Wikipedia papwiki https://pap.wikipedia.org/wiki/P%C3%A1gina_Prinsipal MediaWiki 1.47.0-wmf.18 first-letter Medio Spesial Diskushon Usuario Diskushon usuario Wikipedia Diskushon Wikipedia Fail Diskushon fail MediaWiki Diskushon MediaWiki Malchi Diskushon malchi Yuda Diskushon yuda Kategoria Diskushon kategoria TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 2 7580 203121 202921 2026-09-04T19:51:17Z Caribiana 8320 203121 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' * [[AIOF]] - [[Afroarubano]] - [[Proteccion di Consumidor]] - [[Scooting Aruba]] - [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] - ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = organisacion gubernamental ''sui generis'' | nomber = Aruba Tourism Authority | director = Ronella Croes | obhetivo = | origina_di = Arubaans Toeristenbureau | sede = L.G. Smith Blvd. 8 | stad = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | pais = {{ABW}} | funda = 2011 | termina = | presidente = | personal = 40 (Aruba) | miembro_di = | commons = | website = https://www.ata.aw/ }} '''Aruba Tourism Authority''' (ATA, Autoridad di Turismo di Aruba) ta e organisacion oficial di mercadeo y maneho di destinacion (DMMO) pa [[Aruba]], funcionando como entidad central responsabel pa uni interesnan turistico entre stakeholder y partner paden y pafo di e isla.<ref name="about"/>[2] E rol aki ta encera coordinacion di mercadeo di destinacion, desaroyo di destinacion, y asociacionnan di destinacion pa sostene e ecosistema turistico en general.<ref name="about">[https://www.ata.aw/about About us], ata.aw</ref> Desde 1 di januari 2011, ATA ta opera como un entidad huridico independiente unico dentro di sector publico, bou di un status ''sui generis''. E structura aki ta otorga e organisacion autonomia y flexibilidad pa actua na bienestar di Aruba y su comunidad, mientras cu e ta keda ancra den gobernacion publico. E cuadro ''sui generis'' ta permiti ATA pa unifica un diversidad di stakeholder di [[turismo]] y sigui tuma decision independiente pa un maneho di destinacion efectivo.<ref name="ATA"/> Den e capacidad aki, ATA ta cumpli cu rolnan defini entre otro di mercadeo (promoviendo Aruba como destinacion), co-creator (colaborando riba iniciativanan turistico), conector (vinculando stakeholdernan), y autoridad (dunando supervision den asuntonan turistico). E ròlnan aki ta sostené su funcionnan central di uni interesnan, fomentá asosiashonnan, i duna direkshon stratégiko pa desaroyo di turismo.[1][2] ATA ta wòrdu dirigi pa CEO Ronella Croes desde 1 di januari 2011.<ref name="about"/><ref>[https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBATODAY-2010-11-26&q=%22ronella+tjin%22 New CEO for Aruba Tourism Authority], Aruba Today (26 di november 2010)</ref> E organisashon ta mantené un sede lokal na Aruba ku ofisinanan adicional na [[Hulanda]], [[Colombia]], y [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] pa sostene su alcance mundial.<ref name="ATA">[https://www.gobierno.aw/aruba-tourism-authority-sui-generis-15-ana-construyendo-turismo-duradero Aruba Tourism Authority Sui Generis 15 aña construyendo turismo duradero], gobierno di Aruba (13 di januari 2026)</ref> == Historia == Den decada 1920, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico basa riba [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]]. Despues di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], despues cu turismo y biahamento a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission na 1947?, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyo y proyectonan importante. E promocion di turismo na Aruba a cuminsa formalmente cu e establecimento di Comision di Turismo di Aruba na 1947, un entidat crea pa promove y dirigi desaroyo di turismo riba e isla bou di liderazgo di Ernst Bartels.[7]<ref name="tourism">[https://www.aruba.com/us/our-island/history-and-culture/aruba-tourism Aruba tourism], aruba.com</ref> === 1953-1985 === [[File:Rinus de Graaff, Caribbean Hotel, 1966-01-01, ANA-DIG-DEGRAAFF-103, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|240px|Aruba Caribbean Hotel na 1966]] Na 1953, e comision a wordo reorganisa den Oficina di Turismo di Aruba (ATB, Aruba Toeristen Bureau), un instancia gubernamental modesto cu tabata consisti di apenas dos empleado: Ernst Bartels komo hefe y Casper Wever como su asistente.<ref name="tourism"/> ATB a concentra su esfuersonan riba mercadeo di Aruba como destinacion, particularmente dirigi riba e mercado di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]]. Un logro clave den e sector turistico emergente di Aruba tabata e apertura di Caribbean Hotel na 1959, e isla su prome hotel di resort di varios piso, cu a atrae jet-setternan internacional y a yuda establece Aruba su reputacion pa hospitalidad.<ref name="tourism"/> Durante añanan 1980, mehoracionnan di infrastructura a sostene expansion di turismo, incluyendo un estudio amplio di seis luna conduci na 1983 door di e compania Sasaki Associates cu sede na Merca den colaboracion ku instansianan gubernamental. E estudio a identifica e coredor costal di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] pa California Point komo e zona turístiko prinsipal, loke ta conduci na inversionnan dirigi den caminda, red di awa y otro utilidadnan pa permiti desaroyo di resort na gran escala mientras ta proteha areanan ambiental sensitivo.<ref name="tourism"/> Aruba su ekonomia tabata dependé pa hopi tempu riba e Refineria di Zeta di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] como su dunado di trabou principal for di añanan 1920, pero su cierre na 1985 a causa un cambio decisivo den direccion di turismo como e motor economico dominante di e isla.<ref name="tourism"/> Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Toeristen Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. === 1985-2011 === Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> === 2011-presente === Establece oficialmente dia 1 di yanüari 2011, komo un entidat públiko úniko sui generis evolushonando for di e eks Ofisina di Turismo, ATA ta operá ku outonomia pa impulsá prosperidat ekonómiko miéntras ta priorisá preservashon di medio ambiente, integridat cultural, y bienestar di komunidat bou di su propósito núkleo di enrikesé kalidat di bida di Aruba pa medio di maneho responsabel.<ref name="ATA"/> Entrante 1 di januari 2011, ATA ta embarca riba un trayecto nobo cu un reorganisacion cu a wordo planea pa dos aña caba. E independisacion di Aruba Tourism Bureau a wordo inicia dor di Minister di Turismo, Transporte y Labor, [[Otmar Oduber]]. Cu su status independiente nobo, ATA lo wordo exonera di burocracia gubernamental y, pa medio di presupuestonan independiente, lo asumi e reto di sigui desaroya turismo pa y riba e ‘One Happy Island’ y hib’e na un nivel mas halto. Pa promé bia, un CEO ta na kabes di e organisashon.<ref>Arjen Lutgendorff, [https://www.travelpro.nl/ronella-tjin-asjoe-croes-nieuwe-ceo-aruba-tourism-authority/ Ronella Tjin Asjoe-Croes nieuwe CEO Aruba Tourism Authority], travelpro.nl (29 di november 2010)</ref> E strategia di turismo di Aruba, bou di guia di A.T.A., ta pone un enfasis fuerte riba e concepto di turismo di High Value - Low Impact (Balor Halto – Impacto Abou). E enfoke stratégiko aki ta sigurá ku miéntras e isla ta yama bon biní na kantidatnan kresiente di bishitante, e ta hasi esaki na un manera ku ta priorisá kalidat riba kantidat. A.T.A. ta kere cu e berdadero balor di turismo no ta sinta solamente den cantidad di bishitante, pero den con e bishitantenan aki ta contribui na economia di Aruba mientras ta respeta su herencia cultural, medio ambiente, y comunidadnan local.<ref>[https://www.travelandtourworld.com/news/article/aruba-tourism-authority-celebrates-fifteen-years-of-transformational-growth-driving-innovation-and-sustainable-development/ Aruba Tourism Authority Celebrates Fifteen Years of Transformational Growth, Driving Innovation and Sustainable Development], 13 di januari 2026</ref> ==Organisacion == ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu ta structura den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag).<ref>https://careers.aruba.com/portal-ata/ata-about </ref> ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu alrededor di 40 empleado ront di un structura parti den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Global: E organisashon ta empleá personal adishonal den ofisinanan internashonal regional ku ta abarká Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Total di Kantidat: Sifranan ofisial verifiká total ta indiká un personal spesialisá di alrededor di 100 persona pa imprimí mas ku 100 persona den henter su pia mundial, aunke variabel kalkulashonnan di terser parti ta varia mas haltu dependiendo di kontratistanan eksterno. ==Vision pa futuro == Aruba Tourism Authority ta envisioná un futuro kaminda turismo no solamente ta sostené pero aktivamente ta engrandesé e resiliensia di e isla i ta entregá impaktonan positivo riba su medio ambiente, komunidatnan, i herensia kultural.[1][16]<ref>https://www.gobierno.aw/ata-ta-presenta-resultado-di-september-y-su-responsible-tourism-impact-report</ref> E perspektiva aki riba término largu ta wòrdu guiá dor di e organisashon su vishon núkleo: “Un Aruba dushi pa biba ta un Aruba dushi pa bishita” – Aruba komo un lugá maravioso pa biba ta un lugá maravioso pa bishitá.[1][16] E prinsipio aki ta enfatisá un kompromiso pa harmonisá bienestar di residente ku eksperensianan di bishitante, posishonando Aruba komo un destinashon ku ta rehubenesé otro kaminda turismo ta fomentá restourashon i enrikesimentu pa tantu lokalnan komo huéspetnan.[16] Como parti di e aspiracion aki e parti di A.T.A. tin komo meta pa transishoná pa turismo regenerativo pa 2035, kreando resultadonan positivo nèt ku ta restorá ekosistemanan, elevá komunidatnan, i fortalesé identidat kultural.[5][16] ==Lista di director == * Michael Kuiperi (1953-1955, 1957-1971)<ref>https://www.gobierno.aw/en/tribute-to-six-former-directors-of-the-tourism-office</ref> * Odulio Bertrando (Beti) Arends (1971-1985) * Roderick (Rory) Arends (1985-1989) * Remigio (Mimi) Wever (1989-1995) * Jan van Nes (1995-2000) * Myrna Jansen-Feliciano (2000-2009) * Ronella Croes (2011-presente) {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} * Ernst Bartels 1945-1957<ref>De heer ERNST BARTELS verlaat eilandsdienst Hoopt zich in particuliere tourismesector even verdienstelijk te maken. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 18-12-1957. Geraadpleegd op Delpher op 31-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211294:mpeg21:p005</ref> --------------- == Historia di ATA == Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante. Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> ==Lista di director == * Michael Kuiperi 1953 * Odulio (Beti) Arends * Roderick ‘Rory’ Arends * Remigio Wever * Jan van Nes * Myrna Jansen-Feliciano * Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010? {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }} {{References}} }} --------------- {{Variante|a}} {{infobox edificio | nomber = Cas oficial di Gezaghebber di Aruba | adres = skina ''L.G. Smith Blvd'' y Maria Christinastraat | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia di gezaghebber (1931-1986) | funcion_actual = reemplasa pa Cas Ceremonial | architect = DOW Curaçao, K.K. van der Heide | encarga = | piso = 2 | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas di Gezaghebber''' ta referi na e residencia ofisial di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]], un funcion cu a wordo crea na 1848 y aboli na 1986. Durante e periodo aki dos edificio a yega di fungi como cas di gezaghebber: e prome den cercania di e actual Plaza Daniel Leo y e di dos tabata situa na Maria Christinastraat, ambos na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. E prome edificio a wordo demoli na 1949 y e di dos na 1986.<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> ==Historia== * institucion funcion di gezaghebber na 1848 * prome cu esey: commandeur como antecesor * E titulo di gezaghebber ta origina for di ''Reglement op het beleid van de Regering in de Kolonie Curaçao en Onderhorige Eilanden'' di 1834. Na 1834, e titulonan di Director y Comandeur a wordo reemplasa pa gezaghebber. === Cercania di Plaza Daniel Leo === Antes di 1929, e Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki, cu tabata originalmente un cas i oficina pa e Commandeur di Aruba, tabata na uso for di alrededor di 1830. Despues cu e Gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo usa komo un kazerna pa mariniers.<ref>HUIS GEZAGHEBBER eerste onderdak voor mariniers op Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1965, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011</ref><ref>VERGADERING van den KOLONIALEN RAAD. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 20-12-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> === Maria Christinastraat=== Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo na skina di L.G. Smith Boulevard y Maria Christinastraat. E edificio nobo a bira e di dos residencia oficial di Gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen">{{cite web |title=Gezaghebberswoning hoek L.G. Smith Boulevad en Maria Christinastraat |publisher=Archival source |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> E diseño tabata konsistí di un edificio di dos piso ku un plan di piso kasi kuadrá i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di fasilidatnan moderno pa su tempo, inkluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> Entre e otro personanan den funcion cu a biba y traha den e residencia tabatin [[Lindoro Kwartsz]], Frederik Beaujon, [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]].<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> Despues cu Aruba su [[Status Aparte]] a drenta na vigor dia 1 di januari 1986, e pais a haya su propio Gobernador mientras e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di Gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo demoli pa permití e construccion di un residencia ofisial nobo pa e [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> Construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a remplasá e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba i awe ta conoci komo [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete" /> == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. -------- '''Cas di Gezaghebber''' tabata e residencia ofisial entre 1929 y 1985 di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]]. E tabata situa na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], na skina di [[L.G. Smith Boulevard]] y [[Maria Christinastraat]], riba e mesun tereno unda awe ta ubica [[Cas Ceremonial di Gobernador]]. E edificio a wordo construi na 1929 y a wordo demoli na 1986 pa habri paso pa e residencia ofisial nobo di [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> ==Historia== Antes di 1929, e Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki, cu tabata originalmente un cas i oficina pa e Commandeur di Aruba, tabata na uso for di alrededor di 1830. Despues cu e Gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo usa komo un kazerna pa mariniers.<ref>HUIS GEZAGHEBBER eerste onderdak voor mariniers op Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1965, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011</ref><ref>VERGADERING van den KOLONIALEN RAAD. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 20-12-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref> Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo na skina di L.G. Smith Boulevard y Maria Christinastraat. E edificio nobo a bira e di dos residencia oficial di Gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen">{{cite web |title=Gezaghebberswoning hoek L.G. Smith Boulevard en Maria Christinastraat |publisher=Archival source |access-date=21 di augustus 2026}}</ref> E diseño tabata konsistí di un edificio di dos piso ku un plan di piso kasi kuadrá i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di fasilidatnan moderno pa su tempo, inkluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" /> Entre e personanan den funcion cu a biba i traha den e residencia tabatin [[Lindoro Kwartsz]], Frederik Beaujon, [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]].<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref> == Demolicion == Despues cu Aruba su [[Status Aparte]] a drenta na vigor dia 1 di januari 1986, e pais a haya su propio Gobernador mientras e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di Gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo demoli pa permití e construccion di un residencia ofisial nobo pa e [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" /> Construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a remplasá e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba i awe ta conoci komo [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete" /> == Importancia historico == Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba. Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais. == Bronnen == * Kabinet van de Gouverneur van Aruba, ''Cas Ceremonial di Gobernador''.<ref name="Gabinete" /> * Informashon arkitektoniko i historiko tokante e residencia di Gezaghebber na L.G. Smith Boulevard i Maria Christinastraat.<ref name="Bouwen" /> [[Kategori:Edifisionan di Aruba]] [[Kategori:Historia di Aruba]] [[Kategori:Edifisionan demoli]] [[Kategori:Oranjestad]] ==Cas di Gezaghebber (1931-1986)== Case di Gezaghebber (1931-1986) tabata e residensia ofisial di e Gezaghebber di Aruba na skina di LG Smith y Maria Christinastraat y tabata e di dos cas oficial di gezaghebber na Aruba, despues di e cas cu tabata situa na Plasa Daniel Leo.<ref name="Gabinete"/> Gezaghebberswoning hoek LG Smith Boulevard en Maria Christinastraat na Oranjestad. Deze woning (1931, schetsontwerp) werd door DOW Curacao ism K.K. van der Heide ontworpen.<ref name="Bouwen">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 70.</ref> E tabatin un plan di piso kasi kuadrá, dos piso, i un zolder ku un dak imponente. Pa duna e edifisio mas atrakshon ainda, el a wòrdu ekipá ku tegelnan di dak di serámika karu. E residensia tabata ekipá ku e fasilidatnan mas moderno pa su tempu. Tabatin un baño ku un baño. Esaki ta remarcabel, como cu ainda no tabatin un red di suministro di awa potabel publico durante e periodo ey. Hende tampoko no tabata kushiná mas den fogon pero riba un stoof den kushina kontra e muraya patras di kas. Na man robes di e entrada tabatin un edifisio chikitu ku tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu di biba pa e kriá.<ref name="Bouwen"/> Despues cu Aruba a adkiri Status Aparte na 1986, e residencia a wòrdu basha abou pa haci espacio pa e residencia oficial nobo di e prome gobernador di Aruba. E tabata okupá na 1987.<ref name="Bouwen"/> ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> {{Appendix}} tweede versie Case ==Historia== Antes di 1931, e Gezaghebber di Aruba tabata usa un residencia mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki a wordo construi alrededor di 1830 originalmente komo cas i oficina pa e Commandeur di Aruba. Na 1931?, e Gezaghebber a muda pa un residencia nobo i e edificio bieu a wordo usa komo kaserna di mariniers. E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026 }}</ref> == Construccion == Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e nobo residencia ofisial na 1929, pasobra e anterior residencia tabata bieu. E edificio tabata e di dos residencia oficial di Gezaghebber na Aruba.<ref name="Bouwen" /> E edificio tabata diseña ku un plan di piso kasi kuadrá, dos piso i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e residencia un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí ku tegelnan di dak di serámika.<ref name="Bouwen" /> E residencia tabata disponé di fasilidatnan moderno pa su tempu. Entre otro, e tabatin un baño, un kushina i diferente espasion pa personal. Na man robes di e entrada tabatin un edificio chikitu cu tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu pa e kriá.<ref name="Bouwen" /> E diseño i e fasilidatnan di e residencia ta duna un bista di e manera di biba i e nivel di komfort cu tabata konsiderá moderno na Aruba na e prome mitar di siglo 20.<ref name="Bouwen" /> == Gezaghebbers== Durante su periodo komo residencia oficial, e edificio a sirbi komo cas i lugá di trabou pa diferente Gezaghebber di Aruba. Entre nan tabata Lindoro Kwartsz, Frederik Beaujon, Oscar Henriquez, Jossy Tromp i Pedro Bislip.<ref name="Gabinete" /> == Demolishon== Na final di 1985, e residencia di Gezaghebber a wordo demoli pa habri paso pa un edificio nobo, mas grandi i moderno, cu lo sirbi komo residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba.<ref name="Bouwen" /> E demolishon a tuma luga den e periodo di transishon pa [[Status Aparte]]. Dia 1 di januari 1986, Aruba a bira un pais autonomo dentro di e [[Reino di Hulanda]] i a haya su propio Gobernador. E residencia nobo a bira e residencia oficial di e Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete" /> ==Sitio actual== E tereno unda e Cas di Gezaghebber tabata para ta ainda den uso oficial. E residencia nobo construi riba e mesun sitio a wordo transformá despues na e [[Cas Ceremonial di Gobernador]], cu awe ta sirbi pa audiensianan, recepcionnan i otro actividadnan oficial di Gobernador.<ref name="Gabinete" /> ==Importansia historiko== Cas di Gezaghebber tabata un edificio importante den e historia administrativa i arkitektoniko di Aruba. Durante mas cu mei siglo, e sitio tabata konektá ku e funcion di e maximo autoridad gubernamental na Aruba. Aunke e edificio di 1929 no ta existí mas, e historia di e sitio a continua ku e construccion di e residencia di Gobernador despues di Aruba a haya su Status Aparte. E cambio di un residencia di Gezaghebber pa un residencia di Gobernador ta reflehá e transformashon institushonal di Aruba den 1986. --------------- {{Variante|a}} {{infobox edificio | adres = skina ''L.G. Smith Blvd'' y Maria Christinastraat | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | cercania = | area = | funcion_original = Residencia di gobernador | funcion_actual = Cas ceremonial di gobernador | architect = Associated Architects Aruba NV | encarga = | piso = 2 | zoom = 16 | imagen2 = }} '''Cas Ceremonial''' ta un edificio situa na skina .. cu ta pertenece na Gabinete di Gobernador pa uzo como luga .... El a wordo construi na 1986 y a sirbi entre 1987 y 2004 como residencia oficial di [[Gobernador di Aruba]]. == Cas ceremonial di Gobernador == Construccion di residencia oficial di Gobernador di Aruba na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad a cuminsa na 1985. t Na 1986, Aruba a haya e status di un pais dentro di Reino. E prome Gobernador di Aruba tambe a sinta e aña ey. E prome dos Gobernantenan di Aruba, Sr. F.B. Tromp y Sr. O. Koolman, tabata residencia den e residencia oficial durante nan gobernacion. Gobernador Refunjol no a haci uzo di esaki, pendiente e renobacion di e edificio. E renobacion y modernisacion di Residencia di Gobernador a keda cla na 2015 pa su uso actual como cas di recepcion ceremonial: Cas Ceremonial di Gobernador. E edifisio ta wòrdu usá pa Gobernador pa oudiensia i resepshonnan ofisial di dignatarionan. Obranan di arte Como parti di e layout actual, diferente pintura y panelnan di tegel presta di Agencia di Herencia Cultural di Hulanda, como tambe obranan presta di artistanan local, ta exhibi temporalmente den Cas Ceremonial.<ref>https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref> == Historia == * Reeds in 1943 werd er gepleit voor de bouw van een ambtswoning op Aruba voor de Gouverneur, die toen zetelde op Curacao en bij verblijf op Aruba doorgaans in een middenstandswoning logeerde. Een voorstel van de Raad van Politie Aruba, gesteund door de Koloniale Staten met als voorzitter [[John Horris Sprockel]].<ref>Ambtswoning Gouverneur.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-04-1943, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010401589:mpeg21:p004</ref> *De kosten van de ambtswoning werden in 1984 geraamd op 1,1 miljoen Nedelandse gulden.<ref>Minister De Koning aan Tweede Kamer: Kosten gouverneurswoning en kantoor Aruba; 2,5 miljoen. "Amigoe". Curaçao, 21-12-1984, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643124:mpeg21:p005</ref> * E residencia oficial di Gobernador, situa na Maria Christianastraat 2 riba e sitio di e residencia bieu di Gezaghebber, a wordo diseña pa e firma di arkitecto Associated Architects Aruba NV y construi pa e compania di construccion y comercio Bohama Aruba NV. E instalashonnan eléktriko a wòrdu suministrá dor di Elcoa, e pintura dor di ASA, e instalashon di airco dor di KTBA, i e sistema di alarma dor di Marathon, miéntras ku Connar a hasi e trabounan di plomeria. Gastonan di construccion preparatorio a wordo cobra riba e presupuesto di Gabinete pa Antias Hulandes y Asuntonan Arubano y a suma na mas o menos 660.000 florin.<ref name="Overdracht">Bij bezoek koningin Beatrix Ambtswoning van de gouverneur van Aruba officieel overgedragen. "Amigoe". Curaçao, 21-11-1986, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641865:mpeg21:p006</ref> E piso abou di e residensia ofisial ta alohá prinsipalmente e kambernan representativo, inkluyendo un salon di resepshon i un sala di kome chikitu, i tambe un estudio. E cuartonan priva di gobernador y su famia ta situa na e piso mas ariba. Varios kamber pa personal, i tambe un garashi, fasilidatnan di laba paña i un tualèt, ta alohá den e anekso. E diseño di e propiedat a tene kuenta ku e gobernador lo mester por ta anfitrion di resepshonnan chikitu di te ku 30 persona paden. Pa resepshonnan mas grandi, por hasi uso di e patio situá patras di e residencia.<ref name="Overdracht"/> Dia 21 di november 1986 cas residencial di gobernador di Aruba door de staat der Nederlanden aan het land Aruba in eigendom overgedragen.<ref name="Overdracht"/> ----- ===Tocante Cas Ceremonial di Gobernador=== E Cas di Gobernador di Aruba, conoci awe oficialmente como Cas Ceremonial di Gobernador, tin un historia mara estrechamente na e Status Aparte di Aruba. E edificio aki ta situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad y tin un funcion oficial y historico hopi importante pa e pais. Na aña 1985 a cuminsa cu e construccion di e edificio. Antes tabata situa eynan e Cas di Gezaghebber (e cas di e maximo autoridad prome cu Status Aparte), cual a wordo basha abao na 1986 pa habri paso pa e residencia nobo. E cas nobo aki tabata un regalo di Hulanda na Aruba den cuadro di nos Status Aparte. Na aña 1986, ora Aruba a adkiri su status como pais autonomo dentro di Reino, e prome Gobernador, Felipe B. Tromp, a asumi su puesto y a drenta biba den e cas. E di dos Gobernador, Olindo Koolman, tambe a biba den e residencia oficial aki durante su periodo. Ora Gobernador Fredis Refunjol a asumi e funcion na aña 2004, el a dicidi di no biba den e cas. E edificio tabata den necesidad structural pa un renobacion grandi y profundo. Despues di a completa e trabounan grandi di reconstruccion y renobacion na aña 2015, e cas a haya su nomber y funcion actual: Cas Ceremonial di Gobernador. Desde e momento ey, no ta uz’e mas pa biba, sino exclusivamente pa eventonan protocolario. Eventonan cu lo tuma luga den e edficio aki ta entre otro, audiencia y recepcion den forma di ricibi ministernan, embahadornan, delegacionnan internacional y otro funcionarionan halto di Estado. Ceremonianan oficial manera huramentacion di huesnan, ministernan y e sitio caminda ta duna e Condecoracionnan Real (Lintjesregen) anualmente. Cu e acuerdo nobo aki Pais Aruba y Gabinete di Gobernador a firma un convenio di erfpacht pa e propiedad aki. Cu esaki, Gabinete di Gobernador a keda structuralmente encarga cu e edificio, locual ta garantisa un uzo mas eficiente, sostenibel y conservacion di su balor historico pa futuro.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> Funcion Actual di e Edificio ===Antiguo Cas di Gezaghebber=== Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/> E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref> ------------------------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''AIOF''' (Aruba Investment and Development Fund) ta un fondo nacional di inversion y desaroyo di Aruba, cu tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260620.pdf Parlamento lo trata prome Fondo di Inversion y Desaroyo di Aruba otro siman], BDA (20 di juni 2026)</ref> AIOF ta un iniciativa cu gobierno AVPFUTURO ta considera como un di e pilarnan principal di su programa di gobernacion. E fondo nacional di inversion y desaroyo tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso. Prome cu e tratamento publico den Parlamento, gobierno a contesta un total di 229 pregunta presenta door di miembronan di Parlamento tocante e proyecto di ley ''Landsverordening Algemeen Investerings- en Ontwikkelingsfonds''. E idea pa crea un fondo nacional di inversion no ta nobo. Desde cu gobierno AVP-FUTURO a drenta gobierno na maart 2025, e coalicion a identifica e creacion di un fondo di inversion como un prioridad. Durante e preparacion di presupuesto nacional pa 2026, gobierno a reserva Afl. 50 miyon como inversion inicial pa pone e fondo traha unabes cu Parlamento aproba e ley. Segun e propuesta, AIOF lo enfoca riba inversionnan den varios sector considera esencial pa desaroyo sostenibel di Aruba. Entre e areanan cu tin prioridad tin enseñansa, innovacion, energia renovable, resiliencia climatico, gobierno digital, vivienda sostenibel, infrastructura y desaroyo di sectornan economico nobo. {{Appendix}} Despues di un debate extenso dia 23? di juni 2026 den Parlamento di Aruba, un mayoria minimo den Parlamento (11 voto na fabor y 9 contra) a aproba e Landsverordening Algemeen Investeringsen Ontwikkelingsfonds (AIOF), un ley cu ta crea Aruba su prome Fondo General di Inversion y Desaroyo. Segun gobierno, e fondo lo forma un herment financiero permanente pa permiti planificacion y financiamento di inversionnan publico riba un base multianual. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260626.pdf</ref> Otro elemento cu gobierno a pone enfasis riba dje ta e evaluacion independiente cu e ley ta prescribi. Despues di cinco aña cu e drenta na vigor, un comision di experto lo evalua e efectividad di AIOF y entrega un rapport na Parlamento y CAft. Maneho di AIOF lo cay bao di responsabilidad comparti di Minister di Asuntonan General y Minister di Finanzas. E fondo lo tin su propio presupuesto, cu lo ta separa di Presupuesto di Pais Aruba. Arends-Reyes a splica cu e beneficio mas grandi di AIOF ta cu recurso destina pa inversion lo keda separa di gastonan regular di gobierno. Gobierno AVP-FUTURO a anuncia oficialmente diaranson atardi, cu Aruba awor tin su propio Fondo General di Inversion y Desaroyo (AIOF). Un total di 11 parlamentario a vota pa e ley pasa. Segun Minister di Finansa, Geoffrey Wever, e fondo aki lo yuda financia proyectonan importante cu ta contribui na bienestar y desaroyo di Aruba a largo plaso.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37860 Wever: Fondo di inversion AIOF awor ta realidad pa financia proyectonan importante], 24 di juni 2026</ref> [[:Kategoria:Sociedad]] ------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2] Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5] == Historia == {{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}} Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref> Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13] Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a. Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19] Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20] {{Appendix}} [[:Kategoria:Historia di Aruba]] ----- Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2] Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am -------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000. == Historia == E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement. Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1] Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña. Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017. Programa i idealnan Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé) Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí) Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí) Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé) Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé) E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3] ----------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]]. == Historia == E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref> ---- en.wiki: '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981. E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]] ==Programa i idealnan == E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1] Elvita - di edat 4 pa 7 Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña Guia Menor - edatnan di 11 pa 14 Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide. Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------------ {{Databox}} '''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo. == Ley di consumidor == Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/> === Aruba === Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref> Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor. * Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref> === Corsou === Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref> E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes: Organisacionnan: * Fundashon pa Konsumidó Curaçao * Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref> === Hulanda === E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6] === Merca === Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca. {{Appendix}} [[:Kategoria:Economia]] [[:Kategoria:Sociedad]] Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko. E meta di protekshon di konsumidó ta pa: garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko promovê transparensia den merkado asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado. Derecho di konsumidó Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref> Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di: derecho privá (kontraktnan i responsabilidat) derecho públiko (regulashon di merkado) derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal) Instrumentonan di protekshon Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan: regulashon riba seguridat di produktonan obligashon pa informashon klaro i etiketahe protekshon kontra publicidat engañoso regla riba garantia i devolushon di produktonan supervison di merkado dor di autoridatnan públiko Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan. Protekshon di konsumidó segun pais Aruba Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref> Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref> E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu. Kòrsou Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref> Regulashonnan relevante por inkluí: Kódigo Sivil di Kòrsou legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó influensia di norma internashonal i europeano Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí: Fundashon pa Konsumidó Curaçao Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref> Hulanda Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley aki a introducí, entre otro kosnan: prohibishon di revishonnan falso riba internet regla mas estrikto pa transparensia di prijs mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref> Estados Unidos Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin: Federal Food, Drug, and Cosmetic Act Fair Debt Collection Practices Act Fair Credit Reporting Act Truth in Lending Act Fair Credit Billing Act Gramm–Leach–Bliley Act Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera: Federal Trade Commission (FTC) Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) Food and Drug Administration (FDA) Department of Justice (DOJ) Mira tambe Konsumidó Derecho di konsumidó ------------------ {{infobox persona | variante = c | nomber = René van Nie | nomber completo = René Gerrit Anton van Nie | fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]] | luga nacemento = {{NLD}} | fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]] | luga fayecimento = {{ABW}} | causa morto = paro cardiaco | residencia = | alma mater = | ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor | periodo activo = | conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975) | lenga literario = Hulandes | website = }} {{DEFAULTSORT:Nie, René van}} [[:Kategoria:Direktor di sine]] [[:Kategoria:Eskritor]] [[:Kategoria:Hulanda]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------------- == Cas floria == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. -------- [[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]] E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia. == Historia == Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika. Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia. E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9] Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8] Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10] == Sint Maarten == E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa. Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes. Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11] Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor. Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente. nl.wiki: Rijksgrens van Nederland == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona continuo]] * [[Zona economico exclusivo]] * [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]] [[:Kategoria:Geografia]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Reino Hulandes]] E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio. E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017. -------- === Maneho === E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa: * proteha y maneha e ambiente marino; * controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino; * comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ. Pa e seis islanan mes e ley ta duna: * derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama); * maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla); * un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino. E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino. == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona economico exclusivo]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Reino Hulandes]] [[:Kategoria:Venezuela]] ------------ Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu. Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia. Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan. Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia: e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é. Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo. ------- Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten. ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} {{Multiple image | align = right | total_width = 270 | border = | header = '''Turismo krusero''' | header_align = center | perrow = 1/1/2 | image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg | image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg | caption1 = ''Sovereign of the Seas'' | caption2 = ''Carnival Sunshine'' | image3 = | caption3 = | image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg | image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg | caption_align = center | footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina | footer_align = center }} ---------------- {{Variante|a}} {{infobox persona |variante = a | nomber = Clinton Whitfield | nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield | ofishi = empresario | distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small> }} '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano. == Biografia == Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo. El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]]. Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas. * gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter. * "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]]. J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido. * De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref> Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies). Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. == Honor == Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref> {{Appendix}} Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika. Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano. Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. -- Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use. --- '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe. Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon. Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario. Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**. Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**. [[:Kategoria:Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox fabrica| variante = a |nomber = Coastal Aruba Refining Company }} '''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba. [[Category:Empresa]] [[Category:Aruba]] [[Category:Historia]] == Historia == Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso. * el a pasa den man di Gobierno * a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria. Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V. , durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V. E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref> == Operacionnan == Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo. E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas. == Benta y ciere == Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012. Legado E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad. Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation. == Referencia == “Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007). Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya). “El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000. Valero Energy Corporation Annual Report, 2005. CITGO Aruba Refinery official history page (archival). ------------------- {{infobox persona | variante = a }} '''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba. == Biografia == Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero. Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento. Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company". Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation. Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref> Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]]. Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref> {{Appendix}} . Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. == Honor == Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor. Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Venta di Coastal i bida mas tadia Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company. Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente. Legado i famia Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla. E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba. Falesementu Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990. {{Stub}} {{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}} [[Category:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma. E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta: * Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento. * Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento. * Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por. * Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial. Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor. Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref> Dekreto Real Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref> Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.). Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’. E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad). {{Appendix}} -------------------- {{Appendix}} The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref> It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread among the locals who started searching for more gold. When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands sent more troops to safe guard the gold. Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach: Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after the wind blew away the dust from the clay. In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in the nearby rivers. The following years after that first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting. Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal. By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above ground. Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”. Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908. A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out. The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill. According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners. He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners would boost the island’s employment rate. When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable market on the island anymore. The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical monuments. Source: 1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers. 2. Aruba Esso News, 1953 issue. ------------ {{multiple image | total_width = 700 | border = infobox | direction = horizontal | header = Arte mural na San Nicolas | header_align = center | caption_align = center | image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg | height1 = 200 | caption1 = Mural di Chemis | image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg | caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag | image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg | caption3 = Mural crea pa Wild Drawing | image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg | caption4 = | image5 = Mural Black White.jpg | caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers }} ------ == Stadhuis Aruba Aanvulling == === Historia === E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1] Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon. === Construccion y estilo === E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa. --- strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref> Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu ----------- == Mario Croes == Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele. Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr. ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga. Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas. E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi. ”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan --- en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow. NUNKA Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas? Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele. Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita? Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije). Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes- --------- == Lago oil == Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa. Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville. For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital. Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha * 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta * 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta. * 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta. 1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey. 1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata. 1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company. ----- 1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano. -------- ==[[Rebelion Grandi]] == Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat. Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref> ------------------ '''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba. Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> == Historia == Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino. E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref> E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado. == Responsabilidatnan == Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta: * Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.), * Informashon i Relashonnan Públiko, * Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.), * Finansa, * Asuntunan Sosial (S.Z.), * Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo, * Asuntunan Kultural (C.Z.), * Registrashon i Archivo (R. en A.), i * Asuntunan di Personal i Maneho Interno. E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia. * Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda * Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda * toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref> * sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland == Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes == {{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}} E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]]. Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal. == Fin di Antias Hulandes i transishon == E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015. Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes. Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref> == Mira tambe == * [[Arubahuis]] * [[Kas di Kòrsou]] * [[St. Maarten House]] {{Appendix|2= * {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]] {{References}} }} [[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]] -- * 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w. Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.), Voorlichting en Public Relations, Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.), Financiën, Sociale Zaken (S.Z.), Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme, Culturele Zaken (C.Z.), Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer. De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis. --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario. == Historia == SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki. Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion. Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan. Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan. == Desaroyo residencial y innovashon == Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente. Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia. Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan. Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas. E porta actual Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] == SVGA == Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia. === historia === Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref> {{Appendix}} ----------------------- Vieja yo?<br> No...No señor<br> Yo soy un vino y del mehor<br> ¿Que si las canas me asustan?<br> No qué va!<br> Ellas no suman años, <br> derrochan sabiduría y verdad.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Esas líneas en mis ojos, no,<br> no son quejas del pasado,<br> son las huellas de las risas<br> y los besos dados.<br> ¿Que si todavía me apasiono?<br> Ay, no me haga reír.<br> En este cuerpo lo que hay es<br> mucho fuego por sentir.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Yo sí me orgullezco,<br> de los años que tengo,<br> que con cada buelta al sol<br> más valgo y más aprendo<br> así que guardes tus penas<br> y no me mire con compasión<br> Los años a mí no me pesan<br> me coronan el corazón.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Sí ........mas linda! -------------- {{Databox}} '''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu. Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. ==Tipo di kooperashon== E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda. Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit). Yudansa por ta: * bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente * multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2] ==Fuentenan di yudansa== Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo. ==Yudansa ofisial pa desaroyo== Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi. {{Appendix}} ## Yudansa pa desaroyo **Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**. Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. --- ### Tipo di kooperashon E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partner­ship**, i no riba dependencia of dominashon. Kooperashon por tuma diferente forma: * **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais. * **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2] --- ### Fuentenan di yudansa Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen. --- ### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA) **ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4] --- ### Notanan i referensianan [^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int) [^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org) [^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org) [^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac) ------------------- == Faha di horcan == E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar. Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm). Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014. E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008), José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960) i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan. Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un organisashon di preparashon pa kalamidat. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St. Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba). ----------------- == Historia == Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal: * '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]]. * '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]). E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá. Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial. E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente. Kultura i Herensia E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial. Kaida di e Imperio E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano. ------------- {{Variante|c}} {{Infobox dignatario| variante = c | nomber completo = Petrus Albertus Kasteel | imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg | sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou | periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]] | periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]] | monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948) | antecesor = [[Gielliam Wouters]] | sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters |fecha nacemento= |luga nacemento = |fecha fayecimento= |luga fayecimento = |pareha = Marie Kasteel-Baltussen |religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] |yui = 5 <!-- Seccion di informacion profecional --> |ofishi = gobernante, diplomátiko |partido = }} '''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes. == Bida personal == Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia. == Periodista i trahadón den ekshilio == Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen. == Gobernador di Kòrsou i su dependensianan == Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948. Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial. == Karrera diplomátiko == Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na: Chile (1948–1956) Irlanda (1956–1966) Israel (1966) == Rekonesimentu == Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal: Medal of Freedom with Silver Palm (Merka) Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda) Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano) Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia) == Fayesimentu == Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña. == Referensianan == Wikipedia. Piet Kasteel. Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003). YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel. Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes. ------------------ '''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti''' '''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma. Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento. == Indica y respeta e variante di Papiamento/u == Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan. Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con pa indica e variante di bo escogencia. Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti. == Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia == Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor. Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di Wikipedia. Esaki ta inclui: * E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639. * Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version nobo. * E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di interface via translatewiki.net). * E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo. Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites == Contribui na un comunidad bilingual == No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den islanan ABC y den mundu henter. ------------------ {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} {{Multiple image| total_width = 340 | align = center | caption_align= center | image2 = Bolletjes.jpg | caption2 = Bolitanan den stoma di un mula | image1 = Bird smuggler.jpg | caption1 = Mula transportando parhanan | image3 = Anus-patron (1205687).jpg | caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal | image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg | caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009) }} {{clear}} {{Appendix}} [[Category:Sociedad]] ----------------- == Shoco == De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí. E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko. Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref> {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = a | nomber = Nigel Maduro | ofishi = activista }} '''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref> activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di Aruba National Trust, Nigel Maduro Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref> {{Appendix}} Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo. Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria. Trabao Profesional i Karrera Aktivismo Ambiental i di Klima: Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena. Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel. Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria: Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena. Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat. Representashon Internashonal: Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima. Arte Multidisiplinario A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta. Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe. {{Appendix}} ------------ == Cinema na Aruba == (Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants in the 20th century. The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to enjoy the popular silent movies of the time. American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land. In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time. The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater. A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref> ------------------------- Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten {{Databox}} '''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso. Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba ---------------------------------------- * gabinete di minoria --------------------------------------- '''Hefe di estado''' ta ---------------------------- *gabinete (politica) * izquierdista * pais * eleccion ----------------------- ==Parlamento Oropeo== == Miembro i elekshon == Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo. E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento. Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009. E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4] en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete. Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen. E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento. Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland. == Reino Hulandes == In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019. === Karibe Hulandes === Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben. De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen. Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] ---------------------------- * Muhe * Constitucion * Globalisashon * Progaganda * Cancion ---------------------------- Te bewerken naar Papiaments: * [[Lijst van scholen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]] * [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]] * [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]] * '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]]) * '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]]) ------------------------ == Preparacion Bandera di Aruba== Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976; A DICIDI: ----------- == Gabinete Mercelina == Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon. [[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia. [[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten. --------------------- {{Databox}} '''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]]. == Nomber == Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou. == Konstelashon == Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan. == Repartishon di asiento == Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba. == Elekshon == Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13] E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente: {| class="wikitable" style="text-align:left;" !colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"|&nbsp;Miembro !colspan=4 style="color: gray"|&nbsp;Periodo parlamentario 1938-1942 |- ! rowspan="1" style="color: gray"|&nbsp;Repartishon ! style="color: gray"|&nbsp;Nòmber ! style="color: gray"|&nbsp;Partido ! style="color: gray"|&nbsp;Remarke |- | rowspan="10" style="color: gray"| Elegí | rowspan="6" |Curacao | [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP || |- | Ernesto Cecilio Martijn || |- | Adolphe Desertine || |- | J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige || |- | J. Rustige || |- | Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal || |- | rowspan="2"| Aruba | Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba || |- | Jean M. de Cuba || |- | rowspan="1"| Bonaire | John de Jongh || CKP || |- | rowspan="1"| Bovenwinden | W.R. Plantz || || |- | rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd | rowspan="5" |Curacao | [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter |- | Isaac Capriles || || |- | Salomon Alfred Senior || || |- | Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || || |- | Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans. |- |} *) oudlid Koloniale Raad {{Appendix}} [[:Category:Karibe Hulandes]] ---------------------------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Infobox person | name = Anouk Balentina | image = | caption = | term = | monarch = | predecessor = | birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] | occupation = hurista, activista y ambientalista | party = }} '''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no. == Bida == Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref> Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref> Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref> Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020 ---------------------- https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/ https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf * Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal * Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho" * Template:Página Prinsipal Articulo destaca ------------- {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} '''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref> HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref> == Historia == Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia. Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref> Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022. == Servicionan == Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar. E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref> Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba. == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B </gallery> --------------------- Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022. Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia. Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY. ------------------- '''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan == Historia == E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1] E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes. E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá. == Contenido === E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan: Tereno i unidat * Derecho Fundamental * Gobièrnu i e minister mandatario E Estadonan * Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente * Lejislashon i gobernashon * Hustisia, Ministerio Públiko i Polis Disposishonnan final Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal. E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente: * Capitulo I - Derecho Fundamental * Capitulo II - Gobierno * Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]] * Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho * Capitulo V - Legislacion y Gobernacion * Capitulo VI - Husticia y poder hudicial * Capitulo VII - Disposicion final {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}} {{References}} }} [[:Category:Gobièrnu]] [[:Category:Sint Maarten]] == Mira tambe == * [[Antias Hulandes]] * [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]] ---------------------------- zie encyclopedia NA/CUR '''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}} {{References}} }} [[:Category:]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}} {{References}} }} [[Category:Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Antias Hulandes]] -------------------- Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki) --------------------- '''Aanmaken''': * {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]] * {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) - * General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]] * nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito) * no.wik: Shete Boka nasjonalpark - * en.wiki: Bandariba '''Verbeteren/aanvullen''': * [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/) == Curaçao == # December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref> ----------- [[:Category:Musika]] ------------------ * [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]] * https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki * https://translatewiki.net {{NPOV language}} {{Refimprove}} {{stub}} -------------------------- == Hooiberg == Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref> De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken. Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero. Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico. --------------- '''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano. NAME: Jay Bryant HAVISER Jr. BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955 MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao) CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao) RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean. tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155 OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201 E-mail: jhaviser@hotmail.com DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A. Awards 1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles) 2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands 2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd 2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio 2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten ------------------ '''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref> Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref> ---------- == Aloe == Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru. === Islanan ABC === Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd. De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref> De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten. De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/> Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi. aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan). Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen. ==== Uzo ==== Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan. {{Appendix}} -------------------- '''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal. {{Appendix}} ---- '''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" /> == Levensloop == Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref> In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> == Persoonlijk == Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" /> == Referenties == {{References}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Korsou]] 31nuapd3w4i87upf4md40qniahqvy8b 2 8108 203133 173618 2026-09-05T05:24:32Z Caribiana 8320 203133 wikitext text/x-wiki * [https://www.ea.aw/pages/wp-content/uploads/2019/09/Literatura-na-papiamento-havo.pdf Literatura na papiamento] nieuw: [[diptongo]] - [[triptongo]] - [[gramatika]] - [[frase]] - [[silaba]] - [[semántika]] - [[suheto]] - [[supstantivo]] - [[athetivo]] - [[verbo]] - [[vocal]] - [[consonante]] - [[sufiho]] - [[atverbio]] - [[koma]] - [[pronòmber]] - [[singular]] - [[plural]] ------------------------- {{Databox}} '''Galein''' ta un modo di papia idioma [[papiamentu]], usando un wega di lenga pa alterá e palabranan. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa. E tabata wordu yamá lenga p.<ref name=":0">[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 maart 1965</ref> E fenomeno di korumpi un lenga ta konosí komo un anti-lenga. ==Historia == Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E ta wòrdu usá mas tantu pa hubentut komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Galein. Na Korsou, e tabata wòrdu hopi bia konfundí pa habitantenan di siutat ku [[Gueni]], e idioma di katibu. Pero esensialmente e no tin nada di haber kuné. Galein ta un korupshon deliberá di Papiamentu moderno normal, pa no wòrdu komprondé pa hende di afó. Personanan bakia den galein tabata usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internat i kriá den institushonnan grandi tin biaha tabata papia galein mes fluido ku papiamento.<ref name=":0"/> variante di e idioma papia di [[papiamentu]], usando un wega di lenga pa alterá e palabranan. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa. Internashonalmente e ta konosi komo un anti-lenga. , manera "Jerigonza". Den e wega di lenga [[palabra]]nan na papiamentu ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un [[sufiho]] fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di [[konsonante]] di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokal (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa Por ehèmpel, e frase “e no sa” por bira * agregando un silaba patras (sufiho) - '''e'''hay '''no'''hay '''sa'''hay * usando un silaba dilanti (prefiho) - ay'''e''' ay'''no''' ay'''sa''' * birando e leternan di un silaba ku sufiho - '''e'''ay '''on'''ay '''as'''ay '''Galein''' ta un wega di lenga of anti-lenga den kua [[palabra]]nan na papiamentu ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokál (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. Por ehèmpel, “e no sa” lo bira “ehay oesday otnay owknay”. aye ayno aysa - aye onay asay Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E ta wòrdu usá mas tantu pa hubentut komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Galein. {{Databox}} '''Galein''' ta un modo di papia cu ta wordo aplica na e idioma [[Papiamentu]], unda ta korumpi .... E ta hopi bia ta wòrdu konfundí pa habitantenan di stat ku Gueni, e idioma di katibu. Pero esensialmente e no tin nada di haber kuné. Galein ta un korupshon deliberá di Papiamentu moderno normal, pa no wòrdu komprondé pa hende di afó. E forma mas simpel ta unu den kua e vokal di kasi tur sílaba ta wòrdu ripití ku un “p” promé kuné. Cas ta bira “cas”’’pa “mi mi”’’pi weta wepe-tapa. Pa e motibu aki, e ta wòrdu yamá tambe p-idioma. Maestronan den galein ta usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internat i criadanan den institucionnan grandi tin biaha ta papia galein mes fluido cu papiamento. Cas mi weta -> '''cas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa '''Galein''' wordt door stadsmensen vaak verward met [[Gueni]], de slaventaal. Maar het heeft er in wezen niets mee uit te staan. Galein is een opzettelijke verbastering van het normale hedendaagse [[Papiaments]], om door buitenstanders niet te worden verstaan. De eenvoudigste vorm is die, waarbij van ongeveer elke lettergreep de klinker wordt herhaald met een ''p'' ervoor. Cas wordt '''cas'''pa '''mi mi'''pi weta wepe-tapa. Het wordt om deze reden ook wel p-taal genoemd. Meesters in het galein bedienen zich van veel ingewikkelder herhalingen. Meisjes op internaten en dienstmeisjes in grote inrichtingen spreken galein soms even vlot als papiaments.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 maart 1965</ref> Teneinde te voorkomen, dat de meester hun gesprek zou kunnen volgen, hadden de slaven de gewoonte het Papiamentu opzettelijk te vervormen door bijvoorbeeld van ieder lettergreep de klinker te herhalen met een medeklinker ervoor. Een zin als: mi ta weta (ik zie) kan dan gaan luiden: mipi tapa wepetapa. Snel uitgesproken is deze "taal" alleen door ingewijden te verstaan.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120173503/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=370&lang= Galein], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix|1=|2= '''Literatuur''' * Martinus, Frank (1996), ''The kiss of a slave: Papiamentu’s West-African connections'', Universiteit van Amsterdam * Hartog, Johannes (1961, p 433), ''Curaçao: Van kolonie tot autonomie III, Vol.I,'', De Wit. '''Bronnen en voetnoten''' * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=pap|titel=Queni|oldid=72374|datum=20200108}} {{References}} }} Pig Latin (Igpay Atinlay) ta un wega di idioma òf cant den kua palabranan na ingles ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokál (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. Por ehèmpel, “e no sa” lo bira “ehay oesday otnay owknay”. Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E referensia na Latin ta un mal nòmber deliberadamente; Latin di Porko ta simplemente un forma di argot òf jargon ku no ta relashoná ku Latin, i e nòmber ta wòrdu usá pa su konotashonnan ingles komo un idioma straño i ku ta zona stranhero. E ta wòrdu usá mas tantu pa muchanan chikitu komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Latin di Porko.[2] [[:Kategoria:Idioma]] Bovendien werd het 'Galein' als een geheimtaal gebruikt, maar dit is geen oorspronkelijke taal, doch slechts een verbastering van het Papiamentu om niet door buitenstaanders begrepen te worden (Brenneker, 1971:529)". afunesto. 'Galein' no ta eksklusivamente un fenómeno di papiamentu. Den e paisnan ku ta rondoná nos tambe nan konosé i no ta nada straño ku ta di nan mes nos tin e. Pa no insumi muchu espasio dje diario aki, mi a sita solamente di Cuba. Don Esteban Pichardo, Pichardo Novisimo, 1953, paginanan 405/406: "Jerigonza.<ref>auteur=[[Antoine Maduro|A.J. Maduro]]. Remitido Erornan. "Amigoe". Curaçao, 18-07-1984, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 26-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643043:mpeg21:p006</ref> Aqui se aplica acierto modo revesado de hablaro lenguaje complicado de manera que otros no lo entiendan. Las mismas palabras denuestro idioma con un agregado pospuesto o antepuesto constituyen lajergacon que los muchachos, negros y algunas personas vulgares pierden el tiempo, creyendo sandiamente que es imposible comprenderlos. Las principales jerigonzasson, con las silabas pa, pc, pi, po, pu, agregando a cada silaba de lavoz castellana una de estas de la misma vocal, e.g.: * pu sa-pa bes-pe la-pa Je-peri-pi gon-po za-pa?" Presis manera nos ta us'é na Körsou. Nan ta us'é tambe ku e agregadonan: pina (esta: tu-pina) i tambe ku: gara, guere, guiri, gordo, guru (esta:tu-guiru etc.). Konklushon: papiamentu di gueni na Körsou ta basa riba fantasia, e grafia 'gene' ta pone hende pronunsia e palabra aki robes, galein no tin nada di lenga sekreto kune. --- es.wiki: Jerigonza Gibberish, geringonza, òf geringozo ta un forma di abla hunga den kua sílabanan ta wòrdu insertá repetidamente entre palabranan. Originalmente, “gibberish” tabata wòrdu usá pa deskribí kualke idioma ku ta den mal smak, kompliká, i difísil pa komprondé,[1] pero ku tempu su nifikashon a kambia pa e forma spesífiko di insershon. Ademas di entretenimentu, e por wòrdu usá tambe komo un manera di kodifiká e mensahe (cryptolalia) di manera ku otro hendenan serka di e oradornan ku no ta kustumbrá ku e forma di papia aki no por komprondé kiko e oradornan ta bisando. E formanan aki ta wòrdu usá komo wega òf entretenimentu den paisnan di abla spañó manera Spaña i Latino Amérika. Uso Despues di kada sílaba, e zonido “p” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Despues di kada vokal, e zonido “i” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Despues di kada vokal, e zonido “f” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Den vários region di Mexico, e último variashon hunga aki ta hopi popular bou di muchanan, asta risibí e nòmber “papia na Efe.” en.wiki *(cant):Un cant (hulandes: anti-taal) ta e jargon òf idioma di un grupo, hopi biaha empleá pa ekskluí òf gaña hende pafó di e grupo.[1] E por wòrdu yamá tambe un kriptolekto, argot, pseudo-idioma, anti-idioma òf idioma sekreto. Kada término ta diferensiá un poko den nifikashon; nan usonan ta inkonsistente. *language game: Un wega di idioma (tambe yamá un cant, idioma sekreto, ludling, òf argot) ta un sistema di manipulá palabranan papiá pa hasi nan inkomprendibel pa un oyente no entrená. Weganan di idioma ta wòrdu usá prinsipalmente pa gruponan ku ta purba di skonde nan kombersashonnan pa otronan. Algun ehèmpel komun ta Pig Latin; e famia Gibberish, prevalente na Merka i Suesia; i Verlan, papia na Fransia. Un difikultat komun ku weganan di idioma ta ku nan ta wòrdu pasá oralmente; miéntras ku por hasi tradukshonnan skirbí, hopi bia nan ta imperfekto, pues e ortografia por varia hopi. Algun frakshon ta argumentá ku palabranan den e lenganan papia aki mester wòrdu skirbí simplemente manera nan ta wòrdu pronunsiá, miéntras ku otronan ta insistí ku e puresa di idioma ta eksigí ku e transformashon ta keda visibel ora e palabranan ta wòrdu impartí riba papel. {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Hulandes Caribeño''' of '''Hulandes Antiano''' ta un variante di [[idioma]] [[Hulandes]] cu a desaroya? na e [[Islanan ABC]], islanan perteneciente na Caribe Hulandes. Por considera esaki como un dialecto regional di Hulandes.? Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. == Contexto == E poblashon lokal i papiadónan hulandes riba Islanan ABC tabata papia i skirbi hulandes mesklá ku konstrukshonnan i palabranan for di papiamentu i otro idiomanan: “hopi plaka verdienen” (pap.: hopi sèn); “kabrieten in de koor” (Pap.: cabritonan den cura); y “een pastechi eten” (Come un pastechi) (Pap.: pasty). E uso aki a bira konosí komo Hulandes Antiano.<ref>[[Ronald Severing|Severihng, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden], literatuurgeschiedenis.org</ref> E norma den polítika di gobièrnu pa loke ta trata hulandes a kambia. E norma di idioma no ta limitá mas na Hulanda, sino tambe na Vlaanderen i e teritorionan den eksterior: e islanan kaminda palabranan hulandes antiano a originá ku no ta aparesé na Hulanda mes, i tambe na Sürnam independiente, kaminda ta usa hulandes surinam. E atenshon kresiente aki pa variedatnan di hulandes, pa multilingualismo, i pa interpretashon kultural a kondusí na inklushon di palabranan for di hulandes karibense den e vokabulario ofisial di e idioma hulandes. A base di un base di dato di palabra di korantnan na idioma hulandes riba e islanan, a hasi un selekshon di mas ku 400 palabra. E palabranan Hulandes Caribense aki, cu a wordo agrega na e Buki Berde di 2015, no ta aparece den Hulandes Standard. Por haña palabranan manera dushi (dushi, dushi), botika (botika kombiná ku botika), ayó (saludo), i eilandsraad (un tipo di konseho munisipal riba e islanan). Anteriormente, na 2005, alrededor di 500 palabra hulandes surinam a aparesé den e lista aki: afingisoep (sòpi di yuka), husselen (scrabble) i Sranan (krioyo surinam). Komo ku Antia no ta eksistí mas i Sürnam, ku Hulandes komo idioma ofisial, a bira miembro asosiá di Union di Idioma Hulandes, e término Hulandes Karibense ta wòrdu usá mas i mas pa e idioma Hulandes riba e islanan i na Sürnam. {{Appendix}} ----- Caribisch-Nederlands is de taalvariant van het Nederlands die gesproken wordt in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Deze variant wijkt op verschillende punten af van het Europees-Nederlands, zowel in uitspraak als in woordkeuze en grammatica. Op de Benedenwindse Eilanden (Aruba, Bonaire, Curaçao) is Papiaments de meest gesproken moedertaal, terwijl op de Bovenwindse Eilanden (Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius) Engels vaker de moedertaal is. ==Verschillen met Europees-Nederlands==: *Uitspraak: Er zijn verschillen in de uitspraak van klinkers en medeklinkers, en de intonatie kan anders zijn. * Woordenschat: Er zijn specifieke woorden en uitdrukkingen die in het Caribisch-Nederlands gebruikt worden, maar niet of minder vaak in Europees-Nederlands. * Grammatica: Er kunnen kleine grammaticale verschillen zijn, bijvoorbeeld in de volgorde van woorden of in het gebruik van bepaalde werkwoordstijden. * Invloed van andere talen: Papiaments: Op de ABC-eilanden heeft het Papiaments een grote invloed op het Nederlands. Veel Caribisch-Nederlandse woorden en uitdrukkingen zijn ontleend aan het Papiaments. Engels: Op de Bovenwindse eilanden heeft het Engels een grotere invloed. Ook hier zijn er invloeden merkbaar in de woordenschat en grammatica. * Onderwijs: In het basisonderwijs op de Benedenwindse eilanden wordt steeds meer onderwijs gegeven in het Papiaments. Het Nederlands wordt vaak als vreemde taal aangeboden. In het middelbaar onderwijs is het Nederlands wel de instructietaal. Op de Bovenwindse eilanden wordt in toenemende mate Engels gebruikt als instructietaal, ook in de Nederlandstalige scholen. * Conclusie: Caribisch-Nederlands is een levendige en diverse taalvariant die zich aanpast aan de lokale context en invloeden van andere talen ondergaat. ------ Hulandes ta un idioma oficial den Caribe Hulandes.<ref>https://taalunie.org/dossiers/22/nederlands-in-het-caribisch-gebied-en-suriname ]</ref> Omdat Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk geen omgangstaal is, maakt het onderwijs daar de omslag van moedertaalonderwijs Nederlands naar een vreemde taal aanpak. Hulandes semper tabata un idioma minoritario. Habladónan di Papiamentu tin bia ta konsiderá e Antianonan di abla Hulandes komo show-off, imitadó di e Hulandesnan. E label ey ta mas fuerte ora hende no ta dispuesto pa papia Papiamento. <ref>Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> Hulandes Antiano ta wòrdu distinguí for di Hulandes Standart pa e aksento. Bakhuis ta agregá ku Antianonan tambe ta agregá palabranan Papiamentu, ta konhugá verbonan Papiamentu na e manera Hulandes, i ta usa zonidonan típiko. Esaki ta conduci na frasenan manera: “Ai no,” “mi tin” “hopi,” “sakeerd” hopi potret pero nan ta “hodidu”! -- nl.wiki:[[:nl:Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden]]Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. Op de Benedenwindse ABC-eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) is de moedertaal vaak Papiaments, en op de Bovenwindse SSS-eilanden (Sint Maarten, Saba en Sint Eustatius) Engels. {{Appendix}} '''Caribisch‑Nederlands''', ook wel bekend als '''Antilliaans Nederlands''', is een in de ABC‑eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) gesproken vorm van het Nederlands, die sterk beïnvloed is door talen zoals Papiamento en Spaans. Het wordt gebruikt door Nederlandssprekenden op de eilanden, en bevat vaak woorden en zinsconstructies uit het Creooltaal Papiamento en regionale varianten. ==Gebruik en kenmerken== Spraak en schrijfwijze van Nederlands op de ABC‑eilanden mengen reguliere Nederlandse zinnen en woordenschat met Papiamentstalige of lokale uitdrukkingen. Voorbeelden hiervan zijn: * “hopi plaka verdienen” (veel geld verdienen) * “kabrieten in de koraal” (geiten op de erf) * “een pastechi eten” (een pasteitje eten) Dergelijke constructies behoren tot typische voorbeelden van Antilliaans Nederlands, waarin Papiamentse woorden (zoals hopi, plaka, pastechi) direct geïntegreerd zijn in het Nederlands. ==Sociolinguïstische context== In de lagen van de bevolking waar Nederlands als thuistaal wordt gesproken — vaak binnen families of in het onderwijs — wordt deze variant beschouwd als “tropisch Nederlands”. Sprekers worden in Nederland soms als dialectisch afwijkend ervaren en kunnen als “makamba” (Nederlander) worden bestempeld, vooral wanneer zij geen Papiamento spreken.<ref name="ntr">Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> De variant is te herkennen aan: *het gebruik van Papiamentse werkwoorden en woorden, *typische accenten, klankkleur en uitspraak, *de toepassing van regionale grammaticale structuren, zoals in: Ai no, ik heb hopi veel foto’s gesakeerd, maar ze zijn hodidu! == Aantal sprekers en taalgebruik == Hoewel het Nederlands in de Caribische delen van het Koninkrijk officieel is, wordt het meestal als tweede of derde taal gebruikt: in het dagelijks leven domineren Papiamento, Spaans en Engels. Op Bonaire is Nederlands moeders­taal voor ongeveer 15 % van de bevolking (2021), Spaans is even frequent; op Sint Eustatius en Saba ligt dat rond 4 % <ref>https://longreads.cbs.nl/the-caribbean-netherlands-in-numbers-2022/what-percentage-of-the-population-speaks-dutch/</ref> ==Identiteit en perceptie== De variëteit speelt een rol in identiteitsconstructie. Nederlandssprekende Antillianen voelen zich soms “niet helemaal thuis” in Nederland of in de Papiamentstalige gemeenschap, juist vanwege de gemengde taalstijl. Taalpuristen waarschuwen tegen het gebruik van Engelse of Spaanse leenwoorden in Papiamento, terwijl anderen juist blij zijn met de talenmix als onderdeel van de lokale identiteit.<ref name="ntr"/> == Vergelijking met andere niet-Europese Nederlandsvarianten == Nederlands wordt ook gesproken in de Caribische special gemeenten (Bonaire, Sint Eustatius, Saba), maar daar zijn andere varianten gangbaar, bijvoorbeeld Virgin Islands Creole Dutch. Die heeft, net als Antilliaans Nederlands, een sterke mix met andere talen.<ref>Welmoed Ventura, https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/gelijkenis-deens-antilliaans-creole-dutch-en-sranantongo/ Gelijkenis Deens-Antilliaans Creole Dutch en Sranantongo]</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Na [[Aruba]]''' e presencia di '''idioma Spaño''' ta significativo. E pais Caribense, cu [[Hulandes]] y [[Papiamentu|Papiamento]] como [[idioma ofisial|idiomanan oficial]], tin un gran cantidad di hablante di [[Spaño]]. Segun e censo di 2000, Spaño ta e di dos idioma mas papia riba e isla, despues di Papiamento. == Hablante di Spaño == Segun datonan di Censo 2010, 13.710 residente di Aruba ta papia Spañó como nan [[Lenga materno|idioma materno]].<ref>{{citeer web|url=https://www.cervantes.es/imagenes/File/espanol_lengua_viva_2019.pdf |titel=El Espanol: una lengua viva. Informe 2019|uitgever=Instituto Cervantes, pag. 9|datum= }}</ref> Na 2017 hablante di Spañó tabata representa 12.6% di e poblacion.<ref>{{citeer boek|nombre=Jesús|apellido={{v|Guanche}}|nombre2=Carmen|apellido2={{v|Corral}}|title=Diccionario etnográfico. Los pueblos del Caribe Insular y de México-Centroamérica|volume=Tomo I|year=2017|editorial=RUTH|isbn=9789590618154|capítulo=Cap. 5}}</ref> Esaki ta relaciona cu e emigrantenan for di paisnan hispano. Segun pais di origen e percentahe tabata, entre otro, 9.1% di [[Colombia]], 4.1% [[Republika Dominikano|Republica Dominicano]], 3.2% [[Venezuela]] i 1.1% [[Peru]].<ref name="cia.gov">{{en}}{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |title=Aruba |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |access-date=}}</ref> Si conta tur esunnan cu por comunica den Spaño, e cantidad total di hablante ta yega aproximadamente 93.500, o sea 85% di e poblacion Arubano. Pero solamente un di cada cinco persona ta uza Spaño como nan unico [[idioma]]. == Spaño den bida publico == No obstante di no ta un idioma oficial, e uso di Spaño ta sirbi metanan practico y ta extende den hopi aspecto di bida publico, reflehando su papel como idioma di contacto, identidad y comunicacion den e contexto multicultural di Aruba. E isla su proximidad cu [[Venezuela]] y [[Colombia]] y e fuerte contactonan religioso, comercial y cultural durante siglonan a contribui pa e uzo continuo na Aruba di Spaño.<ref>{{cite book|author=Ramirez, Catherine|title=La escogencia del idioma Español en el perfil de asignaturas en las escuelas de MAVO de Aruba|year=2016|editorial=[[Universidad de Curazao]]|url=https://www.worldcat.org/es/title/1029733877|location=Willemstad, Curacao}}</ref> Segun [[Johan Hartog|Hartog]] e influencia Spaño ta mas tanto notabel den e variante Arubano di Papiamento cu den e variantenan di Corsou y Boneiro.<ref name="Hartog"/> Den e sistema escolar, Spaño ta un materia obligatorio desde enseñansa basico, cuminsando den e di cinco klas bay dilanti.<ref>{{citeer web|auteur=Organización Panamericana de la Salud|titel=Aruba, perfil de país|url=https://www3.paho.org/hq/dmdocuments/2010/Salud_en_las_Americas_2007-Aruba.pdf|datum=2007 }}</ref><ref>Ministerio di Enseñansa di Aruba. Curriculum y Idioma den Sector Escolar.</ref> Ademas, varios canal di television for di Venezuela ta wordo ricibi sin problema riba e isla, ofreciendo noticia, entretenimento y programacion educativo na Spaño. Hopi radioemisora local ta inclui musica cu canto di [[Latinoamérika|Latino America]] den nan programacion, y den algun caso, ta transmiti programanan na Spaño. Den sector comercial, hopi empleado den tienda, restaurant y servicio publico ta comunica cu clientenan hispano den nan idioma nativo. Ora cu hende yega na un loket, e probabilidad ta halto cu nan por haci pregunta o haya informacion na Spaño. [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia catolico]] cu un comunidad grandi riba e isla ta ofrece misa regular na Spaño. Den algun bario, specialmente caminda comunidadnan hispano ta concentra, por tin borchi informativo cu dos of mas idioma, incluyendo Spaño. == Aspectonan sociolinguistico == Pa hopi residente, particularmente e migrantenan hispano di Colombia, Venezuela y Republica Dominicano, Spaño ta sigui sirbi como idioma principal na cas, den relacionnan familiar y comunidad religioso.<ref>Central Bureau of Statistics Aruba (2017). Migration and Population Report.</ref> Na nivel popular, Spaño ta keda un idioma di preferencia pa comunicacion informal den bario, mercado y luganan publico. Turistanan hispano, cu ta forma un porcion importante di e [[turismo]] entrante, tambe ta contribui na su visibilidad den bida diario Arubano. E [[multilingualismo]] na Aruba ta stimula un nivel halto di dominio pasivo di Spaño: hopi Arubiano por compronde Spaño aunke no ta papi’é activamente. E situacion aki ta refleha un [[diglosia]] dinamico, caminda Spaño ta sirbi mas na nivel informal y comunicativo, mientras cu Hulandes y Papiamento ta predomina den situacionnan formal, educativo y gubernamental. == Influencia di Spaño riba Papiamento den siglo 21 == E idioma oficial Papiamento ta un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu ta nace durante e periodo colonial for di e mescla di Spaño, [[Portugues]], Hulandes, [[Ingles]], [[Frances]] i Arawak. Gran parti (70%) di su vocabulario tin origen Spaño.<ref>[[Ronald Severing|Severing, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden#:~:text=Door%20hun%20geografische%20ligging%20en,eilanden%20genoemd%2C%20is%20het%20Papiaments. ''Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden''], literatuurgeschiedenis.org</ref> E isla di Aruba tabata pa mas cu un siglo parti di Imperio Spaño promé cu el a wordo cede na e Imperio Hulandes na aña [[1636]].<ref name="Hartog">{{cite book|author=[[Johan Hartog|Hartog, Johannes]]|title=Aruba: A Short History|year=2003|publisher=De Wit & Van Dorp Stores}}</ref> Aunke Papiamento ta ser considerá un idioma stabil, hopi [[Arubiano]] ta sinti cu su presencia ta birando menos, particularmente den contactonan cu emigrantenan hispano. Investigacion sociolinguistico a mustra cu e preocupacion no ta basa riba un cambio real, sino riba un “menasa simbolico” cu ta relaciona cu identidad y inclusividad di pertenencia.<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref> Un tema cu ta surgi frecuente den discusionnan publico y escolar ta e supuesta “contaminacion” di Papiamento cu palabra y structuranan Spaño. Algun ciudadano ta boga pa un Papiamento “puro”, afirmando cu influencia stranhero, particularmente di Spaño, por afecta e caracter crioyo di e idioma. E sintimento aki ta bira mas fuerte ora cu migrantenan nobo no ta haci esfuerso pa siña y papia Papiamento, sino ta keda den nan idioma materno.<ref>Carroll, Kevin S. (2010). [https://www.researchgate.net/publication/283245487_Language_maintenance_in_the_Caribbean_Examining_perceptions_of_threat_in_Aruba_and_Puerto_Rico'' Language maintenance in the Caribbean: Perceptions of threat in Aruba and Puerto Rico''], researchgate.net </ref> Estudionan recien, manera esun di Kester y Buijink (2023), a conclui cu aunke hopi Arubiano ta expresá preocupacion riba e futuro di Papiamento, e idioma mes no ta duna señalnan di bay atras.<ref name="Kester"/> Su uzo a keda halto den bida escolar, gobierno y medionan local, y e mes a demostra capacidad pa integra [[neologismo]]nan sin perde su esencia. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=es|oldid =161207719|titulo=Idioma español en Aruba}} {{References}} ;Lista di fuente * Allen, R. (2002). ''The Spanish Caribbean''. Cambridge University Press. }} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Idioma]] ------------- {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] tríphthongos, literalmente: ‘ku tres zonido’ òf ‘ku tres tono’) ta un kombinashon di tres zonido vocal cu ta pronunciá den un solo [[silaba]]. Den un triptongo, e tres vocal òf semivokal ta sigui un tras di otro sin interrupshon, formando un zonido monosilabico. Den [[fonetika]], un triptongo ta resulta di un movimiento kontinuo pero suave di e organonan di artikulashon for di un zonido di vocal pa otro, den un sekuénsia di tres zonido. Na kontraste ku un [[monoftongo]], ku tin un so zonido, òf un [[diptongo]] ku tin dos, un triptongo ta kontené tres zonido vocal den un so silaba. Importante pa nota ku un triptongo no ta meskos ku un sekuénsia disilabico di un diptongo sigui pa un monoftongo, kaminda por tin mas ku un silaba. Por ehempel, den aleman feuer [ˈfɔʏ.ɐ] (‘kandela’), e sekuénsia vocal ta dividí den dos silaba, i no ta un triptongo. Un triptongo tipiko ta forma pa un semivokal, sigui pa un vocal nukleo, i sigui pa un otro semivokal (por ehempel: /i̯/ + /a/ + /u̯/). Por existí tanto triptongonan orál komo nasal. == Ejempelnan == Den [[Papiamento]], triptongonan no ta hopi komun, pero por haña nan den palabra manera: biai (for di biaiha) kaiu (for di kaiu) huai (for di huai) Den [[kastellano]] (spañol), por haña triptongonan den palabra manera: miau Uruguay cambiáis == Referensianan == Martínez Celdrán, Eugenio. Manual de Fonética Española. Ariel Lingüística, 2001. Ladefoged, Peter. A Course in Phonetics. Cengage Learning, 2014. Crystal, David. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Wiley-Blackwell, 2008. -------------------------- Diptongonan komun den Papiamento Diptongo Tipo Ejèmplonan Nota ai Kreshente bai, traishon, baikèl vocal débil (i) tras vocal fuerte ei Kreshente sei, beisbol, trein oi Kreshente boi, koi, sopi ui Kreshente puiro, spruit, fluit ia Dekreshente biaha, rabia, familia vocal débil (i) prome vocal fuerte ie Dekreshente piedra, biento, piedra io Dekreshente nacional, religion ua Dekreshente lengua, francua, guahe ue Dekreshente pueblo, fuerte, muerto uo Dekreshente cuota, suave, actuosa menos komun 🗣️ Nota riba tipo di diptongo: Diptongo kreshente: e vocal débil (i, u) ta antes di vocal fuerte (a, e, o) → zonido ta subi. Diptongo dekreshente: e vocal débil ta despues di vocal fuerte → zonido ta baha. {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E articulacion ta consisti di un transicion suave den e frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta wordo percibi como un zonido continuo den un solo silaba. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. == Diptongo den Papiamento == Den [[Papiamentu|Papiamento]], un diptongo por wordo forma di un di e siguiente combinacionnan: == Vocal debil (i, u) + vocal fuerte (a, e, o) == Ehempel: * i-a → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-a → us'''ua'''l, a-u → bl'''au'''w, * i-e → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-e → f'''ue'''rte, e-u → '''eu'''caristia, * i-o → od'''io''', o-i → b'''oi'''cotia, * u-o → d'''uo''', o-u → bl'''ou'''sa. == Dos vocal debil (i + u, u + i) == Ehempel: * i-u → hud'''iu''', u-i → fl'''ui'''t === Tipo di diptongo === Dependiendo di e direccion di e transicion vocal, un diptongo por ta dividi den: * diptongo creciente → b'''ie'''nto, p'''ue'''blo, rab'''ia''' * diptongo decreciente → '''ai'''re, '''au'''mento, n'''ei'''shi Nota cu ora e zonido '''i''' ta na final di palabra ta skirbi '''ay''', '''ey''', '''oy''', '''uy'''.<ref>E regla aki no ta aplicabel pa e [[Ortografia di papiamentu|ortografia uza na Corsou y Boneiro]].</ref><br> Ehempel: * '''ay'''= cay - bay - caray - gay (homber) * '''ey'''= aworey - p'esey - t'ey - bedey - batrey * '''oy'''= coy - morocoy - haudoy - gogoy * '''uy'''= huy - puy - cuy - spruy {{Appendix}} == Lista di referencia == * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. * Goilo, E.R. (2002). ''Gramática di Papiamento''. De Wit Stores N.V. * [[Sidney Joubert|Joubert, Sidney M.]] (2015). ''Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu''. [[Fundashon pa Planifikashon di Idioma]]. * SIL International (2004). ''Papiamentu Phonology''. Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). ''Ortografía de la lengua española''. Madrid: Espasa Libros. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------- Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E ta consisti di un transicion suave den frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta percibi como un zonido continuo den un silaba unico. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. ==Formashon di diptongonan den Papiamentu== Den Papiamentu, un diptongo por wòrdu formá di un di e sigiente kombinashonnan: Un vocal débil (i, u) + un vocal fuerte (a, e, o) ehempel: baiskel biaha fuerte Dos vocal débil (i + u, u + i) ehempel: fluit hudui riu Tipo di diptongo: kreshente i dekreshente Dependiendo di e direkshon di e transishon vocal, un diptongo por ta: Kreshente (glide → vocal nuklear): ora e vocal débil ta na prinsipio. ehempel: biento pueblo rabia Dekreshente (vocal nuklear → glide): ora e vocal débil ta na fin di e diptongo. ehempel: aire aumento neishi Ortografia den fin di palabra Ora e zonido i ta na fin di palabra komo parti di un diptongo, e ta wòrdu skibí ku y: ay, ey, oy, uy ehempel: ay: cay, bay, caray, gay (hòmber) ey: aworey, p'esey, t'ey, bedey, batrey oy: coy, morocoy, haudoy, gogoy uy: huy, puy, cuy, spruy Un hiato ta un sekuencia di dos vocal ku ta pronunsiá separá, es decir, kada vocal ta forma su mesun silaba. E zonido no ta flòu komo den un diptongo, sino ta parti klaramente den dos unidat silábiko. Un hiato ta forma tipikamente den e sigiente kasonan: Dos vocal fuerte: poeta, maestro, teatro Vocal fuerte + vocal débil acentuá: país, María, baúl Den kaso di hiato, e zonido ta interrumpí, i kada vocal ta tuma su propio énfasis den pronunsiashon. Referencia * Goilo, E.R. (2002). Gramática di Papiamento. De Wit Stores N.V. * Joubert, Sidney M. (2015). Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu. Fundashon pa Planifikashon di Idioma. * SIL International (2004). "Papiamentu Phonology". Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). Ortografía de la lengua española. Madrid: Espasa Libros. * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. --- == Diferencia entre diptongo y hiato den Papiamento == {| class="wikitable" style="text-align:left" width="75%" |- ! Tipo ! Combinacion<br> di vocal ! Ehempel ! Division<br> silabico ! Remarke |- |rowspan="6" style="background:#FFD700|Diptongo|| style="text-align:center" |i + a || biaha || bia-ha ||vocal debil + fuerte, un silaba |- | style="text-align:center" |u + e || fuerte || fuer-te || vocal debil + fuerte |- | style="text-align:center" |i + e || biento || bien-to || diptongo creciente |- | style="text-align:center" |e + i || neishi || nei-shi || diptongo decreciente |- | style="text-align:center" |u + i || hudiu || hu-diu || dos vocal debil, un silaba |- | style="text-align:center" |i + u || riu || riu || un silaba |- | rowspan="3" style="background:#FF9000| Hiato || style="text-align:center" |a + i || caida || ca-i-da || vocal fuerte + debil, dos silaba |- | style="text-align:center" |o + e || poeta || po-e-ta || dos vocal fuerte, dos silaba |- |style="text-align:center" | o + a || oasis || o-a-sis || dos vocal fuerte, dos silaba |- |} [[:Kategoria:Idioma]] Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea y cu no ta inseparabel. Pues e ta consisti di e articulacion di dos vocal, un tras di otro, sin interupcion, produciendo un transicion suave den e frecuencianan di zonido cual ta caracterisa cada un di e dos vocalnan. Fonologicamente, dos vocal cu ta articula di e manera aki ta forma parti di e mesun [[silaba]]. Dependiendo di e tono ta haci distincion entre un diptongo creciente y un diptongo decreciente.<br> Ehempel: ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “cu tres zonido”, òf “cu tres tono”) ta un forma cu ta forma parti di un [[palabra]]. Casi semper e lo ta un [[vocal]] será mas un vocal habrí sigui pa un otro vokal será, formando un “triptongo”. Den [[fonétika|fonetica]], un '''triftongo''' ta un combinacion di vocal monosilabico cu ta encera un movecion rapido pero suave di e articulador di un calidad di vocal pa otro cu ta pasa riba un tersera parti. Miéntras ku vokalnan “puru”, òf monoftongonan, ta wòrdu bisa ku nan tin un posishon di artikuladó di meta, diftongonan tin dos i triftongonan tres. Triptongo no mester wordo confundi cu secuencia disilabico di un [[diptongo]] sigui pa un monoftongo, manera na aleman "feuer" [ˈfɔʏ.ɐ] ‘kandela’, caminda e vocal final ta mas largo cu esnan hañá den triptongo. Triptongo (for di griego : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “ku tres zonido,” òf “ku tres tono”) ta e nòmber duná na e kombinashon di un zonido semivokal , un zonido vokal i un zonido semivokal emití den un solo esfuerso vokal. Triptongo ta wòrdu dividí den oral y nasal. Den un triptongo tres vocal (of semivocal) ta un combinacion di tres zonido vocal hunto, cu ta forma un zonido. ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[linguistica]], '''singular''' ([[latin]]: ''singularis'', cu ta nifica “unico” of “solitario”) ta un termino gramatical cu ta referi na un forma di [[palabra]] cu ta indica un solo hende, cos, obheto, luga of idea. E ta contrasta cu e forma [[plural]], cu ta referi na mas cu un. == Uzo di singular == E singular ta e forma standard di un palabra den e gran mayoria di idioma, sin ningun modificcion special. E cambio ta bin pa palabranan den plural. Mescos den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma singular ta basico, unda un sustantivo ta presenta su mes, sin indica cantidad. E ta sirbi pa nombra un solo entidad.<br> Ehempel: * buki → un buki * mucha → un mucha homber * rosa → un flor * idea. → un solo pensamentu == Relacion cu artikulo y adhetivo == Un sustantivo den singular regularmente ta acompaña pa un articulo singular (manera un, e) y adhetivo cu ta acordá cu género y número.<br> Ehempel: * e rosa dushi * un cas grandi == Cambio pa plural == Pa pone un sustantivo singular den forma [[plural]], Papiamento normalment ta agregá -nan na fin di palabra. Sinembargo, e regla aki tin espeshonalidadnan y depende di ortografia y uso. Ejèmplo: buki → bukinan ros → rosnan idea → ideanan == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Plural''' ([[latin]]: pluralis, ku ta nifiká “di más ku uno”) ta un termino gramatikal ku ta referí na un forma di palabra ku ta indiká más ku un hende, kos, lugá of idea. E ta kontrastá ku e forma [[singular]], ku ta indiká un solo ente. == Uso den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], forma plural ta forma derivá di un sustantivo singular pa indiká ku tin más ku un di esaki. Ehempel: * buki → buki''nan'' * ros → ros''nan'' * muchu → mucha''nan'' == Formacion di plural == Den ortografia di Papiamento, e forma plural generalmente ta forma pa agregá e sufijo -nan na e sustantivo singular. E regla ta aplica pa hende, animal, kos, lugar y tambe idea abstracto. Ehempel: * cas → kasnan * idea → ideanan * persona → personanan == Plural eksplisito y implicito == Papiamento tambe por indiká pluralidad den otro manera, manera pa medio di un palabra ku ta indiká kantidat (manera hopi, tur, algun), aunque e sustantivo keda den forma singular. Pero den uso formal, ta preferibel pa pone e palabra den forma plural. Ejèmplo: hopi hende tur mucha ta contento == Komparashon ku otro idioma == Den otro idioma, manera español of inglés, forma plural por envolví kambio di letra, agregashon di sufijo otro ku -nan, of regla irregular. E forma di plural ku -nan ta un karakterístika partikular di Papiamento. == Referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] '''Silaba''' (na inglés: ''syllable''; na hulandés: ''lettergreep'') ta un unidad ritmico di zonido den un [[palabra]]. Un silaba ta normalmente forma pa un solo [[vocal]] of un combinacion di [[consonante]] y vocal, cu ta wordo pronuncia manera un solo impulso di bos. Den [[linguistica]], e analisis di e silaba ta un aspecto esencial den [[fonologia]], [[ortografia]], y e forma di rima den [[poesia]]. E structura di silaba por varia segun idioma, pero tur idioma tin algun forma di silaba den su sistema linguistico. Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], silabacion ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra.<br> Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do == Structura di silaba == E structura general di un sílaba ta consisti di tres segmento agrupa den dos componente: * ''Onset'': Un consonante of grupo di consonante, obligatorio den algun idioma, opshonal of hasta restringi den otronan * ''Rima'': ta consisti di un: ** ''nucleo'': e vocal principal di e silaba (obligatorio) ** ''coda'': e consonante of grupo di consonantenan despues di e vocal (opshonal) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. * Bo: onset = "b", nucleo = "o" * Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * [[Jossy Mansur|Mansur, Jossy M.]] (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (di 7 edicion). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] Núkleo (ν): Un konsonante vokal òf silábiko, obligatorio den mayoria idioma Coda (κ): Un konsonante òf grupo di konsonante, opshonal den algun idioma, altamente restringí òf prohibí den otronan Un silaba por consisti di tres parti principal: * '''Onset''': e consonante of consonantenan na comienso (optativo) * '''Nucleo''': e vocal principal di e silaba (obligatorio) * '''Coda''': e consonante of consonantenan despues di e vocal (optativo) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. — Bo: onset = "b", nucleo = "o" — Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda [[:Kategoria:Linguistica]] Silabacion den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma di e silabanan ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra. Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do -------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[fonétika|fonetica]], '''consonante''' (na [[Ingles]]: ''consonant''; na [[Hulandes]]: ''medeklinker'') ta un [[zonido]] di bos, forma pa un coriente di aire cu ta topa cu un of otro obstaculo, sea parcial of total, den e tracto vocal (boca y garganta). E ta un di e dos tipo principal di zonidonan di bos, e otro ta e [[vocal]]. Contrario na un [[vocal]], un consonante ta rekeri un tipo di tapamento, estorbo, of contacto den boka, como na nivel di e labionan, e lenga, of e dente, pa forma zonido. E palabra “consonante” ta bini di [[Latin]] ''consonans'', cu ta nifica “zonido cu ta zona hunto” (''con'' = hunto, ''sonare'' = zona). Tradicionalmente, consonantenan ta wordo considera zonido cu no por existi sin un vocal acerca. == Aplicacion == === Papiamento === Den e idioma [[Papiamentu|Papiamento]], por haña varios consonante den uso diario. E cantidad di consonante por varia segun e dialecto, pero generalmente e siguiente letternan ta representa consonante den e alfabet: '''B, C, D, F, G, H, J, K, L, M, N, P, R, S, T, V, W, Y, Z''' E letter '''Q''' casi no ta wordo uza; generalmente e ta wordo substitui/suplantá pa 'K'. E letter '''X''' ta usa solamente den palabra stranhero. Tur palabra den Papiamento ta contene un of mas consonante, cu ta forma [[silaba]]nan hunto cu e vocalnan. {| class="wikitable" width="65%" ! colspan=2 | Vocal || Balor na Papiamento<br> {{ABW|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel || Balor na Papiamentu<br> {{CUW|bandera}}/{{BON|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel |- | colspan=2 | b || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ala, ca'''b'''a || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ibu, fa'''b'''or |- | rowspan=2 | c || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}} || style="text-align:center" | /s/ || mere'''c'''e, ha'''c'''i || style="text-align:center" | /s/ || '''C'''ecilia |- | elsewhere || {{IPA|/k/}} || '''c'''aminda, '''c'''la || style="text-align:center" | /k/ || '''C'''aracas |- | colspan=2 | ch{{ref|dig|b}} || {{IPA|/tʃ/}} || '''ch'''ikito || style="text-align:center" | /tʃ/ || '''ch'''api |- | colspan=2 | d || style="text-align:center" | /d/ || '''d'''ocumento, '''d'''al || style="text-align:center" |/d/ || '''d'''uru, '''d'''ede |- | colspan=2 | dj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/dʒ/}} || '''dj'''aca || style="text-align:center" | /dʒ/ || '''dj'''ente || |- | colspan=2 | f || style="text-align:center" | /f/ || '''f'''ama || {{IPA|/f/}} || '''f'''òrki || |- | rowspan=2 | g || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}}, final || style="text-align:center" | /x/ || '''g'''esto, ma'''g''' || style="text-align:center" | /x/ || mar'''g'''en, brù'''g''' || |- | before unstressed {{angbr|e}}, elsewhere || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''arganta, san'''g'''er || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''osa, man'''g'''el || |- | colspan=2 | h || {{IPA|/h/}} || '''h'''asta, '''h'''abilidad || {{IPA|/h/}} || '''h'''ari, '''h'''eru || |- | colspan=2 | j{{ref|loan|a}} || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''j'''ong, '''j'''as<br>'''J'''uan || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''J'''an Thiel<br>'''J'''ulia || Some places still maintain their old spelling, e.g. Salinja. Here the {{angbr|nj}} is pronounced {{IPA|/ɲ/}}. |- | colspan=2 | k || {{IPA|/k/}} || '''k'''ishiki, '''k'''ere || {{IPA|/k/}} || '''k'''enta, se'''k'''reto || |- | colspan=2 | l || {{IPA|/l/}} || '''l'''ista, '''l'''aba || {{IPA|/l/}} || '''l'''esa, k'''l'''a || |- | colspan=2 | m || {{IPA|/m/}} || '''m'''ucha, pre'''m'''io || {{IPA|/m/}} || '''m'''an, la'''m'''pi || |- | rowspan=2 | n || before {{angbr|co}}, {{angbr|cu}}, {{angbr|g}}, {{angbr|k}},<br>final except after stressed vowel || {{IPA|/ŋ/}} || ma'''n'''go, pa'''n''' || {{IPA|/ŋ/}} || a'''n'''ker, bo'''n''' || In Papiamento, {{angbr|c}} followed by {{angbr|o}} or {{angbr|u}} would be pronounced as a {{IPA|/k/}} (see below), thus having the same effect on the {{angbr|n}} as {{angbr|k}} would. |- | elsewhere || {{IPA|/n/}} || '''n'''atural, te'''n'''e, algu'''n''' || {{IPA|/n/}} || '''n'''echi, he'''n'''de, tempra'''n''' || |- | colspan=2 | ñ || {{IPA|/ɲ/}} || a'''ñ'''a, so'''ñ'''o || {{IPA|/ɲ/}} || ba'''ñ'''a, '''ñ'''apa || |- | colspan=2 | p || {{IPA|/p/}} || '''p'''ipa, ado'''p'''ta || {{IPA|/p/}} || '''p'''alu, sa'''p'''u || |- | colspan=2 | q{{ref|loan|a}} || {{IPA|/k/}} || '''q'''uesillo || {{IPA|/k/}} || '''Q'''uebec || |- | colspan=2 | r || {{IPA|/r/}} || te'''r'''a, '''r'''osa || {{IPA|/r/}} || ba'''r'''ba, pode'''r''' || |- | colspan=2 | s || {{IPA|/s/}} || '''s'''aya, '''s'''ucu || {{IPA|/s/}} || kru'''s''', pa'''s'''a || In Papiamento, the {{angbr|s}} has a {{IPA|/ʃ/}} sound in words ending in -sion. In Papiamentu, it is written as -shon. |- | colspan=2 | sc || {{IPA|/s/}} || adole'''sc'''ente, pi'''sc'''ina || || || |- | colspan=2 | sh{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''imis || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''ete || |- | colspan=2 | t || {{IPA|/t/}} || '''t'''in, '''t'''ata || {{IPA|/t/}} || '''t'''rapi, ri'''t'''mo || |- | colspan=2 | v || {{IPA|/b/}}<br>{{IPA|/v/}} || '''v'''iuda<br>di'''v'''orcio || {{IPA|/v/}} || '''v'''erbo, '''v'''itamina || |- | colspan=2 | w || {{IPA|/w/}} || '''w'''ega || {{IPA|/w/}} || '''w'''owo || |- | colspan=2 | x{{ref|loan|a}} || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || e'''x'''amen, cone'''x'''ion, refle'''x'''ion || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || || |- | colspan=2 | y || {{IPA|/j/}} || '''y'''ama, ha'''y'''a || {{IPA|/j/}} || '''y'''uda, ka'''y'''ente || |- | colspan=2 | z || {{IPA|/z/}} || '''z'''ona || {{IPA|/z/}} || '''z'''eta || In Papiamento, the {{angbr|z}} has a {{IPA|/s/}} sound in words ending in -eza, -anza or with a {{angbr|z}}. In Papiamentu, they are written as -esa and -ansa. |- | colspan=2 | zj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''eito || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''ar || | colspan=2 | ù || || || style="text-align:center" |/ʏ/ || b'''ù'''s, y'''ù'''frou |- | colspan=2 | ü || || ||style="text-align:center" | /y/ || h'''ü'''r |- |} == List di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (7th ed.). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Sustantivo''' (na [[Ingles]]: ''noun''; na [[Hulandes]]: ''zelfstandig naamwoord'') ta un tipo di [[palabra]] den gramatica cu ta sirbi pa nombra hende, luga, cos, idea, of otro ser, sea concreto of abstracto. E palabra “sustantivo” mes ta bini di [[Latin]] substantia, ku ta nifiká “substancia” of “loke ta di esencia”. == Rol den frase == Den un frase, un sustantivo ta generalmente e sujeto of e objeto di un verbo. E ta e elemento ku e verbo ta referí na dje, i regularmente ta precedí of sigui pa un [[artikulo]] (manera “un”, “e”, “esey”) of un [[adhetivo]]. == Clase di sustantivo == Sustantivonan por wordo dividí den varios kategoria: '''Sustantivo komun''': nombra hende, kos of lugá den manera general, por ehèmpel: mùsiko, buki, isla. '''Sustantivo propio''': nombra spesífiko pa hende, lugá of entidad, i ta skibí ku mayuscula, manera: Maria, Aruba, Google. '''Sustantivo konkretu''': nombra kos ku por wordo mira of tuma, manera: mesa, silla, barco. '''Sustantivo abstrakto''': ta referí na idea, sentimiento of estado, manera: amistat, libertat, konsenshi. == Género y número == Tur sustantivo den Papiamento tin un [[género gramatikal]]: ta òf masculino òf femenino. E género ta influenshá e forma di artikulo y adhetivo ku ta akompañ'é (por ehèmpel: e homber vs e muher). Tambe, sustantivonan por ta den forma [[singular]] (un solo) of [[plural]] (más ku un), manera: buki / bukinan, muchanan / mucha. == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. * Trupia, Sandro (1995). ''Linguistica generale e grammatica''. Zanichelli. [[:Kategoria:Gramatika]] [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------- {{Databox}} '''Kontakto di idioma''' en.wiki:Contacto di idioma ta sosodé ora ku papiadónan di dos òf mas idioma òf variedat ta interkambiá ku i influensiá otro. E estudio di kontakto di idioma ta wòrdu yamá lingwístika di kontakto. Kontakto di idioma por sosodé na fronteranan di idioma,[1] entre idiomanan di adstrato, òf komo resultado di migrashon, ku un idioma intrusivo ku ta fungi komo sea un superstrato òf un substrato. Ora ku papiadónan di diferente idioma ta interkambiá estrechamente, ta tipiko pa nan idiomanan influensiá otro. Kontakto intensivo di idioma por resultá den konvergensia òf releksifikashon di idioma. Den algun kaso un idioma di kontakto nobo por wòrdu kreá komo resultado di e influensia, manera un idioma pidgin, krioyo òf miksto. Den hopi otro kaso, kontakto entre hablantenan ta sosodé ku efektonan duradero na eskala mas chikí riba e idioma; esakinan por inkluí e prestamo di palabranan di prestamo, kalku, òf otro tipo di material lingwístiko. Multilingwismo tabata komun durante gran parti di historia humano, i awendia mayoria hende na mundu ta multilingual.[2] Hablantenan multilingual por partisipá den kambio di kódigo, e uso di vários idioma den un solo kombersashon. Métodonan for di sosiolingwístika[3] (e estudio di uso di idioma den sosiedat), for di lingwístika di korpus i for di lingwístika formal ta wòrdu usá den e estudio di kontakto di idioma. ---------- [https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250524.pdf Celebra ta de vez en cuando, trabao ta continuo], Bon Dia Aruba, Rubrica Asina bon Nos Papiamento ta? (24 di mei 2025) Como medio di comunicacion nos posicion ta diferente, ya cu nos ta para meymey di e desaroyo di nos idioma a base diario. Esey ta duna un obligacion extra, pasobra loke nos ta publica ta pasa bao wowo di miles di lector diariamente. Mihor nos percura anto pa skirbi di tal forma cu nos ta respeta loke tin, pero di otro banda ta mira lo valioso di e entrada continuo di palabra nobo den nos idioma y usa nan di forma apropia.Den e casi cuatro aña di existencia di e column aki, nos a toca un sinfin di tema, semper di forma critico, sin ofende ningun hende. Na ocasion di e promer aniversario, na augustus 2022, nos a publica un lista di e topiconan cu nos ta trata den e aña ey, di forma critico. Esakinan ta duna un bon impresion di e amplitud di e temanan y a la vez ta mustra cu ainda tur ta relevante. Un resumen: * Aki, akinan, akinanan... tocante uso innecesario y excesivo di ‘nan’ * Uso innecesario y excesivo di ‘wordo’ o ‘ser’ * Paso o pasobra? Papia y skirbi ta dos cos diferente * Atende cu... o atende? Atende un asunto cu un persona; no atende cu un asunto * ‘Encuanto di’ y ‘tocante di’, tambe ‘durante di’: uso incorecto y innecesario di e palabra ‘di’ Contra? O Contra di...? * Uso corecto di ‘na’ den diferente contexto; ki ora ‘den’ y ki ora ‘na’? * Palabra modifica incorectamente: ‘nombracion’, ‘comportacion’, ‘cargacion’ (nombramento; comportamento; cargamento) * Parha o pahra...? Un palabra modifica recientemente * Tabatin o tabata tin...? Kico ta corecto? * Gobernado o Gobernador... Ta usa e ‘r’ si of no? * Diferencia entre idioma papia y skirbi * Agradable o agradabel...? Tocante origen Portugues/Spaño di e variantenan Directiva o ‘Hunta di Directiva’ Con pa adopta termino corectamente * Ki ora un palabra ta bira ‘Papiamento’...? * E proceso di adopcion y adaptacion Reforza, enforsa, reenforsa...? Palabra adopta di diferente fuente, reemplazando palabra existente caba “Esey no tin di haber cu…?” Corecto, of no? Origen di e expresion Compromiso, compromis, compromise...? Mesun palabra, adopta di diferente banda * Di dje, den dje, di unda e ‘dje’ ta bin...? * Doble negacion: ki ora si y ki ora no? * Uso di distincion di genero masculino/femenino * Ortografia uniforme un reto...? Variedad di ortografia cu medionan ta haya di tur banda * Terminonan opuesto: ‘progresivo’ o ‘progresista’; ‘conservativo’ o ‘conservador’? * Entre ‘advertencia’ y ‘advertentie’; uso corecto of no? Curasha o encurasha...? Reforza o reenforza...? Uso corecto of no?Pret of leuk...? Eigenlijk of...? Influencia di Hulandes den Papiamento Pa of Pa...? Para o por...? Voor of door...? Origen di nos ‘pa’ * E la bay o el a bay? Kico ta corecto? * Tocante eror gramatical cu casi no ta ripara... ‘Loke ta’ o ‘loke cu ta’? * Paris o Parijs? Londen, London o Londres? Variedad den nomber geografico...Nacionnan Uni o United Nations; IMF o FMI...? Cual idioma tin preferencia...? * Entre desaroyo liber y formalisacion di idioma: ki rumbo pa tuma? Papiamento manera papia..., o skirbi? * Tocante uso di ‘es’, ‘esnan’, ‘esunnan’...‘Cune’ o ‘cu nan’: * Tocante erornan cu no ta detecta facilmente...Papiamento ta rico na diferente tipo di vocal; a traves di influencia diverso * Algo mas di nos herencia Portugues; un exploracion den nos vocabulario. Nota: si bo ta desea pa nos trata un tema specifico atrobe, o mas amplio, laga nos sa via reaccion riba Facebook, o un mail na bondia.aruba@gmail.com --------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Educacion Profesional Intermedio''' (EPI) ta enseñansa riba nivel MBO (''Middelbaar Beroepsonderwijs'') na [[Aruba]]. E ta encera ... Colegio EPI ta e unico instituto di enseñansa riba nivel MBO na Aruba., situa den Venusstraat 3 na Oranjestad?? == Colegio EPI == A funda Colegio EPI riba prome di augustus 1997. Ta ofrece educacion na nivel 3, 4 y 5 consistiendo di e unidadnan; Salubridad & Servicio, Economia, Hospitalidad y Turismo y Ciencia & Tecnologia.<ref>[https://24ora.com/na-colegio-epi-partido-futuro-a-gana-eleccion-cu-nuebe-asiento/ Na Colegio EPI partido FUTURO a gana eleccion cu nuebe asiento], 24ora.com (2 di december 2024 </ref> Na aña 2022 Colegio EPI a introduci ocho estudio nobo. Na tur por scoge entre 13 diferente estudio, manera: Allround medewerker Information Technology Systems and Devices, Expert Information Technology Systems and Devices, Elektrotechniek, Allround Assistant Business Services, Business Administration & Control Specialist, Certified Cook, Associate of Applied Science in Culinary Arts, Zelfstanding Medewerker Travel & Hospitality, Leidinggevende Travel & Hospitality, Associate Of Science Degree in Hotel and Restaurant Management, Verpleegkundige, Verzorgende y Social Pedagogische Medewerker. Colegio EPI ta conta cu mas di 2000 studiante y mas cu 74% di nan ta logra termina nan estudio cu exito. [[:Category:Enseñansa]] [[:Category:Aruba|Enseñansa]] ---------------------------- == Arte di Palabra == '''Arte di Palabra''' ta un competensia literario ku partisipashon di hoben di Aruba, Boneiru i Korsou. (zie nl.wiki) Meta di e evento ta pa promove amor pa cultura di idioma Papiamento y aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y e desaroyo di dominio di idioma. == Historia == E evento di Arte di Palabra ta existi for di aña 2000 i a cuminsa na Korsou. Ange Jessurun, consulente di Papiamento e tempo ey, a krea e evento pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y [[haiku]]. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. == Publikashon == *Pòtpurí Arte di Palabra 2009, kolekshon di e miho obranan propio 2000-2008 *Pòtpurí Arte di Palabra 2014, bundel van de beste eigen werken 2009-2013 *Pòtpurí Arte di Palabra 2019, bundel van de beste eigen werken 2014-2018<ref>{{citeer boek|url=https://data.swpportal.com/upload/books/files/pdf.php?hash=f612ef13d53ec151f70f21767b8546f4&filename=potpuri-arte-di-palabra-2019_inkijkexemplaar.pdf|taal=pap|werk=Arte di Palabra|titel=Pòtpurí Arte di Palabra 2019|datum=|bezochtdatum=10 september 2019}}</ref> nl.wiki:Arte di Palabra ta un kompetensia den Papiamentu pa hóbennan den enseñansa sekundario na Aruba, Bonaire i Kòrsou. Nacemento For di aña skolar 1998-1999 "Papiaments" a bira un asignatura obligatorio den enseñansa sekundario na Kòrsou. E dato aki a duna e impulso pa e inicio di Arte di Palabra, cu na aña 2000 a tuma luga pa prome biaha na Curaçao. For di aña 2006 ta organisá kareda na Bonaire i for di aña 2009 tambe na Aruba. Arte di Palabra ta tuma lugá tur aña i su meta ta pa desaroyá talento literario hóben i literatura pa mucha papiamentu dor di recitashon di poema i konta storia. E kompetensia tin tres kategoria di presentashon: poesia, haiku i relato kòrtiku. Kada kategoria ta dividi den dos grupo: klasnan di skol 1-2 i klasnan di skol 3-6. Den klasnan 1 i 2 ta trata di poemas i storianan eksistente i den klasnan mas haltu ta trata di obranan original (propio). E evaluashon ta distinguí entre trabou propio i trabou eksistente. E finalistanan for di e rondonan di klasifikashon na Aruba, Bonaire i Kòrsou lo kompetí ku otro den e ronde final.[1] 1] E final di Arte di Palabra ta pasa pa tur isla i ta dirigí dor di e Stichting Arte di Palabra ku sosten di Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch gebied. E final ta generalmente konektá ku e entrega di e premionan di Tapushi Literario na honor di e ikonanan kultural na Aruba, Bonaire i Kòrsou. {{Appendix}} NOTES DIA 29 di juli 2021 a tuma lugar na Aruba, na Cas di Cultura, final di e competencia literario Arte di Palabra, cu participacion di hoben di Aruba, Boneiro y Corsou.<ref>https://www.awemainta.com/newspapers/AM210810/offline/download.pdf Arte di Palabra un celebracion na, di y pa Papiamento di kita sombre], Awemainta, 10 ougustus 2021. Rekupera ougustus 2021</ref> Fundacion Lanta Papiamento (FLP) tabata presente y a keda encanta, un biaha mas. Tabata un fiesta di berdad cu a pone enfoke riba Papiamento su rikesa y bunitesa cultural y riba e creatividad y dominio di idioma Papiamento di nos hobennan. E anochi tabata cuadra exactamente cu e meta di e evento cultural aki: Promove amor pa cultura di nos idioma Papiamento. Enrikece nos idioma cu creatividad di nos hubentud. Den sala tabata reina un entusiasmo y alegria y e hobennan a mustra aprecio pa cada un di e participantenan. Tur participante tabata haya un ovacion cu hasta pitamento cu ‘vuvuzela’. UNION t’e palabra cu ta caracterisa e evento aki, union cultural y social entre Aruba, Corsou y Boneiro. Arte di Palabra den tur sentido di palabra ta un celebracion di Papiamento, e idioma unificado di e islanan aki. Masha pabien n’e hobennan participante, na nan docentenan y n’e organisadornan! ===Historia cortico=== Arte di Palabra ta existi for di aña 2000. Señora Ange Jessurun kende tabata consulente di Papiamento e tempo ey, a cuminsa cu e evento aki na Corsou, pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y haiku. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch Gebied ta yuda den financiamento di biahe y estadia. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. Y importante pa menciona, t’e publicacionnan cu Arte di Palabra a produci caba: Pòtpurí Arte di Palabra 2009, cu e mihor obranan di 2000-2008: Pòtpurí Arte di Palabra 2014, cu e mihor obranan di 2009-2013: Pòtpurí Arte di Palabra 2019, cu e miho obranan di 2014-2018. Por bisa cu e coleccionnan aki ta bon material literario pa cualkier lesado y bon material cu por uza den scol. {{Appendix}} Arte di Palabra ta aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y ta masha importante den desaroyo di dominio di idioma. ---------------- '''Modern Hebrew''' ({{lang-he|עברית חדשה}}, ''ʿivrít ḥadašá[h]'', {{IPA-he|ivˈʁit χadaˈʃa|}}, ''[[Literal translation|lit]].'' "Modern Hebrew" or "New Hebrew"), also known as '''Israeli Hebrew''' and generally referred to by speakers simply as '''Hebrew''' ({{lang|he|עברית|}} {{transliteration|he|Ivrit}}), is the form of the [[Hebrew language]] that was [[Revival of the Hebrew language|revived as a spoken language]] in the late 19th and 20th centuries, and the standard form of Hebrew spoken today. It is the official language of the [[State of Israel]]. Among [[Canaanite languages]], Modern Hebrew is the only one spoken today.<ref>{{cite book |author1=Huehnergard, John |url=https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |title=The Semitic Languages |author2=Pat-El, Na'ama |publisher=Routledge |year=2019 |isbn=9780429655388 |page=571 |access-date=2021-02-18 |archive-date=2023-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230701134731/https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |url-status=live }}</ref> ----------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Flag of the Governor of Curaçao.svg|thumb|300px|Bandera di Gobernador di Kòrsou]] '''Gobernador di Korsou''' ta e representante di e monarka [[Hulanda|hulandes]] (hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]]) na [[Kòrsou]]. A instituí e posishon dia [[10 di òktober]] [[2010]] ku Korsou su status komo pais outónomo denter di [[Reino Hulandes]]. Riba nominashon di e mandatario hulandes pa relashonnan di Reino, e monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un término di seis aña; esaki por wòrdu prolonga te maximalmente 12 aña. E gobernador ta dispone di un sekretariado, e gabinete di gobernador, i ta wòrdu asesorá pa e Konseho di Konsulta, konsistiendo di minimo sinku miembro, apuntá pa e gobernador. E '''Gobernador di Aruba''' ta e representante di e hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]] na [[Aruba]]; esaki ta conforme stipulacion den [[Constitucion di Aruba]] (''Staatsregeling van Aruba'').<ref>Articulo II.1 Staatsregeling van Aruba (AB 1987 nr. GT 1)</ref> E posicion a keda institui desde prome di januari 1986 ora Aruba a haya su status como [[Status aparte di Aruba|pais autonomo dentro di Reino Hulandes]]. E monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un termino di seis aña; esaki por wordo prolonga te maximalmente 12 aña. == Facultadnan di gobernador == Facultadnan di e Gobernador di Aruba ta subdividi den e facultadnan asigna na su persona mediante [[ley]] como organo di e Reino y como organo di e pais Aruba. De gouverneur heeft twee taken: hij vertegenwoordigt en verdedigt de algemene belangen van het Rijk en is hoofd van de regering van Curaçao. Hij is tevens vertegenwoordiger op Curaçao van het staatshoofd van het Koninkrijk. Als hoofd van de landsregering is de gouverneur onschendbaar.<ref>Bij ambtsmisdrijven moet hij echter terechtstaan bij de [[Hoge Raad der Nederlanden]]. Bij overige misdrijven kan per Koninklijk Bevel of door de Tweede Kamer vervolging worden bevolen bij de bevoegde rechter in Den Haag.</ref> De gouverneur oefent de uitvoerende macht uit met als verantwoordelijken de ministers, die verantwoording moeten afleggen aan de [[Staten van Curaçao]]. De gouverneur heeft geen politieke verantwoordelijkheden en maakt geen onderdeel uit van het kabinet. Tijdens de formatie speelt de gouverneur een rol bij het aanwijzen van de formateur. In 2012 leidde dit tot onrust, toen gouverneur Goedgedrag tegen de zin van de zittende (demissionaire) ministers, maar op verzoek van de meerderheid van de Staten, een formateur aanwees om een waarnemend kabinet te vormen. De gouverneur wordt door het staatshoofd aangewezen voor een periode van zes jaar op voordracht van de bewindspersoon voor koninkrijksrelaties van het Koninkrijk (en tegelijk van het land Nederland). Deze periode kan worden verlengd tot maximaal één termijn. De gouverneur wordt bijgestaan door zijn secretariaat, het kabinet van de gouverneur, en wordt geadviseerd door de Raad van Advies, bestaande uit ten minste 5 leden, aangewezen door de gouverneur. == Lista == Op 10 oktober 2010 werd Curaçao een land binnen het [[Koninkrijk der Nederlanden]]. Voor deze datum vertegenwoordigde de [[Lijst van gouverneurs van de Nederlandse Antillen (1954-2010)|gouverneur van de Nederlandse Antillen]] onder meer Curaçao. E promé gobernador di Kòrsou tabata [[Frits Goedgedrag]], kende tambe tabata e último [[gobernador di Antia Hulandes (1954-2010)|gobernador di Antia Hulandes]] prome ku esaki a wordu disolbi dia [[10 di òktober]] [[2010]].<ref>RNW.nl - [https://web.archive.org/web/20110120003916/http://www.rnw.nl/caribiana/article/gouverneurs-voor-curacao-en-sint-maarten Gouverneurs voor Curaçao en Sint Maarten]</ref> {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !! Nòmber !! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | | 2010 - 2012 | [[Frits Goedgedrag]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2012 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | (interino) |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Lucille George-Wout-crop.jpg|95px]] | 2013 - presente | [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> | 4 di novèmber 2013 |} {| class="wikitable" ! Van ! Tot ! Nomber ! Bijzonderheden |- | 10 oktober 2010 || novèmber 2012 || [[Frits Goedgedrag]] || |- | november 2012 || novèmber 2013 || [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] || interino |- | november 2013 || presente || [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> || |} == Lista di gobernador interino == Bij koninklijk besluit kunnen een of meerdere waarnemend gouverneurs worden benoemd die de gouverneur vervangen bij ziekte of afwezigheid of hem vervangen na zijn ontslag of overlijden. {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !![[Gobernador interino]]!! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2010 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | | 2013 - 2019 | [[Nolda Römer-Kenepa]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Michèle Russel-Capriles.jpg|95px]] | 2019 - presente | [[Michèle Russel-Capriles]] | 1 di yüni 2019 |} * 10 oktober 2010 - [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] * 1 juni 2013 - [[Nolda Römer-Kenepa]] * 1 juni 2019 - [[Michèle Russel-Capriles]]<ref>{{cite news|url=https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|werk=Curaçao.nu|titel=RMR benoemt Russel-Capriles tot waarnemend gouverneur van Curaçao|datum=17 mei 2019|bezochtdatum=8 juni 2019|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190608092330/https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|archiefdatum=2019-06-08}}</ref> {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] [[:Category:Organonan Gubernamental]] --------- {{Databox}} ==Idiomanan na Aruba == Aruba ta un sociedad sumamente multilingual caminda mayoria di e habitantenan ta domina mas cu un idioma. Hopi [[Arubiano]] ta capas di combersa den por lo menos tres di e siguiente idiomanan: Papiamento, Hulandes, [[Ingles]] y [[Spaño]] y ta cambia comodamente entre dos of mas di e idiomanan aki den bida diario, haciendo e isla un di e teritorionan linguisticamente mas diverso den Caribe. E [[pais insular]] tin dos [[idioma ofisial|idioma oficial]], cu ta [[Papiamentu|Papiamento]] y [[Hulandes]]. E sistema di enseñansa local ta rekerí pa studiantenan siña Ingles y Spaño desde scol basico. Otro idiomanan, manera [[Portugues]], [[Chines mandarin|Chines]], [[Idioma Krioyo Haitiano|Crioyo Haitiano]] y hopi otro, tambe ta wordo papia den comunidadnan minoritario riba e isla. Segun estimacion na 2010 e gruponan etnico mas grandi tabata: Hulandes 78.7%, [[Colombia]]no 6.6%, [[Venezuela|Venezolano]] 5.5%, [[Republika Dominikano|Dominicano]] 2.8% y [[Haiti]]ano 1.3%.