao di un status ''sui generis'', estableci dia 1 di januari 2011, como un entidad huridico independiente unico dentro di sector publico. E structura aki ta otorga e organisacion autonomia y flexibilidad pa actua na bienestar di Aruba y su comunidad, mientras cu e ta keda ancra den gobernacion publico. E cuadro sui generis ta permiti ATA pa unifica un diversidad di stakeholdernan di turismo y sigui tuma decision independiente pa un maneho di destinacion efectivo.<ref name="ATA"/> Den e capacidad aki, ATA ta cumpli cu rolnan defini entre otro marketeer (promoviendo Aruba como destinacion), co-creator (colaborando riba iniciativanan turistico), conector (vinculando stakeholdernan), y autoridad (dunando supervision den asuntonan turistico). E ròlnan aki ta sostené su funshonnan sentral di uni interesnan, fomentá asosiashonnan, i duna direkshon stratégiko pa desaroyo di turismo.[1][2] ATA ta wòrdu dirigí pa CEO Ronella Croes.<ref name="about"/> E organisashon ta mantené un sede lokal na Aruba ku ofisinanan adishonal na Hulanda, Colombia, i Merka pa sostené su alkanse mundial.<ref name="ATA">[https://www.gobierno.aw/aruba-tourism-authority-sui-generis-15-ana-construyendo-turismo-duradero Aruba Tourism Authority Sui Generis 15 aña construyendo turismo duradero], gobierno di Aruba (13 di januari 2026)</ref> == Historia == Den decada 1920, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico basa riba [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]]. Despues di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], despues cu [[turismo]] y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyo y proyectonan importante. E promoshon di turismo na Aruba a cuminsa formalmente cu e establecimento di Comision di Turismo di Aruba na 1947, un entidat crea pa promove y dirigi desaroyo di turismo riba e isla bou di liderazgo di Ernst Bartels.[7]<ref name="tourism">[https://www.aruba.com/us/our-island/history-and-culture/aruba-tourism Aruba tourism], aruba.com</ref> === 1953-1985 === Na 1953, e comision a wordo reorganisa den Oficina di Turismo di Aruba (ATB), un instancia gubernamental modesto cu tabata consisti di apenas dos empleado: Ernst Bartels komo hefe i Casper Wever como su asistente.<ref name="tourism"/> ATB a concentra su esfuersonan riba mercadeo di Aruba como destinacion, particularmente dirigi riba e mercado di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]]. Un logro clave den e sector turistico emergente di Aruba tabata e apertura di Caribbean Hotel na 1959, e isla su prome hotel di resort di varios piso, cu a atrae jet-setternan internacional y a yuda establece Aruba su reputacion pa hospitalidad.<ref name="tourism"/> Durante añanan 1980, mehorashonnan di infrastruktura a sostené ekspanshon di turismo, inkluyendo un estudio amplio di seis luna kondusí na 1983 dor di e firma Sasaki Associates ku sede na Merka den kolaborashon ku instansianan gubernamental. E estudio a identifiká e koredor kostal di Oranjestad pa California Point komo e zona turístiko prinsipal, loke ta kondusí na invershonnan dirigí den kamindanan, liñanan di awa i otro utilidatnan pa permití desaroyo di resort na gran eskala miéntras ta protehá áreanan ambiental sensitivo.<ref name="tourism"/> Aruba su ekonomia tabata dependé pa hopi tempu riba e Refineria di Zeta di Lago komo su dunadó di trabou prinsipal for di añanan 1920, pero su seramentu na 1985 a kousa un kambio desisivo den direkshon di turismo komo e impulsor ekonómiko dominante di e isla.<ref name="tourism"/> Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. === 1985-presente === Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> Establece oficialmente dia 1 di yanüari 2011, komo un entidat públiko úniko sui generis evolushonando for di e eks Ofisina di Turismo, ATA ta operá ku outonomia pa impulsá prosperidat ekonómiko miéntras ta priorisá preservashon di medio ambiente, integridat cultural, y bienestar di komunidat bou di su propósito núkleo di enrikesé kalidat di bida di Aruba pa medio di maneho responsabel.<ref name="ATA"/> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} --------------- == Historia di ATA == Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante. Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> * Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010? {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''AIOF''' (Aruba Investment and Development Fund) ta un fondo nacional di inversion y desaroyo di Aruba, cu tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260620.pdf Parlamento lo trata prome Fondo di Inversion y Desaroyo di Aruba otro siman], BDA (20 di juni 2026)</ref> AIOF ta un iniciativa cu gobierno AVPFUTURO ta considera como un di e pilarnan principal di su programa di gobernacion. E fondo nacional di inversion y desaroyo tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso. Prome cu e tratamento publico den Parlamento, gobierno a contesta un total di 229 pregunta presenta door di miembronan di Parlamento tocante e proyecto di ley ''Landsverordening Algemeen Investerings- en Ontwikkelingsfonds''. E idea pa crea un fondo nacional di inversion no ta nobo. Desde cu gobierno AVP-FUTURO a drenta gobierno na maart 2025, e coalicion a identifica e creacion di un fondo di inversion como un prioridad. Durante e preparacion di presupuesto nacional pa 2026, gobierno a reserva Afl. 50 miyon como inversion inicial pa pone e fondo traha unabes cu Parlamento aproba e ley. Segun e propuesta, AIOF lo enfoca riba inversionnan den varios sector considera esencial pa desaroyo sostenibel di Aruba. Entre e areanan cu tin prioridad tin enseñansa, innovacion, energia renovable, resiliencia climatico, gobierno digital, vivienda sostenibel, infrastructura y desaroyo di sectornan economico nobo. {{Appendix}} Despues di un debate extenso dia 23? di juni 2026 den Parlamento di Aruba, un mayoria minimo den Parlamento (11 voto na fabor y 9 contra) a aproba e Landsverordening Algemeen Investeringsen Ontwikkelingsfonds (AIOF), un ley cu ta crea Aruba su prome Fondo General di Inversion y Desaroyo. Segun gobierno, e fondo lo forma un herment financiero permanente pa permiti planificacion y financiamento di inversionnan publico riba un base multianual. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260626.pdf</ref> Otro elemento cu gobierno a pone enfasis riba dje ta e evaluacion independiente cu e ley ta prescribi. Despues di cinco aña cu e drenta na vigor, un comision di experto lo evalua e efectividad di AIOF y entrega un rapport na Parlamento y CAft. Maneho di AIOF lo cay bao di responsabilidad comparti di Minister di Asuntonan General y Minister di Finanzas. E fondo lo tin su propio presupuesto, cu lo ta separa di Presupuesto di Pais Aruba. Arends-Reyes a splica cu e beneficio mas grandi di AIOF ta cu recurso destina pa inversion lo keda separa di gastonan regular di gobierno. Gobierno AVP-FUTURO a anuncia oficialmente diaranson atardi, cu Aruba awor tin su propio Fondo General di Inversion y Desaroyo (AIOF). Un total di 11 parlamentario a vota pa e ley pasa. Segun Minister di Finansa, Geoffrey Wever, e fondo aki lo yuda financia proyectonan importante cu ta contribui na bienestar y desaroyo di Aruba a largo plaso.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37860 Wever: Fondo di inversion AIOF awor ta realidad pa financia proyectonan importante], 24 di juni 2026</ref> [[:Kategoria:Sociedad]] ------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2] Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5] == Historia == {{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}} Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref> Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13] Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a. Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19] Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20] {{Appendix}} [[:Kategoria:Historia di Aruba]] ----- Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2] Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am -------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000. == Historia == E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement. Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1] Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña. Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017. Programa i idealnan Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé) Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí) Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí) Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé) Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé) E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3] ----------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]]. == Historia == E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref> ---- en.wiki: '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981. E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]] ==Programa i idealnan == E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1] Elvita - di edat 4 pa 7 Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña Guia Menor - edatnan di 11 pa 14 Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide. Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------------ {{Databox}} '''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo. == Ley di consumidor == Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/> === Aruba === Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref> Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor. * Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref> === Corsou === Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref> E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes: Organisacionnan: * Fundashon pa Konsumidó Curaçao * Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref> === Hulanda === E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6] === Merca === Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca. {{Appendix}} [[:Kategoria:Economia]] [[:Kategoria:Sociedad]] Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko. E meta di protekshon di konsumidó ta pa: garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko promovê transparensia den merkado asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado. Derecho di konsumidó Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref> Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di: derecho privá (kontraktnan i responsabilidat) derecho públiko (regulashon di merkado) derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal) Instrumentonan di protekshon Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan: regulashon riba seguridat di produktonan obligashon pa informashon klaro i etiketahe protekshon kontra publicidat engañoso regla riba garantia i devolushon di produktonan supervison di merkado dor di autoridatnan públiko Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan. Protekshon di konsumidó segun pais Aruba Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref> Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref> E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu. Kòrsou Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref> Regulashonnan relevante por inkluí: Kódigo Sivil di Kòrsou legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó influensia di norma internashonal i europeano Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí: Fundashon pa Konsumidó Curaçao Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref> Hulanda Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley aki a introducí, entre otro kosnan: prohibishon di revishonnan falso riba internet regla mas estrikto pa transparensia di prijs mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref> Estados Unidos Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin: Federal Food, Drug, and Cosmetic Act Fair Debt Collection Practices Act Fair Credit Reporting Act Truth in Lending Act Fair Credit Billing Act Gramm–Leach–Bliley Act Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera: Federal Trade Commission (FTC) Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) Food and Drug Administration (FDA) Department of Justice (DOJ) Mira tambe Konsumidó Derecho di konsumidó ------------------ {{infobox persona | variante = c | nomber = René van Nie | nomber completo = René Gerrit Anton van Nie | fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]] | luga nacemento = {{NLD}} | fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]] | luga fayecimento = {{ABW}} | causa morto = paro cardiaco | residencia = | alma mater = | ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor | periodo activo = | conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975) | lenga literario = Hulandes | website = }} {{DEFAULTSORT:Nie, René van}} [[:Kategoria:Direktor di sine]] [[:Kategoria:Eskritor]] [[:Kategoria:Hulanda]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------------- == Cas floria == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. -------- [[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]] E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia. == Historia == Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika. Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia. E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9] Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8] Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10] == Sint Maarten == E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa. Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes. Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11] Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor. Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente. nl.wiki: Rijksgrens van Nederland == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona continuo]] * [[Zona economico exclusivo]] * [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]] [[:Kategoria:Geografia]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Reino Hulandes]] E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio. E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017. -------- === Maneho === E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa: * proteha y maneha e ambiente marino; * controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino; * comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ. Pa e seis islanan mes e ley ta duna: * derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama); * maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla); * un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino. E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino. == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona economico exclusivo]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Reino Hulandes]] [[:Kategoria:Venezuela]] ------------ Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu. Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia. Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan. Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia: e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é. Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo. ------- Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten. ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} {{Multiple image | align = right | total_width = 270 | border = | header = '''Turismo krusero''' | header_align = center | perrow = 1/1/2 | image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg | image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg | caption1 = ''Sovereign of the Seas'' | caption2 = ''Carnival Sunshine'' | image3 = | caption3 = | image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg | image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg | caption_align = center | footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina | footer_align = center }} ---------------- {{Variante|a}} {{infobox persona |variante = a | nomber = Clinton Whitfield | nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield | ofishi = empresario | distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small> }} '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano. == Biografia == Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo. El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]]. Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas. * gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter. * "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]]. J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido. * De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref> Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies). Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. == Honor == Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref> {{Appendix}} Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika. Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano. Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. -- Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use. --- '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe. Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon. Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario. Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**. Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**. [[:Kategoria:Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox fabrica| variante = a |nomber = Coastal Aruba Refining Company }} '''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba. [[Category:Empresa]] [[Category:Aruba]] [[Category:Historia]] == Historia == Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso. * el a pasa den man di Gobierno * a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria. Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V. , durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V. E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref> == Operacionnan == Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo. E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas. == Benta y ciere == Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012. Legado E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad. Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation. == Referencia == “Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007). Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya). “El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000. Valero Energy Corporation Annual Report, 2005. CITGO Aruba Refinery official history page (archival). ------------------- {{infobox persona | variante = a }} '''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba. == Biografia == Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero. Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento. Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company". Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation. Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref> Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]]. Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref> {{Appendix}} . Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. == Honor == Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor. Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Venta di Coastal i bida mas tadia Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company. Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente. Legado i famia Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla. E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba. Falesementu Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990. {{Stub}} {{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}} [[Category:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma. E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta: * Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento. * Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento. * Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por. * Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial. Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor. Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref> Dekreto Real Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref> Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.). Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’. E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad). {{Appendix}} -------------------- {{Appendix}} The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref> It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread among the locals who started searching for more gold. When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands sent more troops to safe guard the gold. Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach: Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after the wind blew away the dust from the clay. In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in the nearby rivers. The following years after that first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting. Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal. By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above ground. Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”. Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908. A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out. The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill. According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners. He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners would boost the island’s employment rate. When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable market on the island anymore. The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical monuments. Source: 1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers. 2. Aruba Esso News, 1953 issue. ------------ {{multiple image | total_width = 700 | border = infobox | direction = horizontal | header = Arte mural na San Nicolas | header_align = center | caption_align = center | image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg | height1 = 200 | caption1 = Mural di Chemis | image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg | caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag | image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg | caption3 = Mural crea pa Wild Drawing | image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg | caption4 = | image5 = Mural Black White.jpg | caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers }} ------ == Stadhuis Aruba Aanvulling == === Historia === E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1] Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon. === Construccion y estilo === E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa. --- strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref> Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu ----------- == Mario Croes == Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele. Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr. ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga. Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas. E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi. ”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan --- en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow. NUNKA Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas? Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele. Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita? Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije). Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes- --------- == Lago oil == Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa. Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville. For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital. Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha * 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta * 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta. * 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta. 1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey. 1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata. 1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company. ----- 1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano. -------- ==[[Rebelion Grandi]] == Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat. Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref> ------------------ '''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba. Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> == Historia == Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino. E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref> E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado. == Responsabilidatnan == Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta: * Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.), * Informashon i Relashonnan Públiko, * Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.), * Finansa, * Asuntunan Sosial (S.Z.), * Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo, * Asuntunan Kultural (C.Z.), * Registrashon i Archivo (R. en A.), i * Asuntunan di Personal i Maneho Interno. E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia. * Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda * Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda * toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref> * sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland == Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes == {{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}} E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]]. Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal. == Fin di Antias Hulandes i transishon == E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015. Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes. Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref> == Mira tambe == * [[Arubahuis]] * [[Kas di Kòrsou]] * [[St. Maarten House]] {{Appendix|2= * {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]] {{References}} }} [[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]] -- * 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w. Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.), Voorlichting en Public Relations, Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.), Financiën, Sociale Zaken (S.Z.), Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme, Culturele Zaken (C.Z.), Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer. De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis. --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario. == Historia == SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki. Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion. Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan. Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan. == Desaroyo residencial y innovashon == Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente. Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia. Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan. Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas. E porta actual Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] == SVGA == Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia. === historia === Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref> {{Appendix}} ----------------------- Vieja yo?<br> No...No señor<br> Yo soy un vino y del mehor<br> ¿Que si las canas me asustan?<br> No qué va!<br> Ellas no suman años, <br> derrochan sabiduría y verdad.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Esas líneas en mis ojos, no,<br> no son quejas del pasado,<br> son las huellas de las risas<br> y los besos dados.<br> ¿Que si todavía me apasiono?<br> Ay, no me haga reír.<br> En este cuerpo lo que hay es<br> mucho fuego por sentir.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Yo sí me orgullezco,<br> de los años que tengo,<br> que con cada buelta al sol<br> más valgo y más aprendo<br> así que guardes tus penas<br> y no me mire con compasión<br> Los años a mí no me pesan<br> me coronan el corazón.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Sí ........mas linda! -------------- {{Databox}} '''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu. Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. ==Tipo di kooperashon== E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda. Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit). Yudansa por ta: * bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente * multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2] ==Fuentenan di yudansa== Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo. ==Yudansa ofisial pa desaroyo== Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi. {{Appendix}} ## Yudansa pa desaroyo **Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**. Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. --- ### Tipo di kooperashon E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partner­ship**, i no riba dependencia of dominashon. Kooperashon por tuma diferente forma: * **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais. * **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2] --- ### Fuentenan di yudansa Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen. --- ### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA) **ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4] --- ### Notanan i referensianan [^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int) [^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org) [^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org) [^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac) ------------------- == Faha di horcan == E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar. Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm). Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014. E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008), José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960) i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan. Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un organisashon di preparashon pa kalamidat. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St. Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba). ----------------- == Historia == Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal: * '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]]. * '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]). E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá. Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial. E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente. Kultura i Herensia E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial. Kaida di e Imperio E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano. ------------- {{Variante|c}} {{Infobox dignatario| variante = c | nomber completo = Petrus Albertus Kasteel | imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg | sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou | periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]] | periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]] | monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948) | antecesor = [[Gielliam Wouters]] | sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters |fecha nacemento= |luga nacemento = |fecha fayecimento= |luga fayecimento = |pareha = Marie Kasteel-Baltussen |religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] |yui = 5 <!-- Seccion di informacion profecional --> |ofishi = gobernante, diplomátiko |partido = }} '''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes. == Bida personal == Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia. == Periodista i trahadón den ekshilio == Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen. == Gobernador di Kòrsou i su dependensianan == Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948. Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial. == Karrera diplomátiko == Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na: Chile (1948–1956) Irlanda (1956–1966) Israel (1966) == Rekonesimentu == Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal: Medal of Freedom with Silver Palm (Merka) Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda) Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano) Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia) == Fayesimentu == Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña. == Referensianan == Wikipedia. Piet Kasteel. Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003). YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel. Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes. ------------------ '''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti''' '''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma. Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento. == Indica y respeta e variante di Papiamento/u == Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan. Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con pa indica e variante di bo escogencia. Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti. == Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia == Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor. Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di Wikipedia. Esaki ta inclui: * E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639. * Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version nobo. * E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di interface via translatewiki.net). * E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo. Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites == Contribui na un comunidad bilingual == No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den islanan ABC y den mundu henter. ------------------ {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} {{Multiple image| total_width = 340 | align = center | caption_align= center | image2 = Bolletjes.jpg | caption2 = Bolitanan den stoma di un mula | image1 = Bird smuggler.jpg | caption1 = Mula transportando parhanan | image3 = Anus-patron (1205687).jpg | caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal | image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg | caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009) }} {{clear}} {{Appendix}} [[Category:Sociedad]] ----------------- == Shoco == De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí. E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko. Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref> {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = a | nomber = Nigel Maduro | ofishi = activista }} '''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref> activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di Aruba National Trust, Nigel Maduro Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref> {{Appendix}} Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo. Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria. Trabao Profesional i Karrera Aktivismo Ambiental i di Klima: Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena. Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel. Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria: Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena. Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat. Representashon Internashonal: Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima. Arte Multidisiplinario A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta. Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe. {{Appendix}} ------------ == Cinema na Aruba == (Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants in the 20th century. The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to enjoy the popular silent movies of the time. American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land. In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time. The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater. A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref> ------------------------- Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten {{Databox}} '''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso. Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba ---------------------------------------- * gabinete di minoria --------------------------------------- '''Hefe di estado''' ta ---------------------------- *gabinete (politica) * izquierdista * pais * eleccion ----------------------- ==Parlamento Oropeo== == Miembro i elekshon == Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo. E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento. Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009. E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4] en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete. Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen. E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento. Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland. == Reino Hulandes == In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019. === Karibe Hulandes === Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben. De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen. Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] ---------------------------- * Muhe * Constitucion * Globalisashon * Progaganda * Cancion ---------------------------- Te bewerken naar Papiaments: * [[Lijst van scholen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]] * [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]] * [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]] * '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]]) * '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]]) ------------------------ == Preparacion Bandera di Aruba== Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976; A DICIDI: ----------- == Gabinete Mercelina == Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon. [[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia. [[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten. --------------------- {{Databox}} '''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]]. == Nomber == Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou. == Konstelashon == Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan. == Repartishon di asiento == Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba. == Elekshon == Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13] E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente: {| class="wikitable" style="text-align:left;" !colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"|&nbsp;Miembro !colspan=4 style="color: gray"|&nbsp;Periodo parlamentario 1938-1942 |- ! rowspan="1" style="color: gray"|&nbsp;Repartishon ! style="color: gray"|&nbsp;Nòmber ! style="color: gray"|&nbsp;Partido ! style="color: gray"|&nbsp;Remarke |- | rowspan="10" style="color: gray"| Elegí | rowspan="6" |Curacao | [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP || |- | Ernesto Cecilio Martijn || |- | Adolphe Desertine || |- | J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige || |- | J. Rustige || |- | Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal || |- | rowspan="2"| Aruba | Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba || |- | Jean M. de Cuba || |- | rowspan="1"| Bonaire | John de Jongh || CKP || |- | rowspan="1"| Bovenwinden | W.R. Plantz || || |- | rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd | rowspan="5" |Curacao | [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter |- | Isaac Capriles || || |- | Salomon Alfred Senior || || |- | Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || || |- | Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans. |- |} *) oudlid Koloniale Raad {{Appendix}} [[:Category:Karibe Hulandes]] ---------------------------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Infobox person | name = Anouk Balentina | image = | caption = | term = | monarch = | predecessor = | birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] | occupation = hurista, activista y ambientalista | party = }} '''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no. == Bida == Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref> Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref> Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref> Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020 ---------------------- https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/ https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf * Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal * Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho" * Template:Página Prinsipal Articulo destaca ------------- {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} '''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref> HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref> == Historia == Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia. Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref> Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022. == Servicionan == Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar. E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref> Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba. == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B </gallery> --------------------- Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022. Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia. Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY. ------------------- '''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan == Historia == E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1] E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes. E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá. == Contenido === E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan: Tereno i unidat * Derecho Fundamental * Gobièrnu i e minister mandatario E Estadonan * Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente * Lejislashon i gobernashon * Hustisia, Ministerio Públiko i Polis Disposishonnan final Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal. E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente: * Capitulo I - Derecho Fundamental * Capitulo II - Gobierno * Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]] * Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho * Capitulo V - Legislacion y Gobernacion * Capitulo VI - Husticia y poder hudicial * Capitulo VII - Disposicion final {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}} {{References}} }} [[:Category:Gobièrnu]] [[:Category:Sint Maarten]] == Mira tambe == * [[Antias Hulandes]] * [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]] ---------------------------- zie encyclopedia NA/CUR '''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}} {{References}} }} [[:Category:]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}} {{References}} }} [[Category:Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Antias Hulandes]] -------------------- Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki) --------------------- '''Aanmaken''': * {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]] * {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) - * General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]] * nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito) * no.wik: Shete Boka nasjonalpark - * en.wiki: Bandariba '''Verbeteren/aanvullen''': * [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/) == Curaçao == # December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref> ----------- [[:Category:Musika]] ------------------ * [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]] * https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki * https://translatewiki.net {{NPOV language}} {{Refimprove}} {{stub}} -------------------------- == Hooiberg == Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref> De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken. Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero. Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico. --------------- '''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano. NAME: Jay Bryant HAVISER Jr. BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955 MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao) CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao) RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean. tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155 OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201 E-mail: jhaviser@hotmail.com DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A. Awards 1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles) 2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands 2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd 2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio 2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten ------------------ '''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref> Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref> ---------- == Aloe == Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru. === Islanan ABC === Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd. De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref> De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten. De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/> Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi. aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan). Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen. ==== Uzo ==== Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan. {{Appendix}} -------------------- '''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal. {{Appendix}} ---- '''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" /> == Levensloop == Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref> In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> == Persoonlijk == Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" /> == Referenties == {{References}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Korsou]] cbjqdq4zi0uxrtlq9vxwt4p75s5j1io Usuario:Caribiana/Sandbox/Arte - Aruba 2 8959 200426 200414 2026-08-12T15:00:58Z Caribiana 8320 200426 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di teatro na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.[1][5] == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong di e seis yui di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-11|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na Hulanda. Na 1976, el a gradua cum laude na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha entre 1977 y 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinta hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro den un forma interactivo cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario cu ta e consecuencia di un of otro forma di opresion via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publico mester sigui pensa riba e problemanan y trata na busca solucionnan pa combati e opresion, cu ta tuma luga den comunidad.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues e ta bolbe Hulanda pa studia na Toneelschool di Amsterdam, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Na regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di desaroyo di e sector teatral local. Durante su 13 aña di servicio na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba hobennan interesa pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/>[3] Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, Lasten a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA).<ref name=:"2"/> === Actriz === Durante su periodo di estudio y trabou na [[Hulanda]], Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]] cu tabata trata e experencia di studiantenan Antiano na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Als actrice was Lasten o.a. te zien in ''Bao Kwihi'' (1990) y ''E Arkitecto'' (1990), welk stuk in Noorwegen werd opgevoerd tijdens de World Theater Festival 1991.<ref>FARPA op toneel in Noorwegen. "Amigoe". Curaçao, 28-06-1991, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005</ref> ===Teatro y enseñansa=== Lasten a desaroyá un amplio programa di curso y tayer pa hubentud y otro interesadonan den teatro. E formacion tabata cubri tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/>[3] E cursonan aki a resulta den presentacion y festivalnan, cada dos aña, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (FesTeSeCo), lansa na 1989 como un plataforma pa forma actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Mediante tayer di skirbimento, direccion y presentacion, e festival a duna alrededor di 100 hende di diferente edad oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Lasten tambe a contribui na e desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), di cua e tabata presidente, cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, FARPA a experimenta cu diferente manera di presenta teatro, incluyendo luganan alternativo manera den scol, centro di bario, edificio bashi y espacio publico.<ref name=:"2"/>[3]<ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainigscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu su concepto di teatro como algo mas cu solamente entretenemento: un medio pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Lasten tambe a hunga un papel importante den formacion di futuro docente. Den su funcion na IPA, el a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa forma futuro docente den arte y teatro.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperashon internacional=== Lasten a partisipá tambe den diferente proyekto i inisiativa internacional relashoná ku teatro i formacion artistico. Entre nan tabata FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa i otro regionnan.[8] Na 2011, el a traha hunto cu Nicoline Nagtzaam den e proyecto internacional IDEA Cambio di Horizonte, cu a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Fransia, Turkia, Bélgica i Nicaragua.[2] ===Ultimo añanan=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda activo riba tereno di teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion relaciona cu Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishitá Aruba pa desaroyá un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den Reino.[6][7] Tambe e tabata duna acto di presencia na diferente actividad cultural na Aruba, mustrando cu su envolvimento continuo den bida cultural di e isla.[7] Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] ==Reconocemento y legado== Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte di tarima y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ 37fvfcgxa8780gufcgnbnago3hdw3ri 200427 200426 2026-08-12T15:05:17Z Caribiana 8320 200427 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di teatro na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.[1][5] == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong di e seis yiu di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-11|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na [[Hulanda]]. Na 1976, el a gradua ''cum laude'' na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha entre 1977 y 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinta hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro den un forma interactivo cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario cu ta e consecuencia di un of otro forma di opresion via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publico mester sigui pensa riba e problemanan y trata na busca solucionnan pa combati e opresion, cu ta tuma luga den comunidad.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues e ta bolbe Hulanda pa studia na Toneelschool di Amsterdam, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Na regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di desaroyo di e sector teatral local. Durante su 13 aña di servicio na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba hobennan interesa pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/>[3] Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, Lasten a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA).<ref name=:"2"/> === Actriz === Durante su periodo di estudio y trabou na [[Hulanda]], Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]] cu tabata trata e experencia di studiantenan Antiano na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Als actrice was Lasten o.a. te zien in ''Bao Kwihi'' (1990) y ''E Arkitecto'' (1990), welk stuk in Noorwegen werd opgevoerd tijdens de World Theater Festival 1991.<ref>FARPA op toneel in Noorwegen. "Amigoe". Curaçao, 28-06-1991, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005</ref> ===Teatro y enseñansa=== Lasten a desaroyá un amplio programa di curso y tayer pa hubentud y otro interesadonan den teatro. E formacion tabata cubri tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/>[3] E cursonan aki a resulta den presentacion y festivalnan, cada dos aña, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (FesTeSeCo), lansa na 1989 como un plataforma pa forma actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Mediante tayer di skirbimento, direccion y presentacion, e festival a duna alrededor di 100 hende di diferente edad oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Lasten tambe a contribui na e desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), di cua e tabata presidente, cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, FARPA a experimenta cu diferente manera di presenta teatro, incluyendo luganan alternativo manera den scol, centro di bario, edificio bashi y espacio publico.<ref name=:"2"/>[3]<ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainigscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu su concepto di teatro como algo mas cu solamente entretenemento: un medio pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Lasten tambe a hunga un papel importante den formacion di futuro docente. Den su funcion na IPA, el a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa forma futuro docente den arte y teatro.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperashon internacional=== Lasten a partisipá tambe den diferente proyekto i inisiativa internacional relashoná ku teatro i formacion artistico. Entre nan tabata FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa i otro regionnan.[8] Na 2011, el a traha hunto cu Nicoline Nagtzaam den e proyecto internacional IDEA Cambio di Horizonte, cu a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Fransia, Turkia, Bélgica i Nicaragua.[2] ===Ultimo añanan=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda activo riba tereno di teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion relaciona cu Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishitá Aruba pa desaroyá un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den Reino.[6][7] Tambe e tabata duna acto di presencia na diferente actividad cultural na Aruba, mustrando cu su envolvimento continuo den bida cultural di e isla.[7] Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] ==Reconocemento y legado== Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte di tarima y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ 5gketm1xgbv0pnofk18t4b56d47zwir 200428 200427 2026-08-12T15:15:49Z Caribiana 8320 /* Biografia */ 200428 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di teatro na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.[1][5] == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong di e seis yiu di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-11|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na [[Hulanda]]. Na 1976, el a gradua ''cum laude'' na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha entre 1977 y 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980, el a tuma e iniciativa pa lanta Teatro Foro na Aruba, hunto cu un grupo di trinta persona cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro tabata un forma di teatro interactivo, cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. E meta tabata pa trata problemanan di bida diario, particularmente esnan relaciona cu opresion, y pa envolvi e publico den reflexion y discusion tocante posibel solucionnan.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT- y 198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues Lasten a bolbe Hulanda pa sigui estudio na Toneelschool di Amsterdam, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Na regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di desaroyo di e sector teatral local. Durante su 13 aña di servicio na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba hobennan interesa pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/>[3] Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, Lasten a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA).<ref name=:"2"/> === Actriz === Durante su periodo di estudio y trabou na [[Hulanda]], Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]] cu tabata trata e experencia di studiantenan Antiano na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Als actrice was Lasten o.a. te zien in ''Bao Kwihi'' (1990) y ''E Arkitecto'' (1990), welk stuk in Noorwegen werd opgevoerd tijdens de World Theater Festival 1991.<ref>FARPA op toneel in Noorwegen. "Amigoe". Curaçao, 28-06-1991, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005</ref> ===Teatro y enseñansa=== Lasten a desaroyá un amplio programa di curso y tayer pa hubentud y otro interesadonan den teatro. E formacion tabata cubri tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/>[3] E cursonan aki a resulta den presentacion y festivalnan, cada dos aña, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (FesTeSeCo), lansa na 1989 como un plataforma pa forma actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Mediante tayer di skirbimento, direccion y presentacion, e festival a duna alrededor di 100 hende di diferente edad oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Lasten tambe a contribui na e desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), di cua e tabata presidente, cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, FARPA a experimenta cu diferente manera di presenta teatro, incluyendo luganan alternativo manera den scol, centro di bario, edificio bashi y espacio publico.<ref name=:"2"/>[3]<ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainigscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu su concepto di teatro como algo mas cu solamente entretenemento: un medio pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Lasten tambe a hunga un papel importante den formacion di futuro docente. Den su funcion na IPA, el a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa forma futuro docente den arte y teatro.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperashon internacional=== Lasten a partisipá tambe den diferente proyekto i inisiativa internacional relashoná ku teatro i formacion artistico. Entre nan tabata FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa i otro regionnan.[8] Na 2011, el a traha hunto cu Nicoline Nagtzaam den e proyecto internacional IDEA Cambio di Horizonte, cu a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Fransia, Turkia, Bélgica i Nicaragua.[2] ===Ultimo añanan=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda activo riba tereno di teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion relaciona cu Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishitá Aruba pa desaroyá un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den Reino.[6][7] Tambe e tabata duna acto di presencia na diferente actividad cultural na Aruba, mustrando cu su envolvimento continuo den bida cultural di e isla.[7] Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] ==Reconocemento y legado== Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte di tarima y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ 8fdxc2ip4uir9tnuhmw3wl8jyr1ie8v 200429 200428 2026-08-12T17:15:56Z Caribiana 8320 200429 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di teatro na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.[1][5] == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong di e seis yiu di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-11|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na [[Hulanda]]. Na 1976, el a gradua ''cum laude'' na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha di 1977 te 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980, el a tuma e iniciativa pa lanta Teatro Foro na Aruba, hunto cu un grupo di trinta persona cu ya tabata activo den teatro. Teatro Foro tabata un forma di teatro interactivo, cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. E meta tabata pa trata problemanan di bida diario, particularmente esnan relaciona cu opresion, y pa envolvi e publico den reflexion y discusion tocante posibel solucionnan.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT- y 198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues Lasten a bolbe Hulanda pa sigui estudio na Toneelschool di Amsterdam, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo di estudio y trabou na [[Hulanda]], Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]], cu tabata trata e experencia di studiantenan Antiano na Hulanda y nan relacion cu diferente culturanan.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Despues di su regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di e desaroyo di e sector teatral local. Durante 13 aña di servicio na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba stimula interes di hobennan pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/>[3] Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, Lasten a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA).<ref name=:"2"/> Como actris, Lasten a aparece, entre otro, den e obranan ''Bao Kwihi'' y ''E Arkitecto'' (1990). ''E Arkitecto'' a wordo presenta tambe na [[Noruega]] durante World Theater Festival 1991.<ref>{{citeer web|titel=FARPA op toneel in Noorwegen|werk=[[Amigoe]]|datum=1991-06-28|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005}}</ref> ===Teatro y enseñansa=== Lasten a desaroyá un amplio programa di curso y tayer pa hubentud y otro interesadonan den teatro. E formacion tabata cubri tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/>[3] E cursonan aki a resulta den presentacion y festivalnan, cada dos aña, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (FesTeSeCo), lansa na 1989 como un plataforma pa forma actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Mediante tayer di skirbimento, direccion y presentacion, e festival a duna alrededor di 100 hende di diferente edad oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Lasten tambe a contribui na e desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), di cua e tabata presidente, cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, FARPA a experimenta cu diferente manera di presenta teatro, incluyendo luganan alternativo manera den scol, centro di bario, edificio bashi y espacio publico.<ref name=:"2"/>[3]<ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainigscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu su concepto di teatro como algo mas cu solamente entretenemento: un medio pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Lasten tambe a hunga un papel importante den formacion di futuro docente. Den su funcion na IPA, el a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa forma futuro docente den arte y teatro.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperashon internacional=== Lasten a partisipá tambe den diferente proyekto i inisiativa internacional relashoná ku teatro i formacion artistico. Entre nan tabata FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa i otro regionnan.[8] Na 2011, el a traha hunto cu Nicoline Nagtzaam den e proyecto internacional IDEA Cambio di Horizonte, cu a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Fransia, Turkia, Bélgica i Nicaragua.[2] ===Ultimo añanan=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda activo riba tereno di teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion relaciona cu Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishitá Aruba pa desaroyá un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den Reino.[6][7] Tambe e tabata duna acto di presencia na diferente actividad cultural na Aruba, mustrando cu su envolvimento continuo den bida cultural di e isla.[7] Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] ==Reconocemento y legado== Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte di tarima y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ 0jf56k744pvq9zqq0od9ymamob4eh5i 200430 200429 2026-08-12T17:34:51Z Caribiana 8320 /* Teatro y enseñansa */ 200430 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di teatro na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.[1][5] == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong di e seis yiu di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-11|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na [[Hulanda]]. Na 1976, el a gradua ''cum laude'' na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha di 1977 te 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980, el a tuma e iniciativa pa lanta Teatro Foro na Aruba, hunto cu un grupo di trinta persona cu ya tabata activo den teatro. Teatro Foro tabata un forma di teatro interactivo, cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. E meta tabata pa trata problemanan di bida diario, particularmente esnan relaciona cu opresion, y pa envolvi e publico den reflexion y discusion tocante posibel solucionnan.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT- y 198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues Lasten a bolbe Hulanda pa sigui estudio na Toneelschool di Amsterdam, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo di estudio y trabou na [[Hulanda]], Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]], cu tabata trata e experencia di studiantenan Antiano na Hulanda y nan relacion cu diferente culturanan.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Despues di su regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di e desaroyo di e sector teatral local. Durante 13 aña di servicio na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba stimula interes di hobennan pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/>[3] Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, Lasten a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA).<ref name=:"2"/> Como actris, Lasten a aparece, entre otro, den e obranan ''Bao Kwihi'' y ''E Arkitecto'' (1990). ''E Arkitecto'' a wordo presenta tambe na [[Noruega]] durante World Theater Festival 1991.<ref>{{citeer web|titel=FARPA op toneel in Noorwegen|werk=[[Amigoe]]|datum=1991-06-28|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005}}</ref> ===Teatro y enseñansa=== Un parti central di e trabou di Lasten tabata e formacion di hoben y otro interesado den teatro. El a desaroya curso y tayernan cu tabata trata tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/>[3] E cursonan aki a resulta den presentacion y festivalnan, cada dos aña, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (FesTeSeCo), lansa na 1989 como un plataforma pa forma actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Mediante tayer di skirbimento, direccion y presentacion, e festival a duna alrededor di 100 hende di diferente edad oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Lasten tambe a contribui na e desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), di cua e tabata presidente, cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, FARPA a experimenta cu diferente manera di presenta teatro, incluyendo luganan alternativo manera den scol, centro di bario, edificio bashi y espacio publico.<ref name=:"2"/>[3]<ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainigscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu su concepto di teatro como algo mas cu solamente entretenemento: un medio pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Lasten tambe a hunga un papel importante den formacion di futuro docente. Den su funcion na IPA, el a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa forma futuro docente den arte y teatro.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperashon internacional=== Lasten a partisipá tambe den diferente proyekto i inisiativa internacional relashoná ku teatro i formacion artistico. Entre nan tabata FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa i otro regionnan.[8] Na 2011, el a traha hunto cu Nicoline Nagtzaam den e proyecto internacional IDEA Cambio di Horizonte, cu a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Fransia, Turkia, Bélgica i Nicaragua.[2] ===Ultimo añanan=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda activo riba tereno di teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion relaciona cu Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishitá Aruba pa desaroyá un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den Reino.[6][7] Tambe e tabata duna acto di presencia na diferente actividad cultural na Aruba, mustrando cu su envolvimento continuo den bida cultural di e isla.[7] Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] ==Reconocemento y legado== Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte di tarima y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ ju2z7jm5shqwyc9ohaikp6un3j26h9d 200431 200430 2026-08-12T17:39:35Z Caribiana 8320 200431 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di teatro na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.[1][5] == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong di e seis yiu di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-11|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na [[Hulanda]]. Na 1976, el a gradua ''cum laude'' na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha di 1977 te 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980, el a tuma e iniciativa pa lanta Teatro Foro na Aruba, hunto cu un grupo di trinta persona cu ya tabata activo den teatro. Teatro Foro tabata un forma di teatro interactivo, cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. E meta tabata pa trata problemanan di bida diario, particularmente esnan relaciona cu opresion, y pa envolvi e publico den reflexion y discusion tocante posibel solucionnan.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT- y 198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues Lasten a bolbe Hulanda pa sigui estudio na Toneelschool di Amsterdam, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo di estudio y trabou na [[Hulanda]], Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]], cu tabata trata e experencia di studiantenan Antiano na Hulanda y nan relacion cu diferente culturanan.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Despues di su regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di e desaroyo di e sector teatral local. Durante 13 aña di servicio na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba stimula interes di hobennan pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/>[3] Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, Lasten a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA).<ref name=:"2"/> Como actris, Lasten a aparece, entre otro, den e obranan ''Bao Kwihi'' y ''E Arkitecto'' (1990). ''E Arkitecto'' a wordo presenta tambe na [[Noruega]] durante World Theater Festival 1991.<ref>{{citeer web|titel=FARPA op toneel in Noorwegen|werk=[[Amigoe]]|datum=1991-06-28|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005}}</ref> ===Teatro y enseñansa=== Un parti central di e trabou di Lasten tabata e formacion di hoben y otro interesado den teatro. El a desaroya curso y tayernan cu tabata trata tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/>[3] E cursonan a resulta, cada dos aña, den presentacion y festivalnan, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan mas importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (FesTeSeCo), lansa na 1989 como plataforma pa actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Mediante tayer di skirbimento, direccion y presentacion, e festival a duna alrededor di 100 hende di diferente edad oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Lasten tambe a contribui na e desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), di cua e tabata presidente, cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, FARPA a experimenta cu diferente manera di presenta teatro, incluyendo luganan alternativo manera den scol, centro di bario, edificio bashi y espacio publico.<ref name=:"2"/>[3]<ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainigscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu su concepto di teatro como algo mas cu solamente entretenemento: un medio pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Lasten tambe a hunga un papel importante den formacion di futuro docente. Den su funcion na IPA, el a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa forma futuro docente den arte y teatro.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperashon internacional=== Lasten a partisipá tambe den diferente proyekto i inisiativa internacional relashoná ku teatro i formacion artistico. Entre nan tabata FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa i otro regionnan.[8] Na 2011, el a traha hunto cu Nicoline Nagtzaam den e proyecto internacional IDEA Cambio di Horizonte, cu a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Fransia, Turkia, Bélgica i Nicaragua.[2] ===Ultimo añanan=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda activo riba tereno di teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion relaciona cu Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishitá Aruba pa desaroyá un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den Reino.[6][7] Tambe e tabata duna acto di presencia na diferente actividad cultural na Aruba, mustrando cu su envolvimento continuo den bida cultural di e isla.[7] Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] ==Reconocemento y legado== Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte di tarima y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ jcn6mehkwae7xrd21jfk3txulaxsjae 200432 200431 2026-08-12T17:48:31Z Caribiana 8320 200432 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di teatro na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.[1][5] == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong di e seis yiu di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-11|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na [[Hulanda]]. Na 1976, el a gradua ''cum laude'' na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha di 1977 te 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980, el a tuma e iniciativa pa lanta Teatro Foro na Aruba, hunto cu un grupo di trinta persona cu ya tabata activo den teatro. Teatro Foro tabata un forma di teatro interactivo, cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. E meta tabata pa trata problemanan di bida diario, particularmente esnan relaciona cu opresion, y pa envolvi e publico den reflexion y discusion tocante posibel solucionnan.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT- y 198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues Lasten a bolbe Hulanda pa sigui estudio na Toneelschool di Amsterdam, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo di estudio y trabou na [[Hulanda]], Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]], cu tabata trata e experencia di studiantenan Antiano na Hulanda y nan relacion cu diferente culturanan.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Despues di su regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di e desaroyo di e sector teatral local. Durante 13 aña di servicio na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba stimula interes di hobennan pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/>[3] Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, Lasten a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA).<ref name=:"2"/> Como actris, Lasten a aparece, entre otro, den e obranan ''Bao Kwihi'' y ''E Arkitecto'' (1990). ''E Arkitecto'' a wordo presenta tambe na [[Noruega]] durante World Theater Festival 1991.<ref>{{citeer web|titel=FARPA op toneel in Noorwegen|werk=[[Amigoe]]|datum=1991-06-28|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005}}</ref> ===Teatro y enseñansa=== Un parti central di e trabou di Lasten tabata e formacion di hoben y otro interesado den teatro. El a desaroya curso y tayernan cu tabata trata tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/>[3] E cursonan a resulta, cada dos aña, den presentacion y festivalnan, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan mas importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (FesTeSeCo), lansa na 1989 como plataforma pa actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Mediante tayer di skirbimento, direccion y presentacion, e festival a duna alrededor di 100 hende di diferente edad oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Lasten tabata tambe lider creativo y presidente di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, e fundacion a experimenta cu diferente forma di presenta teatro, incluyendo presentacionnan den scol, centro di bario, edificio bashi y otro espacionan publico.<ref name=:"2"/>[3]<ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainigscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu su concepto di teatro como un medio pa mas cu solamente entretenemento: un instrumento pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Ademas, Lasten a hunga un papel clave den formacion di futuro docente di scol. Den su funcion na IPA, el a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa forma futuro docente den arte y teatro.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperashon internacional=== Lasten a partisipá tambe den diferente proyekto i inisiativa internacional relashoná ku teatro i formacion artistico. Entre nan tabata FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa i otro regionnan.[8] Na 2011, el a traha hunto cu Nicoline Nagtzaam den e proyecto internacional IDEA Cambio di Horizonte, cu a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Fransia, Turkia, Bélgica i Nicaragua.[2] ===Ultimo añanan=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda activo riba tereno di teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion relaciona cu Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishitá Aruba pa desaroyá un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den Reino.[6][7] Tambe e tabata duna acto di presencia na diferente actividad cultural na Aruba, mustrando cu su envolvimento continuo den bida cultural di e isla.[7] Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] ==Reconocemento y legado== Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte di tarima y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ jk3dxnz7j8o150vywf9i5w1pjmpq4da 200433 200432 2026-08-12T17:57:02Z Caribiana 8320 /* Reconocemento y legado */ 200433 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di teatro na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.[1][5] == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong di e seis yiu di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-11|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na [[Hulanda]]. Na 1976, el a gradua ''cum laude'' na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha di 1977 te 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980, el a tuma e iniciativa pa lanta Teatro Foro na Aruba, hunto cu un grupo di trinta persona cu ya tabata activo den teatro. Teatro Foro tabata un forma di teatro interactivo, cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. E meta tabata pa trata problemanan di bida diario, particularmente esnan relaciona cu opresion, y pa envolvi e publico den reflexion y discusion tocante posibel solucionnan.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT- y 198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues Lasten a bolbe Hulanda pa sigui estudio na Toneelschool di Amsterdam, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo di estudio y trabou na [[Hulanda]], Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]], cu tabata trata e experencia di studiantenan Antiano na Hulanda y nan relacion cu diferente culturanan.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Despues di su regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di e desaroyo di e sector teatral local. Durante 13 aña di servicio na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba stimula interes di hobennan pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/>[3] Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, Lasten a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA).<ref name=:"2"/> Como actris, Lasten a aparece, entre otro, den e obranan ''Bao Kwihi'' y ''E Arkitecto'' (1990). ''E Arkitecto'' a wordo presenta tambe na [[Noruega]] durante World Theater Festival 1991.<ref>{{citeer web|titel=FARPA op toneel in Noorwegen|werk=[[Amigoe]]|datum=1991-06-28|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005}}</ref> ===Teatro y enseñansa=== Un parti central di e trabou di Lasten tabata e formacion di hoben y otro interesado den teatro. El a desaroya curso y tayernan cu tabata trata tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/>[3] E cursonan a resulta, cada dos aña, den presentacion y festivalnan, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan mas importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (FesTeSeCo), lansa na 1989 como plataforma pa actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Mediante tayer di skirbimento, direccion y presentacion, e festival a duna alrededor di 100 hende di diferente edad oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Lasten tabata tambe lider creativo y presidente di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, e fundacion a experimenta cu diferente forma di presenta teatro, incluyendo presentacionnan den scol, centro di bario, edificio bashi y otro espacionan publico.<ref name=:"2"/>[3]<ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainigscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu su concepto di teatro como un medio pa mas cu solamente entretenemento: un instrumento pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Ademas, Lasten a hunga un papel clave den formacion di futuro docente di scol. Den su funcion na IPA, el a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa forma futuro docente den arte y teatro.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperashon internacional=== Lasten a partisipá tambe den diferente proyekto i inisiativa internacional relashoná ku teatro i formacion artistico. Entre nan tabata FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa i otro regionnan.[8] Na 2011, el a traha hunto cu Nicoline Nagtzaam den e proyecto internacional IDEA Cambio di Horizonte, cu a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Fransia, Turkia, Bélgica i Nicaragua.[2] ===Ultimo añanan=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda activo riba tereno di teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion relaciona cu Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishitá Aruba pa desaroyá un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den Reino.[6][7] Tambe e tabata duna acto di presencia na diferente actividad cultural na Aruba, mustrando cu su envolvimento continuo den bida cultural di e isla.[7] Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] ==Reconocemento y legado== Na 2007, Lasten a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su aporte na desaroyo di teatro na Aruba.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> Na 2024, el a ricibi un reconocemento special pa su contribucion pedagogico na e desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su vision di teatro como un instrumento pa educa, fortalece comunidad y duna hende un bos ta forma un parti importante di su herencia den historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> ------------------ Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ 7kc7j9zudzlwtm1az0dj3orguboxgu6 200434 200433 2026-08-12T18:09:49Z Caribiana 8320 200434 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |alma mater = Amsterdamse Toneelschool |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di teatro na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.[1][5] == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong di e seis yiu di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-11|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na [[Hulanda]]. Na 1976, el a gradua ''cum laude'' na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha di 1977 te 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980, el a tuma e iniciativa pa lanta Teatro Foro na Aruba, hunto cu un grupo di trinta persona cu ya tabata activo den teatro. Teatro Foro tabata un forma di teatro interactivo, cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. E meta tabata pa trata problemanan di bida diario, particularmente esnan relaciona cu opresion, y pa envolvi e publico den reflexion y discusion tocante posibel solucionnan.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT- y 198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues Lasten a bolbe Hulanda pa sigui estudio na Amsterdamse Toneelschool, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo aki di estudio y trabou, Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]], cu tabata trata e experencia di studiantenan [[Antias Hulandes|Antiano]] na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Despues di su regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di e desaroyo di e sector teatral local. Durante 13 aña di servicio na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba stimula interes di hobennan pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/>[3] Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, Lasten a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA).<ref name=:"2"/> Como actris, Lasten a aparece, entre otro, den e obranan ''Bao Kwihi'' y ''E Arkitecto'' (1990). ''E Arkitecto'' a wordo presenta tambe na [[Noruega]] durante World Theater Festival 1991.<ref>{{citeer web|titel=FARPA op toneel in Noorwegen|werk=[[Amigoe]]|datum=1991-06-28|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005}}</ref> ===Teatro y enseñansa=== Un parti central di e trabou di Lasten tabata e formacion di hoben y otro interesado den teatro. El a desaroya curso y tayernan cu tabata trata tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/>[3] E cursonan a resulta, cada dos aña, den presentacion y festivalnan, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan mas importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (FesTeSeCo), lansa na 1989 como plataforma pa actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Mediante tayer di skirbimento, direccion y presentacion, e festival a duna alrededor di 100 hende di diferente edad oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Lasten tabata tambe lider creativo y presidente di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, e fundacion a experimenta cu diferente forma di presenta teatro, incluyendo presentacionnan den scol, centro di bario, edificio bashi y otro espacionan publico.<ref name=:"2"/>[3]<ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainigscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu su concepto di teatro como un medio pa mas cu solamente entretenemento: un instrumento pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Ademas, Lasten a hunga un papel clave den formacion di futuro docente di scol. Den su funcion na IPA, el a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa forma futuro docente den arte y teatro.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperashon internacional=== Lasten a partisipá tambe den diferente proyekto i inisiativa internacional relashoná ku teatro i formacion artistico. Entre nan tabata FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa i otro regionnan.[8] Na 2011, el a traha hunto cu Nicoline Nagtzaam den e proyecto internacional IDEA Cambio di Horizonte, cu a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Fransia, Turkia, Bélgica i Nicaragua.[2] ===Ultimo añanan=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda activo riba tereno di teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion relaciona cu Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishitá Aruba pa desaroyá un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den Reino.[6][7] Tambe e tabata duna acto di presencia na diferente actividad cultural na Aruba, mustrando cu su envolvimento continuo den bida cultural di e isla.[7] Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] ==Reconocemento y legado== Na 2007, Lasten a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su aporte na desaroyo di teatro na Aruba.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> Na 2024, el a ricibi un reconocemento special pa su contribucion pedagogico na e desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su vision di teatro como un instrumento pa educa, fortalece comunidad y duna hende un bos ta forma un parti importante di su herencia den historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> ------------------ Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ g6lyrkm8rmrn20hb8gmqtos713fxnrt 200435 200434 2026-08-12T18:10:27Z Caribiana 8320 200435 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |alma mater = Amsterdamse Toneelschool |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di [[teatro]] na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.[1][5] == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong di e seis yiu di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-11|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na [[Hulanda]]. Na 1976, el a gradua ''cum laude'' na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha di 1977 te 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980, el a tuma e iniciativa pa lanta Teatro Foro na Aruba, hunto cu un grupo di trinta persona cu ya tabata activo den teatro. Teatro Foro tabata un forma di teatro interactivo, cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. E meta tabata pa trata problemanan di bida diario, particularmente esnan relaciona cu opresion, y pa envolvi e publico den reflexion y discusion tocante posibel solucionnan.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT- y 198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues Lasten a bolbe Hulanda pa sigui estudio na Amsterdamse Toneelschool, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo aki di estudio y trabou, Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]], cu tabata trata e experencia di studiantenan [[Antias Hulandes|Antiano]] na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Despues di su regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di e desaroyo di e sector teatral local. Durante 13 aña di servicio na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba stimula interes di hobennan pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/>[3] Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, Lasten a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA).<ref name=:"2"/> Como actris, Lasten a aparece, entre otro, den e obranan ''Bao Kwihi'' y ''E Arkitecto'' (1990). ''E Arkitecto'' a wordo presenta tambe na [[Noruega]] durante World Theater Festival 1991.<ref>{{citeer web|titel=FARPA op toneel in Noorwegen|werk=[[Amigoe]]|datum=1991-06-28|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005}}</ref> ===Teatro y enseñansa=== Un parti central di e trabou di Lasten tabata e formacion di hoben y otro interesado den teatro. El a desaroya curso y tayernan cu tabata trata tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/>[3] E cursonan a resulta, cada dos aña, den presentacion y festivalnan, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan mas importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (FesTeSeCo), lansa na 1989 como plataforma pa actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Mediante tayer di skirbimento, direccion y presentacion, e festival a duna alrededor di 100 hende di diferente edad oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Lasten tabata tambe lider creativo y presidente di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, e fundacion a experimenta cu diferente forma di presenta teatro, incluyendo presentacionnan den scol, centro di bario, edificio bashi y otro espacionan publico.<ref name=:"2"/>[3]<ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainigscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu su concepto di teatro como un medio pa mas cu solamente entretenemento: un instrumento pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Ademas, Lasten a hunga un papel clave den formacion di futuro docente di scol. Den su funcion na IPA, el a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa forma futuro docente den arte y teatro.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperashon internacional=== Lasten a partisipá tambe den diferente proyekto i inisiativa internacional relashoná ku teatro i formacion artistico. Entre nan tabata FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa i otro regionnan.[8] Na 2011, el a traha hunto cu Nicoline Nagtzaam den e proyecto internacional IDEA Cambio di Horizonte, cu a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Fransia, Turkia, Bélgica i Nicaragua.[2] ===Ultimo añanan=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda activo riba tereno di teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion relaciona cu Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishitá Aruba pa desaroyá un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den Reino.[6][7] Tambe e tabata duna acto di presencia na diferente actividad cultural na Aruba, mustrando cu su envolvimento continuo den bida cultural di e isla.[7] Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] ==Reconocemento y legado== Na 2007, Lasten a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su aporte na desaroyo di teatro na Aruba.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> Na 2024, el a ricibi un reconocemento special pa su contribucion pedagogico na e desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su vision di teatro como un instrumento pa educa, fortalece comunidad y duna hende un bos ta forma un parti importante di su herencia den historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> ------------------ Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ hm6wvqrvpbcsul5ncdvnay0vxoqzvxe 200436 200435 2026-08-12T18:14:59Z Caribiana 8320 200436 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |alma mater = Amsterdamse Toneelschool |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di [[teatro]] na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.[1][5] == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong di e seis yiu di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-11|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na [[Hulanda]]. Na 1976, el a gradua ''cum laude'' na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha di 1977 te 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980, el a tuma e iniciativa pa lanta Teatro Foro na Aruba, hunto cu un grupo di trinta persona cu ya tabata activo den teatro. Teatro Foro tabata un forma di teatro interactivo, cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. E meta tabata pa trata problemanan di bida diario, particularmente esnan relaciona cu opresion, y pa envolvi e publico den reflexion y discusion tocante posibel solucionnan.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT- y 198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues Lasten a bolbe Hulanda pa sigui estudio na Amsterdamse Toneelschool, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo aki di estudio y trabou, Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]], cu tabata trata e experencia di studiantenan [[Antias Hulandes|Antiano]] na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Despues di su regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di e desaroyo di e sector teatral local. Durante su 13 aña di servicio na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba stimula interes di hobennan pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/>[3] Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, Lasten a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA).<ref name=:"2"/> Como actris, Lasten a aparece, entre otro, den e obranan ''Bao Kwihi'' y ''E Arkitecto'' (1990). ''E Arkitecto'' a wordo presenta tambe na [[Noruega]] durante World Theater Festival 1991.<ref>{{citeer web|titel=FARPA op toneel in Noorwegen|werk=[[Amigoe]]|datum=1991-06-28|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005}}</ref> ===Teatro y enseñansa=== Un parti central di e trabou di Lasten tabata e formacion di hoben y otro interesado den teatro. El a desaroya curso y tayernan cu tabata trata tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/>[3] E cursonan a resulta den presentacion y festivalnan cada dos aña, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan mas importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (FesTeSeCo), lansa na 1989 como plataforma pa actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> E festival a duna alrededor di 100 hende di diferente edad oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Lasten tabata tambe lider creativo y presidente di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, e fundacion a experimenta cu diferente forma di presenta teatro, incluyendo presentacionnan den scol, centro di bario, edificio bashi y otro espacionan publico.<ref name=:"2"/>[3]<ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainigscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu su concepto di teatro como un medio pa mas cu solamente entretenemento: un instrumento pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Ademas, Lasten a hunga un papel clave den formacion di futuro docente di scol. Den su funcion na IPA, el a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa forma futuro docente den arte y teatro.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperashon internacional=== Lasten a partisipá tambe den diferente proyekto i inisiativa internacional relashoná ku teatro i formacion artistico. Entre nan tabata FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa i otro regionnan.[8] Na 2011, el a traha hunto cu Nicoline Nagtzaam den e proyecto internacional IDEA Cambio di Horizonte, cu a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Fransia, Turkia, Bélgica i Nicaragua.[2] ===Ultimo añanan=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda activo riba tereno di teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion relaciona cu Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishitá Aruba pa desaroyá un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den Reino.[6][7] Tambe e tabata duna acto di presencia na diferente actividad cultural na Aruba, mustrando cu su envolvimento continuo den bida cultural di e isla.[7] Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] ==Reconocemento y legado== Na 2007, Lasten a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su aporte na desaroyo di teatro na Aruba.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> Na 2024, el a ricibi un reconocemento special pa su contribucion pedagogico na e desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su vision di teatro como un instrumento pa educa, fortalece comunidad y duna hende un bos ta forma un parti importante di su herencia den historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> ------------------ Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ rch1cgwclke0npzupshp1sxjnwqh4cv 200437 200436 2026-08-12T18:20:40Z Caribiana 8320 /* Teatro y enseñansa */ 200437 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |alma mater = Amsterdamse Toneelschool |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di [[teatro]] na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.[1][5] == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong di e seis yiu di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-11|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na [[Hulanda]]. Na 1976, el a gradua ''cum laude'' na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha di 1977 te 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980, el a tuma e iniciativa pa lanta Teatro Foro na Aruba, hunto cu un grupo di trinta persona cu ya tabata activo den teatro. Teatro Foro tabata un forma di teatro interactivo, cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. E meta tabata pa trata problemanan di bida diario, particularmente esnan relaciona cu opresion, y pa envolvi e publico den reflexion y discusion tocante posibel solucionnan.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT- y 198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues Lasten a bolbe Hulanda pa sigui estudio na Amsterdamse Toneelschool, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo aki di estudio y trabou, Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]], cu tabata trata e experencia di studiantenan [[Antias Hulandes|Antiano]] na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Despues di su regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di e desaroyo di e sector teatral local. Durante su 13 aña di servicio na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba stimula interes di hobennan pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/>[3] Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, Lasten a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA).<ref name=:"2"/> Como actris, Lasten a aparece, entre otro, den e obranan ''Bao Kwihi'' y ''E Arkitecto'' (1990). ''E Arkitecto'' a wordo presenta tambe na [[Noruega]] durante World Theater Festival 1991.<ref>{{citeer web|titel=FARPA op toneel in Noorwegen|werk=[[Amigoe]]|datum=1991-06-28|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005}}</ref> ===Teatro y enseñansa=== Un parti central di e trabou di Lasten tabata e formacion di hoben y otro interesado den teatro. El a desaroya curso y tayernan cu tabata trata tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/>[3] E cursonan a resulta den presentacion y festivalnan cada dos aña, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan mas importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (FesTeSeCo), lansa na 1989 como plataforma pa actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> E festival a duna alrededor di 100 hende di diferente edad oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Lasten tabata tambe lider creativo y presidente di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, e fundacion a experimenta cu diferente forma di presenta teatro, incluyendo presentacionnan den scol, centro di bario, edificio bashi y otro espacionan publico.<ref name=:"2"/>[3]<ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainingscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu su concepto di teatro como un medio pa mas cu solamente entretenemento: un instrumento pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Ademas, den su funcion na IPA, Lastene a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa forma futuro docente di scol den arte y teatro.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperashon internacional=== Lasten a partisipá tambe den diferente proyekto i inisiativa internacional relashoná ku teatro i formacion artistico. Entre nan tabata FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa i otro regionnan.[8] Na 2011, el a traha hunto cu Nicoline Nagtzaam den e proyecto internacional IDEA Cambio di Horizonte, cu a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Fransia, Turkia, Bélgica i Nicaragua.[2] ===Ultimo añanan=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda activo riba tereno di teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion relaciona cu Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishitá Aruba pa desaroyá un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den Reino.[6][7] Tambe e tabata duna acto di presencia na diferente actividad cultural na Aruba, mustrando cu su envolvimento continuo den bida cultural di e isla.[7] Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] ==Reconocemento y legado== Na 2007, Lasten a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su aporte na desaroyo di teatro na Aruba.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> Na 2024, el a ricibi un reconocemento special pa su contribucion pedagogico na e desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su vision di teatro como un instrumento pa educa, fortalece comunidad y duna hende un bos ta forma un parti importante di su herencia den historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> ------------------ Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ gfut3za557p6zxobcd16c8d3wlb2owd 200438 200437 2026-08-12T18:22:28Z Caribiana 8320 /* Teatro y enseñansa */ 200438 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |alma mater = Amsterdamse Toneelschool |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di [[teatro]] na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.[1][5] == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong di e seis yiu di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-11|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na [[Hulanda]]. Na 1976, el a gradua ''cum laude'' na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha di 1977 te 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980, el a tuma e iniciativa pa lanta Teatro Foro na Aruba, hunto cu un grupo di trinta persona cu ya tabata activo den teatro. Teatro Foro tabata un forma di teatro interactivo, cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. E meta tabata pa trata problemanan di bida diario, particularmente esnan relaciona cu opresion, y pa envolvi e publico den reflexion y discusion tocante posibel solucionnan.