<ref name=":0">{{en}}{{Citeer web |titel=Aruba |datum=2025-03-25 |werk=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |bezochtdatum=2025-07-28 |uitgever=Central Intelligence Agency}}</ref>, Tur e cuater idioma, Papiamento, Hulandes, Ingles y Spaño, cu ta wordo uza como idioma principal of idioma primario bou di e poblacion Arubano a mira cambio den e periodo di 1980 te 2010 (idioma principal ta expresa den tabel como % di e total).<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref>: {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! Idioma principal!! 1980<br>% || 1990<br>% || 2000<br>%!! 2010<br>% || Trend |- | [[Papiamentu|Papiamento]] || &nbsp;&nbsp;80.1 || &nbsp;76.6 || &nbsp;&nbsp;69.4 || &nbsp;&nbsp;68.3 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- | [[Spaño]] || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;7.4 || &nbsp;&nbsp;13.2 || &nbsp;&nbsp;13.5 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{increase}} |- | [[Hulandes]]|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;5.0 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;5.4 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.0 ||&nbsp;&nbsp;{{steady}} |- | [[Ingles]] || &nbsp;&nbsp;10.6 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.9 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.1|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7.0 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- |} == Idiomanan oficial == === Papiamento === {{wak articulo|Articulo principal: [[Papiamento na Aruba]]}} Segun Gobierno di Aruba, e [[lenga materno|idioma materno]] y idioma primario di casi tur Arubiano ta Papiamento,<ref>{{en}}{{Cite web |title=Language |url=http://www.aruba.com/ExploreAruba/Culture/language.aspx |url-status= |archive-url=https://web.archive.org/web/20110809190231/http://www.aruba.com/explorearuba/culture/language.aspx |archive-date=2011-08-09 |access-date= |website=aruba.com}}</ref> un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu su raiz te na [[siglo 16|siglo diesseis]]. Sinembargo, Papiamento no tabata papia extensamente na Aruba te den siglo 18 y 19, ora cu e idioma a bira mas presente den material riba e isla, particularmente den e bukinan di scol Catolico Romano. Papiamento ta un idioma mescla cu ta combina elementonan for di [[Portugues]], Spaño, Hulandes y tambe algun rasgo di idiomanan Africano y Arawak.<ref name=":0"/> Su evolucion a tuma luga na Corsou durante siglo 16 ora cu e Africanonan sclabisa y e sclabisanan Spaño a desaroya un medio comun pa por comunica entre nan mes. Desde mei 2003, Papiamento ta e di dos idioma oficial riba Aruba, hunto cu Hulandes<ref>[https://www.gobierno.aw/1311-kunst-wetenschappen-en-taal Landsverordening officiële talen], Gobierno di Aruba</ref>, y e ta ser considera como un marcador esencial di identidad nacional. Den area di enseñansa, Papiamento no tabata ricibi masha atencion na Aruba te na 1995. E idioma a wordo inclui oficialmente den e curiculo escolar na 1998 y 1999. Desde e tempo ey, e isla a brasa su idioma nativo. Awendia, bijbel, diccionario y cuentanan di hada skirbi den e idioma ta facilmente disponibel riba e isla. === Hulandes === Pa decadanan Hulandes ta un di e idiomanan oficial di e isla ya cu e isla ta un parti contituyente di [[Reino Hulandes]]. Apesar di su status oficial, e ta incomun como un prome idioma papia. Un estudio di Croes (2015) entre estudiantenan a revela cu, apesar di e uzo amplio di Hulandes como idioma di instruccion, e idioma practicamente no tin funcion comunicativo pafor di les.<ref name=":1">{{citeer web|url=https://studenttheses.uu.nl/bitstream/handle/20.500.12932/42633/The%2520Current%2520Context%2520of%2520the%2520Language%2520of%2520Instruction%2520in%2520Aruban%2520Education%2520-%2520Master%2520Thesis%2520-%2520Kristi%2520Lo-Fo-Sang.pdf?sequence=1|titel= The Current Context of the Language of Instruction in Aruban Education Towards a more inclusive Multilingual Education|auteur=Kristi Lo-Fo-Sang|datum=2022|uitgever=Universidad Utrecht}}</ref> Banda di enseñansa, e uzo di Hulandes ta principalmente den asuntonan huridico y di gobernacion.<ref>{{Cite web |title=About Us |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |access-date=2014-05-20 |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |archive-date=2014-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean}}</ref> == Otro idiomanan comun == === Ingles === Aruba a reconoce Ingles como un idioma internacional, y a exigi pa muchanan siña Ingles for di klas 4 di scol basico. Uzo di Ingles riba e isla ta data for di cuminsamento di [[siglo 19|siglo diesnuebe]], tempo cu e Inglesnan a ocupa [[Kòrsou|Corsou]], Aruba y [[Boneiru|Boneiro]]. Ora cu e gobernacion Hulandes riba e islanan a reanudá na [[1815]], autoridadnan a tuma nota di e uzo ya generalisa di e idioma.<ref name="Putte">{{Cite book |last=Van Putte |first=Florimon |title=Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd |publisher=de Walburg Pers |year=1999 |location=Zutphen |language=nl}}</ref> Fin di añanan 1920 y inicio di añanan 1930 un cantidad grandi di hende cu ta papia Ingles, for di particularmente [[Karibe anglofóniko|Caribe anglofonico]], a wordo treci na e isla durante e añanan di boom di petroli. Hopi di e inmigrantenan aki tabata biba den e area di [[San Nicolas]], caminda [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] tambe tabata situa. Te cu awe, hopi di nan descendiente a keda cu Ingles Crioyo como nan prome idioma.<ref name=":1"/> Aunke Ingles no ta e [[lingua franca]] riba e isla, el a bira un idioma hopi popular bou di e hubentud. Ademas, Ingles ta un di e idiomanan mas importante den economia di Aruba. Un di e sectornan economico principal ta [[turismo]], mientras un cantidad significante di turista ta procedente di Merca y Canada.<ref name=":1"/> Mas recientemente, tin un aumento den uzo di idioma Ingles den enseñansa superior, por ehempel na [[Universidad di Aruba]]. === Spaño === {{wak articulo|Articulo principal: [[Idioma Spaño na Aruba]]}} Prome cu gobernacion Hulandes, Aruba tabata un colonia Spaño di 1499 te 1636. Spaño a bira un idioma importante riba e isla den [[siglo 18|siglo diesocho]] debi na cercania y lasonan economico estrecho cu colonianan Spaño den cercania den loke awor ta [[Venezuela]] y [[Colombia]],<ref name="Putte" /> Door di e localisacion geografico aki di Aruba, awendia hopi Arubiano y inmigrante tambe ta domina Spaño; 85% di e poblacion ta papia Spaño como di dos idioma.<ref name=":0"/> Studiantenan Arubiano ta cuminsa siña e idioma for di klas 5 di scol basico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1291007560|titulo=Languages on Aruba}} {{References}} }} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Idioma]] ----------------------------------------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Hilda de Windt-Ayoubi''' ( ) ta un lingwista, traduktor, outor, poeta, kolumnista i papiamentista di [[Kòrsou]]. lingwista, poeta, pintor i traduktor di The Prophet di Kahlil Gibra == Bida == Hilda Ayoubi a nase i lanta na Kòrsou. Famia di 5 yu muhe di mayornan di Libano. Hilde de Windt-Ayoubi a studia idiomanan ingles i spañó, tambe literatura. Na 2014 a sali e buki 'E Profeta', un tradukshon ku el a hasi di e buki ingles 'The Prophet', obra maestral di e eskritor Kahlil Gibran. Pa esaki el a risibí na 2014 un distinshon di 'The George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair' na e universidat di Maryland. Hilda a skirbi su promé poemanan na 1972, tempu ku e tabata studiante na Nijmegen, Hulanda. Despues e no tabata aktivo mas. Na desèmber 2007 el a kuminsá skirbi atrobe, pero tabata te na 2009, inspirá pa su kolega Robbie Griffith (†), ku el a bolbe kuminsá skirbi i publiká. Su poemanan na ingles, hulandes, spañó i papiamentu ta sali regularmente durante e último dékada den e korant Amigoe. She was born and raised in Curaçao. She was a secondary school teacher and a lecturer at the University in Curacao. Her works include Gedicht (2018) and Geef me je Taal (2019); for her Papiamento translation of Kahlil Gibran’s The Prophet (2014), she was awarded the Kahlil Gibran Chair at the University of Maryland. In 2019 she received UNESCO’s Certificate of Merit for her work on Papiamento.<ref>https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/translingualism-translation-and-caribbean-poetry/ Translingualism, Translation and Caribbean Poetry], Werkgroep Caraibische Letteren (2022)</ref> She writes in Dutch, French, English, Papiamento and Spanish. == Bibliografia == * ''La dislocación de los elementos oracionales y la elipsis en los refranes de La Celestina'' (2011, UoC) * ''Gedicht'' (2018?, kolekshon di poesia) * ''Geef me je taal. Dat ik je beter versta / Duna mi bo idioma. Pa mi por komprondé bo miho'' (2019) * ''Translingualism, Translation and Caribbean Poetry'' (2022, kolekshon di poesia multilingual huntu cu Piet Muysken) Hilda De Windt – Ayoubi, schrijfster, dichteres, columniste, kunstenares en hispaniste uit Curaçao. Ze is bekend vanwege o.a. haar vertaling in haar moedertaal Papiaments van het bekende boek The Prophet van Kahlil Gibran, CDL University Press, verschillende vertalingen van gedichten en haar jarenlange publicaties van gedichten in vier talen in de krant Amigoe op Curaçao. Ze presenteerde op deze middag ook haar Papiamentse vertaling van The Prophet die dit jaar wereldwijd haar 100-jarig bestaan viert en al in 105 talen, waaronder ook het Hindi, is vertaald.<ref>Henk Moeniralam,[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/papiaments-gedicht-moedertaal-van-hilda-de-windt-ayoubi-ook-in-sarnami-vertaald/ Papiaments gedicht ‘Moedertaal’ van Hilda de Windt-Ayoubi ook in Sarnámi vertaald], Werkgroep Caraibische Letteren (2023)</ref> I studied at the Catholic University in Nijmegen, nowadays named Radboud University. I also studied at UoC in Curacao, Dutch Antilles. I have a Master degree in Education with major in the Spanish Language and a Bachelor degree in Public Relations. Further on, I have a minor degree (LO) in English. I have been teaching the Spanish Language and Literature for more than 30 years at a secondary school and also have been teaching Didactics, Analysis of Methods, Spanish Grammar and Oral and Written Communication for more than eight year at University of Curacao. I translated "The Prophet" (by Kahlil Gibran) into the Papiamentu language. This translation was published by the Maryland University Press. For this translation I was granted an award by the George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair for Values and Peace, May, 2014. Further on, I attended an art Academy for four years. As part of a group exhibition I exhibited four times several of my paintings. I write poetry in six languages, Papiamento, Dutch, English, Spanish, Italian, and French. Recently my first poetry book illustrated with twenty of my paintings was published by LM Publishers in the Netherlands. I Master different languages, for example, Dutch, Spanish, English, Papiamentu. Currently, I am also studying different other languages, like Italian, Quechua. I am very interested in promoting and conserving Native Languages. Therefore, my poetry often focuses on native languages. In 2019, my second poetry book that focuses on language will be published. I belief that it is of utmost importance to focus more on Literature (specifically on creative writing) and Art in the education at school.<ref>[https://independent.academia.edu/HildadeWindtAyoubi Hilda de Windt Ayoubi]</ref> {{Appendix}} -------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Sidney M. Joubert''' (☆ [[1939]] na [[Kòrsou]]) ta un dosente, lingwista i papiamentista di [[Kòrsou]]. Na 2023 el a risibí e titulo di ''doctor honoris causa'' di [[University of Curaçao]] pa su kontribushon na [[idioma]] [[papiamentu]]. == Bida == == Bibliografia == * Dikshonario di verso Papiamento-Hulandes NOTES Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC March 20, 2023 REDAKSHON.<ref>[https://kikotapasando.com/2023/03/20/eredoctoraat-voor-sidney-joubert-bij-de-uoc-sidney-joubert-doctor-honoris-causa-bij-de-uoc/ Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC / Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC], Willemstad, 18 maart 2023</ref> Op 16 maart jl. werd tijdens een plechtige openbare zitting van het College van Decanen van de Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (UoC), aan de heer Sidney. M. Joubert, het eredoctoraat verleend. In een volle Aula opende de Rector Magnificus, dr. Francis de Lanoy, deze plechtige zitting, waarbij hij alle aanwezigen in de zaal welkom heette, in het bijzonder de heer Joubert en de twee paranimfen, mevrouw Lucille Berry-Haseth en de heer Edward John Joubert, die hem flankeerden tijdens deze plechtigheid. De decaan van de Algemene Faculteit, drs. Adriënne Fernandes, nam vervolgens het woord, en ging kort in op de redenen die voor de Algemene Faculteit aanleiding waren om de heer Sidney Milton Joubert voor te dragen als kandidaat voor het eredoctoraat. Zij gaf aan dat de heer Joubert over een tijdsbestek van vijftig jaar, zich bijzonder verdienstelijk heeft gemaakt voor de gemeenschap, op het gebied van taalkunde van het Papiamentu. Bovendien wees zij erop dat de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan is. Het eredoctoraat, zo vervolgde zij, wordt als welverdiend eerbetoon aan deze kandidaat verleend voor zijn zeer uitzonderlijke prestaties in het kader van culturele en academisch gerelateerde verdiensten. De heer Joubert, met zijn talrijke merites is van bijzondere betekenis voor de Algemene Faculteit, die taal, literatuur en cultuur centraal stelt, de lerarenopleiding Papiamentu aanbiedt en een leerstoel heeft gerelateerd aan het bestuderen en verwerven van Papiamentu. Het is dan ook niet verwonderlijk dat vanuit deze faculteit de rol van het Papiamentu als algemene omgangstaal in de Curaçaose samenleving, met deze erebenoeming, bekrachtigd en versterkt wordt. Vervolgens nam de Rector Magnificus het woord, die na verwijzing naar de mogelijkheid die de Landverordening Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (LuoC) biedt (art. 37 lid 2), de heer Sidney M. Joubert en zijn twee paranimfen naar voren riep om hen ten overstaan van het College van Decanen de bul te overhandigen. Prof. dr. Ronald Severing, verbonden aan de Algemene Faculteit, en promotor van Sidney Joubert bij deze plechtigheid, sprak bij de laudatio, lovende woorden uit, verluchtigd met een powerpoint, met afbeeldingen van werken van de heer Joubert. Hij gaf aan dat de heer Joubert een fervente taaldeskundige en in het bijzonder een verwoede Papiamentist is. Eerder was hij docent Spaanse taal- en letterkunde op de middelbare school en de UNA en tevens beëdigd vertaler en lexicograaf. Hij werd bij de oprichting van het overheidsbureau Sede di Papiamentu (1983) aangesteld om aan een vocabulaire van het Papiamentu te werken. Sindsdien zijn er van zijn hand ten behoeve van het Papiamentu, vocabulaires (1988, 1990) verschenen en verder woordenboeken in druk (1991, 1999, 2007), met supplementen (1997), een taalgids Papiamentu voor toeristen (1994), digitale woordenboeken (2002), online versies (Google Chrome, Microsoft Edge, Mozilla Firefox en Safari) en achtereenvolgende spellingcheckers Papiamentu voor Microsoft Office (2003-2014) Windows 98-8.1 (2001, 2007, 2014). Naast kenner van de taalkunde van het Papiamentu en de autoriteit op het gebied van de gemeenschappelijke Papiamentse woordenschat, is de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan, blijkens de omvangrijke driedelige gezamenlijke uitgave in het Papiamentu, Pa saka kara (1109 pp., 1983); ook verzorgde hij met auteursgroepen tweetalige Nanzi-boeken (2005, 2019). Hij is Papiamentu-connaisseur bij uitstek, getuige de talrijke publicaties van zijn hand en ook samen met lokale en buitenlandse deskundigen. Hij heeft zich bekwaamd en intensief ingezet voor het promoten van de studie, kennis en correct gebruik van het Papiamentu vanaf begin zeventiger jaren tot heden. Hij is ook medeverantwoordelijk voor de meer dan 400 woorden Antilliaans-Nederlands die in het Groene Boekje zijn opgenomen. Gedurende een aantal jaren, zijn de krantenteksten van het Antilliaans Dagblad en de Amigoe verzameld. Uit die verzameling zijn door onder andere de heer Joubert karakteristieke woorden geselecteerd die in het Groene boekje terecht zijn gekomen als: empaná, blenchi, dushi, karkó en snèkbar. Tevens is hij vanaf het begin (1999) tot recentelijk (2018) betrokken geweest bij de samenstelling van het Papiamentu-dictee en ook als jurylid van het jaarlijkse Diktado Nashonal Papiamentu in de aula van de UoC. De eredoctor is reeds meerdere malen eervol onderscheiden en heeft meervoudig eerbewijs mogen ervaren vanuit diverse maatschappelijke en academische instituties. Na de laudatio van zijn promotor kreeg dr. Sidney Joubert het woord van de rector. Hij liet weten dat toen hij van zijn benoeming op de hoogte werd gesteld, verrast was en zeer geëmotioneerd raakte. Hij dankte dan ook allen die betrokken waren vanaf de voordracht tot aan zijn benoeming. Hij vertelde hoe zijn belangstelling voor het Papiamentu begon. Dat gebeurde tijdens de colleges die hij volgde bij drs. Raúl Römer aan de Universiteit van Amsterdam. Raúl Römer onderzocht het Papiaments als toontaal. Joubert gaf voorbeelden als mata (plant) en mata (doden). Er was verschil in toon, hoog laag en laag hoog te horen. Op Curaçao werd Antoine Maduro zijn leermeester, waar hij ook mee samen werkte. Hij werd al snel door de overheid in twee opeenvolgende spellingcommissies voor het Papiamentu benoemd, in de commissie Römer en de commissie Jonis. Bij het Buki di oro, het gouden boekje met de officiële spelling van de overheid (2009), had hij ook zitting in de commissie die het werk voorbereidde. Na dit dankwoord en bijzonderheden over zijn werk, sloot de Rector Magnificus de officiële zitting. In het informele deel dat daarop volgde, spraken beide paranimfen de pas gedoctoreerde promotus toe. Lucille Berry-Haseth wees op haar lange vriendschap met de gepromoveerde en hun samenwerking op het gebied van Papiamentu. De laatste tien jaar hebben zij zich samen met een redactieteam beziggehouden met een verklarend woordenboek Papiamentu. Zij sloot af met een prachtige voordracht van het gedicht Oda na Sidney, dat zij eerder (2018) aan hem opdroeg. Vervolgens wist paranimf Edward John te vertellen dat zijn vader bekend stond als de leraar Spaans van het Peter Stuyvesant College. Hij vond het een eer dat hij de paranimf mocht zijn bij de promotie van zijn vader. Het informele deel werd afgesloten met een voordracht door Gregory Berry, die bij het publiek erg in de smaak viel met humoristische teksten uit de Papiamentu-literatuur van Guillermo Rosario, Pierre Lauffer en Elis Juliana. Het geheel werd afgesloten met een geanimeerde receptie op de patio van de Universiteit van Curaçao. {{Appendix}} ---------------- '''Frank Martinus Arion''', pseudónimo di '''Frank Efraim Martinus''' (n. [[17 di desèmber]] [[1936]] na [[Kòrsou]] - f. [[28 di sèptèmber]] [[2015]]) tabata un eskritor, poeta i lingwista [[Antias Hulandes|antiano]]. E tabata skirbi obranan tantu na idioma [[hulandes]] komo [[Papiamentu]]. Su obra mas famoso ta e novela ''Dubbelspel'' (Changá). E ta konosí tambe pa su investigashon di e orígen di Papiamentu i pa su empeño pa uso di Papiamentu komo idioma di instrukshon. == Biografia == Frank Martinus Arion a nase na 1936 i ta un di tres yu di Minuel Martinus Arion i Marina Jansen di bario di Buena Vista, [[Willemstad]]. Poko despues di su nasementu e famia ta muda pa [[Aruba]], unda su tata a wòrdu empleá pa e refineria [[Lago Oil & Transport Company|Lago]]. Ku kuater aña su mama i un ruman ta fayesé den un aksidente di tráfiko, despues di kual e ku su otro ruman a wòrdu mandá bek Kòrsou i alohá serka varios miembro di famia. Frank Martinus Arion a lanta den bario di [[Otrobanda]]. Fo'i skol básiko su talento pa skirbimentu a keda manifesta; den su último aña na skol básiko e ta gana e Premio Neerlandia pa e mihor ensayo na hulandes. Frank was een heel goede leerling. Hij mocht op de lagere school een aantal klassen overslaan. Durante su tempu na skol e ta kuminsa usa e nòmber Frank Efraim Martinus pa motibu di e laso ku su tata tabatin ku e [[partido polítiko]] [[Partido Nashonal di Pueblo|PNP]]. E no tabata deseá di wòrdu asosiá ku e aktivismo polítiko di su tata; te añanan 50 e ta usa su fam original pa publikashon di su promé obranan. Na kabamentu di skol sekundario na 1955, Arion ta muda pa [[Hulanda]] unda e ta studia idioma i literatura hulandes na [[Universidat di Leiden]]. Durante su temporada na universidat ela lanta e komunidat studiantil "Baranka Antilliana", kual tabata fungi komo refugio pa studiante prosedente di [[Antias Hulandes]], manera e mes. Tambe den e époka aki e tabata skirbi un seri di poema, kualnan a sali publika pa prome bes den e revista "Antilliaanse Cahiers" komo kolekshon titulá ''Stemmen uit Afrika''. ----- Na zijn schooltijd verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal- en letterkunde ging studeren aan de Universiteit Leiden. Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die, net als hijzelf, afkomstig waren uit de Nederlandse Antillen. Ook schreef hij in deze jaren een reeks gedichten, die in 1957 voor het eerst als bundel onder de titel Stemmen uit Afrika werden gepubliceerd in het tijdschrift Antilliaanse Cahiers. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het mede door hem opgerichte tijdschrift Encuentro Antilliano. Ook las hij regelmatig voor in het programma van de Nederlandse buitenlandse radio. Kort voor het einde van zijn studie onderbrak hij deze en keerde voor enige tijd terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij onderzoek deed naar de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiamentu. Hij publiceerde de resultaten van dit onderzoek in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch verder te studeren en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij het Instituut voor Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam.[2] Onder invloed van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel, waarin hij aan de hand van vier mannen die domino spelen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen in die tijd. Via de personages in de roman heeft Arion kritiek op de rebellen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen.[3] De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs. Arion doneerde het prijzengeld van 1000 ƒ aan de strijd tegen het apartheidsbeleid in Zuid-Afrika. In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam, waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin.[4] Vertaald met www.DeepL.com/Translator (gratis versie) de.wiki: Na zijn afstuderen verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal en Nederlandse letterkunde begon te studeren aan de Universiteit van Leiden . Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die net als hij uit de Nederlandse Antillen kwamen . Hij schreef in deze jaren ook een reeks gedichten, die in 1957 als bundel verscheen onder de titel Stemmen uit Afrika in het tijdschrift Antilliaanse Cahierswerden voor het eerst gepubliceerd. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het dagblad Encuentro Antilliano , waarvan hij medeoprichter was . Ook gaf hij regelmatig lezingen in het Nederlands buitenlands radioprogramma . Kort voor het einde van zijn studie brak hij het af en keerde voor een tijdje terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij zich bezighield met de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiaments. De resultaten van dit onderzoek publiceerde hij in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch zijn studie voort te zetten en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij de afdeling Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam . [2] Onder de indruk van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao, begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel , waarin hij aan de hand van het voorbeeld van vier dominospelende mannen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen op die tijd. Via de personages in de roman uit zich Arion kritisch over de opstandelingen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen. [3]De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en CW van der Hoogtprijs . Arion doneerde het prijzengeld van ƒ 1000 om de apartheid in Zuid-Afrika te helpen bestrijden . In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam , waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap van de stad. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin (in het Engels: "Farewell to the Queen"). [4] In 1975 ging Arion naar Zuid-Amerika, waar hij een aanstelling als docent aanvaardde aan een instituut voor de opleiding van leraren in de Nederlandse kolonie Suriname , die net onafhankelijk werd. Hier trouwde hij ook met zijn vrouw Trudi Guda, met wie hij twee kinderen zou verwekken. In 1980, na de machtsovername van Desi Bouterse , verliet het gezin Suriname en keerde terug naar Arion's thuisland Curaçao. Daar werkte hij aan de standaardisatie van het Papiaments en begon hij opnieuw onderzoek te doen naar de oorsprong ervan. Hij was vooral geïnteresseerd in de overeenkomsten tussen het Papiaments en de varianten van het Kaapverdiaans Creools, die worden gesproken op de eilanden voor de westkust van Afrika. Ook voerde hij campagne voor de invoering van het Papiaments als basisschooltaal op Curaçao, waardoor hij soms in conflict kwam met de lokale autoriteiten. In dit kader schonk hij in 1987 de particuliere basisschool Skol Humanistiko Erasmo , waar lessen werden gegeven in Papiaments. [5] Gedurende deze tijd begon Arion meer politiek betrokken te raken, wat culmineerde in de oprichting van zijn eigen partij, de Kambio Radical ("Radical Reversal", kortweg KARA) in 1988. KARA kreeg echter nooit genoeg stemmen om een ​​zetel in het parlement van het eiland te winnen. [6] In 1996 promoveerde Arion aan de Universiteit van Amsterdam. Zijn proefschrift was getiteld De kus van een slaaf. Papiaments West-Afrikaanse connecties en de oorsprong van het Papiaments en andere talen verkend. Hij bracht onder meer de stelling naar voren dat het Papiaments sterker dan voorheen bekend was beïnvloed door de geheime taal Guene, die door de plantageslaven van Curaçao werd gebruikt. Daarnaast heeft het Guene ook andere Caribische talen beïnvloed en zelfs de Engelse en Nederlandse taal. [7] == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doktoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (kontiniendo: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'') * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Mira tambe == * [[Gueni]] {{Commonscat|Frank Martinus Arion}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =191263500|titulo=Frank Martinus Arion}} {{References}} ;Lista di fuente * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3, pág. 405–410. * Wim Rutgers: ''Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba'', Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, pág. 272. * B. Jos de Roo: ''Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958'', Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam (2014), ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. Den: ''A History of Literature in the Caribbean''. Tomo 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia (2001), ISBN 90-272-3448-5, pág. 362. * ''Schrijver Frank Martinus Arion overleden''. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * ''Writer Frank Martinus Arion Passed Away'', Curacaochronicle.com (28 di sèptèmber 2015}}</ref> * ''Frank Martinus Arion geeft lintje terug'', Trouw.nl. (16 di desèmber 2008) }} {{DEFAULTSORT:Arion, Frank Martinus}} [[:Category:Ganador premio Cola Debrot]] [[:Category:Hende]] [[:Category:Kòrsou]] == Referensia == * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 407–408. * Wim Rutgers: Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba. 1. Auflage. Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, S. 272. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 408–409. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 410. * B. Jos de Roo: Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958. Hrsg.: Universiteit van Amsterdam. 1. Auflage. Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam 2014, ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. In: A History of Literature in the Caribbean. Band 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia 2001, ISBN 90-272-3448-5, S. 362. * Schrijver Frank Martinus Arion overleden. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * Frank Martinus Arion geeft lintje terug. In: trouw.nl. 16. Dezember 2008, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). == Weblinks == {{Commonscat}} [[:Category:Korsou]] [[:Category:Eskritor]] [[:Category:Hende]] Kort na de geboorte verhuisde het gezin naar Aruba, waar de vader een baan had aanvaard bij een plaatselijke oliemaatschappij. Toen hij vier jaar oud was, stierven Arions moeder en jongere broer bij een ongeval, waarna Frank en zijn zus werden teruggestuurd naar Curaçao, waar ze onderdak vonden bij verschillende familieleden. Zijn schrijftalent bleek al toen hij op de lagere school zat; in het laatste jaar van de basisschool won hij de Neerlandiaprijs voor het beste essay in het Nederlands. Tijdens zijn schooltijd begon hij de naam Frank Efraim Martinus voor zichzelf te gebruiken. De achtergrond was de politieke betrokkenheid van zijn vader bij de Nationale VolkspartijCuraçao, waardoor de naam "Arion" bekend werd bij veel bewoners van het eiland. Frank wilde echter niet geassocieerd worden met het politieke activisme van zijn vader; pas in de jaren vijftig gebruikte hij zijn oorspronkelijke achternaam weer voor de publicatie van zijn eerste werken. [1] '''Frank Martinus Arion''', seudónimo de '''Frank Efraim Martinus''' ([[Curazao]], [[17 de diciembre]] de [[1936]]-[[28 de septiembre]] de [[2015]])<ref name=fallece>{{cita noticia|título=Writer Frank Martinus Arion Passed Away|url=http://curacaochronicle.com/local/writer-frank-martinus-arion-passed-away/|fechaacceso=29 de septiembre de 2015|obra=curacao chronicle|fecha=28 de septiembre de 2015|idioma=inglés}}</ref> fue un escritor antillano. En 1955 se trasladó a los [[Países Bajos]] para estudiar letras neerlandesas en la Universidad de Leiden. En 1981 volvió a instalarse en su ciudad natal, tras residir unos años en [[Paramaribo]] ([[Surinam]]). Fue un fuerte promotor del [[papiamento]]. Hij werkte in Nederland , Suriname en de Nederlandse Antillen en schreef in het Nederlands en Papiaments . De roman Dubbelspel (nl) (1973) is zijn eerste boek en zijn grootste publiekssucces. == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' (Changa)<ref>[http://www.diegopuls.com.ar/index.php?option=com_content&task=view&id=112&Itemid=39&lang=es Doble juego, fragmento traducido al español (inédito)]; visitado el 21 de febrero de 2012</ref> *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doctoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (contiene: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'' * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Referencias== {{listaref}} == Link eksterno == *{{Enlace roto|1=[http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 página web sobre Arion del Fondo de las Letras Neerlandesas (en inglés)] |2=http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 |bot=InternetArchiveBot }} ------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Abraham Daniel Jesurun''' (n. [[20 di aprel]] 1839 na [[Korsou]] - f. [[20 di mart]] [[1918]] na [[Korsou]]) tabata un ....... [[Kòrsou]]. == Biografia == Jesurun a nase na aña 1939 na Willemstad. * Kasa ku Rachel David Capriles na 1880. * Na 1905 elegi Presidente di KVK Korsou. van 1884 tot 1919 In het grote boek over de History of the Jews of the Netherlands Antilles (1970) wordt Abraham Daniel Jesurun (1839-1918) ‘Curaçao’s then most cultured man’ genoemd, die verschillende talen in woord en geschrift beheerste. Hij wordt bijvoorbeeld een ‘specialist in Papiamento’ genoemd (Emmanuel & Emmanuel 1970, 1: 411, 454). Jesurun blijkt een belangrijk man geweest te zijn op Curaçao. Zo was hij secretaris-directeur van de Aruba Phosphaat Maatschappij, vele jaren voorzitter van de Kamer van Koophandel en Nijverheid en directeur van de Curaçaosche Bank. Ook is hij lid van de Koloniale Raad geweest en bestuurslid van het Geschied-, Taal-, Land- en Volkenkundig Genootschap te Willemstad. Voor al die activiteiten is hij onderscheiden: hij werd eerst ridder in de orde van OranjeNassau (1908), later officier (1913). In de serie ‘beroemde personen’ werd er in 1998 een postzegel met zijn beeltenis erop uitgebracht. <ref> ''Jan Noordergraaf'', [https://www.ivdnt.org/images/stories/onderzoek_en_onderwijs/publicaties/trefwoord/Papiaments_def.pdf Lexicografie op Curacao: Abraham Jesurun en zijn woordenlijst van het Papiaments (1898)]</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=it|oldid =129014577|titulo=Emilio Teza}} {{References}} }} [[:Category:Linguistica]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62275387|titulo=Dialect}} {{References}} }} [[:Category:Idioma]] ------- {{Variante|a}} [{Databox}} '''Pidgin''' ta e idioma ---------------- {{Databox}} E '''álfabèt latin''' ta un [[álfabèt|skritura alfabétiko]] foi kual den kurso di [[siglo]]nan a desaroyá un kantidat di álfabèt pa uso den kasi tur idioma skirbi den hemisferio oksidental, prinsipalmente na Nort i Sur Amerika, kasi henter [[Oropa]], Afrika supsahara i un kantidat di pais asiatiko na Oustralasia i Asia Sentral. E skritura latin tin e kantidat di usuario mas grandi na mundu. E skritura latin e ta forma e base di e [[Alfabèt Fonétiko Internashonal]] (IPA), i e 26 lèter mas komun ta e lèternan di e [[ISO basic Latin alphabet]]. E ta un álfabèt bikamaral di trinta lèter, kreá fin di siglo nuebe den imperio búlgaro (e aktual [[Nort Macedonia]]), pa e disípulonan di pader Cyrille òf posiblemente Clément d'Ohrid (e promé obispo di e iglesia ortodokso di [[Bulgaria]]) i ta basá riba e álfabèt [[Gresia|griego]] i glagolítiko. Ainda na komienso di siglo 21 ta usa e [[álfabèt siríliko]] den un kantidat di [[idioma slaviko]], entre otro búlgaro, masedoniano, [[idioma montenegrino|montenegrino]], servio, ukraniano, ruso i bieloruso. Bou influensia [[Rusia|ruso]] e ta komun tambe den hopi idioma ku no ta idioma slaviko manera [[kazachs]], [[idioma kirguis|kirguis]], [[tatar]] (idioma [[Turkia|turko]]), [[tajikistano]], [[idioma mongoles|mongoles]] inkluso hopi otro idioma chikitu. Te [[1859]] e tabata e skritura di e [[idioma rumano]] i den e antiguo [[Moldavia]] tabata skirbi e [[idioma moldaviano]] (un [[dialecto|dialekto]] rumano) ku un álfabèt siríliko. * Het Latijns schrift[1] is een alfabetisch schrift waarvoor in de loop der eeuwen een aantal alfabetten zijn ontwikkeld voor gebruik in vrijwel alle westerse geschreven talen, voornamelijk Noord- en Zuid-Amerika, bijna heel Europa, Sub-Saharaans Afrika en een aantal Aziatische landen in vooral Australazië en Centraal-Azië. Het Latijns schrift heeft het grootste aantal gebruikers ter wereld.[2] * '''Latin script''', also known as '''Roman script''', is a set of graphic signs ([[Writing system#General properties|script]]) based on the letters of the [[classical Latin alphabet]]. This is derived from {{cns|a form of the [[Cumae alphabet|Cumaean Greek]] version of|date=September 2021}} the [[Greek alphabet]] used by the [[Etruscan civilization|Etruscans]]. Several [[Latin-script alphabet]]s exist, which differ in graphemes, collation and phonetic values from the [[classical Latin alphabet]]. The Latin script is the basis of the [[International Phonetic Alphabet]], and the 26 most widespread letters are the letters contained in the [[ISO basic Latin alphabet]]. Latin script is the basis for the largest number of alphabets of any [[writing system]]{{sfn|Haarmann|2004|p=96}} and is the [[List of writing systems by adoption|most widely adopted]] writing system in the world (commonly used by about 70 percent of the world's population). Latin script is used as the standard method of writing in most Western, Central, as well as in some Eastern European languages, as well as in many languages in other parts of the world. ----------------- 1u1i0ywcsqnel1ebrakfx3ncnrcdgmf 203134 203133 2026-09-05T07:45:16Z Caribiana 8320 203134 wikitext text/x-wiki * [https://www.ea.aw/pages/wp-content/uploads/2019/09/Literatura-na-papiamento-havo.pdf Literatura na papiamento] nieuw: [[diptongo]] - [[triptongo]] - [[gramatika]] - [[frase]] - [[silaba]] - [[semántika]] - [[suheto]] - [[supstantivo]] - [[athetivo]] - [[verbo]] - [[vocal]] - [[consonante]] - [[sufiho]] - [[atverbio]] - [[koma]] - [[pronòmber]] - [[singular]] - [[plural]] ------------------------- {{Databox}} '''Galein''' ta un modo di papia idioma [[papiamentu]], usando un wega di lenga pa alterá e [[palabra]]nan. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehèmpel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa. E tabata wòrdu yamá lenga p.<ref name=":0">[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 maart 1965</ref> E fenómeno di korumpí un lenga ta konosí komo un anti-lenga. ==Historia == Generalmente e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otro, ku no ta konosí ku e reglanan. E ta wòrdu usá mas tantu pa hubentut komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku galein. Na Kòrsou, e tabata wòrdu hopi bia konfundí ku [[gueni]], e idioma di katibu. Pero esensialmente e no tin nada di haber kuné. Galein ta un korupshon deliberá di papiamentu moderno normal, pa no wòrdu komprondé pa hende di afó. Personanan bakiá den galein tabata usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internato i kriá den institushonnan grandi tin biaha tabata papia galein mes fluido ku papiamento.<ref name=":0"/> variante di e idioma papia di [[papiamentu]], usando un wega di lenga pa alterá e palabranan. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa. Internashonalmente e ta konosi komo un anti-lenga. , manera "Jerigonza". Den e wega di lenga [[palabra]]nan na papiamentu ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un [[sufiho]] fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di [[konsonante]] di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokal (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa Por ehèmpel, e frase “e no sa” por bira * agregando un silaba patras (sufiho) - '''e'''hay '''no'''hay '''sa'''hay * usando un silaba dilanti (prefiho) - ay'''e''' ay'''no''' ay'''sa''' * birando e leternan di un silaba ku sufiho - '''e'''ay '''on'''ay '''as'''ay '''Galein''' ta un wega di lenga of anti-lenga den kua [[palabra]]nan na papiamentu ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokál (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. Por ehèmpel, “e no sa” lo bira “ehay oesday otnay owknay”. aye ayno aysa - aye onay asay Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E ta wòrdu usá mas tantu pa hubentut komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Galein. {{Databox}} '''Galein''' ta un modo di papia cu ta wordo aplica na e idioma [[Papiamentu]], unda ta korumpi .... E ta hopi bia ta wòrdu konfundí pa habitantenan di stat ku Gueni, e idioma di katibu. Pero esensialmente e no tin nada di haber kuné. Galein ta un korupshon deliberá di Papiamentu moderno normal, pa no wòrdu komprondé pa hende di afó. E forma mas simpel ta unu den kua e vokal di kasi tur sílaba ta wòrdu ripití ku un “p” promé kuné. Cas ta bira “cas”’’pa “mi mi”’’pi weta wepe-tapa. Pa e motibu aki, e ta wòrdu yamá tambe p-idioma. Maestronan den galein ta usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internat i criadanan den institucionnan grandi tin biaha ta papia galein mes fluido cu papiamento. Cas mi weta -> '''cas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa '''Galein''' wordt door stadsmensen vaak verward met [[Gueni]], de slaventaal. Maar het heeft er in wezen niets mee uit te staan. Galein is een opzettelijke verbastering van het normale hedendaagse [[Papiaments]], om door buitenstanders niet te worden verstaan. De eenvoudigste vorm is die, waarbij van ongeveer elke lettergreep de klinker wordt herhaald met een ''p'' ervoor. Cas wordt '''cas'''pa '''mi mi'''pi weta wepe-tapa. Het wordt om deze reden ook wel p-taal genoemd. Meesters in het galein bedienen zich van veel ingewikkelder herhalingen. Meisjes op internaten en dienstmeisjes in grote inrichtingen spreken galein soms even vlot als papiaments.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 maart 1965</ref> Teneinde te voorkomen, dat de meester hun gesprek zou kunnen volgen, hadden de slaven de gewoonte het Papiamentu opzettelijk te vervormen door bijvoorbeeld van ieder lettergreep de klinker te herhalen met een medeklinker ervoor. Een zin als: mi ta weta (ik zie) kan dan gaan luiden: mipi tapa wepetapa. Snel uitgesproken is deze "taal" alleen door ingewijden te verstaan.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120173503/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=370&lang= Galein], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix|1=|2= '''Literatuur''' * Martinus, Frank (1996), ''The kiss of a slave: Papiamentu’s West-African connections'', Universiteit van Amsterdam * Hartog, Johannes (1961, p 433), ''Curaçao: Van kolonie tot autonomie III, Vol.I,'', De Wit. '''Bronnen en voetnoten''' * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=pap|titel=Queni|oldid=72374|datum=20200108}} {{References}} }} Pig Latin (Igpay Atinlay) ta un wega di idioma òf cant den kua palabranan na ingles ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokál (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. Por ehèmpel, “e no sa” lo bira “ehay oesday otnay owknay”. Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E referensia na Latin ta un mal nòmber deliberadamente; Latin di Porko ta simplemente un forma di argot òf jargon ku no ta relashoná ku Latin, i e nòmber ta wòrdu usá pa su konotashonnan ingles komo un idioma straño i ku ta zona stranhero. E ta wòrdu usá mas tantu pa muchanan chikitu komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Latin di Porko.[2] [[:Kategoria:Idioma]] Bovendien werd het 'Galein' als een geheimtaal gebruikt, maar dit is geen oorspronkelijke taal, doch slechts een verbastering van het Papiamentu om niet door buitenstaanders begrepen te worden (Brenneker, 1971:529)". afunesto. 'Galein' no ta eksklusivamente un fenómeno di papiamentu. Den e paisnan ku ta rondoná nos tambe nan konosé i no ta nada straño ku ta di nan mes nos tin e. Pa no insumi muchu espasio dje diario aki, mi a sita solamente di Cuba. Don Esteban Pichardo, Pichardo Novisimo, 1953, paginanan 405/406: "Jerigonza.<ref>auteur=[[Antoine Maduro|A.J. Maduro]]. Remitido Erornan. "Amigoe". Curaçao, 18-07-1984, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 26-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643043:mpeg21:p006</ref> Aqui se aplica acierto modo revesado de hablaro lenguaje complicado de manera que otros no lo entiendan. Las mismas palabras denuestro idioma con un agregado pospuesto o antepuesto constituyen lajergacon que los muchachos, negros y algunas personas vulgares pierden el tiempo, creyendo sandiamente que es imposible comprenderlos. Las principales jerigonzasson, con las silabas pa, pc, pi, po, pu, agregando a cada silaba de lavoz castellana una de estas de la misma vocal, e.g.: * pu sa-pa bes-pe la-pa Je-peri-pi gon-po za-pa?" Presis manera nos ta us'é na Körsou. Nan ta us'é tambe ku e agregadonan: pina (esta: tu-pina) i tambe ku: gara, guere, guiri, gordo, guru (esta:tu-guiru etc.). Konklushon: papiamentu di gueni na Körsou ta basa riba fantasia, e grafia 'gene' ta pone hende pronunsia e palabra aki robes, galein no tin nada di lenga sekreto kune. --- es.wiki: Jerigonza Gibberish, geringonza, òf geringozo ta un forma di abla hunga den kua sílabanan ta wòrdu insertá repetidamente entre palabranan. Originalmente, “gibberish” tabata wòrdu usá pa deskribí kualke idioma ku ta den mal smak, kompliká, i difísil pa komprondé,[1] pero ku tempu su nifikashon a kambia pa e forma spesífiko di insershon. Ademas di entretenimentu, e por wòrdu usá tambe komo un manera di kodifiká e mensahe (cryptolalia) di manera ku otro hendenan serka di e oradornan ku no ta kustumbrá ku e forma di papia aki no por komprondé kiko e oradornan ta bisando. E formanan aki ta wòrdu usá komo wega òf entretenimentu den paisnan di abla spañó manera Spaña i Latino Amérika. Uso Despues di kada sílaba, e zonido “p” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Despues di kada vokal, e zonido “i” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Despues di kada vokal, e zonido “f” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Den vários region di Mexico, e último variashon hunga aki ta hopi popular bou di muchanan, asta risibí e nòmber “papia na Efe.” en.wiki *(cant):Un cant (hulandes: anti-taal) ta e jargon òf idioma di un grupo, hopi biaha empleá pa ekskluí òf gaña hende pafó di e grupo.[1] E por wòrdu yamá tambe un kriptolekto, argot, pseudo-idioma, anti-idioma òf idioma sekreto. Kada término ta diferensiá un poko den nifikashon; nan usonan ta inkonsistente. *language game: Un wega di idioma (tambe yamá un cant, idioma sekreto, ludling, òf argot) ta un sistema di manipulá palabranan papiá pa hasi nan inkomprendibel pa un oyente no entrená. Weganan di idioma ta wòrdu usá prinsipalmente pa gruponan ku ta purba di skonde nan kombersashonnan pa otronan. Algun ehèmpel komun ta Pig Latin; e famia Gibberish, prevalente na Merka i Suesia; i Verlan, papia na Fransia. Un difikultat komun ku weganan di idioma ta ku nan ta wòrdu pasá oralmente; miéntras ku por hasi tradukshonnan skirbí, hopi bia nan ta imperfekto, pues e ortografia por varia hopi. Algun frakshon ta argumentá ku palabranan den e lenganan papia aki mester wòrdu skirbí simplemente manera nan ta wòrdu pronunsiá, miéntras ku otronan ta insistí ku e puresa di idioma ta eksigí ku e transformashon ta keda visibel ora e palabranan ta wòrdu impartí riba papel. {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Hulandes Caribeño''' of '''Hulandes Antiano''' ta un variante di [[idioma]] [[Hulandes]] cu a desaroya? na e [[Islanan ABC]], islanan perteneciente na Caribe Hulandes. Por considera esaki como un dialecto regional di Hulandes.? Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. == Contexto == E poblashon lokal i papiadónan hulandes riba Islanan ABC tabata papia i skirbi hulandes mesklá ku konstrukshonnan i palabranan for di papiamentu i otro idiomanan: “hopi plaka verdienen” (pap.: hopi sèn); “kabrieten in de koor” (Pap.: cabritonan den cura); y “een pastechi eten” (Come un pastechi) (Pap.: pasty). E uso aki a bira konosí komo Hulandes Antiano.<ref>[[Ronald Severing|Severihng, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden], literatuurgeschiedenis.org</ref> E norma den polítika di gobièrnu pa loke ta trata hulandes a kambia. E norma di idioma no ta limitá mas na Hulanda, sino tambe na Vlaanderen i e teritorionan den eksterior: e islanan kaminda palabranan hulandes antiano a originá ku no ta aparesé na Hulanda mes, i tambe na Sürnam independiente, kaminda ta usa hulandes surinam. E atenshon kresiente aki pa variedatnan di hulandes, pa multilingualismo, i pa interpretashon kultural a kondusí na inklushon di palabranan for di hulandes karibense den e vokabulario ofisial di e idioma hulandes. A base di un base di dato di palabra di korantnan na idioma hulandes riba e islanan, a hasi un selekshon di mas ku 400 palabra. E palabranan Hulandes Caribense aki, cu a wordo agrega na e Buki Berde di 2015, no ta aparece den Hulandes Standard. Por haña palabranan manera dushi (dushi, dushi), botika (botika kombiná ku botika), ayó (saludo), i eilandsraad (un tipo di konseho munisipal riba e islanan). Anteriormente, na 2005, alrededor di 500 palabra hulandes surinam a aparesé den e lista aki: afingisoep (sòpi di yuka), husselen (scrabble) i Sranan (krioyo surinam). Komo ku Antia no ta eksistí mas i Sürnam, ku Hulandes komo idioma ofisial, a bira miembro asosiá di Union di Idioma Hulandes, e término Hulandes Karibense ta wòrdu usá mas i mas pa e idioma Hulandes riba e islanan i na Sürnam. {{Appendix}} ----- Caribisch-Nederlands is de taalvariant van het Nederlands die gesproken wordt in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Deze variant wijkt op verschillende punten af van het Europees-Nederlands, zowel in uitspraak als in woordkeuze en grammatica. Op de Benedenwindse Eilanden (Aruba, Bonaire, Curaçao) is Papiaments de meest gesproken moedertaal, terwijl op de Bovenwindse Eilanden (Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius) Engels vaker de moedertaal is. ==Verschillen met Europees-Nederlands==: *Uitspraak: Er zijn verschillen in de uitspraak van klinkers en medeklinkers, en de intonatie kan anders zijn. * Woordenschat: Er zijn specifieke woorden en uitdrukkingen die in het Caribisch-Nederlands gebruikt worden, maar niet of minder vaak in Europees-Nederlands. * Grammatica: Er kunnen kleine grammaticale verschillen zijn, bijvoorbeeld in de volgorde van woorden of in het gebruik van bepaalde werkwoordstijden. * Invloed van andere talen: Papiaments: Op de ABC-eilanden heeft het Papiaments een grote invloed op het Nederlands. Veel Caribisch-Nederlandse woorden en uitdrukkingen zijn ontleend aan het Papiaments. Engels: Op de Bovenwindse eilanden heeft het Engels een grotere invloed. Ook hier zijn er invloeden merkbaar in de woordenschat en grammatica. * Onderwijs: In het basisonderwijs op de Benedenwindse eilanden wordt steeds meer onderwijs gegeven in het Papiaments. Het Nederlands wordt vaak als vreemde taal aangeboden. In het middelbaar onderwijs is het Nederlands wel de instructietaal. Op de Bovenwindse eilanden wordt in toenemende mate Engels gebruikt als instructietaal, ook in de Nederlandstalige scholen. * Conclusie: Caribisch-Nederlands is een levendige en diverse taalvariant die zich aanpast aan de lokale context en invloeden van andere talen ondergaat. ------ Hulandes ta un idioma oficial den Caribe Hulandes.<ref>https://taalunie.org/dossiers/22/nederlands-in-het-caribisch-gebied-en-suriname ]</ref> Omdat Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk geen omgangstaal is, maakt het onderwijs daar de omslag van moedertaalonderwijs Nederlands naar een vreemde taal aanpak. Hulandes semper tabata un idioma minoritario. Habladónan di Papiamentu tin bia ta konsiderá e Antianonan di abla Hulandes komo show-off, imitadó di e Hulandesnan. E label ey ta mas fuerte ora hende no ta dispuesto pa papia Papiamento. <ref>Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> Hulandes Antiano ta wòrdu distinguí for di Hulandes Standart pa e aksento. Bakhuis ta agregá ku Antianonan tambe ta agregá palabranan Papiamentu, ta konhugá verbonan Papiamentu na e manera Hulandes, i ta usa zonidonan típiko. Esaki ta conduci na frasenan manera: “Ai no,” “mi tin” “hopi,” “sakeerd” hopi potret pero nan ta “hodidu”! -- nl.wiki:[[:nl:Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden]]Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. Op de Benedenwindse ABC-eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) is de moedertaal vaak Papiaments, en op de Bovenwindse SSS-eilanden (Sint Maarten, Saba en Sint Eustatius) Engels. {{Appendix}} '''Caribisch‑Nederlands''', ook wel bekend als '''Antilliaans Nederlands''', is een in de ABC‑eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) gesproken vorm van het Nederlands, die sterk beïnvloed is door talen zoals Papiamento en Spaans. Het wordt gebruikt door Nederlandssprekenden op de eilanden, en bevat vaak woorden en zinsconstructies uit het Creooltaal Papiamento en regionale varianten. ==Gebruik en kenmerken== Spraak en schrijfwijze van Nederlands op de ABC‑eilanden mengen reguliere Nederlandse zinnen en woordenschat met Papiamentstalige of lokale uitdrukkingen. Voorbeelden hiervan zijn: * “hopi plaka verdienen” (veel geld verdienen) * “kabrieten in de koraal” (geiten op de erf) * “een pastechi eten” (een pasteitje eten) Dergelijke constructies behoren tot typische voorbeelden van Antilliaans Nederlands, waarin Papiamentse woorden (zoals hopi, plaka, pastechi) direct geïntegreerd zijn in het Nederlands. ==Sociolinguïstische context== In de lagen van de bevolking waar Nederlands als thuistaal wordt gesproken — vaak binnen families of in het onderwijs — wordt deze variant beschouwd als “tropisch Nederlands”. Sprekers worden in Nederland soms als dialectisch afwijkend ervaren en kunnen als “makamba” (Nederlander) worden bestempeld, vooral wanneer zij geen Papiamento spreken.<ref name="ntr">Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> De variant is te herkennen aan: *het gebruik van Papiamentse werkwoorden en woorden, *typische accenten, klankkleur en uitspraak, *de toepassing van regionale grammaticale structuren, zoals in: Ai no, ik heb hopi veel foto’s gesakeerd, maar ze zijn hodidu! == Aantal sprekers en taalgebruik == Hoewel het Nederlands in de Caribische delen van het Koninkrijk officieel is, wordt het meestal als tweede of derde taal gebruikt: in het dagelijks leven domineren Papiamento, Spaans en Engels. Op Bonaire is Nederlands moeders­taal voor ongeveer 15 % van de bevolking (2021), Spaans is even frequent; op Sint Eustatius en Saba ligt dat rond 4 % <ref>https://longreads.cbs.nl/the-caribbean-netherlands-in-numbers-2022/what-percentage-of-the-population-speaks-dutch/</ref> ==Identiteit en perceptie== De variëteit speelt een rol in identiteitsconstructie. Nederlandssprekende Antillianen voelen zich soms “niet helemaal thuis” in Nederland of in de Papiamentstalige gemeenschap, juist vanwege de gemengde taalstijl. Taalpuristen waarschuwen tegen het gebruik van Engelse of Spaanse leenwoorden in Papiamento, terwijl anderen juist blij zijn met de talenmix als onderdeel van de lokale identiteit.<ref name="ntr"/> == Vergelijking met andere niet-Europese Nederlandsvarianten == Nederlands wordt ook gesproken in de Caribische special gemeenten (Bonaire, Sint Eustatius, Saba), maar daar zijn andere varianten gangbaar, bijvoorbeeld Virgin Islands Creole Dutch. Die heeft, net als Antilliaans Nederlands, een sterke mix met andere talen.<ref>Welmoed Ventura, https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/gelijkenis-deens-antilliaans-creole-dutch-en-sranantongo/ Gelijkenis Deens-Antilliaans Creole Dutch en Sranantongo]</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Na [[Aruba]]''' e presencia di '''idioma Spaño''' ta significativo. E pais Caribense, cu [[Hulandes]] y [[Papiamentu|Papiamento]] como [[idioma ofisial|idiomanan oficial]], tin un gran cantidad di hablante di [[Spaño]]. Segun e censo di 2000, Spaño ta e di dos idioma mas papia riba e isla, despues di Papiamento. == Hablante di Spaño == Segun datonan di Censo 2010, 13.710 residente di Aruba ta papia Spañó como nan [[Lenga materno|idioma materno]].<ref>{{citeer web|url=https://www.cervantes.es/imagenes/File/espanol_lengua_viva_2019.pdf |titel=El Espanol: una lengua viva. Informe 2019|uitgever=Instituto Cervantes, pag. 9|datum= }}</ref> Na 2017 hablante di Spañó tabata representa 12.6% di e poblacion.<ref>{{citeer boek|nombre=Jesús|apellido={{v|Guanche}}|nombre2=Carmen|apellido2={{v|Corral}}|title=Diccionario etnográfico. Los pueblos del Caribe Insular y de México-Centroamérica|volume=Tomo I|year=2017|editorial=RUTH|isbn=9789590618154|capítulo=Cap. 5}}</ref> Esaki ta relaciona cu e emigrantenan for di paisnan hispano. Segun pais di origen e percentahe tabata, entre otro, 9.1% di [[Colombia]], 4.1% [[Republika Dominikano|Republica Dominicano]], 3.2% [[Venezuela]] i 1.1% [[Peru]].<ref name="cia.gov">{{en}}{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |title=Aruba |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |access-date=}}</ref> Si conta tur esunnan cu por comunica den Spaño, e cantidad total di hablante ta yega aproximadamente 93.500, o sea 85% di e poblacion Arubano. Pero solamente un di cada cinco persona ta uza Spaño como nan unico [[idioma]]. == Spaño den bida publico == No obstante di no ta un idioma oficial, e uso di Spaño ta sirbi metanan practico y ta extende den hopi aspecto di bida publico, reflehando su papel como idioma di contacto, identidad y comunicacion den e contexto multicultural di Aruba. E isla su proximidad cu [[Venezuela]] y [[Colombia]] y e fuerte contactonan religioso, comercial y cultural durante siglonan a contribui pa e uzo continuo na Aruba di Spaño.<ref>{{cite book|author=Ramirez, Catherine|title=La escogencia del idioma Español en el perfil de asignaturas en las escuelas de MAVO de Aruba|year=2016|editorial=[[Universidad de Curazao]]|url=https://www.worldcat.org/es/title/1029733877|location=Willemstad, Curacao}}</ref> Segun [[Johan Hartog|Hartog]] e influencia Spaño ta mas tanto notabel den e variante Arubano di Papiamento cu den e variantenan di Corsou y Boneiro.<ref name="Hartog"/> Den e sistema escolar, Spaño ta un materia obligatorio desde enseñansa basico, cuminsando den e di cinco klas bay dilanti.<ref>{{citeer web|auteur=Organización Panamericana de la Salud|titel=Aruba, perfil de país|url=https://www3.paho.org/hq/dmdocuments/2010/Salud_en_las_Americas_2007-Aruba.pdf|datum=2007 }}</ref><ref>Ministerio di Enseñansa di Aruba. Curriculum y Idioma den Sector Escolar.</ref> Ademas, varios canal di television for di Venezuela ta wordo ricibi sin problema riba e isla, ofreciendo noticia, entretenimento y programacion educativo na Spaño. Hopi radioemisora local ta inclui musica cu canto di [[Latinoamérika|Latino America]] den nan programacion, y den algun caso, ta transmiti programanan na Spaño. Den sector comercial, hopi empleado den tienda, restaurant y servicio publico ta comunica cu clientenan hispano den nan idioma nativo. Ora cu hende yega na un loket, e probabilidad ta halto cu nan por haci pregunta o haya informacion na Spaño. [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia catolico]] cu un comunidad grandi riba e isla ta ofrece misa regular na Spaño. Den algun bario, specialmente caminda comunidadnan hispano ta concentra, por tin borchi informativo cu dos of mas idioma, incluyendo Spaño. == Aspectonan sociolinguistico == Pa hopi residente, particularmente e migrantenan hispano di Colombia, Venezuela y Republica Dominicano, Spaño ta sigui sirbi como idioma principal na cas, den relacionnan familiar y comunidad religioso.<ref>Central Bureau of Statistics Aruba (2017). Migration and Population Report.</ref> Na nivel popular, Spaño ta keda un idioma di preferencia pa comunicacion informal den bario, mercado y luganan publico. Turistanan hispano, cu ta forma un porcion importante di e [[turismo]] entrante, tambe ta contribui na su visibilidad den bida diario Arubano. E [[multilingualismo]] na Aruba ta stimula un nivel halto di dominio pasivo di Spaño: hopi Arubiano por compronde Spaño aunke no ta papi’é activamente. E situacion aki ta refleha un [[diglosia]] dinamico, caminda Spaño ta sirbi mas na nivel informal y comunicativo, mientras cu Hulandes y Papiamento ta predomina den situacionnan formal, educativo y gubernamental. == Influencia di Spaño riba Papiamento den siglo 21 == E idioma oficial Papiamento ta un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu ta nace durante e periodo colonial for di e mescla di Spaño, [[Portugues]], Hulandes, [[Ingles]], [[Frances]] i Arawak. Gran parti (70%) di su vocabulario tin origen Spaño.<ref>[[Ronald Severing|Severing, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden#:~:text=Door%20hun%20geografische%20ligging%20en,eilanden%20genoemd%2C%20is%20het%20Papiaments. ''Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden''], literatuurgeschiedenis.org</ref> E isla di Aruba tabata pa mas cu un siglo parti di Imperio Spaño promé cu el a wordo cede na e Imperio Hulandes na aña [[1636]].<ref name="Hartog">{{cite book|author=[[Johan Hartog|Hartog, Johannes]]|title=Aruba: A Short History|year=2003|publisher=De Wit & Van Dorp Stores}}</ref> Aunke Papiamento ta ser considerá un idioma stabil, hopi [[Arubiano]] ta sinti cu su presencia ta birando menos, particularmente den contactonan cu emigrantenan hispano. Investigacion sociolinguistico a mustra cu e preocupacion no ta basa riba un cambio real, sino riba un “menasa simbolico” cu ta relaciona cu identidad y inclusividad di pertenencia.<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref> Un tema cu ta surgi frecuente den discusionnan publico y escolar ta e supuesta “contaminacion” di Papiamento cu palabra y structuranan Spaño. Algun ciudadano ta boga pa un Papiamento “puro”, afirmando cu influencia stranhero, particularmente di Spaño, por afecta e caracter crioyo di e idioma. E sintimento aki ta bira mas fuerte ora cu migrantenan nobo no ta haci esfuerso pa siña y papia Papiamento, sino ta keda den nan idioma materno.<ref>Carroll, Kevin S. (2010). [https://www.researchgate.net/publication/283245487_Language_maintenance_in_the_Caribbean_Examining_perceptions_of_threat_in_Aruba_and_Puerto_Rico'' Language maintenance in the Caribbean: Perceptions of threat in Aruba and Puerto Rico''], researchgate.net </ref> Estudionan recien, manera esun di Kester y Buijink (2023), a conclui cu aunke hopi Arubiano ta expresá preocupacion riba e futuro di Papiamento, e idioma mes no ta duna señalnan di bay atras.<ref name="Kester"/> Su uzo a keda halto den bida escolar, gobierno y medionan local, y e mes a demostra capacidad pa integra [[neologismo]]nan sin perde su esencia. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=es|oldid =161207719|titulo=Idioma español en Aruba}} {{References}} ;Lista di fuente * Allen, R. (2002). ''The Spanish Caribbean''. Cambridge University Press. }} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Idioma]] ------------- {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] tríphthongos, literalmente: ‘ku tres zonido’ òf ‘ku tres tono’) ta un kombinashon di tres zonido vocal cu ta pronunciá den un solo [[silaba]]. Den un triptongo, e tres vocal òf semivokal ta sigui un tras di otro sin interrupshon, formando un zonido monosilabico. Den [[fonetika]], un triptongo ta resulta di un movimiento kontinuo pero suave di e organonan di artikulashon for di un zonido di vocal pa otro, den un sekuénsia di tres zonido. Na kontraste ku un [[monoftongo]], ku tin un so zonido, òf un [[diptongo]] ku tin dos, un triptongo ta kontené tres zonido vocal den un so silaba. Importante pa nota ku un triptongo no ta meskos ku un sekuénsia disilabico di un diptongo sigui pa un monoftongo, kaminda por tin mas ku un silaba. Por ehempel, den aleman feuer [ˈfɔʏ.ɐ] (‘kandela’), e sekuénsia vocal ta dividí den dos silaba, i no ta un triptongo. Un triptongo tipiko ta forma pa un semivokal, sigui pa un vocal nukleo, i sigui pa un otro semivokal (por ehempel: /i̯/ + /a/ + /u̯/). Por existí tanto triptongonan orál komo nasal. == Ejempelnan == Den [[Papiamento]], triptongonan no ta hopi komun, pero por haña nan den palabra manera: biai (for di biaiha) kaiu (for di kaiu) huai (for di huai) Den [[kastellano]] (spañol), por haña triptongonan den palabra manera: miau Uruguay cambiáis == Referensianan == Martínez Celdrán, Eugenio. Manual de Fonética Española. Ariel Lingüística, 2001. Ladefoged, Peter. A Course in Phonetics. Cengage Learning, 2014. Crystal, David. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Wiley-Blackwell, 2008. -------------------------- Diptongonan komun den Papiamento Diptongo Tipo Ejèmplonan Nota ai Kreshente bai, traishon, baikèl vocal débil (i) tras vocal fuerte ei Kreshente sei, beisbol, trein oi Kreshente boi, koi, sopi ui Kreshente puiro, spruit, fluit ia Dekreshente biaha, rabia, familia vocal débil (i) prome vocal fuerte ie Dekreshente piedra, biento, piedra io Dekreshente nacional, religion ua Dekreshente lengua, francua, guahe ue Dekreshente pueblo, fuerte, muerto uo Dekreshente cuota, suave, actuosa menos komun 🗣️ Nota riba tipo di diptongo: Diptongo kreshente: e vocal débil (i, u) ta antes di vocal fuerte (a, e, o) → zonido ta subi. Diptongo dekreshente: e vocal débil ta despues di vocal fuerte → zonido ta baha. {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E articulacion ta consisti di un transicion suave den e frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta wordo percibi como un zonido continuo den un solo silaba. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. == Diptongo den Papiamento == Den [[Papiamentu|Papiamento]], un diptongo por wordo forma di un di e siguiente combinacionnan: == Vocal debil (i, u) + vocal fuerte (a, e, o) == Ehempel: * i-a → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-a → us'''ua'''l, a-u → bl'''au'''w, * i-e → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-e → f'''ue'''rte, e-u → '''eu'''caristia, * i-o → od'''io''', o-i → b'''oi'''cotia, * u-o → d'''uo''', o-u → bl'''ou'''sa. == Dos vocal debil (i + u, u + i) == Ehempel: * i-u → hud'''iu''', u-i → fl'''ui'''t === Tipo di diptongo === Dependiendo di e direccion di e transicion vocal, un diptongo por ta dividi den: * diptongo creciente → b'''ie'''nto, p'''ue'''blo, rab'''ia''' * diptongo decreciente → '''ai'''re, '''au'''mento, n'''ei'''shi Nota cu ora e zonido '''i''' ta na final di palabra ta skirbi '''ay''', '''ey''', '''oy''', '''uy'''.<ref>E regla aki no ta aplicabel pa e [[Ortografia di papiamentu|ortografia uza na Corsou y Boneiro]].</ref><br> Ehempel: * '''ay'''= cay - bay - caray - gay (homber) * '''ey'''= aworey - p'esey - t'ey - bedey - batrey * '''oy'''= coy - morocoy - haudoy - gogoy * '''uy'''= huy - puy - cuy - spruy {{Appendix}} == Lista di referencia == * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. * Goilo, E.R. (2002). ''Gramática di Papiamento''. De Wit Stores N.V. * [[Sidney Joubert|Joubert, Sidney M.]] (2015). ''Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu''. [[Fundashon pa Planifikashon di Idioma]]. * SIL International (2004). ''Papiamentu Phonology''. Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). ''Ortografía de la lengua española''. Madrid: Espasa Libros. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------- Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E ta consisti di un transicion suave den frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta percibi como un zonido continuo den un silaba unico. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. ==Formashon di diptongonan den Papiamentu== Den Papiamentu, un diptongo por wòrdu formá di un di e sigiente kombinashonnan: Un vocal débil (i, u) + un vocal fuerte (a, e, o) ehempel: baiskel biaha fuerte Dos vocal débil (i + u, u + i) ehempel: fluit hudui riu Tipo di diptongo: kreshente i dekreshente Dependiendo di e direkshon di e transishon vocal, un diptongo por ta: Kreshente (glide → vocal nuklear): ora e vocal débil ta na prinsipio. ehempel: biento pueblo rabia Dekreshente (vocal nuklear → glide): ora e vocal débil ta na fin di e diptongo. ehempel: aire aumento neishi Ortografia den fin di palabra Ora e zonido i ta na fin di palabra komo parti di un diptongo, e ta wòrdu skibí ku y: ay, ey, oy, uy ehempel: ay: cay, bay, caray, gay (hòmber) ey: aworey, p'esey, t'ey, bedey, batrey oy: coy, morocoy, haudoy, gogoy uy: huy, puy, cuy, spruy Un hiato ta un sekuencia di dos vocal ku ta pronunsiá separá, es decir, kada vocal ta forma su mesun silaba. E zonido no ta flòu komo den un diptongo, sino ta parti klaramente den dos unidat silábiko. Un hiato ta forma tipikamente den e sigiente kasonan: Dos vocal fuerte: poeta, maestro, teatro Vocal fuerte + vocal débil acentuá: país, María, baúl Den kaso di hiato, e zonido ta interrumpí, i kada vocal ta tuma su propio énfasis den pronunsiashon. Referencia * Goilo, E.R. (2002). Gramática di Papiamento. De Wit Stores N.V. * Joubert, Sidney M. (2015). Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu. Fundashon pa Planifikashon di Idioma. * SIL International (2004). "Papiamentu Phonology". Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). Ortografía de la lengua española. Madrid: Espasa Libros. * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. --- == Diferencia entre diptongo y hiato den Papiamento == {| class="wikitable" style="text-align:left" width="75%" |- ! Tipo ! Combinacion<br> di vocal ! Ehempel ! Division<br> silabico ! Remarke |- |rowspan="6" style="background:#FFD700|Diptongo|| style="text-align:center" |i + a || biaha || bia-ha ||vocal debil + fuerte, un silaba |- | style="text-align:center" |u + e || fuerte || fuer-te || vocal debil + fuerte |- | style="text-align:center" |i + e || biento || bien-to || diptongo creciente |- | style="text-align:center" |e + i || neishi || nei-shi || diptongo decreciente |- | style="text-align:center" |u + i || hudiu || hu-diu || dos vocal debil, un silaba |- | style="text-align:center" |i + u || riu || riu || un silaba |- | rowspan="3" style="background:#FF9000| Hiato || style="text-align:center" |a + i || caida || ca-i-da || vocal fuerte + debil, dos silaba |- | style="text-align:center" |o + e || poeta || po-e-ta || dos vocal fuerte, dos silaba |- |style="text-align:center" | o + a || oasis || o-a-sis || dos vocal fuerte, dos silaba |- |} [[:Kategoria:Idioma]] Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea y cu no ta inseparabel. Pues e ta consisti di e articulacion di dos vocal, un tras di otro, sin interupcion, produciendo un transicion suave den e frecuencianan di zonido cual ta caracterisa cada un di e dos vocalnan. Fonologicamente, dos vocal cu ta articula di e manera aki ta forma parti di e mesun [[silaba]]. Dependiendo di e tono ta haci distincion entre un diptongo creciente y un diptongo decreciente.<br> Ehempel: ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “cu tres zonido”, òf “cu tres tono”) ta un forma cu ta forma parti di un [[palabra]]. Casi semper e lo ta un [[vocal]] será mas un vocal habrí sigui pa un otro vokal será, formando un “triptongo”. Den [[fonétika|fonetica]], un '''triftongo''' ta un combinacion di vocal monosilabico cu ta encera un movecion rapido pero suave di e articulador di un calidad di vocal pa otro cu ta pasa riba un tersera parti. Miéntras ku vokalnan “puru”, òf monoftongonan, ta wòrdu bisa ku nan tin un posishon di artikuladó di meta, diftongonan tin dos i triftongonan tres. Triptongo no mester wordo confundi cu secuencia disilabico di un [[diptongo]] sigui pa un monoftongo, manera na aleman "feuer" [ˈfɔʏ.ɐ] ‘kandela’, caminda e vocal final ta mas largo cu esnan hañá den triptongo. Triptongo (for di griego : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “ku tres zonido,” òf “ku tres tono”) ta e nòmber duná na e kombinashon di un zonido semivokal , un zonido vokal i un zonido semivokal emití den un solo esfuerso vokal. Triptongo ta wòrdu dividí den oral y nasal. Den un triptongo tres vocal (of semivocal) ta un combinacion di tres zonido vocal hunto, cu ta forma un zonido. ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[linguistica]], '''singular''' ([[latin]]: ''singularis'', cu ta nifica “unico” of “solitario”) ta un termino gramatical cu ta referi na un forma di [[palabra]] cu ta indica un solo hende, cos, obheto, luga of idea. E ta contrasta cu e forma [[plural]], cu ta referi na mas cu un. == Uzo di singular == E singular ta e forma standard di un palabra den e gran mayoria di idioma, sin ningun modificcion special. E cambio ta bin pa palabranan den plural. Mescos den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma singular ta basico, unda un sustantivo ta presenta su mes, sin indica cantidad. E ta sirbi pa nombra un solo entidad.<br> Ehempel: * buki → un buki * mucha → un mucha homber * rosa → un flor * idea. → un solo pensamentu == Relacion cu artikulo y adhetivo == Un sustantivo den singular regularmente ta acompaña pa un articulo singular (manera un, e) y adhetivo cu ta acordá cu género y número.<br> Ehempel: * e rosa dushi * un cas grandi == Cambio pa plural == Pa pone un sustantivo singular den forma [[plural]], Papiamento normalment ta agregá -nan na fin di palabra. Sinembargo, e regla aki tin espeshonalidadnan y depende di ortografia y uso. Ejèmplo: buki → bukinan ros → rosnan idea → ideanan == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Plural''' ([[latin]]: pluralis, ku ta nifiká “di más ku uno”) ta un termino gramatikal ku ta referí na un forma di palabra ku ta indiká más ku un hende, kos, lugá of idea. E ta kontrastá ku e forma [[singular]], ku ta indiká un solo ente. == Uso den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], forma plural ta forma derivá di un sustantivo singular pa indiká ku tin más ku un di esaki. Ehempel: * buki → buki''nan'' * ros → ros''nan'' * muchu → mucha''nan'' == Formacion di plural == Den ortografia di Papiamento, e forma plural generalmente ta forma pa agregá e sufijo -nan na e sustantivo singular. E regla ta aplica pa hende, animal, kos, lugar y tambe idea abstracto. Ehempel: * cas → kasnan * idea → ideanan * persona → personanan == Plural eksplisito y implicito == Papiamento tambe por indiká pluralidad den otro manera, manera pa medio di un palabra ku ta indiká kantidat (manera hopi, tur, algun), aunque e sustantivo keda den forma singular. Pero den uso formal, ta preferibel pa pone e palabra den forma plural. Ejèmplo: hopi hende tur mucha ta contento == Komparashon ku otro idioma == Den otro idioma, manera español of inglés, forma plural por envolví kambio di letra, agregashon di sufijo otro ku -nan, of regla irregular. E forma di plural ku -nan ta un karakterístika partikular di Papiamento. == Referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] '''Silaba''' (na inglés: ''syllable''; na hulandés: ''lettergreep'') ta un unidad ritmico di zonido den un [[palabra]]. Un silaba ta normalmente forma pa un solo [[vocal]] of un combinacion di [[consonante]] y vocal, cu ta wordo pronuncia manera un solo impulso di bos. Den [[linguistica]], e analisis di e silaba ta un aspecto esencial den [[fonologia]], [[ortografia]], y e forma di rima den [[poesia]]. E structura di silaba por varia segun idioma, pero tur idioma tin algun forma di silaba den su sistema linguistico. Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], silabacion ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra.<br> Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do == Structura di silaba == E structura general di un sílaba ta consisti di tres segmento agrupa den dos componente: * ''Onset'': Un consonante of grupo di consonante, obligatorio den algun idioma, opshonal of hasta restringi den otronan * ''Rima'': ta consisti di un: ** ''nucleo'': e vocal principal di e silaba (obligatorio) ** ''coda'': e consonante of grupo di consonantenan despues di e vocal (opshonal) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. * Bo: onset = "b", nucleo = "o" * Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * [[Jossy Mansur|Mansur, Jossy M.]] (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (di 7 edicion). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] Núkleo (ν): Un konsonante vokal òf silábiko, obligatorio den mayoria idioma Coda (κ): Un konsonante òf grupo di konsonante, opshonal den algun idioma, altamente restringí òf prohibí den otronan Un silaba por consisti di tres parti principal: * '''Onset''': e consonante of consonantenan na comienso (optativo) * '''Nucleo''': e vocal principal di e silaba (obligatorio) * '''Coda''': e consonante of consonantenan despues di e vocal (optativo) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. — Bo: onset = "b", nucleo = "o" — Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda [[:Kategoria:Linguistica]] Silabacion den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma di e silabanan ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra. Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do -------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[fonétika|fonetica]], '''consonante''' (na [[Ingles]]: ''consonant''; na [[Hulandes]]: ''medeklinker'') ta un [[zonido]] di bos, forma pa un coriente di aire cu ta topa cu un of otro obstaculo, sea parcial of total, den e tracto vocal (boca y garganta). E ta un di e dos tipo principal di zonidonan di bos, e otro ta e [[vocal]]. Contrario na un [[vocal]], un consonante ta rekeri un tipo di tapamento, estorbo, of contacto den boka, como na nivel di e labionan, e lenga, of e dente, pa forma zonido. E palabra “consonante” ta bini di [[Latin]] ''consonans'', cu ta nifica “zonido cu ta zona hunto” (''con'' = hunto, ''sonare'' = zona). Tradicionalmente, consonantenan ta wordo considera zonido cu no por existi sin un vocal acerca. == Aplicacion == === Papiamento === Den e idioma [[Papiamentu|Papiamento]], por haña varios consonante den uso diario. E cantidad di consonante por varia segun e dialecto, pero generalmente e siguiente letternan ta representa consonante den e alfabet: '''B, C, D, F, G, H, J, K, L, M, N, P, R, S, T, V, W, Y, Z''' E letter '''Q''' casi no ta wordo uza; generalmente e ta wordo substitui/suplantá pa 'K'. E letter '''X''' ta usa solamente den palabra stranhero. Tur palabra den Papiamento ta contene un of mas consonante, cu ta forma [[silaba]]nan hunto cu e vocalnan. {| class="wikitable" width="65%" ! colspan=2 | Vocal || Balor na Papiamento<br> {{ABW|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel || Balor na Papiamentu<br> {{CUW|bandera}}/{{BON|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel |- | colspan=2 | b || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ala, ca'''b'''a || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ibu, fa'''b'''or |- | rowspan=2 | c || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}} || style="text-align:center" | /s/ || mere'''c'''e, ha'''c'''i || style="text-align:center" | /s/ || '''C'''ecilia |- | elsewhere || {{IPA|/k/}} || '''c'''aminda, '''c'''la || style="text-align:center" | /k/ || '''C'''aracas |- | colspan=2 | ch{{ref|dig|b}} || {{IPA|/tʃ/}} || '''ch'''ikito || style="text-align:center" | /tʃ/ || '''ch'''api |- | colspan=2 | d || style="text-align:center" | /d/ || '''d'''ocumento, '''d'''al || style="text-align:center" |/d/ || '''d'''uru, '''d'''ede |- | colspan=2 | dj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/dʒ/}} || '''dj'''aca || style="text-align:center" | /dʒ/ || '''dj'''ente || |- | colspan=2 | f || style="text-align:center" | /f/ || '''f'''ama || {{IPA|/f/}} || '''f'''òrki || |- | rowspan=2 | g || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}}, final || style="text-align:center" | /x/ || '''g'''esto, ma'''g''' || style="text-align:center" | /x/ || mar'''g'''en, brù'''g''' || |- | before unstressed {{angbr|e}}, elsewhere || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''arganta, san'''g'''er || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''osa, man'''g'''el || |- | colspan=2 | h || {{IPA|/h/}} || '''h'''asta, '''h'''abilidad || {{IPA|/h/}} || '''h'''ari, '''h'''eru || |- | colspan=2 | j{{ref|loan|a}} || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''j'''ong, '''j'''as<br>'''J'''uan || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''J'''an Thiel<br>'''J'''ulia || Some places still maintain their old spelling, e.g. Salinja. Here the {{angbr|nj}} is pronounced {{IPA|/ɲ/}}. |- | colspan=2 | k || {{IPA|/k/}} || '''k'''ishiki, '''k'''ere || {{IPA|/k/}} || '''k'''enta, se'''k'''reto || |- | colspan=2 | l || {{IPA|/l/}} || '''l'''ista, '''l'''aba || {{IPA|/l/}} || '''l'''esa, k'''l'''a || |- | colspan=2 | m || {{IPA|/m/}} || '''m'''ucha, pre'''m'''io || {{IPA|/m/}} || '''m'''an, la'''m'''pi || |- | rowspan=2 | n || before {{angbr|co}}, {{angbr|cu}}, {{angbr|g}}, {{angbr|k}},<br>final except after stressed vowel || {{IPA|/ŋ/}} || ma'''n'''go, pa'''n''' || {{IPA|/ŋ/}} || a'''n'''ker, bo'''n''' || In Papiamento, {{angbr|c}} followed by {{angbr|o}} or {{angbr|u}} would be pronounced as a {{IPA|/k/}} (see below), thus having the same effect on the {{angbr|n}} as {{angbr|k}} would. |- | elsewhere || {{IPA|/n/}} || '''n'''atural, te'''n'''e, algu'''n''' || {{IPA|/n/}} || '''n'''echi, he'''n'''de, tempra'''n''' || |- | colspan=2 | ñ || {{IPA|/ɲ/}} || a'''ñ'''a, so'''ñ'''o || {{IPA|/ɲ/}} || ba'''ñ'''a, '''ñ'''apa || |- | colspan=2 | p || {{IPA|/p/}} || '''p'''ipa, ado'''p'''ta || {{IPA|/p/}} || '''p'''alu, sa'''p'''u || |- | colspan=2 | q{{ref|loan|a}} || {{IPA|/k/}} || '''q'''uesillo || {{IPA|/k/}} || '''Q'''uebec || |- | colspan=2 | r || {{IPA|/r/}} || te'''r'''a, '''r'''osa || {{IPA|/r/}} || ba'''r'''ba, pode'''r''' || |- | colspan=2 | s || {{IPA|/s/}} || '''s'''aya, '''s'''ucu || {{IPA|/s/}} || kru'''s''', pa'''s'''a || In Papiamento, the {{angbr|s}} has a {{IPA|/ʃ/}} sound in words ending in -sion. In Papiamentu, it is written as -shon. |- | colspan=2 | sc || {{IPA|/s/}} || adole'''sc'''ente, pi'''sc'''ina || || || |- | colspan=2 | sh{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''imis || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''ete || |- | colspan=2 | t || {{IPA|/t/}} || '''t'''in, '''t'''ata || {{IPA|/t/}} || '''t'''rapi, ri'''t'''mo || |- | colspan=2 | v || {{IPA|/b/}}<br>{{IPA|/v/}} || '''v'''iuda<br>di'''v'''orcio || {{IPA|/v/}} || '''v'''erbo, '''v'''itamina || |- | colspan=2 | w || {{IPA|/w/}} || '''w'''ega || {{IPA|/w/}} || '''w'''owo || |- | colspan=2 | x{{ref|loan|a}} || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || e'''x'''amen, cone'''x'''ion, refle'''x'''ion || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || || |- | colspan=2 | y || {{IPA|/j/}} || '''y'''ama, ha'''y'''a || {{IPA|/j/}} || '''y'''uda, ka'''y'''ente || |- | colspan=2 | z || {{IPA|/z/}} || '''z'''ona || {{IPA|/z/}} || '''z'''eta || In Papiamento, the {{angbr|z}} has a {{IPA|/s/}} sound in words ending in -eza, -anza or with a {{angbr|z}}. In Papiamentu, they are written as -esa and -ansa. |- | colspan=2 | zj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''eito || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''ar || | colspan=2 | ù || || || style="text-align:center" |/ʏ/ || b'''ù'''s, y'''ù'''frou |- | colspan=2 | ü || || ||style="text-align:center" | /y/ || h'''ü'''r |- |} == List di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (7th ed.). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Sustantivo''' (na [[Ingles]]: ''noun''; na [[Hulandes]]: ''zelfstandig naamwoord'') ta un tipo di [[palabra]] den gramatica cu ta sirbi pa nombra hende, luga, cos, idea, of otro ser, sea concreto of abstracto. E palabra “sustantivo” mes ta bini di [[Latin]] substantia, ku ta nifiká “substancia” of “loke ta di esencia”. == Rol den frase == Den un frase, un sustantivo ta generalmente e sujeto of e objeto di un verbo. E ta e elemento ku e verbo ta referí na dje, i regularmente ta precedí of sigui pa un [[artikulo]] (manera “un”, “e”, “esey”) of un [[adhetivo]]. == Clase di sustantivo == Sustantivonan por wordo dividí den varios kategoria: '''Sustantivo komun''': nombra hende, kos of lugá den manera general, por ehèmpel: mùsiko, buki, isla. '''Sustantivo propio''': nombra spesífiko pa hende, lugá of entidad, i ta skibí ku mayuscula, manera: Maria, Aruba, Google. '''Sustantivo konkretu''': nombra kos ku por wordo mira of tuma, manera: mesa, silla, barco. '''Sustantivo abstrakto''': ta referí na idea, sentimiento of estado, manera: amistat, libertat, konsenshi. == Género y número == Tur sustantivo den Papiamento tin un [[género gramatikal]]: ta òf masculino òf femenino. E género ta influenshá e forma di artikulo y adhetivo ku ta akompañ'é (por ehèmpel: e homber vs e muher). Tambe, sustantivonan por ta den forma [[singular]] (un solo) of [[plural]] (más ku un), manera: buki / bukinan, muchanan / mucha. == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. * Trupia, Sandro (1995). ''Linguistica generale e grammatica''. Zanichelli. [[:Kategoria:Gramatika]] [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------- {{Databox}} '''Kontakto di idioma''' en.wiki:Contacto di idioma ta sosodé ora ku papiadónan di dos òf mas idioma òf variedat ta interkambiá ku i influensiá otro. E estudio di kontakto di idioma ta wòrdu yamá lingwístika di kontakto. Kontakto di idioma por sosodé na fronteranan di idioma,[1] entre idiomanan di adstrato, òf komo resultado di migrashon, ku un idioma intrusivo ku ta fungi komo sea un superstrato òf un substrato. Ora ku papiadónan di diferente idioma ta interkambiá estrechamente, ta tipiko pa nan idiomanan influensiá otro. Kontakto intensivo di idioma por resultá den konvergensia òf releksifikashon di idioma. Den algun kaso un idioma di kontakto nobo por wòrdu kreá komo resultado di e influensia, manera un idioma pidgin, krioyo òf miksto. Den hopi otro kaso, kontakto entre hablantenan ta sosodé ku efektonan duradero na eskala mas chikí riba e idioma; esakinan por inkluí e prestamo di palabranan di prestamo, kalku, òf otro tipo di material lingwístiko. Multilingwismo tabata komun durante gran parti di historia humano, i awendia mayoria hende na mundu ta multilingual.[2] Hablantenan multilingual por partisipá den kambio di kódigo, e uso di vários idioma den un solo kombersashon. Métodonan for di sosiolingwístika[3] (e estudio di uso di idioma den sosiedat), for di lingwístika di korpus i for di lingwístika formal ta wòrdu usá den e estudio di kontakto di idioma. ---------- [https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250524.pdf Celebra ta de vez en cuando, trabao ta continuo], Bon Dia Aruba, Rubrica Asina bon Nos Papiamento ta? (24 di mei 2025) Como medio di comunicacion nos posicion ta diferente, ya cu nos ta para meymey di e desaroyo di nos idioma a base diario. Esey ta duna un obligacion extra, pasobra loke nos ta publica ta pasa bao wowo di miles di lector diariamente. Mihor nos percura anto pa skirbi di tal forma cu nos ta respeta loke tin, pero di otro banda ta mira lo valioso di e entrada continuo di palabra nobo den nos idioma y usa nan di forma apropia.Den e casi cuatro aña di existencia di e column aki, nos a toca un sinfin di tema, semper di forma critico, sin ofende ningun hende. Na ocasion di e promer aniversario, na augustus 2022, nos a publica un lista di e topiconan cu nos ta trata den e aña ey, di forma critico. Esakinan ta duna un bon impresion di e amplitud di e temanan y a la vez ta mustra cu ainda tur ta relevante. Un resumen: * Aki, akinan, akinanan... tocante uso innecesario y excesivo di ‘nan’ * Uso innecesario y excesivo di ‘wordo’ o ‘ser’ * Paso o pasobra? Papia y skirbi ta dos cos diferente * Atende cu... o atende? Atende un asunto cu un persona; no atende cu un asunto * ‘Encuanto di’ y ‘tocante di’, tambe ‘durante di’: uso incorecto y innecesario di e palabra ‘di’ Contra? O Contra di...? * Uso corecto di ‘na’ den diferente contexto; ki ora ‘den’ y ki ora ‘na’? * Palabra modifica incorectamente: ‘nombracion’, ‘comportacion’, ‘cargacion’ (nombramento; comportamento; cargamento) * Parha o pahra...? Un palabra modifica recientemente * Tabatin o tabata tin...? Kico ta corecto? * Gobernado o Gobernador... Ta usa e ‘r’ si of no? * Diferencia entre idioma papia y skirbi * Agradable o agradabel...? Tocante origen Portugues/Spaño di e variantenan Directiva o ‘Hunta di Directiva’ Con pa adopta termino corectamente * Ki ora un palabra ta bira ‘Papiamento’...? * E proceso di adopcion y adaptacion Reforza, enforsa, reenforsa...? Palabra adopta di diferente fuente, reemplazando palabra existente caba “Esey no tin di haber cu…?” Corecto, of no? Origen di e expresion Compromiso, compromis, compromise...? Mesun palabra, adopta di diferente banda * Di dje, den dje, di unda e ‘dje’ ta bin...? * Doble negacion: ki ora si y ki ora no? * Uso di distincion di genero masculino/femenino * Ortografia uniforme un reto...? Variedad di ortografia cu medionan ta haya di tur banda * Terminonan opuesto: ‘progresivo’ o ‘progresista’; ‘conservativo’ o ‘conservador’? * Entre ‘advertencia’ y ‘advertentie’; uso corecto of no? Curasha o encurasha...? Reforza o reenforza...? Uso corecto of no?Pret of leuk...? Eigenlijk of...? Influencia di Hulandes den Papiamento Pa of Pa...? Para o por...? Voor of door...? Origen di nos ‘pa’ * E la bay o el a bay? Kico ta corecto? * Tocante eror gramatical cu casi no ta ripara... ‘Loke ta’ o ‘loke cu ta’? * Paris o Parijs? Londen, London o Londres? Variedad den nomber geografico...Nacionnan Uni o United Nations; IMF o FMI...? Cual idioma tin preferencia...? * Entre desaroyo liber y formalisacion di idioma: ki rumbo pa tuma? Papiamento manera papia..., o skirbi? * Tocante uso di ‘es’, ‘esnan’, ‘esunnan’...‘Cune’ o ‘cu nan’: * Tocante erornan cu no ta detecta facilmente...Papiamento ta rico na diferente tipo di vocal; a traves di influencia diverso * Algo mas di nos herencia Portugues; un exploracion den nos vocabulario. Nota: si bo ta desea pa nos trata un tema specifico atrobe, o mas amplio, laga nos sa via reaccion riba Facebook, o un mail na bondia.aruba@gmail.com --------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Educacion Profesional Intermedio''' (EPI) ta enseñansa riba nivel MBO (''Middelbaar Beroepsonderwijs'') na [[Aruba]]. E ta encera ... Colegio EPI ta e unico instituto di enseñansa riba nivel MBO na Aruba., situa den Venusstraat 3 na Oranjestad?? == Colegio EPI == A funda Colegio EPI riba prome di augustus 1997. Ta ofrece educacion na nivel 3, 4 y 5 consistiendo di e unidadnan; Salubridad & Servicio, Economia, Hospitalidad y Turismo y Ciencia & Tecnologia.<ref>[https://24ora.com/na-colegio-epi-partido-futuro-a-gana-eleccion-cu-nuebe-asiento/ Na Colegio EPI partido FUTURO a gana eleccion cu nuebe asiento], 24ora.com (2 di december 2024 </ref> Na aña 2022 Colegio EPI a introduci ocho estudio nobo. Na tur por scoge entre 13 diferente estudio, manera: Allround medewerker Information Technology Systems and Devices, Expert Information Technology Systems and Devices, Elektrotechniek, Allround Assistant Business Services, Business Administration & Control Specialist, Certified Cook, Associate of Applied Science in Culinary Arts, Zelfstanding Medewerker Travel & Hospitality, Leidinggevende Travel & Hospitality, Associate Of Science Degree in Hotel and Restaurant Management, Verpleegkundige, Verzorgende y Social Pedagogische Medewerker. Colegio EPI ta conta cu mas di 2000 studiante y mas cu 74% di nan ta logra termina nan estudio cu exito. [[:Category:Enseñansa]] [[:Category:Aruba|Enseñansa]] ---------------------------- == Arte di Palabra == '''Arte di Palabra''' ta un competensia literario ku partisipashon di hoben di Aruba, Boneiru i Korsou. (zie nl.wiki) Meta di e evento ta pa promove amor pa cultura di idioma Papiamento y aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y e desaroyo di dominio di idioma. == Historia == E evento di Arte di Palabra ta existi for di aña 2000 i a cuminsa na Korsou. Ange Jessurun, consulente di Papiamento e tempo ey, a krea e evento pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y [[haiku]]. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. == Publikashon == *Pòtpurí Arte di Palabra 2009, kolekshon di e miho obranan propio 2000-2008 *Pòtpurí Arte di Palabra 2014, bundel van de beste eigen werken 2009-2013 *Pòtpurí Arte di Palabra 2019, bundel van de beste eigen werken 2014-2018<ref>{{citeer boek|url=https://data.swpportal.com/upload/books/files/pdf.php?hash=f612ef13d53ec151f70f21767b8546f4&filename=potpuri-arte-di-palabra-2019_inkijkexemplaar.pdf|taal=pap|werk=Arte di Palabra|titel=Pòtpurí Arte di Palabra 2019|datum=|bezochtdatum=10 september 2019}}</ref> nl.wiki:Arte di Palabra ta un kompetensia den Papiamentu pa hóbennan den enseñansa sekundario na Aruba, Bonaire i Kòrsou. Nacemento For di aña skolar 1998-1999 "Papiaments" a bira un asignatura obligatorio den enseñansa sekundario na Kòrsou. E dato aki a duna e impulso pa e inicio di Arte di Palabra, cu na aña 2000 a tuma luga pa prome biaha na Curaçao. For di aña 2006 ta organisá kareda na Bonaire i for di aña 2009 tambe na Aruba. Arte di Palabra ta tuma lugá tur aña i su meta ta pa desaroyá talento literario hóben i literatura pa mucha papiamentu dor di recitashon di poema i konta storia. E kompetensia tin tres kategoria di presentashon: poesia, haiku i relato kòrtiku. Kada kategoria ta dividi den dos grupo: klasnan di skol 1-2 i klasnan di skol 3-6. Den klasnan 1 i 2 ta trata di poemas i storianan eksistente i den klasnan mas haltu ta trata di obranan original (propio). E evaluashon ta distinguí entre trabou propio i trabou eksistente. E finalistanan for di e rondonan di klasifikashon na Aruba, Bonaire i Kòrsou lo kompetí ku otro den e ronde final.[1] 1] E final di Arte di Palabra ta pasa pa tur isla i ta dirigí dor di e Stichting Arte di Palabra ku sosten di Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch gebied. E final ta generalmente konektá ku e entrega di e premionan di Tapushi Literario na honor di e ikonanan kultural na Aruba, Bonaire i Kòrsou. {{Appendix}} NOTES DIA 29 di juli 2021 a tuma lugar na Aruba, na Cas di Cultura, final di e competencia literario Arte di Palabra, cu participacion di hoben di Aruba, Boneiro y Corsou.<ref>https://www.awemainta.com/newspapers/AM210810/offline/download.pdf Arte di Palabra un celebracion na, di y pa Papiamento di kita sombre], Awemainta, 10 ougustus 2021. Rekupera ougustus 2021</ref> Fundacion Lanta Papiamento (FLP) tabata presente y a keda encanta, un biaha mas. Tabata un fiesta di berdad cu a pone enfoke riba Papiamento su rikesa y bunitesa cultural y riba e creatividad y dominio di idioma Papiamento di nos hobennan. E anochi tabata cuadra exactamente cu e meta di e evento cultural aki: Promove amor pa cultura di nos idioma Papiamento. Enrikece nos idioma cu creatividad di nos hubentud. Den sala tabata reina un entusiasmo y alegria y e hobennan a mustra aprecio pa cada un di e participantenan. Tur participante tabata haya un ovacion cu hasta pitamento cu ‘vuvuzela’. UNION t’e palabra cu ta caracterisa e evento aki, union cultural y social entre Aruba, Corsou y Boneiro. Arte di Palabra den tur sentido di palabra ta un celebracion di Papiamento, e idioma unificado di e islanan aki. Masha pabien n’e hobennan participante, na nan docentenan y n’e organisadornan! ===Historia cortico=== Arte di Palabra ta existi for di aña 2000. Señora Ange Jessurun kende tabata consulente di Papiamento e tempo ey, a cuminsa cu e evento aki na Corsou, pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y haiku. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch Gebied ta yuda den financiamento di biahe y estadia. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. Y importante pa menciona, t’e publicacionnan cu Arte di Palabra a produci caba: Pòtpurí Arte di Palabra 2009, cu e mihor obranan di 2000-2008: Pòtpurí Arte di Palabra 2014, cu e mihor obranan di 2009-2013: Pòtpurí Arte di Palabra 2019, cu e miho obranan di 2014-2018. Por bisa cu e coleccionnan aki ta bon material literario pa cualkier lesado y bon material cu por uza den scol. {{Appendix}} Arte di Palabra ta aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y ta masha importante den desaroyo di dominio di idioma. ---------------- '''Modern Hebrew''' ({{lang-he|עברית חדשה}}, ''ʿivrít ḥadašá[h]'', {{IPA-he|ivˈʁit χadaˈʃa|}}, ''[[Literal translation|lit]].'' "Modern Hebrew" or "New Hebrew"), also known as '''Israeli Hebrew''' and generally referred to by speakers simply as '''Hebrew''' ({{lang|he|עברית|}} {{transliteration|he|Ivrit}}), is the form of the [[Hebrew language]] that was [[Revival of the Hebrew language|revived as a spoken language]] in the late 19th and 20th centuries, and the standard form of Hebrew spoken today. It is the official language of the [[State of Israel]]. Among [[Canaanite languages]], Modern Hebrew is the only one spoken today.<ref>{{cite book |author1=Huehnergard, John |url=https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |title=The Semitic Languages |author2=Pat-El, Na'ama |publisher=Routledge |year=2019 |isbn=9780429655388 |page=571 |access-date=2021-02-18 |archive-date=2023-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230701134731/https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |url-status=live }}</ref> ----------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Flag of the Governor of Curaçao.svg|thumb|300px|Bandera di Gobernador di Kòrsou]] '''Gobernador di Korsou''' ta e representante di e monarka [[Hulanda|hulandes]] (hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]]) na [[Kòrsou]]. A instituí e posishon dia [[10 di òktober]] [[2010]] ku Korsou su status komo pais outónomo denter di [[Reino Hulandes]]. Riba nominashon di e mandatario hulandes pa relashonnan di Reino, e monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un término di seis aña; esaki por wòrdu prolonga te maximalmente 12 aña. E gobernador ta dispone di un sekretariado, e gabinete di gobernador, i ta wòrdu asesorá pa e Konseho di Konsulta, konsistiendo di minimo sinku miembro, apuntá pa e gobernador. E '''Gobernador di Aruba''' ta e representante di e hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]] na [[Aruba]]; esaki ta conforme stipulacion den [[Constitucion di Aruba]] (''Staatsregeling van Aruba'').<ref>Articulo II.1 Staatsregeling van Aruba (AB 1987 nr. GT 1)</ref> E posicion a keda institui desde prome di januari 1986 ora Aruba a haya su status como [[Status aparte di Aruba|pais autonomo dentro di Reino Hulandes]]. E monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un termino di seis aña; esaki por wordo prolonga te maximalmente 12 aña. == Facultadnan di gobernador == Facultadnan di e Gobernador di Aruba ta subdividi den e facultadnan asigna na su persona mediante [[ley]] como organo di e Reino y como organo di e pais Aruba. De gouverneur heeft twee taken: hij vertegenwoordigt en verdedigt de algemene belangen van het Rijk en is hoofd van de regering van Curaçao. Hij is tevens vertegenwoordiger op Curaçao van het staatshoofd van het Koninkrijk. Als hoofd van de landsregering is de gouverneur onschendbaar.<ref>Bij ambtsmisdrijven moet hij echter terechtstaan bij de [[Hoge Raad der Nederlanden]]. Bij overige misdrijven kan per Koninklijk Bevel of door de Tweede Kamer vervolging worden bevolen bij de bevoegde rechter in Den Haag.</ref> De gouverneur oefent de uitvoerende macht uit met als verantwoordelijken de ministers, die verantwoording moeten afleggen aan de [[Staten van Curaçao]]. De gouverneur heeft geen politieke verantwoordelijkheden en maakt geen onderdeel uit van het kabinet. Tijdens de formatie speelt de gouverneur een rol bij het aanwijzen van de formateur. In 2012 leidde dit tot onrust, toen gouverneur Goedgedrag tegen de zin van de zittende (demissionaire) ministers, maar op verzoek van de meerderheid van de Staten, een formateur aanwees om een waarnemend kabinet te vormen. De gouverneur wordt door het staatshoofd aangewezen voor een periode van zes jaar op voordracht van de bewindspersoon voor koninkrijksrelaties van het Koninkrijk (en tegelijk van het land Nederland). Deze periode kan worden verlengd tot maximaal één termijn. De gouverneur wordt bijgestaan door zijn secretariaat, het kabinet van de gouverneur, en wordt geadviseerd door de Raad van Advies, bestaande uit ten minste 5 leden, aangewezen door de gouverneur. == Lista == Op 10 oktober 2010 werd Curaçao een land binnen het [[Koninkrijk der Nederlanden]]. Voor deze datum vertegenwoordigde de [[Lijst van gouverneurs van de Nederlandse Antillen (1954-2010)|gouverneur van de Nederlandse Antillen]] onder meer Curaçao. E promé gobernador di Kòrsou tabata [[Frits Goedgedrag]], kende tambe tabata e último [[gobernador di Antia Hulandes (1954-2010)|gobernador di Antia Hulandes]] prome ku esaki a wordu disolbi dia [[10 di òktober]] [[2010]].<ref>RNW.nl - [https://web.archive.org/web/20110120003916/http://www.rnw.nl/caribiana/article/gouverneurs-voor-curacao-en-sint-maarten Gouverneurs voor Curaçao en Sint Maarten]</ref> {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !! Nòmber !! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | | 2010 - 2012 | [[Frits Goedgedrag]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2012 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | (interino) |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Lucille George-Wout-crop.jpg|95px]] | 2013 - presente | [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> | 4 di novèmber 2013 |} {| class="wikitable" ! Van ! Tot ! Nomber ! Bijzonderheden |- | 10 oktober 2010 || novèmber 2012 || [[Frits Goedgedrag]] || |- | november 2012 || novèmber 2013 || [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] || interino |- | november 2013 || presente || [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> || |} == Lista di gobernador interino == Bij koninklijk besluit kunnen een of meerdere waarnemend gouverneurs worden benoemd die de gouverneur vervangen bij ziekte of afwezigheid of hem vervangen na zijn ontslag of overlijden. {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !![[Gobernador interino]]!! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2010 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | | 2013 - 2019 | [[Nolda Römer-Kenepa]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Michèle Russel-Capriles.jpg|95px]] | 2019 - presente | [[Michèle Russel-Capriles]] | 1 di yüni 2019 |} * 10 oktober 2010 - [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] * 1 juni 2013 - [[Nolda Römer-Kenepa]] * 1 juni 2019 - [[Michèle Russel-Capriles]]<ref>{{cite news|url=https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|werk=Curaçao.nu|titel=RMR benoemt Russel-Capriles tot waarnemend gouverneur van Curaçao|datum=17 mei 2019|bezochtdatum=8 juni 2019|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190608092330/https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|archiefdatum=2019-06-08}}</ref> {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] [[:Category:Organonan Gubernamental]] --------- {{Databox}} ==Idiomanan na Aruba == Aruba ta un sociedad sumamente multilingual caminda mayoria di e habitantenan ta domina mas cu un idioma. Hopi [[Arubiano]] ta capas di combersa den por lo menos tres di e siguiente idiomanan: Papiamento, Hulandes, [[Ingles]] y [[Spaño]] y ta cambia comodamente entre dos of mas di e idiomanan aki den bida diario, haciendo e isla un di e teritorionan linguisticamente mas diverso den Caribe. E [[pais insular]] tin dos [[idioma ofisial|idioma oficial]], cu ta [[Papiamentu|Papiamento]] y [[Hulandes]]. E sistema di enseñansa local ta rekerí pa studiantenan siña Ingles y Spaño desde scol basico. Otro idiomanan, manera [[Portugues]], [[Chines mandarin|Chines]], [[Idioma Krioyo Haitiano|Crioyo Haitiano]] y hopi otro, tambe ta wordo papia den comunidadnan minoritario riba e isla. Segun estimacion na 2010 e gruponan etnico mas grandi tabata: Hulandes 78.7%, [[Colombia]]no 6.6%, [[Venezuela|Venezolano]] 5.5%, [[Republika Dominikano|Dominicano]] 2.8% y [[Haiti]]ano 1.3%.<ref name=":0">{{en}}{{Citeer web |titel=Aruba |datum=2025-03-25 |werk=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |bezochtdatum=2025-07-28 |uitgever=Central Intelligence Agency}}</ref>, Tur e cuater idioma, Papiamento, Hulandes, Ingles y Spaño, cu ta wordo uza como idioma principal of idioma primario bou di e poblacion Arubano a mira cambio den e periodo di 1980 te 2010 (idioma principal ta expresa den tabel como % di e total).<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref>: {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! Idioma principal!! 1980<br>% || 1990<br>% || 2000<br>%!! 2010<br>% || Trend |- | [[Papiamentu|Papiamento]] || &nbsp;&nbsp;80.1 || &nbsp;76.6 || &nbsp;&nbsp;69.4 || &nbsp;&nbsp;68.3 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- | [[Spaño]] || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;7.4 || &nbsp;&nbsp;13.2 || &nbsp;&nbsp;13.5 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{increase}} |- | [[Hulandes]]|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;5.0 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;5.4 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.0 ||&nbsp;&nbsp;{{steady}} |- | [[Ingles]] || &nbsp;&nbsp;10.6 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.9 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.1|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7.0 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- |} == Idiomanan oficial == === Papiamento === {{wak articulo|Articulo principal: [[Papiamento na Aruba]]}} Segun Gobierno di Aruba, e [[lenga materno|idioma materno]] y idioma primario di casi tur Arubiano ta Papiamento,<ref>{{en}}{{Cite web |title=Language |url=http://www.aruba.com/ExploreAruba/Culture/language.aspx |url-status= |archive-url=https://web.archive.org/web/20110809190231/http://www.aruba.com/explorearuba/culture/language.aspx |archive-date=2011-08-09 |access-date= |website=aruba.com}}</ref> un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu su raiz te na [[siglo 16|siglo diesseis]]. Sinembargo, Papiamento no tabata papia extensamente na Aruba te den siglo 18 y 19, ora cu e idioma a bira mas presente den material riba e isla, particularmente den e bukinan di scol Catolico Romano. Papiamento ta un idioma mescla cu ta combina elementonan for di [[Portugues]], Spaño, Hulandes y tambe algun rasgo di idiomanan Africano y Arawak.<ref name=":0"/> Su evolucion a tuma luga na Corsou durante siglo 16 ora cu e Africanonan sclabisa y e sclabisanan Spaño a desaroya un medio comun pa por comunica entre nan mes. Desde mei 2003, Papiamento ta e di dos idioma oficial riba Aruba, hunto cu Hulandes<ref>[https://www.gobierno.aw/1311-kunst-wetenschappen-en-taal Landsverordening officiële talen], Gobierno di Aruba</ref>, y e ta ser considera como un marcador esencial di identidad nacional. Den area di enseñansa, Papiamento no tabata ricibi masha atencion na Aruba te na 1995. E idioma a wordo inclui oficialmente den e curiculo escolar na 1998 y 1999. Desde e tempo ey, e isla a brasa su idioma nativo. Awendia, bijbel, diccionario y cuentanan di hada skirbi den e idioma ta facilmente disponibel riba e isla. === Hulandes === Pa decadanan Hulandes ta un di e idiomanan oficial di e isla ya cu e isla ta un parti contituyente di [[Reino Hulandes]]. Apesar di su status oficial, e ta incomun como un prome idioma papia. Un estudio di Croes (2015) entre estudiantenan a revela cu, apesar di e uzo amplio di Hulandes como idioma di instruccion, e idioma practicamente no tin funcion comunicativo pafor di les.<ref name=":1">{{citeer web|url=https://studenttheses.uu.nl/bitstream/handle/20.500.12932/42633/The%2520Current%2520Context%2520of%2520the%2520Language%2520of%2520Instruction%2520in%2520Aruban%2520Education%2520-%2520Master%2520Thesis%2520-%2520Kristi%2520Lo-Fo-Sang.pdf?sequence=1|titel= The Current Context of the Language of Instruction in Aruban Education Towards a more inclusive Multilingual Education|auteur=Kristi Lo-Fo-Sang|datum=2022|uitgever=Universidad Utrecht}}</ref> Banda di enseñansa, e uzo di Hulandes ta principalmente den asuntonan huridico y di gobernacion.<ref>{{Cite web |title=About Us |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |access-date=2014-05-20 |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |archive-date=2014-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean}}</ref> == Otro idiomanan comun == === Ingles === Aruba a reconoce Ingles como un idioma internacional, y a exigi pa muchanan siña Ingles for di klas 4 di scol basico. Uzo di Ingles riba e isla ta data for di cuminsamento di [[siglo 19|siglo diesnuebe]], tempo cu e Inglesnan a ocupa [[Kòrsou|Corsou]], Aruba y [[Boneiru|Boneiro]]. Ora cu e gobernacion Hulandes riba e islanan a reanudá na [[1815]], autoridadnan a tuma nota di e uzo ya generalisa di e idioma.<ref name="Putte">{{Cite book |last=Van Putte |first=Florimon |title=Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd |publisher=de Walburg Pers |year=1999 |location=Zutphen |language=nl}}</ref> Fin di añanan 1920 y inicio di añanan 1930 un cantidad grandi di hende cu ta papia Ingles, for di particularmente [[Karibe anglofóniko|Caribe anglofonico]], a wordo treci na e isla durante e añanan di boom di petroli. Hopi di e inmigrantenan aki tabata biba den e area di [[San Nicolas]], caminda [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] tambe tabata situa. Te cu awe, hopi di nan descendiente a keda cu Ingles Crioyo como nan prome idioma.<ref name=":1"/> Aunke Ingles no ta e [[lingua franca]] riba e isla, el a bira un idioma hopi popular bou di e hubentud. Ademas, Ingles ta un di e idiomanan mas importante den economia di Aruba. Un di e sectornan economico principal ta [[turismo]], mientras un cantidad significante di turista ta procedente di Merca y Canada.<ref name=":1"/> Mas recientemente, tin un aumento den uzo di idioma Ingles den enseñansa superior, por ehempel na [[Universidad di Aruba]]. === Spaño === {{wak articulo|Articulo principal: [[Idioma Spaño na Aruba]]}} Prome cu gobernacion Hulandes, Aruba tabata un colonia Spaño di 1499 te 1636. Spaño a bira un idioma importante riba e isla den [[siglo 18|siglo diesocho]] debi na cercania y lasonan economico estrecho cu colonianan Spaño den cercania den loke awor ta [[Venezuela]] y [[Colombia]],<ref name="Putte" /> Door di e localisacion geografico aki di Aruba, awendia hopi Arubiano y inmigrante tambe ta domina Spaño; 85% di e poblacion ta papia Spaño como di dos idioma.<ref name=":0"/> Studiantenan Arubiano ta cuminsa siña e idioma for di klas 5 di scol basico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1291007560|titulo=Languages on Aruba}} {{References}} }} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Idioma]] ----------------------------------------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Hilda de Windt-Ayoubi''' ( ) ta un lingwista, traduktor, outor, poeta, kolumnista i papiamentista di [[Kòrsou]]. lingwista, poeta, pintor i traduktor di The Prophet di Kahlil Gibra == Bida == Hilda Ayoubi a nase i lanta na Kòrsou. Famia di 5 yu muhe di mayornan di Libano. Hilde de Windt-Ayoubi a studia idiomanan ingles i spañó, tambe literatura. Na 2014 a sali e buki 'E Profeta', un tradukshon ku el a hasi di e buki ingles 'The Prophet', obra maestral di e eskritor Kahlil Gibran. Pa esaki el a risibí na 2014 un distinshon di 'The George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair' na e universidat di Maryland. Hilda a skirbi su promé poemanan na 1972, tempu ku e tabata studiante na Nijmegen, Hulanda. Despues e no tabata aktivo mas. Na desèmber 2007 el a kuminsá skirbi atrobe, pero tabata te na 2009, inspirá pa su kolega Robbie Griffith (†), ku el a bolbe kuminsá skirbi i publiká. Su poemanan na ingles, hulandes, spañó i papiamentu ta sali regularmente durante e último dékada den e korant Amigoe. She was born and raised in Curaçao. She was a secondary school teacher and a lecturer at the University in Curacao. Her works include Gedicht (2018) and Geef me je Taal (2019); for her Papiamento translation of Kahlil Gibran’s The Prophet (2014), she was awarded the Kahlil Gibran Chair at the University of Maryland. In 2019 she received UNESCO’s Certificate of Merit for her work on Papiamento.<ref>https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/translingualism-translation-and-caribbean-poetry/ Translingualism, Translation and Caribbean Poetry], Werkgroep Caraibische Letteren (2022)</ref> She writes in Dutch, French, English, Papiamento and Spanish. == Bibliografia == * ''La dislocación de los elementos oracionales y la elipsis en los refranes de La Celestina'' (2011, UoC) * ''Gedicht'' (2018?, kolekshon di poesia) * ''Geef me je taal. Dat ik je beter versta / Duna mi bo idioma. Pa mi por komprondé bo miho'' (2019) * ''Translingualism, Translation and Caribbean Poetry'' (2022, kolekshon di poesia multilingual huntu cu Piet Muysken) Hilda De Windt – Ayoubi, schrijfster, dichteres, columniste, kunstenares en hispaniste uit Curaçao. Ze is bekend vanwege o.a. haar vertaling in haar moedertaal Papiaments van het bekende boek The Prophet van Kahlil Gibran, CDL University Press, verschillende vertalingen van gedichten en haar jarenlange publicaties van gedichten in vier talen in de krant Amigoe op Curaçao. Ze presenteerde op deze middag ook haar Papiamentse vertaling van The Prophet die dit jaar wereldwijd haar 100-jarig bestaan viert en al in 105 talen, waaronder ook het Hindi, is vertaald.<ref>Henk Moeniralam,[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/papiaments-gedicht-moedertaal-van-hilda-de-windt-ayoubi-ook-in-sarnami-vertaald/ Papiaments gedicht ‘Moedertaal’ van Hilda de Windt-Ayoubi ook in Sarnámi vertaald], Werkgroep Caraibische Letteren (2023)</ref> I studied at the Catholic University in Nijmegen, nowadays named Radboud University. I also studied at UoC in Curacao, Dutch Antilles. I have a Master degree in Education with major in the Spanish Language and a Bachelor degree in Public Relations. Further on, I have a minor degree (LO) in English. I have been teaching the Spanish Language and Literature for more than 30 years at a secondary school and also have been teaching Didactics, Analysis of Methods, Spanish Grammar and Oral and Written Communication for more than eight year at University of Curacao. I translated "The Prophet" (by Kahlil Gibran) into the Papiamentu language. This translation was published by the Maryland University Press. For this translation I was granted an award by the George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair for Values and Peace, May, 2014. Further on, I attended an art Academy for four years. As part of a group exhibition I exhibited four times several of my paintings. I write poetry in six languages, Papiamento, Dutch, English, Spanish, Italian, and French. Recently my first poetry book illustrated with twenty of my paintings was published by LM Publishers in the Netherlands. I Master different languages, for example, Dutch, Spanish, English, Papiamentu. Currently, I am also studying different other languages, like Italian, Quechua. I am very interested in promoting and conserving Native Languages. Therefore, my poetry often focuses on native languages. In 2019, my second poetry book that focuses on language will be published. I belief that it is of utmost importance to focus more on Literature (specifically on creative writing) and Art in the education at school.<ref>[https://independent.academia.edu/HildadeWindtAyoubi Hilda de Windt Ayoubi]</ref> {{Appendix}} -------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Sidney M. Joubert''' (☆ [[1939]] na [[Kòrsou]]) ta un dosente, lingwista i papiamentista di [[Kòrsou]]. Na 2023 el a risibí e titulo di ''doctor honoris causa'' di [[University of Curaçao]] pa su kontribushon na [[idioma]] [[papiamentu]]. == Bida == == Bibliografia == * Dikshonario di verso Papiamento-Hulandes NOTES Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC March 20, 2023 REDAKSHON.<ref>[https://kikotapasando.com/2023/03/20/eredoctoraat-voor-sidney-joubert-bij-de-uoc-sidney-joubert-doctor-honoris-causa-bij-de-uoc/ Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC / Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC], Willemstad, 18 maart 2023</ref> Op 16 maart jl. werd tijdens een plechtige openbare zitting van het College van Decanen van de Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (UoC), aan de heer Sidney. M. Joubert, het eredoctoraat verleend. In een volle Aula opende de Rector Magnificus, dr. Francis de Lanoy, deze plechtige zitting, waarbij hij alle aanwezigen in de zaal welkom heette, in het bijzonder de heer Joubert en de twee paranimfen, mevrouw Lucille Berry-Haseth en de heer Edward John Joubert, die hem flankeerden tijdens deze plechtigheid. De decaan van de Algemene Faculteit, drs. Adriënne Fernandes, nam vervolgens het woord, en ging kort in op de redenen die voor de Algemene Faculteit aanleiding waren om de heer Sidney Milton Joubert voor te dragen als kandidaat voor het eredoctoraat. Zij gaf aan dat de heer Joubert over een tijdsbestek van vijftig jaar, zich bijzonder verdienstelijk heeft gemaakt voor de gemeenschap, op het gebied van taalkunde van het Papiamentu. Bovendien wees zij erop dat de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan is. Het eredoctoraat, zo vervolgde zij, wordt als welverdiend eerbetoon aan deze kandidaat verleend voor zijn zeer uitzonderlijke prestaties in het kader van culturele en academisch gerelateerde verdiensten. De heer Joubert, met zijn talrijke merites is van bijzondere betekenis voor de Algemene Faculteit, die taal, literatuur en cultuur centraal stelt, de lerarenopleiding Papiamentu aanbiedt en een leerstoel heeft gerelateerd aan het bestuderen en verwerven van Papiamentu. Het is dan ook niet verwonderlijk dat vanuit deze faculteit de rol van het Papiamentu als algemene omgangstaal in de Curaçaose samenleving, met deze erebenoeming, bekrachtigd en versterkt wordt. Vervolgens nam de Rector Magnificus het woord, die na verwijzing naar de mogelijkheid die de Landverordening Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (LuoC) biedt (art. 37 lid 2), de heer Sidney M. Joubert en zijn twee paranimfen naar voren riep om hen ten overstaan van het College van Decanen de bul te overhandigen. Prof. dr. Ronald Severing, verbonden aan de Algemene Faculteit, en promotor van Sidney Joubert bij deze plechtigheid, sprak bij de laudatio, lovende woorden uit, verluchtigd met een powerpoint, met afbeeldingen van werken van de heer Joubert. Hij gaf aan dat de heer Joubert een fervente taaldeskundige en in het bijzonder een verwoede Papiamentist is. Eerder was hij docent Spaanse taal- en letterkunde op de middelbare school en de UNA en tevens beëdigd vertaler en lexicograaf. Hij werd bij de oprichting van het overheidsbureau Sede di Papiamentu (1983) aangesteld om aan een vocabulaire van het Papiamentu te werken. Sindsdien zijn er van zijn hand ten behoeve van het Papiamentu, vocabulaires (1988, 1990) verschenen en verder woordenboeken in druk (1991, 1999, 2007), met supplementen (1997), een taalgids Papiamentu voor toeristen (1994), digitale woordenboeken (2002), online versies (Google Chrome, Microsoft Edge, Mozilla Firefox en Safari) en achtereenvolgende spellingcheckers Papiamentu voor Microsoft Office (2003-2014) Windows 98-8.1 (2001, 2007, 2014). Naast kenner van de taalkunde van het Papiamentu en de autoriteit op het gebied van de gemeenschappelijke Papiamentse woordenschat, is de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan, blijkens de omvangrijke driedelige gezamenlijke uitgave in het Papiamentu, Pa saka kara (1109 pp., 1983); ook verzorgde hij met auteursgroepen tweetalige Nanzi-boeken (2005, 2019). Hij is Papiamentu-connaisseur bij uitstek, getuige de talrijke publicaties van zijn hand en ook samen met lokale en buitenlandse deskundigen. Hij heeft zich bekwaamd en intensief ingezet voor het promoten van de studie, kennis en correct gebruik van het Papiamentu vanaf begin zeventiger jaren tot heden. Hij is ook medeverantwoordelijk voor de meer dan 400 woorden Antilliaans-Nederlands die in het Groene Boekje zijn opgenomen. Gedurende een aantal jaren, zijn de krantenteksten van het Antilliaans Dagblad en de Amigoe verzameld. Uit die verzameling zijn door onder andere de heer Joubert karakteristieke woorden geselecteerd die in het Groene boekje terecht zijn gekomen als: empaná, blenchi, dushi, karkó en snèkbar. Tevens is hij vanaf het begin (1999) tot recentelijk (2018) betrokken geweest bij de samenstelling van het Papiamentu-dictee en ook als jurylid van het jaarlijkse Diktado Nashonal Papiamentu in de aula van de UoC. De eredoctor is reeds meerdere malen eervol onderscheiden en heeft meervoudig eerbewijs mogen ervaren vanuit diverse maatschappelijke en academische instituties. Na de laudatio van zijn promotor kreeg dr. Sidney Joubert het woord van de rector. Hij liet weten dat toen hij van zijn benoeming op de hoogte werd gesteld, verrast was en zeer geëmotioneerd raakte. Hij dankte dan ook allen die betrokken waren vanaf de voordracht tot aan zijn benoeming. Hij vertelde hoe zijn belangstelling voor het Papiamentu begon. Dat gebeurde tijdens de colleges die hij volgde bij drs. Raúl Römer aan de Universiteit van Amsterdam. Raúl Römer onderzocht het Papiaments als toontaal. Joubert gaf voorbeelden als mata (plant) en mata (doden). Er was verschil in toon, hoog laag en laag hoog te horen. Op Curaçao werd Antoine Maduro zijn leermeester, waar hij ook mee samen werkte. Hij werd al snel door de overheid in twee opeenvolgende spellingcommissies voor het Papiamentu benoemd, in de commissie Römer en de commissie Jonis. Bij het Buki di oro, het gouden boekje met de officiële spelling van de overheid (2009), had hij ook zitting in de commissie die het werk voorbereidde. Na dit dankwoord en bijzonderheden over zijn werk, sloot de Rector Magnificus de officiële zitting. In het informele deel dat daarop volgde, spraken beide paranimfen de pas gedoctoreerde promotus toe. Lucille Berry-Haseth wees op haar lange vriendschap met de gepromoveerde en hun samenwerking op het gebied van Papiamentu. De laatste tien jaar hebben zij zich samen met een redactieteam beziggehouden met een verklarend woordenboek Papiamentu. Zij sloot af met een prachtige voordracht van het gedicht Oda na Sidney, dat zij eerder (2018) aan hem opdroeg. Vervolgens wist paranimf Edward John te vertellen dat zijn vader bekend stond als de leraar Spaans van het Peter Stuyvesant College. Hij vond het een eer dat hij de paranimf mocht zijn bij de promotie van zijn vader. Het informele deel werd afgesloten met een voordracht door Gregory Berry, die bij het publiek erg in de smaak viel met humoristische teksten uit de Papiamentu-literatuur van Guillermo Rosario, Pierre Lauffer en Elis Juliana. Het geheel werd afgesloten met een geanimeerde receptie op de patio van de Universiteit van Curaçao. {{Appendix}} ---------------- '''Frank Martinus Arion''', pseudónimo di '''Frank Efraim Martinus''' (n. [[17 di desèmber]] [[1936]] na [[Kòrsou]] - f. [[28 di sèptèmber]] [[2015]]) tabata un eskritor, poeta i lingwista [[Antias Hulandes|antiano]]. E tabata skirbi obranan tantu na idioma [[hulandes]] komo [[Papiamentu]]. Su obra mas famoso ta e novela ''Dubbelspel'' (Changá). E ta konosí tambe pa su investigashon di e orígen di Papiamentu i pa su empeño pa uso di Papiamentu komo idioma di instrukshon. == Biografia == Frank Martinus Arion a nase na 1936 i ta un di tres yu di Minuel Martinus Arion i Marina Jansen di bario di Buena Vista, [[Willemstad]]. Poko despues di su nasementu e famia ta muda pa [[Aruba]], unda su tata a wòrdu empleá pa e refineria [[Lago Oil & Transport Company|Lago]]. Ku kuater aña su mama i un ruman ta fayesé den un aksidente di tráfiko, despues di kual e ku su otro ruman a wòrdu mandá bek Kòrsou i alohá serka varios miembro di famia. Frank Martinus Arion a lanta den bario di [[Otrobanda]]. Fo'i skol básiko su talento pa skirbimentu a keda manifesta; den su último aña na skol básiko e ta gana e Premio Neerlandia pa e mihor ensayo na hulandes. Frank was een heel goede leerling. Hij mocht op de lagere school een aantal klassen overslaan. Durante su tempu na skol e ta kuminsa usa e nòmber Frank Efraim Martinus pa motibu di e laso ku su tata tabatin ku e [[partido polítiko]] [[Partido Nashonal di Pueblo|PNP]]. E no tabata deseá di wòrdu asosiá ku e aktivismo polítiko di su tata; te añanan 50 e ta usa su fam original pa publikashon di su promé obranan. Na kabamentu di skol sekundario na 1955, Arion ta muda pa [[Hulanda]] unda e ta studia idioma i literatura hulandes na [[Universidat di Leiden]]. Durante su temporada na universidat ela lanta e komunidat studiantil "Baranka Antilliana", kual tabata fungi komo refugio pa studiante prosedente di [[Antias Hulandes]], manera e mes. Tambe den e époka aki e tabata skirbi un seri di poema, kualnan a sali publika pa prome bes den e revista "Antilliaanse Cahiers" komo kolekshon titulá ''Stemmen uit Afrika''. ----- Na zijn schooltijd verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal- en letterkunde ging studeren aan de Universiteit Leiden. Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die, net als hijzelf, afkomstig waren uit de Nederlandse Antillen. Ook schreef hij in deze jaren een reeks gedichten, die in 1957 voor het eerst als bundel onder de titel Stemmen uit Afrika werden gepubliceerd in het tijdschrift Antilliaanse Cahiers. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het mede door hem opgerichte tijdschrift Encuentro Antilliano. Ook las hij regelmatig voor in het programma van de Nederlandse buitenlandse radio. Kort voor het einde van zijn studie onderbrak hij deze en keerde voor enige tijd terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij onderzoek deed naar de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiamentu. Hij publiceerde de resultaten van dit onderzoek in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch verder te studeren en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij het Instituut voor Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam.[2] Onder invloed van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel, waarin hij aan de hand van vier mannen die domino spelen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen in die tijd. Via de personages in de roman heeft Arion kritiek op de rebellen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen.[3] De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs. Arion doneerde het prijzengeld van 1000 ƒ aan de strijd tegen het apartheidsbeleid in Zuid-Afrika. In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam, waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin.[4] Vertaald met www.DeepL.com/Translator (gratis versie) de.wiki: Na zijn afstuderen verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal en Nederlandse letterkunde begon te studeren aan de Universiteit van Leiden . Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die net als hij uit de Nederlandse Antillen kwamen . Hij schreef in deze jaren ook een reeks gedichten, die in 1957 als bundel verscheen onder de titel Stemmen uit Afrika in het tijdschrift Antilliaanse Cahierswerden voor het eerst gepubliceerd. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het dagblad Encuentro Antilliano , waarvan hij medeoprichter was . Ook gaf hij regelmatig lezingen in het Nederlands buitenlands radioprogramma . Kort voor het einde van zijn studie brak hij het af en keerde voor een tijdje terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij zich bezighield met de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiaments. De resultaten van dit onderzoek publiceerde hij in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch zijn studie voort te zetten en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij de afdeling Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam . [2] Onder de indruk van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao, begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel , waarin hij aan de hand van het voorbeeld van vier dominospelende mannen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen op die tijd. Via de personages in de roman uit zich Arion kritisch over de opstandelingen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen. [3]De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en CW van der Hoogtprijs . Arion doneerde het prijzengeld van ƒ 1000 om de apartheid in Zuid-Afrika te helpen bestrijden . In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam , waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap van de stad. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin (in het Engels: "Farewell to the Queen"). [4] In 1975 ging Arion naar Zuid-Amerika, waar hij een aanstelling als docent aanvaardde aan een instituut voor de opleiding van leraren in de Nederlandse kolonie Suriname , die net onafhankelijk werd. Hier trouwde hij ook met zijn vrouw Trudi Guda, met wie hij twee kinderen zou verwekken. In 1980, na de machtsovername van Desi Bouterse , verliet het gezin Suriname en keerde terug naar Arion's thuisland Curaçao. Daar werkte hij aan de standaardisatie van het Papiaments en begon hij opnieuw onderzoek te doen naar de oorsprong ervan. Hij was vooral geïnteresseerd in de overeenkomsten tussen het Papiaments en de varianten van het Kaapverdiaans Creools, die worden gesproken op de eilanden voor de westkust van Afrika. Ook voerde hij campagne voor de invoering van het Papiaments als basisschooltaal op Curaçao, waardoor hij soms in conflict kwam met de lokale autoriteiten. In dit kader schonk hij in 1987 de particuliere basisschool Skol Humanistiko Erasmo , waar lessen werden gegeven in Papiaments. [5] Gedurende deze tijd begon Arion meer politiek betrokken te raken, wat culmineerde in de oprichting van zijn eigen partij, de Kambio Radical ("Radical Reversal", kortweg KARA) in 1988. KARA kreeg echter nooit genoeg stemmen om een ​​zetel in het parlement van het eiland te winnen. [6] In 1996 promoveerde Arion aan de Universiteit van Amsterdam. Zijn proefschrift was getiteld De kus van een slaaf. Papiaments West-Afrikaanse connecties en de oorsprong van het Papiaments en andere talen verkend. Hij bracht onder meer de stelling naar voren dat het Papiaments sterker dan voorheen bekend was beïnvloed door de geheime taal Guene, die door de plantageslaven van Curaçao werd gebruikt. Daarnaast heeft het Guene ook andere Caribische talen beïnvloed en zelfs de Engelse en Nederlandse taal. [7] == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doktoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (kontiniendo: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'') * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Mira tambe == * [[Gueni]] {{Commonscat|Frank Martinus Arion}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =191263500|titulo=Frank Martinus Arion}} {{References}} ;Lista di fuente * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3, pág. 405–410. * Wim Rutgers: ''Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba'', Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, pág. 272. * B. Jos de Roo: ''Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958'', Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam (2014), ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. Den: ''A History of Literature in the Caribbean''. Tomo 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia (2001), ISBN 90-272-3448-5, pág. 362. * ''Schrijver Frank Martinus Arion overleden''. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * ''Writer Frank Martinus Arion Passed Away'', Curacaochronicle.com (28 di sèptèmber 2015}}</ref> * ''Frank Martinus Arion geeft lintje terug'', Trouw.nl. (16 di desèmber 2008) }} {{DEFAULTSORT:Arion, Frank Martinus}} [[:Category:Ganador premio Cola Debrot]] [[:Category:Hende]] [[:Category:Kòrsou]] == Referensia == * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 407–408. * Wim Rutgers: Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba. 1. Auflage. Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, S. 272. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 408–409. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 410. * B. Jos de Roo: Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958. Hrsg.: Universiteit van Amsterdam. 1. Auflage. Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam 2014, ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. In: A History of Literature in the Caribbean. Band 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia 2001, ISBN 90-272-3448-5, S. 362. * Schrijver Frank Martinus Arion overleden. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * Frank Martinus Arion geeft lintje terug. In: trouw.nl. 16. Dezember 2008, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). == Weblinks == {{Commonscat}} [[:Category:Korsou]] [[:Category:Eskritor]] [[:Category:Hende]] Kort na de geboorte verhuisde het gezin naar Aruba, waar de vader een baan had aanvaard bij een plaatselijke oliemaatschappij. Toen hij vier jaar oud was, stierven Arions moeder en jongere broer bij een ongeval, waarna Frank en zijn zus werden teruggestuurd naar Curaçao, waar ze onderdak vonden bij verschillende familieleden. Zijn schrijftalent bleek al toen hij op de lagere school zat; in het laatste jaar van de basisschool won hij de Neerlandiaprijs voor het beste essay in het Nederlands. Tijdens zijn schooltijd begon hij de naam Frank Efraim Martinus voor zichzelf te gebruiken. De achtergrond was de politieke betrokkenheid van zijn vader bij de Nationale VolkspartijCuraçao, waardoor de naam "Arion" bekend werd bij veel bewoners van het eiland. Frank wilde echter niet geassocieerd worden met het politieke activisme van zijn vader; pas in de jaren vijftig gebruikte hij zijn oorspronkelijke achternaam weer voor de publicatie van zijn eerste werken. [1] '''Frank Martinus Arion''', seudónimo de '''Frank Efraim Martinus''' ([[Curazao]], [[17 de diciembre]] de [[1936]]-[[28 de septiembre]] de [[2015]])<ref name=fallece>{{cita noticia|título=Writer Frank Martinus Arion Passed Away|url=http://curacaochronicle.com/local/writer-frank-martinus-arion-passed-away/|fechaacceso=29 de septiembre de 2015|obra=curacao chronicle|fecha=28 de septiembre de 2015|idioma=inglés}}</ref> fue un escritor antillano. En 1955 se trasladó a los [[Países Bajos]] para estudiar letras neerlandesas en la Universidad de Leiden. En 1981 volvió a instalarse en su ciudad natal, tras residir unos años en [[Paramaribo]] ([[Surinam]]). Fue un fuerte promotor del [[papiamento]]. Hij werkte in Nederland , Suriname en de Nederlandse Antillen en schreef in het Nederlands en Papiaments . De roman Dubbelspel (nl) (1973) is zijn eerste boek en zijn grootste publiekssucces. == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' (Changa)<ref>[http://www.diegopuls.com.ar/index.php?option=com_content&task=view&id=112&Itemid=39&lang=es Doble juego, fragmento traducido al español (inédito)]; visitado el 21 de febrero de 2012</ref> *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doctoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (contiene: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'' * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Referencias== {{listaref}} == Link eksterno == *{{Enlace roto|1=[http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 página web sobre Arion del Fondo de las Letras Neerlandesas (en inglés)] |2=http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 |bot=InternetArchiveBot }} ------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Abraham Daniel Jesurun''' (n. [[20 di aprel]] 1839 na [[Korsou]] - f. [[20 di mart]] [[1918]] na [[Korsou]]) tabata un ....... [[Kòrsou]]. == Biografia == Jesurun a nase na aña 1939 na Willemstad. * Kasa ku Rachel David Capriles na 1880. * Na 1905 elegi Presidente di KVK Korsou. van 1884 tot 1919 In het grote boek over de History of the Jews of the Netherlands Antilles (1970) wordt Abraham Daniel Jesurun (1839-1918) ‘Curaçao’s then most cultured man’ genoemd, die verschillende talen in woord en geschrift beheerste. Hij wordt bijvoorbeeld een ‘specialist in Papiamento’ genoemd (Emmanuel & Emmanuel 1970, 1: 411, 454). Jesurun blijkt een belangrijk man geweest te zijn op Curaçao. Zo was hij secretaris-directeur van de Aruba Phosphaat Maatschappij, vele jaren voorzitter van de Kamer van Koophandel en Nijverheid en directeur van de Curaçaosche Bank. Ook is hij lid van de Koloniale Raad geweest en bestuurslid van het Geschied-, Taal-, Land- en Volkenkundig Genootschap te Willemstad. Voor al die activiteiten is hij onderscheiden: hij werd eerst ridder in de orde van OranjeNassau (1908), later officier (1913). In de serie ‘beroemde personen’ werd er in 1998 een postzegel met zijn beeltenis erop uitgebracht. <ref> ''Jan Noordergraaf'', [https://www.ivdnt.org/images/stories/onderzoek_en_onderwijs/publicaties/trefwoord/Papiaments_def.pdf Lexicografie op Curacao: Abraham Jesurun en zijn woordenlijst van het Papiaments (1898)]</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=it|oldid =129014577|titulo=Emilio Teza}} {{References}} }} [[:Category:Linguistica]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62275387|titulo=Dialect}} {{References}} }} [[:Category:Idioma]] ------- {{Variante|a}} [{Databox}} '''Pidgin''' ta e idioma ---------------- {{Databox}} E '''álfabèt latin''' ta un [[álfabèt|skritura alfabétiko]] foi kual den kurso di [[siglo]]nan a desaroyá un kantidat di álfabèt pa uso den kasi tur idioma skirbi den hemisferio oksidental, prinsipalmente na Nort i Sur Amerika, kasi henter [[Oropa]], Afrika supsahara i un kantidat di pais asiatiko na Oustralasia i Asia Sentral. E skritura latin tin e kantidat di usuario mas grandi na mundu. E skritura latin e ta forma e base di e [[Alfabèt Fonétiko Internashonal]] (IPA), i e 26 lèter mas komun ta e lèternan di e [[ISO basic Latin alphabet]]. E ta un álfabèt bikamaral di trinta lèter, kreá fin di siglo nuebe den imperio búlgaro (e aktual [[Nort Macedonia]]), pa e disípulonan di pader Cyrille òf posiblemente Clément d'Ohrid (e promé obispo di e iglesia ortodokso di [[Bulgaria]]) i ta basá riba e álfabèt [[Gresia|griego]] i glagolítiko. Ainda na komienso di siglo 21 ta usa e [[álfabèt siríliko]] den un kantidat di [[idioma slaviko]], entre otro búlgaro, masedoniano, [[idioma montenegrino|montenegrino]], servio, ukraniano, ruso i bieloruso. Bou influensia [[Rusia|ruso]] e ta komun tambe den hopi idioma ku no ta idioma slaviko manera [[kazachs]], [[idioma kirguis|kirguis]], [[tatar]] (idioma [[Turkia|turko]]), [[tajikistano]], [[idioma mongoles|mongoles]] inkluso hopi otro idioma chikitu. Te [[1859]] e tabata e skritura di e [[idioma rumano]] i den e antiguo [[Moldavia]] tabata skirbi e [[idioma moldaviano]] (un [[dialecto|dialekto]] rumano) ku un álfabèt siríliko. * Het Latijns schrift[1] is een alfabetisch schrift waarvoor in de loop der eeuwen een aantal alfabetten zijn ontwikkeld voor gebruik in vrijwel alle westerse geschreven talen, voornamelijk Noord- en Zuid-Amerika, bijna heel Europa, Sub-Saharaans Afrika en een aantal Aziatische landen in vooral Australazië en Centraal-Azië. Het Latijns schrift heeft het grootste aantal gebruikers ter wereld.[2] * '''Latin script''', also known as '''Roman script''', is a set of graphic signs ([[Writing system#General properties|script]]) based on the letters of the [[classical Latin alphabet]]. This is derived from {{cns|a form of the [[Cumae alphabet|Cumaean Greek]] version of|date=September 2021}} the [[Greek alphabet]] used by the [[Etruscan civilization|Etruscans]]. Several [[Latin-script alphabet]]s exist, which differ in graphemes, collation and phonetic values from the [[classical Latin alphabet]]. The Latin script is the basis of the [[International Phonetic Alphabet]], and the 26 most widespread letters are the letters contained in the [[ISO basic Latin alphabet]]. Latin script is the basis for the largest number of alphabets of any [[writing system]]{{sfn|Haarmann|2004|p=96}} and is the [[List of writing systems by adoption|most widely adopted]] writing system in the world (commonly used by about 70 percent of the world's population). Latin script is used as the standard method of writing in most Western, Central, as well as in some Eastern European languages, as well as in many languages in other parts of the world. ----------------- finh0h2zjhq7xnhs238fjxj8f4czkkm 203135 203134 2026-09-05T07:46:42Z Caribiana 8320 /* Historia */ 203135 wikitext text/x-wiki * [https://www.ea.aw/pages/wp-content/uploads/2019/09/Literatura-na-papiamento-havo.pdf Literatura na papiamento] nieuw: [[diptongo]] - [[triptongo]] - [[gramatika]] - [[frase]] - [[silaba]] - [[semántika]] - [[suheto]] - [[supstantivo]] - [[athetivo]] - [[verbo]] - [[vocal]] - [[consonante]] - [[sufiho]] - [[atverbio]] - [[koma]] - [[pronòmber]] - [[singular]] - [[plural]] ------------------------- {{Databox}} '''Galein''' ta un modo di papia idioma [[papiamentu]], usando un wega di lenga pa alterá e [[palabra]]nan. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehèmpel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa. E tabata wòrdu yamá lenga p.<ref name=":0">[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 maart 1965</ref> E fenómeno di korumpí un lenga ta konosí komo un anti-lenga. ==Historia == Generalmente e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otro, ku no ta konosí ku e reglanan. E ta wòrdu usá mas tantu pa hubentut komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku galein. Na Kòrsou, e tabata wòrdu hopi bia konfundí ku [[gueni]], e idioma di katibu. Pero esensialmente e no tin nada di haber kuné. Galein ta un korupshon deliberá di papiamentu moderno normal, pa no wòrdu komprondé pa hende di afó. Personanan bakiá den galein tabata usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internato i kriá den institushonnan grandi tin biaha tabata papia galein ku mesun fluides ku papiamento.<ref name=":0"/> variante di e idioma papia di [[papiamentu]], usando un wega di lenga pa alterá e palabranan. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa. Internashonalmente e ta konosi komo un anti-lenga. , manera "Jerigonza". Den e wega di lenga [[palabra]]nan na papiamentu ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un [[sufiho]] fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di [[konsonante]] di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokal (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa Por ehèmpel, e frase “e no sa” por bira * agregando un silaba patras (sufiho) - '''e'''hay '''no'''hay '''sa'''hay * usando un silaba dilanti (prefiho) - ay'''e''' ay'''no''' ay'''sa''' * birando e leternan di un silaba ku sufiho - '''e'''ay '''on'''ay '''as'''ay '''Galein''' ta un wega di lenga of anti-lenga den kua [[palabra]]nan na papiamentu ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokál (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. Por ehèmpel, “e no sa” lo bira “ehay oesday otnay owknay”. aye ayno aysa - aye onay asay Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E ta wòrdu usá mas tantu pa hubentut komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Galein. {{Databox}} '''Galein''' ta un modo di papia cu ta wordo aplica na e idioma [[Papiamentu]], unda ta korumpi .... E ta hopi bia ta wòrdu konfundí pa habitantenan di stat ku Gueni, e idioma di katibu. Pero esensialmente e no tin nada di haber kuné. Galein ta un korupshon deliberá di Papiamentu moderno normal, pa no wòrdu komprondé pa hende di afó. E forma mas simpel ta unu den kua e vokal di kasi tur sílaba ta wòrdu ripití ku un “p” promé kuné. Cas ta bira “cas”’’pa “mi mi”’’pi weta wepe-tapa. Pa e motibu aki, e ta wòrdu yamá tambe p-idioma. Maestronan den galein ta usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internat i criadanan den institucionnan grandi tin biaha ta papia galein mes fluido cu papiamento. Cas mi weta -> '''cas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa '''Galein''' wordt door stadsmensen vaak verward met [[Gueni]], de slaventaal. Maar het heeft er in wezen niets mee uit te staan. Galein is een opzettelijke verbastering van het normale hedendaagse [[Papiaments]], om door buitenstanders niet te worden verstaan. De eenvoudigste vorm is die, waarbij van ongeveer elke lettergreep de klinker wordt herhaald met een ''p'' ervoor. Cas wordt '''cas'''pa '''mi mi'''pi weta wepe-tapa. Het wordt om deze reden ook wel p-taal genoemd. Meesters in het galein bedienen zich van veel ingewikkelder herhalingen. Meisjes op internaten en dienstmeisjes in grote inrichtingen spreken galein soms even vlot als papiaments.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 maart 1965</ref> Teneinde te voorkomen, dat de meester hun gesprek zou kunnen volgen, hadden de slaven de gewoonte het Papiamentu opzettelijk te vervormen door bijvoorbeeld van ieder lettergreep de klinker te herhalen met een medeklinker ervoor. Een zin als: mi ta weta (ik zie) kan dan gaan luiden: mipi tapa wepetapa. Snel uitgesproken is deze "taal" alleen door ingewijden te verstaan.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120173503/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=370&lang= Galein], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix|1=|2= '''Literatuur''' * Martinus, Frank (1996), ''The kiss of a slave: Papiamentu’s West-African connections'', Universiteit van Amsterdam * Hartog, Johannes (1961, p 433), ''Curaçao: Van kolonie tot autonomie III, Vol.I,'', De Wit. '''Bronnen en voetnoten''' * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=pap|titel=Queni|oldid=72374|datum=20200108}} {{References}} }} Pig Latin (Igpay Atinlay) ta un wega di idioma òf cant den kua palabranan na ingles ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokál (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. Por ehèmpel, “e no sa” lo bira “ehay oesday otnay owknay”. Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E referensia na Latin ta un mal nòmber deliberadamente; Latin di Porko ta simplemente un forma di argot òf jargon ku no ta relashoná ku Latin, i e nòmber ta wòrdu usá pa su konotashonnan ingles komo un idioma straño i ku ta zona stranhero. E ta wòrdu usá mas tantu pa muchanan chikitu komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Latin di Porko.[2] [[:Kategoria:Idioma]] Bovendien werd het 'Galein' als een geheimtaal gebruikt, maar dit is geen oorspronkelijke taal, doch slechts een verbastering van het Papiamentu om niet door buitenstaanders begrepen te worden (Brenneker, 1971:529)". afunesto. 'Galein' no ta eksklusivamente un fenómeno di papiamentu. Den e paisnan ku ta rondoná nos tambe nan konosé i no ta nada straño ku ta di nan mes nos tin e. Pa no insumi muchu espasio dje diario aki, mi a sita solamente di Cuba. Don Esteban Pichardo, Pichardo Novisimo, 1953, paginanan 405/406: "Jerigonza.<ref>auteur=[[Antoine Maduro|A.J. Maduro]]. Remitido Erornan. "Amigoe". Curaçao, 18-07-1984, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 26-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643043:mpeg21:p006</ref> Aqui se aplica acierto modo revesado de hablaro lenguaje complicado de manera que otros no lo entiendan. Las mismas palabras denuestro idioma con un agregado pospuesto o antepuesto constituyen lajergacon que los muchachos, negros y algunas personas vulgares pierden el tiempo, creyendo sandiamente que es imposible comprenderlos. Las principales jerigonzasson, con las silabas pa, pc, pi, po, pu, agregando a cada silaba de lavoz castellana una de estas de la misma vocal, e.g.: * pu sa-pa bes-pe la-pa Je-peri-pi gon-po za-pa?" Presis manera nos ta us'é na Körsou. Nan ta us'é tambe ku e agregadonan: pina (esta: tu-pina) i tambe ku: gara, guere, guiri, gordo, guru (esta:tu-guiru etc.). Konklushon: papiamentu di gueni na Körsou ta basa riba fantasia, e grafia 'gene' ta pone hende pronunsia e palabra aki robes, galein no tin nada di lenga sekreto kune. --- es.wiki: Jerigonza Gibberish, geringonza, òf geringozo ta un forma di abla hunga den kua sílabanan ta wòrdu insertá repetidamente entre palabranan. Originalmente, “gibberish” tabata wòrdu usá pa deskribí kualke idioma ku ta den mal smak, kompliká, i difísil pa komprondé,[1] pero ku tempu su nifikashon a kambia pa e forma spesífiko di insershon. Ademas di entretenimentu, e por wòrdu usá tambe komo un manera di kodifiká e mensahe (cryptolalia) di manera ku otro hendenan serka di e oradornan ku no ta kustumbrá ku e forma di papia aki no por komprondé kiko e oradornan ta bisando. E formanan aki ta wòrdu usá komo wega òf entretenimentu den paisnan di abla spañó manera Spaña i Latino Amérika. Uso Despues di kada sílaba, e zonido “p” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Despues di kada vokal, e zonido “i” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Despues di kada vokal, e zonido “f” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Den vários region di Mexico, e último variashon hunga aki ta hopi popular bou di muchanan, asta risibí e nòmber “papia na Efe.” en.wiki *(cant):Un cant (hulandes: anti-taal) ta e jargon òf idioma di un grupo, hopi biaha empleá pa ekskluí òf gaña hende pafó di e grupo.[1] E por wòrdu yamá tambe un kriptolekto, argot, pseudo-idioma, anti-idioma òf idioma sekreto. Kada término ta diferensiá un poko den nifikashon; nan usonan ta inkonsistente. *language game: Un wega di idioma (tambe yamá un cant, idioma sekreto, ludling, òf argot) ta un sistema di manipulá palabranan papiá pa hasi nan inkomprendibel pa un oyente no entrená. Weganan di idioma ta wòrdu usá prinsipalmente pa gruponan ku ta purba di skonde nan kombersashonnan pa otronan. Algun ehèmpel komun ta Pig Latin; e famia Gibberish, prevalente na Merka i Suesia; i Verlan, papia na Fransia. Un difikultat komun ku weganan di idioma ta ku nan ta wòrdu pasá oralmente; miéntras ku por hasi tradukshonnan skirbí, hopi bia nan ta imperfekto, pues e ortografia por varia hopi. Algun frakshon ta argumentá ku palabranan den e lenganan papia aki mester wòrdu skirbí simplemente manera nan ta wòrdu pronunsiá, miéntras ku otronan ta insistí ku e puresa di idioma ta eksigí ku e transformashon ta keda visibel ora e palabranan ta wòrdu impartí riba papel. {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Hulandes Caribeño''' of '''Hulandes Antiano''' ta un variante di [[idioma]] [[Hulandes]] cu a desaroya? na e [[Islanan ABC]], islanan perteneciente na Caribe Hulandes. Por considera esaki como un dialecto regional di Hulandes.? Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. == Contexto == E poblashon lokal i papiadónan hulandes riba Islanan ABC tabata papia i skirbi hulandes mesklá ku konstrukshonnan i palabranan for di papiamentu i otro idiomanan: “hopi plaka verdienen” (pap.: hopi sèn); “kabrieten in de koor” (Pap.: cabritonan den cura); y “een pastechi eten” (Come un pastechi) (Pap.: pasty). E uso aki a bira konosí komo Hulandes Antiano.<ref>[[Ronald Severing|Severihng, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden], literatuurgeschiedenis.org</ref> E norma den polítika di gobièrnu pa loke ta trata hulandes a kambia. E norma di idioma no ta limitá mas na Hulanda, sino tambe na Vlaanderen i e teritorionan den eksterior: e islanan kaminda palabranan hulandes antiano a originá ku no ta aparesé na Hulanda mes, i tambe na Sürnam independiente, kaminda ta usa hulandes surinam. E atenshon kresiente aki pa variedatnan di hulandes, pa multilingualismo, i pa interpretashon kultural a kondusí na inklushon di palabranan for di hulandes karibense den e vokabulario ofisial di e idioma hulandes. A base di un base di dato di palabra di korantnan na idioma hulandes riba e islanan, a hasi un selekshon di mas ku 400 palabra. E palabranan Hulandes Caribense aki, cu a wordo agrega na e Buki Berde di 2015, no ta aparece den Hulandes Standard. Por haña palabranan manera dushi (dushi, dushi), botika (botika kombiná ku botika), ayó (saludo), i eilandsraad (un tipo di konseho munisipal riba e islanan). Anteriormente, na 2005, alrededor di 500 palabra hulandes surinam a aparesé den e lista aki: afingisoep (sòpi di yuka), husselen (scrabble) i Sranan (krioyo surinam). Komo ku Antia no ta eksistí mas i Sürnam, ku Hulandes komo idioma ofisial, a bira miembro asosiá di Union di Idioma Hulandes, e término Hulandes Karibense ta wòrdu usá mas i mas pa e idioma Hulandes riba e islanan i na Sürnam. {{Appendix}} ----- Caribisch-Nederlands is de taalvariant van het Nederlands die gesproken wordt in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Deze variant wijkt op verschillende punten af van het Europees-Nederlands, zowel in uitspraak als in woordkeuze en grammatica. Op de Benedenwindse Eilanden (Aruba, Bonaire, Curaçao) is Papiaments de meest gesproken moedertaal, terwijl op de Bovenwindse Eilanden (Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius) Engels vaker de moedertaal is. ==Verschillen met Europees-Nederlands==: *Uitspraak: Er zijn verschillen in de uitspraak van klinkers en medeklinkers, en de intonatie kan anders zijn. * Woordenschat: Er zijn specifieke woorden en uitdrukkingen die in het Caribisch-Nederlands gebruikt worden, maar niet of minder vaak in Europees-Nederlands. * Grammatica: Er kunnen kleine grammaticale verschillen zijn, bijvoorbeeld in de volgorde van woorden of in het gebruik van bepaalde werkwoordstijden. * Invloed van andere talen: Papiaments: Op de ABC-eilanden heeft het Papiaments een grote invloed op het Nederlands. Veel Caribisch-Nederlandse woorden en uitdrukkingen zijn ontleend aan het Papiaments. Engels: Op de Bovenwindse eilanden heeft het Engels een grotere invloed. Ook hier zijn er invloeden merkbaar in de woordenschat en grammatica. * Onderwijs: In het basisonderwijs op de Benedenwindse eilanden wordt steeds meer onderwijs gegeven in het Papiaments. Het Nederlands wordt vaak als vreemde taal aangeboden. In het middelbaar onderwijs is het Nederlands wel de instructietaal. Op de Bovenwindse eilanden wordt in toenemende mate Engels gebruikt als instructietaal, ook in de Nederlandstalige scholen. * Conclusie: Caribisch-Nederlands is een levendige en diverse taalvariant die zich aanpast aan de lokale context en invloeden van andere talen ondergaat. ------ Hulandes ta un idioma oficial den Caribe Hulandes.<ref>https://taalunie.org/dossiers/22/nederlands-in-het-caribisch-gebied-en-suriname ]</ref> Omdat Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk geen omgangstaal is, maakt het onderwijs daar de omslag van moedertaalonderwijs Nederlands naar een vreemde taal aanpak. Hulandes semper tabata un idioma minoritario. Habladónan di Papiamentu tin bia ta konsiderá e Antianonan di abla Hulandes komo show-off, imitadó di e Hulandesnan. E label ey ta mas fuerte ora hende no ta dispuesto pa papia Papiamento. <ref>Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> Hulandes Antiano ta wòrdu distinguí for di Hulandes Standart pa e aksento. Bakhuis ta agregá ku Antianonan tambe ta agregá palabranan Papiamentu, ta konhugá verbonan Papiamentu na e manera Hulandes, i ta usa zonidonan típiko. Esaki ta conduci na frasenan manera: “Ai no,” “mi tin” “hopi,” “sakeerd” hopi potret pero nan ta “hodidu”! -- nl.wiki:[[:nl:Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden]]Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. Op de Benedenwindse ABC-eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) is de moedertaal vaak Papiaments, en op de Bovenwindse SSS-eilanden (Sint Maarten, Saba en Sint Eustatius) Engels. {{Appendix}} '''Caribisch‑Nederlands''', ook wel bekend als '''Antilliaans Nederlands''', is een in de ABC‑eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) gesproken vorm van het Nederlands, die sterk beïnvloed is door talen zoals Papiamento en Spaans. Het wordt gebruikt door Nederlandssprekenden op de eilanden, en bevat vaak woorden en zinsconstructies uit het Creooltaal Papiamento en regionale varianten. ==Gebruik en kenmerken== Spraak en schrijfwijze van Nederlands op de ABC‑eilanden mengen reguliere Nederlandse zinnen en woordenschat met Papiamentstalige of lokale uitdrukkingen. Voorbeelden hiervan zijn: * “hopi plaka verdienen” (veel geld verdienen) * “kabrieten in de koraal” (geiten op de erf) * “een pastechi eten” (een pasteitje eten) Dergelijke constructies behoren tot typische voorbeelden van Antilliaans Nederlands, waarin Papiamentse woorden (zoals hopi, plaka, pastechi) direct geïntegreerd zijn in het Nederlands. ==Sociolinguïstische context== In de lagen van de bevolking waar Nederlands als thuistaal wordt gesproken — vaak binnen families of in het onderwijs — wordt deze variant beschouwd als “tropisch Nederlands”. Sprekers worden in Nederland soms als dialectisch afwijkend ervaren en kunnen als “makamba” (Nederlander) worden bestempeld, vooral wanneer zij geen Papiamento spreken.<ref name="ntr">Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> De variant is te herkennen aan: *het gebruik van Papiamentse werkwoorden en woorden, *typische accenten, klankkleur en uitspraak, *de toepassing van regionale grammaticale structuren, zoals in: Ai no, ik heb hopi veel foto’s gesakeerd, maar ze zijn hodidu! == Aantal sprekers en taalgebruik == Hoewel het Nederlands in de Caribische delen van het Koninkrijk officieel is, wordt het meestal als tweede of derde taal gebruikt: in het dagelijks leven domineren Papiamento, Spaans en Engels. Op Bonaire is Nederlands moeders­taal voor ongeveer 15 % van de bevolking (2021), Spaans is even frequent; op Sint Eustatius en Saba ligt dat rond 4 % <ref>https://longreads.cbs.nl/the-caribbean-netherlands-in-numbers-2022/what-percentage-of-the-population-speaks-dutch/</ref> ==Identiteit en perceptie== De variëteit speelt een rol in identiteitsconstructie. Nederlandssprekende Antillianen voelen zich soms “niet helemaal thuis” in Nederland of in de Papiamentstalige gemeenschap, juist vanwege de gemengde taalstijl. Taalpuristen waarschuwen tegen het gebruik van Engelse of Spaanse leenwoorden in Papiamento, terwijl anderen juist blij zijn met de talenmix als onderdeel van de lokale identiteit.<ref name="ntr"/> == Vergelijking met andere niet-Europese Nederlandsvarianten == Nederlands wordt ook gesproken in de Caribische special gemeenten (Bonaire, Sint Eustatius, Saba), maar daar zijn andere varianten gangbaar, bijvoorbeeld Virgin Islands Creole Dutch. Die heeft, net als Antilliaans Nederlands, een sterke mix met andere talen.<ref>Welmoed Ventura, https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/gelijkenis-deens-antilliaans-creole-dutch-en-sranantongo/ Gelijkenis Deens-Antilliaans Creole Dutch en Sranantongo]</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Na [[Aruba]]''' e presencia di '''idioma Spaño''' ta significativo. E pais Caribense, cu [[Hulandes]] y [[Papiamentu|Papiamento]] como [[idioma ofisial|idiomanan oficial]], tin un gran cantidad di hablante di [[Spaño]]. Segun e censo di 2000, Spaño ta e di dos idioma mas papia riba e isla, despues di Papiamento. == Hablante di Spaño == Segun datonan di Censo 2010, 13.710 residente di Aruba ta papia Spañó como nan [[Lenga materno|idioma materno]].<ref>{{citeer web|url=https://www.cervantes.es/imagenes/File/espanol_lengua_viva_2019.pdf |titel=El Espanol: una lengua viva. Informe 2019|uitgever=Instituto Cervantes, pag. 9|datum= }}</ref> Na 2017 hablante di Spañó tabata representa 12.6% di e poblacion.<ref>{{citeer boek|nombre=Jesús|apellido={{v|Guanche}}|nombre2=Carmen|apellido2={{v|Corral}}|title=Diccionario etnográfico. Los pueblos del Caribe Insular y de México-Centroamérica|volume=Tomo I|year=2017|editorial=RUTH|isbn=9789590618154|capítulo=Cap. 5}}</ref> Esaki ta relaciona cu e emigrantenan for di paisnan hispano. Segun pais di origen e percentahe tabata, entre otro, 9.1% di [[Colombia]], 4.1% [[Republika Dominikano|Republica Dominicano]], 3.2% [[Venezuela]] i 1.1% [[Peru]].<ref name="cia.gov">{{en}}{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |title=Aruba |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |access-date=}}</ref> Si conta tur esunnan cu por comunica den Spaño, e cantidad total di hablante ta yega aproximadamente 93.500, o sea 85% di e poblacion Arubano. Pero solamente un di cada cinco persona ta uza Spaño como nan unico [[idioma]]. == Spaño den bida publico == No obstante di no ta un idioma oficial, e uso di Spaño ta sirbi metanan practico y ta extende den hopi aspecto di bida publico, reflehando su papel como idioma di contacto, identidad y comunicacion den e contexto multicultural di Aruba. E isla su proximidad cu [[Venezuela]] y [[Colombia]] y e fuerte contactonan religioso, comercial y cultural durante siglonan a contribui pa e uzo continuo na Aruba di Spaño.<ref>{{cite book|author=Ramirez, Catherine|title=La escogencia del idioma Español en el perfil de asignaturas en las escuelas de MAVO de Aruba|year=2016|editorial=[[Universidad de Curazao]]|url=https://www.worldcat.org/es/title/1029733877|location=Willemstad, Curacao}}</ref> Segun [[Johan Hartog|Hartog]] e influencia Spaño ta mas tanto notabel den e variante Arubano di Papiamento cu den e variantenan di Corsou y Boneiro.<ref name="Hartog"/> Den e sistema escolar, Spaño ta un materia obligatorio desde enseñansa basico, cuminsando den e di cinco klas bay dilanti.<ref>{{citeer web|auteur=Organización Panamericana de la Salud|titel=Aruba, perfil de país|url=https://www3.paho.org/hq/dmdocuments/2010/Salud_en_las_Americas_2007-Aruba.pdf|datum=2007 }}</ref><ref>Ministerio di Enseñansa di Aruba. Curriculum y Idioma den Sector Escolar.</ref> Ademas, varios canal di television for di Venezuela ta wordo ricibi sin problema riba e isla, ofreciendo noticia, entretenimento y programacion educativo na Spaño. Hopi radioemisora local ta inclui musica cu canto di [[Latinoamérika|Latino America]] den nan programacion, y den algun caso, ta transmiti programanan na Spaño. Den sector comercial, hopi empleado den tienda, restaurant y servicio publico ta comunica cu clientenan hispano den nan idioma nativo. Ora cu hende yega na un loket, e probabilidad ta halto cu nan por haci pregunta o haya informacion na Spaño. [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia catolico]] cu un comunidad grandi riba e isla ta ofrece misa regular na Spaño. Den algun bario, specialmente caminda comunidadnan hispano ta concentra, por tin borchi informativo cu dos of mas idioma, incluyendo Spaño. == Aspectonan sociolinguistico == Pa hopi residente, particularmente e migrantenan hispano di Colombia, Venezuela y Republica Dominicano, Spaño ta sigui sirbi como idioma principal na cas, den relacionnan familiar y comunidad religioso.<ref>Central Bureau of Statistics Aruba (2017). Migration and Population Report.</ref> Na nivel popular, Spaño ta keda un idioma di preferencia pa comunicacion informal den bario, mercado y luganan publico. Turistanan hispano, cu ta forma un porcion importante di e [[turismo]] entrante, tambe ta contribui na su visibilidad den bida diario Arubano. E [[multilingualismo]] na Aruba ta stimula un nivel halto di dominio pasivo di Spaño: hopi Arubiano por compronde Spaño aunke no ta papi’é activamente. E situacion aki ta refleha un [[diglosia]] dinamico, caminda Spaño ta sirbi mas na nivel informal y comunicativo, mientras cu Hulandes y Papiamento ta predomina den situacionnan formal, educativo y gubernamental. == Influencia di Spaño riba Papiamento den siglo 21 == E idioma oficial Papiamento ta un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu ta nace durante e periodo colonial for di e mescla di Spaño, [[Portugues]], Hulandes, [[Ingles]], [[Frances]] i Arawak. Gran parti (70%) di su vocabulario tin origen Spaño.<ref>[[Ronald Severing|Severing, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden#:~:text=Door%20hun%20geografische%20ligging%20en,eilanden%20genoemd%2C%20is%20het%20Papiaments. ''Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden''], literatuurgeschiedenis.org</ref> E isla di Aruba tabata pa mas cu un siglo parti di Imperio Spaño promé cu el a wordo cede na e Imperio Hulandes na aña [[1636]].<ref name="Hartog">{{cite book|author=[[Johan Hartog|Hartog, Johannes]]|title=Aruba: A Short History|year=2003|publisher=De Wit & Van Dorp Stores}}</ref> Aunke Papiamento ta ser considerá un idioma stabil, hopi [[Arubiano]] ta sinti cu su presencia ta birando menos, particularmente den contactonan cu emigrantenan hispano. Investigacion sociolinguistico a mustra cu e preocupacion no ta basa riba un cambio real, sino riba un “menasa simbolico” cu ta relaciona cu identidad y inclusividad di pertenencia.<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref> Un tema cu ta surgi frecuente den discusionnan publico y escolar ta e supuesta “contaminacion” di Papiamento cu palabra y structuranan Spaño. Algun ciudadano ta boga pa un Papiamento “puro”, afirmando cu influencia stranhero, particularmente di Spaño, por afecta e caracter crioyo di e idioma. E sintimento aki ta bira mas fuerte ora cu migrantenan nobo no ta haci esfuerso pa siña y papia Papiamento, sino ta keda den nan idioma materno.<ref>Carroll, Kevin S. (2010). [https://www.researchgate.net/publication/283245487_Language_maintenance_in_the_Caribbean_Examining_perceptions_of_threat_in_Aruba_and_Puerto_Rico'' Language maintenance in the Caribbean: Perceptions of threat in Aruba and Puerto Rico''], researchgate.net </ref> Estudionan recien, manera esun di Kester y Buijink (2023), a conclui cu aunke hopi Arubiano ta expresá preocupacion riba e futuro di Papiamento, e idioma mes no ta duna señalnan di bay atras.<ref name="Kester"/> Su uzo a keda halto den bida escolar, gobierno y medionan local, y e mes a demostra capacidad pa integra [[neologismo]]nan sin perde su esencia. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=es|oldid =161207719|titulo=Idioma español en Aruba}} {{References}} ;Lista di fuente * Allen, R. (2002). ''The Spanish Caribbean''. Cambridge University Press. }} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Idioma]] ------------- {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] tríphthongos, literalmente: ‘ku tres zonido’ òf ‘ku tres tono’) ta un kombinashon di tres zonido vocal cu ta pronunciá den un solo [[silaba]]. Den un triptongo, e tres vocal òf semivokal ta sigui un tras di otro sin interrupshon, formando un zonido monosilabico. Den [[fonetika]], un triptongo ta resulta di un movimiento kontinuo pero suave di e organonan di artikulashon for di un zonido di vocal pa otro, den un sekuénsia di tres zonido. Na kontraste ku un [[monoftongo]], ku tin un so zonido, òf un [[diptongo]] ku tin dos, un triptongo ta kontené tres zonido vocal den un so silaba. Importante pa nota ku un triptongo no ta meskos ku un sekuénsia disilabico di un diptongo sigui pa un monoftongo, kaminda por tin mas ku un silaba. Por ehempel, den aleman feuer [ˈfɔʏ.ɐ] (‘kandela’), e sekuénsia vocal ta dividí den dos silaba, i no ta un triptongo. Un triptongo tipiko ta forma pa un semivokal, sigui pa un vocal nukleo, i sigui pa un otro semivokal (por ehempel: /i̯/ + /a/ + /u̯/). Por existí tanto triptongonan orál komo nasal. == Ejempelnan == Den [[Papiamento]], triptongonan no ta hopi komun, pero por haña nan den palabra manera: biai (for di biaiha) kaiu (for di kaiu) huai (for di huai) Den [[kastellano]] (spañol), por haña triptongonan den palabra manera: miau Uruguay cambiáis == Referensianan == Martínez Celdrán, Eugenio. Manual de Fonética Española. Ariel Lingüística, 2001. Ladefoged, Peter. A Course in Phonetics. Cengage Learning, 2014. Crystal, David. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Wiley-Blackwell, 2008. -------------------------- Diptongonan komun den Papiamento Diptongo Tipo Ejèmplonan Nota ai Kreshente bai, traishon, baikèl vocal débil (i) tras vocal fuerte ei Kreshente sei, beisbol, trein oi Kreshente boi, koi, sopi ui Kreshente puiro, spruit, fluit ia Dekreshente biaha, rabia, familia vocal débil (i) prome vocal fuerte ie Dekreshente piedra, biento, piedra io Dekreshente nacional, religion ua Dekreshente lengua, francua, guahe ue Dekreshente pueblo, fuerte, muerto uo Dekreshente cuota, suave, actuosa menos komun 🗣️ Nota riba tipo di diptongo: Diptongo kreshente: e vocal débil (i, u) ta antes di vocal fuerte (a, e, o) → zonido ta subi. Diptongo dekreshente: e vocal débil ta despues di vocal fuerte → zonido ta baha. {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E articulacion ta consisti di un transicion suave den e frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta wordo percibi como un zonido continuo den un solo silaba. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. == Diptongo den Papiamento == Den [[Papiamentu|Papiamento]], un diptongo por wordo forma di un di e siguiente combinacionnan: == Vocal debil (i, u) + vocal fuerte (a, e, o) == Ehempel: * i-a → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-a → us'''ua'''l, a-u → bl'''au'''w, * i-e → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-e → f'''ue'''rte, e-u → '''eu'''caristia, * i-o → od'''io''', o-i → b'''oi'''cotia, * u-o → d'''uo''', o-u → bl'''ou'''sa. == Dos vocal debil (i + u, u + i) == Ehempel: * i-u → hud'''iu''', u-i → fl'''ui'''t === Tipo di diptongo === Dependiendo di e direccion di e transicion vocal, un diptongo por ta dividi den: * diptongo creciente → b'''ie'''nto, p'''ue'''blo, rab'''ia''' * diptongo decreciente → '''ai'''re, '''au'''mento, n'''ei'''shi Nota cu ora e zonido '''i''' ta na final di palabra ta skirbi '''ay''', '''ey''', '''oy''', '''uy'''.<ref>E regla aki no ta aplicabel pa e [[Ortografia di papiamentu|ortografia uza na Corsou y Boneiro]].</ref><br> Ehempel: * '''ay'''= cay - bay - caray - gay (homber) * '''ey'''= aworey - p'esey - t'ey - bedey - batrey * '''oy'''= coy - morocoy - haudoy - gogoy * '''uy'''= huy - puy - cuy - spruy {{Appendix}} == Lista di referencia == * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. * Goilo, E.R. (2002). ''Gramática di Papiamento''. De Wit Stores N.V. * [[Sidney Joubert|Joubert, Sidney M.]] (2015). ''Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu''. [[Fundashon pa Planifikashon di Idioma]]. * SIL International (2004). ''Papiamentu Phonology''. Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). ''Ortografía de la lengua española''. Madrid: Espasa Libros. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------- Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E ta consisti di un transicion suave den frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta percibi como un zonido continuo den un silaba unico. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. ==Formashon di diptongonan den Papiamentu== Den Papiamentu, un diptongo por wòrdu formá di un di e sigiente kombinashonnan: Un vocal débil (i, u) + un vocal fuerte (a, e, o) ehempel: baiskel biaha fuerte Dos vocal débil (i + u, u + i) ehempel: fluit hudui riu Tipo di diptongo: kreshente i dekreshente Dependiendo di e direkshon di e transishon vocal, un diptongo por ta: Kreshente (glide → vocal nuklear): ora e vocal débil ta na prinsipio. ehempel: biento pueblo rabia Dekreshente (vocal nuklear → glide): ora e vocal débil ta na fin di e diptongo. ehempel: aire aumento neishi Ortografia den fin di palabra Ora e zonido i ta na fin di palabra komo parti di un diptongo, e ta wòrdu skibí ku y: ay, ey, oy, uy ehempel: ay: cay, bay, caray, gay (hòmber) ey: aworey, p'esey, t'ey, bedey, batrey oy: coy, morocoy, haudoy, gogoy uy: huy, puy, cuy, spruy Un hiato ta un sekuencia di dos vocal ku ta pronunsiá separá, es decir, kada vocal ta forma su mesun silaba. E zonido no ta flòu komo den un diptongo, sino ta parti klaramente den dos unidat silábiko. Un hiato ta forma tipikamente den e sigiente kasonan: Dos vocal fuerte: poeta, maestro, teatro Vocal fuerte + vocal débil acentuá: país, María, baúl Den kaso di hiato, e zonido ta interrumpí, i kada vocal ta tuma su propio énfasis den pronunsiashon. Referencia * Goilo, E.R. (2002). Gramática di Papiamento. De Wit Stores N.V. * Joubert, Sidney M. (2015). Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu. Fundashon pa Planifikashon di Idioma. * SIL International (2004). "Papiamentu Phonology". Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). Ortografía de la lengua española. Madrid: Espasa Libros. * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. --- == Diferencia entre diptongo y hiato den Papiamento == {| class="wikitable" style="text-align:left" width="75%" |- ! Tipo ! Combinacion<br> di vocal ! Ehempel ! Division<br> silabico ! Remarke |- |rowspan="6" style="background:#FFD700|Diptongo|| style="text-align:center" |i + a || biaha || bia-ha ||vocal debil + fuerte, un silaba |- | style="text-align:center" |u + e || fuerte || fuer-te || vocal debil + fuerte |- | style="text-align:center" |i + e || biento || bien-to || diptongo creciente |- | style="text-align:center" |e + i || neishi || nei-shi || diptongo decreciente |- | style="text-align:center" |u + i || hudiu || hu-diu || dos vocal debil, un silaba |- | style="text-align:center" |i + u || riu || riu || un silaba |- | rowspan="3" style="background:#FF9000| Hiato || style="text-align:center" |a + i || caida || ca-i-da || vocal fuerte + debil, dos silaba |- | style="text-align:center" |o + e || poeta || po-e-ta || dos vocal fuerte, dos silaba |- |style="text-align:center" | o + a || oasis || o-a-sis || dos vocal fuerte, dos silaba |- |} [[:Kategoria:Idioma]] Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea y cu no ta inseparabel. Pues e ta consisti di e articulacion di dos vocal, un tras di otro, sin interupcion, produciendo un transicion suave den e frecuencianan di zonido cual ta caracterisa cada un di e dos vocalnan. Fonologicamente, dos vocal cu ta articula di e manera aki ta forma parti di e mesun [[silaba]]. Dependiendo di e tono ta haci distincion entre un diptongo creciente y un diptongo decreciente.<br> Ehempel: ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “cu tres zonido”, òf “cu tres tono”) ta un forma cu ta forma parti di un [[palabra]]. Casi semper e lo ta un [[vocal]] será mas un vocal habrí sigui pa un otro vokal será, formando un “triptongo”. Den [[fonétika|fonetica]], un '''triftongo''' ta un combinacion di vocal monosilabico cu ta encera un movecion rapido pero suave di e articulador di un calidad di vocal pa otro cu ta pasa riba un tersera parti. Miéntras ku vokalnan “puru”, òf monoftongonan, ta wòrdu bisa ku nan tin un posishon di artikuladó di meta, diftongonan tin dos i triftongonan tres. Triptongo no mester wordo confundi cu secuencia disilabico di un [[diptongo]] sigui pa un monoftongo, manera na aleman "feuer" [ˈfɔʏ.ɐ] ‘kandela’, caminda e vocal final ta mas largo cu esnan hañá den triptongo. Triptongo (for di griego : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “ku tres zonido,” òf “ku tres tono”) ta e nòmber duná na e kombinashon di un zonido semivokal , un zonido vokal i un zonido semivokal emití den un solo esfuerso vokal. Triptongo ta wòrdu dividí den oral y nasal. Den un triptongo tres vocal (of semivocal) ta un combinacion di tres zonido vocal hunto, cu ta forma un zonido. ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[linguistica]], '''singular''' ([[latin]]: ''singularis'', cu ta nifica “unico” of “solitario”) ta un termino gramatical cu ta referi na un forma di [[palabra]] cu ta indica un solo hende, cos, obheto, luga of idea. E ta contrasta cu e forma [[plural]], cu ta referi na mas cu un. == Uzo di singular == E singular ta e forma standard di un palabra den e gran mayoria di idioma, sin ningun modificcion special. E cambio ta bin pa palabranan den plural. Mescos den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma singular ta basico, unda un sustantivo ta presenta su mes, sin indica cantidad. E ta sirbi pa nombra un solo entidad.<br> Ehempel: * buki → un buki * mucha → un mucha homber * rosa → un flor * idea. → un solo pensamentu == Relacion cu artikulo y adhetivo == Un sustantivo den singular regularmente ta acompaña pa un articulo singular (manera un, e) y adhetivo cu ta acordá cu género y número.<br> Ehempel: * e rosa dushi * un cas grandi == Cambio pa plural == Pa pone un sustantivo singular den forma [[plural]], Papiamento normalment ta agregá -nan na fin di palabra. Sinembargo, e regla aki tin espeshonalidadnan y depende di ortografia y uso. Ejèmplo: buki → bukinan ros → rosnan idea → ideanan == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Plural''' ([[latin]]: pluralis, ku ta nifiká “di más ku uno”) ta un termino gramatikal ku ta referí na un forma di palabra ku ta indiká más ku un hende, kos, lugá of idea. E ta kontrastá ku e forma [[singular]], ku ta indiká un solo ente. == Uso den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], forma plural ta forma derivá di un sustantivo singular pa indiká ku tin más ku un di esaki. Ehempel: * buki → buki''nan'' * ros → ros''nan'' * muchu → mucha''nan'' == Formacion di plural == Den ortografia di Papiamento, e forma plural generalmente ta forma pa agregá e sufijo -nan na e sustantivo singular. E regla ta aplica pa hende, animal, kos, lugar y tambe idea abstracto. Ehempel: * cas → kasnan * idea → ideanan * persona → personanan == Plural eksplisito y implicito == Papiamento tambe por indiká pluralidad den otro manera, manera pa medio di un palabra ku ta indiká kantidat (manera hopi, tur, algun), aunque e sustantivo keda den forma singular. Pero den uso formal, ta preferibel pa pone e palabra den forma plural. Ejèmplo: hopi hende tur mucha ta contento == Komparashon ku otro idioma == Den otro idioma, manera español of inglés, forma plural por envolví kambio di letra, agregashon di sufijo otro ku -nan, of regla irregular. E forma di plural ku -nan ta un karakterístika partikular di Papiamento. == Referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] '''Silaba''' (na inglés: ''syllable''; na hulandés: ''lettergreep'') ta un unidad ritmico di zonido den un [[palabra]]. Un silaba ta normalmente forma pa un solo [[vocal]] of un combinacion di [[consonante]] y vocal, cu ta wordo pronuncia manera un solo impulso di bos. Den [[linguistica]], e analisis di e silaba ta un aspecto esencial den [[fonologia]], [[ortografia]], y e forma di rima den [[poesia]]. E structura di silaba por varia segun idioma, pero tur idioma tin algun forma di silaba den su sistema linguistico. Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], silabacion ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra.<br> Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do == Structura di silaba == E structura general di un sílaba ta consisti di tres segmento agrupa den dos componente: * ''Onset'': Un consonante of grupo di consonante, obligatorio den algun idioma, opshonal of hasta restringi den otronan * ''Rima'': ta consisti di un: ** ''nucleo'': e vocal principal di e silaba (obligatorio) ** ''coda'': e consonante of grupo di consonantenan despues di e vocal (opshonal) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. * Bo: onset = "b", nucleo = "o" * Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * [[Jossy Mansur|Mansur, Jossy M.]] (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (di 7 edicion). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] Núkleo (ν): Un konsonante vokal òf silábiko, obligatorio den mayoria idioma Coda (κ): Un konsonante òf grupo di konsonante, opshonal den algun idioma, altamente restringí òf prohibí den otronan Un silaba por consisti di tres parti principal: * '''Onset''': e consonante of consonantenan na comienso (optativo) * '''Nucleo''': e vocal principal di e silaba (obligatorio) * '''Coda''': e consonante of consonantenan despues di e vocal (optativo) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. — Bo: onset = "b", nucleo = "o" — Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda [[:Kategoria:Linguistica]] Silabacion den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma di e silabanan ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra. Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do -------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[fonétika|fonetica]], '''consonante''' (na [[Ingles]]: ''consonant''; na [[Hulandes]]: ''medeklinker'') ta un [[zonido]] di bos, forma pa un coriente di aire cu ta topa cu un of otro obstaculo, sea parcial of total, den e tracto vocal (boca y garganta). E ta un di e dos tipo principal di zonidonan di bos, e otro ta e [[vocal]]. Contrario na un [[vocal]], un consonante ta rekeri un tipo di tapamento, estorbo, of contacto den boka, como na nivel di e labionan, e lenga, of e dente, pa forma zonido. E palabra “consonante” ta bini di [[Latin]] ''consonans'', cu ta nifica “zonido cu ta zona hunto” (''con'' = hunto, ''sonare'' = zona). Tradicionalmente, consonantenan ta wordo considera zonido cu no por existi sin un vocal acerca. == Aplicacion == === Papiamento === Den e idioma [[Papiamentu|Papiamento]], por haña varios consonante den uso diario. E cantidad di consonante por varia segun e dialecto, pero generalmente e siguiente letternan ta representa consonante den e alfabet: '''B, C, D, F, G, H, J, K, L, M, N, P, R, S, T, V, W, Y, Z''' E letter '''Q''' casi no ta wordo uza; generalmente e ta wordo substitui/suplantá pa 'K'. E letter '''X''' ta usa solamente den palabra stranhero. Tur palabra den Papiamento ta contene un of mas consonante, cu ta forma [[silaba]]nan hunto cu e vocalnan. {| class="wikitable" width="65%" ! colspan=2 | Vocal || Balor na Papiamento<br> {{ABW|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel || Balor na Papiamentu<br> {{CUW|bandera}}/{{BON|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel |- | colspan=2 | b || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ala, ca'''b'''a || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ibu, fa'''b'''or |- | rowspan=2 | c || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}} || style="text-align:center" | /s/ || mere'''c'''e, ha'''c'''i || style="text-align:center" | /s/ || '''C'''ecilia |- | elsewhere || {{IPA|/k/}} || '''c'''aminda, '''c'''la || style="text-align:center" | /k/ || '''C'''aracas |- | colspan=2 | ch{{ref|dig|b}} || {{IPA|/tʃ/}} || '''ch'''ikito || style="text-align:center" | /tʃ/ || '''ch'''api |- | colspan=2 | d || style="text-align:center" | /d/ || '''d'''ocumento, '''d'''al || style="text-align:center" |/d/ || '''d'''uru, '''d'''ede |- | colspan=2 | dj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/dʒ/}} || '''dj'''aca || style="text-align:center" | /dʒ/ || '''dj'''ente || |- | colspan=2 | f || style="text-align:center" | /f/ || '''f'''ama || {{IPA|/f/}} || '''f'''òrki || |- | rowspan=2 | g || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}}, final || style="text-align:center" | /x/ || '''g'''esto, ma'''g''' || style="text-align:center" | /x/ || mar'''g'''en, brù'''g''' || |- | before unstressed {{angbr|e}}, elsewhere || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''arganta, san'''g'''er || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''osa, man'''g'''el || |- | colspan=2 | h || {{IPA|/h/}} || '''h'''asta, '''h'''abilidad || {{IPA|/h/}} || '''h'''ari, '''h'''eru || |- | colspan=2 | j{{ref|loan|a}} || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''j'''ong, '''j'''as<br>'''J'''uan || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''J'''an Thiel<br>'''J'''ulia || Some places still maintain their old spelling, e.g. Salinja. Here the {{angbr|nj}} is pronounced {{IPA|/ɲ/}}. |- | colspan=2 | k || {{IPA|/k/}} || '''k'''ishiki, '''k'''ere || {{IPA|/k/}} || '''k'''enta, se'''k'''reto || |- | colspan=2 | l || {{IPA|/l/}} || '''l'''ista, '''l'''aba || {{IPA|/l/}} || '''l'''esa, k'''l'''a || |- | colspan=2 | m || {{IPA|/m/}} || '''m'''ucha, pre'''m'''io || {{IPA|/m/}} || '''m'''an, la'''m'''pi || |- | rowspan=2 | n || before {{angbr|co}}, {{angbr|cu}}, {{angbr|g}}, {{angbr|k}},<br>final except after stressed vowel || {{IPA|/ŋ/}} || ma'''n'''go, pa'''n''' || {{IPA|/ŋ/}} || a'''n'''ker, bo'''n''' || In Papiamento, {{angbr|c}} followed by {{angbr|o}} or {{angbr|u}} would be pronounced as a {{IPA|/k/}} (see below), thus having the same effect on the {{angbr|n}} as {{angbr|k}} would. |- | elsewhere || {{IPA|/n/}} || '''n'''atural, te'''n'''e, algu'''n''' || {{IPA|/n/}} || '''n'''echi, he'''n'''de, tempra'''n''' || |- | colspan=2 | ñ || {{IPA|/ɲ/}} || a'''ñ'''a, so'''ñ'''o || {{IPA|/ɲ/}} || ba'''ñ'''a, '''ñ'''apa || |- | colspan=2 | p || {{IPA|/p/}} || '''p'''ipa, ado'''p'''ta || {{IPA|/p/}} || '''p'''alu, sa'''p'''u || |- | colspan=2 | q{{ref|loan|a}} || {{IPA|/k/}} || '''q'''uesillo || {{IPA|/k/}} || '''Q'''uebec || |- | colspan=2 | r || {{IPA|/r/}} || te'''r'''a, '''r'''osa || {{IPA|/r/}} || ba'''r'''ba, pode'''r''' || |- | colspan=2 | s || {{IPA|/s/}} || '''s'''aya, '''s'''ucu || {{IPA|/s/}} || kru'''s''', pa'''s'''a || In Papiamento, the {{angbr|s}} has a {{IPA|/ʃ/}} sound in words ending in -sion. In Papiamentu, it is written as -shon. |- | colspan=2 | sc || {{IPA|/s/}} || adole'''sc'''ente, pi'''sc'''ina || || || |- | colspan=2 | sh{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''imis || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''ete || |- | colspan=2 | t || {{IPA|/t/}} || '''t'''in, '''t'''ata || {{IPA|/t/}} || '''t'''rapi, ri'''t'''mo || |- | colspan=2 | v || {{IPA|/b/}}<br>{{IPA|/v/}} || '''v'''iuda<br>di'''v'''orcio || {{IPA|/v/}} || '''v'''erbo, '''v'''itamina || |- | colspan=2 | w || {{IPA|/w/}} || '''w'''ega || {{IPA|/w/}} || '''w'''owo || |- | colspan=2 | x{{ref|loan|a}} || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || e'''x'''amen, cone'''x'''ion, refle'''x'''ion || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || || |- | colspan=2 | y || {{IPA|/j/}} || '''y'''ama, ha'''y'''a || {{IPA|/j/}} || '''y'''uda, ka'''y'''ente || |- | colspan=2 | z || {{IPA|/z/}} || '''z'''ona || {{IPA|/z/}} || '''z'''eta || In Papiamento, the {{angbr|z}} has a {{IPA|/s/}} sound in words ending in -eza, -anza or with a {{angbr|z}}. In Papiamentu, they are written as -esa and -ansa. |- | colspan=2 | zj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''eito || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''ar || | colspan=2 | ù || || || style="text-align:center" |/ʏ/ || b'''ù'''s, y'''ù'''frou |- | colspan=2 | ü || || ||style="text-align:center" | /y/ || h'''ü'''r |- |} == List di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (7th ed.). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Sustantivo''' (na [[Ingles]]: ''noun''; na [[Hulandes]]: ''zelfstandig naamwoord'') ta un tipo di [[palabra]] den gramatica cu ta sirbi pa nombra hende, luga, cos, idea, of otro ser, sea concreto of abstracto. E palabra “sustantivo” mes ta bini di [[Latin]] substantia, ku ta nifiká “substancia” of “loke ta di esencia”. == Rol den frase == Den un frase, un sustantivo ta generalmente e sujeto of e objeto di un verbo. E ta e elemento ku e verbo ta referí na dje, i regularmente ta precedí of sigui pa un [[artikulo]] (manera “un”, “e”, “esey”) of un [[adhetivo]]. == Clase di sustantivo == Sustantivonan por wordo dividí den varios kategoria: '''Sustantivo komun''': nombra hende, kos of lugá den manera general, por ehèmpel: mùsiko, buki, isla. '''Sustantivo propio''': nombra spesífiko pa hende, lugá of entidad, i ta skibí ku mayuscula, manera: Maria, Aruba, Google. '''Sustantivo konkretu''': nombra kos ku por wordo mira of tuma, manera: mesa, silla, barco. '''Sustantivo abstrakto''': ta referí na idea, sentimiento of estado, manera: amistat, libertat, konsenshi. == Género y número == Tur sustantivo den Papiamento tin un [[género gramatikal]]: ta òf masculino òf femenino. E género ta influenshá e forma di artikulo y adhetivo ku ta akompañ'é (por ehèmpel: e homber vs e muher). Tambe, sustantivonan por ta den forma [[singular]] (un solo) of [[plural]] (más ku un), manera: buki / bukinan, muchanan / mucha. == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. * Trupia, Sandro (1995). ''Linguistica generale e grammatica''. Zanichelli. [[:Kategoria:Gramatika]] [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------- {{Databox}} '''Kontakto di idioma''' en.wiki:Contacto di idioma ta sosodé ora ku papiadónan di dos òf mas idioma òf variedat ta interkambiá ku i influensiá otro. E estudio di kontakto di idioma ta wòrdu yamá lingwístika di kontakto. Kontakto di idioma por sosodé na fronteranan di idioma,[1] entre idiomanan di adstrato, òf komo resultado di migrashon, ku un idioma intrusivo ku ta fungi komo sea un superstrato òf un substrato. Ora ku papiadónan di diferente idioma ta interkambiá estrechamente, ta tipiko pa nan idiomanan influensiá otro. Kontakto intensivo di idioma por resultá den konvergensia òf releksifikashon di idioma. Den algun kaso un idioma di kontakto nobo por wòrdu kreá komo resultado di e influensia, manera un idioma pidgin, krioyo òf miksto. Den hopi otro kaso, kontakto entre hablantenan ta sosodé ku efektonan duradero na eskala mas chikí riba e idioma; esakinan por inkluí e prestamo di palabranan di prestamo, kalku, òf otro tipo di material lingwístiko. Multilingwismo tabata komun durante gran parti di historia humano, i awendia mayoria hende na mundu ta multilingual.[2] Hablantenan multilingual por partisipá den kambio di kódigo, e uso di vários idioma den un solo kombersashon. Métodonan for di sosiolingwístika[3] (e estudio di uso di idioma den sosiedat), for di lingwístika di korpus i for di lingwístika formal ta wòrdu usá den e estudio di kontakto di idioma. ---------- [https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250524.pdf Celebra ta de vez en cuando, trabao ta continuo], Bon Dia Aruba, Rubrica Asina bon Nos Papiamento ta? (24 di mei 2025) Como medio di comunicacion nos posicion ta diferente, ya cu nos ta para meymey di e desaroyo di nos idioma a base diario. Esey ta duna un obligacion extra, pasobra loke nos ta publica ta pasa bao wowo di miles di lector diariamente. Mihor nos percura anto pa skirbi di tal forma cu nos ta respeta loke tin, pero di otro banda ta mira lo valioso di e entrada continuo di palabra nobo den nos idioma y usa nan di forma apropia.Den e casi cuatro aña di existencia di e column aki, nos a toca un sinfin di tema, semper di forma critico, sin ofende ningun hende. Na ocasion di e promer aniversario, na augustus 2022, nos a publica un lista di e topiconan cu nos ta trata den e aña ey, di forma critico. Esakinan ta duna un bon impresion di e amplitud di e temanan y a la vez ta mustra cu ainda tur ta relevante. Un resumen: * Aki, akinan, akinanan... tocante uso innecesario y excesivo di ‘nan’ * Uso innecesario y excesivo di ‘wordo’ o ‘ser’ * Paso o pasobra? Papia y skirbi ta dos cos diferente * Atende cu... o atende? Atende un asunto cu un persona; no atende cu un asunto * ‘Encuanto di’ y ‘tocante di’, tambe ‘durante di’: uso incorecto y innecesario di e palabra ‘di’ Contra? O Contra di...? * Uso corecto di ‘na’ den diferente contexto; ki ora ‘den’ y ki ora ‘na’? * Palabra modifica incorectamente: ‘nombracion’, ‘comportacion’, ‘cargacion’ (nombramento; comportamento; cargamento) * Parha o pahra...? Un palabra modifica recientemente * Tabatin o tabata tin...? Kico ta corecto? * Gobernado o Gobernador... Ta usa e ‘r’ si of no? * Diferencia entre idioma papia y skirbi * Agradable o agradabel...? Tocante origen Portugues/Spaño di e variantenan Directiva o ‘Hunta di Directiva’ Con pa adopta termino corectamente * Ki ora un palabra ta bira ‘Papiamento’...? * E proceso di adopcion y adaptacion Reforza, enforsa, reenforsa...? Palabra adopta di diferente fuente, reemplazando palabra existente caba “Esey no tin di haber cu…?” Corecto, of no? Origen di e expresion Compromiso, compromis, compromise...? Mesun palabra, adopta di diferente banda * Di dje, den dje, di unda e ‘dje’ ta bin...? * Doble negacion: ki ora si y ki ora no? * Uso di distincion di genero masculino/femenino * Ortografia uniforme un reto...? Variedad di ortografia cu medionan ta haya di tur banda * Terminonan opuesto: ‘progresivo’ o ‘progresista’; ‘conservativo’ o ‘conservador’? * Entre ‘advertencia’ y ‘advertentie’; uso corecto of no? Curasha o encurasha...? Reforza o reenforza...? Uso corecto of no?Pret of leuk...? Eigenlijk of...? Influencia di Hulandes den Papiamento Pa of Pa...? Para o por...? Voor of door...? Origen di nos ‘pa’ * E la bay o el a bay? Kico ta corecto? * Tocante eror gramatical cu casi no ta ripara... ‘Loke ta’ o ‘loke cu ta’? * Paris o Parijs? Londen, London o Londres? Variedad den nomber geografico...Nacionnan Uni o United Nations; IMF o FMI...? Cual idioma tin preferencia...? * Entre desaroyo liber y formalisacion di idioma: ki rumbo pa tuma? Papiamento manera papia..., o skirbi? * Tocante uso di ‘es’, ‘esnan’, ‘esunnan’...‘Cune’ o ‘cu nan’: * Tocante erornan cu no ta detecta facilmente...Papiamento ta rico na diferente tipo di vocal; a traves di influencia diverso * Algo mas di nos herencia Portugues; un exploracion den nos vocabulario. Nota: si bo ta desea pa nos trata un tema specifico atrobe, o mas amplio, laga nos sa via reaccion riba Facebook, o un mail na bondia.aruba@gmail.com --------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Educacion Profesional Intermedio''' (EPI) ta enseñansa riba nivel MBO (''Middelbaar Beroepsonderwijs'') na [[Aruba]]. E ta encera ... Colegio EPI ta e unico instituto di enseñansa riba nivel MBO na Aruba., situa den Venusstraat 3 na Oranjestad?? == Colegio EPI == A funda Colegio EPI riba prome di augustus 1997. Ta ofrece educacion na nivel 3, 4 y 5 consistiendo di e unidadnan; Salubridad & Servicio, Economia, Hospitalidad y Turismo y Ciencia & Tecnologia.<ref>[https://24ora.com/na-colegio-epi-partido-futuro-a-gana-eleccion-cu-nuebe-asiento/ Na Colegio EPI partido FUTURO a gana eleccion cu nuebe asiento], 24ora.com (2 di december 2024 </ref> Na aña 2022 Colegio EPI a introduci ocho estudio nobo. Na tur por scoge entre 13 diferente estudio, manera: Allround medewerker Information Technology Systems and Devices, Expert Information Technology Systems and Devices, Elektrotechniek, Allround Assistant Business Services, Business Administration & Control Specialist, Certified Cook, Associate of Applied Science in Culinary Arts, Zelfstanding Medewerker Travel & Hospitality, Leidinggevende Travel & Hospitality, Associate Of Science Degree in Hotel and Restaurant Management, Verpleegkundige, Verzorgende y Social Pedagogische Medewerker. Colegio EPI ta conta cu mas di 2000 studiante y mas cu 74% di nan ta logra termina nan estudio cu exito. [[:Category:Enseñansa]] [[:Category:Aruba|Enseñansa]] ---------------------------- == Arte di Palabra == '''Arte di Palabra''' ta un competensia literario ku partisipashon di hoben di Aruba, Boneiru i Korsou. (zie nl.wiki) Meta di e evento ta pa promove amor pa cultura di idioma Papiamento y aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y e desaroyo di dominio di idioma. == Historia == E evento di Arte di Palabra ta existi for di aña 2000 i a cuminsa na Korsou. Ange Jessurun, consulente di Papiamento e tempo ey, a krea e evento pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y [[haiku]]. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. == Publikashon == *Pòtpurí Arte di Palabra 2009, kolekshon di e miho obranan propio 2000-2008 *Pòtpurí Arte di Palabra 2014, bundel van de beste eigen werken 2009-2013 *Pòtpurí Arte di Palabra 2019, bundel van de beste eigen werken 2014-2018<ref>{{citeer boek|url=https://data.swpportal.com/upload/books/files/pdf.php?hash=f612ef13d53ec151f70f21767b8546f4&filename=potpuri-arte-di-palabra-2019_inkijkexemplaar.pdf|taal=pap|werk=Arte di Palabra|titel=Pòtpurí Arte di Palabra 2019|datum=|bezochtdatum=10 september 2019}}</ref> nl.wiki:Arte di Palabra ta un kompetensia den Papiamentu pa hóbennan den enseñansa sekundario na Aruba, Bonaire i Kòrsou. Nacemento For di aña skolar 1998-1999 "Papiaments" a bira un asignatura obligatorio den enseñansa sekundario na Kòrsou. E dato aki a duna e impulso pa e inicio di Arte di Palabra, cu na aña 2000 a tuma luga pa prome biaha na Curaçao. For di aña 2006 ta organisá kareda na Bonaire i for di aña 2009 tambe na Aruba. Arte di Palabra ta tuma lugá tur aña i su meta ta pa desaroyá talento literario hóben i literatura pa mucha papiamentu dor di recitashon di poema i konta storia. E kompetensia tin tres kategoria di presentashon: poesia, haiku i relato kòrtiku. Kada kategoria ta dividi den dos grupo: klasnan di skol 1-2 i klasnan di skol 3-6. Den klasnan 1 i 2 ta trata di poemas i storianan eksistente i den klasnan mas haltu ta trata di obranan original (propio). E evaluashon ta distinguí entre trabou propio i trabou eksistente. E finalistanan for di e rondonan di klasifikashon na Aruba, Bonaire i Kòrsou lo kompetí ku otro den e ronde final.[1] 1] E final di Arte di Palabra ta pasa pa tur isla i ta dirigí dor di e Stichting Arte di Palabra ku sosten di Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch gebied. E final ta generalmente konektá ku e entrega di e premionan di Tapushi Literario na honor di e ikonanan kultural na Aruba, Bonaire i Kòrsou. {{Appendix}} NOTES DIA 29 di juli 2021 a tuma lugar na Aruba, na Cas di Cultura, final di e competencia literario Arte di Palabra, cu participacion di hoben di Aruba, Boneiro y Corsou.<ref>https://www.awemainta.com/newspapers/AM210810/offline/download.pdf Arte di Palabra un celebracion na, di y pa Papiamento di kita sombre], Awemainta, 10 ougustus 2021. Rekupera ougustus 2021</ref> Fundacion Lanta Papiamento (FLP) tabata presente y a keda encanta, un biaha mas. Tabata un fiesta di berdad cu a pone enfoke riba Papiamento su rikesa y bunitesa cultural y riba e creatividad y dominio di idioma Papiamento di nos hobennan. E anochi tabata cuadra exactamente cu e meta di e evento cultural aki: Promove amor pa cultura di nos idioma Papiamento. Enrikece nos idioma cu creatividad di nos hubentud. Den sala tabata reina un entusiasmo y alegria y e hobennan a mustra aprecio pa cada un di e participantenan. Tur participante tabata haya un ovacion cu hasta pitamento cu ‘vuvuzela’. UNION t’e palabra cu ta caracterisa e evento aki, union cultural y social entre Aruba, Corsou y Boneiro. Arte di Palabra den tur sentido di palabra ta un celebracion di Papiamento, e idioma unificado di e islanan aki. Masha pabien n’e hobennan participante, na nan docentenan y n’e organisadornan! ===Historia cortico=== Arte di Palabra ta existi for di aña 2000. Señora Ange Jessurun kende tabata consulente di Papiamento e tempo ey, a cuminsa cu e evento aki na Corsou, pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y haiku. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch Gebied ta yuda den financiamento di biahe y estadia. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. Y importante pa menciona, t’e publicacionnan cu Arte di Palabra a produci caba: Pòtpurí Arte di Palabra 2009, cu e mihor obranan di 2000-2008: Pòtpurí Arte di Palabra 2014, cu e mihor obranan di 2009-2013: Pòtpurí Arte di Palabra 2019, cu e miho obranan di 2014-2018. Por bisa cu e coleccionnan aki ta bon material literario pa cualkier lesado y bon material cu por uza den scol. {{Appendix}} Arte di Palabra ta aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y ta masha importante den desaroyo di dominio di idioma. ---------------- '''Modern Hebrew''' ({{lang-he|עברית חדשה}}, ''ʿivrít ḥadašá[h]'', {{IPA-he|ivˈʁit χadaˈʃa|}}, ''[[Literal translation|lit]].'' "Modern Hebrew" or "New Hebrew"), also known as '''Israeli Hebrew''' and generally referred to by speakers simply as '''Hebrew''' ({{lang|he|עברית|}} {{transliteration|he|Ivrit}}), is the form of the [[Hebrew language]] that was [[Revival of the Hebrew language|revived as a spoken language]] in the late 19th and 20th centuries, and the standard form of Hebrew spoken today. It is the official language of the [[State of Israel]]. Among [[Canaanite languages]], Modern Hebrew is the only one spoken today.<ref>{{cite book |author1=Huehnergard, John |url=https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |title=The Semitic Languages |author2=Pat-El, Na'ama |publisher=Routledge |year=2019 |isbn=9780429655388 |page=571 |access-date=2021-02-18 |archive-date=2023-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230701134731/https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |url-status=live }}</ref> ----------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Flag of the Governor of Curaçao.svg|thumb|300px|Bandera di Gobernador di Kòrsou]] '''Gobernador di Korsou''' ta e representante di e monarka [[Hulanda|hulandes]] (hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]]) na [[Kòrsou]]. A instituí e posishon dia [[10 di òktober]] [[2010]] ku Korsou su status komo pais outónomo denter di [[Reino Hulandes]]. Riba nominashon di e mandatario hulandes pa relashonnan di Reino, e monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un término di seis aña; esaki por wòrdu prolonga te maximalmente 12 aña. E gobernador ta dispone di un sekretariado, e gabinete di gobernador, i ta wòrdu asesorá pa e Konseho di Konsulta, konsistiendo di minimo sinku miembro, apuntá pa e gobernador. E '''Gobernador di Aruba''' ta e representante di e hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]] na [[Aruba]]; esaki ta conforme stipulacion den [[Constitucion di Aruba]] (''Staatsregeling van Aruba'').<ref>Articulo II.1 Staatsregeling van Aruba (AB 1987 nr. GT 1)</ref> E posicion a keda institui desde prome di januari 1986 ora Aruba a haya su status como [[Status aparte di Aruba|pais autonomo dentro di Reino Hulandes]]. E monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un termino di seis aña; esaki por wordo prolonga te maximalmente 12 aña. == Facultadnan di gobernador == Facultadnan di e Gobernador di Aruba ta subdividi den e facultadnan asigna na su persona mediante [[ley]] como organo di e Reino y como organo di e pais Aruba. De gouverneur heeft twee taken: hij vertegenwoordigt en verdedigt de algemene belangen van het Rijk en is hoofd van de regering van Curaçao. Hij is tevens vertegenwoordiger op Curaçao van het staatshoofd van het Koninkrijk. Als hoofd van de landsregering is de gouverneur onschendbaar.<ref>Bij ambtsmisdrijven moet hij echter terechtstaan bij de [[Hoge Raad der Nederlanden]]. Bij overige misdrijven kan per Koninklijk Bevel of door de Tweede Kamer vervolging worden bevolen bij de bevoegde rechter in Den Haag.</ref> De gouverneur oefent de uitvoerende macht uit met als verantwoordelijken de ministers, die verantwoording moeten afleggen aan de [[Staten van Curaçao]]. De gouverneur heeft geen politieke verantwoordelijkheden en maakt geen onderdeel uit van het kabinet. Tijdens de formatie speelt de gouverneur een rol bij het aanwijzen van de formateur. In 2012 leidde dit tot onrust, toen gouverneur Goedgedrag tegen de zin van de zittende (demissionaire) ministers, maar op verzoek van de meerderheid van de Staten, een formateur aanwees om een waarnemend kabinet te vormen. De gouverneur wordt door het staatshoofd aangewezen voor een periode van zes jaar op voordracht van de bewindspersoon voor koninkrijksrelaties van het Koninkrijk (en tegelijk van het land Nederland). Deze periode kan worden verlengd tot maximaal één termijn. De gouverneur wordt bijgestaan door zijn secretariaat, het kabinet van de gouverneur, en wordt geadviseerd door de Raad van Advies, bestaande uit ten minste 5 leden, aangewezen door de gouverneur. == Lista == Op 10 oktober 2010 werd Curaçao een land binnen het [[Koninkrijk der Nederlanden]]. Voor deze datum vertegenwoordigde de [[Lijst van gouverneurs van de Nederlandse Antillen (1954-2010)|gouverneur van de Nederlandse Antillen]] onder meer Curaçao. E promé gobernador di Kòrsou tabata [[Frits Goedgedrag]], kende tambe tabata e último [[gobernador di Antia Hulandes (1954-2010)|gobernador di Antia Hulandes]] prome ku esaki a wordu disolbi dia [[10 di òktober]] [[2010]].<ref>RNW.nl - [https://web.archive.org/web/20110120003916/http://www.rnw.nl/caribiana/article/gouverneurs-voor-curacao-en-sint-maarten Gouverneurs voor Curaçao en Sint Maarten]</ref> {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !! Nòmber !! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | | 2010 - 2012 | [[Frits Goedgedrag]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2012 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | (interino) |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Lucille George-Wout-crop.jpg|95px]] | 2013 - presente | [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> | 4 di novèmber 2013 |} {| class="wikitable" ! Van ! Tot ! Nomber ! Bijzonderheden |- | 10 oktober 2010 || novèmber 2012 || [[Frits Goedgedrag]] || |- | november 2012 || novèmber 2013 || [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] || interino |- | november 2013 || presente || [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> || |} == Lista di gobernador interino == Bij koninklijk besluit kunnen een of meerdere waarnemend gouverneurs worden benoemd die de gouverneur vervangen bij ziekte of afwezigheid of hem vervangen na zijn ontslag of overlijden. {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !![[Gobernador interino]]!! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2010 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | | 2013 - 2019 | [[Nolda Römer-Kenepa]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Michèle Russel-Capriles.jpg|95px]] | 2019 - presente | [[Michèle Russel-Capriles]] | 1 di yüni 2019 |} * 10 oktober 2010 - [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] * 1 juni 2013 - [[Nolda Römer-Kenepa]] * 1 juni 2019 - [[Michèle Russel-Capriles]]<ref>{{cite news|url=https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|werk=Curaçao.nu|titel=RMR benoemt Russel-Capriles tot waarnemend gouverneur van Curaçao|datum=17 mei 2019|bezochtdatum=8 juni 2019|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190608092330/https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|archiefdatum=2019-06-08}}</ref> {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] [[:Category:Organonan Gubernamental]] --------- {{Databox}} ==Idiomanan na Aruba == Aruba ta un sociedad sumamente multilingual caminda mayoria di e habitantenan ta domina mas cu un idioma. Hopi [[Arubiano]] ta capas di combersa den por lo menos tres di e siguiente idiomanan: Papiamento, Hulandes, [[Ingles]] y [[Spaño]] y ta cambia comodamente entre dos of mas di e idiomanan aki den bida diario, haciendo e isla un di e teritorionan linguisticamente mas diverso den Caribe. E [[pais insular]] tin dos [[idioma ofisial|idioma oficial]], cu ta [[Papiamentu|Papiamento]] y [[Hulandes]]. E sistema di enseñansa local ta rekerí pa studiantenan siña Ingles y Spaño desde scol basico. Otro idiomanan, manera [[Portugues]], [[Chines mandarin|Chines]], [[Idioma Krioyo Haitiano|Crioyo Haitiano]] y hopi otro, tambe ta wordo papia den comunidadnan minoritario riba e isla. Segun estimacion na 2010 e gruponan etnico mas grandi tabata: Hulandes 78.7%, [[Colombia]]no 6.6%, [[Venezuela|Venezolano]] 5.5%, [[Republika Dominikano|Dominicano]] 2.8% y [[Haiti]]ano 1.3%.<ref name=":0">{{en}}{{Citeer web |titel=Aruba |datum=2025-03-25 |werk=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |bezochtdatum=2025-07-28 |uitgever=Central Intelligence Agency}}</ref>, Tur e cuater idioma, Papiamento, Hulandes, Ingles y Spaño, cu ta wordo uza como idioma principal of idioma primario bou di e poblacion Arubano a mira cambio den e periodo di 1980 te 2010 (idioma principal ta expresa den tabel como % di e total).<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref>: {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! Idioma principal!! 1980<br>% || 1990<br>% || 2000<br>%!! 2010<br>% || Trend |- | [[Papiamentu|Papiamento]] || &nbsp;&nbsp;80.1 || &nbsp;76.6 || &nbsp;&nbsp;69.4 || &nbsp;&nbsp;68.3 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- | [[Spaño]] || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;7.4 || &nbsp;&nbsp;13.2 || &nbsp;&nbsp;13.5 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{increase}} |- | [[Hulandes]]|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;5.0 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;5.4 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.0 ||&nbsp;&nbsp;{{steady}} |- | [[Ingles]] || &nbsp;&nbsp;10.6 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.9 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.1|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7.0 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- |} == Idiomanan oficial == === Papiamento === {{wak articulo|Articulo principal: [[Papiamento na Aruba]]}} Segun Gobierno di Aruba, e [[lenga materno|idioma materno]] y idioma primario di casi tur Arubiano ta Papiamento,<ref>{{en}}{{Cite web |title=Language |url=http://www.aruba.com/ExploreAruba/Culture/language.aspx |url-status= |archive-url=https://web.archive.org/web/20110809190231/http://www.aruba.com/explorearuba/culture/language.aspx |archive-date=2011-08-09 |access-date= |website=aruba.com}}</ref> un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu su raiz te na [[siglo 16|siglo diesseis]]. Sinembargo, Papiamento no tabata papia extensamente na Aruba te den siglo 18 y 19, ora cu e idioma a bira mas presente den material riba e isla, particularmente den e bukinan di scol Catolico Romano. Papiamento ta un idioma mescla cu ta combina elementonan for di [[Portugues]], Spaño, Hulandes y tambe algun rasgo di idiomanan Africano y Arawak.<ref name=":0"/> Su evolucion a tuma luga na Corsou durante siglo 16 ora cu e Africanonan sclabisa y e sclabisanan Spaño a desaroya un medio comun pa por comunica entre nan mes. Desde mei 2003, Papiamento ta e di dos idioma oficial riba Aruba, hunto cu Hulandes<ref>[https://www.gobierno.aw/1311-kunst-wetenschappen-en-taal Landsverordening officiële talen], Gobierno di Aruba</ref>, y e ta ser considera como un marcador esencial di identidad nacional. Den area di enseñansa, Papiamento no tabata ricibi masha atencion na Aruba te na 1995. E idioma a wordo inclui oficialmente den e curiculo escolar na 1998 y 1999. Desde e tempo ey, e isla a brasa su idioma nativo. Awendia, bijbel, diccionario y cuentanan di hada skirbi den e idioma ta facilmente disponibel riba e isla. === Hulandes === Pa decadanan Hulandes ta un di e idiomanan oficial di e isla ya cu e isla ta un parti contituyente di [[Reino Hulandes]]. Apesar di su status oficial, e ta incomun como un prome idioma papia. Un estudio di Croes (2015) entre estudiantenan a revela cu, apesar di e uzo amplio di Hulandes como idioma di instruccion, e idioma practicamente no tin funcion comunicativo pafor di les.<ref name=":1">{{citeer web|url=https://studenttheses.uu.nl/bitstream/handle/20.500.12932/42633/The%2520Current%2520Context%2520of%2520the%2520Language%2520of%2520Instruction%2520in%2520Aruban%2520Education%2520-%2520Master%2520Thesis%2520-%2520Kristi%2520Lo-Fo-Sang.pdf?sequence=1|titel= The Current Context of the Language of Instruction in Aruban Education Towards a more inclusive Multilingual Education|auteur=Kristi Lo-Fo-Sang|datum=2022|uitgever=Universidad Utrecht}}</ref> Banda di enseñansa, e uzo di Hulandes ta principalmente den asuntonan huridico y di gobernacion.<ref>{{Cite web |title=About Us |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |access-date=2014-05-20 |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |archive-date=2014-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean}}</ref> == Otro idiomanan comun == === Ingles === Aruba a reconoce Ingles como un idioma internacional, y a exigi pa muchanan siña Ingles for di klas 4 di scol basico. Uzo di Ingles riba e isla ta data for di cuminsamento di [[siglo 19|siglo diesnuebe]], tempo cu e Inglesnan a ocupa [[Kòrsou|Corsou]], Aruba y [[Boneiru|Boneiro]]. Ora cu e gobernacion Hulandes riba e islanan a reanudá na [[1815]], autoridadnan a tuma nota di e uzo ya generalisa di e idioma.<ref name="Putte">{{Cite book |last=Van Putte |first=Florimon |title=Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd |publisher=de Walburg Pers |year=1999 |location=Zutphen |language=nl}}</ref> Fin di añanan 1920 y inicio di añanan 1930 un cantidad grandi di hende cu ta papia Ingles, for di particularmente [[Karibe anglofóniko|Caribe anglofonico]], a wordo treci na e isla durante e añanan di boom di petroli. Hopi di e inmigrantenan aki tabata biba den e area di [[San Nicolas]], caminda [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] tambe tabata situa. Te cu awe, hopi di nan descendiente a keda cu Ingles Crioyo como nan prome idioma.<ref name=":1"/> Aunke Ingles no ta e [[lingua franca]] riba e isla, el a bira un idioma hopi popular bou di e hubentud. Ademas, Ingles ta un di e idiomanan mas importante den economia di Aruba. Un di e sectornan economico principal ta [[turismo]], mientras un cantidad significante di turista ta procedente di Merca y Canada.<ref name=":1"/> Mas recientemente, tin un aumento den uzo di idioma Ingles den enseñansa superior, por ehempel na [[Universidad di Aruba]]. === Spaño === {{wak articulo|Articulo principal: [[Idioma Spaño na Aruba]]}} Prome cu gobernacion Hulandes, Aruba tabata un colonia Spaño di 1499 te 1636. Spaño a bira un idioma importante riba e isla den [[siglo 18|siglo diesocho]] debi na cercania y lasonan economico estrecho cu colonianan Spaño den cercania den loke awor ta [[Venezuela]] y [[Colombia]],<ref name="Putte" /> Door di e localisacion geografico aki di Aruba, awendia hopi Arubiano y inmigrante tambe ta domina Spaño; 85% di e poblacion ta papia Spaño como di dos idioma.<ref name=":0"/> Studiantenan Arubiano ta cuminsa siña e idioma for di klas 5 di scol basico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1291007560|titulo=Languages on Aruba}} {{References}} }} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Idioma]] ----------------------------------------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Hilda de Windt-Ayoubi''' ( ) ta un lingwista, traduktor, outor, poeta, kolumnista i papiamentista di [[Kòrsou]]. lingwista, poeta, pintor i traduktor di The Prophet di Kahlil Gibra == Bida == Hilda Ayoubi a nase i lanta na Kòrsou. Famia di 5 yu muhe di mayornan di Libano. Hilde de Windt-Ayoubi a studia idiomanan ingles i spañó, tambe literatura. Na 2014 a sali e buki 'E Profeta', un tradukshon ku el a hasi di e buki ingles 'The Prophet', obra maestral di e eskritor Kahlil Gibran. Pa esaki el a risibí na 2014 un distinshon di 'The George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair' na e universidat di Maryland. Hilda a skirbi su promé poemanan na 1972, tempu ku e tabata studiante na Nijmegen, Hulanda. Despues e no tabata aktivo mas. Na desèmber 2007 el a kuminsá skirbi atrobe, pero tabata te na 2009, inspirá pa su kolega Robbie Griffith (†), ku el a bolbe kuminsá skirbi i publiká. Su poemanan na ingles, hulandes, spañó i papiamentu ta sali regularmente durante e último dékada den e korant Amigoe. She was born and raised in Curaçao. She was a secondary school teacher and a lecturer at the University in Curacao. Her works include Gedicht (2018) and Geef me je Taal (2019); for her Papiamento translation of Kahlil Gibran’s The Prophet (2014), she was awarded the Kahlil Gibran Chair at the University of Maryland. In 2019 she received UNESCO’s Certificate of Merit for her work on Papiamento.<ref>https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/translingualism-translation-and-caribbean-poetry/ Translingualism, Translation and Caribbean Poetry], Werkgroep Caraibische Letteren (2022)</ref> She writes in Dutch, French, English, Papiamento and Spanish. == Bibliografia == * ''La dislocación de los elementos oracionales y la elipsis en los refranes de La Celestina'' (2011, UoC) * ''Gedicht'' (2018?, kolekshon di poesia) * ''Geef me je taal. Dat ik je beter versta / Duna mi bo idioma. Pa mi por komprondé bo miho'' (2019) * ''Translingualism, Translation and Caribbean Poetry'' (2022, kolekshon di poesia multilingual huntu cu Piet Muysken) Hilda De Windt – Ayoubi, schrijfster, dichteres, columniste, kunstenares en hispaniste uit Curaçao. Ze is bekend vanwege o.a. haar vertaling in haar moedertaal Papiaments van het bekende boek The Prophet van Kahlil Gibran, CDL University Press, verschillende vertalingen van gedichten en haar jarenlange publicaties van gedichten in vier talen in de krant Amigoe op Curaçao. Ze presenteerde op deze middag ook haar Papiamentse vertaling van The Prophet die dit jaar wereldwijd haar 100-jarig bestaan viert en al in 105 talen, waaronder ook het Hindi, is vertaald.<ref>Henk Moeniralam,[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/papiaments-gedicht-moedertaal-van-hilda-de-windt-ayoubi-ook-in-sarnami-vertaald/ Papiaments gedicht ‘Moedertaal’ van Hilda de Windt-Ayoubi ook in Sarnámi vertaald], Werkgroep Caraibische Letteren (2023)</ref> I studied at the Catholic University in Nijmegen, nowadays named Radboud University. I also studied at UoC in Curacao, Dutch Antilles. I have a Master degree in Education with major in the Spanish Language and a Bachelor degree in Public Relations. Further on, I have a minor degree (LO) in English. I have been teaching the Spanish Language and Literature for more than 30 years at a secondary school and also have been teaching Didactics, Analysis of Methods, Spanish Grammar and Oral and Written Communication for more than eight year at University of Curacao. I translated "The Prophet" (by Kahlil Gibran) into the Papiamentu language. This translation was published by the Maryland University Press. For this translation I was granted an award by the George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair for Values and Peace, May, 2014. Further on, I attended an art Academy for four years. As part of a group exhibition I exhibited four times several of my paintings. I write poetry in six languages, Papiamento, Dutch, English, Spanish, Italian, and French. Recently my first poetry book illustrated with twenty of my paintings was published by LM Publishers in the Netherlands. I Master different languages, for example, Dutch, Spanish, English, Papiamentu. Currently, I am also studying different other languages, like Italian, Quechua. I am very interested in promoting and conserving Native Languages. Therefore, my poetry often focuses on native languages. In 2019, my second poetry book that focuses on language will be published. I belief that it is of utmost importance to focus more on Literature (specifically on creative writing) and Art in the education at school.<ref>[https://independent.academia.edu/HildadeWindtAyoubi Hilda de Windt Ayoubi]</ref> {{Appendix}} -------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Sidney M. Joubert''' (☆ [[1939]] na [[Kòrsou]]) ta un dosente, lingwista i papiamentista di [[Kòrsou]]. Na 2023 el a risibí e titulo di ''doctor honoris causa'' di [[University of Curaçao]] pa su kontribushon na [[idioma]] [[papiamentu]]. == Bida == == Bibliografia == * Dikshonario di verso Papiamento-Hulandes NOTES Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC March 20, 2023 REDAKSHON.<ref>[https://kikotapasando.com/2023/03/20/eredoctoraat-voor-sidney-joubert-bij-de-uoc-sidney-joubert-doctor-honoris-causa-bij-de-uoc/ Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC / Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC], Willemstad, 18 maart 2023</ref> Op 16 maart jl. werd tijdens een plechtige openbare zitting van het College van Decanen van de Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (UoC), aan de heer Sidney. M. Joubert, het eredoctoraat verleend. In een volle Aula opende de Rector Magnificus, dr. Francis de Lanoy, deze plechtige zitting, waarbij hij alle aanwezigen in de zaal welkom heette, in het bijzonder de heer Joubert en de twee paranimfen, mevrouw Lucille Berry-Haseth en de heer Edward John Joubert, die hem flankeerden tijdens deze plechtigheid. De decaan van de Algemene Faculteit, drs. Adriënne Fernandes, nam vervolgens het woord, en ging kort in op de redenen die voor de Algemene Faculteit aanleiding waren om de heer Sidney Milton Joubert voor te dragen als kandidaat voor het eredoctoraat. Zij gaf aan dat de heer Joubert over een tijdsbestek van vijftig jaar, zich bijzonder verdienstelijk heeft gemaakt voor de gemeenschap, op het gebied van taalkunde van het Papiamentu. Bovendien wees zij erop dat de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan is. Het eredoctoraat, zo vervolgde zij, wordt als welverdiend eerbetoon aan deze kandidaat verleend voor zijn zeer uitzonderlijke prestaties in het kader van culturele en academisch gerelateerde verdiensten. De heer Joubert, met zijn talrijke merites is van bijzondere betekenis voor de Algemene Faculteit, die taal, literatuur en cultuur centraal stelt, de lerarenopleiding Papiamentu aanbiedt en een leerstoel heeft gerelateerd aan het bestuderen en verwerven van Papiamentu. Het is dan ook niet verwonderlijk dat vanuit deze faculteit de rol van het Papiamentu als algemene omgangstaal in de Curaçaose samenleving, met deze erebenoeming, bekrachtigd en versterkt wordt. Vervolgens nam de Rector Magnificus het woord, die na verwijzing naar de mogelijkheid die de Landverordening Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (LuoC) biedt (art. 37 lid 2), de heer Sidney M. Joubert en zijn twee paranimfen naar voren riep om hen ten overstaan van het College van Decanen de bul te overhandigen. Prof. dr. Ronald Severing, verbonden aan de Algemene Faculteit, en promotor van Sidney Joubert bij deze plechtigheid, sprak bij de laudatio, lovende woorden uit, verluchtigd met een powerpoint, met afbeeldingen van werken van de heer Joubert. Hij gaf aan dat de heer Joubert een fervente taaldeskundige en in het bijzonder een verwoede Papiamentist is. Eerder was hij docent Spaanse taal- en letterkunde op de middelbare school en de UNA en tevens beëdigd vertaler en lexicograaf. Hij werd bij de oprichting van het overheidsbureau Sede di Papiamentu (1983) aangesteld om aan een vocabulaire van het Papiamentu te werken. Sindsdien zijn er van zijn hand ten behoeve van het Papiamentu, vocabulaires (1988, 1990) verschenen en verder woordenboeken in druk (1991, 1999, 2007), met supplementen (1997), een taalgids Papiamentu voor toeristen (1994), digitale woordenboeken (2002), online versies (Google Chrome, Microsoft Edge, Mozilla Firefox en Safari) en achtereenvolgende spellingcheckers Papiamentu voor Microsoft Office (2003-2014) Windows 98-8.1 (2001, 2007, 2014). Naast kenner van de taalkunde van het Papiamentu en de autoriteit op het gebied van de gemeenschappelijke Papiamentse woordenschat, is de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan, blijkens de omvangrijke driedelige gezamenlijke uitgave in het Papiamentu, Pa saka kara (1109 pp., 1983); ook verzorgde hij met auteursgroepen tweetalige Nanzi-boeken (2005, 2019). Hij is Papiamentu-connaisseur bij uitstek, getuige de talrijke publicaties van zijn hand en ook samen met lokale en buitenlandse deskundigen. Hij heeft zich bekwaamd en intensief ingezet voor het promoten van de studie, kennis en correct gebruik van het Papiamentu vanaf begin zeventiger jaren tot heden. Hij is ook medeverantwoordelijk voor de meer dan 400 woorden Antilliaans-Nederlands die in het Groene Boekje zijn opgenomen. Gedurende een aantal jaren, zijn de krantenteksten van het Antilliaans Dagblad en de Amigoe verzameld. Uit die verzameling zijn door onder andere de heer Joubert karakteristieke woorden geselecteerd die in het Groene boekje terecht zijn gekomen als: empaná, blenchi, dushi, karkó en snèkbar. Tevens is hij vanaf het begin (1999) tot recentelijk (2018) betrokken geweest bij de samenstelling van het Papiamentu-dictee en ook als jurylid van het jaarlijkse Diktado Nashonal Papiamentu in de aula van de UoC. De eredoctor is reeds meerdere malen eervol onderscheiden en heeft meervoudig eerbewijs mogen ervaren vanuit diverse maatschappelijke en academische instituties. Na de laudatio van zijn promotor kreeg dr. Sidney Joubert het woord van de rector. Hij liet weten dat toen hij van zijn benoeming op de hoogte werd gesteld, verrast was en zeer geëmotioneerd raakte. Hij dankte dan ook allen die betrokken waren vanaf de voordracht tot aan zijn benoeming. Hij vertelde hoe zijn belangstelling voor het Papiamentu begon. Dat gebeurde tijdens de colleges die hij volgde bij drs. Raúl Römer aan de Universiteit van Amsterdam. Raúl Römer onderzocht het Papiaments als toontaal. Joubert gaf voorbeelden als mata (plant) en mata (doden). Er was verschil in toon, hoog laag en laag hoog te horen. Op Curaçao werd Antoine Maduro zijn leermeester, waar hij ook mee samen werkte. Hij werd al snel door de overheid in twee opeenvolgende spellingcommissies voor het Papiamentu benoemd, in de commissie Römer en de commissie Jonis. Bij het Buki di oro, het gouden boekje met de officiële spelling van de overheid (2009), had hij ook zitting in de commissie die het werk voorbereidde. Na dit dankwoord en bijzonderheden over zijn werk, sloot de Rector Magnificus de officiële zitting. In het informele deel dat daarop volgde, spraken beide paranimfen de pas gedoctoreerde promotus toe. Lucille Berry-Haseth wees op haar lange vriendschap met de gepromoveerde en hun samenwerking op het gebied van Papiamentu. De laatste tien jaar hebben zij zich samen met een redactieteam beziggehouden met een verklarend woordenboek Papiamentu. Zij sloot af met een prachtige voordracht van het gedicht Oda na Sidney, dat zij eerder (2018) aan hem opdroeg. Vervolgens wist paranimf Edward John te vertellen dat zijn vader bekend stond als de leraar Spaans van het Peter Stuyvesant College. Hij vond het een eer dat hij de paranimf mocht zijn bij de promotie van zijn vader. Het informele deel werd afgesloten met een voordracht door Gregory Berry, die bij het publiek erg in de smaak viel met humoristische teksten uit de Papiamentu-literatuur van Guillermo Rosario, Pierre Lauffer en Elis Juliana. Het geheel werd afgesloten met een geanimeerde receptie op de patio van de Universiteit van Curaçao. {{Appendix}} ---------------- '''Frank Martinus Arion''', pseudónimo di '''Frank Efraim Martinus''' (n. [[17 di desèmber]] [[1936]] na [[Kòrsou]] - f. [[28 di sèptèmber]] [[2015]]) tabata un eskritor, poeta i lingwista [[Antias Hulandes|antiano]]. E tabata skirbi obranan tantu na idioma [[hulandes]] komo [[Papiamentu]]. Su obra mas famoso ta e novela ''Dubbelspel'' (Changá). E ta konosí tambe pa su investigashon di e orígen di Papiamentu i pa su empeño pa uso di Papiamentu komo idioma di instrukshon. == Biografia == Frank Martinus Arion a nase na 1936 i ta un di tres yu di Minuel Martinus Arion i Marina Jansen di bario di Buena Vista, [[Willemstad]]. Poko despues di su nasementu e famia ta muda pa [[Aruba]], unda su tata a wòrdu empleá pa e refineria [[Lago Oil & Transport Company|Lago]]. Ku kuater aña su mama i un ruman ta fayesé den un aksidente di tráfiko, despues di kual e ku su otro ruman a wòrdu mandá bek Kòrsou i alohá serka varios miembro di famia. Frank Martinus Arion a lanta den bario di [[Otrobanda]]. Fo'i skol básiko su talento pa skirbimentu a keda manifesta; den su último aña na skol básiko e ta gana e Premio Neerlandia pa e mihor ensayo na hulandes. Frank was een heel goede leerling. Hij mocht op de lagere school een aantal klassen overslaan. Durante su tempu na skol e ta kuminsa usa e nòmber Frank Efraim Martinus pa motibu di e laso ku su tata tabatin ku e [[partido polítiko]] [[Partido Nashonal di Pueblo|PNP]]. E no tabata deseá di wòrdu asosiá ku e aktivismo polítiko di su tata; te añanan 50 e ta usa su fam original pa publikashon di su promé obranan. Na kabamentu di skol sekundario na 1955, Arion ta muda pa [[Hulanda]] unda e ta studia idioma i literatura hulandes na [[Universidat di Leiden]]. Durante su temporada na universidat ela lanta e komunidat studiantil "Baranka Antilliana", kual tabata fungi komo refugio pa studiante prosedente di [[Antias Hulandes]], manera e mes. Tambe den e époka aki e tabata skirbi un seri di poema, kualnan a sali publika pa prome bes den e revista "Antilliaanse Cahiers" komo kolekshon titulá ''Stemmen uit Afrika''. ----- Na zijn schooltijd verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal- en letterkunde ging studeren aan de Universiteit Leiden. Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die, net als hijzelf, afkomstig waren uit de Nederlandse Antillen. Ook schreef hij in deze jaren een reeks gedichten, die in 1957 voor het eerst als bundel onder de titel Stemmen uit Afrika werden gepubliceerd in het tijdschrift Antilliaanse Cahiers. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het mede door hem opgerichte tijdschrift Encuentro Antilliano. Ook las hij regelmatig voor in het programma van de Nederlandse buitenlandse radio. Kort voor het einde van zijn studie onderbrak hij deze en keerde voor enige tijd terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij onderzoek deed naar de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiamentu. Hij publiceerde de resultaten van dit onderzoek in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch verder te studeren en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij het Instituut voor Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam.[2] Onder invloed van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel, waarin hij aan de hand van vier mannen die domino spelen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen in die tijd. Via de personages in de roman heeft Arion kritiek op de rebellen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen.[3] De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs. Arion doneerde het prijzengeld van 1000 ƒ aan de strijd tegen het apartheidsbeleid in Zuid-Afrika. In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam, waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin.[4] Vertaald met www.DeepL.com/Translator (gratis versie) de.wiki: Na zijn afstuderen verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal en Nederlandse letterkunde begon te studeren aan de Universiteit van Leiden . Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die net als hij uit de Nederlandse Antillen kwamen . Hij schreef in deze jaren ook een reeks gedichten, die in 1957 als bundel verscheen onder de titel Stemmen uit Afrika in het tijdschrift Antilliaanse Cahierswerden voor het eerst gepubliceerd. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het dagblad Encuentro Antilliano , waarvan hij medeoprichter was . Ook gaf hij regelmatig lezingen in het Nederlands buitenlands radioprogramma . Kort voor het einde van zijn studie brak hij het af en keerde voor een tijdje terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij zich bezighield met de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiaments. De resultaten van dit onderzoek publiceerde hij in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch zijn studie voort te zetten en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij de afdeling Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam . [2] Onder de indruk van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao, begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel , waarin hij aan de hand van het voorbeeld van vier dominospelende mannen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen op die tijd. Via de personages in de roman uit zich Arion kritisch over de opstandelingen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen. [3]De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en CW van der Hoogtprijs . Arion doneerde het prijzengeld van ƒ 1000 om de apartheid in Zuid-Afrika te helpen bestrijden . In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam , waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap van de stad. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin (in het Engels: "Farewell to the Queen"). [4] In 1975 ging Arion naar Zuid-Amerika, waar hij een aanstelling als docent aanvaardde aan een instituut voor de opleiding van leraren in de Nederlandse kolonie Suriname , die net onafhankelijk werd. Hier trouwde hij ook met zijn vrouw Trudi Guda, met wie hij twee kinderen zou verwekken. In 1980, na de machtsovername van Desi Bouterse , verliet het gezin Suriname en keerde terug naar Arion's thuisland Curaçao. Daar werkte hij aan de standaardisatie van het Papiaments en begon hij opnieuw onderzoek te doen naar de oorsprong ervan. Hij was vooral geïnteresseerd in de overeenkomsten tussen het Papiaments en de varianten van het Kaapverdiaans Creools, die worden gesproken op de eilanden voor de westkust van Afrika. Ook voerde hij campagne voor de invoering van het Papiaments als basisschooltaal op Curaçao, waardoor hij soms in conflict kwam met de lokale autoriteiten. In dit kader schonk hij in 1987 de particuliere basisschool Skol Humanistiko Erasmo , waar lessen werden gegeven in Papiaments. [5] Gedurende deze tijd begon Arion meer politiek betrokken te raken, wat culmineerde in de oprichting van zijn eigen partij, de Kambio Radical ("Radical Reversal", kortweg KARA) in 1988. KARA kreeg echter nooit genoeg stemmen om een ​​zetel in het parlement van het eiland te winnen. [6] In 1996 promoveerde Arion aan de Universiteit van Amsterdam. Zijn proefschrift was getiteld De kus van een slaaf. Papiaments West-Afrikaanse connecties en de oorsprong van het Papiaments en andere talen verkend. Hij bracht onder meer de stelling naar voren dat het Papiaments sterker dan voorheen bekend was beïnvloed door de geheime taal Guene, die door de plantageslaven van Curaçao werd gebruikt. Daarnaast heeft het Guene ook andere Caribische talen beïnvloed en zelfs de Engelse en Nederlandse taal. [7] == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doktoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (kontiniendo: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'') * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Mira tambe == * [[Gueni]] {{Commonscat|Frank Martinus Arion}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =191263500|titulo=Frank Martinus Arion}} {{References}} ;Lista di fuente * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3, pág. 405–410. * Wim Rutgers: ''Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba'', Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, pág. 272. * B. Jos de Roo: ''Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958'', Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam (2014), ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. Den: ''A History of Literature in the Caribbean''. Tomo 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia (2001), ISBN 90-272-3448-5, pág. 362. * ''Schrijver Frank Martinus Arion overleden''. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * ''Writer Frank Martinus Arion Passed Away'', Curacaochronicle.com (28 di sèptèmber 2015}}</ref> * ''Frank Martinus Arion geeft lintje terug'', Trouw.nl. (16 di desèmber 2008) }} {{DEFAULTSORT:Arion, Frank Martinus}} [[:Category:Ganador premio Cola Debrot]] [[:Category:Hende]] [[:Category:Kòrsou]] == Referensia == * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 407–408. * Wim Rutgers: Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba. 1. Auflage. Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, S. 272. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 408–409. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 410. * B. Jos de Roo: Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958. Hrsg.: Universiteit van Amsterdam. 1. Auflage. Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam 2014, ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. In: A History of Literature in the Caribbean. Band 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia 2001, ISBN 90-272-3448-5, S. 362. * Schrijver Frank Martinus Arion overleden. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * Frank Martinus Arion geeft lintje terug. In: trouw.nl. 16. Dezember 2008, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). == Weblinks == {{Commonscat}} [[:Category:Korsou]] [[:Category:Eskritor]] [[:Category:Hende]] Kort na de geboorte verhuisde het gezin naar Aruba, waar de vader een baan had aanvaard bij een plaatselijke oliemaatschappij. Toen hij vier jaar oud was, stierven Arions moeder en jongere broer bij een ongeval, waarna Frank en zijn zus werden teruggestuurd naar Curaçao, waar ze onderdak vonden bij verschillende familieleden. Zijn schrijftalent bleek al toen hij op de lagere school zat; in het laatste jaar van de basisschool won hij de Neerlandiaprijs voor het beste essay in het Nederlands. Tijdens zijn schooltijd begon hij de naam Frank Efraim Martinus voor zichzelf te gebruiken. De achtergrond was de politieke betrokkenheid van zijn vader bij de Nationale VolkspartijCuraçao, waardoor de naam "Arion" bekend werd bij veel bewoners van het eiland. Frank wilde echter niet geassocieerd worden met het politieke activisme van zijn vader; pas in de jaren vijftig gebruikte hij zijn oorspronkelijke achternaam weer voor de publicatie van zijn eerste werken. [1] '''Frank Martinus Arion''', seudónimo de '''Frank Efraim Martinus''' ([[Curazao]], [[17 de diciembre]] de [[1936]]-[[28 de septiembre]] de [[2015]])<ref name=fallece>{{cita noticia|título=Writer Frank Martinus Arion Passed Away|url=http://curacaochronicle.com/local/writer-frank-martinus-arion-passed-away/|fechaacceso=29 de septiembre de 2015|obra=curacao chronicle|fecha=28 de septiembre de 2015|idioma=inglés}}</ref> fue un escritor antillano. En 1955 se trasladó a los [[Países Bajos]] para estudiar letras neerlandesas en la Universidad de Leiden. En 1981 volvió a instalarse en su ciudad natal, tras residir unos años en [[Paramaribo]] ([[Surinam]]). Fue un fuerte promotor del [[papiamento]]. Hij werkte in Nederland , Suriname en de Nederlandse Antillen en schreef in het Nederlands en Papiaments . De roman Dubbelspel (nl) (1973) is zijn eerste boek en zijn grootste publiekssucces. == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' (Changa)<ref>[http://www.diegopuls.com.ar/index.php?option=com_content&task=view&id=112&Itemid=39&lang=es Doble juego, fragmento traducido al español (inédito)]; visitado el 21 de febrero de 2012</ref> *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doctoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (contiene: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'' * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Referencias== {{listaref}} == Link eksterno == *{{Enlace roto|1=[http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 página web sobre Arion del Fondo de las Letras Neerlandesas (en inglés)] |2=http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 |bot=InternetArchiveBot }} ------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Abraham Daniel Jesurun''' (n. [[20 di aprel]] 1839 na [[Korsou]] - f. [[20 di mart]] [[1918]] na [[Korsou]]) tabata un ....... [[Kòrsou]]. == Biografia == Jesurun a nase na aña 1939 na Willemstad. * Kasa ku Rachel David Capriles na 1880. * Na 1905 elegi Presidente di KVK Korsou. van 1884 tot 1919 In het grote boek over de History of the Jews of the Netherlands Antilles (1970) wordt Abraham Daniel Jesurun (1839-1918) ‘Curaçao’s then most cultured man’ genoemd, die verschillende talen in woord en geschrift beheerste. Hij wordt bijvoorbeeld een ‘specialist in Papiamento’ genoemd (Emmanuel & Emmanuel 1970, 1: 411, 454). Jesurun blijkt een belangrijk man geweest te zijn op Curaçao. Zo was hij secretaris-directeur van de Aruba Phosphaat Maatschappij, vele jaren voorzitter van de Kamer van Koophandel en Nijverheid en directeur van de Curaçaosche Bank. Ook is hij lid van de Koloniale Raad geweest en bestuurslid van het Geschied-, Taal-, Land- en Volkenkundig Genootschap te Willemstad. Voor al die activiteiten is hij onderscheiden: hij werd eerst ridder in de orde van OranjeNassau (1908), later officier (1913). In de serie ‘beroemde personen’ werd er in 1998 een postzegel met zijn beeltenis erop uitgebracht. <ref> ''Jan Noordergraaf'', [https://www.ivdnt.org/images/stories/onderzoek_en_onderwijs/publicaties/trefwoord/Papiaments_def.pdf Lexicografie op Curacao: Abraham Jesurun en zijn woordenlijst van het Papiaments (1898)]</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=it|oldid =129014577|titulo=Emilio Teza}} {{References}} }} [[:Category:Linguistica]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62275387|titulo=Dialect}} {{References}} }} [[:Category:Idioma]] ------- {{Variante|a}} [{Databox}} '''Pidgin''' ta e idioma ---------------- {{Databox}} E '''álfabèt latin''' ta un [[álfabèt|skritura alfabétiko]] foi kual den kurso di [[siglo]]nan a desaroyá un kantidat di álfabèt pa uso den kasi tur idioma skirbi den hemisferio oksidental, prinsipalmente na Nort i Sur Amerika, kasi henter [[Oropa]], Afrika supsahara i un kantidat di pais asiatiko na Oustralasia i Asia Sentral. E skritura latin tin e kantidat di usuario mas grandi na mundu. E skritura latin e ta forma e base di e [[Alfabèt Fonétiko Internashonal]] (IPA), i e 26 lèter mas komun ta e lèternan di e [[ISO basic Latin alphabet]]. E ta un álfabèt bikamaral di trinta lèter, kreá fin di siglo nuebe den imperio búlgaro (e aktual [[Nort Macedonia]]), pa e disípulonan di pader Cyrille òf posiblemente Clément d'Ohrid (e promé obispo di e iglesia ortodokso di [[Bulgaria]]) i ta basá riba e álfabèt [[Gresia|griego]] i glagolítiko. Ainda na komienso di siglo 21 ta usa e [[álfabèt siríliko]] den un kantidat di [[idioma slaviko]], entre otro búlgaro, masedoniano, [[idioma montenegrino|montenegrino]], servio, ukraniano, ruso i bieloruso. Bou influensia [[Rusia|ruso]] e ta komun tambe den hopi idioma ku no ta idioma slaviko manera [[kazachs]], [[idioma kirguis|kirguis]], [[tatar]] (idioma [[Turkia|turko]]), [[tajikistano]], [[idioma mongoles|mongoles]] inkluso hopi otro idioma chikitu. Te [[1859]] e tabata e skritura di e [[idioma rumano]] i den e antiguo [[Moldavia]] tabata skirbi e [[idioma moldaviano]] (un [[dialecto|dialekto]] rumano) ku un álfabèt siríliko. * Het Latijns schrift[1] is een alfabetisch schrift waarvoor in de loop der eeuwen een aantal alfabetten zijn ontwikkeld voor gebruik in vrijwel alle westerse geschreven talen, voornamelijk Noord- en Zuid-Amerika, bijna heel Europa, Sub-Saharaans Afrika en een aantal Aziatische landen in vooral Australazië en Centraal-Azië. Het Latijns schrift heeft het grootste aantal gebruikers ter wereld.[2] * '''Latin script''', also known as '''Roman script''', is a set of graphic signs ([[Writing system#General properties|script]]) based on the letters of the [[classical Latin alphabet]]. This is derived from {{cns|a form of the [[Cumae alphabet|Cumaean Greek]] version of|date=September 2021}} the [[Greek alphabet]] used by the [[Etruscan civilization|Etruscans]]. Several [[Latin-script alphabet]]s exist, which differ in graphemes, collation and phonetic values from the [[classical Latin alphabet]]. The Latin script is the basis of the [[International Phonetic Alphabet]], and the 26 most widespread letters are the letters contained in the [[ISO basic Latin alphabet]]. Latin script is the basis for the largest number of alphabets of any [[writing system]]{{sfn|Haarmann|2004|p=96}} and is the [[List of writing systems by adoption|most widely adopted]] writing system in the world (commonly used by about 70 percent of the world's population). Latin script is used as the standard method of writing in most Western, Central, as well as in some Eastern European languages, as well as in many languages in other parts of the world. ----------------- datcbtxjiu3bjc7hdbz979x9ma0fajw 203136 203135 2026-09-05T07:57:52Z Caribiana 8320 203136 wikitext text/x-wiki * [https://www.ea.aw/pages/wp-content/uploads/2019/09/Literatura-na-papiamento-havo.pdf Literatura na papiamento] nieuw: [[diptongo]] - [[triptongo]] - [[gramatika]] - [[frase]] - [[silaba]] - [[semántika]] - [[suheto]] - [[supstantivo]] - [[athetivo]] - [[verbo]] - [[vocal]] - [[consonante]] - [[sufiho]] - [[atverbio]] - [[koma]] - [[pronòmber]] - [[singular]] - [[plural]] ------------------------- {{Databox}} '''Galein''' ta un modo di papia idioma [[papiamentu]], usando un wega di lenga pa alterá e [[palabra]]nan. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehèmpel: "Mi ta bai kas" ta bira '''mi'''pi '''ta'''pa ''''bai'''pa ''kas'''pa.<ref>[[Pierre Lauffer]], [https://www.dbnl.org/tekst/lauf001unse02_01/lauf001unse02_01_0036.php Un selekshon di palabra i ekspreshon. Deel 2], dbnl.org</ref> E tabata wòrdu yamá lenga p.<ref name=":0">[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 maart 1965</ref> E fenómeno di korumpí un lenga ta konosí komo un anti-lenga. ==Historia == Generalmente e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otro, ku no ta konosí ku e reglanan. E ta wòrdu usá mas tantu pa hubentut komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku galein. Na Kòrsou, e tabata wòrdu hopi bia konfundí ku [[gueni]], e idioma di katibu. Pero esensialmente e no tin nada di haber kuné. Galein ta un korupshon deliberá di papiamentu moderno normal, pa no wòrdu komprondé pa hende di afó. Personanan bakiá den galein tabata usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internato i kriá den institushonnan grandi tin biaha tabata papia galein ku mesun fluides ku papiamento.<ref name=":0"/> variante di e idioma papia di [[papiamentu]], usando un wega di lenga pa alterá e palabranan. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa. Internashonalmente e ta konosi komo un anti-lenga. , manera "Jerigonza". Den e wega di lenga [[palabra]]nan na papiamentu ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un [[sufiho]] fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di [[konsonante]] di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokal (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa Por ehèmpel, e frase “e no sa” por bira * agregando un silaba patras (sufiho) - '''e'''hay '''no'''hay '''sa'''hay * usando un silaba dilanti (prefiho) - ay'''e''' ay'''no''' ay'''sa''' * birando e leternan di un silaba ku sufiho - '''e'''ay '''on'''ay '''as'''ay '''Galein''' ta un wega di lenga of anti-lenga den kua [[palabra]]nan na papiamentu ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokál (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. Por ehèmpel, “e no sa” lo bira “ehay oesday otnay owknay”. aye ayno aysa - aye onay asay Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E ta wòrdu usá mas tantu pa hubentut komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Galein. {{Databox}} '''Galein''' ta un modo di papia cu ta wordo aplica na e idioma [[Papiamentu]], unda ta korumpi .... E ta hopi bia ta wòrdu konfundí pa habitantenan di stat ku Gueni, e idioma di katibu. Pero esensialmente e no tin nada di haber kuné. Galein ta un korupshon deliberá di Papiamentu moderno normal, pa no wòrdu komprondé pa hende di afó. E forma mas simpel ta unu den kua e vokal di kasi tur sílaba ta wòrdu ripití ku un “p” promé kuné. Cas ta bira “cas”’’pa “mi mi”’’pi weta wepe-tapa. Pa e motibu aki, e ta wòrdu yamá tambe p-idioma. Maestronan den galein ta usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internat i criadanan den institucionnan grandi tin biaha ta papia galein mes fluido cu papiamento. Cas mi weta -> '''cas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa '''Galein''' wordt door stadsmensen vaak verward met [[Gueni]], de slaventaal. Maar het heeft er in wezen niets mee uit te staan. Galein is een opzettelijke verbastering van het normale hedendaagse [[Papiaments]], om door buitenstanders niet te worden verstaan. De eenvoudigste vorm is die, waarbij van ongeveer elke lettergreep de klinker wordt herhaald met een ''p'' ervoor. Cas wordt '''cas'''pa '''mi mi'''pi weta wepe-tapa. Het wordt om deze reden ook wel p-taal genoemd. Meesters in het galein bedienen zich van veel ingewikkelder herhalingen. Meisjes op internaten en dienstmeisjes in grote inrichtingen spreken galein soms even vlot als papiaments.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 maart 1965</ref> Teneinde te voorkomen, dat de meester hun gesprek zou kunnen volgen, hadden de slaven de gewoonte het Papiamentu opzettelijk te vervormen door bijvoorbeeld van ieder lettergreep de klinker te herhalen met een medeklinker ervoor. Een zin als: mi ta weta (ik zie) kan dan gaan luiden: mipi tapa wepetapa. Snel uitgesproken is deze "taal" alleen door ingewijden te verstaan.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120173503/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=370&lang= Galein], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix|1=|2= '''Literatuur''' * Martinus, Frank (1996), ''The kiss of a slave: Papiamentu’s West-African connections'', Universiteit van Amsterdam * Hartog, Johannes (1961, p 433), ''Curaçao: Van kolonie tot autonomie III, Vol.I,'', De Wit. '''Bronnen en voetnoten''' * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=pap|titel=Queni|oldid=72374|datum=20200108}} {{References}} }} Pig Latin (Igpay Atinlay) ta un wega di idioma òf cant den kua palabranan na ingles ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokál (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. Por ehèmpel, “e no sa” lo bira “ehay oesday otnay owknay”. Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E referensia na Latin ta un mal nòmber deliberadamente; Latin di Porko ta simplemente un forma di argot òf jargon ku no ta relashoná ku Latin, i e nòmber ta wòrdu usá pa su konotashonnan ingles komo un idioma straño i ku ta zona stranhero. E ta wòrdu usá mas tantu pa muchanan chikitu komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Latin di Porko.[2] [[:Kategoria:Idioma]] Bovendien werd het 'Galein' als een geheimtaal gebruikt, maar dit is geen oorspronkelijke taal, doch slechts een verbastering van het Papiamentu om niet door buitenstaanders begrepen te worden (Brenneker, 1971:529)". afunesto. 'Galein' no ta eksklusivamente un fenómeno di papiamentu. Den e paisnan ku ta rondoná nos tambe nan konosé i no ta nada straño ku ta di nan mes nos tin e. Pa no insumi muchu espasio dje diario aki, mi a sita solamente di Cuba. Don Esteban Pichardo, Pichardo Novisimo, 1953, paginanan 405/406: "Jerigonza.<ref>auteur=[[Antoine Maduro|A.J. Maduro]]. Remitido Erornan. "Amigoe". Curaçao, 18-07-1984, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 26-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643043:mpeg21:p006</ref> Aqui se aplica acierto modo revesado de hablaro lenguaje complicado de manera que otros no lo entiendan. Las mismas palabras denuestro idioma con un agregado pospuesto o antepuesto constituyen lajergacon que los muchachos, negros y algunas personas vulgares pierden el tiempo, creyendo sandiamente que es imposible comprenderlos. Las principales jerigonzasson, con las silabas pa, pc, pi, po, pu, agregando a cada silaba de lavoz castellana una de estas de la misma vocal, e.g.: * pu sa-pa bes-pe la-pa Je-peri-pi gon-po za-pa?" Presis manera nos ta us'é na Körsou. Nan ta us'é tambe ku e agregadonan: pina (esta: tu-pina) i tambe ku: gara, guere, guiri, gordo, guru (esta:tu-guiru etc.). Konklushon: papiamentu di gueni na Körsou ta basa riba fantasia, e grafia 'gene' ta pone hende pronunsia e palabra aki robes, galein no tin nada di lenga sekreto kune. --- es.wiki: Jerigonza Gibberish, geringonza, òf geringozo ta un forma di abla hunga den kua sílabanan ta wòrdu insertá repetidamente entre palabranan. Originalmente, “gibberish” tabata wòrdu usá pa deskribí kualke idioma ku ta den mal smak, kompliká, i difísil pa komprondé,[1] pero ku tempu su nifikashon a kambia pa e forma spesífiko di insershon. Ademas di entretenimentu, e por wòrdu usá tambe komo un manera di kodifiká e mensahe (cryptolalia) di manera ku otro hendenan serka di e oradornan ku no ta kustumbrá ku e forma di papia aki no por komprondé kiko e oradornan ta bisando. E formanan aki ta wòrdu usá komo wega òf entretenimentu den paisnan di abla spañó manera Spaña i Latino Amérika. Uso Despues di kada sílaba, e zonido “p” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Despues di kada vokal, e zonido “i” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Despues di kada vokal, e zonido “f” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Den vários region di Mexico, e último variashon hunga aki ta hopi popular bou di muchanan, asta risibí e nòmber “papia na Efe.” en.wiki *(cant):Un cant (hulandes: anti-taal) ta e jargon òf idioma di un grupo, hopi biaha empleá pa ekskluí òf gaña hende pafó di e grupo.[1] E por wòrdu yamá tambe un kriptolekto, argot, pseudo-idioma, anti-idioma òf idioma sekreto. Kada término ta diferensiá un poko den nifikashon; nan usonan ta inkonsistente. *language game: Un wega di idioma (tambe yamá un cant, idioma sekreto, ludling, òf argot) ta un sistema di manipulá palabranan papiá pa hasi nan inkomprendibel pa un oyente no entrená. Weganan di idioma ta wòrdu usá prinsipalmente pa gruponan ku ta purba di skonde nan kombersashonnan pa otronan. Algun ehèmpel komun ta Pig Latin; e famia Gibberish, prevalente na Merka i Suesia; i Verlan, papia na Fransia. Un difikultat komun ku weganan di idioma ta ku nan ta wòrdu pasá oralmente; miéntras ku por hasi tradukshonnan skirbí, hopi bia nan ta imperfekto, pues e ortografia por varia hopi. Algun frakshon ta argumentá ku palabranan den e lenganan papia aki mester wòrdu skirbí simplemente manera nan ta wòrdu pronunsiá, miéntras ku otronan ta insistí ku e puresa di idioma ta eksigí ku e transformashon ta keda visibel ora e palabranan ta wòrdu impartí riba papel. {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Hulandes Caribeño''' of '''Hulandes Antiano''' ta un variante di [[idioma]] [[Hulandes]] cu a desaroya? na e [[Islanan ABC]], islanan perteneciente na Caribe Hulandes. Por considera esaki como un dialecto regional di Hulandes.? Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. == Contexto == E poblashon lokal i papiadónan hulandes riba Islanan ABC tabata papia i skirbi hulandes mesklá ku konstrukshonnan i palabranan for di papiamentu i otro idiomanan: “hopi plaka verdienen” (pap.: hopi sèn); “kabrieten in de koor” (Pap.: cabritonan den cura); y “een pastechi eten” (Come un pastechi) (Pap.: pasty). E uso aki a bira konosí komo Hulandes Antiano.<ref>[[Ronald Severing|Severihng, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden], literatuurgeschiedenis.org</ref> E norma den polítika di gobièrnu pa loke ta trata hulandes a kambia. E norma di idioma no ta limitá mas na Hulanda, sino tambe na Vlaanderen i e teritorionan den eksterior: e islanan kaminda palabranan hulandes antiano a originá ku no ta aparesé na Hulanda mes, i tambe na Sürnam independiente, kaminda ta usa hulandes surinam. E atenshon kresiente aki pa variedatnan di hulandes, pa multilingualismo, i pa interpretashon kultural a kondusí na inklushon di palabranan for di hulandes karibense den e vokabulario ofisial di e idioma hulandes. A base di un base di dato di palabra di korantnan na idioma hulandes riba e islanan, a hasi un selekshon di mas ku 400 palabra. E palabranan Hulandes Caribense aki, cu a wordo agrega na e Buki Berde di 2015, no ta aparece den Hulandes Standard. Por haña palabranan manera dushi (dushi, dushi), botika (botika kombiná ku botika), ayó (saludo), i eilandsraad (un tipo di konseho munisipal riba e islanan). Anteriormente, na 2005, alrededor di 500 palabra hulandes surinam a aparesé den e lista aki: afingisoep (sòpi di yuka), husselen (scrabble) i Sranan (krioyo surinam). Komo ku Antia no ta eksistí mas i Sürnam, ku Hulandes komo idioma ofisial, a bira miembro asosiá di Union di Idioma Hulandes, e término Hulandes Karibense ta wòrdu usá mas i mas pa e idioma Hulandes riba e islanan i na Sürnam. {{Appendix}} ----- Caribisch-Nederlands is de taalvariant van het Nederlands die gesproken wordt in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Deze variant wijkt op verschillende punten af van het Europees-Nederlands, zowel in uitspraak als in woordkeuze en grammatica. Op de Benedenwindse Eilanden (Aruba, Bonaire, Curaçao) is Papiaments de meest gesproken moedertaal, terwijl op de Bovenwindse Eilanden (Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius) Engels vaker de moedertaal is. ==Verschillen met Europees-Nederlands==: *Uitspraak: Er zijn verschillen in de uitspraak van klinkers en medeklinkers, en de intonatie kan anders zijn. * Woordenschat: Er zijn specifieke woorden en uitdrukkingen die in het Caribisch-Nederlands gebruikt worden, maar niet of minder vaak in Europees-Nederlands. * Grammatica: Er kunnen kleine grammaticale verschillen zijn, bijvoorbeeld in de volgorde van woorden of in het gebruik van bepaalde werkwoordstijden. * Invloed van andere talen: Papiaments: Op de ABC-eilanden heeft het Papiaments een grote invloed op het Nederlands. Veel Caribisch-Nederlandse woorden en uitdrukkingen zijn ontleend aan het Papiaments. Engels: Op de Bovenwindse eilanden heeft het Engels een grotere invloed. Ook hier zijn er invloeden merkbaar in de woordenschat en grammatica. * Onderwijs: In het basisonderwijs op de Benedenwindse eilanden wordt steeds meer onderwijs gegeven in het Papiaments. Het Nederlands wordt vaak als vreemde taal aangeboden. In het middelbaar onderwijs is het Nederlands wel de instructietaal. Op de Bovenwindse eilanden wordt in toenemende mate Engels gebruikt als instructietaal, ook in de Nederlandstalige scholen. * Conclusie: Caribisch-Nederlands is een levendige en diverse taalvariant die zich aanpast aan de lokale context en invloeden van andere talen ondergaat. ------ Hulandes ta un idioma oficial den Caribe Hulandes.<ref>https://taalunie.org/dossiers/22/nederlands-in-het-caribisch-gebied-en-suriname ]</ref> Omdat Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk geen omgangstaal is, maakt het onderwijs daar de omslag van moedertaalonderwijs Nederlands naar een vreemde taal aanpak. Hulandes semper tabata un idioma minoritario. Habladónan di Papiamentu tin bia ta konsiderá e Antianonan di abla Hulandes komo show-off, imitadó di e Hulandesnan. E label ey ta mas fuerte ora hende no ta dispuesto pa papia Papiamento. <ref>Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> Hulandes Antiano ta wòrdu distinguí for di Hulandes Standart pa e aksento. Bakhuis ta agregá ku Antianonan tambe ta agregá palabranan Papiamentu, ta konhugá verbonan Papiamentu na e manera Hulandes, i ta usa zonidonan típiko. Esaki ta conduci na frasenan manera: “Ai no,” “mi tin” “hopi,” “sakeerd” hopi potret pero nan ta “hodidu”! -- nl.wiki:[[:nl:Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden]]Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. Op de Benedenwindse ABC-eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) is de moedertaal vaak Papiaments, en op de Bovenwindse SSS-eilanden (Sint Maarten, Saba en Sint Eustatius) Engels. {{Appendix}} '''Caribisch‑Nederlands''', ook wel bekend als '''Antilliaans Nederlands''', is een in de ABC‑eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) gesproken vorm van het Nederlands, die sterk beïnvloed is door talen zoals Papiamento en Spaans. Het wordt gebruikt door Nederlandssprekenden op de eilanden, en bevat vaak woorden en zinsconstructies uit het Creooltaal Papiamento en regionale varianten. ==Gebruik en kenmerken== Spraak en schrijfwijze van Nederlands op de ABC‑eilanden mengen reguliere Nederlandse zinnen en woordenschat met Papiamentstalige of lokale uitdrukkingen. Voorbeelden hiervan zijn: * “hopi plaka verdienen” (veel geld verdienen) * “kabrieten in de koraal” (geiten op de erf) * “een pastechi eten” (een pasteitje eten) Dergelijke constructies behoren tot typische voorbeelden van Antilliaans Nederlands, waarin Papiamentse woorden (zoals hopi, plaka, pastechi) direct geïntegreerd zijn in het Nederlands. ==Sociolinguïstische context== In de lagen van de bevolking waar Nederlands als thuistaal wordt gesproken — vaak binnen families of in het onderwijs — wordt deze variant beschouwd als “tropisch Nederlands”. Sprekers worden in Nederland soms als dialectisch afwijkend ervaren en kunnen als “makamba” (Nederlander) worden bestempeld, vooral wanneer zij geen Papiamento spreken.<ref name="ntr">Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> De variant is te herkennen aan: *het gebruik van Papiamentse werkwoorden en woorden, *typische accenten, klankkleur en uitspraak, *de toepassing van regionale grammaticale structuren, zoals in: Ai no, ik heb hopi veel foto’s gesakeerd, maar ze zijn hodidu! == Aantal sprekers en taalgebruik == Hoewel het Nederlands in de Caribische delen van het Koninkrijk officieel is, wordt het meestal als tweede of derde taal gebruikt: in het dagelijks leven domineren Papiamento, Spaans en Engels. Op Bonaire is Nederlands moeders­taal voor ongeveer 15 % van de bevolking (2021), Spaans is even frequent; op Sint Eustatius en Saba ligt dat rond 4 % <ref>https://longreads.cbs.nl/the-caribbean-netherlands-in-numbers-2022/what-percentage-of-the-population-speaks-dutch/</ref> ==Identiteit en perceptie== De variëteit speelt een rol in identiteitsconstructie. Nederlandssprekende Antillianen voelen zich soms “niet helemaal thuis” in Nederland of in de Papiamentstalige gemeenschap, juist vanwege de gemengde taalstijl. Taalpuristen waarschuwen tegen het gebruik van Engelse of Spaanse leenwoorden in Papiamento, terwijl anderen juist blij zijn met de talenmix als onderdeel van de lokale identiteit.<ref name="ntr"/> == Vergelijking met andere niet-Europese Nederlandsvarianten == Nederlands wordt ook gesproken in de Caribische special gemeenten (Bonaire, Sint Eustatius, Saba), maar daar zijn andere varianten gangbaar, bijvoorbeeld Virgin Islands Creole Dutch. Die heeft, net als Antilliaans Nederlands, een sterke mix met andere talen.<ref>Welmoed Ventura, https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/gelijkenis-deens-antilliaans-creole-dutch-en-sranantongo/ Gelijkenis Deens-Antilliaans Creole Dutch en Sranantongo]</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Na [[Aruba]]''' e presencia di '''idioma Spaño''' ta significativo. E pais Caribense, cu [[Hulandes]] y [[Papiamentu|Papiamento]] como [[idioma ofisial|idiomanan oficial]], tin un gran cantidad di hablante di [[Spaño]]. Segun e censo di 2000, Spaño ta e di dos idioma mas papia riba e isla, despues di Papiamento. == Hablante di Spaño == Segun datonan di Censo 2010, 13.710 residente di Aruba ta papia Spañó como nan [[Lenga materno|idioma materno]].<ref>{{citeer web|url=https://www.cervantes.es/imagenes/File/espanol_lengua_viva_2019.pdf |titel=El Espanol: una lengua viva. Informe 2019|uitgever=Instituto Cervantes, pag. 9|datum= }}</ref> Na 2017 hablante di Spañó tabata representa 12.6% di e poblacion.<ref>{{citeer boek|nombre=Jesús|apellido={{v|Guanche}}|nombre2=Carmen|apellido2={{v|Corral}}|title=Diccionario etnográfico. Los pueblos del Caribe Insular y de México-Centroamérica|volume=Tomo I|year=2017|editorial=RUTH|isbn=9789590618154|capítulo=Cap. 5}}</ref> Esaki ta relaciona cu e emigrantenan for di paisnan hispano. Segun pais di origen e percentahe tabata, entre otro, 9.1% di [[Colombia]], 4.1% [[Republika Dominikano|Republica Dominicano]], 3.2% [[Venezuela]] i 1.1% [[Peru]].<ref name="cia.gov">{{en}}{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |title=Aruba |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |access-date=}}</ref> Si conta tur esunnan cu por comunica den Spaño, e cantidad total di hablante ta yega aproximadamente 93.500, o sea 85% di e poblacion Arubano. Pero solamente un di cada cinco persona ta uza Spaño como nan unico [[idioma]]. == Spaño den bida publico == No obstante di no ta un idioma oficial, e uso di Spaño ta sirbi metanan practico y ta extende den hopi aspecto di bida publico, reflehando su papel como idioma di contacto, identidad y comunicacion den e contexto multicultural di Aruba. E isla su proximidad cu [[Venezuela]] y [[Colombia]] y e fuerte contactonan religioso, comercial y cultural durante siglonan a contribui pa e uzo continuo na Aruba di Spaño.<ref>{{cite book|author=Ramirez, Catherine|title=La escogencia del idioma Español en el perfil de asignaturas en las escuelas de MAVO de Aruba|year=2016|editorial=[[Universidad de Curazao]]|url=https://www.worldcat.org/es/title/1029733877|location=Willemstad, Curacao}}</ref> Segun [[Johan Hartog|Hartog]] e influencia Spaño ta mas tanto notabel den e variante Arubano di Papiamento cu den e variantenan di Corsou y Boneiro.<ref name="Hartog"/> Den e sistema escolar, Spaño ta un materia obligatorio desde enseñansa basico, cuminsando den e di cinco klas bay dilanti.<ref>{{citeer web|auteur=Organización Panamericana de la Salud|titel=Aruba, perfil de país|url=https://www3.paho.org/hq/dmdocuments/2010/Salud_en_las_Americas_2007-Aruba.pdf|datum=2007 }}</ref><ref>Ministerio di Enseñansa di Aruba. Curriculum y Idioma den Sector Escolar.</ref> Ademas, varios canal di television for di Venezuela ta wordo ricibi sin problema riba e isla, ofreciendo noticia, entretenimento y programacion educativo na Spaño. Hopi radioemisora local ta inclui musica cu canto di [[Latinoamérika|Latino America]] den nan programacion, y den algun caso, ta transmiti programanan na Spaño. Den sector comercial, hopi empleado den tienda, restaurant y servicio publico ta comunica cu clientenan hispano den nan idioma nativo. Ora cu hende yega na un loket, e probabilidad ta halto cu nan por haci pregunta o haya informacion na Spaño. [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia catolico]] cu un comunidad grandi riba e isla ta ofrece misa regular na Spaño. Den algun bario, specialmente caminda comunidadnan hispano ta concentra, por tin borchi informativo cu dos of mas idioma, incluyendo Spaño. == Aspectonan sociolinguistico == Pa hopi residente, particularmente e migrantenan hispano di Colombia, Venezuela y Republica Dominicano, Spaño ta sigui sirbi como idioma principal na cas, den relacionnan familiar y comunidad religioso.<ref>Central Bureau of Statistics Aruba (2017). Migration and Population Report.</ref> Na nivel popular, Spaño ta keda un idioma di preferencia pa comunicacion informal den bario, mercado y luganan publico. Turistanan hispano, cu ta forma un porcion importante di e [[turismo]] entrante, tambe ta contribui na su visibilidad den bida diario Arubano. E [[multilingualismo]] na Aruba ta stimula un nivel halto di dominio pasivo di Spaño: hopi Arubiano por compronde Spaño aunke no ta papi’é activamente. E situacion aki ta refleha un [[diglosia]] dinamico, caminda Spaño ta sirbi mas na nivel informal y comunicativo, mientras cu Hulandes y Papiamento ta predomina den situacionnan formal, educativo y gubernamental. == Influencia di Spaño riba Papiamento den siglo 21 == E idioma oficial Papiamento ta un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu ta nace durante e periodo colonial for di e mescla di Spaño, [[Portugues]], Hulandes, [[Ingles]], [[Frances]] i Arawak. Gran parti (70%) di su vocabulario tin origen Spaño.<ref>[[Ronald Severing|Severing, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden#:~:text=Door%20hun%20geografische%20ligging%20en,eilanden%20genoemd%2C%20is%20het%20Papiaments. ''Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden''], literatuurgeschiedenis.org</ref> E isla di Aruba tabata pa mas cu un siglo parti di Imperio Spaño promé cu el a wordo cede na e Imperio Hulandes na aña [[1636]].<ref name="Hartog">{{cite book|author=[[Johan Hartog|Hartog, Johannes]]|title=Aruba: A Short History|year=2003|publisher=De Wit & Van Dorp Stores}}</ref> Aunke Papiamento ta ser considerá un idioma stabil, hopi [[Arubiano]] ta sinti cu su presencia ta birando menos, particularmente den contactonan cu emigrantenan hispano. Investigacion sociolinguistico a mustra cu e preocupacion no ta basa riba un cambio real, sino riba un “menasa simbolico” cu ta relaciona cu identidad y inclusividad di pertenencia.<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref> Un tema cu ta surgi frecuente den discusionnan publico y escolar ta e supuesta “contaminacion” di Papiamento cu palabra y structuranan Spaño. Algun ciudadano ta boga pa un Papiamento “puro”, afirmando cu influencia stranhero, particularmente di Spaño, por afecta e caracter crioyo di e idioma. E sintimento aki ta bira mas fuerte ora cu migrantenan nobo no ta haci esfuerso pa siña y papia Papiamento, sino ta keda den nan idioma materno.<ref>Carroll, Kevin S. (2010). [https://www.researchgate.net/publication/283245487_Language_maintenance_in_the_Caribbean_Examining_perceptions_of_threat_in_Aruba_and_Puerto_Rico'' Language maintenance in the Caribbean: Perceptions of threat in Aruba and Puerto Rico''], researchgate.net </ref> Estudionan recien, manera esun di Kester y Buijink (2023), a conclui cu aunke hopi Arubiano ta expresá preocupacion riba e futuro di Papiamento, e idioma mes no ta duna señalnan di bay atras.<ref name="Kester"/> Su uzo a keda halto den bida escolar, gobierno y medionan local, y e mes a demostra capacidad pa integra [[neologismo]]nan sin perde su esencia. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=es|oldid =161207719|titulo=Idioma español en Aruba}} {{References}} ;Lista di fuente * Allen, R. (2002). ''The Spanish Caribbean''. Cambridge University Press. }} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Idioma]] ------------- {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] tríphthongos, literalmente: ‘ku tres zonido’ òf ‘ku tres tono’) ta un kombinashon di tres zonido vocal cu ta pronunciá den un solo [[silaba]]. Den un triptongo, e tres vocal òf semivokal ta sigui un tras di otro sin interrupshon, formando un zonido monosilabico. Den [[fonetika]], un triptongo ta resulta di un movimiento kontinuo pero suave di e organonan di artikulashon for di un zonido di vocal pa otro, den un sekuénsia di tres zonido. Na kontraste ku un [[monoftongo]], ku tin un so zonido, òf un [[diptongo]] ku tin dos, un triptongo ta kontené tres zonido vocal den un so silaba. Importante pa nota ku un triptongo no ta meskos ku un sekuénsia disilabico di un diptongo sigui pa un monoftongo, kaminda por tin mas ku un silaba. Por ehempel, den aleman feuer [ˈfɔʏ.ɐ] (‘kandela’), e sekuénsia vocal ta dividí den dos silaba, i no ta un triptongo. Un triptongo tipiko ta forma pa un semivokal, sigui pa un vocal nukleo, i sigui pa un otro semivokal (por ehempel: /i̯/ + /a/ + /u̯/). Por existí tanto triptongonan orál komo nasal. == Ejempelnan == Den [[Papiamento]], triptongonan no ta hopi komun, pero por haña nan den palabra manera: biai (for di biaiha) kaiu (for di kaiu) huai (for di huai) Den [[kastellano]] (spañol), por haña triptongonan den palabra manera: miau Uruguay cambiáis == Referensianan == Martínez Celdrán, Eugenio. Manual de Fonética Española. Ariel Lingüística, 2001. Ladefoged, Peter. A Course in Phonetics. Cengage Learning, 2014. Crystal, David. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Wiley-Blackwell, 2008. -------------------------- Diptongonan komun den Papiamento Diptongo Tipo Ejèmplonan Nota ai Kreshente bai, traishon, baikèl vocal débil (i) tras vocal fuerte ei Kreshente sei, beisbol, trein oi Kreshente boi, koi, sopi ui Kreshente puiro, spruit, fluit ia Dekreshente biaha, rabia, familia vocal débil (i) prome vocal fuerte ie Dekreshente piedra, biento, piedra io Dekreshente nacional, religion ua Dekreshente lengua, francua, guahe ue Dekreshente pueblo, fuerte, muerto uo Dekreshente cuota, suave, actuosa menos komun 🗣️ Nota riba tipo di diptongo: Diptongo kreshente: e vocal débil (i, u) ta antes di vocal fuerte (a, e, o) → zonido ta subi. Diptongo dekreshente: e vocal débil ta despues di vocal fuerte → zonido ta baha. {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E articulacion ta consisti di un transicion suave den e frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta wordo percibi como un zonido continuo den un solo silaba. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. == Diptongo den Papiamento == Den [[Papiamentu|Papiamento]], un diptongo por wordo forma di un di e siguiente combinacionnan: == Vocal debil (i, u) + vocal fuerte (a, e, o) == Ehempel: * i-a → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-a → us'''ua'''l, a-u → bl'''au'''w, * i-e → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-e → f'''ue'''rte, e-u → '''eu'''caristia, * i-o → od'''io''', o-i → b'''oi'''cotia, * u-o → d'''uo''', o-u → bl'''ou'''sa. == Dos vocal debil (i + u, u + i) == Ehempel: * i-u → hud'''iu''', u-i → fl'''ui'''t === Tipo di diptongo === Dependiendo di e direccion di e transicion vocal, un diptongo por ta dividi den: * diptongo creciente → b'''ie'''nto, p'''ue'''blo, rab'''ia''' * diptongo decreciente → '''ai'''re, '''au'''mento, n'''ei'''shi Nota cu ora e zonido '''i''' ta na final di palabra ta skirbi '''ay''', '''ey''', '''oy''', '''uy'''.<ref>E regla aki no ta aplicabel pa e [[Ortografia di papiamentu|ortografia uza na Corsou y Boneiro]].</ref><br> Ehempel: * '''ay'''= cay - bay - caray - gay (homber) * '''ey'''= aworey - p'esey - t'ey - bedey - batrey * '''oy'''= coy - morocoy - haudoy - gogoy * '''uy'''= huy - puy - cuy - spruy {{Appendix}} == Lista di referencia == * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. * Goilo, E.R. (2002). ''Gramática di Papiamento''. De Wit Stores N.V. * [[Sidney Joubert|Joubert, Sidney M.]] (2015). ''Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu''. [[Fundashon pa Planifikashon di Idioma]]. * SIL International (2004). ''Papiamentu Phonology''. Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). ''Ortografía de la lengua española''. Madrid: Espasa Libros. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------- Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E ta consisti di un transicion suave den frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta percibi como un zonido continuo den un silaba unico. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. ==Formashon di diptongonan den Papiamentu== Den Papiamentu, un diptongo por wòrdu formá di un di e sigiente kombinashonnan: Un vocal débil (i, u) + un vocal fuerte (a, e, o) ehempel: baiskel biaha fuerte Dos vocal débil (i + u, u + i) ehempel: fluit hudui riu Tipo di diptongo: kreshente i dekreshente Dependiendo di e direkshon di e transishon vocal, un diptongo por ta: Kreshente (glide → vocal nuklear): ora e vocal débil ta na prinsipio. ehempel: biento pueblo rabia Dekreshente (vocal nuklear → glide): ora e vocal débil ta na fin di e diptongo. ehempel: aire aumento neishi Ortografia den fin di palabra Ora e zonido i ta na fin di palabra komo parti di un diptongo, e ta wòrdu skibí ku y: ay, ey, oy, uy ehempel: ay: cay, bay, caray, gay (hòmber) ey: aworey, p'esey, t'ey, bedey, batrey oy: coy, morocoy, haudoy, gogoy uy: huy, puy, cuy, spruy Un hiato ta un sekuencia di dos vocal ku ta pronunsiá separá, es decir, kada vocal ta forma su mesun silaba. E zonido no ta flòu komo den un diptongo, sino ta parti klaramente den dos unidat silábiko. Un hiato ta forma tipikamente den e sigiente kasonan: Dos vocal fuerte: poeta, maestro, teatro Vocal fuerte + vocal débil acentuá: país, María, baúl Den kaso di hiato, e zonido ta interrumpí, i kada vocal ta tuma su propio énfasis den pronunsiashon. Referencia * Goilo, E.R. (2002). Gramática di Papiamento. De Wit Stores N.V. * Joubert, Sidney M. (2015). Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu. Fundashon pa Planifikashon di Idioma. * SIL International (2004). "Papiamentu Phonology". Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). Ortografía de la lengua española. Madrid: Espasa Libros. * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. --- == Diferencia entre diptongo y hiato den Papiamento == {| class="wikitable" style="text-align:left" width="75%" |- ! Tipo ! Combinacion<br> di vocal ! Ehempel ! Division<br> silabico ! Remarke |- |rowspan="6" style="background:#FFD700|Diptongo|| style="text-align:center" |i + a || biaha || bia-ha ||vocal debil + fuerte, un silaba |- | style="text-align:center" |u + e || fuerte || fuer-te || vocal debil + fuerte |- | style="text-align:center" |i + e || biento || bien-to || diptongo creciente |- | style="text-align:center" |e + i || neishi || nei-shi || diptongo decreciente |- | style="text-align:center" |u + i || hudiu || hu-diu || dos vocal debil, un silaba |- | style="text-align:center" |i + u || riu || riu || un silaba |- | rowspan="3" style="background:#FF9000| Hiato || style="text-align:center" |a + i || caida || ca-i-da || vocal fuerte + debil, dos silaba |- | style="text-align:center" |o + e || poeta || po-e-ta || dos vocal fuerte, dos silaba |- |style="text-align:center" | o + a || oasis || o-a-sis || dos vocal fuerte, dos silaba |- |} [[:Kategoria:Idioma]] Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea y cu no ta inseparabel. Pues e ta consisti di e articulacion di dos vocal, un tras di otro, sin interupcion, produciendo un transicion suave den e frecuencianan di zonido cual ta caracterisa cada un di e dos vocalnan. Fonologicamente, dos vocal cu ta articula di e manera aki ta forma parti di e mesun [[silaba]]. Dependiendo di e tono ta haci distincion entre un diptongo creciente y un diptongo decreciente.<br> Ehempel: ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “cu tres zonido”, òf “cu tres tono”) ta un forma cu ta forma parti di un [[palabra]]. Casi semper e lo ta un [[vocal]] será mas un vocal habrí sigui pa un otro vokal será, formando un “triptongo”. Den [[fonétika|fonetica]], un '''triftongo''' ta un combinacion di vocal monosilabico cu ta encera un movecion rapido pero suave di e articulador di un calidad di vocal pa otro cu ta pasa riba un tersera parti. Miéntras ku vokalnan “puru”, òf monoftongonan, ta wòrdu bisa ku nan tin un posishon di artikuladó di meta, diftongonan tin dos i triftongonan tres. Triptongo no mester wordo confundi cu secuencia disilabico di un [[diptongo]] sigui pa un monoftongo, manera na aleman "feuer" [ˈfɔʏ.ɐ] ‘kandela’, caminda e vocal final ta mas largo cu esnan hañá den triptongo. Triptongo (for di griego : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “ku tres zonido,” òf “ku tres tono”) ta e nòmber duná na e kombinashon di un zonido semivokal , un zonido vokal i un zonido semivokal emití den un solo esfuerso vokal. Triptongo ta wòrdu dividí den oral y nasal. Den un triptongo tres vocal (of semivocal) ta un combinacion di tres zonido vocal hunto, cu ta forma un zonido. ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[linguistica]], '''singular''' ([[latin]]: ''singularis'', cu ta nifica “unico” of “solitario”) ta un termino gramatical cu ta referi na un forma di [[palabra]] cu ta indica un solo hende, cos, obheto, luga of idea. E ta contrasta cu e forma [[plural]], cu ta referi na mas cu un. == Uzo di singular == E singular ta e forma standard di un palabra den e gran mayoria di idioma, sin ningun modificcion special. E cambio ta bin pa palabranan den plural. Mescos den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma singular ta basico, unda un sustantivo ta presenta su mes, sin indica cantidad. E ta sirbi pa nombra un solo entidad.<br> Ehempel: * buki → un buki * mucha → un mucha homber * rosa → un flor * idea. → un solo pensamentu == Relacion cu artikulo y adhetivo == Un sustantivo den singular regularmente ta acompaña pa un articulo singular (manera un, e) y adhetivo cu ta acordá cu género y número.<br> Ehempel: * e rosa dushi * un cas grandi == Cambio pa plural == Pa pone un sustantivo singular den forma [[plural]], Papiamento normalment ta agregá -nan na fin di palabra. Sinembargo, e regla aki tin espeshonalidadnan y depende di ortografia y uso. Ejèmplo: buki → bukinan ros → rosnan idea → ideanan == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Plural''' ([[latin]]: pluralis, ku ta nifiká “di más ku uno”) ta un termino gramatikal ku ta referí na un forma di palabra ku ta indiká más ku un hende, kos, lugá of idea. E ta kontrastá ku e forma [[singular]], ku ta indiká un solo ente. == Uso den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], forma plural ta forma derivá di un sustantivo singular pa indiká ku tin más ku un di esaki. Ehempel: * buki → buki''nan'' * ros → ros''nan'' * muchu → mucha''nan'' == Formacion di plural == Den ortografia di Papiamento, e forma plural generalmente ta forma pa agregá e sufijo -nan na e sustantivo singular. E regla ta aplica pa hende, animal, kos, lugar y tambe idea abstracto. Ehempel: * cas → kasnan * idea → ideanan * persona → personanan == Plural eksplisito y implicito == Papiamento tambe por indiká pluralidad den otro manera, manera pa medio di un palabra ku ta indiká kantidat (manera hopi, tur, algun), aunque e sustantivo keda den forma singular. Pero den uso formal, ta preferibel pa pone e palabra den forma plural. Ejèmplo: hopi hende tur mucha ta contento == Komparashon ku otro idioma == Den otro idioma, manera español of inglés, forma plural por envolví kambio di letra, agregashon di sufijo otro ku -nan, of regla irregular. E forma di plural ku -nan ta un karakterístika partikular di Papiamento. == Referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] '''Silaba''' (na inglés: ''syllable''; na hulandés: ''lettergreep'') ta un unidad ritmico di zonido den un [[palabra]]. Un silaba ta normalmente forma pa un solo [[vocal]] of un combinacion di [[consonante]] y vocal, cu ta wordo pronuncia manera un solo impulso di bos. Den [[linguistica]], e analisis di e silaba ta un aspecto esencial den [[fonologia]], [[ortografia]], y e forma di rima den [[poesia]]. E structura di silaba por varia segun idioma, pero tur idioma tin algun forma di silaba den su sistema linguistico. Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], silabacion ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra.<br> Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do == Structura di silaba == E structura general di un sílaba ta consisti di tres segmento agrupa den dos componente: * ''Onset'': Un consonante of grupo di consonante, obligatorio den algun idioma, opshonal of hasta restringi den otronan * ''Rima'': ta consisti di un: ** ''nucleo'': e vocal principal di e silaba (obligatorio) ** ''coda'': e consonante of grupo di consonantenan despues di e vocal (opshonal) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. * Bo: onset = "b", nucleo = "o" * Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * [[Jossy Mansur|Mansur, Jossy M.]] (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (di 7 edicion). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] Núkleo (ν): Un konsonante vokal òf silábiko, obligatorio den mayoria idioma Coda (κ): Un konsonante òf grupo di konsonante, opshonal den algun idioma, altamente restringí òf prohibí den otronan Un silaba por consisti di tres parti principal: * '''Onset''': e consonante of consonantenan na comienso (optativo) * '''Nucleo''': e vocal principal di e silaba (obligatorio) * '''Coda''': e consonante of consonantenan despues di e vocal (optativo) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. — Bo: onset = "b", nucleo = "o" — Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda [[:Kategoria:Linguistica]] Silabacion den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma di e silabanan ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra. Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do -------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[fonétika|fonetica]], '''consonante''' (na [[Ingles]]: ''consonant''; na [[Hulandes]]: ''medeklinker'') ta un [[zonido]] di bos, forma pa un coriente di aire cu ta topa cu un of otro obstaculo, sea parcial of total, den e tracto vocal (boca y garganta). E ta un di e dos tipo principal di zonidonan di bos, e otro ta e [[vocal]]. Contrario na un [[vocal]], un consonante ta rekeri un tipo di tapamento, estorbo, of contacto den boka, como na nivel di e labionan, e lenga, of e dente, pa forma zonido. E palabra “consonante” ta bini di [[Latin]] ''consonans'', cu ta nifica “zonido cu ta zona hunto” (''con'' = hunto, ''sonare'' = zona). Tradicionalmente, consonantenan ta wordo considera zonido cu no por existi sin un vocal acerca. == Aplicacion == === Papiamento === Den e idioma [[Papiamentu|Papiamento]], por haña varios consonante den uso diario. E cantidad di consonante por varia segun e dialecto, pero generalmente e siguiente letternan ta representa consonante den e alfabet: '''B, C, D, F, G, H, J, K, L, M, N, P, R, S, T, V, W, Y, Z''' E letter '''Q''' casi no ta wordo uza; generalmente e ta wordo substitui/suplantá pa 'K'. E letter '''X''' ta usa solamente den palabra stranhero. Tur palabra den Papiamento ta contene un of mas consonante, cu ta forma [[silaba]]nan hunto cu e vocalnan. {| class="wikitable" width="65%" ! colspan=2 | Vocal || Balor na Papiamento<br> {{ABW|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel || Balor na Papiamentu<br> {{CUW|bandera}}/{{BON|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel |- | colspan=2 | b || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ala, ca'''b'''a || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ibu, fa'''b'''or |- | rowspan=2 | c || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}} || style="text-align:center" | /s/ || mere'''c'''e, ha'''c'''i || style="text-align:center" | /s/ || '''C'''ecilia |- | elsewhere || {{IPA|/k/}} || '''c'''aminda, '''c'''la || style="text-align:center" | /k/ || '''C'''aracas |- | colspan=2 | ch{{ref|dig|b}} || {{IPA|/tʃ/}} || '''ch'''ikito || style="text-align:center" | /tʃ/ || '''ch'''api |- | colspan=2 | d || style="text-align:center" | /d/ || '''d'''ocumento, '''d'''al || style="text-align:center" |/d/ || '''d'''uru, '''d'''ede |- | colspan=2 | dj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/dʒ/}} || '''dj'''aca || style="text-align:center" | /dʒ/ || '''dj'''ente || |- | colspan=2 | f || style="text-align:center" | /f/ || '''f'''ama || {{IPA|/f/}} || '''f'''òrki || |- | rowspan=2 | g || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}}, final || style="text-align:center" | /x/ || '''g'''esto, ma'''g''' || style="text-align:center" | /x/ || mar'''g'''en, brù'''g''' || |- | before unstressed {{angbr|e}}, elsewhere || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''arganta, san'''g'''er || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''osa, man'''g'''el || |- | colspan=2 | h || {{IPA|/h/}} || '''h'''asta, '''h'''abilidad || {{IPA|/h/}} || '''h'''ari, '''h'''eru || |- | colspan=2 | j{{ref|loan|a}} || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''j'''ong, '''j'''as<br>'''J'''uan || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''J'''an Thiel<br>'''J'''ulia || Some places still maintain their old spelling, e.g. Salinja. Here the {{angbr|nj}} is pronounced {{IPA|/ɲ/}}. |- | colspan=2 | k || {{IPA|/k/}} || '''k'''ishiki, '''k'''ere || {{IPA|/k/}} || '''k'''enta, se'''k'''reto || |- | colspan=2 | l || {{IPA|/l/}} || '''l'''ista, '''l'''aba || {{IPA|/l/}} || '''l'''esa, k'''l'''a || |- | colspan=2 | m || {{IPA|/m/}} || '''m'''ucha, pre'''m'''io || {{IPA|/m/}} || '''m'''an, la'''m'''pi || |- | rowspan=2 | n || before {{angbr|co}}, {{angbr|cu}}, {{angbr|g}}, {{angbr|k}},<br>final except after stressed vowel || {{IPA|/ŋ/}} || ma'''n'''go, pa'''n''' || {{IPA|/ŋ/}} || a'''n'''ker, bo'''n''' || In Papiamento, {{angbr|c}} followed by {{angbr|o}} or {{angbr|u}} would be pronounced as a {{IPA|/k/}} (see below), thus having the same effect on the {{angbr|n}} as {{angbr|k}} would. |- | elsewhere || {{IPA|/n/}} || '''n'''atural, te'''n'''e, algu'''n''' || {{IPA|/n/}} || '''n'''echi, he'''n'''de, tempra'''n''' || |- | colspan=2 | ñ || {{IPA|/ɲ/}} || a'''ñ'''a, so'''ñ'''o || {{IPA|/ɲ/}} || ba'''ñ'''a, '''ñ'''apa || |- | colspan=2 | p || {{IPA|/p/}} || '''p'''ipa, ado'''p'''ta || {{IPA|/p/}} || '''p'''alu, sa'''p'''u || |- | colspan=2 | q{{ref|loan|a}} || {{IPA|/k/}} || '''q'''uesillo || {{IPA|/k/}} || '''Q'''uebec || |- | colspan=2 | r || {{IPA|/r/}} || te'''r'''a, '''r'''osa || {{IPA|/r/}} || ba'''r'''ba, pode'''r''' || |- | colspan=2 | s || {{IPA|/s/}} || '''s'''aya, '''s'''ucu || {{IPA|/s/}} || kru'''s''', pa'''s'''a || In Papiamento, the {{angbr|s}} has a {{IPA|/ʃ/}} sound in words ending in -sion. In Papiamentu, it is written as -shon. |- | colspan=2 | sc || {{IPA|/s/}} || adole'''sc'''ente, pi'''sc'''ina || || || |- | colspan=2 | sh{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''imis || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''ete || |- | colspan=2 | t || {{IPA|/t/}} || '''t'''in, '''t'''ata || {{IPA|/t/}} || '''t'''rapi, ri'''t'''mo || |- | colspan=2 | v || {{IPA|/b/}}<br>{{IPA|/v/}} || '''v'''iuda<br>di'''v'''orcio || {{IPA|/v/}} || '''v'''erbo, '''v'''itamina || |- | colspan=2 | w || {{IPA|/w/}} || '''w'''ega || {{IPA|/w/}} || '''w'''owo || |- | colspan=2 | x{{ref|loan|a}} || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || e'''x'''amen, cone'''x'''ion, refle'''x'''ion || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || || |- | colspan=2 | y || {{IPA|/j/}} || '''y'''ama, ha'''y'''a || {{IPA|/j/}} || '''y'''uda, ka'''y'''ente || |- | colspan=2 | z || {{IPA|/z/}} || '''z'''ona || {{IPA|/z/}} || '''z'''eta || In Papiamento, the {{angbr|z}} has a {{IPA|/s/}} sound in words ending in -eza, -anza or with a {{angbr|z}}. In Papiamentu, they are written as -esa and -ansa. |- | colspan=2 | zj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''eito || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''ar || | colspan=2 | ù || || || style="text-align:center" |/ʏ/ || b'''ù'''s, y'''ù'''frou |- | colspan=2 | ü || || ||style="text-align:center" | /y/ || h'''ü'''r |- |} == List di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (7th ed.). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Sustantivo''' (na [[Ingles]]: ''noun''; na [[Hulandes]]: ''zelfstandig naamwoord'') ta un tipo di [[palabra]] den gramatica cu ta sirbi pa nombra hende, luga, cos, idea, of otro ser, sea concreto of abstracto. E palabra “sustantivo” mes ta bini di [[Latin]] substantia, ku ta nifiká “substancia” of “loke ta di esencia”. == Rol den frase == Den un frase, un sustantivo ta generalmente e sujeto of e objeto di un verbo. E ta e elemento ku e verbo ta referí na dje, i regularmente ta precedí of sigui pa un [[artikulo]] (manera “un”, “e”, “esey”) of un [[adhetivo]]. == Clase di sustantivo == Sustantivonan por wordo dividí den varios kategoria: '''Sustantivo komun''': nombra hende, kos of lugá den manera general, por ehèmpel: mùsiko, buki, isla. '''Sustantivo propio''': nombra spesífiko pa hende, lugá of entidad, i ta skibí ku mayuscula, manera: Maria, Aruba, Google. '''Sustantivo konkretu''': nombra kos ku por wordo mira of tuma, manera: mesa, silla, barco. '''Sustantivo abstrakto''': ta referí na idea, sentimiento of estado, manera: amistat, libertat, konsenshi. == Género y número == Tur sustantivo den Papiamento tin un [[género gramatikal]]: ta òf masculino òf femenino. E género ta influenshá e forma di artikulo y adhetivo ku ta akompañ'é (por ehèmpel: e homber vs e muher). Tambe, sustantivonan por ta den forma [[singular]] (un solo) of [[plural]] (más ku un), manera: buki / bukinan, muchanan / mucha. == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. * Trupia, Sandro (1995). ''Linguistica generale e grammatica''. Zanichelli. [[:Kategoria:Gramatika]] [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------- {{Databox}} '''Kontakto di idioma''' en.wiki:Contacto di idioma ta sosodé ora ku papiadónan di dos òf mas idioma òf variedat ta interkambiá ku i influensiá otro. E estudio di kontakto di idioma ta wòrdu yamá lingwístika di kontakto. Kontakto di idioma por sosodé na fronteranan di idioma,[1] entre idiomanan di adstrato, òf komo resultado di migrashon, ku un idioma intrusivo ku ta fungi komo sea un superstrato òf un substrato. Ora ku papiadónan di diferente idioma ta interkambiá estrechamente, ta tipiko pa nan idiomanan influensiá otro. Kontakto intensivo di idioma por resultá den konvergensia òf releksifikashon di idioma. Den algun kaso un idioma di kontakto nobo por wòrdu kreá komo resultado di e influensia, manera un idioma pidgin, krioyo òf miksto. Den hopi otro kaso, kontakto entre hablantenan ta sosodé ku efektonan duradero na eskala mas chikí riba e idioma; esakinan por inkluí e prestamo di palabranan di prestamo, kalku, òf otro tipo di material lingwístiko. Multilingwismo tabata komun durante gran parti di historia humano, i awendia mayoria hende na mundu ta multilingual.[2] Hablantenan multilingual por partisipá den kambio di kódigo, e uso di vários idioma den un solo kombersashon. Métodonan for di sosiolingwístika[3] (e estudio di uso di idioma den sosiedat), for di lingwístika di korpus i for di lingwístika formal ta wòrdu usá den e estudio di kontakto di idioma. ---------- [https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250524.pdf Celebra ta de vez en cuando, trabao ta continuo], Bon Dia Aruba, Rubrica Asina bon Nos Papiamento ta? (24 di mei 2025) Como medio di comunicacion nos posicion ta diferente, ya cu nos ta para meymey di e desaroyo di nos idioma a base diario. Esey ta duna un obligacion extra, pasobra loke nos ta publica ta pasa bao wowo di miles di lector diariamente. Mihor nos percura anto pa skirbi di tal forma cu nos ta respeta loke tin, pero di otro banda ta mira lo valioso di e entrada continuo di palabra nobo den nos idioma y usa nan di forma apropia.Den e casi cuatro aña di existencia di e column aki, nos a toca un sinfin di tema, semper di forma critico, sin ofende ningun hende. Na ocasion di e promer aniversario, na augustus 2022, nos a publica un lista di e topiconan cu nos ta trata den e aña ey, di forma critico. Esakinan ta duna un bon impresion di e amplitud di e temanan y a la vez ta mustra cu ainda tur ta relevante. Un resumen: * Aki, akinan, akinanan... tocante uso innecesario y excesivo di ‘nan’ * Uso innecesario y excesivo di ‘wordo’ o ‘ser’ * Paso o pasobra? Papia y skirbi ta dos cos diferente * Atende cu... o atende? Atende un asunto cu un persona; no atende cu un asunto * ‘Encuanto di’ y ‘tocante di’, tambe ‘durante di’: uso incorecto y innecesario di e palabra ‘di’ Contra? O Contra di...? * Uso corecto di ‘na’ den diferente contexto; ki ora ‘den’ y ki ora ‘na’? * Palabra modifica incorectamente: ‘nombracion’, ‘comportacion’, ‘cargacion’ (nombramento; comportamento; cargamento) * Parha o pahra...? Un palabra modifica recientemente * Tabatin o tabata tin...? Kico ta corecto? * Gobernado o Gobernador... Ta usa e ‘r’ si of no? * Diferencia entre idioma papia y skirbi * Agradable o agradabel...? Tocante origen Portugues/Spaño di e variantenan Directiva o ‘Hunta di Directiva’ Con pa adopta termino corectamente * Ki ora un palabra ta bira ‘Papiamento’...? * E proceso di adopcion y adaptacion Reforza, enforsa, reenforsa...? Palabra adopta di diferente fuente, reemplazando palabra existente caba “Esey no tin di haber cu…?” Corecto, of no? Origen di e expresion Compromiso, compromis, compromise...? Mesun palabra, adopta di diferente banda * Di dje, den dje, di unda e ‘dje’ ta bin...? * Doble negacion: ki ora si y ki ora no? * Uso di distincion di genero masculino/femenino * Ortografia uniforme un reto...? Variedad di ortografia cu medionan ta haya di tur banda * Terminonan opuesto: ‘progresivo’ o ‘progresista’; ‘conservativo’ o ‘conservador’? * Entre ‘advertencia’ y ‘advertentie’; uso corecto of no? Curasha o encurasha...? Reforza o reenforza...? Uso corecto of no?Pret of leuk...? Eigenlijk of...? Influencia di Hulandes den Papiamento Pa of Pa...? Para o por...? Voor of door...? Origen di nos ‘pa’ * E la bay o el a bay? Kico ta corecto? * Tocante eror gramatical cu casi no ta ripara... ‘Loke ta’ o ‘loke cu ta’? * Paris o Parijs? Londen, London o Londres? Variedad den nomber geografico...Nacionnan Uni o United Nations; IMF o FMI...? Cual idioma tin preferencia...? * Entre desaroyo liber y formalisacion di idioma: ki rumbo pa tuma? Papiamento manera papia..., o skirbi? * Tocante uso di ‘es’, ‘esnan’, ‘esunnan’...‘Cune’ o ‘cu nan’: * Tocante erornan cu no ta detecta facilmente...Papiamento ta rico na diferente tipo di vocal; a traves di influencia diverso * Algo mas di nos herencia Portugues; un exploracion den nos vocabulario. Nota: si bo ta desea pa nos trata un tema specifico atrobe, o mas amplio, laga nos sa via reaccion riba Facebook, o un mail na bondia.aruba@gmail.com --------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Educacion Profesional Intermedio''' (EPI) ta enseñansa riba nivel MBO (''Middelbaar Beroepsonderwijs'') na [[Aruba]]. E ta encera ... Colegio EPI ta e unico instituto di enseñansa riba nivel MBO na Aruba., situa den Venusstraat 3 na Oranjestad?? == Colegio EPI == A funda Colegio EPI riba prome di augustus 1997. Ta ofrece educacion na nivel 3, 4 y 5 consistiendo di e unidadnan; Salubridad & Servicio, Economia, Hospitalidad y Turismo y Ciencia & Tecnologia.<ref>[https://24ora.com/na-colegio-epi-partido-futuro-a-gana-eleccion-cu-nuebe-asiento/ Na Colegio EPI partido FUTURO a gana eleccion cu nuebe asiento], 24ora.com (2 di december 2024 </ref> Na aña 2022 Colegio EPI a introduci ocho estudio nobo. Na tur por scoge entre 13 diferente estudio, manera: Allround medewerker Information Technology Systems and Devices, Expert Information Technology Systems and Devices, Elektrotechniek, Allround Assistant Business Services, Business Administration & Control Specialist, Certified Cook, Associate of Applied Science in Culinary Arts, Zelfstanding Medewerker Travel & Hospitality, Leidinggevende Travel & Hospitality, Associate Of Science Degree in Hotel and Restaurant Management, Verpleegkundige, Verzorgende y Social Pedagogische Medewerker. Colegio EPI ta conta cu mas di 2000 studiante y mas cu 74% di nan ta logra termina nan estudio cu exito. [[:Category:Enseñansa]] [[:Category:Aruba|Enseñansa]] ---------------------------- == Arte di Palabra == '''Arte di Palabra''' ta un competensia literario ku partisipashon di hoben di Aruba, Boneiru i Korsou. (zie nl.wiki) Meta di e evento ta pa promove amor pa cultura di idioma Papiamento y aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y e desaroyo di dominio di idioma. == Historia == E evento di Arte di Palabra ta existi for di aña 2000 i a cuminsa na Korsou. Ange Jessurun, consulente di Papiamento e tempo ey, a krea e evento pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y [[haiku]]. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. == Publikashon == *Pòtpurí Arte di Palabra 2009, kolekshon di e miho obranan propio 2000-2008 *Pòtpurí Arte di Palabra 2014, bundel van de beste eigen werken 2009-2013 *Pòtpurí Arte di Palabra 2019, bundel van de beste eigen werken 2014-2018<ref>{{citeer boek|url=https://data.swpportal.com/upload/books/files/pdf.php?hash=f612ef13d53ec151f70f21767b8546f4&filename=potpuri-arte-di-palabra-2019_inkijkexemplaar.pdf|taal=pap|werk=Arte di Palabra|titel=Pòtpurí Arte di Palabra 2019|datum=|bezochtdatum=10 september 2019}}</ref> nl.wiki:Arte di Palabra ta un kompetensia den Papiamentu pa hóbennan den enseñansa sekundario na Aruba, Bonaire i Kòrsou. Nacemento For di aña skolar 1998-1999 "Papiaments" a bira un asignatura obligatorio den enseñansa sekundario na Kòrsou. E dato aki a duna e impulso pa e inicio di Arte di Palabra, cu na aña 2000 a tuma luga pa prome biaha na Curaçao. For di aña 2006 ta organisá kareda na Bonaire i for di aña 2009 tambe na Aruba. Arte di Palabra ta tuma lugá tur aña i su meta ta pa desaroyá talento literario hóben i literatura pa mucha papiamentu dor di recitashon di poema i konta storia. E kompetensia tin tres kategoria di presentashon: poesia, haiku i relato kòrtiku. Kada kategoria ta dividi den dos grupo: klasnan di skol 1-2 i klasnan di skol 3-6. Den klasnan 1 i 2 ta trata di poemas i storianan eksistente i den klasnan mas haltu ta trata di obranan original (propio). E evaluashon ta distinguí entre trabou propio i trabou eksistente. E finalistanan for di e rondonan di klasifikashon na Aruba, Bonaire i Kòrsou lo kompetí ku otro den e ronde final.[1] 1] E final di Arte di Palabra ta pasa pa tur isla i ta dirigí dor di e Stichting Arte di Palabra ku sosten di Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch gebied. E final ta generalmente konektá ku e entrega di e premionan di Tapushi Literario na honor di e ikonanan kultural na Aruba, Bonaire i Kòrsou. {{Appendix}} NOTES DIA 29 di juli 2021 a tuma lugar na Aruba, na Cas di Cultura, final di e competencia literario Arte di Palabra, cu participacion di hoben di Aruba, Boneiro y Corsou.<ref>https://www.awemainta.com/newspapers/AM210810/offline/download.pdf Arte di Palabra un celebracion na, di y pa Papiamento di kita sombre], Awemainta, 10 ougustus 2021. Rekupera ougustus 2021</ref> Fundacion Lanta Papiamento (FLP) tabata presente y a keda encanta, un biaha mas. Tabata un fiesta di berdad cu a pone enfoke riba Papiamento su rikesa y bunitesa cultural y riba e creatividad y dominio di idioma Papiamento di nos hobennan. E anochi tabata cuadra exactamente cu e meta di e evento cultural aki: Promove amor pa cultura di nos idioma Papiamento. Enrikece nos idioma cu creatividad di nos hubentud. Den sala tabata reina un entusiasmo y alegria y e hobennan a mustra aprecio pa cada un di e participantenan. Tur participante tabata haya un ovacion cu hasta pitamento cu ‘vuvuzela’. UNION t’e palabra cu ta caracterisa e evento aki, union cultural y social entre Aruba, Corsou y Boneiro. Arte di Palabra den tur sentido di palabra ta un celebracion di Papiamento, e idioma unificado di e islanan aki. Masha pabien n’e hobennan participante, na nan docentenan y n’e organisadornan! ===Historia cortico=== Arte di Palabra ta existi for di aña 2000. Señora Ange Jessurun kende tabata consulente di Papiamento e tempo ey, a cuminsa cu e evento aki na Corsou, pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y haiku. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch Gebied ta yuda den financiamento di biahe y estadia. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. Y importante pa menciona, t’e publicacionnan cu Arte di Palabra a produci caba: Pòtpurí Arte di Palabra 2009, cu e mihor obranan di 2000-2008: Pòtpurí Arte di Palabra 2014, cu e mihor obranan di 2009-2013: Pòtpurí Arte di Palabra 2019, cu e miho obranan di 2014-2018. Por bisa cu e coleccionnan aki ta bon material literario pa cualkier lesado y bon material cu por uza den scol. {{Appendix}} Arte di Palabra ta aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y ta masha importante den desaroyo di dominio di idioma. ---------------- '''Modern Hebrew''' ({{lang-he|עברית חדשה}}, ''ʿivrít ḥadašá[h]'', {{IPA-he|ivˈʁit χadaˈʃa|}}, ''[[Literal translation|lit]].'' "Modern Hebrew" or "New Hebrew"), also known as '''Israeli Hebrew''' and generally referred to by speakers simply as '''Hebrew''' ({{lang|he|עברית|}} {{transliteration|he|Ivrit}}), is the form of the [[Hebrew language]] that was [[Revival of the Hebrew language|revived as a spoken language]] in the late 19th and 20th centuries, and the standard form of Hebrew spoken today. It is the official language of the [[State of Israel]]. Among [[Canaanite languages]], Modern Hebrew is the only one spoken today.<ref>{{cite book |author1=Huehnergard, John |url=https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |title=The Semitic Languages |author2=Pat-El, Na'ama |publisher=Routledge |year=2019 |isbn=9780429655388 |page=571 |access-date=2021-02-18 |archive-date=2023-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230701134731/https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |url-status=live }}</ref> ----------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Flag of the Governor of Curaçao.svg|thumb|300px|Bandera di Gobernador di Kòrsou]] '''Gobernador di Korsou''' ta e representante di e monarka [[Hulanda|hulandes]] (hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]]) na [[Kòrsou]]. A instituí e posishon dia [[10 di òktober]] [[2010]] ku Korsou su status komo pais outónomo denter di [[Reino Hulandes]]. Riba nominashon di e mandatario hulandes pa relashonnan di Reino, e monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un término di seis aña; esaki por wòrdu prolonga te maximalmente 12 aña. E gobernador ta dispone di un sekretariado, e gabinete di gobernador, i ta wòrdu asesorá pa e Konseho di Konsulta, konsistiendo di minimo sinku miembro, apuntá pa e gobernador. E '''Gobernador di Aruba''' ta e representante di e hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]] na [[Aruba]]; esaki ta conforme stipulacion den [[Constitucion di Aruba]] (''Staatsregeling van Aruba'').<ref>Articulo II.1 Staatsregeling van Aruba (AB 1987 nr. GT 1)</ref> E posicion a keda institui desde prome di januari 1986 ora Aruba a haya su status como [[Status aparte di Aruba|pais autonomo dentro di Reino Hulandes]]. E monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un termino di seis aña; esaki por wordo prolonga te maximalmente 12 aña. == Facultadnan di gobernador == Facultadnan di e Gobernador di Aruba ta subdividi den e facultadnan asigna na su persona mediante [[ley]] como organo di e Reino y como organo di e pais Aruba. De gouverneur heeft twee taken: hij vertegenwoordigt en verdedigt de algemene belangen van het Rijk en is hoofd van de regering van Curaçao. Hij is tevens vertegenwoordiger op Curaçao van het staatshoofd van het Koninkrijk. Als hoofd van de landsregering is de gouverneur onschendbaar.<ref>Bij ambtsmisdrijven moet hij echter terechtstaan bij de [[Hoge Raad der Nederlanden]]. Bij overige misdrijven kan per Koninklijk Bevel of door de Tweede Kamer vervolging worden bevolen bij de bevoegde rechter in Den Haag.</ref> De gouverneur oefent de uitvoerende macht uit met als verantwoordelijken de ministers, die verantwoording moeten afleggen aan de [[Staten van Curaçao]]. De gouverneur heeft geen politieke verantwoordelijkheden en maakt geen onderdeel uit van het kabinet. Tijdens de formatie speelt de gouverneur een rol bij het aanwijzen van de formateur. In 2012 leidde dit tot onrust, toen gouverneur Goedgedrag tegen de zin van de zittende (demissionaire) ministers, maar op verzoek van de meerderheid van de Staten, een formateur aanwees om een waarnemend kabinet te vormen. De gouverneur wordt door het staatshoofd aangewezen voor een periode van zes jaar op voordracht van de bewindspersoon voor koninkrijksrelaties van het Koninkrijk (en tegelijk van het land Nederland). Deze periode kan worden verlengd tot maximaal één termijn. De gouverneur wordt bijgestaan door zijn secretariaat, het kabinet van de gouverneur, en wordt geadviseerd door de Raad van Advies, bestaande uit ten minste 5 leden, aangewezen door de gouverneur. == Lista == Op 10 oktober 2010 werd Curaçao een land binnen het [[Koninkrijk der Nederlanden]]. Voor deze datum vertegenwoordigde de [[Lijst van gouverneurs van de Nederlandse Antillen (1954-2010)|gouverneur van de Nederlandse Antillen]] onder meer Curaçao. E promé gobernador di Kòrsou tabata [[Frits Goedgedrag]], kende tambe tabata e último [[gobernador di Antia Hulandes (1954-2010)|gobernador di Antia Hulandes]] prome ku esaki a wordu disolbi dia [[10 di òktober]] [[2010]].<ref>RNW.nl - [https://web.archive.org/web/20110120003916/http://www.rnw.nl/caribiana/article/gouverneurs-voor-curacao-en-sint-maarten Gouverneurs voor Curaçao en Sint Maarten]</ref> {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !! Nòmber !! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | | 2010 - 2012 | [[Frits Goedgedrag]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2012 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | (interino) |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Lucille George-Wout-crop.jpg|95px]] | 2013 - presente | [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> | 4 di novèmber 2013 |} {| class="wikitable" ! Van ! Tot ! Nomber ! Bijzonderheden |- | 10 oktober 2010 || novèmber 2012 || [[Frits Goedgedrag]] || |- | november 2012 || novèmber 2013 || [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] || interino |- | november 2013 || presente || [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> || |} == Lista di gobernador interino == Bij koninklijk besluit kunnen een of meerdere waarnemend gouverneurs worden benoemd die de gouverneur vervangen bij ziekte of afwezigheid of hem vervangen na zijn ontslag of overlijden. {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !![[Gobernador interino]]!! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2010 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | | 2013 - 2019 | [[Nolda Römer-Kenepa]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Michèle Russel-Capriles.jpg|95px]] | 2019 - presente | [[Michèle Russel-Capriles]] | 1 di yüni 2019 |} * 10 oktober 2010 - [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] * 1 juni 2013 - [[Nolda Römer-Kenepa]] * 1 juni 2019 - [[Michèle Russel-Capriles]]<ref>{{cite news|url=https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|werk=Curaçao.nu|titel=RMR benoemt Russel-Capriles tot waarnemend gouverneur van Curaçao|datum=17 mei 2019|bezochtdatum=8 juni 2019|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190608092330/https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|archiefdatum=2019-06-08}}</ref> {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] [[:Category:Organonan Gubernamental]] --------- {{Databox}} ==Idiomanan na Aruba == Aruba ta un sociedad sumamente multilingual caminda mayoria di e habitantenan ta domina mas cu un idioma. Hopi [[Arubiano]] ta capas di combersa den por lo menos tres di e siguiente idiomanan: Papiamento, Hulandes, [[Ingles]] y [[Spaño]] y ta cambia comodamente entre dos of mas di e idiomanan aki den bida diario, haciendo e isla un di e teritorionan linguisticamente mas diverso den Caribe. E [[pais insular]] tin dos [[idioma ofisial|idioma oficial]], cu ta [[Papiamentu|Papiamento]] y [[Hulandes]]. E sistema di enseñansa local ta rekerí pa studiantenan siña Ingles y Spaño desde scol basico. Otro idiomanan, manera [[Portugues]], [[Chines mandarin|Chines]], [[Idioma Krioyo Haitiano|Crioyo Haitiano]] y hopi otro, tambe ta wordo papia den comunidadnan minoritario riba e isla. Segun estimacion na 2010 e gruponan etnico mas grandi tabata: Hulandes 78.7%, [[Colombia]]no 6.6%, [[Venezuela|Venezolano]] 5.5%, [[Republika Dominikano|Dominicano]] 2.8% y [[Haiti]]ano 1.3%.<ref name=":0">{{en}}{{Citeer web |titel=Aruba |datum=2025-03-25 |werk=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |bezochtdatum=2025-07-28 |uitgever=Central Intelligence Agency}}</ref>, Tur e cuater idioma, Papiamento, Hulandes, Ingles y Spaño, cu ta wordo uza como idioma principal of idioma primario bou di e poblacion Arubano a mira cambio den e periodo di 1980 te 2010 (idioma principal ta expresa den tabel como % di e total).<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref>: {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! Idioma principal!! 1980<br>% || 1990<br>% || 2000<br>%!! 2010<br>% || Trend |- | [[Papiamentu|Papiamento]] || &nbsp;&nbsp;80.1 || &nbsp;76.6 || &nbsp;&nbsp;69.4 || &nbsp;&nbsp;68.3 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- | [[Spaño]] || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;7.4 || &nbsp;&nbsp;13.2 || &nbsp;&nbsp;13.5 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{increase}} |- | [[Hulandes]]|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;5.0 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;5.4 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.0 ||&nbsp;&nbsp;{{steady}} |- | [[Ingles]] || &nbsp;&nbsp;10.6 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.9 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.1|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7.0 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- |} == Idiomanan oficial == === Papiamento === {{wak articulo|Articulo principal: [[Papiamento na Aruba]]}} Segun Gobierno di Aruba, e [[lenga materno|idioma materno]] y idioma primario di casi tur Arubiano ta Papiamento,<ref>{{en}}{{Cite web |title=Language |url=http://www.aruba.com/ExploreAruba/Culture/language.aspx |url-status= |archive-url=https://web.archive.org/web/20110809190231/http://www.aruba.com/explorearuba/culture/language.aspx |archive-date=2011-08-09 |access-date= |website=aruba.com}}</ref> un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu su raiz te na [[siglo 16|siglo diesseis]]. Sinembargo, Papiamento no tabata papia extensamente na Aruba te den siglo 18 y 19, ora cu e idioma a bira mas presente den material riba e isla, particularmente den e bukinan di scol Catolico Romano. Papiamento ta un idioma mescla cu ta combina elementonan for di [[Portugues]], Spaño, Hulandes y tambe algun rasgo di idiomanan Africano y Arawak.<ref name=":0"/> Su evolucion a tuma luga na Corsou durante siglo 16 ora cu e Africanonan sclabisa y e sclabisanan Spaño a desaroya un medio comun pa por comunica entre nan mes. Desde mei 2003, Papiamento ta e di dos idioma oficial riba Aruba, hunto cu Hulandes<ref>[https://www.gobierno.aw/1311-kunst-wetenschappen-en-taal Landsverordening officiële talen], Gobierno di Aruba</ref>, y e ta ser considera como un marcador esencial di identidad nacional. Den area di enseñansa, Papiamento no tabata ricibi masha atencion na Aruba te na 1995. E idioma a wordo inclui oficialmente den e curiculo escolar na 1998 y 1999. Desde e tempo ey, e isla a brasa su idioma nativo. Awendia, bijbel, diccionario y cuentanan di hada skirbi den e idioma ta facilmente disponibel riba e isla. === Hulandes === Pa decadanan Hulandes ta un di e idiomanan oficial di e isla ya cu e isla ta un parti contituyente di [[Reino Hulandes]]. Apesar di su status oficial, e ta incomun como un prome idioma papia. Un estudio di Croes (2015) entre estudiantenan a revela cu, apesar di e uzo amplio di Hulandes como idioma di instruccion, e idioma practicamente no tin funcion comunicativo pafor di les.<ref name=":1">{{citeer web|url=https://studenttheses.uu.nl/bitstream/handle/20.500.12932/42633/The%2520Current%2520Context%2520of%2520the%2520Language%2520of%2520Instruction%2520in%2520Aruban%2520Education%2520-%2520Master%2520Thesis%2520-%2520Kristi%2520Lo-Fo-Sang.pdf?sequence=1|titel= The Current Context of the Language of Instruction in Aruban Education Towards a more inclusive Multilingual Education|auteur=Kristi Lo-Fo-Sang|datum=2022|uitgever=Universidad Utrecht}}</ref> Banda di enseñansa, e uzo di Hulandes ta principalmente den asuntonan huridico y di gobernacion.<ref>{{Cite web |title=About Us |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |access-date=2014-05-20 |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |archive-date=2014-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean}}</ref> == Otro idiomanan comun == === Ingles === Aruba a reconoce Ingles como un idioma internacional, y a exigi pa muchanan siña Ingles for di klas 4 di scol basico. Uzo di Ingles riba e isla ta data for di cuminsamento di [[siglo 19|siglo diesnuebe]], tempo cu e Inglesnan a ocupa [[Kòrsou|Corsou]], Aruba y [[Boneiru|Boneiro]]. Ora cu e gobernacion Hulandes riba e islanan a reanudá na [[1815]], autoridadnan a tuma nota di e uzo ya generalisa di e idioma.<ref name="Putte">{{Cite book |last=Van Putte |first=Florimon |title=Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd |publisher=de Walburg Pers |year=1999 |location=Zutphen |language=nl}}</ref> Fin di añanan 1920 y inicio di añanan 1930 un cantidad grandi di hende cu ta papia Ingles, for di particularmente [[Karibe anglofóniko|Caribe anglofonico]], a wordo treci na e isla durante e añanan di boom di petroli. Hopi di e inmigrantenan aki tabata biba den e area di [[San Nicolas]], caminda [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] tambe tabata situa. Te cu awe, hopi di nan descendiente a keda cu Ingles Crioyo como nan prome idioma.<ref name=":1"/> Aunke Ingles no ta e [[lingua franca]] riba e isla, el a bira un idioma hopi popular bou di e hubentud. Ademas, Ingles ta un di e idiomanan mas importante den economia di Aruba. Un di e sectornan economico principal ta [[turismo]], mientras un cantidad significante di turista ta procedente di Merca y Canada.<ref name=":1"/> Mas recientemente, tin un aumento den uzo di idioma Ingles den enseñansa superior, por ehempel na [[Universidad di Aruba]]. === Spaño === {{wak articulo|Articulo principal: [[Idioma Spaño na Aruba]]}} Prome cu gobernacion Hulandes, Aruba tabata un colonia Spaño di 1499 te 1636. Spaño a bira un idioma importante riba e isla den [[siglo 18|siglo diesocho]] debi na cercania y lasonan economico estrecho cu colonianan Spaño den cercania den loke awor ta [[Venezuela]] y [[Colombia]],<ref name="Putte" /> Door di e localisacion geografico aki di Aruba, awendia hopi Arubiano y inmigrante tambe ta domina Spaño; 85% di e poblacion ta papia Spaño como di dos idioma.<ref name=":0"/> Studiantenan Arubiano ta cuminsa siña e idioma for di klas 5 di scol basico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1291007560|titulo=Languages on Aruba}} {{References}} }} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Idioma]] ----------------------------------------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Hilda de Windt-Ayoubi''' ( ) ta un lingwista, traduktor, outor, poeta, kolumnista i papiamentista di [[Kòrsou]]. lingwista, poeta, pintor i traduktor di The Prophet di Kahlil Gibra == Bida == Hilda Ayoubi a nase i lanta na Kòrsou. Famia di 5 yu muhe di mayornan di Libano. Hilde de Windt-Ayoubi a studia idiomanan ingles i spañó, tambe literatura. Na 2014 a sali e buki 'E Profeta', un tradukshon ku el a hasi di e buki ingles 'The Prophet', obra maestral di e eskritor Kahlil Gibran. Pa esaki el a risibí na 2014 un distinshon di 'The George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair' na e universidat di Maryland. Hilda a skirbi su promé poemanan na 1972, tempu ku e tabata studiante na Nijmegen, Hulanda. Despues e no tabata aktivo mas. Na desèmber 2007 el a kuminsá skirbi atrobe, pero tabata te na 2009, inspirá pa su kolega Robbie Griffith (†), ku el a bolbe kuminsá skirbi i publiká. Su poemanan na ingles, hulandes, spañó i papiamentu ta sali regularmente durante e último dékada den e korant Amigoe. She was born and raised in Curaçao. She was a secondary school teacher and a lecturer at the University in Curacao. Her works include Gedicht (2018) and Geef me je Taal (2019); for her Papiamento translation of Kahlil Gibran’s The Prophet (2014), she was awarded the Kahlil Gibran Chair at the University of Maryland. In 2019 she received UNESCO’s Certificate of Merit for her work on Papiamento.<ref>https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/translingualism-translation-and-caribbean-poetry/ Translingualism, Translation and Caribbean Poetry], Werkgroep Caraibische Letteren (2022)</ref> She writes in Dutch, French, English, Papiamento and Spanish. == Bibliografia == * ''La dislocación de los elementos oracionales y la elipsis en los refranes de La Celestina'' (2011, UoC) * ''Gedicht'' (2018?, kolekshon di poesia) * ''Geef me je taal. Dat ik je beter versta / Duna mi bo idioma. Pa mi por komprondé bo miho'' (2019) * ''Translingualism, Translation and Caribbean Poetry'' (2022, kolekshon di poesia multilingual huntu cu Piet Muysken) Hilda De Windt – Ayoubi, schrijfster, dichteres, columniste, kunstenares en hispaniste uit Curaçao. Ze is bekend vanwege o.a. haar vertaling in haar moedertaal Papiaments van het bekende boek The Prophet van Kahlil Gibran, CDL University Press, verschillende vertalingen van gedichten en haar jarenlange publicaties van gedichten in vier talen in de krant Amigoe op Curaçao. Ze presenteerde op deze middag ook haar Papiamentse vertaling van The Prophet die dit jaar wereldwijd haar 100-jarig bestaan viert en al in 105 talen, waaronder ook het Hindi, is vertaald.<ref>Henk Moeniralam,[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/papiaments-gedicht-moedertaal-van-hilda-de-windt-ayoubi-ook-in-sarnami-vertaald/ Papiaments gedicht ‘Moedertaal’ van Hilda de Windt-Ayoubi ook in Sarnámi vertaald], Werkgroep Caraibische Letteren (2023)</ref> I studied at the Catholic University in Nijmegen, nowadays named Radboud University. I also studied at UoC in Curacao, Dutch Antilles. I have a Master degree in Education with major in the Spanish Language and a Bachelor degree in Public Relations. Further on, I have a minor degree (LO) in English. I have been teaching the Spanish Language and Literature for more than 30 years at a secondary school and also have been teaching Didactics, Analysis of Methods, Spanish Grammar and Oral and Written Communication for more than eight year at University of Curacao. I translated "The Prophet" (by Kahlil Gibran) into the Papiamentu language. This translation was published by the Maryland University Press. For this translation I was granted an award by the George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair for Values and Peace, May, 2014. Further on, I attended an art Academy for four years. As part of a group exhibition I exhibited four times several of my paintings. I write poetry in six languages, Papiamento, Dutch, English, Spanish, Italian, and French. Recently my first poetry book illustrated with twenty of my paintings was published by LM Publishers in the Netherlands. I Master different languages, for example, Dutch, Spanish, English, Papiamentu. Currently, I am also studying different other languages, like Italian, Quechua. I am very interested in promoting and conserving Native Languages. Therefore, my poetry often focuses on native languages. In 2019, my second poetry book that focuses on language will be published. I belief that it is of utmost importance to focus more on Literature (specifically on creative writing) and Art in the education at school.<ref>[https://independent.academia.edu/HildadeWindtAyoubi Hilda de Windt Ayoubi]</ref> {{Appendix}} -------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Sidney M. Joubert''' (☆ [[1939]] na [[Kòrsou]]) ta un dosente, lingwista i papiamentista di [[Kòrsou]]. Na 2023 el a risibí e titulo di ''doctor honoris causa'' di [[University of Curaçao]] pa su kontribushon na [[idioma]] [[papiamentu]]. == Bida == == Bibliografia == * Dikshonario di verso Papiamento-Hulandes NOTES Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC March 20, 2023 REDAKSHON.<ref>[https://kikotapasando.com/2023/03/20/eredoctoraat-voor-sidney-joubert-bij-de-uoc-sidney-joubert-doctor-honoris-causa-bij-de-uoc/ Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC / Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC], Willemstad, 18 maart 2023</ref> Op 16 maart jl. werd tijdens een plechtige openbare zitting van het College van Decanen van de Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (UoC), aan de heer Sidney. M. Joubert, het eredoctoraat verleend. In een volle Aula opende de Rector Magnificus, dr. Francis de Lanoy, deze plechtige zitting, waarbij hij alle aanwezigen in de zaal welkom heette, in het bijzonder de heer Joubert en de twee paranimfen, mevrouw Lucille Berry-Haseth en de heer Edward John Joubert, die hem flankeerden tijdens deze plechtigheid. De decaan van de Algemene Faculteit, drs. Adriënne Fernandes, nam vervolgens het woord, en ging kort in op de redenen die voor de Algemene Faculteit aanleiding waren om de heer Sidney Milton Joubert voor te dragen als kandidaat voor het eredoctoraat. Zij gaf aan dat de heer Joubert over een tijdsbestek van vijftig jaar, zich bijzonder verdienstelijk heeft gemaakt voor de gemeenschap, op het gebied van taalkunde van het Papiamentu. Bovendien wees zij erop dat de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan is. Het eredoctoraat, zo vervolgde zij, wordt als welverdiend eerbetoon aan deze kandidaat verleend voor zijn zeer uitzonderlijke prestaties in het kader van culturele en academisch gerelateerde verdiensten. De heer Joubert, met zijn talrijke merites is van bijzondere betekenis voor de Algemene Faculteit, die taal, literatuur en cultuur centraal stelt, de lerarenopleiding Papiamentu aanbiedt en een leerstoel heeft gerelateerd aan het bestuderen en verwerven van Papiamentu. Het is dan ook niet verwonderlijk dat vanuit deze faculteit de rol van het Papiamentu als algemene omgangstaal in de Curaçaose samenleving, met deze erebenoeming, bekrachtigd en versterkt wordt. Vervolgens nam de Rector Magnificus het woord, die na verwijzing naar de mogelijkheid die de Landverordening Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (LuoC) biedt (art. 37 lid 2), de heer Sidney M. Joubert en zijn twee paranimfen naar voren riep om hen ten overstaan van het College van Decanen de bul te overhandigen. Prof. dr. Ronald Severing, verbonden aan de Algemene Faculteit, en promotor van Sidney Joubert bij deze plechtigheid, sprak bij de laudatio, lovende woorden uit, verluchtigd met een powerpoint, met afbeeldingen van werken van de heer Joubert. Hij gaf aan dat de heer Joubert een fervente taaldeskundige en in het bijzonder een verwoede Papiamentist is. Eerder was hij docent Spaanse taal- en letterkunde op de middelbare school en de UNA en tevens beëdigd vertaler en lexicograaf. Hij werd bij de oprichting van het overheidsbureau Sede di Papiamentu (1983) aangesteld om aan een vocabulaire van het Papiamentu te werken. Sindsdien zijn er van zijn hand ten behoeve van het Papiamentu, vocabulaires (1988, 1990) verschenen en verder woordenboeken in druk (1991, 1999, 2007), met supplementen (1997), een taalgids Papiamentu voor toeristen (1994), digitale woordenboeken (2002), online versies (Google Chrome, Microsoft Edge, Mozilla Firefox en Safari) en achtereenvolgende spellingcheckers Papiamentu voor Microsoft Office (2003-2014) Windows 98-8.1 (2001, 2007, 2014). Naast kenner van de taalkunde van het Papiamentu en de autoriteit op het gebied van de gemeenschappelijke Papiamentse woordenschat, is de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan, blijkens de omvangrijke driedelige gezamenlijke uitgave in het Papiamentu, Pa saka kara (1109 pp., 1983); ook verzorgde hij met auteursgroepen tweetalige Nanzi-boeken (2005, 2019). Hij is Papiamentu-connaisseur bij uitstek, getuige de talrijke publicaties van zijn hand en ook samen met lokale en buitenlandse deskundigen. Hij heeft zich bekwaamd en intensief ingezet voor het promoten van de studie, kennis en correct gebruik van het Papiamentu vanaf begin zeventiger jaren tot heden. Hij is ook medeverantwoordelijk voor de meer dan 400 woorden Antilliaans-Nederlands die in het Groene Boekje zijn opgenomen. Gedurende een aantal jaren, zijn de krantenteksten van het Antilliaans Dagblad en de Amigoe verzameld. Uit die verzameling zijn door onder andere de heer Joubert karakteristieke woorden geselecteerd die in het Groene boekje terecht zijn gekomen als: empaná, blenchi, dushi, karkó en snèkbar. Tevens is hij vanaf het begin (1999) tot recentelijk (2018) betrokken geweest bij de samenstelling van het Papiamentu-dictee en ook als jurylid van het jaarlijkse Diktado Nashonal Papiamentu in de aula van de UoC. De eredoctor is reeds meerdere malen eervol onderscheiden en heeft meervoudig eerbewijs mogen ervaren vanuit diverse maatschappelijke en academische instituties. Na de laudatio van zijn promotor kreeg dr. Sidney Joubert het woord van de rector. Hij liet weten dat toen hij van zijn benoeming op de hoogte werd gesteld, verrast was en zeer geëmotioneerd raakte. Hij dankte dan ook allen die betrokken waren vanaf de voordracht tot aan zijn benoeming. Hij vertelde hoe zijn belangstelling voor het Papiamentu begon. Dat gebeurde tijdens de colleges die hij volgde bij drs. Raúl Römer aan de Universiteit van Amsterdam. Raúl Römer onderzocht het Papiaments als toontaal. Joubert gaf voorbeelden als mata (plant) en mata (doden). Er was verschil in toon, hoog laag en laag hoog te horen. Op Curaçao werd Antoine Maduro zijn leermeester, waar hij ook mee samen werkte. Hij werd al snel door de overheid in twee opeenvolgende spellingcommissies voor het Papiamentu benoemd, in de commissie Römer en de commissie Jonis. Bij het Buki di oro, het gouden boekje met de officiële spelling van de overheid (2009), had hij ook zitting in de commissie die het werk voorbereidde. Na dit dankwoord en bijzonderheden over zijn werk, sloot de Rector Magnificus de officiële zitting. In het informele deel dat daarop volgde, spraken beide paranimfen de pas gedoctoreerde promotus toe. Lucille Berry-Haseth wees op haar lange vriendschap met de gepromoveerde en hun samenwerking op het gebied van Papiamentu. De laatste tien jaar hebben zij zich samen met een redactieteam beziggehouden met een verklarend woordenboek Papiamentu. Zij sloot af met een prachtige voordracht van het gedicht Oda na Sidney, dat zij eerder (2018) aan hem opdroeg. Vervolgens wist paranimf Edward John te vertellen dat zijn vader bekend stond als de leraar Spaans van het Peter Stuyvesant College. Hij vond het een eer dat hij de paranimf mocht zijn bij de promotie van zijn vader. Het informele deel werd afgesloten met een voordracht door Gregory Berry, die bij het publiek erg in de smaak viel met humoristische teksten uit de Papiamentu-literatuur van Guillermo Rosario, Pierre Lauffer en Elis Juliana. Het geheel werd afgesloten met een geanimeerde receptie op de patio van de Universiteit van Curaçao. {{Appendix}} ---------------- '''Frank Martinus Arion''', pseudónimo di '''Frank Efraim Martinus''' (n. [[17 di desèmber]] [[1936]] na [[Kòrsou]] - f. [[28 di sèptèmber]] [[2015]]) tabata un eskritor, poeta i lingwista [[Antias Hulandes|antiano]]. E tabata skirbi obranan tantu na idioma [[hulandes]] komo [[Papiamentu]]. Su obra mas famoso ta e novela ''Dubbelspel'' (Changá). E ta konosí tambe pa su investigashon di e orígen di Papiamentu i pa su empeño pa uso di Papiamentu komo idioma di instrukshon. == Biografia == Frank Martinus Arion a nase na 1936 i ta un di tres yu di Minuel Martinus Arion i Marina Jansen di bario di Buena Vista, [[Willemstad]]. Poko despues di su nasementu e famia ta muda pa [[Aruba]], unda su tata a wòrdu empleá pa e refineria [[Lago Oil & Transport Company|Lago]]. Ku kuater aña su mama i un ruman ta fayesé den un aksidente di tráfiko, despues di kual e ku su otro ruman a wòrdu mandá bek Kòrsou i alohá serka varios miembro di famia. Frank Martinus Arion a lanta den bario di [[Otrobanda]]. Fo'i skol básiko su talento pa skirbimentu a keda manifesta; den su último aña na skol básiko e ta gana e Premio Neerlandia pa e mihor ensayo na hulandes. Frank was een heel goede leerling. Hij mocht op de lagere school een aantal klassen overslaan. Durante su tempu na skol e ta kuminsa usa e nòmber Frank Efraim Martinus pa motibu di e laso ku su tata tabatin ku e [[partido polítiko]] [[Partido Nashonal di Pueblo|PNP]]. E no tabata deseá di wòrdu asosiá ku e aktivismo polítiko di su tata; te añanan 50 e ta usa su fam original pa publikashon di su promé obranan. Na kabamentu di skol sekundario na 1955, Arion ta muda pa [[Hulanda]] unda e ta studia idioma i literatura hulandes na [[Universidat di Leiden]]. Durante su temporada na universidat ela lanta e komunidat studiantil "Baranka Antilliana", kual tabata fungi komo refugio pa studiante prosedente di [[Antias Hulandes]], manera e mes. Tambe den e époka aki e tabata skirbi un seri di poema, kualnan a sali publika pa prome bes den e revista "Antilliaanse Cahiers" komo kolekshon titulá ''Stemmen uit Afrika''. ----- Na zijn schooltijd verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal- en letterkunde ging studeren aan de Universiteit Leiden. Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die, net als hijzelf, afkomstig waren uit de Nederlandse Antillen. Ook schreef hij in deze jaren een reeks gedichten, die in 1957 voor het eerst als bundel onder de titel Stemmen uit Afrika werden gepubliceerd in het tijdschrift Antilliaanse Cahiers. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het mede door hem opgerichte tijdschrift Encuentro Antilliano. Ook las hij regelmatig voor in het programma van de Nederlandse buitenlandse radio. Kort voor het einde van zijn studie onderbrak hij deze en keerde voor enige tijd terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij onderzoek deed naar de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiamentu. Hij publiceerde de resultaten van dit onderzoek in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch verder te studeren en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij het Instituut voor Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam.[2] Onder invloed van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel, waarin hij aan de hand van vier mannen die domino spelen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen in die tijd. Via de personages in de roman heeft Arion kritiek op de rebellen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen.[3] De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs. Arion doneerde het prijzengeld van 1000 ƒ aan de strijd tegen het apartheidsbeleid in Zuid-Afrika. In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam, waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin.[4] Vertaald met www.DeepL.com/Translator (gratis versie) de.wiki: Na zijn afstuderen verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal en Nederlandse letterkunde begon te studeren aan de Universiteit van Leiden . Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die net als hij uit de Nederlandse Antillen kwamen . Hij schreef in deze jaren ook een reeks gedichten, die in 1957 als bundel verscheen onder de titel Stemmen uit Afrika in het tijdschrift Antilliaanse Cahierswerden voor het eerst gepubliceerd. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het dagblad Encuentro Antilliano , waarvan hij medeoprichter was . Ook gaf hij regelmatig lezingen in het Nederlands buitenlands radioprogramma . Kort voor het einde van zijn studie brak hij het af en keerde voor een tijdje terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij zich bezighield met de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiaments. De resultaten van dit onderzoek publiceerde hij in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch zijn studie voort te zetten en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij de afdeling Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam . [2] Onder de indruk van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao, begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel , waarin hij aan de hand van het voorbeeld van vier dominospelende mannen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen op die tijd. Via de personages in de roman uit zich Arion kritisch over de opstandelingen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen. [3]De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en CW van der Hoogtprijs . Arion doneerde het prijzengeld van ƒ 1000 om de apartheid in Zuid-Afrika te helpen bestrijden . In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam , waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap van de stad. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin (in het Engels: "Farewell to the Queen"). [4] In 1975 ging Arion naar Zuid-Amerika, waar hij een aanstelling als docent aanvaardde aan een instituut voor de opleiding van leraren in de Nederlandse kolonie Suriname , die net onafhankelijk werd. Hier trouwde hij ook met zijn vrouw Trudi Guda, met wie hij twee kinderen zou verwekken. In 1980, na de machtsovername van Desi Bouterse , verliet het gezin Suriname en keerde terug naar Arion's thuisland Curaçao. Daar werkte hij aan de standaardisatie van het Papiaments en begon hij opnieuw onderzoek te doen naar de oorsprong ervan. Hij was vooral geïnteresseerd in de overeenkomsten tussen het Papiaments en de varianten van het Kaapverdiaans Creools, die worden gesproken op de eilanden voor de westkust van Afrika. Ook voerde hij campagne voor de invoering van het Papiaments als basisschooltaal op Curaçao, waardoor hij soms in conflict kwam met de lokale autoriteiten. In dit kader schonk hij in 1987 de particuliere basisschool Skol Humanistiko Erasmo , waar lessen werden gegeven in Papiaments. [5] Gedurende deze tijd begon Arion meer politiek betrokken te raken, wat culmineerde in de oprichting van zijn eigen partij, de Kambio Radical ("Radical Reversal", kortweg KARA) in 1988. KARA kreeg echter nooit genoeg stemmen om een ​​zetel in het parlement van het eiland te winnen. [6] In 1996 promoveerde Arion aan de Universiteit van Amsterdam. Zijn proefschrift was getiteld De kus van een slaaf. Papiaments West-Afrikaanse connecties en de oorsprong van het Papiaments en andere talen verkend. Hij bracht onder meer de stelling naar voren dat het Papiaments sterker dan voorheen bekend was beïnvloed door de geheime taal Guene, die door de plantageslaven van Curaçao werd gebruikt. Daarnaast heeft het Guene ook andere Caribische talen beïnvloed en zelfs de Engelse en Nederlandse taal. [7] == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doktoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (kontiniendo: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'') * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Mira tambe == * [[Gueni]] {{Commonscat|Frank Martinus Arion}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =191263500|titulo=Frank Martinus Arion}} {{References}} ;Lista di fuente * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3, pág. 405–410. * Wim Rutgers: ''Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba'', Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, pág. 272. * B. Jos de Roo: ''Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958'', Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam (2014), ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. Den: ''A History of Literature in the Caribbean''. Tomo 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia (2001), ISBN 90-272-3448-5, pág. 362. * ''Schrijver Frank Martinus Arion overleden''. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * ''Writer Frank Martinus Arion Passed Away'', Curacaochronicle.com (28 di sèptèmber 2015}}</ref> * ''Frank Martinus Arion geeft lintje terug'', Trouw.nl. (16 di desèmber 2008) }} {{DEFAULTSORT:Arion, Frank Martinus}} [[:Category:Ganador premio Cola Debrot]] [[:Category:Hende]] [[:Category:Kòrsou]] == Referensia == * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 407–408. * Wim Rutgers: Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba. 1. Auflage. Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, S. 272. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 408–409. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 410. * B. Jos de Roo: Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958. Hrsg.: Universiteit van Amsterdam. 1. Auflage. Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam 2014, ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. In: A History of Literature in the Caribbean. Band 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia 2001, ISBN 90-272-3448-5, S. 362. * Schrijver Frank Martinus Arion overleden. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * Frank Martinus Arion geeft lintje terug. In: trouw.nl. 16. Dezember 2008, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). == Weblinks == {{Commonscat}} [[:Category:Korsou]] [[:Category:Eskritor]] [[:Category:Hende]] Kort na de geboorte verhuisde het gezin naar Aruba, waar de vader een baan had aanvaard bij een plaatselijke oliemaatschappij. Toen hij vier jaar oud was, stierven Arions moeder en jongere broer bij een ongeval, waarna Frank en zijn zus werden teruggestuurd naar Curaçao, waar ze onderdak vonden bij verschillende familieleden. Zijn schrijftalent bleek al toen hij op de lagere school zat; in het laatste jaar van de basisschool won hij de Neerlandiaprijs voor het beste essay in het Nederlands. Tijdens zijn schooltijd begon hij de naam Frank Efraim Martinus voor zichzelf te gebruiken. De achtergrond was de politieke betrokkenheid van zijn vader bij de Nationale VolkspartijCuraçao, waardoor de naam "Arion" bekend werd bij veel bewoners van het eiland. Frank wilde echter niet geassocieerd worden met het politieke activisme van zijn vader; pas in de jaren vijftig gebruikte hij zijn oorspronkelijke achternaam weer voor de publicatie van zijn eerste werken. [1] '''Frank Martinus Arion''', seudónimo de '''Frank Efraim Martinus''' ([[Curazao]], [[17 de diciembre]] de [[1936]]-[[28 de septiembre]] de [[2015]])<ref name=fallece>{{cita noticia|título=Writer Frank Martinus Arion Passed Away|url=http://curacaochronicle.com/local/writer-frank-martinus-arion-passed-away/|fechaacceso=29 de septiembre de 2015|obra=curacao chronicle|fecha=28 de septiembre de 2015|idioma=inglés}}</ref> fue un escritor antillano. En 1955 se trasladó a los [[Países Bajos]] para estudiar letras neerlandesas en la Universidad de Leiden. En 1981 volvió a instalarse en su ciudad natal, tras residir unos años en [[Paramaribo]] ([[Surinam]]). Fue un fuerte promotor del [[papiamento]]. Hij werkte in Nederland , Suriname en de Nederlandse Antillen en schreef in het Nederlands en Papiaments . De roman Dubbelspel (nl) (1973) is zijn eerste boek en zijn grootste publiekssucces. == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' (Changa)<ref>[http://www.diegopuls.com.ar/index.php?option=com_content&task=view&id=112&Itemid=39&lang=es Doble juego, fragmento traducido al español (inédito)]; visitado el 21 de febrero de 2012</ref> *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doctoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (contiene: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'' * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Referencias== {{listaref}} == Link eksterno == *{{Enlace roto|1=[http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 página web sobre Arion del Fondo de las Letras Neerlandesas (en inglés)] |2=http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 |bot=InternetArchiveBot }} ------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Abraham Daniel Jesurun''' (n. [[20 di aprel]] 1839 na [[Korsou]] - f. [[20 di mart]] [[1918]] na [[Korsou]]) tabata un ....... [[Kòrsou]]. == Biografia == Jesurun a nase na aña 1939 na Willemstad. * Kasa ku Rachel David Capriles na 1880. * Na 1905 elegi Presidente di KVK Korsou. van 1884 tot 1919 In het grote boek over de History of the Jews of the Netherlands Antilles (1970) wordt Abraham Daniel Jesurun (1839-1918) ‘Curaçao’s then most cultured man’ genoemd, die verschillende talen in woord en geschrift beheerste. Hij wordt bijvoorbeeld een ‘specialist in Papiamento’ genoemd (Emmanuel & Emmanuel 1970, 1: 411, 454). Jesurun blijkt een belangrijk man geweest te zijn op Curaçao. Zo was hij secretaris-directeur van de Aruba Phosphaat Maatschappij, vele jaren voorzitter van de Kamer van Koophandel en Nijverheid en directeur van de Curaçaosche Bank. Ook is hij lid van de Koloniale Raad geweest en bestuurslid van het Geschied-, Taal-, Land- en Volkenkundig Genootschap te Willemstad. Voor al die activiteiten is hij onderscheiden: hij werd eerst ridder in de orde van OranjeNassau (1908), later officier (1913). In de serie ‘beroemde personen’ werd er in 1998 een postzegel met zijn beeltenis erop uitgebracht. <ref> ''Jan Noordergraaf'', [https://www.ivdnt.org/images/stories/onderzoek_en_onderwijs/publicaties/trefwoord/Papiaments_def.pdf Lexicografie op Curacao: Abraham Jesurun en zijn woordenlijst van het Papiaments (1898)]</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=it|oldid =129014577|titulo=Emilio Teza}} {{References}} }} [[:Category:Linguistica]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62275387|titulo=Dialect}} {{References}} }} [[:Category:Idioma]] ------- {{Variante|a}} [{Databox}} '''Pidgin''' ta e idioma ---------------- {{Databox}} E '''álfabèt latin''' ta un [[álfabèt|skritura alfabétiko]] foi kual den kurso di [[siglo]]nan a desaroyá un kantidat di álfabèt pa uso den kasi tur idioma skirbi den hemisferio oksidental, prinsipalmente na Nort i Sur Amerika, kasi henter [[Oropa]], Afrika supsahara i un kantidat di pais asiatiko na Oustralasia i Asia Sentral. E skritura latin tin e kantidat di usuario mas grandi na mundu. E skritura latin e ta forma e base di e [[Alfabèt Fonétiko Internashonal]] (IPA), i e 26 lèter mas komun ta e lèternan di e [[ISO basic Latin alphabet]]. E ta un álfabèt bikamaral di trinta lèter, kreá fin di siglo nuebe den imperio búlgaro (e aktual [[Nort Macedonia]]), pa e disípulonan di pader Cyrille òf posiblemente Clément d'Ohrid (e promé obispo di e iglesia ortodokso di [[Bulgaria]]) i ta basá riba e álfabèt [[Gresia|griego]] i glagolítiko. Ainda na komienso di siglo 21 ta usa e [[álfabèt siríliko]] den un kantidat di [[idioma slaviko]], entre otro búlgaro, masedoniano, [[idioma montenegrino|montenegrino]], servio, ukraniano, ruso i bieloruso. Bou influensia [[Rusia|ruso]] e ta komun tambe den hopi idioma ku no ta idioma slaviko manera [[kazachs]], [[idioma kirguis|kirguis]], [[tatar]] (idioma [[Turkia|turko]]), [[tajikistano]], [[idioma mongoles|mongoles]] inkluso hopi otro idioma chikitu. Te [[1859]] e tabata e skritura di e [[idioma rumano]] i den e antiguo [[Moldavia]] tabata skirbi e [[idioma moldaviano]] (un [[dialecto|dialekto]] rumano) ku un álfabèt siríliko. * Het Latijns schrift[1] is een alfabetisch schrift waarvoor in de loop der eeuwen een aantal alfabetten zijn ontwikkeld voor gebruik in vrijwel alle westerse geschreven talen, voornamelijk Noord- en Zuid-Amerika, bijna heel Europa, Sub-Saharaans Afrika en een aantal Aziatische landen in vooral Australazië en Centraal-Azië. Het Latijns schrift heeft het grootste aantal gebruikers ter wereld.