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT- y 198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues Lasten a bolbe Hulanda pa sigui estudio na Amsterdamse Toneelschool, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo aki di estudio y trabou, Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]], cu tabata trata e experencia di studiantenan [[Antias Hulandes|Antiano]] na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Despues di su regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di e desaroyo di e sector teatral local. Durante su 13 aña di servicio na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba stimula interes di hobennan pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/>[3] Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, Lasten a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA).<ref name=:"2"/> Como actris, Lasten a aparece, entre otro, den e obranan ''Bao Kwihi'' y ''E Arkitecto'' (1990). ''E Arkitecto'' a wordo presenta tambe na [[Noruega]] durante World Theater Festival 1991.<ref>{{citeer web|titel=FARPA op toneel in Noorwegen|werk=[[Amigoe]]|datum=1991-06-28|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005}}</ref> ===Teatro y enseñansa=== Un parti central di e trabou di Lasten tabata e formacion di hoben y otro interesado den teatro. El a desaroya curso y tayernan cu tabata trata tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/>[3] E cursonan a resulta den presentacion y festivalnan cada dos aña, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan mas importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (FesTeSeCo), lansa na 1989 como plataforma pa actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> E festival a duna alrededor di 100 hende di diferente edad oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Lasten tabata tambe lider creativo y presidente di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, e fundacion a experimenta cu diferente forma di presenta teatro, incluyendo presentacionnan den scol, centro di bario, edificio bashi y otro espacionan publico.<ref name=:"2"/>[3]<ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainingscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu su concepto di teatro como un medio pa mas cu solamente entretenemento: un instrumento pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Ademas, den su funcion na IPA, Lasten a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa duna futuro docente di scol formacion den arte y teatro.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperashon internacional=== Lasten a partisipá tambe den diferente proyekto i inisiativa internacional relashoná ku teatro i formacion artistico. Entre nan tabata FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa i otro regionnan.[8] Na 2011, el a traha hunto cu Nicoline Nagtzaam den e proyecto internacional IDEA Cambio di Horizonte, cu a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Fransia, Turkia, Bélgica i Nicaragua.[2] ===Ultimo añanan=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda activo riba tereno di teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion relaciona cu Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishitá Aruba pa desaroyá un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den Reino.[6][7] Tambe e tabata duna acto di presencia na diferente actividad cultural na Aruba, mustrando cu su envolvimento continuo den bida cultural di e isla.[7] Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] ==Reconocemento y legado== Na 2007, Lasten a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su aporte na desaroyo di teatro na Aruba.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> Na 2024, el a ricibi un reconocemento special pa su contribucion pedagogico na e desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su vision di teatro como un instrumento pa educa, fortalece comunidad y duna hende un bos ta forma un parti importante di su herencia den historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> ------------------ Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ 7hst5jmb3uu9yr2mitngsv8f6sxa1zw 200439 200438 2026-08-12T18:24:10Z Caribiana 8320 /* Teatro pa hoben y den bario */ 200439 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |alma mater = Amsterdamse Toneelschool |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di [[teatro]] na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.[1][5] == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong di e seis yiu di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-11|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na [[Hulanda]]. Na 1976, el a gradua ''cum laude'' na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha di 1977 te 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980, el a tuma e iniciativa pa lanta Teatro Foro na Aruba, hunto cu un grupo di trinta persona cu ya tabata activo den teatro. Teatro Foro tabata un forma di teatro interactivo, cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. E meta tabata pa trata problemanan di bida diario, particularmente esnan relaciona cu opresion, y pa envolvi e publico den reflexion y discusion tocante posibel solucionnan.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT- y 198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues Lasten a bolbe Hulanda pa sigui estudio na Amsterdamse Toneelschool, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo aki di estudio y trabou, Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]], cu tabata trata e experencia di studiantenan [[Antias Hulandes|Antiano]] na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Despues di su regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di e desaroyo di e sector teatral local. Durante su 13 aña di servicio na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba stimula interes di hobennan pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/>[3] Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, Lasten a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA).<ref name=:"2"/> Como actris, Lasten a aparece, entre otro, den e obranan ''Bao Kwihi'' y ''E Arkitecto'' (1990). ''E Arkitecto'' a wordo presenta tambe na [[Noruega]] durante World Theater Festival 1991.<ref>{{citeer web|titel=FARPA op toneel in Noorwegen|werk=[[Amigoe]]|datum=1991-06-28|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005}}</ref> ===Teatro y enseñansa=== Un parti central di e trabou di Lasten tabata e formacion di hoben y otro interesado den teatro. El a desaroya curso y tayernan cu tabata trata tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/>[3] E cursonan a resulta den presentacion y festivalnan cada dos aña, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan mas importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (FesTeSeCo), lansa na 1989 como plataforma pa actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> E festival a duna alrededor di 100 hende di diferente edad oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Lasten tabata tambe lider creativo y presidente di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, e fundacion a experimenta cu diferente forma di presenta teatro, incluyendo presentacionnan den scol, centro di bario, edificio bashi y otro espacionan publico.<ref name=:"2"/>[3]<ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainingscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu su concepto di teatro como un medio pa mas cu solamente entretenemento: un instrumento pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Ademas, den su funcion na IPA, Lasten a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa duna futuro docente di scol formacion den arte y teatro.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata e proyecto "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperashon internacional=== Lasten a partisipá tambe den diferente proyekto i inisiativa internacional relashoná ku teatro i formacion artistico. Entre nan tabata FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa i otro regionnan.[8] Na 2011, el a traha hunto cu Nicoline Nagtzaam den e proyecto internacional IDEA Cambio di Horizonte, cu a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Fransia, Turkia, Bélgica i Nicaragua.[2] ===Ultimo añanan=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda activo riba tereno di teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion relaciona cu Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishitá Aruba pa desaroyá un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den Reino.[6][7] Tambe e tabata duna acto di presencia na diferente actividad cultural na Aruba, mustrando cu su envolvimento continuo den bida cultural di e isla.[7] Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] ==Reconocemento y legado== Na 2007, Lasten a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su aporte na desaroyo di teatro na Aruba.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> Na 2024, el a ricibi un reconocemento special pa su contribucion pedagogico na e desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su vision di teatro como un instrumento pa educa, fortalece comunidad y duna hende un bos ta forma un parti importante di su herencia den historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> ------------------ Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ rj03geitsbg4xtfib33x02teqmzee7t 200440 200439 2026-08-12T18:39:15Z Caribiana 8320 200440 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |alma mater = Amsterdamse Toneelschool |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di [[teatro]] na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.[1][5] == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong di e seis yiu di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-11|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na [[Hulanda]]. Na 1976, el a gradua ''cum laude'' na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha di 1977 te 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980, el a tuma e iniciativa pa lanta Teatro Foro na Aruba, hunto cu un grupo di trinta persona cu ya tabata activo den teatro. Teatro Foro tabata un forma di teatro interactivo, cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. E meta tabata pa trata problemanan di bida diario, particularmente esnan relaciona cu opresion, y pa envolvi e publico den reflexion y discusion tocante posibel solucionnan.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT- y 198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues Lasten a bolbe Hulanda pa sigui estudio na Amsterdamse Toneelschool, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo aki di estudio y trabou, Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]], cu tabata trata e experencia di studiantenan [[Antias Hulandes|Antiano]] na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Despues di su regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di e desaroyo di e sector teatral local. Durante su 13 aña di servicio na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba stimula interes di hobennan pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/>[3] Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, Lasten a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA).<ref name=:"2"/> Como actris, Lasten a aparece, entre otro, den e obranan ''Bao Kwihi'' y ''E Arkitecto'' (1990). ''E Arkitecto'' a wordo presenta tambe na [[Noruega]] durante World Theater Festival 1991.<ref>{{citeer web|titel=FARPA op toneel in Noorwegen|werk=[[Amigoe]]|datum=1991-06-28|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005}}</ref> ===Teatro y enseñansa=== Un parti central di e trabou di Lasten tabata e formacion di hoben y otro interesado den teatro. El a desaroya curso y tayernan cu tabata trata tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/>[3] E cursonan a resulta den presentacion y festivalnan cada dos aña, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan mas importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (FesTeSeCo), lansa na 1989 como plataforma pa actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> E festival a duna alrededor di 100 hende di diferente edad oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Lasten tabata tambe lider creativo y presidente di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, e fundacion a experimenta cu diferente forma di presenta teatro, incluyendo presentacionnan den scol, centro di bario, edificio bashi y otro espacionan publico.<ref name=:"2"/>[3]<ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainingscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu su concepto di teatro como un medio pa mas cu solamente entretenemento: un instrumento pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Ademas, den su funcion na IPA, Lasten a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa duna futuro docente di scol formacion den arte y teatro.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata e proyecto "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperacion internacional=== Lasten a participa den diferente proyecto y iniciativa internacional relaciona cu teatro y formacion artistico. Entre nan tabata Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA), Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa y otro regionnan.[8] Na 2011, e proyecto internacional Cambio di Horizonte, den cooperacion cu su ex-docente Nicoline Nagtzaam, a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Francia, Turkia, Belgica y Nicaragua.[2] ===Ultimo añanan=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda envolvi den teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishita Aruba pa desaroya un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den [[Reino Hulandes]].[6][7] E bishita i e programa tabata enfoká riba un ''Verkorte Theater Docentenopleiding op Maat'' pa e [[islanan ABC]] y [[Islariba|SSS]]. Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] ==Reconocemento y legado== Na 2007, Lasten a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su aporte na desaroyo di teatro na Aruba.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> Na 2024, el a ricibi un reconocemento special pa su contribucion pedagogico na e desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su vision di teatro como un instrumento pa educa, fortalece comunidad y duna hende un bos ta forma un parti importante di su herencia den historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> ------------------ Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ j0t9fcjyg5zqd5qfo3g39byk7y06a17 200441 200440 2026-08-12T18:42:46Z Caribiana 8320 200441 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |alma mater = Amsterdamse Toneelschool |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di [[teatro]] na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.[1][5] == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong di e seis yiu di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-11|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na [[Hulanda]]. Na 1976, el a gradua ''cum laude'' na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha di 1977 te 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980, el a tuma e iniciativa pa lanta Teatro Foro na Aruba, hunto cu un grupo di trinta persona cu ya tabata activo den teatro. Teatro Foro tabata un forma di teatro interactivo, cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. E meta tabata pa trata problemanan di bida diario, particularmente esnan relaciona cu opresion, y pa envolvi e publico den reflexion y discusion tocante posibel solucionnan.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT- y 198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues Lasten a bolbe Hulanda pa sigui estudio na Amsterdamse Toneelschool, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo aki di estudio y trabou, Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]], cu tabata trata e experencia di studiantenan [[Antias Hulandes|Antiano]] na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Despues di su regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di e desaroyo di e sector teatral local. Durante su 13 aña di servicio na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba stimula interes di hobennan pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/>[3] Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, Lasten a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA).<ref name=:"2"/> Como actris, Lasten a aparece, entre otro, den e obranan ''Bao Kwihi'' y ''E Arkitecto'' (1990). ''E Arkitecto'' a wordo presenta tambe na [[Noruega]] durante World Theater Festival 1991.<ref>{{citeer web|titel=FARPA op toneel in Noorwegen|werk=[[Amigoe]]|datum=1991-06-28|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005}}</ref> ===Teatro y enseñansa=== Un parti central di e trabou di Lasten tabata e formacion di hoben y otro interesado den teatro. El a desaroya curso y tayernan cu tabata trata tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/>[3] E cursonan a resulta den presentacion y festivalnan cada dos aña, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan mas importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (FesTeSeCo), lansa na 1989 como plataforma pa actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> E festival a duna alrededor di 100 hende di diferente edad oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Lasten tabata tambe lider creativo y presidente di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, e fundacion a experimenta cu diferente forma di presenta teatro, incluyendo presentacionnan den scol, centro di bario, edificio bashi y otro espacionan publico.<ref name=:"2"/>[3]<ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainingscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu su concepto di teatro como un medio pa mas cu solamente entretenemento: un instrumento pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Ademas, den su funcion na IPA, Lasten a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa duna futuro docente di scol formacion den arte y teatro.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata e proyecto "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperacion internacional=== Lasten a participa den diferente proyecto y iniciativa internacional relaciona cu teatro y formacion artistico. Entre nan tabata Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA), Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa y otro regionnan.[8] Na 2011, e proyecto internacional Cambio di Horizonte, den cooperacion cu su ex-docente Nicoline Nagtzaam, a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Francia, Turkia, Belgica y Nicaragua.[2] ===Ultimo añanan=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda envolvi den teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishita Aruba pa desaroya un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den [[Reino Hulandes]].[6][7] E bishita i e programa tabata enfoká riba un ''Verkorte Theater Docentenopleiding op Maat'' pa e [[islanan ABC]] y [[Islariba|SSS]]. Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] ==Reconocemento y legado== Na 2007, Lasten a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su aporte na desaroyo di teatro na Aruba.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> Na 2024, el a ricibi un reconocemento special pa su contribucion pedagogico na e desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su vision di teatro como un instrumento pa educa, fortalece comunidad y duna hende un bos ta forma un parti importante di su herencia den historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Lasten, Amy}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Aktor]] ------------------ Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ rcc7z75xp5icqj1ib3jcsl4bllyuj88 200442 200441 2026-08-12T18:56:10Z Caribiana 8320 /* Teatro y enseñansa */ 200442 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |alma mater = Amsterdamse Toneelschool |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di [[teatro]] na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.[1][5] == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong di e seis yiu di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-11|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na [[Hulanda]]. Na 1976, el a gradua ''cum laude'' na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha di 1977 te 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980, el a tuma e iniciativa pa lanta Teatro Foro na Aruba, hunto cu un grupo di trinta persona cu ya tabata activo den teatro. Teatro Foro tabata un forma di teatro interactivo, cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. E meta tabata pa trata problemanan di bida diario, particularmente esnan relaciona cu opresion, y pa envolvi e publico den reflexion y discusion tocante posibel solucionnan.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT- y 198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues Lasten a bolbe Hulanda pa sigui estudio na Amsterdamse Toneelschool, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo aki di estudio y trabou, Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]], cu tabata trata e experencia di studiantenan [[Antias Hulandes|Antiano]] na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Despues di su regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di e desaroyo di e sector teatral local. Durante su 13 aña di servicio na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba stimula interes di hobennan pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/>[3] Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, Lasten a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA).<ref name=:"2"/> Como actris, Lasten a aparece, entre otro, den e obranan ''Bao Kwihi'' y ''E Arkitecto'' (1990). ''E Arkitecto'' a wordo presenta tambe na [[Noruega]] durante World Theater Festival 1991.<ref>{{citeer web|titel=FARPA op toneel in Noorwegen|werk=[[Amigoe]]|datum=1991-06-28|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005}}</ref> ===Teatro y enseñansa=== Un parti central di e trabou di Lasten tabata e formacion di hoben y otro interesado den teatro. El a desaroya curso y tayernan cu tabata trata tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/>[3] E cursonan a resulta den presentacion y festivalnan cada dos aña, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan mas importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (FesTeSeCo), lansa na 1989 como plataforma pa actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> E festival a duna alrededor di 100 hende di diferente edad oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Un di dos edicion di e festival a tuma luga na 1993.<ref>{{citeer web|titel=Theaterfestival dit jaar in teken van gevoelige thema's|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-06-26|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645176:mpeg21:p005}}</ref> Lasten tabata tambe lider creativo y presidente di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, e fundacion a experimenta cu diferente forma di presenta teatro, incluyendo presentacionnan den scol, centro di bario, edificio bashi y otro espacionan publico.<ref name=:"2"/>[3]<ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainingscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu su concepto di teatro como un medio pa mas cu solamente entretenemento: un instrumento pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Ademas, den su funcion na IPA, Lasten a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa duna futuro docente di scol formacion den arte y teatro.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata e proyecto "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperacion internacional=== Lasten a participa den diferente proyecto y iniciativa internacional relaciona cu teatro y formacion artistico. Entre nan tabata Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA), Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa y otro regionnan.[8] Na 2011, e proyecto internacional Cambio di Horizonte, den cooperacion cu su ex-docente Nicoline Nagtzaam, a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Francia, Turkia, Belgica y Nicaragua.[2] ===Ultimo añanan=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda envolvi den teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishita Aruba pa desaroya un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den [[Reino Hulandes]].[6][7] E bishita i e programa tabata enfoká riba un ''Verkorte Theater Docentenopleiding op Maat'' pa e [[islanan ABC]] y [[Islariba|SSS]]. Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] ==Reconocemento y legado== Na 2007, Lasten a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su aporte na desaroyo di teatro na Aruba.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> Na 2024, el a ricibi un reconocemento special pa su contribucion pedagogico na e desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su vision di teatro como un instrumento pa educa, fortalece comunidad y duna hende un bos ta forma un parti importante di su herencia den historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Lasten, Amy}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Aktor]] ------------------ Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ iiz7aqxxkilgu1tfi1wg7qfdj9bkbvm 200443 200442 2026-08-12T18:58:26Z Caribiana 8320 /* Teatro y enseñansa */ 200443 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |alma mater = Amsterdamse Toneelschool |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di [[teatro]] na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.[1][5] == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong di e seis yiu di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-11|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na [[Hulanda]]. Na 1976, el a gradua ''cum laude'' na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha di 1977 te 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980, el a tuma e iniciativa pa lanta Teatro Foro na Aruba, hunto cu un grupo di trinta persona cu ya tabata activo den teatro. Teatro Foro tabata un forma di teatro interactivo, cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. E meta tabata pa trata problemanan di bida diario, particularmente esnan relaciona cu opresion, y pa envolvi e publico den reflexion y discusion tocante posibel solucionnan.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT- y 198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues Lasten a bolbe Hulanda pa sigui estudio na Amsterdamse Toneelschool, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo aki di estudio y trabou, Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]], cu tabata trata e experencia di studiantenan [[Antias Hulandes|Antiano]] na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Despues di su regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di e desaroyo di e sector teatral local. Durante su 13 aña di servicio na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba stimula interes di hobennan pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/>[3] Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, Lasten a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA).<ref name=:"2"/> Como actris, Lasten a aparece, entre otro, den e obranan ''Bao Kwihi'' y ''E Arkitecto'' (1990). ''E Arkitecto'' a wordo presenta tambe na [[Noruega]] durante World Theater Festival 1991.<ref>{{citeer web|titel=FARPA op toneel in Noorwegen|werk=[[Amigoe]]|datum=1991-06-28|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005}}</ref> ===Teatro y enseñansa=== Un parti central di e trabou di Lasten tabata e formacion di hoben y otro interesado den teatro. El a desaroya curso y tayernan cu tabata trata tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/>[3] E cursonan a resulta den presentacion y festivalnan cada dos aña, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan mas importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (FesTeSeCo), lansa na 1989 como plataforma pa actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Alrededor di 100 hende di diferente edad a haya oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Un di dos edicion di e festival a sigui na 1993.<ref>{{citeer web|titel=Theaterfestival dit jaar in teken van gevoelige thema's|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-06-26|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645176:mpeg21:p005}}</ref> Lasten tabata tambe lider creativo y presidente di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, e fundacion a experimenta cu diferente forma di presenta teatro, incluyendo presentacionnan den scol, centro di bario, edificio bashi y otro espacionan publico.<ref name=:"2"/>[3]<ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainingscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu su concepto di teatro como un medio pa mas cu solamente entretenemento: un instrumento pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Ademas, den su funcion na IPA, Lasten a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa duna futuro docente di scol formacion den arte y teatro.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata e proyecto "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperacion internacional=== Lasten a participa den diferente proyecto y iniciativa internacional relaciona cu teatro y formacion artistico. Entre nan tabata Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA), Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa y otro regionnan.[8] Na 2011, e proyecto internacional Cambio di Horizonte, den cooperacion cu su ex-docente Nicoline Nagtzaam, a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Francia, Turkia, Belgica y Nicaragua.[2] ===Ultimo añanan=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda envolvi den teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishita Aruba pa desaroya un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den [[Reino Hulandes]].[6][7] E bishita i e programa tabata enfoká riba un ''Verkorte Theater Docentenopleiding op Maat'' pa e [[islanan ABC]] y [[Islariba|SSS]]. Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] ==Reconocemento y legado== Na 2007, Lasten a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su aporte na desaroyo di teatro na Aruba.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> Na 2024, el a ricibi un reconocemento special pa su contribucion pedagogico na e desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su vision di teatro como un instrumento pa educa, fortalece comunidad y duna hende un bos ta forma un parti importante di su herencia den historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Lasten, Amy}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Aktor]] ------------------ Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ ozm66udxdio1r9iase55orqmh52mtyd 200444 200443 2026-08-12T18:59:16Z Caribiana 8320 /* Teatro y enseñansa */ 200444 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |alma mater = Amsterdamse Toneelschool |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di [[teatro]] na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.[1][5] == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong di e seis yiu di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-11|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na [[Hulanda]]. Na 1976, el a gradua ''cum laude'' na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha di 1977 te 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980, el a tuma e iniciativa pa lanta Teatro Foro na Aruba, hunto cu un grupo di trinta persona cu ya tabata activo den teatro. Teatro Foro tabata un forma di teatro interactivo, cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. E meta tabata pa trata problemanan di bida diario, particularmente esnan relaciona cu opresion, y pa envolvi e publico den reflexion y discusion tocante posibel solucionnan.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT- y 198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues Lasten a bolbe Hulanda pa sigui estudio na Amsterdamse Toneelschool, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo aki di estudio y trabou, Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]], cu tabata trata e experencia di studiantenan [[Antias Hulandes|Antiano]] na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Despues di su regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di e desaroyo di e sector teatral local. Durante su 13 aña di servicio na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba stimula interes di hobennan pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/>[3] Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, Lasten a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA).<ref name=:"2"/> Como actris, Lasten a aparece, entre otro, den e obranan ''Bao Kwihi'' y ''E Arkitecto'' (1990). ''E Arkitecto'' a wordo presenta tambe na [[Noruega]] durante World Theater Festival 1991.<ref>{{citeer web|titel=FARPA op toneel in Noorwegen|werk=[[Amigoe]]|datum=1991-06-28|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005}}</ref> ===Teatro y enseñansa=== Un parti central di e trabou di Lasten tabata e formacion di hoben y otro interesado den teatro. El a desaroya curso y tayernan cu tabata trata tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/>[3] E cursonan a resulta den presentacion y festivalnan cada dos aña, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan mas importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (Festeseco), lansa na 1989 como plataforma pa actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Alrededor di 100 hende di diferente edad a haya oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Un di dos edicion di e festival a sigui na 1993.<ref>{{citeer web|titel=Theaterfestival dit jaar in teken van gevoelige thema's|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-06-26|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645176:mpeg21:p005}}</ref> Lasten tabata tambe lider creativo y presidente di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, e fundacion a experimenta cu diferente forma di presenta teatro, incluyendo presentacionnan den scol, centro di bario, edificio bashi y otro espacionan publico.<ref name=:"2"/>[3]<ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainingscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu su concepto di teatro como un medio pa mas cu solamente entretenemento: un instrumento pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Ademas, den su funcion na IPA, Lasten a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa duna futuro docente di scol formacion den arte y teatro.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata e proyecto "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperacion internacional=== Lasten a participa den diferente proyecto y iniciativa internacional relaciona cu teatro y formacion artistico. Entre nan tabata Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA), Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa y otro regionnan.[8] Na 2011, e proyecto internacional Cambio di Horizonte, den cooperacion cu su ex-docente Nicoline Nagtzaam, a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Francia, Turkia, Belgica y Nicaragua.[2] ===Ultimo añanan=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda envolvi den teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishita Aruba pa desaroya un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den [[Reino Hulandes]].[6][7] E bishita i e programa tabata enfoká riba un ''Verkorte Theater Docentenopleiding op Maat'' pa e [[islanan ABC]] y [[Islariba|SSS]]. Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] ==Reconocemento y legado== Na 2007, Lasten a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su aporte na desaroyo di teatro na Aruba.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> Na 2024, el a ricibi un reconocemento special pa su contribucion pedagogico na e desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su vision di teatro como un instrumento pa educa, fortalece comunidad y duna hende un bos ta forma un parti importante di su herencia den historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Lasten, Amy}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Aktor]] ------------------ Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ 1l4aouezjy6hlex0olw1xahontrfzmj 200445 200444 2026-08-12T19:03:03Z Caribiana 8320 /* Teatro y enseñansa */ 200445 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |alma mater = Amsterdamse Toneelschool |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di [[teatro]] na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.[1][5] == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong di e seis yiu di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-11|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na [[Hulanda]]. Na 1976, el a gradua ''cum laude'' na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha di 1977 te 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980, el a tuma e iniciativa pa lanta Teatro Foro na Aruba, hunto cu un grupo di trinta persona cu ya tabata activo den teatro. Teatro Foro tabata un forma di teatro interactivo, cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. E meta tabata pa trata problemanan di bida diario, particularmente esnan relaciona cu opresion, y pa envolvi e publico den reflexion y discusion tocante posibel solucionnan.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT- y 198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues Lasten a bolbe Hulanda pa sigui estudio na Amsterdamse Toneelschool, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo aki di estudio y trabou, Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]], cu tabata trata e experencia di studiantenan [[Antias Hulandes|Antiano]] na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Despues di su regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di e desaroyo di e sector teatral local. Durante su 13 aña di servicio na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba stimula interes di hobennan pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/>[3] Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, Lasten a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA).<ref name=:"2"/> Como actris, Lasten a aparece, entre otro, den e obranan ''Bao Kwihi'' y ''E Arkitecto'' (1990). ''E Arkitecto'' a wordo presenta tambe na [[Noruega]] durante World Theater Festival 1991.<ref>{{citeer web|titel=FARPA op toneel in Noorwegen|werk=[[Amigoe]]|datum=1991-06-28|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005}}</ref> ===Teatro y enseñansa=== Un parti central di e trabou di Lasten tabata e formacion di hoben y otro interesado den teatro. El a desaroya curso y tayernan cu tabata trata tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/>[3] E cursonan a resulta den presentacion y festivalnan cada dos aña, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan mas importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (Festeseco), lansa na 1989 como plataforma pa actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Alrededor di 100 hende di diferente edad a haya oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Un di dos edicion di e festival a sigui na 1993.<ref>{{citeer web|titel=Theaterfestival dit jaar in teken van gevoelige thema's|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-06-26|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645176:mpeg21:p005}}</ref> Lasten tabata tambe lider creativo y presidente di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, e fundacion a experimenta cu diferente forma di presenta teatro, incluyendo presentacionnan den scol, centro di bario, edificio bashi y otro espacionan publico.<ref name=:"2"/>[3]<ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainingscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu Lasten su concepto di teatro como un medio pa mas cu solamente entretenemento: teatro tabata un instrumento pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Ademas, den su funcion na IPA, Lasten a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa duna futuro docente di scol formacion den arte y teatro.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata e proyecto "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperacion internacional=== Lasten a participa den diferente proyecto y iniciativa internacional relaciona cu teatro y formacion artistico. Entre nan tabata Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA), Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa y otro regionnan.[8] Na 2011, e proyecto internacional Cambio di Horizonte, den cooperacion cu su ex-docente Nicoline Nagtzaam, a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Francia, Turkia, Belgica y Nicaragua.[2] ===Ultimo añanan=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda envolvi den teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishita Aruba pa desaroya un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den [[Reino Hulandes]].[6][7] E bishita i e programa tabata enfoká riba un ''Verkorte Theater Docentenopleiding op Maat'' pa e [[islanan ABC]] y [[Islariba|SSS]]. Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] ==Reconocemento y legado== Na 2007, Lasten a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su aporte na desaroyo di teatro na Aruba.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> Na 2024, el a ricibi un reconocemento special pa su contribucion pedagogico na e desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su vision di teatro como un instrumento pa educa, fortalece comunidad y duna hende un bos ta forma un parti importante di su herencia den historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Lasten, Amy}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Aktor]] ------------------ Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ gig27vbaw2h2fovvde2s52wl5c4r3kq 200446 200445 2026-08-12T19:06:36Z Caribiana 8320 200446 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |alma mater = Amsterdamse Toneelschool |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di [[teatro]] na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.[1][5] == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong di e seis yiu di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-11|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na [[Hulanda]]. Na 1976, el a gradua ''cum laude'' na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha di 1977 te 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980, el a tuma e iniciativa pa lanta Teatro Foro na Aruba, hunto cu un grupo di trinta persona cu ya tabata activo den teatro. Teatro Foro tabata un forma di teatro interactivo, cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. E meta tabata pa trata problemanan di bida diario, particularmente esnan relaciona cu opresion, y pa envolvi e publico den reflexion y discusion tocante posibel solucionnan.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT- y 198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues Lasten a bolbe Hulanda pa sigui estudio na Amsterdamse Toneelschool, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo aki di estudio y trabou, Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]], cu tabata trata e experencia di studiantenan [[Antias Hulandes|Antiano]] na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Despues di su regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di e desaroyo di e sector teatral local. Durante su 13 aña di servicio na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba stimula interes di hobennan pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/>[3] Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, Lasten a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA).<ref name=:"2"/> Como actris, Lasten a aparece, entre otro, den e obranan ''Bao Kwihi'' y ''E Arkitecto'' (1990). ''E Arkitecto'' a wordo presenta tambe na [[Noruega]] durante World Theater Festival 1991.<ref>{{citeer web|titel=FARPA op toneel in Noorwegen|werk=[[Amigoe]]|datum=1991-06-28|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005}}</ref> ===Teatro y enseñansa=== Un parti central di e trabou di Lasten tabata e formacion di hoben y otro interesado den teatro. El a desaroya curso y tayernan cu tabata trata tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/>[3] E cursonan a resulta den presentacion y festivalnan cada dos aña, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan mas importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (Festeseco), lansa na 1989 como plataforma pa actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Alrededor di 100 hende di diferente edad a haya oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Un di dos edicion di e festival a sigui na 1993.<ref>{{citeer web|titel=Theaterfestival dit jaar in teken van gevoelige thema's|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-06-26|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645176:mpeg21:p005}}</ref> Lasten tabata tambe lider creativo y presidente di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, e fundacion a experimenta cu diferente forma di presenta teatro, incluyendo presentacionnan den scol, centro di bario, edificio bashi y otro espacionan publico.<ref name=:"2"/>[3]<ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainingscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu Lasten su concepto di teatro como un medio pa mas cu solamente entretenemento: teatro tabata un instrumento pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Ademas, den su funcion na IPA, Lasten a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa duna futuro docente di scol formacion den arte y teatro.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata e proyecto "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperacion internacional=== Lasten a participa den diferente proyecto y iniciativa internacional relaciona cu teatro y formacion artistico. Entre nan tabata Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA), Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa y otro regionnan.[8] Na 2011, e proyecto internacional Cambio di Horizonte, den cooperacion cu su ex-docente Nicoline Nagtzaam, a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Francia, Turkia, Belgica y Nicaragua.<ref name=:"2"/> ===Ultimo añanan=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda envolvi den teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishita Aruba pa desaroya un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den [[Reino Hulandes]].[6][7] E bishita i e programa tabata enfoká riba un ''Verkorte Theater Docentenopleiding op Maat'' pa e [[islanan ABC]] y [[Islariba|SSS]]. Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] ==Reconocemento y legado== Na 2007, Lasten a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su aporte na desaroyo di teatro na Aruba.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> Na 2024, el a ricibi un reconocemento special pa su contribucion pedagogico na e desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su vision di teatro como un instrumento pa educa, fortalece comunidad y duna hende un bos ta forma un parti importante di su herencia den historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Lasten, Amy}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Aktor]] ------------------ Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ 6s5xp0alx5rtdh41u4dvjiei1lk7uii 200447 200446 2026-08-12T19:09:49Z Caribiana 8320 200447 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |alma mater = Amsterdamse Toneelschool |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di [[teatro]] na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.[1][5] == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong di e seis yiu di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-11|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na [[Hulanda]]. Na 1976, el a gradua ''cum laude'' na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha di 1977 te 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980, el a tuma e iniciativa pa lanta Teatro Foro na Aruba, hunto cu un grupo di trinta persona cu ya tabata activo den teatro. Teatro Foro tabata un forma di teatro interactivo, cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. E meta tabata pa trata problemanan di bida diario, particularmente esnan relaciona cu opresion, y pa envolvi e publico den reflexion y discusion tocante posibel solucionnan.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT- y 198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues Lasten a bolbe Hulanda pa sigui estudio na Amsterdamse Toneelschool, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo aki di estudio y trabou, Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]], cu tabata trata e experencia di studiantenan [[Antias Hulandes|Antiano]] na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Despues di su regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di e desaroyo di e sector teatral local. Durante su 13 aña di servicio na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba stimula interes di hobennan pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/>[3] Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, Lasten a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA).<ref name=:"2"/> Como actris, Lasten a aparece, entre otro, den e obranan ''Bao Kwihi'' y ''E Arkitecto'' (1990). ''E Arkitecto'' a wordo presenta tambe na [[Noruega]] durante World Theater Festival 1991.<ref>{{citeer web|titel=FARPA op toneel in Noorwegen|werk=[[Amigoe]]|datum=1991-06-28|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005}}</ref> ===Teatro y enseñansa=== Un parti central di e trabou di Lasten tabata e formacion di hoben y otro interesado den teatro. El a desaroya curso y tayernan cu tabata trata tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/>[3] E cursonan a resulta den presentacion y festivalnan cada dos aña, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan mas importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (Festeseco), lansa na 1989 como plataforma pa actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Alrededor di 100 hende di diferente edad a haya oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Un di dos edicion di e festival a sigui na 1993.<ref>{{citeer web|titel=Theaterfestival dit jaar in teken van gevoelige thema's|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-06-26|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645176:mpeg21:p005}}</ref> Lasten tabata tambe lider creativo y presidente di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, e fundacion a experimenta cu diferente forma di presenta teatro, incluyendo presentacionnan den scol, centro di bario, edificio bashi y otro espacionan publico.<ref name=:"2"/>[3]<ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainingscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu Lasten su concepto di teatro como un medio pa mas cu solamente entretenemento: teatro tabata un instrumento pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Ademas, den su funcion na IPA, Lasten a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa duna futuro docente di scol formacion den arte y teatro.<ref name=:"2"/><ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref><ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata e proyecto "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperacion internacional=== Lasten a participa den diferente proyecto y iniciativa internacional relaciona cu teatro y formacion artistico. Entre nan tabata Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA), Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa y otro regionnan.[8] Na 2011, e proyecto internacional Cambio di Horizonte, den cooperacion cu su ex-docente Nicoline Nagtzaam, a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Francia, Turkia, Belgica y Nicaragua.<ref name=:"2"/> ===Ultimo añanan=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda envolvi den teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishita Aruba pa desaroya un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den [[Reino Hulandes]].[6][7] E bishita i e programa tabata enfoká riba un ''Verkorte Theater Docentenopleiding op Maat'' pa e [[islanan ABC]] y [[Islariba|SSS]]. Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] ==Reconocemento y legado== Na 2007, Lasten a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su aporte na desaroyo di teatro na Aruba.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> Na 2024, el a ricibi un reconocemento special pa su contribucion pedagogico na e desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su vision di teatro como un instrumento pa educa, fortalece comunidad y duna hende un bos ta forma un parti importante di su herencia den historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Lasten, Amy}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Aktor]] ------------------ Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ dxn51kgd7jjpdilfk7zlhbme02hvngw 200448 200447 2026-08-12T19:16:36Z Caribiana 8320 200448 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |alma mater = Amsterdamse Toneelschool |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di [[teatro]] na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.[1][5] == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong di e seis yiu di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-11|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na [[Hulanda]]. Na 1976, el a gradua ''cum laude'' na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha di 1977 te 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980, el a tuma e iniciativa pa lanta Teatro Foro na Aruba, hunto cu un grupo di trinta persona cu ya tabata activo den teatro. Teatro Foro tabata un forma di teatro interactivo, cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. E meta tabata pa trata problemanan di bida diario, particularmente esnan relaciona cu opresion, y pa envolvi e publico den reflexion y discusion tocante posibel solucionnan.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT- y 198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues Lasten a bolbe Hulanda pa sigui estudio na Amsterdamse Toneelschool, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo aki di estudio y trabou, Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]], cu tabata trata e experencia di studiantenan [[Antias Hulandes|Antiano]] na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Despues di su regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di e desaroyo di e sector teatral local. Durante su 13 aña di servicio na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba stimula interes di hobennan pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/><ref name=:"3">{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, Lasten a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA).<ref name=:"2"/> Como actris, Lasten a aparece, entre otro, den e obranan ''Bao Kwihi'' y ''E Arkitecto'' (1990). ''E Arkitecto'' a wordo presenta tambe na [[Noruega]] durante World Theater Festival 1991.<ref>{{citeer web|titel=FARPA op toneel in Noorwegen|werk=[[Amigoe]]|datum=1991-06-28|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005}}</ref> ===Teatro y enseñansa=== Un parti central di e trabou di Lasten tabata e formacion di hoben y otro interesado den teatro. El a desaroya curso y tayernan cu tabata trata tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> E cursonan a resulta den presentacion y festivalnan cada dos aña, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan mas importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (Festeseco), lansa na 1989 como plataforma pa actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Alrededor di 100 hende di diferente edad a haya oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Un di dos edicion di e festival a sigui na 1993.<ref>{{citeer web|titel=Theaterfestival dit jaar in teken van gevoelige thema's|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-06-26|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645176:mpeg21:p005}}</ref> Lasten tabata tambe lider creativo y presidente di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, e fundacion a experimenta cu diferente forma di presenta teatro, incluyendo presentacionnan den scol, centro di bario, edificio bashi y otro espacionan publico.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainingscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu Lasten su concepto di teatro como un medio pa mas cu solamente entretenemento: teatro tabata un instrumento pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Ademas, den su funcion na IPA, Lasten a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa duna futuro docente di scol formacion den arte y teatro.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata e proyecto "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperacion internacional=== Lasten a participa den diferente proyecto y iniciativa internacional relaciona cu teatro y formacion artistico. Entre nan tabata Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA), Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa y otro regionnan.[8] Na 2011, e proyecto internacional Cambio di Horizonte, den cooperacion cu su ex-docente Nicoline Nagtzaam, a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Francia, Turkia, Belgica y Nicaragua.<ref name=:"2"/> ===Ultimo añanan=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda envolvi den teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishita Aruba pa desaroya un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den [[Reino Hulandes]].[6][7] E bishita i e programa tabata enfoká riba un ''Verkorte Theater Docentenopleiding op Maat'' pa e [[islanan ABC]] y [[Islariba|SSS]]. Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] ==Reconocemento y legado== Na 2007, Lasten a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su aporte na desaroyo di teatro na Aruba.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> Na 2024, el a ricibi un reconocemento special pa su contribucion pedagogico na e desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su vision di teatro como un instrumento pa educa, fortalece comunidad y duna hende un bos ta forma un parti importante di su herencia den historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Lasten, Amy}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Aktor]] ------------------ Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ ms38m9xu51uv3q2i70sx1mi82x0o0hk 200449 200448 2026-08-12T19:21:04Z Caribiana 8320 200449 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |alma mater = Amsterdamse Toneelschool |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di [[teatro]] na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.[1][5] == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong di e seis yiu di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-11|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na [[Hulanda]]. Na 1976, el a gradua ''cum laude'' na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha di 1977 te 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980, el a tuma e iniciativa pa lanta Teatro Foro na Aruba, hunto cu un grupo di trinta persona cu ya tabata activo den teatro. Teatro Foro tabata un forma di teatro interactivo, cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. E meta tabata pa trata problemanan di bida diario, particularmente esnan relaciona cu opresion, y pa envolvi e publico den reflexion y discusion tocante posibel solucionnan.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n9/mode/2up?q=amy+lasten+teatro+foro Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues Lasten a bolbe Hulanda pa sigui estudio na Amsterdamse Toneelschool, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo aki di estudio y trabou, Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]], cu tabata trata e experencia di studiantenan [[Antias Hulandes|Antiano]] na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Despues di su regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di e desaroyo di e sector teatral local. Durante su 13 aña di servicio na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba stimula interes di hobennan pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/><ref name=:"3">{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, Lasten a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA).<ref name=:"2"/> Como actris, Lasten a aparece, entre otro, den e obranan ''Bao Kwihi'' y ''E Arkitecto'' (1990). ''E Arkitecto'' a wordo presenta tambe na [[Noruega]] durante World Theater Festival 1991.<ref>{{citeer web|titel=FARPA op toneel in Noorwegen|werk=[[Amigoe]]|datum=1991-06-28|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005}}</ref> ===Teatro y enseñansa=== Un parti central di e trabou di Lasten tabata e formacion di hoben y otro interesado den teatro. El a desaroya curso y tayernan cu tabata trata tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> E cursonan a resulta den presentacion y festivalnan cada dos aña, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan mas importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (Festeseco), lansa na 1989 como plataforma pa actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Alrededor di 100 hende di diferente edad a haya oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Un di dos edicion di e festival a sigui na 1993.<ref>{{citeer web|titel=Theaterfestival dit jaar in teken van gevoelige thema's|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-06-26|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645176:mpeg21:p005}}</ref> Lasten tabata tambe lider creativo y presidente di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, e fundacion a experimenta cu diferente forma di presenta teatro, incluyendo presentacionnan den scol, centro di bario, edificio bashi y otro espacionan publico.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainingscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu Lasten su concepto di teatro como un medio pa mas cu solamente entretenemento: teatro tabata un instrumento pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Ademas, den su funcion na IPA, Lasten a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa duna futuro docente di scol formacion den arte y teatro.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata e proyecto "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperacion internacional=== Lasten a participa den diferente proyecto y iniciativa internacional relaciona cu teatro y formacion artistico. Entre nan tabata Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA), Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa y otro regionnan.[8] Na 2011, e proyecto internacional Cambio di Horizonte, den cooperacion cu su ex-docente Nicoline Nagtzaam, a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Francia, Turkia, Belgica y Nicaragua.<ref name=:"2"/> ===Ultimo añanan=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda envolvi den teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishita Aruba pa desaroya un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den [[Reino Hulandes]].[6][7] E bishita i e programa tabata enfoká riba un ''Verkorte Theater Docentenopleiding op Maat'' pa e [[islanan ABC]] y [[Islariba|SSS]]. Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] ==Reconocemento y legado== Na 2007, Lasten a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su aporte na desaroyo di teatro na Aruba.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> Na 2024, el a ricibi un reconocemento special pa su contribucion pedagogico na e desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su vision di teatro como un instrumento pa educa, fortalece comunidad y duna hende un bos ta forma un parti importante di su herencia den historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Lasten, Amy}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Aktor]] ------------------ Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ h9lmgdm2w1m4kt2xthgwvk6plrc84gb 200450 200449 2026-08-12T19:35:10Z Caribiana 8320 200450 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |alma mater = Amsterdamse Toneelschool |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di [[teatro]] na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.<ref name=:"5">[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden Arubaanse theatermaker en docent Amy Lasten (72) overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong di e seis yiu di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-12|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na [[Hulanda]]. Na 1976, el a gradua ''cum laude'' na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha di 1977 te 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980, el a tuma e iniciativa pa lanta Teatro Foro na Aruba, hunto cu un grupo di trinta persona cu ya tabata activo den teatro. Teatro Foro tabata un forma di teatro interactivo, cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. E meta tabata pa trata problemanan di bida diario, particularmente esnan relaciona cu opresion, y pa envolvi e publico den reflexion y discusion tocante posibel solucionnan.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n9/mode/2up?q=amy+lasten+teatro+foro Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues Lasten a bolbe Hulanda pa sigui estudio na Amsterdamse Toneelschool, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo aki di estudio y trabou, Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]], cu tabata trata e experencia di studiantenan [[Antias Hulandes|Antiano]] na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Despues di su regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di e desaroyo di e sector teatral local. Durante su 13 aña di servicio na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba stimula interes di hobennan pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/><ref name=:"3">{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, Lasten a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA).<ref name=:"2"/> Como actris, Lasten a aparece, entre otro, den e obranan ''Bao Kwihi'' y ''E Arkitecto'' (1990). ''E Arkitecto'' a wordo presenta tambe na [[Noruega]] durante World Theater Festival 1991.<ref>{{citeer web|titel=FARPA op toneel in Noorwegen|werk=[[Amigoe]]|datum=1991-06-28|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005}}</ref> ===Teatro y enseñansa=== Un parti central di e trabou di Lasten tabata e formacion di hoben y otro interesado den teatro. El a desaroya curso y tayernan cu tabata trata tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> E cursonan a resulta den presentacion y festivalnan cada dos aña, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan mas importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (Festeseco), lansa na 1989 como plataforma pa actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Alrededor di 100 hende di diferente edad a haya oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Un di dos edicion di e festival a sigui na 1993.<ref>{{citeer web|titel=Theaterfestival dit jaar in teken van gevoelige thema's|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-06-26|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645176:mpeg21:p005}}</ref> Lasten tabata tambe lider creativo y presidente di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, e fundacion a experimenta cu diferente forma di presenta teatro, incluyendo presentacionnan den scol, centro di bario, edificio bashi y otro espacionan publico.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainingscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu Lasten su concepto di teatro como un medio pa mas cu solamente entretenemento: teatro tabata un instrumento pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Ademas, den su funcion na IPA, Lasten a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa duna futuro docente di scol formacion den arte y teatro.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata e proyecto "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperacion internacional=== Lasten a participa den diferente proyecto y iniciativa internacional relaciona cu teatro y formacion artistico. Entre nan tabata Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA), Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa y otro regionnan.[8] Na 2011, e proyecto internacional Cambio di Horizonte, den cooperacion cu su ex-docente Nicoline Nagtzaam, a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Francia, Turkia, Belgica y Nicaragua.<ref name=:"2"/> ===Ultimo añanan=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda envolvi den teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishita Aruba pa desaroya un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den [[Reino Hulandes]].[6][7] E bishita i e programa tabata enfoká riba un ''Verkorte Theater Docentenopleiding op Maat'' pa e [[islanan ABC]] y [[Islariba|SSS]]. Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] ==Reconocemento y legado== Na 2007, Lasten a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su aporte na desaroyo di teatro na Aruba.<ref name=:"5"/> Na 2024, el a ricibi un reconocemento special pa su contribucion pedagogico na e desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su vision di teatro como un instrumento pa educa, fortalece comunidad y duna hende un bos ta forma un parti importante di su herencia den historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Lasten, Amy}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Aktor]] ------------------ Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ 1ml0p64abyu7nrzcgzczxl21r1dfegy 200451 200450 2026-08-12T19:36:12Z Caribiana 8320 200451 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |alma mater = Amsterdamse Toneelschool |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di [[teatro]] na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.[1][5] == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong di e seis yiu di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-11|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na [[Hulanda]]. Na 1976, el a gradua ''cum laude'' na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha di 1977 te 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980, el a tuma e iniciativa pa lanta Teatro Foro na Aruba, hunto cu un grupo di trinta persona cu ya tabata activo den teatro. Teatro Foro tabata un forma di teatro interactivo, cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. E meta tabata pa trata problemanan di bida diario, particularmente esnan relaciona cu opresion, y pa envolvi e publico den reflexion y discusion tocante posibel solucionnan.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n9/mode/2up?q=amy+lasten+teatro+foro Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues Lasten a bolbe Hulanda pa sigui estudio na Amsterdamse Toneelschool, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo aki di estudio y trabou, Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]], cu tabata trata e experencia di studiantenan [[Antias Hulandes|Antiano]] na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Despues di su regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di e desaroyo di e sector teatral local. Durante su 13 aña di servicio na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba stimula interes di hobennan pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/><ref name=:"3">{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, Lasten a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA).<ref name=:"2"/> Como actris, Lasten a aparece, entre otro, den e obranan ''Bao Kwihi'' y ''E Arkitecto'' (1990). ''E Arkitecto'' a wordo presenta tambe na [[Noruega]] durante World Theater Festival 1991.<ref>{{citeer web|titel=FARPA op toneel in Noorwegen|werk=[[Amigoe]]|datum=1991-06-28|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005}}</ref> ===Teatro y enseñansa=== Un parti central di e trabou di Lasten tabata e formacion di hoben y otro interesado den teatro. El a desaroya curso y tayernan cu tabata trata tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> E cursonan a resulta den presentacion y festivalnan cada dos aña, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan mas importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (Festeseco), lansa na 1989 como plataforma pa actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Alrededor di 100 hende di diferente edad a haya oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Un di dos edicion di e festival a sigui na 1993.<ref>{{citeer web|titel=Theaterfestival dit jaar in teken van gevoelige thema's|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-06-26|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645176:mpeg21:p005}}</ref> Lasten tabata tambe lider creativo y presidente di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, e fundacion a experimenta cu diferente forma di presenta teatro, incluyendo presentacionnan den scol, centro di bario, edificio bashi y otro espacionan publico.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainingscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu Lasten su concepto di teatro como un medio pa mas cu solamente entretenemento: teatro tabata un instrumento pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Ademas, den su funcion na IPA, Lasten a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa duna futuro docente di scol formacion den arte y teatro.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata e proyecto "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperacion internacional=== Lasten a participa den diferente proyecto y iniciativa internacional relaciona cu teatro y formacion artistico. Entre nan tabata Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA), Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa y otro regionnan.[8] Na 2011, e proyecto internacional Cambio di Horizonte, den cooperacion cu su ex-docente Nicoline Nagtzaam, a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Francia, Turkia, Belgica y Nicaragua.<ref name=:"2"/> ===Ultimo añanan=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda envolvi den teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishita Aruba pa desaroya un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den [[Reino Hulandes]].[6][7] E bishita i e programa tabata enfoká riba un ''Verkorte Theater Docentenopleiding op Maat'' pa e [[islanan ABC]] y [[Islariba|SSS]]. Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] ==Reconocemento y legado== Na 2007, Lasten a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su aporte na desaroyo di teatro na Aruba.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> Na 2024, el a ricibi un reconocemento special pa su contribucion pedagogico na e desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su vision di teatro como un instrumento pa educa, fortalece comunidad y duna hende un bos ta forma un parti importante di su herencia den historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Lasten, Amy}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Aktor]] ------------------ Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden Arubaanse theatermaker en docent Amy Lasten (72) overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ 9t8je1ui9zhu3y20kl0a7hvxjfn8g3a 200452 200451 2026-08-12T19:38:08Z Caribiana 8320 Undid revision [[Special:Diff/200451|200451]] by [[Special:Contributions/Caribiana|Caribiana]] ([[User talk:Caribiana|talk]]) 200452 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |alma mater = Amsterdamse Toneelschool |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di [[teatro]] na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.<ref name=:"5">[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden Arubaanse theatermaker en docent Amy Lasten (72) overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong di e seis yiu di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-12|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na [[Hulanda]]. Na 1976, el a gradua ''cum laude'' na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha di 1977 te 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980, el a tuma e iniciativa pa lanta Teatro Foro na Aruba, hunto cu un grupo di trinta persona cu ya tabata activo den teatro. Teatro Foro tabata un forma di teatro interactivo, cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. E meta tabata pa trata problemanan di bida diario, particularmente esnan relaciona cu opresion, y pa envolvi e publico den reflexion y discusion tocante posibel solucionnan.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n9/mode/2up?q=amy+lasten+teatro+foro Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues Lasten a bolbe Hulanda pa sigui estudio na Amsterdamse Toneelschool, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo aki di estudio y trabou, Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]], cu tabata trata e experencia di studiantenan [[Antias Hulandes|Antiano]] na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Despues di su regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di e desaroyo di e sector teatral local. Durante su 13 aña di servicio na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba stimula interes di hobennan pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/><ref name=:"3">{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, Lasten a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA).<ref name=:"2"/> Como actris, Lasten a aparece, entre otro, den e obranan ''Bao Kwihi'' y ''E Arkitecto'' (1990). ''E Arkitecto'' a wordo presenta tambe na [[Noruega]] durante World Theater Festival 1991.<ref>{{citeer web|titel=FARPA op toneel in Noorwegen|werk=[[Amigoe]]|datum=1991-06-28|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005}}</ref> ===Teatro y enseñansa=== Un parti central di e trabou di Lasten tabata e formacion di hoben y otro interesado den teatro. El a desaroya curso y tayernan cu tabata trata tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> E cursonan a resulta den presentacion y festivalnan cada dos aña, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan mas importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (Festeseco), lansa na 1989 como plataforma pa actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Alrededor di 100 hende di diferente edad a haya oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Un di dos edicion di e festival a sigui na 1993.<ref>{{citeer web|titel=Theaterfestival dit jaar in teken van gevoelige thema's|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-06-26|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645176:mpeg21:p005}}</ref> Lasten tabata tambe lider creativo y presidente di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, e fundacion a experimenta cu diferente forma di presenta teatro, incluyendo presentacionnan den scol, centro di bario, edificio bashi y otro espacionan publico.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainingscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu Lasten su concepto di teatro como un medio pa mas cu solamente entretenemento: teatro tabata un instrumento pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Ademas, den su funcion na IPA, Lasten a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa duna futuro docente di scol formacion den arte y teatro.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata e proyecto "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperacion internacional=== Lasten a participa den diferente proyecto y iniciativa internacional relaciona cu teatro y formacion artistico. Entre nan tabata Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA), Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa y otro regionnan.[8] Na 2011, e proyecto internacional Cambio di Horizonte, den cooperacion cu su ex-docente Nicoline Nagtzaam, a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Francia, Turkia, Belgica y Nicaragua.<ref name=:"2"/> ===Ultimo añanan=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda envolvi den teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishita Aruba pa desaroya un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den [[Reino Hulandes]].[6][7] E bishita i e programa tabata enfoká riba un ''Verkorte Theater Docentenopleiding op Maat'' pa e [[islanan ABC]] y [[Islariba|SSS]]. Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] ==Reconocemento y legado== Na 2007, Lasten a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su aporte na desaroyo di teatro na Aruba.<ref name=:"5"/> Na 2024, el a ricibi un reconocemento special pa su contribucion pedagogico na e desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su vision di teatro como un instrumento pa educa, fortalece comunidad y duna hende un bos ta forma un parti importante di su herencia den historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Lasten, Amy}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Aktor]] ------------------ Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ 1ml0p64abyu7nrzcgzczxl21r1dfegy 200453 200452 2026-08-12T19:41:31Z Caribiana 8320 /* Teatro y enseñansa */ 200453 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |alma mater = Amsterdamse Toneelschool |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di [[teatro]] na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.<ref name=:"5">[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden Arubaanse theatermaker en docent Amy Lasten (72) overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong di e seis yiu di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-12|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na [[Hulanda]]. Na 1976, el a gradua ''cum laude'' na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha di 1977 te 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980, el a tuma e iniciativa pa lanta Teatro Foro na Aruba, hunto cu un grupo di trinta persona cu ya tabata activo den teatro. Teatro Foro tabata un forma di teatro interactivo, cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. E meta tabata pa trata problemanan di bida diario, particularmente esnan relaciona cu opresion, y pa envolvi e publico den reflexion y discusion tocante posibel solucionnan.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n9/mode/2up?q=amy+lasten+teatro+foro Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues Lasten a bolbe Hulanda pa sigui estudio na Amsterdamse Toneelschool, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo aki di estudio y trabou, Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]], cu tabata trata e experencia di studiantenan [[Antias Hulandes|Antiano]] na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Despues di su regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di e desaroyo di e sector teatral local. Durante su 13 aña di servicio na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba stimula interes di hobennan pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/><ref name=:"3">{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, Lasten a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA).<ref name=:"2"/> Como actris, Lasten a aparece, entre otro, den e obranan ''Bao Kwihi'' y ''E Arkitecto'' (1990). ''E Arkitecto'' a wordo presenta tambe na [[Noruega]] durante World Theater Festival 1991.<ref>{{citeer web|titel=FARPA op toneel in Noorwegen|werk=[[Amigoe]]|datum=1991-06-28|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005}}</ref> ===Teatro y enseñansa=== Un parti central di e trabou di Lasten tabata e formacion di hoben y otro interesado den teatro. El a desaroya curso y tayernan cu tabata trata tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> E cursonan a resulta den presentacion y festivalnan cada dos aña, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan mas importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (Festeseco), lansa na 1989 como plataforma pa actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Alrededor di 100 hende di diferente edad a haya oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Un di dos edicion di e festival a sigui na 1993.<ref>{{citeer web|titel=Theaterfestival dit jaar in teken van gevoelige thema's|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-06-26|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645176:mpeg21:p005}}</ref> Lasten tabata tambe lider creativo y presidente di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, e fundacion a experimenta cu diferente forma di presenta teatro, incluyendo presentacionnan den scol, centro di bario, edificio bashi y otro espacionan publico.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainingscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu Lasten su concepto di teatro como un medio pa mas cu solamente entretenemento: teatro tabata un instrumento pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":5"/><ref name=":8"/> Ademas, den su funcion na IPA, Lasten a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa duna futuro docente di scol formacion den arte y teatro.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata e proyecto "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperacion internacional=== Lasten a participa den diferente proyecto y iniciativa internacional relaciona cu teatro y formacion artistico. Entre nan tabata Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA), Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa y otro regionnan.[8] Na 2011, e proyecto internacional Cambio di Horizonte, den cooperacion cu su ex-docente Nicoline Nagtzaam, a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Francia, Turkia, Belgica y Nicaragua.<ref name=:"2"/> ===Ultimo añanan=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda envolvi den teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishita Aruba pa desaroya un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den [[Reino Hulandes]].[6][7] E bishita i e programa tabata enfoká riba un ''Verkorte Theater Docentenopleiding op Maat'' pa e [[islanan ABC]] y [[Islariba|SSS]]. Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] ==Reconocemento y legado== Na 2007, Lasten a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su aporte na desaroyo di teatro na Aruba.<ref name=:"5"/> Na 2024, el a ricibi un reconocemento special pa su contribucion pedagogico na e desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su vision di teatro como un instrumento pa educa, fortalece comunidad y duna hende un bos ta forma un parti importante di su herencia den historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Lasten, Amy}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Aktor]] ------------------ Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ tpehv49ieyixkxt8aozklixw9cqbjip 200454 200453 2026-08-12T19:42:47Z Caribiana 8320 200454 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |alma mater = Amsterdamse Toneelschool |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di [[teatro]] na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.<ref name=:"5">[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden Arubaanse theatermaker en docent Amy Lasten (72) overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong di e seis yiu di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-12|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na [[Hulanda]]. Na 1976, el a gradua ''cum laude'' na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha di 1977 te 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980, el a tuma e iniciativa pa lanta Teatro Foro na Aruba, hunto cu un grupo di trinta persona cu ya tabata activo den teatro. Teatro Foro tabata un forma di teatro interactivo, cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. E meta tabata pa trata problemanan di bida diario, particularmente esnan relaciona cu opresion, y pa envolvi e publico den reflexion y discusion tocante posibel solucionnan.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n9/mode/2up?q=amy+lasten+teatro+foro Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues Lasten a bolbe Hulanda pa sigui estudio na Amsterdamse Toneelschool, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo aki di estudio y trabou, Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]], cu tabata trata e experencia di studiantenan [[Antias Hulandes|Antiano]] na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Despues di su regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di e desaroyo di e sector teatral local. Durante su 13 aña di servicio na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba stimula interes di hobennan pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/><ref name=:"3">{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, Lasten a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA).<ref name=:"2"/> Como actris, Lasten a aparece, entre otro, den e obranan ''Bao Kwihi'' y ''E Arkitecto'' (1990). ''E Arkitecto'' a wordo presenta tambe na [[Noruega]] durante World Theater Festival 1991.<ref>{{citeer web|titel=FARPA op toneel in Noorwegen|werk=[[Amigoe]]|datum=1991-06-28|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005}}</ref> ===Teatro y enseñansa=== Un parti central di e trabou di Lasten tabata e formacion di hoben y otro interesado den teatro. El a desaroya curso y tayernan cu tabata trata tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> E cursonan a resulta den presentacion y festivalnan cada dos aña, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan mas importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (Festeseco), lansa na 1989 como plataforma pa actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Alrededor di 100 hende di diferente edad a haya oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Un di dos edicion di e festival a sigui na 1993.<ref>{{citeer web|titel=Theaterfestival dit jaar in teken van gevoelige thema's|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-06-26|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645176:mpeg21:p005}}</ref> Lasten tabata tambe lider creativo y presidente di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, e fundacion a experimenta cu diferente forma di presenta teatro, incluyendo presentacionnan den scol, centro di bario, edificio bashi y otro espacionan publico.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainingscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu Lasten su concepto di teatro como un medio pa mas cu solamente entretenemento: teatro tabata un instrumento pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=:"5"/><ref name=":8"/> Ademas, den su funcion na IPA, Lasten a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa duna futuro docente di scol formacion den arte y teatro.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata e proyecto "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperacion internacional=== Lasten a participa den diferente proyecto y iniciativa internacional relaciona cu teatro y formacion artistico. Entre nan tabata Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA), Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa y otro regionnan.[8] Na 2011, e proyecto internacional Cambio di Horizonte, den cooperacion cu su ex-docente Nicoline Nagtzaam, a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Francia, Turkia, Belgica y Nicaragua.<ref name=:"2"/> ===Ultimo añanan=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda envolvi den teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishita Aruba pa desaroya un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den [[Reino Hulandes]].[6][7] E bishita i e programa tabata enfoká riba un ''Verkorte Theater Docentenopleiding op Maat'' pa e [[islanan ABC]] y [[Islariba|SSS]]. Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] ==Reconocemento y legado== Na 2007, Lasten a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su aporte na desaroyo di teatro na Aruba.<ref name=:"5"/> Na 2024, el a ricibi un reconocemento special pa su contribucion pedagogico na e desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su vision di teatro como un instrumento pa educa, fortalece comunidad y duna hende un bos ta forma un parti importante di su herencia den historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Lasten, Amy}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Aktor]] ------------------ Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ lf0z5p0qmkgrov5v6n2aimnmkhtggx7 200455 200454 2026-08-12T19:48:11Z Caribiana 8320 200455 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |alma mater = Amsterdamse Toneelschool |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di [[teatro]] na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.<ref name=:"5">[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden Arubaanse theatermaker en docent Amy Lasten (72) overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong di e seis yiu di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-12|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na [[Hulanda]]. Na 1976, el a gradua ''cum laude'' na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha di 1977 te 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980, el a tuma e iniciativa pa lanta Teatro Foro na Aruba, hunto cu un grupo di trinta persona cu ya tabata activo den teatro. Teatro Foro tabata un forma di teatro interactivo, cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. E meta tabata pa trata problemanan di bida diario, particularmente esnan relaciona cu opresion, y pa envolvi e publico den reflexion y discusion tocante posibel solucionnan.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n9/mode/2up?q=amy+lasten+teatro+foro Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues Lasten a bolbe Hulanda pa sigui estudio na Amsterdamse Toneelschool, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo aki di estudio y trabou, Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]], cu tabata trata e experencia di studiantenan di Caribe na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref><ref name=:"6">https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Despues di su regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di e desaroyo di e sector teatral local. Durante su 13 aña di servicio na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba stimula interes di hobennan pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/><ref name=:"3">{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, Lasten a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA).<ref name=:"2"/> Como actris, Lasten a aparece, entre otro, den e obranan ''Bao Kwihi'' y ''E Arkitecto'' (1990). ''E Arkitecto'' a wordo presenta tambe na [[Noruega]] durante World Theater Festival 1991.<ref>{{citeer web|titel=FARPA op toneel in Noorwegen|werk=[[Amigoe]]|datum=1991-06-28|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005}}</ref> ===Teatro y enseñansa=== Un parti central di e trabou di Lasten tabata e formacion di hoben y otro interesado den teatro. El a desaroya curso y tayernan cu tabata trata tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> E cursonan a resulta den presentacion y festivalnan cada dos aña, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan mas importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (Festeseco), lansa na 1989 como plataforma pa actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Alrededor di 100 hende di diferente edad a haya oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Un di dos edicion di e festival a sigui na 1993.<ref>{{citeer web|titel=Theaterfestival dit jaar in teken van gevoelige thema's|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-06-26|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645176:mpeg21:p005}}</ref> Lasten tabata tambe lider creativo y presidente di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, e fundacion a experimenta cu diferente forma di presenta teatro, incluyendo presentacionnan den scol, centro di bario, edificio bashi y otro espacionan publico.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainingscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu Lasten su concepto di teatro como un medio pa mas cu solamente entretenemento: teatro tabata un instrumento pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=:"5"/><ref name=":8"/> Ademas, den su funcion na IPA, Lasten a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa duna futuro docente di scol formacion den arte y teatro.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata e proyecto "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperacion internacional=== Lasten a participa den diferente proyecto y iniciativa internacional relaciona cu teatro y formacion artistico. Entre nan tabata Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA), Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa y otro regionnan.[8] Na 2011, e proyecto internacional Cambio di Horizonte, den cooperacion cu su ex-docente Nicoline Nagtzaam, a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Francia, Turkia, Belgica y Nicaragua.<ref name=:"2"/> ===Ultimo añanan=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda envolvi den teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishita Aruba pa desaroya un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den [[Reino Hulandes]].<ref name=:"6"/>[7] E bishita i e programa tabata enfoká riba un ''Verkorte Theater Docentenopleiding op Maat'' pa e [[islanan ABC]] y [[Islariba|SSS]]. Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] ==Reconocemento y legado== Na 2007, Lasten a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su aporte na desaroyo di teatro na Aruba.<ref name=:"5"/> Na 2024, el a ricibi un reconocemento special pa su contribucion pedagogico na e desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su vision di teatro como un instrumento pa educa, fortalece comunidad y duna hende un bos ta forma un parti importante di su herencia den historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Lasten, Amy}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Aktor]] ------------------ Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ 47yioy7mtbj8icjw6qpu4mua7h3wa4h 200456 200455 2026-08-12T19:55:56Z Caribiana 8320 200456 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |alma mater = Amsterdamse Toneelschool |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di [[teatro]] na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.<ref name=:"5">[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden Arubaanse theatermaker en docent Amy Lasten (72) overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong di e seis yiu di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-12|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na [[Hulanda]]. Na 1976, el a gradua ''cum laude'' na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha di 1977 te 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980, el a tuma e iniciativa pa lanta Teatro Foro na Aruba, hunto cu un grupo di trinta persona cu ya tabata activo den teatro. Teatro Foro tabata un forma di teatro interactivo, cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. E meta tabata pa trata problemanan di bida diario, particularmente esnan relaciona cu opresion, y pa envolvi e publico den reflexion y discusion tocante posibel solucionnan.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n9/mode/2up?q=amy+lasten+teatro+foro Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues Lasten a bolbe Hulanda pa sigui estudio na Amsterdamse Toneelschool, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo aki di estudio y trabou, Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]], cu tabata trata e experencia di studiantenan [[Antias Hulandes|Antiano]] na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Despues di su regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di e desaroyo di e sector teatral local. Durante su 13 aña di servicio na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba stimula interes di hobennan pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/><ref name=:"3">{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, Lasten a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA).<ref name=:"2"/> Como actris, Lasten a aparece, entre otro, den e obranan ''Bao Kwihi'' y ''E Arkitecto'' (1990). ''E Arkitecto'' a wordo presenta tambe na [[Noruega]] durante World Theater Festival 1991.<ref>{{citeer web|titel=FARPA op toneel in Noorwegen|werk=[[Amigoe]]|datum=1991-06-28|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005}}</ref> ===Teatro y enseñansa=== Un parti central di e trabou di Lasten tabata e formacion di hoben y otro interesado den teatro. El a desaroya curso y tayernan cu tabata trata tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> E cursonan a resulta den presentacion y festivalnan cada dos aña, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan mas importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (Festeseco), lansa na 1989 como plataforma pa actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Alrededor di 100 hende di diferente edad a haya oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Un di dos edicion di e festival a sigui na 1993.<ref>{{citeer web|titel=Theaterfestival dit jaar in teken van gevoelige thema's|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-06-26|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645176:mpeg21:p005}}</ref> Lasten tabata tambe lider creativo y presidente di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, e fundacion a experimenta cu diferente forma di presenta teatro, incluyendo presentacionnan den scol, centro di bario, edificio bashi y otro espacionan publico.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainingscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu Lasten su concepto di teatro como un medio pa mas cu solamente entretenemento: teatro tabata un instrumento pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Ademas, den su funcion na IPA, Lasten a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa duna futuro docente di scol formacion den arte y teatro.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata e proyecto "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperacion internacional=== Lasten a participa den diferente proyecto y iniciativa internacional relaciona cu teatro y formacion artistico. Entre nan tabata Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA), Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa y otro regionnan.[8] Na 2011, e proyecto internacional Cambio di Horizonte, den cooperacion cu su ex-docente Nicoline Nagtzaam, a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Francia, Turkia, Belgica y Nicaragua.<ref name=:"2"/> ===Ultimo añanan=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda envolvi den teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishita Aruba pa desaroya un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den [[Reino Hulandes]].[6][7] E bishita i e programa tabata enfoká riba un ''Verkorte Theater Docentenopleiding op Maat'' pa e [[islanan ABC]] y [[Islariba|SSS]]. Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] ==Reconocemento y legado== Na 2007, Lasten a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su aporte na desaroyo di teatro na Aruba.<ref name=:"5"/> Na 2024, el a ricibi un reconocemento special pa su contribucion pedagogico na e desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su vision di teatro como un instrumento pa educa, fortalece comunidad y duna hende un bos ta forma un parti importante di su herencia den historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Lasten, Amy}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Aktor]] ------------------ Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ 1ml0p64abyu7nrzcgzczxl21r1dfegy 200457 200456 2026-08-12T20:00:08Z Caribiana 8320 /* Ultimo añanan */ 200457 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |alma mater = Amsterdamse Toneelschool |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di [[teatro]] na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.<ref name=:"5">[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden Arubaanse theatermaker en docent Amy Lasten (72) overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong di e seis yiu di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-12|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na [[Hulanda]]. Na 1976, el a gradua ''cum laude'' na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha di 1977 te 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980, el a tuma e iniciativa pa lanta Teatro Foro na Aruba, hunto cu un grupo di trinta persona cu ya tabata activo den teatro. Teatro Foro tabata un forma di teatro interactivo, cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. E meta tabata pa trata problemanan di bida diario, particularmente esnan relaciona cu opresion, y pa envolvi e publico den reflexion y discusion tocante posibel solucionnan.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n9/mode/2up?q=amy+lasten+teatro+foro Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues Lasten a bolbe Hulanda pa sigui estudio na Amsterdamse Toneelschool, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo aki di estudio y trabou, Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]], cu tabata trata e experencia di studiantenan [[Antias Hulandes|Antiano]] na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Despues di su regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di e desaroyo di e sector teatral local. Durante su 13 aña di servicio na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba stimula interes di hobennan pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/><ref name=:"3">{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, Lasten a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA).<ref name=:"2"/> Como actris, Lasten a aparece, entre otro, den e obranan ''Bao Kwihi'' y ''E Arkitecto'' (1990). ''E Arkitecto'' a wordo presenta tambe na [[Noruega]] durante World Theater Festival 1991.<ref>{{citeer web|titel=FARPA op toneel in Noorwegen|werk=[[Amigoe]]|datum=1991-06-28|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005}}</ref> ===Teatro y enseñansa=== Un parti central di e trabou di Lasten tabata e formacion di hoben y otro interesado den teatro. El a desaroya curso y tayernan cu tabata trata tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> E cursonan a resulta den presentacion y festivalnan cada dos aña, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan mas importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (Festeseco), lansa na 1989 como plataforma pa actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Alrededor di 100 hende di diferente edad a haya oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Un di dos edicion di e festival a sigui na 1993.<ref>{{citeer web|titel=Theaterfestival dit jaar in teken van gevoelige thema's|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-06-26|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645176:mpeg21:p005}}</ref> Lasten tabata tambe lider creativo y presidente di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, e fundacion a experimenta cu diferente forma di presenta teatro, incluyendo presentacionnan den scol, centro di bario, edificio bashi y otro espacionan publico.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainingscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu Lasten su concepto di teatro como un medio pa mas cu solamente entretenemento: teatro tabata un instrumento pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Ademas, den su funcion na IPA, Lasten a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa duna futuro docente di scol formacion den arte y teatro.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata e proyecto "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperacion internacional=== Lasten a participa den diferente proyecto y iniciativa internacional relaciona cu teatro y formacion artistico. Entre nan tabata Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA), Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa y otro regionnan.[8] Na 2011, e proyecto internacional Cambio di Horizonte, den cooperacion cu su ex-docente Nicoline Nagtzaam, a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Francia, Turkia, Belgica y Nicaragua.<ref name=:"2"/> ===Ultimo añanan=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda envolvi den teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishita Aruba pa desaroya un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den [[Reino Hulandes]].[6][7] E bishita i e programa tabata enfoká riba un ''Verkorte Theater Docentenopleiding op Maat'' pa e [[islanan ABC]] y [[Islariba|SSS]]. Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.<ref>[https://arubanews.ca/amy-lasten-aruba-legacy-honored-for-theater-education-and-culture/ Amy Lasten Aruba Legacy Honored for Theater Education and Culture], arubanews.ca (11 di augustus 2026)</ref> ==Reconocemento y legado== Na 2007, Lasten a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su aporte na desaroyo di teatro na Aruba.<ref name=:"5"/> Na 2024, el a ricibi un reconocemento special pa su contribucion pedagogico na e desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su vision di teatro como un instrumento pa educa, fortalece comunidad y duna hende un bos ta forma un parti importante di su herencia den historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Lasten, Amy}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Aktor]] ------------------ Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ 5nv69et378ozb6s5vt1yp5az31nvzbv 200458 200457 2026-08-12T20:04:55Z Caribiana 8320 /* Reconocemento y legado */ 200458 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |alma mater = Amsterdamse Toneelschool |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di [[teatro]] na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.<ref name=:"5">[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden Arubaanse theatermaker en docent Amy Lasten (72) overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong di e seis yiu di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-12|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na [[Hulanda]]. Na 1976, el a gradua ''cum laude'' na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha di 1977 te 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980, el a tuma e iniciativa pa lanta Teatro Foro na Aruba, hunto cu un grupo di trinta persona cu ya tabata activo den teatro. Teatro Foro tabata un forma di teatro interactivo, cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. E meta tabata pa trata problemanan di bida diario, particularmente esnan relaciona cu opresion, y pa envolvi e publico den reflexion y discusion tocante posibel solucionnan.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n9/mode/2up?q=amy+lasten+teatro+foro Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues Lasten a bolbe Hulanda pa sigui estudio na Amsterdamse Toneelschool, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo aki di estudio y trabou, Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]], cu tabata trata e experencia di studiantenan [[Antias Hulandes|Antiano]] na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Despues di su regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di e desaroyo di e sector teatral local. Durante su 13 aña di servicio na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba stimula interes di hobennan pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/><ref name=:"3">{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, Lasten a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA).<ref name=:"2"/> Como actris, Lasten a aparece, entre otro, den e obranan ''Bao Kwihi'' y ''E Arkitecto'' (1990). ''E Arkitecto'' a wordo presenta tambe na [[Noruega]] durante World Theater Festival 1991.<ref>{{citeer web|titel=FARPA op toneel in Noorwegen|werk=[[Amigoe]]|datum=1991-06-28|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005}}</ref> ===Teatro y enseñansa=== Un parti central di e trabou di Lasten tabata e formacion di hoben y otro interesado den teatro. El a desaroya curso y tayernan cu tabata trata tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> E cursonan a resulta den presentacion y festivalnan cada dos aña, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan mas importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (Festeseco), lansa na 1989 como plataforma pa actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Alrededor di 100 hende di diferente edad a haya oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Un di dos edicion di e festival a sigui na 1993.<ref>{{citeer web|titel=Theaterfestival dit jaar in teken van gevoelige thema's|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-06-26|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645176:mpeg21:p005}}</ref> Lasten tabata tambe lider creativo y presidente di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, e fundacion a experimenta cu diferente forma di presenta teatro, incluyendo presentacionnan den scol, centro di bario, edificio bashi y otro espacionan publico.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainingscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu Lasten su concepto di teatro como un medio pa mas cu solamente entretenemento: teatro tabata un instrumento pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Ademas, den su funcion na IPA, Lasten a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa duna futuro docente di scol formacion den arte y teatro.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata e proyecto "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperacion internacional=== Lasten a participa den diferente proyecto y iniciativa internacional relaciona cu teatro y formacion artistico. Entre nan tabata Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA), Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa y otro regionnan.[8] Na 2011, e proyecto internacional Cambio di Horizonte, den cooperacion cu su ex-docente Nicoline Nagtzaam, a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Francia, Turkia, Belgica y Nicaragua.<ref name=:"2"/> ===Ultimo añanan=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda envolvi den teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishita Aruba pa desaroya un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den [[Reino Hulandes]].[6][7] E bishita i e programa tabata enfoká riba un ''Verkorte Theater Docentenopleiding op Maat'' pa e [[islanan ABC]] y [[Islariba|SSS]]. Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.<ref>[https://arubanews.ca/amy-lasten-aruba-legacy-honored-for-theater-education-and-culture/ Amy Lasten Aruba Legacy Honored for Theater Education and Culture], arubanews.ca (11 di augustus 2026)</ref> ==Reconocemento y legado== Na 2007, Lasten a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su aporte na desaroyo di teatro na Aruba.<ref name=:"5"/> Na 2024, el a ricibi un reconocemento special pa su contribucion pedagogico na e desaroyo di teatro na Aruba, na ocacion di e premiacion di IPA cu Premio Nacional di Teatro 2024.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/premio-nacional-di-teatro-2024-a-bay-pa-instituto-pedagogico-arubano Premio Nacional di Teatro 2024 a bay pa Instituto Pedagogico Arubano], [[Diario]] (5 di april 2024)</ref> Su vision di teatro como un instrumento pa educa, fortalece comunidad y duna hende un bos ta forma un parti importante di su herencia den historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Lasten, Amy}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Aktor]] ------------------ Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ krfd5pcwyi802xal6r0glyo16n92w6a 200459 200458 2026-08-12T20:10:30Z Caribiana 8320 200459 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |alma mater = Amsterdamse Toneelschool |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di [[teatro]] na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.<ref name=:"5">[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden Arubaanse theatermaker en docent Amy Lasten (72) overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong di e seis yiu di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-12|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na [[Hulanda]]. Na 1976, el a gradua ''cum laude'' na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha di 1977 te 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980, el a tuma e iniciativa pa lanta Teatro Foro na Aruba, hunto cu un grupo di trinta persona cu ya tabata activo den teatro. Teatro Foro tabata un forma di teatro interactivo, cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. E meta tabata pa trata problemanan di bida diario, particularmente esnan relaciona cu opresion, y pa envolvi e publico den reflexion y discusion tocante posibel solucionnan.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n9/mode/2up?q=amy+lasten+teatro+foro Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues Lasten a bolbe Hulanda pa sigui estudio na Amsterdamse Toneelschool, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo aki di estudio y trabou, Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]], cu tabata trata e experencia di studiantenan [[Antias Hulandes|Antiano]] na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Despues di su regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di e desaroyo di e sector teatral local. Durante su 13 aña di servicio na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba stimula interes di hobennan pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/><ref name=:"3">{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, Lasten a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA).<ref name=:"2"/> Como actris, Lasten a aparece, entre otro, den e obranan ''Bao Kwihi'' y ''E Arkitecto'' (1990). ''E Arkitecto'' a wordo presenta tambe na [[Noruega]] durante World Theater Festival 1991.<ref>{{citeer web|titel=FARPA op toneel in Noorwegen|werk=[[Amigoe]]|datum=1991-06-28|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005}}</ref> ===Teatro y enseñansa=== Un parti central di e trabou di Lasten tabata e formacion di hoben y otro interesado den teatro. El a desaroya curso y tayernan cu tabata trata tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> E cursonan a resulta den presentacion y festivalnan cada dos aña, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan mas importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (Festeseco), lansa na 1989 como plataforma pa actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Alrededor di 100 hende di diferente edad a haya oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Un di dos edicion di e festival a sigui na 1993.<ref>{{citeer web|titel=Theaterfestival dit jaar in teken van gevoelige thema's|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-06-26|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645176:mpeg21:p005}}</ref> Lasten tabata tambe lider creativo y presidente di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, e fundacion a experimenta cu diferente forma di presenta teatro, incluyendo presentacionnan den scol, centro di bario, edificio bashi y otro espacionan publico.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainingscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu Lasten su concepto di teatro como un medio pa mas cu solamente entretenemento: teatro tabata un instrumento pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Ademas, den su funcion na IPA, Lasten a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa duna futuro docente di scol formacion den arte y teatro.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata e proyecto "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperacion internacional=== Lasten a participa den diferente proyecto y iniciativa internacional relaciona cu teatro y formacion artistico. Entre nan tabata Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA), Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa y otro regionnan.<ref name=":8"/> Na 2011, e proyecto internacional Cambio di Horizonte, den cooperacion cu su ex-docente Nicoline Nagtzaam, a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Francia, Turkia, Belgica y Nicaragua.<ref name=:"2"/> ===Ultimo añanan=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda envolvi den teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishita Aruba pa desaroya un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den [[Reino Hulandes]].<ref>[https://noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> E bishita i e programa tabata enfoká riba un ''Verkorte Theater Docentenopleiding op Maat'' pa e [[islanan ABC]] y [[Islariba|SSS]]. Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.<ref>[https://arubanews.ca/amy-lasten-aruba-legacy-honored-for-theater-education-and-culture/ Amy Lasten Aruba Legacy Honored for Theater Education and Culture], arubanews.ca (11 di augustus 2026)</ref> ==Reconocemento y legado== Na 2007, Lasten a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su aporte na desaroyo di teatro na Aruba.<ref name=:"5"/> Na 2024, el a ricibi un reconocemento special pa su contribucion pedagogico na e desaroyo di teatro na Aruba, na ocacion di e premiacion di IPA cu Premio Nacional di Teatro 2024.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/premio-nacional-di-teatro-2024-a-bay-pa-instituto-pedagogico-arubano Premio Nacional di Teatro 2024 a bay pa Instituto Pedagogico Arubano], [[Diario]] (5 di april 2024)</ref> Su vision di teatro como un instrumento pa educa, fortalece comunidad y duna hende un bos ta forma un parti importante di su herencia den historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Lasten, Amy}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Aktor]] ------------------ Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ 71uzhbp3cdhphke69y1mlyqr3jtacxu 200460 200459 2026-08-12T20:12:05Z Caribiana 8320 200460 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |alma mater = Amsterdamse Toneelschool |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di [[teatro]] na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.<ref name=:"5">[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden Arubaanse theatermaker en docent Amy Lasten (72) overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong di e seis yiu di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-12|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na [[Hulanda]]. Na 1976, el a gradua ''cum laude'' na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha di 1977 te 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980, el a tuma e iniciativa pa lanta Teatro Foro na Aruba, hunto cu un grupo di trinta persona cu ya tabata activo den teatro. Teatro Foro tabata un forma di teatro interactivo, cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. E meta tabata pa trata problemanan di bida diario, particularmente esnan relaciona cu opresion, y pa envolvi e publico den reflexion y discusion tocante posibel solucionnan.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n9/mode/2up?q=amy+lasten+teatro+foro Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues Lasten a bolbe Hulanda pa sigui estudio na Amsterdamse Toneelschool, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo aki di estudio y trabou, Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]], cu tabata trata e experencia di studiantenan [[Antias Hulandes|Antiano]] na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Despues di su regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di e desaroyo di e sector teatral local. Durante su 13 aña di servicio na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba stimula interes di hobennan pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/><ref name=:"3">{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, Lasten a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA).<ref name=:"2"/> Como actris, Lasten a aparece, entre otro, den e obranan ''Bao Kwihi'' y ''E Arkitecto'' (1990). ''E Arkitecto'' a wordo presenta tambe na [[Noruega]] durante World Theater Festival 1991.<ref>{{citeer web|titel=FARPA op toneel in Noorwegen|werk=[[Amigoe]]|datum=1991-06-28|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005}}</ref> ===Teatro y enseñansa=== Un parti central di e trabou di Lasten tabata e formacion di hoben y otro interesado den teatro. El a desaroya curso y tayernan cu tabata trata tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> E cursonan a resulta den presentacion y festivalnan cada dos aña, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan mas importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (Festeseco), lansa na 1989 como plataforma pa actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Alrededor di 100 hende di diferente edad a haya oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Un di dos edicion di e festival a sigui na 1993.<ref>{{citeer web|titel=Theaterfestival dit jaar in teken van gevoelige thema's|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-06-26|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645176:mpeg21:p005}}</ref> Lasten tabata tambe lider creativo y presidente di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, e fundacion a experimenta cu diferente forma di presenta teatro, incluyendo presentacionnan den scol, centro di bario, edificio bashi y otro espacionan publico.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainingscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu Lasten su concepto di teatro como un medio pa mas cu solamente entretenemento: teatro tabata un instrumento pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Ademas, den su funcion na IPA, Lasten a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa duna futuro docente di scol formacion den arte y teatro.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata e proyecto "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperacion internacional=== Lasten a participa den diferente proyecto y iniciativa internacional relaciona cu teatro y formacion artistico. Entre nan tabata Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA), Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa y otro regionnan.<ref name=":8"/> Na 2011, e proyecto internacional Cambio di Horizonte, den cooperacion cu su ex-docente Nicoline Nagtzaam, a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Francia, Turkia, Belgica y Nicaragua.<ref name=:"2"/> ===Ultimo añanan=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda envolvi den teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishita Aruba pa desaroya un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den [[Reino Hulandes]].<ref>[https://noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> E bishita i e programa tabata enfoká riba un ''Verkorte Theater Docentenopleiding op Maat'' pa e [[islanan ABC]] y [[Islariba|SSS]]. Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.<ref>[https://arubanews.ca/amy-lasten-aruba-legacy-honored-for-theater-education-and-culture/ Amy Lasten Aruba Legacy Honored for Theater Education and Culture], arubanews.ca (11 di augustus 2026)</ref> ==Reconocemento y legado== Na 2007, Lasten a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su aporte na desaroyo di teatro na Aruba.<ref name=:"5"/> Na 2024, el a ricibi un reconocemento special pa su contribucion pedagogico na e desaroyo di teatro na Aruba, na ocacion di e premiacion di IPA cu Premio Nacional di Teatro 2024.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/premio-nacional-di-teatro-2024-a-bay-pa-instituto-pedagogico-arubano Premio Nacional di Teatro 2024 a bay pa Instituto Pedagogico Arubano], [[Diario]] (5 di april 2024)</ref> Su vision di teatro como un instrumento pa educa, fortalece comunidad y duna hende un bos ta forma un parti importante di su herencia den historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Lasten, Amy}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Aktor]] ------------------ Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- (6) ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ ckyd7275dp3wbak9gm9trf511bqdn5b 24 di novèmber 0 9065 200466 167869 2026-08-12T20:48:58Z Caribiana 8320 /* A nase */ Amy Lasten 200466 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Balki calendario mensual sin siman|11}} '''24 di novèmber''' ta e di 328 [[dia]] di aña (329 den un [[schrikkeljaar]]) riba e [[kalènder gregoriano]]. Ta resta 37 dia pa e aña terminá. == A sosodé == * [[1958]] - [[Mali]] ta bira [[Independensia|independiente]]. * [[2022]] - Na [[Kòrsou]] ta inisia e di shete edishon di e [[torneo ABCS]]. == A nase == * [[1953]] &ndash; [[Amy Lasten]] († 2026), aktris, dosente drama, direktor di teatro i promotor kultural di [[Aruba]]. * [[1995]] &ndash; [[Just van Aanholt]], atleta di bela di [[Kòrsou]] i atleta olímpiko. == A fayesé == == A selebrá/konmemorá == {{Appendix}} [[Category:Fecha]] [[Category:Novèmber]] cv373akr2dlacmbq309szg9o6fef7kx 200467 200466 2026-08-12T20:49:44Z Caribiana 8320 200467 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Balki calendario mensual sin siman|11}} '''24 di novèmber''' ta e di 328 [[dia]] di aña (329 den un [[schrikkeljaar]]) riba e [[kalènder gregoriano]]. Ta resta 37 dia pa e aña terminá. == A sosodé == * [[1958]] &ndash; [[Mali]] ta bira [[Independensia|independiente]]. * [[2022]] &ndash; Na [[Kòrsou]] ta inisia e di shete edishon di e [[torneo ABCS]]. == A nase == * [[1953]] &ndash; [[Amy Lasten]] († 2026), aktris, dosente drama, direktor di teatro i promotor kultural di [[Aruba]]. * [[1995]] &ndash; [[Just van Aanholt]], atleta di bela di [[Kòrsou]] i atleta olímpiko. == A fayesé == == A selebrá/konmemorá == {{Appendix}} [[Category:Fecha]] [[Category:Novèmber]] bo2e3v9oeqtce8q97zhj0ncqy4k9xw2 2026 0 9297 200464 200411 2026-08-12T20:38:50Z Caribiana 8320 Amy Lasten 200464 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Aña}} '''2026''' lo ta un aña komun ku a kuminsá riba un djaweps riba e [[kalènder gregoriano]]. E ta e di 26 aña di [[siglo 21]] i e di shete aña di dékada 2020. [[Bièrnèsantu]] ta kai riba [[3 di aprel]] i [[Pasku di Resurekshon|Pasku Grandi]] riba [[5 di aprel|5]] i [[6 di aprel]]. == A sosodé == '''Yanüari''' * [[1 di yanüari|1]] - [[Bulgaria]] lo adoptá e [[euro]] i bira e di 21 estado miembro di e zona di euro.<ref>{{citeer web|datum=2025-07-08 |titel=Bulgaria ready to use the euro from 1 January 2026: Council takes final steps |url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2025/07/08/bulgaria-ready-to-use-the-euro-from-1-january-2026-council-takes-final-steps/ |uitgever=Council of the European Union}}</ref> * [[3 di yanüari|3]] - [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]] ta lansa [[Intervencion militar di Estado Unido na Venezuela 2026|atakenan aéreo militar den nort di Venezuela]], inkluyendo e kapital [[Caracas]] i ta kapturá presidente venezolano [[Nicolás Maduro]] i promé dama Cilia Flores.<ref>{{citeer web |titel= U.S. Captures Venezuelan Leader, Trump Says |url=https://www.nytimes.com/live/2026/01/03/world/trump-united-states-strikes-venezuela|werk=www.nytimes.com|datum=}}</ref> * [[5 di yanüari|5]] - [[Delcy Rodríguez]] ta huramentá ofisialmente komo presidente interino di [[Venezuela]] despues di e kaptura di [[Nicolás Maduro]]. '''Febrüari''' * [[28 di febrüari|28]] - [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]] i [[Israel]] ta lansa atakenan na Iran, matando hopi funshonario altu, inkluyendo Lider Supremo [[Ali Khamenei]].<ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn5ge95q6y7t|title=US and Israel carry out joint attack on Iran as Tehran launches retaliatory strikes |date=28 February 2026 |publisher=BBC News |access-date=28 February 2026}}</ref> Iran ta lansa atakenan di represaya kontra basenan militar merikano den [[Golfo Pérsiko]].<ref>{{Cite web |url=https://www.theguardian.com/world/live/2026/feb/28/israel-attacks-iran-as-blasts-heard-in-tehran-live-updates?page=with:block-69a2c4c98f08e575db5bd4de#block-69a2c4c98f08e575db5bd4de|title=US and Israel attack Iran as Trump says ‘major combat operations’ under way – live |date=28 February 2026 |publisher=The Guardian |access-date=28 February 2026}}</ref> '''Mart''' * [[5 di mart|5]] - Inisio di e torneo mundial di [[beisbòl]]: [[World Baseball Classic]] na [[Miami]] ku partisipashon di [[Tim nashonal di beisbòl hulandes|Tim di Reino]] den grupo D.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/sport/86652/koninkrijksteam-met-caribische-sterren-naar-world-baseball-classic Koninkrijksteam met Caribische sterren naar World Baseball Classic], curaçao.nu (4 di mart 2026)</ref> Klousura di e torneo ta [[17 di mart]]. * [[26 di mart|26]] - [[Wikipedia na Papiamentu]] ta kumpli 20 aña. '''Aprel''' [[File:GER-CUW 2026-06-14.svg|thumb|150px|Line-up di wega di debut di Kòrsou den Kopa Mundial.]] '''Mei''' * [[31 di mei|31]] - Elekshonnan presidensial na [[Colombia]]. '''Yüni''' [[File:LCF-24- MRF Search & Rescue Efforts in Venezuela (9781661).jpg|thumb|150px|Ekiponan di reskate venezolano na edifisionan destruí na [[La Guaira]] despues di e temblornan na Venezuela.]] * [[5 di yüni|5]] &ndash; [[Aruba]] a wòrdu designá komo [[reserva di biosfera]] dor di [[UNESCO]].<ref>[https://www.unesco.org/en/articles/aruba-designated-unesco-biosphere-reserve Aruba Designated as a UNESCO Biosphere Reserve], [[UNESCO]] (5 di yüni 2026)</ref> * [[11 di yüni|11]] &ndash; Na e paisnan anfitrion: [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]], [[Canada]] i [[México]] lo inisia e [[Kopa Mundial di Futbòl]] 2026. Klousura di e weganan ta [[19 di yüli]]. * [[14 di yüni|14]] &ndash; Na [[Houston]], e [[Selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou (maskulino)|selekshon nashonal di Kòrsou]] ta debutá den [[Kopa Mundial di Futbòl]] den un wega kontra di [[Alemania]]. * [[24 di yüni|24]] &ndash; Un [[teremoto|temblor]] di Mw7.2 ta sakudi parti west di [[Venezuela]], sigui pa un temblor prinsipal di Mw7.5, esun di mas fuerte den e pais for di 1900. Por lo ménos 2.295 hende ta wòrdu raportá morto, ku miles di hende heridá òf pèrdí i daño grandi den henter e pais.<ref>{{Cite web |last=Janetsky |first=Megan |last2=Rincón |first2=Andry |last3=Arraez |first3=Juan Pablo |date=2026-06-26 |title=Neighbors dig through Venezuela rubble to search for loved ones as death toll climbs |url=https://apnews.com/article/venezuela-caracas-guaira-earthquakes-dead-injured-missing-b07aff1cb886cfe616a0e89b3687b8b8 |access-date=2026-06-26 |website=AP News |language=en}}</ref> '''Yüli''' * [[4 di yüli|4]] &ndash; [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]] ta selebrá 250 aña di e deklarashon di [[independensia]] di e pais. '''Ougùstùs''' * [[1 di ougùstùs|1]] - Reaperatura ofisial di e frontera aereo entre [[Aruba]] i [[Venezuela]], despues di un suspenshon di operashonnan aereo regular i no regular ku a dura shete aña.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/38930 Frontera aereo cu Venezuela ta oficialmente habri, pero ainda no tin buelo comercial], NoticiaCla (3 di ougùstùs 2026)</ref> * [[12 di ougùstùs|12]] - Ta tuma lugá un [[eclipse solar|eklipse solar]]. E eklipse total lo pasa riba Ártiko, [[Grunlandia]], [[Islandia]], [[Oséano Atlántiko]] i region nort di [[Spaña]].<ref>{{Citeer web |auteur=Serena Tara|datum=2023-11-17 |titel=Forget 2024, It's Time to Start Planning for the 2026 Solar Eclipse |url=https://www.thrillist.com/news/nation/total-solar-eclipse-2026-travel-tours-spain-iceland |access-date=2024-08-04 |werk=Thrillist}}</ref>* *[[19 di ougùstùs|19]] - Inisio di [[Little League World Series]] na South Williamsport, [[Pennsylvania]] na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. '''Sèptèmber''' '''Oktober''' '''Novèmber''' * [[16 di novèmber|16]] &ndash; Na [[Sint Eustatius]] ta selebra [[Dia di Statia]] i ta konmemorá e 250 aniversario di e promé saludo di un pais stranhero na e bandera merikano ku tabata kolga riba e barko di guera ''Andrew Doria''. '''Desèmber''' * [[13 di desèmber|13]] &ndash;Ta tene elekshonnan na [[Haiti]]. == A nase == '''Yanüari''' '''Febrüari''' '''Mart''' '''Aprel''' '''Mei''' '''Yüni''' '''Yüli''' '''Ougùstùs''' '''Sèptèmber''' '''Oktober''' '''Novèmber''' '''Desèmber''' == A fayesé == '''Yanüari''' * [[3 di yanüari|3]] &ndash; [[Hubert Maduro]] (81), hurista [[aruba]]no i Konsehero di Estado di Reino pa [[Aruba]].<ref>[https://24ora.com/el-a-organisa-varios-eleccion-hubert-maduro-a-fayece/ El a organisa varios eleccion: Hubert Maduro a fayece], [[24ora]] (4 di yanüari 2026)</ref> '''Febrüari''' '''Mart''' '''Aprel''' * [[2 di aprel|2]] &ndash; [[Maurits Larmonie]] (89), hurista i polítiko di [[Kòrsou]]. * [[7 di aprel|7]] &ndash; [[Norman de Palm]] (78), sikólogo, eskritor, direktor i produktor di sine [[Antias Hulandes|antiano]]. '''Mei''' '''Yüni''' * [[3 di yüni|3]] &ndash; [[Rutsel Martha]] (70), hurista internashonal i polítiko di [[Kòrsou]]. '''Yüli''' * [[4 di yüli|4]] &ndash; [[Nelson Carrilho]] (73), eskultor hulandes-[[Kòrsou|kurasoleño]]. * [[30 di yüli|30]] &ndash; [[Patan Farro]] (84), músiko, kompositor y deportista [[aruba]]no. '''Ougùstùs''' * [[8 di ougùstùs|8]] &ndash; [[Amy Lasten]] (72), aktris, dosente drama, direktor di teatro i promotor kultural di [[Aruba]]. '''Sèptèmber''' '''Oktober''' '''Novèmber''' '''Desèmber''' {{Appendix}} [[Category:Aña]] ewa3z6er1a370jrgxijtvraar5vzjxe Mount Scenery 0 9864 200470 176166 2026-08-12T21:16:31Z Caribiana 8320 ampliashon 200470 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Mount Scenery''' ta un [[volkan|seru volkániko]] na [[Saba]], isla den [[Karibe Hulandes]]. Su top tin un altura di 877 meter i ta e punta mas altu di e isla komo di Karibe Hulandes i [[Reino Hulandes]]. Desde e [[Disolucion di Antia Hulandes|reforma konstitushonal di e islanan di Karibe Hulandes]] e ta tambe e punta mas altu di pais [[Hulanda]].<ref>[http://discoversaba.com/mt-scenery/ «Mt. Scenery»], Discover Saba.</ref> Dia [[2 di sèptèmber]] [[2019]] a proklamá e seru for di altura di 550 meter pariba komo parke nashonal bou nòmber di ''Mount Scenery Nature Park''.<ref>[https://sabapark.org/mount-scenery-national-park/ Mount Scenery National Park]</ref> Na 2026, un stashon di radar a wòrdu konstruí riba e punta di e seru, loke ta permití pa monitoriá moveshonnan di barku den Karibe.<ref>https://www.bonaire.nu/nieuws/saba/93477/gezaghebber-saba-bezoekt-nieuwe-radartoren-op-hoogste-punt-van-het-koninkrijk</ref> == Geologia == Mount Scenery ta e kumbre di e stratovolkan di kua e [[isla]] di Saba a surgi. E último erupshon di e volkan tabata na [[1640]], poko promé ku e promé [[oropa|oropeonan]] a pisa tera riba e isla. <ref>[http://www.volcano.si.edu/world/volcano.cfm?vnum=1600-01= Saba], Global Volcanism Program.</ref> Aunke e ta inaktivo pa algun siglo e ta ainda konsiderá un peliger potensial. E volkan tin un forma kóniko i ta distinto for di e volkan [[The Quill]] na [[Sint Eustatius]]. Segun [[Geologia|geólogonan]] e ta karece di un krater real; net bou di e top tin un pròp di lava, riba kual a forma un mondi di neblina.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010827129:mpeg21:p035|titel=De Vulkanen van het Koninkrijk der Nederlanden|auteur=Haro Hielkema|werk=Trouw|datum=1987-02-07|bezochtdatum=2023-11-26}}</ref> == Turismo == E volkan ta un di e atrakshonnan turístiko mayó di Saba, despues di [[sambuyamentu]]. Por subi yega e kumbre via e ruta di "Mount Scenery hiking trail", ku ta ensera un trapi di no menos ku 1064 steps ku ta kuminsa na [[Windwardside]]. Riba dianan kla por mira desde e kumbre e siguiente islanan: [[Sint Eustatius]], [[Montserrat]] i [[Sint Kitts i Nevis]]. Ademas for di e punta mas altu lo por mira e [[Sint Maarten (isla)|isla di Sint Maarten]], [[Sint Barth]] i [[Anguilla]].<ref>{{nl}}{{citeer web|auteur=Eleonora Piers & Eline Dreeze|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641120:mpeg21:p016|titel=Saba, oase van rust en natuurschoon|werk=[[Amigoe]]|datum=1982-11-19|bezochtdatum=2023-11-26}}</ref> Desde 2016 ta organisá anualmente e "[[Sea-to-Scenery Race]]", un kareda pa subi e top ku ta tuma lugá den e wikent pegá ku [[Dia di Saba]].<ref>{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/saba-st-eustatius/20641-sea-to-scenery-race|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|titel=Sea to Scenery-race|datum=2019-12-18|bezochtdatum=2023-11-26}}</ref> <gallery widths="165px" heights="160px"> Windwardside Village with Mount Scenery.jpg|Bista di e kumbre desde Windwardside Mount Scenery.jpg|Mount Scenery den nubianan Mount Scenery Hiking Trail Beginning (6550017271).jpg|Mount Scenery Trail Third of the Way Up Mount Scenery Trail (6550015583).jpg|Na kaminda riba e trail </gallery> == Literatura == * {{en}}{{citeer web |auteur=M. John Roobol, Alan L. Smith |url=http://www.spaw-palisting.org/uploads/files/302f24c7fb5ac99fb334334d8efe199a9a01629a.pdf%20%27%27www.spaw-palisting.org%27%27 |titel=Volcanology of Saba and St. Eustatius, Northern Lesser Antilles |uitgever=Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, Amsterdam |datum=2004 |ISBN=90-6984-384-6 |url archief=https://web.archive.org/web/20171107031303/http://www.spaw-palisting.org/uploads/files/302f24c7fb5ac99fb334334d8efe199a9a01629a.pdf |datum archief=2017-11-07}} * {{en}}[http://www.car-spaw-rac.org/IMG/pdf/mt-scenery_national_park_report.pdf Mt. Scenery National Park - The Kingdom of the Netherlands], United Nations Environment Program (2018) {{Commonscat|Mount Scenery}} {{Appendix}} [[Category:Saba]] [[Category:Geografia]] 5p3mwvjjxiw9y8cdpbrsby05qrr02v9 Malchi:Página Prinsipal Actual 10 10188 200469 200418 2026-08-12T20:55:34Z Caribiana 8320 12/8 200469 wikitext text/x-wiki {{Columns-list|colwidth=16em| * [[Tula]] * [[Rebelion Grandi]] * [[Amy Lasten]] (1953-2026) * [[Eclipse solar|Eklipse solar]] * [[Little League World Series]] * [[Augustus Scur]] * [[Patan Farro]] (1942-2026) * [[Andruw Jones]] * [[Sarah-Quita Offringa]] * [[Nelson Carrilho]] (1953-2026) * [[Yu di Kòrsou]] * [[Bandera di Kòrsou]] * [[Teremoto]] * [[Reserva di biosfera di Aruba]] }} buzobukmugyteqhnqmk6j0c47b7u7tj Gonatodes antillensis 0 14900 200474 200256 2026-08-13T11:53:16Z Kallmemel 14000 ampliacion, ref 200474 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox reptiel|c | exhibi titulo = cursivo | nomber =''Gonatodes antillensis'' | multi_imagen={{multiple image |image1=Antilles Gecko (Gonatodes antillensis) - Bonaire - 2025.jpg |caption1=machu ([[Boneiru]]) |image2=Gonatodes antillensis.jpg |caption2=embra ([[Kòrsou]]) |direction=vertical |border=infobox |total_width={{Infobox/afbeeldingbreedte}} }} | status =LC | fuente status =2014 | orden= [[Squamata]] | suborden= [[Pegapega|Gekkota]] | famia= [[Sphaerodactylidae]] | genero= ''[[Gonatodes]]'' | autor= [[Theodorus Willem van Lidth de Jeude|Lidth de Jeude]] | fecha= 1887 | parentesis= si | original=''Gymnodactylus antillensis'' | sinonimo=*''Gonatodes vittatus roquensis'' }} '''''Gonatodes antillensis''''' ta un [[pegapega]] for di famia Sphaerodactylidae.<ref>{{Citeer web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6KPC4|titel=Gonatodes antillensis (Lidth de Jeude, 1887) |bezochtdatum=2026-08-10|werk=www.catalogueoflife.org|taal=en}}</ref> ''G. antillensis'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Gymnodactylus antillensis'' dor di Theodorus Willem van Lidth de Jeude na 1887.<ref>{{Citeer tijdschrift |auteur=Lidth de Jeude, Th. W. van. |titel=On a collection of reptiles and fishes from the West-Indies |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/9639942 |volume=9 |jaar=1887 |tijdschrift=Notes from the Leyden Museum |archiefurl=http://web.archive.org/web/20240810231404/https://www.biodiversitylibrary.org/page/9639942 |archiefdatum=2024-08-10 }}</ref> ''G. antillensis'' ta un pegapega chikitu, komo adulto nan ta alkansá un peso di 1 gram.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Bennett |voornaam=Albert F. |titel=Population Density and Energetics of Lizards on a Tropical Island |url=https://www.jstor.org/stable/4215933 |volume=42 |tijdschrift=Oecologia |datum=1979 |issue=3 |issn=0029-8549 |pagina's=339–358 |last2=Gorman |first2=George C.}}</ref> E espesie ta úniko denter género ''Gonatodes'' ku kustumbernan nokturno.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Rivas |voornaam=Gilson A. |titel=A Distinctive New Species of Gonatodes (Squamata: Sphaerodactylidae) from Isla La Blanquilla, Venezuela, with Remarks on the Distribution of Some Other Caribbean Sphaerodactylid Lizards |url=https://bioone.org/journals/south-american-journal-of-herpetology/volume-8/issue-1/SAJH-D-12-18212.1/A-Distinctive-New-Species-of-Gonatodes-Squamata--Sphaerodactylidae-from/10.2994/SAJH-D-12-18212.1.full |tijdschrift=South American Journal of Herpetology |datum=2013-04-01 |pagina's=5 |doi=10.2994/SAJH-D-12-18212.1 |issn=1808-9798 |last2=Ugueto |last3=Schargel |last4=Barros |first2=Gabriel N. |first3=Walter E. |first4=Tito R. |last5=Velozo |first5=Pablo |jaargang=8 |nummer=1}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Pegapega]] 9cd2u3bwdr3brmnhyvr2pl39ujqr9az Amy Lasten 0 14904 200461 2026-08-12T20:17:25Z Caribiana 8320 Created page with "{{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |alma mater = Amsterdamse Toneelschool |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui..." 200461 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |alma mater = Amsterdamse Toneelschool |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di [[teatro]] na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.<ref name=:"5">[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden Arubaanse theatermaker en docent Amy Lasten (72) overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong di e seis yiu di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-12|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na [[Hulanda]]. Na 1976, el a gradua ''cum laude'' na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha di 1977 te 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980, el a tuma e iniciativa pa lanta Teatro Foro na Aruba, hunto cu un grupo di trinta persona cu ya tabata activo den teatro. Teatro Foro tabata un forma di teatro interactivo, cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. E meta tabata pa trata problemanan di bida diario, particularmente esnan relaciona cu opresion, y pa envolvi e publico den reflexion y discusion tocante posibel solucionnan.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n9/mode/2up?q=amy+lasten+teatro+foro Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues Lasten a bolbe Hulanda pa sigui estudio na Amsterdamse Toneelschool, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo aki di estudio y trabou, Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]], cu tabata trata e experencia di studiantenan Antiano na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Despues di su regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di e desaroyo di e sector teatral local. Durante su 13 aña di servicio na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba stimula interes di hobennan pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/><ref name=:"3">{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, Lasten a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA).<ref name=:"2"/> Como actris, Lasten a aparece, entre otro, den e obranan ''Bao Kwihi'' y ''E Arkitecto'' (1990). ''E Arkitecto'' a wordo presenta tambe na [[Noruega]] durante World Theater Festival 1991.<ref>{{citeer web|titel=FARPA op toneel in Noorwegen|werk=[[Amigoe]]|datum=1991-06-28|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005}}</ref> ===Teatro y enseñansa=== Un parti central di e trabou di Lasten tabata e formacion di hoben y otro interesado den teatro. El a desaroya curso y tayernan cu tabata trata tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> E cursonan a resulta den presentacion y festivalnan cada dos aña, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan mas importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (Festeseco), lansa na 1989 como plataforma pa actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Alrededor di 100 hende di diferente edad a haya oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Un di dos edicion di e festival a sigui na 1993.<ref>{{citeer web|titel=Theaterfestival dit jaar in teken van gevoelige thema's|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-06-26|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645176:mpeg21:p005}}</ref> Lasten tabata tambe lider creativo y presidente di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, e fundacion a experimenta cu diferente forma di presenta teatro, incluyendo presentacionnan den scol, centro di bario, edificio bashi y otro espacionan publico.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainingscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu Lasten su concepto di teatro como un medio pa mas cu solamente entretenemento: teatro tabata un instrumento pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Ademas, den su funcion na IPA, Lasten a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa duna futuro docente di scol formacion den arte y teatro.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata e proyecto "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperacion internacional=== Lasten a participa den diferente proyecto y iniciativa internacional relaciona cu teatro y formacion artistico. Entre nan tabata Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA), Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa y otro regionnan.<ref name=":8"/> Na 2011, e proyecto internacional Cambio di Horizonte, den cooperacion cu su ex-docente Nicoline Nagtzaam, a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Francia, Turkia, Belgica y Nicaragua.<ref name=:"2"/> ===Ultimo añanan=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda envolvi den teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishita Aruba pa desaroya un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den [[Reino Hulandes]].<ref>[https://noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> E bishita i e programa tabata enfoká riba un ''Verkorte Theater Docentenopleiding op Maat'' pa e [[islanan ABC]] y [[Islariba|SSS]]. Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.<ref>[https://arubanews.ca/amy-lasten-aruba-legacy-honored-for-theater-education-and-culture/ Amy Lasten Aruba Legacy Honored for Theater Education and Culture], arubanews.ca (11 di augustus 2026)</ref> ==Reconocemento y legado== Na 2007, Lasten a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su aporte na desaroyo di teatro na Aruba.<ref name=:"5"/> Na 2024, el a ricibi un reconocemento special pa su contribucion pedagogico na e desaroyo di teatro na Aruba, na ocacion di e premiacion di IPA cu Premio Nacional di Teatro 2024.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/premio-nacional-di-teatro-2024-a-bay-pa-instituto-pedagogico-arubano Premio Nacional di Teatro 2024 a bay pa Instituto Pedagogico Arubano], [[Diario]] (5 di april 2024)</ref> Su vision di teatro como un instrumento pa educa, fortalece comunidad y duna hende un bos ta forma un parti importante di su herencia den historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Lasten, Amy}} [[Kategoria:Hende]] [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Aktor]] 6o60odo4ehjnt1ieovlygmd009sgj96 200462 200461 2026-08-12T20:25:53Z Caribiana 8320 200462 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |alma mater = Amsterdamse Toneelschool |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] na [[Aruba]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]<ref>[https://www.eanews.com/in-memoriam-amy-lasten-november-24-1953-august-8-2026-a-life-dedicated-to-theater-education-and-culture/ In memoriam:Amy Lasten], eanews.com (10 di augustus 2026)</ref>) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di [[teatro]] na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.<ref name=:"5">[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden Arubaanse theatermaker en docent Amy Lasten (72) overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong di e seis yiu di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-12|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na [[Hulanda]]. Na 1976, el a gradua ''cum laude'' na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha di 1977 te 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980, el a tuma e iniciativa pa lanta Teatro Foro na Aruba, hunto cu un grupo di trinta persona cu ya tabata activo den teatro. Teatro Foro tabata un forma di teatro interactivo, cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. E meta tabata pa trata problemanan di bida diario, particularmente esnan relaciona cu opresion, y pa envolvi e publico den reflexion y discusion tocante posibel solucionnan.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n9/mode/2up?q=amy+lasten+teatro+foro Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues Lasten a bolbe Hulanda pa sigui estudio na Amsterdamse Toneelschool, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo aki di estudio y trabou, Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]], cu tabata trata e experencia di studiantenan Antiano na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Despues di su regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di e desaroyo di e sector teatral local. Durante su 13 aña di servicio na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba stimula interes di hobennan pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/><ref name=:"3">{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, Lasten a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA).<ref name=:"2"/> Como actris, Lasten a aparece, entre otro, den e obranan ''Bao Kwihi'' y ''E Arkitecto'' (1990). ''E Arkitecto'' a wordo presenta tambe na [[Noruega]] durante World Theater Festival 1991.<ref>{{citeer web|titel=FARPA op toneel in Noorwegen|werk=[[Amigoe]]|datum=1991-06-28|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005}}</ref> ===Teatro y enseñansa=== Un parti central di e trabou di Lasten tabata e formacion di hoben y otro interesado den teatro. El a desaroya curso y tayernan cu tabata trata tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> E cursonan a resulta den presentacion y festivalnan cada dos aña, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan mas importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (Festeseco), lansa na 1989 como plataforma pa actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Alrededor di 100 hende di diferente edad a haya oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Un di dos edicion di e festival a sigui na 1993.<ref>{{citeer web|titel=Theaterfestival dit jaar in teken van gevoelige thema's|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-06-26|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645176:mpeg21:p005}}</ref> Lasten tabata tambe lider creativo y presidente di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, e fundacion a experimenta cu diferente forma di presenta teatro, incluyendo presentacionnan den scol, centro di bario, edificio bashi y otro espacionan publico.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainingscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu Lasten su concepto di teatro como un medio pa mas cu solamente entretenemento: teatro tabata un instrumento pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Ademas, den su funcion na IPA, Lasten a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa duna futuro docente di scol formacion den arte y teatro.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata e proyecto "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperacion internacional=== Lasten a participa den diferente proyecto y iniciativa internacional relaciona cu teatro y formacion artistico. Entre nan tabata Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA), Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa y otro regionnan.<ref name=":8"/> Na 2011, e proyecto internacional Cambio di Horizonte, den cooperacion cu su ex-docente Nicoline Nagtzaam, a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Francia, Turkia, Belgica y Nicaragua.<ref name=:"2"/> ===Ultimo añanan=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda envolvi den teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishita Aruba pa desaroya un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den [[Reino Hulandes]].<ref>[https://noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> E bishita i e programa tabata enfoká riba un ''Verkorte Theater Docentenopleiding op Maat'' pa e [[islanan ABC]] y [[Islariba|SSS]]. Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.<ref>[https://arubanews.ca/amy-lasten-aruba-legacy-honored-for-theater-education-and-culture/ Amy Lasten Aruba Legacy Honored for Theater Education and Culture], arubanews.ca (11 di augustus 2026)</ref> ==Reconocemento y legado== Na 2007, Lasten a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su aporte na desaroyo di teatro na Aruba.<ref name=:"5"/> Na 2024, el a ricibi un reconocemento special pa su contribucion pedagogico na e desaroyo di teatro na Aruba, na ocacion di e premiacion di IPA cu Premio Nacional di Teatro 2024.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/premio-nacional-di-teatro-2024-a-bay-pa-instituto-pedagogico-arubano Premio Nacional di Teatro 2024 a bay pa Instituto Pedagogico Arubano], [[Diario]] (5 di april 2024)</ref> Su vision di teatro como un instrumento pa educa, fortalece comunidad y duna hende un bos ta forma un parti importante di su herencia den historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Lasten, Amy}} [[Kategoria:Hende]] [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Aktor]] hiprhqzckg9j36pfcmhkw9c17pwmh2c 200463 200462 2026-08-12T20:29:04Z Caribiana 8320 200463 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg | descripcion = Amy Lasten (2022) |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |alma mater = Amsterdamse Toneelschool |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] na [[Aruba]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]<ref>[https://www.eanews.com/in-memoriam-amy-lasten-november-24-1953-august-8-2026-a-life-dedicated-to-theater-education-and-culture/ In memoriam:Amy Lasten], eanews.com (10 di augustus 2026)</ref>) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di [[teatro]] na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.<ref name=:"5">[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden Arubaanse theatermaker en docent Amy Lasten (72) overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong di e seis yiu di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-12|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na [[Hulanda]]. Na 1976, el a gradua ''cum laude'' na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha di 1977 te 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980, el a tuma e iniciativa pa lanta Teatro Foro na Aruba, hunto cu un grupo di trinta persona cu ya tabata activo den teatro. Teatro Foro tabata un forma di teatro interactivo, cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. E meta tabata pa trata problemanan di bida diario, particularmente esnan relaciona cu opresion, y pa envolvi e publico den reflexion y discusion tocante posibel solucionnan.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n9/mode/2up?q=amy+lasten+teatro+foro Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues Lasten a bolbe Hulanda pa sigui estudio na Amsterdamse Toneelschool, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo aki di estudio y trabou, Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]], cu tabata trata e experencia di studiantenan Antiano na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Despues di su regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di e desaroyo di e sector teatral local. Durante su 13 aña di servicio na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba stimula interes di hobennan pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/><ref name=:"3">{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, Lasten a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA).<ref name=:"2"/> Como actris, Lasten a aparece, entre otro, den e obranan ''Bao Kwihi'' y ''E Arkitecto'' (1990). ''E Arkitecto'' a wordo presenta tambe na [[Noruega]] durante World Theater Festival 1991.<ref>{{citeer web|titel=FARPA op toneel in Noorwegen|werk=[[Amigoe]]|datum=1991-06-28|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005}}</ref> ===Teatro y enseñansa=== Un parti central di e trabou di Lasten tabata e formacion di hoben y otro interesado den teatro. El a desaroya curso y tayernan cu tabata trata tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> E cursonan a resulta den presentacion y festivalnan cada dos aña, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan mas importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (Festeseco), lansa na 1989 como plataforma pa actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Alrededor di 100 hende di diferente edad a haya oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Un di dos edicion di e festival a sigui na 1993.<ref>{{citeer web|titel=Theaterfestival dit jaar in teken van gevoelige thema's|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-06-26|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645176:mpeg21:p005}}</ref> Lasten tabata tambe lider creativo y presidente di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, e fundacion a experimenta cu diferente forma di presenta teatro, incluyendo presentacionnan den scol, centro di bario, edificio bashi y otro espacionan publico.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainingscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu Lasten su concepto di teatro como un medio pa mas cu solamente entretenemento: teatro tabata un instrumento pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Ademas, den su funcion na IPA, Lasten a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa duna futuro docente di scol formacion den arte y teatro.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata e proyecto "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperacion internacional=== Lasten a participa den diferente proyecto y iniciativa internacional relaciona cu teatro y formacion artistico. Entre nan tabata Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA), Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa y otro regionnan.<ref name=":8"/> Na 2011, e proyecto internacional Cambio di Horizonte, den cooperacion cu su ex-docente Nicoline Nagtzaam, a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Francia, Turkia, Belgica y Nicaragua.<ref name=:"2"/> ===Ultimo añanan=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda envolvi den teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishita Aruba pa desaroya un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den [[Reino Hulandes]].<ref>[https://noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> E bishita i e programa tabata enfoká riba un ''Verkorte Theater Docentenopleiding op Maat'' pa e [[islanan ABC]] y [[Islariba|SSS]]. Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.<ref>[https://arubanews.ca/amy-lasten-aruba-legacy-honored-for-theater-education-and-culture/ Amy Lasten Aruba Legacy Honored for Theater Education and Culture], arubanews.ca (11 di augustus 2026)</ref> ==Reconocemento y legado== Na 2007, Lasten a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su aporte na desaroyo di teatro na Aruba.<ref name=:"5"/> Na 2024, el a ricibi un reconocemento special pa su contribucion pedagogico na e desaroyo di teatro na Aruba, na ocacion di e premiacion di IPA cu Premio Nacional di Teatro 2024.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/premio-nacional-di-teatro-2024-a-bay-pa-instituto-pedagogico-arubano Premio Nacional di Teatro 2024 a bay pa Instituto Pedagogico Arubano], [[Diario]] (5 di april 2024)</ref> Su vision di teatro como un instrumento pa educa, fortalece comunidad y duna hende un bos ta forma un parti importante di su herencia den historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix|2= {{Columns-list|colwidth=25em|{{references}}}} }} {{DEFAULTSORT:Lasten, Amy}} [[Kategoria:Hende]] [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Aktor]] raelaxctxoc1puf4e50mprsu9hmtkof 200465 200463 2026-08-12T20:44:44Z Caribiana 8320 200465 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg | descripcion = Amy Lasten (2022) |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |alma mater = Amsterdamse Toneelschool |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] na [[Aruba]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]<ref name="Aviso">[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260812.pdf Aviso di morto], Bon Dia Aruba (12 di augustus 2026)</ref>) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di [[teatro]] na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.<ref name=:"5">[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden Arubaanse theatermaker en docent Amy Lasten (72) overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong di e seis yiu di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-12|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na [[Hulanda]]. Na 1976, el a gradua ''cum laude'' na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha di 1977 te 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980, el a tuma e iniciativa pa lanta Teatro Foro na Aruba, hunto cu un grupo di trinta persona cu ya tabata activo den teatro. Teatro Foro tabata un forma di teatro interactivo, cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. E meta tabata pa trata problemanan di bida diario, particularmente esnan relaciona cu opresion, y pa envolvi e publico den reflexion y discusion tocante posibel solucionnan.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n9/mode/2up?q=amy+lasten+teatro+foro Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues Lasten a bolbe Hulanda pa sigui estudio na Amsterdamse Toneelschool, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo aki di estudio y trabou, Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]], cu tabata trata e experencia di studiantenan Antiano na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Despues di su regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di e desaroyo di e sector teatral local. Durante su 13 aña di servicio na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba stimula interes di hobennan pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/><ref name=:"3">{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, Lasten a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA).<ref name=:"2"/> Como actris, Lasten a aparece, entre otro, den e obranan ''Bao Kwihi'' y ''E Arkitecto'' (1990). ''E Arkitecto'' a wordo presenta tambe na [[Noruega]] durante World Theater Festival 1991.<ref>{{citeer web|titel=FARPA op toneel in Noorwegen|werk=[[Amigoe]]|datum=1991-06-28|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005}}</ref> ===Teatro y enseñansa=== Un parti central di e trabou di Lasten tabata e formacion di hoben y otro interesado den teatro. El a desaroya curso y tayernan cu tabata trata tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> E cursonan a resulta den presentacion y festivalnan cada dos aña, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan mas importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (Festeseco), lansa na 1989 como plataforma pa actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Alrededor di 100 hende di diferente edad a haya oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Un di dos edicion di e festival a sigui na 1993.<ref>{{citeer web|titel=Theaterfestival dit jaar in teken van gevoelige thema's|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-06-26|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645176:mpeg21:p005}}</ref> Lasten tabata tambe lider creativo y presidente di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, e fundacion a experimenta cu diferente forma di presenta teatro, incluyendo presentacionnan den scol, centro di bario, edificio bashi y otro espacionan publico.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainingscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu Lasten su concepto di teatro como un medio pa mas cu solamente entretenemento: teatro tabata un instrumento pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Ademas, den su funcion na IPA, Lasten a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa duna futuro docente di scol formacion den arte y teatro.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata e proyecto "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperacion internacional=== Lasten a participa den diferente proyecto y iniciativa internacional relaciona cu teatro y formacion artistico. Entre nan tabata Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA), Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa y otro regionnan.<ref name=":8"/> Na 2011, e proyecto internacional Cambio di Horizonte, den cooperacion cu su ex-docente Nicoline Nagtzaam, a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Francia, Turkia, Belgica y Nicaragua.<ref name=:"2"/> ===Ultimo añanan=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda envolvi den teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishita Aruba pa desaroya un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den [[Reino Hulandes]].<ref>[https://noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> E bishita i e programa tabata enfoká riba un ''Verkorte Theater Docentenopleiding op Maat'' pa e [[islanan ABC]] y [[Islariba|SSS]]. Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.<ref name="Aviso"/> ==Reconocemento y legado== Na 2007, Lasten a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su aporte na desaroyo di teatro na Aruba.<ref name=:"5"/> Na 2024, el a ricibi un reconocemento special pa su contribucion pedagogico na e desaroyo di teatro na Aruba, na ocacion di e premiacion di IPA cu Premio Nacional di Teatro 2024.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/premio-nacional-di-teatro-2024-a-bay-pa-instituto-pedagogico-arubano Premio Nacional di Teatro 2024 a bay pa Instituto Pedagogico Arubano], [[Diario]] (5 di april 2024)</ref> Su vision di teatro como un instrumento pa educa, fortalece comunidad y duna hende un bos ta forma un parti importante di su herencia den historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix|2= {{Columns-list|colwidth=25em|{{references}}}} }} {{DEFAULTSORT:Lasten, Amy}} [[Kategoria:Hende]] [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Aktor]] sghoe4mqvtgktypekd0rjoja0983bm9 200472 200465 2026-08-13T07:48:13Z Caribiana 8320 200472 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg | descripcion = Amy Lasten (2022) |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |alma mater = Amsterdamse Toneelschool |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] na [[Aruba]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]<ref name="Aviso">[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260812.pdf Aviso di morto], Bon Dia Aruba (12 di augustus 2026)</ref>) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Pa mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di [[teatro]] na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.<ref name=:"5">[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden Arubaanse theatermaker en docent Amy Lasten (72) overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong di e seis yiu di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-12|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na [[Hulanda]]. Na 1976, el a gradua ''cum laude'' na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha di 1977 te 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980, el a tuma e iniciativa pa lanta Teatro Foro na Aruba, hunto cu un grupo di trinta persona cu ya tabata activo den teatro. Teatro Foro tabata un forma di teatro interactivo, cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. E meta tabata pa trata problemanan di bida diario, particularmente esnan relaciona cu opresion, y pa envolvi e publico den reflexion y discusion tocante posibel solucionnan.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n9/mode/2up?q=amy+lasten+teatro+foro Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues Lasten a bolbe Hulanda pa sigui estudio na Amsterdamse Toneelschool, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante e periodo aki, Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]], cu tabata trata e experencia di studiantenan Antiano na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Despues di su regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di e desaroyo di e sector teatral local. Durante su 13 aña di servicio na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba stimula interes di hobennan pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/><ref name=:"3">{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, Lasten a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA).<ref name=:"2"/> Como actris na Aruba, Lasten a aparece, entre otro, den e obranan ''Bao Kwihi'' y ''E Arkitecto'' (1990). ''E Arkitecto'' a wordo presenta tambe na [[Noruega]] durante World Theater Festival 1991.<ref>{{citeer web|titel=FARPA op toneel in Noorwegen|werk=[[Amigoe]]|datum=1991-06-28|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005}}</ref> ===Teatro y formacion=== Un parti central di e trabou di Lasten tabata e formacion di hoben y otro interesado den teatro. El a desaroya curso y tayernan cu tabata trata tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> E cursonan a resulta den presentacion y festivalnan, cada dos aña y unda e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan mas importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (Festeseco), lansa na 1989 como plataforma pa actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Aki alrededor di 100 hende di diferente edad a haya oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Na 1993 a sigui un di dos edicion di e festival.<ref>{{citeer web|titel=Theaterfestival dit jaar in teken van gevoelige thema's|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-06-26|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645176:mpeg21:p005}}</ref> Lasten tabata tambe lider creativo y presidente di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, e fundacion a experimenta cu diferente forma di presenta teatro, incluyendo presentacionnan den scol, centro di bario, edificio bashi y otro espacionan publico.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainingscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu Lasten su concepto di teatro: teatro tabata un instrumento pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa y no solamente un medio pa entretenemento.<ref name=":8"/> Den su funcion na IPA, Lasten a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa duna futuro docente di scol formacion den arte y teatro.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata e proyecto "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperacion internacional=== Lasten a participa den diferente proyecto y iniciativa internacional relaciona cu teatro y formacion artistico. Entre nan tabata Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA), Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa y otro regionnan.<ref name=":8"/> Na 2011, e proyecto internacional Cambio di Horizonte, den cooperacion cu su ex-docente Nicoline Nagtzaam, a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Francia, Turkia, Belgica y Nicaragua.<ref name=:"2"/> ===Ultimo añanan=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda envolvi den teatro y formacion. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishita Aruba pa desaroya un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den [[Reino Hulandes]].<ref>[https://noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> E bishita y e programa tabata enfoká riba un ''Verkorte Theater Docentenopleiding op Maat'' pa e [[islanan ABC]] y [[Islariba|SSS]]. Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.<ref name="Aviso"/> ==Reconocemento y legado== Na 2007, Lasten a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su aporte na desaroyo di teatro na Aruba.<ref name=:"5"/> Na ocacion di e premiacion di IPA cu e Premio Nacional di Teatro na 2024, el a ricibi un reconocemento special pa su contribucion pedagogico na e desaroyo di teatro na Aruba.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/premio-nacional-di-teatro-2024-a-bay-pa-instituto-pedagogico-arubano Premio Nacional di Teatro 2024 a bay pa Instituto Pedagogico Arubano], [[Diario]] (5 di april 2024)</ref> Su vision di teatro como un instrumento pa educa, fortalece comunidad y duna hende un bos ta forma un parti importante di su herencia den historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix|2= {{Columns-list|colwidth=25em|{{references}}}} }} {{DEFAULTSORT:Lasten, Amy}} [[Kategoria:Hende]] [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Aktor]] 1q68kjbfomdn4vnzptappotaw3wykvn