[2] * '''Latin script''', also known as '''Roman script''', is a set of graphic signs ([[Writing system#General properties|script]]) based on the letters of the [[classical Latin alphabet]]. This is derived from {{cns|a form of the [[Cumae alphabet|Cumaean Greek]] version of|date=September 2021}} the [[Greek alphabet]] used by the [[Etruscan civilization|Etruscans]]. Several [[Latin-script alphabet]]s exist, which differ in graphemes, collation and phonetic values from the [[classical Latin alphabet]]. The Latin script is the basis of the [[International Phonetic Alphabet]], and the 26 most widespread letters are the letters contained in the [[ISO basic Latin alphabet]]. Latin script is the basis for the largest number of alphabets of any [[writing system]]{{sfn|Haarmann|2004|p=96}} and is the [[List of writing systems by adoption|most widely adopted]] writing system in the world (commonly used by about 70 percent of the world's population). Latin script is used as the standard method of writing in most Western, Central, as well as in some Eastern European languages, as well as in many languages in other parts of the world. ----------------- cmytycecthkoh040y5v9oiwmvvl21z8 203137 203136 2026-09-05T07:58:38Z Caribiana 8320 203137 wikitext text/x-wiki * [https://www.ea.aw/pages/wp-content/uploads/2019/09/Literatura-na-papiamento-havo.pdf Literatura na papiamento] nieuw: [[diptongo]] - [[triptongo]] - [[gramatika]] - [[frase]] - [[silaba]] - [[semántika]] - [[suheto]] - [[supstantivo]] - [[athetivo]] - [[verbo]] - [[vocal]] - [[consonante]] - [[sufiho]] - [[atverbio]] - [[koma]] - [[pronòmber]] - [[singular]] - [[plural]] ------------------------- {{Databox}} '''Galein''' ta un modo di papia idioma [[papiamentu]], usando un wega di lenga pa alterá e [[palabra]]nan. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehèmpel: "Mi ta bai kas" ta bira '''mi'''pi '''ta'''pa '''bai'''pa '''kas'''pa.<ref>[[Pierre Lauffer]], [https://www.dbnl.org/tekst/lauf001unse02_01/lauf001unse02_01_0036.php Un selekshon di palabra i ekspreshon. Deel 2], dbnl.org</ref> E tabata wòrdu yamá lenga p.<ref name=":0">[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 maart 1965</ref> E fenómeno di korumpí un lenga ta konosí komo un anti-lenga. ==Historia == Generalmente e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otro, ku no ta konosí ku e reglanan. E ta wòrdu usá mas tantu pa hubentut komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku galein. Na Kòrsou, e tabata wòrdu hopi bia konfundí ku [[gueni]], e idioma di katibu. Pero esensialmente e no tin nada di haber kuné. Galein ta un korupshon deliberá di papiamentu moderno normal, pa no wòrdu komprondé pa hende di afó. Personanan bakiá den galein tabata usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internato i kriá den institushonnan grandi tin biaha tabata papia galein ku mesun fluides ku papiamento.<ref name=":0"/> variante di e idioma papia di [[papiamentu]], usando un wega di lenga pa alterá e palabranan. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa. Internashonalmente e ta konosi komo un anti-lenga. , manera "Jerigonza". Den e wega di lenga [[palabra]]nan na papiamentu ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un [[sufiho]] fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di [[konsonante]] di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokal (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa Por ehèmpel, e frase “e no sa” por bira * agregando un silaba patras (sufiho) - '''e'''hay '''no'''hay '''sa'''hay * usando un silaba dilanti (prefiho) - ay'''e''' ay'''no''' ay'''sa''' * birando e leternan di un silaba ku sufiho - '''e'''ay '''on'''ay '''as'''ay '''Galein''' ta un wega di lenga of anti-lenga den kua [[palabra]]nan na papiamentu ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokál (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. Por ehèmpel, “e no sa” lo bira “ehay oesday otnay owknay”. aye ayno aysa - aye onay asay Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E ta wòrdu usá mas tantu pa hubentut komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Galein. {{Databox}} '''Galein''' ta un modo di papia cu ta wordo aplica na e idioma [[Papiamentu]], unda ta korumpi .... E ta hopi bia ta wòrdu konfundí pa habitantenan di stat ku Gueni, e idioma di katibu. Pero esensialmente e no tin nada di haber kuné. Galein ta un korupshon deliberá di Papiamentu moderno normal, pa no wòrdu komprondé pa hende di afó. E forma mas simpel ta unu den kua e vokal di kasi tur sílaba ta wòrdu ripití ku un “p” promé kuné. Cas ta bira “cas”’’pa “mi mi”’’pi weta wepe-tapa. Pa e motibu aki, e ta wòrdu yamá tambe p-idioma. Maestronan den galein ta usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internat i criadanan den institucionnan grandi tin biaha ta papia galein mes fluido cu papiamento. Cas mi weta -> '''cas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa '''Galein''' wordt door stadsmensen vaak verward met [[Gueni]], de slaventaal. Maar het heeft er in wezen niets mee uit te staan. Galein is een opzettelijke verbastering van het normale hedendaagse [[Papiaments]], om door buitenstanders niet te worden verstaan. De eenvoudigste vorm is die, waarbij van ongeveer elke lettergreep de klinker wordt herhaald met een ''p'' ervoor. Cas wordt '''cas'''pa '''mi mi'''pi weta wepe-tapa. Het wordt om deze reden ook wel p-taal genoemd. Meesters in het galein bedienen zich van veel ingewikkelder herhalingen. Meisjes op internaten en dienstmeisjes in grote inrichtingen spreken galein soms even vlot als papiaments.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 maart 1965</ref> Teneinde te voorkomen, dat de meester hun gesprek zou kunnen volgen, hadden de slaven de gewoonte het Papiamentu opzettelijk te vervormen door bijvoorbeeld van ieder lettergreep de klinker te herhalen met een medeklinker ervoor. Een zin als: mi ta weta (ik zie) kan dan gaan luiden: mipi tapa wepetapa. Snel uitgesproken is deze "taal" alleen door ingewijden te verstaan.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120173503/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=370&lang= Galein], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix|1=|2= '''Literatuur''' * Martinus, Frank (1996), ''The kiss of a slave: Papiamentu’s West-African connections'', Universiteit van Amsterdam * Hartog, Johannes (1961, p 433), ''Curaçao: Van kolonie tot autonomie III, Vol.I,'', De Wit. '''Bronnen en voetnoten''' * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=pap|titel=Queni|oldid=72374|datum=20200108}} {{References}} }} Pig Latin (Igpay Atinlay) ta un wega di idioma òf cant den kua palabranan na ingles ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokál (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. Por ehèmpel, “e no sa” lo bira “ehay oesday otnay owknay”. Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E referensia na Latin ta un mal nòmber deliberadamente; Latin di Porko ta simplemente un forma di argot òf jargon ku no ta relashoná ku Latin, i e nòmber ta wòrdu usá pa su konotashonnan ingles komo un idioma straño i ku ta zona stranhero. E ta wòrdu usá mas tantu pa muchanan chikitu komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Latin di Porko.[2] [[:Kategoria:Idioma]] Bovendien werd het 'Galein' als een geheimtaal gebruikt, maar dit is geen oorspronkelijke taal, doch slechts een verbastering van het Papiamentu om niet door buitenstaanders begrepen te worden (Brenneker, 1971:529)". afunesto. 'Galein' no ta eksklusivamente un fenómeno di papiamentu. Den e paisnan ku ta rondoná nos tambe nan konosé i no ta nada straño ku ta di nan mes nos tin e. Pa no insumi muchu espasio dje diario aki, mi a sita solamente di Cuba. Don Esteban Pichardo, Pichardo Novisimo, 1953, paginanan 405/406: "Jerigonza.<ref>auteur=[[Antoine Maduro|A.J. Maduro]]. Remitido Erornan. "Amigoe". Curaçao, 18-07-1984, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 26-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643043:mpeg21:p006</ref> Aqui se aplica acierto modo revesado de hablaro lenguaje complicado de manera que otros no lo entiendan. Las mismas palabras denuestro idioma con un agregado pospuesto o antepuesto constituyen lajergacon que los muchachos, negros y algunas personas vulgares pierden el tiempo, creyendo sandiamente que es imposible comprenderlos. Las principales jerigonzasson, con las silabas pa, pc, pi, po, pu, agregando a cada silaba de lavoz castellana una de estas de la misma vocal, e.g.: * pu sa-pa bes-pe la-pa Je-peri-pi gon-po za-pa?" Presis manera nos ta us'é na Körsou. Nan ta us'é tambe ku e agregadonan: pina (esta: tu-pina) i tambe ku: gara, guere, guiri, gordo, guru (esta:tu-guiru etc.). Konklushon: papiamentu di gueni na Körsou ta basa riba fantasia, e grafia 'gene' ta pone hende pronunsia e palabra aki robes, galein no tin nada di lenga sekreto kune. --- es.wiki: Jerigonza Gibberish, geringonza, òf geringozo ta un forma di abla hunga den kua sílabanan ta wòrdu insertá repetidamente entre palabranan. Originalmente, “gibberish” tabata wòrdu usá pa deskribí kualke idioma ku ta den mal smak, kompliká, i difísil pa komprondé,[1] pero ku tempu su nifikashon a kambia pa e forma spesífiko di insershon. Ademas di entretenimentu, e por wòrdu usá tambe komo un manera di kodifiká e mensahe (cryptolalia) di manera ku otro hendenan serka di e oradornan ku no ta kustumbrá ku e forma di papia aki no por komprondé kiko e oradornan ta bisando. E formanan aki ta wòrdu usá komo wega òf entretenimentu den paisnan di abla spañó manera Spaña i Latino Amérika. Uso Despues di kada sílaba, e zonido “p” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Despues di kada vokal, e zonido “i” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Despues di kada vokal, e zonido “f” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Den vários region di Mexico, e último variashon hunga aki ta hopi popular bou di muchanan, asta risibí e nòmber “papia na Efe.” en.wiki *(cant):Un cant (hulandes: anti-taal) ta e jargon òf idioma di un grupo, hopi biaha empleá pa ekskluí òf gaña hende pafó di e grupo.[1] E por wòrdu yamá tambe un kriptolekto, argot, pseudo-idioma, anti-idioma òf idioma sekreto. Kada término ta diferensiá un poko den nifikashon; nan usonan ta inkonsistente. *language game: Un wega di idioma (tambe yamá un cant, idioma sekreto, ludling, òf argot) ta un sistema di manipulá palabranan papiá pa hasi nan inkomprendibel pa un oyente no entrená. Weganan di idioma ta wòrdu usá prinsipalmente pa gruponan ku ta purba di skonde nan kombersashonnan pa otronan. Algun ehèmpel komun ta Pig Latin; e famia Gibberish, prevalente na Merka i Suesia; i Verlan, papia na Fransia. Un difikultat komun ku weganan di idioma ta ku nan ta wòrdu pasá oralmente; miéntras ku por hasi tradukshonnan skirbí, hopi bia nan ta imperfekto, pues e ortografia por varia hopi. Algun frakshon ta argumentá ku palabranan den e lenganan papia aki mester wòrdu skirbí simplemente manera nan ta wòrdu pronunsiá, miéntras ku otronan ta insistí ku e puresa di idioma ta eksigí ku e transformashon ta keda visibel ora e palabranan ta wòrdu impartí riba papel. {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Hulandes Caribeño''' of '''Hulandes Antiano''' ta un variante di [[idioma]] [[Hulandes]] cu a desaroya? na e [[Islanan ABC]], islanan perteneciente na Caribe Hulandes. Por considera esaki como un dialecto regional di Hulandes.? Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. == Contexto == E poblashon lokal i papiadónan hulandes riba Islanan ABC tabata papia i skirbi hulandes mesklá ku konstrukshonnan i palabranan for di papiamentu i otro idiomanan: “hopi plaka verdienen” (pap.: hopi sèn); “kabrieten in de koor” (Pap.: cabritonan den cura); y “een pastechi eten” (Come un pastechi) (Pap.: pasty). E uso aki a bira konosí komo Hulandes Antiano.<ref>[[Ronald Severing|Severihng, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden], literatuurgeschiedenis.org</ref> E norma den polítika di gobièrnu pa loke ta trata hulandes a kambia. E norma di idioma no ta limitá mas na Hulanda, sino tambe na Vlaanderen i e teritorionan den eksterior: e islanan kaminda palabranan hulandes antiano a originá ku no ta aparesé na Hulanda mes, i tambe na Sürnam independiente, kaminda ta usa hulandes surinam. E atenshon kresiente aki pa variedatnan di hulandes, pa multilingualismo, i pa interpretashon kultural a kondusí na inklushon di palabranan for di hulandes karibense den e vokabulario ofisial di e idioma hulandes. A base di un base di dato di palabra di korantnan na idioma hulandes riba e islanan, a hasi un selekshon di mas ku 400 palabra. E palabranan Hulandes Caribense aki, cu a wordo agrega na e Buki Berde di 2015, no ta aparece den Hulandes Standard. Por haña palabranan manera dushi (dushi, dushi), botika (botika kombiná ku botika), ayó (saludo), i eilandsraad (un tipo di konseho munisipal riba e islanan). Anteriormente, na 2005, alrededor di 500 palabra hulandes surinam a aparesé den e lista aki: afingisoep (sòpi di yuka), husselen (scrabble) i Sranan (krioyo surinam). Komo ku Antia no ta eksistí mas i Sürnam, ku Hulandes komo idioma ofisial, a bira miembro asosiá di Union di Idioma Hulandes, e término Hulandes Karibense ta wòrdu usá mas i mas pa e idioma Hulandes riba e islanan i na Sürnam. {{Appendix}} ----- Caribisch-Nederlands is de taalvariant van het Nederlands die gesproken wordt in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Deze variant wijkt op verschillende punten af van het Europees-Nederlands, zowel in uitspraak als in woordkeuze en grammatica. Op de Benedenwindse Eilanden (Aruba, Bonaire, Curaçao) is Papiaments de meest gesproken moedertaal, terwijl op de Bovenwindse Eilanden (Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius) Engels vaker de moedertaal is. ==Verschillen met Europees-Nederlands==: *Uitspraak: Er zijn verschillen in de uitspraak van klinkers en medeklinkers, en de intonatie kan anders zijn. * Woordenschat: Er zijn specifieke woorden en uitdrukkingen die in het Caribisch-Nederlands gebruikt worden, maar niet of minder vaak in Europees-Nederlands. * Grammatica: Er kunnen kleine grammaticale verschillen zijn, bijvoorbeeld in de volgorde van woorden of in het gebruik van bepaalde werkwoordstijden. * Invloed van andere talen: Papiaments: Op de ABC-eilanden heeft het Papiaments een grote invloed op het Nederlands. Veel Caribisch-Nederlandse woorden en uitdrukkingen zijn ontleend aan het Papiaments. Engels: Op de Bovenwindse eilanden heeft het Engels een grotere invloed. Ook hier zijn er invloeden merkbaar in de woordenschat en grammatica. * Onderwijs: In het basisonderwijs op de Benedenwindse eilanden wordt steeds meer onderwijs gegeven in het Papiaments. Het Nederlands wordt vaak als vreemde taal aangeboden. In het middelbaar onderwijs is het Nederlands wel de instructietaal. Op de Bovenwindse eilanden wordt in toenemende mate Engels gebruikt als instructietaal, ook in de Nederlandstalige scholen. * Conclusie: Caribisch-Nederlands is een levendige en diverse taalvariant die zich aanpast aan de lokale context en invloeden van andere talen ondergaat. ------ Hulandes ta un idioma oficial den Caribe Hulandes.<ref>https://taalunie.org/dossiers/22/nederlands-in-het-caribisch-gebied-en-suriname ]</ref> Omdat Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk geen omgangstaal is, maakt het onderwijs daar de omslag van moedertaalonderwijs Nederlands naar een vreemde taal aanpak. Hulandes semper tabata un idioma minoritario. Habladónan di Papiamentu tin bia ta konsiderá e Antianonan di abla Hulandes komo show-off, imitadó di e Hulandesnan. E label ey ta mas fuerte ora hende no ta dispuesto pa papia Papiamento. <ref>Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> Hulandes Antiano ta wòrdu distinguí for di Hulandes Standart pa e aksento. Bakhuis ta agregá ku Antianonan tambe ta agregá palabranan Papiamentu, ta konhugá verbonan Papiamentu na e manera Hulandes, i ta usa zonidonan típiko. Esaki ta conduci na frasenan manera: “Ai no,” “mi tin” “hopi,” “sakeerd” hopi potret pero nan ta “hodidu”! -- nl.wiki:[[:nl:Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden]]Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. Op de Benedenwindse ABC-eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) is de moedertaal vaak Papiaments, en op de Bovenwindse SSS-eilanden (Sint Maarten, Saba en Sint Eustatius) Engels. {{Appendix}} '''Caribisch‑Nederlands''', ook wel bekend als '''Antilliaans Nederlands''', is een in de ABC‑eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) gesproken vorm van het Nederlands, die sterk beïnvloed is door talen zoals Papiamento en Spaans. Het wordt gebruikt door Nederlandssprekenden op de eilanden, en bevat vaak woorden en zinsconstructies uit het Creooltaal Papiamento en regionale varianten. ==Gebruik en kenmerken== Spraak en schrijfwijze van Nederlands op de ABC‑eilanden mengen reguliere Nederlandse zinnen en woordenschat met Papiamentstalige of lokale uitdrukkingen. Voorbeelden hiervan zijn: * “hopi plaka verdienen” (veel geld verdienen) * “kabrieten in de koraal” (geiten op de erf) * “een pastechi eten” (een pasteitje eten) Dergelijke constructies behoren tot typische voorbeelden van Antilliaans Nederlands, waarin Papiamentse woorden (zoals hopi, plaka, pastechi) direct geïntegreerd zijn in het Nederlands. ==Sociolinguïstische context== In de lagen van de bevolking waar Nederlands als thuistaal wordt gesproken — vaak binnen families of in het onderwijs — wordt deze variant beschouwd als “tropisch Nederlands”. Sprekers worden in Nederland soms als dialectisch afwijkend ervaren en kunnen als “makamba” (Nederlander) worden bestempeld, vooral wanneer zij geen Papiamento spreken.<ref name="ntr">Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> De variant is te herkennen aan: *het gebruik van Papiamentse werkwoorden en woorden, *typische accenten, klankkleur en uitspraak, *de toepassing van regionale grammaticale structuren, zoals in: Ai no, ik heb hopi veel foto’s gesakeerd, maar ze zijn hodidu! == Aantal sprekers en taalgebruik == Hoewel het Nederlands in de Caribische delen van het Koninkrijk officieel is, wordt het meestal als tweede of derde taal gebruikt: in het dagelijks leven domineren Papiamento, Spaans en Engels. Op Bonaire is Nederlands moeders­taal voor ongeveer 15 % van de bevolking (2021), Spaans is even frequent; op Sint Eustatius en Saba ligt dat rond 4 % <ref>https://longreads.cbs.nl/the-caribbean-netherlands-in-numbers-2022/what-percentage-of-the-population-speaks-dutch/</ref> ==Identiteit en perceptie== De variëteit speelt een rol in identiteitsconstructie. Nederlandssprekende Antillianen voelen zich soms “niet helemaal thuis” in Nederland of in de Papiamentstalige gemeenschap, juist vanwege de gemengde taalstijl. Taalpuristen waarschuwen tegen het gebruik van Engelse of Spaanse leenwoorden in Papiamento, terwijl anderen juist blij zijn met de talenmix als onderdeel van de lokale identiteit.<ref name="ntr"/> == Vergelijking met andere niet-Europese Nederlandsvarianten == Nederlands wordt ook gesproken in de Caribische special gemeenten (Bonaire, Sint Eustatius, Saba), maar daar zijn andere varianten gangbaar, bijvoorbeeld Virgin Islands Creole Dutch. Die heeft, net als Antilliaans Nederlands, een sterke mix met andere talen.<ref>Welmoed Ventura, https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/gelijkenis-deens-antilliaans-creole-dutch-en-sranantongo/ Gelijkenis Deens-Antilliaans Creole Dutch en Sranantongo]</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Na [[Aruba]]''' e presencia di '''idioma Spaño''' ta significativo. E pais Caribense, cu [[Hulandes]] y [[Papiamentu|Papiamento]] como [[idioma ofisial|idiomanan oficial]], tin un gran cantidad di hablante di [[Spaño]]. Segun e censo di 2000, Spaño ta e di dos idioma mas papia riba e isla, despues di Papiamento. == Hablante di Spaño == Segun datonan di Censo 2010, 13.710 residente di Aruba ta papia Spañó como nan [[Lenga materno|idioma materno]].<ref>{{citeer web|url=https://www.cervantes.es/imagenes/File/espanol_lengua_viva_2019.pdf |titel=El Espanol: una lengua viva. Informe 2019|uitgever=Instituto Cervantes, pag. 9|datum= }}</ref> Na 2017 hablante di Spañó tabata representa 12.6% di e poblacion.<ref>{{citeer boek|nombre=Jesús|apellido={{v|Guanche}}|nombre2=Carmen|apellido2={{v|Corral}}|title=Diccionario etnográfico. Los pueblos del Caribe Insular y de México-Centroamérica|volume=Tomo I|year=2017|editorial=RUTH|isbn=9789590618154|capítulo=Cap. 5}}</ref> Esaki ta relaciona cu e emigrantenan for di paisnan hispano. Segun pais di origen e percentahe tabata, entre otro, 9.1% di [[Colombia]], 4.1% [[Republika Dominikano|Republica Dominicano]], 3.2% [[Venezuela]] i 1.1% [[Peru]].<ref name="cia.gov">{{en}}{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |title=Aruba |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |access-date=}}</ref> Si conta tur esunnan cu por comunica den Spaño, e cantidad total di hablante ta yega aproximadamente 93.500, o sea 85% di e poblacion Arubano. Pero solamente un di cada cinco persona ta uza Spaño como nan unico [[idioma]]. == Spaño den bida publico == No obstante di no ta un idioma oficial, e uso di Spaño ta sirbi metanan practico y ta extende den hopi aspecto di bida publico, reflehando su papel como idioma di contacto, identidad y comunicacion den e contexto multicultural di Aruba. E isla su proximidad cu [[Venezuela]] y [[Colombia]] y e fuerte contactonan religioso, comercial y cultural durante siglonan a contribui pa e uzo continuo na Aruba di Spaño.<ref>{{cite book|author=Ramirez, Catherine|title=La escogencia del idioma Español en el perfil de asignaturas en las escuelas de MAVO de Aruba|year=2016|editorial=[[Universidad de Curazao]]|url=https://www.worldcat.org/es/title/1029733877|location=Willemstad, Curacao}}</ref> Segun [[Johan Hartog|Hartog]] e influencia Spaño ta mas tanto notabel den e variante Arubano di Papiamento cu den e variantenan di Corsou y Boneiro.<ref name="Hartog"/> Den e sistema escolar, Spaño ta un materia obligatorio desde enseñansa basico, cuminsando den e di cinco klas bay dilanti.<ref>{{citeer web|auteur=Organización Panamericana de la Salud|titel=Aruba, perfil de país|url=https://www3.paho.org/hq/dmdocuments/2010/Salud_en_las_Americas_2007-Aruba.pdf|datum=2007 }}</ref><ref>Ministerio di Enseñansa di Aruba. Curriculum y Idioma den Sector Escolar.</ref> Ademas, varios canal di television for di Venezuela ta wordo ricibi sin problema riba e isla, ofreciendo noticia, entretenimento y programacion educativo na Spaño. Hopi radioemisora local ta inclui musica cu canto di [[Latinoamérika|Latino America]] den nan programacion, y den algun caso, ta transmiti programanan na Spaño. Den sector comercial, hopi empleado den tienda, restaurant y servicio publico ta comunica cu clientenan hispano den nan idioma nativo. Ora cu hende yega na un loket, e probabilidad ta halto cu nan por haci pregunta o haya informacion na Spaño. [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia catolico]] cu un comunidad grandi riba e isla ta ofrece misa regular na Spaño. Den algun bario, specialmente caminda comunidadnan hispano ta concentra, por tin borchi informativo cu dos of mas idioma, incluyendo Spaño. == Aspectonan sociolinguistico == Pa hopi residente, particularmente e migrantenan hispano di Colombia, Venezuela y Republica Dominicano, Spaño ta sigui sirbi como idioma principal na cas, den relacionnan familiar y comunidad religioso.<ref>Central Bureau of Statistics Aruba (2017). Migration and Population Report.</ref> Na nivel popular, Spaño ta keda un idioma di preferencia pa comunicacion informal den bario, mercado y luganan publico. Turistanan hispano, cu ta forma un porcion importante di e [[turismo]] entrante, tambe ta contribui na su visibilidad den bida diario Arubano. E [[multilingualismo]] na Aruba ta stimula un nivel halto di dominio pasivo di Spaño: hopi Arubiano por compronde Spaño aunke no ta papi’é activamente. E situacion aki ta refleha un [[diglosia]] dinamico, caminda Spaño ta sirbi mas na nivel informal y comunicativo, mientras cu Hulandes y Papiamento ta predomina den situacionnan formal, educativo y gubernamental. == Influencia di Spaño riba Papiamento den siglo 21 == E idioma oficial Papiamento ta un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu ta nace durante e periodo colonial for di e mescla di Spaño, [[Portugues]], Hulandes, [[Ingles]], [[Frances]] i Arawak. Gran parti (70%) di su vocabulario tin origen Spaño.<ref>[[Ronald Severing|Severing, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden#:~:text=Door%20hun%20geografische%20ligging%20en,eilanden%20genoemd%2C%20is%20het%20Papiaments. ''Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden''], literatuurgeschiedenis.org</ref> E isla di Aruba tabata pa mas cu un siglo parti di Imperio Spaño promé cu el a wordo cede na e Imperio Hulandes na aña [[1636]].<ref name="Hartog">{{cite book|author=[[Johan Hartog|Hartog, Johannes]]|title=Aruba: A Short History|year=2003|publisher=De Wit & Van Dorp Stores}}</ref> Aunke Papiamento ta ser considerá un idioma stabil, hopi [[Arubiano]] ta sinti cu su presencia ta birando menos, particularmente den contactonan cu emigrantenan hispano. Investigacion sociolinguistico a mustra cu e preocupacion no ta basa riba un cambio real, sino riba un “menasa simbolico” cu ta relaciona cu identidad y inclusividad di pertenencia.<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref> Un tema cu ta surgi frecuente den discusionnan publico y escolar ta e supuesta “contaminacion” di Papiamento cu palabra y structuranan Spaño. Algun ciudadano ta boga pa un Papiamento “puro”, afirmando cu influencia stranhero, particularmente di Spaño, por afecta e caracter crioyo di e idioma. E sintimento aki ta bira mas fuerte ora cu migrantenan nobo no ta haci esfuerso pa siña y papia Papiamento, sino ta keda den nan idioma materno.<ref>Carroll, Kevin S. (2010). [https://www.researchgate.net/publication/283245487_Language_maintenance_in_the_Caribbean_Examining_perceptions_of_threat_in_Aruba_and_Puerto_Rico'' Language maintenance in the Caribbean: Perceptions of threat in Aruba and Puerto Rico''], researchgate.net </ref> Estudionan recien, manera esun di Kester y Buijink (2023), a conclui cu aunke hopi Arubiano ta expresá preocupacion riba e futuro di Papiamento, e idioma mes no ta duna señalnan di bay atras.<ref name="Kester"/> Su uzo a keda halto den bida escolar, gobierno y medionan local, y e mes a demostra capacidad pa integra [[neologismo]]nan sin perde su esencia. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=es|oldid =161207719|titulo=Idioma español en Aruba}} {{References}} ;Lista di fuente * Allen, R. (2002). ''The Spanish Caribbean''. Cambridge University Press. }} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Idioma]] ------------- {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] tríphthongos, literalmente: ‘ku tres zonido’ òf ‘ku tres tono’) ta un kombinashon di tres zonido vocal cu ta pronunciá den un solo [[silaba]]. Den un triptongo, e tres vocal òf semivokal ta sigui un tras di otro sin interrupshon, formando un zonido monosilabico. Den [[fonetika]], un triptongo ta resulta di un movimiento kontinuo pero suave di e organonan di artikulashon for di un zonido di vocal pa otro, den un sekuénsia di tres zonido. Na kontraste ku un [[monoftongo]], ku tin un so zonido, òf un [[diptongo]] ku tin dos, un triptongo ta kontené tres zonido vocal den un so silaba. Importante pa nota ku un triptongo no ta meskos ku un sekuénsia disilabico di un diptongo sigui pa un monoftongo, kaminda por tin mas ku un silaba. Por ehempel, den aleman feuer [ˈfɔʏ.ɐ] (‘kandela’), e sekuénsia vocal ta dividí den dos silaba, i no ta un triptongo. Un triptongo tipiko ta forma pa un semivokal, sigui pa un vocal nukleo, i sigui pa un otro semivokal (por ehempel: /i̯/ + /a/ + /u̯/). Por existí tanto triptongonan orál komo nasal. == Ejempelnan == Den [[Papiamento]], triptongonan no ta hopi komun, pero por haña nan den palabra manera: biai (for di biaiha) kaiu (for di kaiu) huai (for di huai) Den [[kastellano]] (spañol), por haña triptongonan den palabra manera: miau Uruguay cambiáis == Referensianan == Martínez Celdrán, Eugenio. Manual de Fonética Española. Ariel Lingüística, 2001. Ladefoged, Peter. A Course in Phonetics. Cengage Learning, 2014. Crystal, David. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Wiley-Blackwell, 2008. -------------------------- Diptongonan komun den Papiamento Diptongo Tipo Ejèmplonan Nota ai Kreshente bai, traishon, baikèl vocal débil (i) tras vocal fuerte ei Kreshente sei, beisbol, trein oi Kreshente boi, koi, sopi ui Kreshente puiro, spruit, fluit ia Dekreshente biaha, rabia, familia vocal débil (i) prome vocal fuerte ie Dekreshente piedra, biento, piedra io Dekreshente nacional, religion ua Dekreshente lengua, francua, guahe ue Dekreshente pueblo, fuerte, muerto uo Dekreshente cuota, suave, actuosa menos komun 🗣️ Nota riba tipo di diptongo: Diptongo kreshente: e vocal débil (i, u) ta antes di vocal fuerte (a, e, o) → zonido ta subi. Diptongo dekreshente: e vocal débil ta despues di vocal fuerte → zonido ta baha. {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E articulacion ta consisti di un transicion suave den e frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta wordo percibi como un zonido continuo den un solo silaba. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. == Diptongo den Papiamento == Den [[Papiamentu|Papiamento]], un diptongo por wordo forma di un di e siguiente combinacionnan: == Vocal debil (i, u) + vocal fuerte (a, e, o) == Ehempel: * i-a → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-a → us'''ua'''l, a-u → bl'''au'''w, * i-e → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-e → f'''ue'''rte, e-u → '''eu'''caristia, * i-o → od'''io''', o-i → b'''oi'''cotia, * u-o → d'''uo''', o-u → bl'''ou'''sa. == Dos vocal debil (i + u, u + i) == Ehempel: * i-u → hud'''iu''', u-i → fl'''ui'''t === Tipo di diptongo === Dependiendo di e direccion di e transicion vocal, un diptongo por ta dividi den: * diptongo creciente → b'''ie'''nto, p'''ue'''blo, rab'''ia''' * diptongo decreciente → '''ai'''re, '''au'''mento, n'''ei'''shi Nota cu ora e zonido '''i''' ta na final di palabra ta skirbi '''ay''', '''ey''', '''oy''', '''uy'''.<ref>E regla aki no ta aplicabel pa e [[Ortografia di papiamentu|ortografia uza na Corsou y Boneiro]].</ref><br> Ehempel: * '''ay'''= cay - bay - caray - gay (homber) * '''ey'''= aworey - p'esey - t'ey - bedey - batrey * '''oy'''= coy - morocoy - haudoy - gogoy * '''uy'''= huy - puy - cuy - spruy {{Appendix}} == Lista di referencia == * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. * Goilo, E.R. (2002). ''Gramática di Papiamento''. De Wit Stores N.V. * [[Sidney Joubert|Joubert, Sidney M.]] (2015). ''Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu''. [[Fundashon pa Planifikashon di Idioma]]. * SIL International (2004). ''Papiamentu Phonology''. Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). ''Ortografía de la lengua española''. Madrid: Espasa Libros. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------- Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E ta consisti di un transicion suave den frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta percibi como un zonido continuo den un silaba unico. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. ==Formashon di diptongonan den Papiamentu== Den Papiamentu, un diptongo por wòrdu formá di un di e sigiente kombinashonnan: Un vocal débil (i, u) + un vocal fuerte (a, e, o) ehempel: baiskel biaha fuerte Dos vocal débil (i + u, u + i) ehempel: fluit hudui riu Tipo di diptongo: kreshente i dekreshente Dependiendo di e direkshon di e transishon vocal, un diptongo por ta: Kreshente (glide → vocal nuklear): ora e vocal débil ta na prinsipio. ehempel: biento pueblo rabia Dekreshente (vocal nuklear → glide): ora e vocal débil ta na fin di e diptongo. ehempel: aire aumento neishi Ortografia den fin di palabra Ora e zonido i ta na fin di palabra komo parti di un diptongo, e ta wòrdu skibí ku y: ay, ey, oy, uy ehempel: ay: cay, bay, caray, gay (hòmber) ey: aworey, p'esey, t'ey, bedey, batrey oy: coy, morocoy, haudoy, gogoy uy: huy, puy, cuy, spruy Un hiato ta un sekuencia di dos vocal ku ta pronunsiá separá, es decir, kada vocal ta forma su mesun silaba. E zonido no ta flòu komo den un diptongo, sino ta parti klaramente den dos unidat silábiko. Un hiato ta forma tipikamente den e sigiente kasonan: Dos vocal fuerte: poeta, maestro, teatro Vocal fuerte + vocal débil acentuá: país, María, baúl Den kaso di hiato, e zonido ta interrumpí, i kada vocal ta tuma su propio énfasis den pronunsiashon. Referencia * Goilo, E.R. (2002). Gramática di Papiamento. De Wit Stores N.V. * Joubert, Sidney M. (2015). Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu. Fundashon pa Planifikashon di Idioma. * SIL International (2004). "Papiamentu Phonology". Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). Ortografía de la lengua española. Madrid: Espasa Libros. * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. --- == Diferencia entre diptongo y hiato den Papiamento == {| class="wikitable" style="text-align:left" width="75%" |- ! Tipo ! Combinacion<br> di vocal ! Ehempel ! Division<br> silabico ! Remarke |- |rowspan="6" style="background:#FFD700|Diptongo|| style="text-align:center" |i + a || biaha || bia-ha ||vocal debil + fuerte, un silaba |- | style="text-align:center" |u + e || fuerte || fuer-te || vocal debil + fuerte |- | style="text-align:center" |i + e || biento || bien-to || diptongo creciente |- | style="text-align:center" |e + i || neishi || nei-shi || diptongo decreciente |- | style="text-align:center" |u + i || hudiu || hu-diu || dos vocal debil, un silaba |- | style="text-align:center" |i + u || riu || riu || un silaba |- | rowspan="3" style="background:#FF9000| Hiato || style="text-align:center" |a + i || caida || ca-i-da || vocal fuerte + debil, dos silaba |- | style="text-align:center" |o + e || poeta || po-e-ta || dos vocal fuerte, dos silaba |- |style="text-align:center" | o + a || oasis || o-a-sis || dos vocal fuerte, dos silaba |- |} [[:Kategoria:Idioma]] Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea y cu no ta inseparabel. Pues e ta consisti di e articulacion di dos vocal, un tras di otro, sin interupcion, produciendo un transicion suave den e frecuencianan di zonido cual ta caracterisa cada un di e dos vocalnan. Fonologicamente, dos vocal cu ta articula di e manera aki ta forma parti di e mesun [[silaba]]. Dependiendo di e tono ta haci distincion entre un diptongo creciente y un diptongo decreciente.<br> Ehempel: ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “cu tres zonido”, òf “cu tres tono”) ta un forma cu ta forma parti di un [[palabra]]. Casi semper e lo ta un [[vocal]] será mas un vocal habrí sigui pa un otro vokal será, formando un “triptongo”. Den [[fonétika|fonetica]], un '''triftongo''' ta un combinacion di vocal monosilabico cu ta encera un movecion rapido pero suave di e articulador di un calidad di vocal pa otro cu ta pasa riba un tersera parti. Miéntras ku vokalnan “puru”, òf monoftongonan, ta wòrdu bisa ku nan tin un posishon di artikuladó di meta, diftongonan tin dos i triftongonan tres. Triptongo no mester wordo confundi cu secuencia disilabico di un [[diptongo]] sigui pa un monoftongo, manera na aleman "feuer" [ˈfɔʏ.ɐ] ‘kandela’, caminda e vocal final ta mas largo cu esnan hañá den triptongo. Triptongo (for di griego : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “ku tres zonido,” òf “ku tres tono”) ta e nòmber duná na e kombinashon di un zonido semivokal , un zonido vokal i un zonido semivokal emití den un solo esfuerso vokal. Triptongo ta wòrdu dividí den oral y nasal. Den un triptongo tres vocal (of semivocal) ta un combinacion di tres zonido vocal hunto, cu ta forma un zonido. ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[linguistica]], '''singular''' ([[latin]]: ''singularis'', cu ta nifica “unico” of “solitario”) ta un termino gramatical cu ta referi na un forma di [[palabra]] cu ta indica un solo hende, cos, obheto, luga of idea. E ta contrasta cu e forma [[plural]], cu ta referi na mas cu un. == Uzo di singular == E singular ta e forma standard di un palabra den e gran mayoria di idioma, sin ningun modificcion special. E cambio ta bin pa palabranan den plural. Mescos den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma singular ta basico, unda un sustantivo ta presenta su mes, sin indica cantidad. E ta sirbi pa nombra un solo entidad.<br> Ehempel: * buki → un buki * mucha → un mucha homber * rosa → un flor * idea. → un solo pensamentu == Relacion cu artikulo y adhetivo == Un sustantivo den singular regularmente ta acompaña pa un articulo singular (manera un, e) y adhetivo cu ta acordá cu género y número.<br> Ehempel: * e rosa dushi * un cas grandi == Cambio pa plural == Pa pone un sustantivo singular den forma [[plural]], Papiamento normalment ta agregá -nan na fin di palabra. Sinembargo, e regla aki tin espeshonalidadnan y depende di ortografia y uso. Ejèmplo: buki → bukinan ros → rosnan idea → ideanan == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Plural''' ([[latin]]: pluralis, ku ta nifiká “di más ku uno”) ta un termino gramatikal ku ta referí na un forma di palabra ku ta indiká más ku un hende, kos, lugá of idea. E ta kontrastá ku e forma [[singular]], ku ta indiká un solo ente. == Uso den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], forma plural ta forma derivá di un sustantivo singular pa indiká ku tin más ku un di esaki. Ehempel: * buki → buki''nan'' * ros → ros''nan'' * muchu → mucha''nan'' == Formacion di plural == Den ortografia di Papiamento, e forma plural generalmente ta forma pa agregá e sufijo -nan na e sustantivo singular. E regla ta aplica pa hende, animal, kos, lugar y tambe idea abstracto. Ehempel: * cas → kasnan * idea → ideanan * persona → personanan == Plural eksplisito y implicito == Papiamento tambe por indiká pluralidad den otro manera, manera pa medio di un palabra ku ta indiká kantidat (manera hopi, tur, algun), aunque e sustantivo keda den forma singular. Pero den uso formal, ta preferibel pa pone e palabra den forma plural. Ejèmplo: hopi hende tur mucha ta contento == Komparashon ku otro idioma == Den otro idioma, manera español of inglés, forma plural por envolví kambio di letra, agregashon di sufijo otro ku -nan, of regla irregular. E forma di plural ku -nan ta un karakterístika partikular di Papiamento. == Referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] '''Silaba''' (na inglés: ''syllable''; na hulandés: ''lettergreep'') ta un unidad ritmico di zonido den un [[palabra]]. Un silaba ta normalmente forma pa un solo [[vocal]] of un combinacion di [[consonante]] y vocal, cu ta wordo pronuncia manera un solo impulso di bos. Den [[linguistica]], e analisis di e silaba ta un aspecto esencial den [[fonologia]], [[ortografia]], y e forma di rima den [[poesia]]. E structura di silaba por varia segun idioma, pero tur idioma tin algun forma di silaba den su sistema linguistico. Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], silabacion ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra.<br> Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do == Structura di silaba == E structura general di un sílaba ta consisti di tres segmento agrupa den dos componente: * ''Onset'': Un consonante of grupo di consonante, obligatorio den algun idioma, opshonal of hasta restringi den otronan * ''Rima'': ta consisti di un: ** ''nucleo'': e vocal principal di e silaba (obligatorio) ** ''coda'': e consonante of grupo di consonantenan despues di e vocal (opshonal) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. * Bo: onset = "b", nucleo = "o" * Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * [[Jossy Mansur|Mansur, Jossy M.]] (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (di 7 edicion). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] Núkleo (ν): Un konsonante vokal òf silábiko, obligatorio den mayoria idioma Coda (κ): Un konsonante òf grupo di konsonante, opshonal den algun idioma, altamente restringí òf prohibí den otronan Un silaba por consisti di tres parti principal: * '''Onset''': e consonante of consonantenan na comienso (optativo) * '''Nucleo''': e vocal principal di e silaba (obligatorio) * '''Coda''': e consonante of consonantenan despues di e vocal (optativo) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. — Bo: onset = "b", nucleo = "o" — Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda [[:Kategoria:Linguistica]] Silabacion den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma di e silabanan ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra. Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do -------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[fonétika|fonetica]], '''consonante''' (na [[Ingles]]: ''consonant''; na [[Hulandes]]: ''medeklinker'') ta un [[zonido]] di bos, forma pa un coriente di aire cu ta topa cu un of otro obstaculo, sea parcial of total, den e tracto vocal (boca y garganta). E ta un di e dos tipo principal di zonidonan di bos, e otro ta e [[vocal]]. Contrario na un [[vocal]], un consonante ta rekeri un tipo di tapamento, estorbo, of contacto den boka, como na nivel di e labionan, e lenga, of e dente, pa forma zonido. E palabra “consonante” ta bini di [[Latin]] ''consonans'', cu ta nifica “zonido cu ta zona hunto” (''con'' = hunto, ''sonare'' = zona). Tradicionalmente, consonantenan ta wordo considera zonido cu no por existi sin un vocal acerca. == Aplicacion == === Papiamento === Den e idioma [[Papiamentu|Papiamento]], por haña varios consonante den uso diario. E cantidad di consonante por varia segun e dialecto, pero generalmente e siguiente letternan ta representa consonante den e alfabet: '''B, C, D, F, G, H, J, K, L, M, N, P, R, S, T, V, W, Y, Z''' E letter '''Q''' casi no ta wordo uza; generalmente e ta wordo substitui/suplantá pa 'K'. E letter '''X''' ta usa solamente den palabra stranhero. Tur palabra den Papiamento ta contene un of mas consonante, cu ta forma [[silaba]]nan hunto cu e vocalnan. {| class="wikitable" width="65%" ! colspan=2 | Vocal || Balor na Papiamento<br> {{ABW|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel || Balor na Papiamentu<br> {{CUW|bandera}}/{{BON|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel |- | colspan=2 | b || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ala, ca'''b'''a || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ibu, fa'''b'''or |- | rowspan=2 | c || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}} || style="text-align:center" | /s/ || mere'''c'''e, ha'''c'''i || style="text-align:center" | /s/ || '''C'''ecilia |- | elsewhere || {{IPA|/k/}} || '''c'''aminda, '''c'''la || style="text-align:center" | /k/ || '''C'''aracas |- | colspan=2 | ch{{ref|dig|b}} || {{IPA|/tʃ/}} || '''ch'''ikito || style="text-align:center" | /tʃ/ || '''ch'''api |- | colspan=2 | d || style="text-align:center" | /d/ || '''d'''ocumento, '''d'''al || style="text-align:center" |/d/ || '''d'''uru, '''d'''ede |- | colspan=2 | dj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/dʒ/}} || '''dj'''aca || style="text-align:center" | /dʒ/ || '''dj'''ente || |- | colspan=2 | f || style="text-align:center" | /f/ || '''f'''ama || {{IPA|/f/}} || '''f'''òrki || |- | rowspan=2 | g || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}}, final || style="text-align:center" | /x/ || '''g'''esto, ma'''g''' || style="text-align:center" | /x/ || mar'''g'''en, brù'''g''' || |- | before unstressed {{angbr|e}}, elsewhere || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''arganta, san'''g'''er || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''osa, man'''g'''el || |- | colspan=2 | h || {{IPA|/h/}} || '''h'''asta, '''h'''abilidad || {{IPA|/h/}} || '''h'''ari, '''h'''eru || |- | colspan=2 | j{{ref|loan|a}} || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''j'''ong, '''j'''as<br>'''J'''uan || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''J'''an Thiel<br>'''J'''ulia || Some places still maintain their old spelling, e.g. Salinja. Here the {{angbr|nj}} is pronounced {{IPA|/ɲ/}}. |- | colspan=2 | k || {{IPA|/k/}} || '''k'''ishiki, '''k'''ere || {{IPA|/k/}} || '''k'''enta, se'''k'''reto || |- | colspan=2 | l || {{IPA|/l/}} || '''l'''ista, '''l'''aba || {{IPA|/l/}} || '''l'''esa, k'''l'''a || |- | colspan=2 | m || {{IPA|/m/}} || '''m'''ucha, pre'''m'''io || {{IPA|/m/}} || '''m'''an, la'''m'''pi || |- | rowspan=2 | n || before {{angbr|co}}, {{angbr|cu}}, {{angbr|g}}, {{angbr|k}},<br>final except after stressed vowel || {{IPA|/ŋ/}} || ma'''n'''go, pa'''n''' || {{IPA|/ŋ/}} || a'''n'''ker, bo'''n''' || In Papiamento, {{angbr|c}} followed by {{angbr|o}} or {{angbr|u}} would be pronounced as a {{IPA|/k/}} (see below), thus having the same effect on the {{angbr|n}} as {{angbr|k}} would. |- | elsewhere || {{IPA|/n/}} || '''n'''atural, te'''n'''e, algu'''n''' || {{IPA|/n/}} || '''n'''echi, he'''n'''de, tempra'''n''' || |- | colspan=2 | ñ || {{IPA|/ɲ/}} || a'''ñ'''a, so'''ñ'''o || {{IPA|/ɲ/}} || ba'''ñ'''a, '''ñ'''apa || |- | colspan=2 | p || {{IPA|/p/}} || '''p'''ipa, ado'''p'''ta || {{IPA|/p/}} || '''p'''alu, sa'''p'''u || |- | colspan=2 | q{{ref|loan|a}} || {{IPA|/k/}} || '''q'''uesillo || {{IPA|/k/}} || '''Q'''uebec || |- | colspan=2 | r || {{IPA|/r/}} || te'''r'''a, '''r'''osa || {{IPA|/r/}} || ba'''r'''ba, pode'''r''' || |- | colspan=2 | s || {{IPA|/s/}} || '''s'''aya, '''s'''ucu || {{IPA|/s/}} || kru'''s''', pa'''s'''a || In Papiamento, the {{angbr|s}} has a {{IPA|/ʃ/}} sound in words ending in -sion. In Papiamentu, it is written as -shon. |- | colspan=2 | sc || {{IPA|/s/}} || adole'''sc'''ente, pi'''sc'''ina || || || |- | colspan=2 | sh{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''imis || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''ete || |- | colspan=2 | t || {{IPA|/t/}} || '''t'''in, '''t'''ata || {{IPA|/t/}} || '''t'''rapi, ri'''t'''mo || |- | colspan=2 | v || {{IPA|/b/}}<br>{{IPA|/v/}} || '''v'''iuda<br>di'''v'''orcio || {{IPA|/v/}} || '''v'''erbo, '''v'''itamina || |- | colspan=2 | w || {{IPA|/w/}} || '''w'''ega || {{IPA|/w/}} || '''w'''owo || |- | colspan=2 | x{{ref|loan|a}} || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || e'''x'''amen, cone'''x'''ion, refle'''x'''ion || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || || |- | colspan=2 | y || {{IPA|/j/}} || '''y'''ama, ha'''y'''a || {{IPA|/j/}} || '''y'''uda, ka'''y'''ente || |- | colspan=2 | z || {{IPA|/z/}} || '''z'''ona || {{IPA|/z/}} || '''z'''eta || In Papiamento, the {{angbr|z}} has a {{IPA|/s/}} sound in words ending in -eza, -anza or with a {{angbr|z}}. In Papiamentu, they are written as -esa and -ansa. |- | colspan=2 | zj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''eito || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''ar || | colspan=2 | ù || || || style="text-align:center" |/ʏ/ || b'''ù'''s, y'''ù'''frou |- | colspan=2 | ü || || ||style="text-align:center" | /y/ || h'''ü'''r |- |} == List di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (7th ed.). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Sustantivo''' (na [[Ingles]]: ''noun''; na [[Hulandes]]: ''zelfstandig naamwoord'') ta un tipo di [[palabra]] den gramatica cu ta sirbi pa nombra hende, luga, cos, idea, of otro ser, sea concreto of abstracto. E palabra “sustantivo” mes ta bini di [[Latin]] substantia, ku ta nifiká “substancia” of “loke ta di esencia”. == Rol den frase == Den un frase, un sustantivo ta generalmente e sujeto of e objeto di un verbo. E ta e elemento ku e verbo ta referí na dje, i regularmente ta precedí of sigui pa un [[artikulo]] (manera “un”, “e”, “esey”) of un [[adhetivo]]. == Clase di sustantivo == Sustantivonan por wordo dividí den varios kategoria: '''Sustantivo komun''': nombra hende, kos of lugá den manera general, por ehèmpel: mùsiko, buki, isla. '''Sustantivo propio''': nombra spesífiko pa hende, lugá of entidad, i ta skibí ku mayuscula, manera: Maria, Aruba, Google. '''Sustantivo konkretu''': nombra kos ku por wordo mira of tuma, manera: mesa, silla, barco. '''Sustantivo abstrakto''': ta referí na idea, sentimiento of estado, manera: amistat, libertat, konsenshi. == Género y número == Tur sustantivo den Papiamento tin un [[género gramatikal]]: ta òf masculino òf femenino. E género ta influenshá e forma di artikulo y adhetivo ku ta akompañ'é (por ehèmpel: e homber vs e muher). Tambe, sustantivonan por ta den forma [[singular]] (un solo) of [[plural]] (más ku un), manera: buki / bukinan, muchanan / mucha. == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. * Trupia, Sandro (1995). ''Linguistica generale e grammatica''. Zanichelli. [[:Kategoria:Gramatika]] [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------- {{Databox}} '''Kontakto di idioma''' en.wiki:Contacto di idioma ta sosodé ora ku papiadónan di dos òf mas idioma òf variedat ta interkambiá ku i influensiá otro. E estudio di kontakto di idioma ta wòrdu yamá lingwístika di kontakto. Kontakto di idioma por sosodé na fronteranan di idioma,[1] entre idiomanan di adstrato, òf komo resultado di migrashon, ku un idioma intrusivo ku ta fungi komo sea un superstrato òf un substrato. Ora ku papiadónan di diferente idioma ta interkambiá estrechamente, ta tipiko pa nan idiomanan influensiá otro. Kontakto intensivo di idioma por resultá den konvergensia òf releksifikashon di idioma. Den algun kaso un idioma di kontakto nobo por wòrdu kreá komo resultado di e influensia, manera un idioma pidgin, krioyo òf miksto. Den hopi otro kaso, kontakto entre hablantenan ta sosodé ku efektonan duradero na eskala mas chikí riba e idioma; esakinan por inkluí e prestamo di palabranan di prestamo, kalku, òf otro tipo di material lingwístiko. Multilingwismo tabata komun durante gran parti di historia humano, i awendia mayoria hende na mundu ta multilingual.[2] Hablantenan multilingual por partisipá den kambio di kódigo, e uso di vários idioma den un solo kombersashon. Métodonan for di sosiolingwístika[3] (e estudio di uso di idioma den sosiedat), for di lingwístika di korpus i for di lingwístika formal ta wòrdu usá den e estudio di kontakto di idioma. ---------- [https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250524.pdf Celebra ta de vez en cuando, trabao ta continuo], Bon Dia Aruba, Rubrica Asina bon Nos Papiamento ta? (24 di mei 2025) Como medio di comunicacion nos posicion ta diferente, ya cu nos ta para meymey di e desaroyo di nos idioma a base diario. Esey ta duna un obligacion extra, pasobra loke nos ta publica ta pasa bao wowo di miles di lector diariamente. Mihor nos percura anto pa skirbi di tal forma cu nos ta respeta loke tin, pero di otro banda ta mira lo valioso di e entrada continuo di palabra nobo den nos idioma y usa nan di forma apropia.Den e casi cuatro aña di existencia di e column aki, nos a toca un sinfin di tema, semper di forma critico, sin ofende ningun hende. Na ocasion di e promer aniversario, na augustus 2022, nos a publica un lista di e topiconan cu nos ta trata den e aña ey, di forma critico. Esakinan ta duna un bon impresion di e amplitud di e temanan y a la vez ta mustra cu ainda tur ta relevante. Un resumen: * Aki, akinan, akinanan... tocante uso innecesario y excesivo di ‘nan’ * Uso innecesario y excesivo di ‘wordo’ o ‘ser’ * Paso o pasobra? Papia y skirbi ta dos cos diferente * Atende cu... o atende? Atende un asunto cu un persona; no atende cu un asunto * ‘Encuanto di’ y ‘tocante di’, tambe ‘durante di’: uso incorecto y innecesario di e palabra ‘di’ Contra? O Contra di...? * Uso corecto di ‘na’ den diferente contexto; ki ora ‘den’ y ki ora ‘na’? * Palabra modifica incorectamente: ‘nombracion’, ‘comportacion’, ‘cargacion’ (nombramento; comportamento; cargamento) * Parha o pahra...? Un palabra modifica recientemente * Tabatin o tabata tin...? Kico ta corecto? * Gobernado o Gobernador... Ta usa e ‘r’ si of no? * Diferencia entre idioma papia y skirbi * Agradable o agradabel...? Tocante origen Portugues/Spaño di e variantenan Directiva o ‘Hunta di Directiva’ Con pa adopta termino corectamente * Ki ora un palabra ta bira ‘Papiamento’...? * E proceso di adopcion y adaptacion Reforza, enforsa, reenforsa...? Palabra adopta di diferente fuente, reemplazando palabra existente caba “Esey no tin di haber cu…?” Corecto, of no? Origen di e expresion Compromiso, compromis, compromise...? Mesun palabra, adopta di diferente banda * Di dje, den dje, di unda e ‘dje’ ta bin...? * Doble negacion: ki ora si y ki ora no? * Uso di distincion di genero masculino/femenino * Ortografia uniforme un reto...? Variedad di ortografia cu medionan ta haya di tur banda * Terminonan opuesto: ‘progresivo’ o ‘progresista’; ‘conservativo’ o ‘conservador’? * Entre ‘advertencia’ y ‘advertentie’; uso corecto of no? Curasha o encurasha...? Reforza o reenforza...? Uso corecto of no?Pret of leuk...? Eigenlijk of...? Influencia di Hulandes den Papiamento Pa of Pa...? Para o por...? Voor of door...? Origen di nos ‘pa’ * E la bay o el a bay? Kico ta corecto? * Tocante eror gramatical cu casi no ta ripara... ‘Loke ta’ o ‘loke cu ta’? * Paris o Parijs? Londen, London o Londres? Variedad den nomber geografico...Nacionnan Uni o United Nations; IMF o FMI...? Cual idioma tin preferencia...? * Entre desaroyo liber y formalisacion di idioma: ki rumbo pa tuma? Papiamento manera papia..., o skirbi? * Tocante uso di ‘es’, ‘esnan’, ‘esunnan’...‘Cune’ o ‘cu nan’: * Tocante erornan cu no ta detecta facilmente...Papiamento ta rico na diferente tipo di vocal; a traves di influencia diverso * Algo mas di nos herencia Portugues; un exploracion den nos vocabulario. Nota: si bo ta desea pa nos trata un tema specifico atrobe, o mas amplio, laga nos sa via reaccion riba Facebook, o un mail na bondia.aruba@gmail.com --------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Educacion Profesional Intermedio''' (EPI) ta enseñansa riba nivel MBO (''Middelbaar Beroepsonderwijs'') na [[Aruba]]. E ta encera ... Colegio EPI ta e unico instituto di enseñansa riba nivel MBO na Aruba., situa den Venusstraat 3 na Oranjestad?? == Colegio EPI == A funda Colegio EPI riba prome di augustus 1997. Ta ofrece educacion na nivel 3, 4 y 5 consistiendo di e unidadnan; Salubridad & Servicio, Economia, Hospitalidad y Turismo y Ciencia & Tecnologia.<ref>[https://24ora.com/na-colegio-epi-partido-futuro-a-gana-eleccion-cu-nuebe-asiento/ Na Colegio EPI partido FUTURO a gana eleccion cu nuebe asiento], 24ora.com (2 di december 2024 </ref> Na aña 2022 Colegio EPI a introduci ocho estudio nobo. Na tur por scoge entre 13 diferente estudio, manera: Allround medewerker Information Technology Systems and Devices, Expert Information Technology Systems and Devices, Elektrotechniek, Allround Assistant Business Services, Business Administration & Control Specialist, Certified Cook, Associate of Applied Science in Culinary Arts, Zelfstanding Medewerker Travel & Hospitality, Leidinggevende Travel & Hospitality, Associate Of Science Degree in Hotel and Restaurant Management, Verpleegkundige, Verzorgende y Social Pedagogische Medewerker. Colegio EPI ta conta cu mas di 2000 studiante y mas cu 74% di nan ta logra termina nan estudio cu exito. [[:Category:Enseñansa]] [[:Category:Aruba|Enseñansa]] ---------------------------- == Arte di Palabra == '''Arte di Palabra''' ta un competensia literario ku partisipashon di hoben di Aruba, Boneiru i Korsou. (zie nl.wiki) Meta di e evento ta pa promove amor pa cultura di idioma Papiamento y aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y e desaroyo di dominio di idioma. == Historia == E evento di Arte di Palabra ta existi for di aña 2000 i a cuminsa na Korsou. Ange Jessurun, consulente di Papiamento e tempo ey, a krea e evento pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y [[haiku]]. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. == Publikashon == *Pòtpurí Arte di Palabra 2009, kolekshon di e miho obranan propio 2000-2008 *Pòtpurí Arte di Palabra 2014, bundel van de beste eigen werken 2009-2013 *Pòtpurí Arte di Palabra 2019, bundel van de beste eigen werken 2014-2018<ref>{{citeer boek|url=https://data.swpportal.com/upload/books/files/pdf.php?hash=f612ef13d53ec151f70f21767b8546f4&filename=potpuri-arte-di-palabra-2019_inkijkexemplaar.pdf|taal=pap|werk=Arte di Palabra|titel=Pòtpurí Arte di Palabra 2019|datum=|bezochtdatum=10 september 2019}}</ref> nl.wiki:Arte di Palabra ta un kompetensia den Papiamentu pa hóbennan den enseñansa sekundario na Aruba, Bonaire i Kòrsou. Nacemento For di aña skolar 1998-1999 "Papiaments" a bira un asignatura obligatorio den enseñansa sekundario na Kòrsou. E dato aki a duna e impulso pa e inicio di Arte di Palabra, cu na aña 2000 a tuma luga pa prome biaha na Curaçao. For di aña 2006 ta organisá kareda na Bonaire i for di aña 2009 tambe na Aruba. Arte di Palabra ta tuma lugá tur aña i su meta ta pa desaroyá talento literario hóben i literatura pa mucha papiamentu dor di recitashon di poema i konta storia. E kompetensia tin tres kategoria di presentashon: poesia, haiku i relato kòrtiku. Kada kategoria ta dividi den dos grupo: klasnan di skol 1-2 i klasnan di skol 3-6. Den klasnan 1 i 2 ta trata di poemas i storianan eksistente i den klasnan mas haltu ta trata di obranan original (propio). E evaluashon ta distinguí entre trabou propio i trabou eksistente. E finalistanan for di e rondonan di klasifikashon na Aruba, Bonaire i Kòrsou lo kompetí ku otro den e ronde final.[1] 1] E final di Arte di Palabra ta pasa pa tur isla i ta dirigí dor di e Stichting Arte di Palabra ku sosten di Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch gebied. E final ta generalmente konektá ku e entrega di e premionan di Tapushi Literario na honor di e ikonanan kultural na Aruba, Bonaire i Kòrsou. {{Appendix}} NOTES DIA 29 di juli 2021 a tuma lugar na Aruba, na Cas di Cultura, final di e competencia literario Arte di Palabra, cu participacion di hoben di Aruba, Boneiro y Corsou.<ref>https://www.awemainta.com/newspapers/AM210810/offline/download.pdf Arte di Palabra un celebracion na, di y pa Papiamento di kita sombre], Awemainta, 10 ougustus 2021. Rekupera ougustus 2021</ref> Fundacion Lanta Papiamento (FLP) tabata presente y a keda encanta, un biaha mas. Tabata un fiesta di berdad cu a pone enfoke riba Papiamento su rikesa y bunitesa cultural y riba e creatividad y dominio di idioma Papiamento di nos hobennan. E anochi tabata cuadra exactamente cu e meta di e evento cultural aki: Promove amor pa cultura di nos idioma Papiamento. Enrikece nos idioma cu creatividad di nos hubentud. Den sala tabata reina un entusiasmo y alegria y e hobennan a mustra aprecio pa cada un di e participantenan. Tur participante tabata haya un ovacion cu hasta pitamento cu ‘vuvuzela’. UNION t’e palabra cu ta caracterisa e evento aki, union cultural y social entre Aruba, Corsou y Boneiro. Arte di Palabra den tur sentido di palabra ta un celebracion di Papiamento, e idioma unificado di e islanan aki. Masha pabien n’e hobennan participante, na nan docentenan y n’e organisadornan! ===Historia cortico=== Arte di Palabra ta existi for di aña 2000. Señora Ange Jessurun kende tabata consulente di Papiamento e tempo ey, a cuminsa cu e evento aki na Corsou, pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y haiku. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch Gebied ta yuda den financiamento di biahe y estadia. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. Y importante pa menciona, t’e publicacionnan cu Arte di Palabra a produci caba: Pòtpurí Arte di Palabra 2009, cu e mihor obranan di 2000-2008: Pòtpurí Arte di Palabra 2014, cu e mihor obranan di 2009-2013: Pòtpurí Arte di Palabra 2019, cu e miho obranan di 2014-2018. Por bisa cu e coleccionnan aki ta bon material literario pa cualkier lesado y bon material cu por uza den scol. {{Appendix}} Arte di Palabra ta aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y ta masha importante den desaroyo di dominio di idioma. ---------------- '''Modern Hebrew''' ({{lang-he|עברית חדשה}}, ''ʿivrít ḥadašá[h]'', {{IPA-he|ivˈʁit χadaˈʃa|}}, ''[[Literal translation|lit]].'' "Modern Hebrew" or "New Hebrew"), also known as '''Israeli Hebrew''' and generally referred to by speakers simply as '''Hebrew''' ({{lang|he|עברית|}} {{transliteration|he|Ivrit}}), is the form of the [[Hebrew language]] that was [[Revival of the Hebrew language|revived as a spoken language]] in the late 19th and 20th centuries, and the standard form of Hebrew spoken today. It is the official language of the [[State of Israel]]. Among [[Canaanite languages]], Modern Hebrew is the only one spoken today.<ref>{{cite book |author1=Huehnergard, John |url=https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |title=The Semitic Languages |author2=Pat-El, Na'ama |publisher=Routledge |year=2019 |isbn=9780429655388 |page=571 |access-date=2021-02-18 |archive-date=2023-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230701134731/https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |url-status=live }}</ref> ----------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Flag of the Governor of Curaçao.svg|thumb|300px|Bandera di Gobernador di Kòrsou]] '''Gobernador di Korsou''' ta e representante di e monarka [[Hulanda|hulandes]] (hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]]) na [[Kòrsou]]. A instituí e posishon dia [[10 di òktober]] [[2010]] ku Korsou su status komo pais outónomo denter di [[Reino Hulandes]]. Riba nominashon di e mandatario hulandes pa relashonnan di Reino, e monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un término di seis aña; esaki por wòrdu prolonga te maximalmente 12 aña. E gobernador ta dispone di un sekretariado, e gabinete di gobernador, i ta wòrdu asesorá pa e Konseho di Konsulta, konsistiendo di minimo sinku miembro, apuntá pa e gobernador. E '''Gobernador di Aruba''' ta e representante di e hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]] na [[Aruba]]; esaki ta conforme stipulacion den [[Constitucion di Aruba]] (''Staatsregeling van Aruba'').<ref>Articulo II.1 Staatsregeling van Aruba (AB 1987 nr. GT 1)</ref> E posicion a keda institui desde prome di januari 1986 ora Aruba a haya su status como [[Status aparte di Aruba|pais autonomo dentro di Reino Hulandes]]. E monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un termino di seis aña; esaki por wordo prolonga te maximalmente 12 aña. == Facultadnan di gobernador == Facultadnan di e Gobernador di Aruba ta subdividi den e facultadnan asigna na su persona mediante [[ley]] como organo di e Reino y como organo di e pais Aruba. De gouverneur heeft twee taken: hij vertegenwoordigt en verdedigt de algemene belangen van het Rijk en is hoofd van de regering van Curaçao. Hij is tevens vertegenwoordiger op Curaçao van het staatshoofd van het Koninkrijk. Als hoofd van de landsregering is de gouverneur onschendbaar.<ref>Bij ambtsmisdrijven moet hij echter terechtstaan bij de [[Hoge Raad der Nederlanden]]. Bij overige misdrijven kan per Koninklijk Bevel of door de Tweede Kamer vervolging worden bevolen bij de bevoegde rechter in Den Haag.</ref> De gouverneur oefent de uitvoerende macht uit met als verantwoordelijken de ministers, die verantwoording moeten afleggen aan de [[Staten van Curaçao]]. De gouverneur heeft geen politieke verantwoordelijkheden en maakt geen onderdeel uit van het kabinet. Tijdens de formatie speelt de gouverneur een rol bij het aanwijzen van de formateur. In 2012 leidde dit tot onrust, toen gouverneur Goedgedrag tegen de zin van de zittende (demissionaire) ministers, maar op verzoek van de meerderheid van de Staten, een formateur aanwees om een waarnemend kabinet te vormen. De gouverneur wordt door het staatshoofd aangewezen voor een periode van zes jaar op voordracht van de bewindspersoon voor koninkrijksrelaties van het Koninkrijk (en tegelijk van het land Nederland). Deze periode kan worden verlengd tot maximaal één termijn. De gouverneur wordt bijgestaan door zijn secretariaat, het kabinet van de gouverneur, en wordt geadviseerd door de Raad van Advies, bestaande uit ten minste 5 leden, aangewezen door de gouverneur. == Lista == Op 10 oktober 2010 werd Curaçao een land binnen het [[Koninkrijk der Nederlanden]]. Voor deze datum vertegenwoordigde de [[Lijst van gouverneurs van de Nederlandse Antillen (1954-2010)|gouverneur van de Nederlandse Antillen]] onder meer Curaçao. E promé gobernador di Kòrsou tabata [[Frits Goedgedrag]], kende tambe tabata e último [[gobernador di Antia Hulandes (1954-2010)|gobernador di Antia Hulandes]] prome ku esaki a wordu disolbi dia [[10 di òktober]] [[2010]].<ref>RNW.nl - [https://web.archive.org/web/20110120003916/http://www.rnw.nl/caribiana/article/gouverneurs-voor-curacao-en-sint-maarten Gouverneurs voor Curaçao en Sint Maarten]</ref> {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !! Nòmber !! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | | 2010 - 2012 | [[Frits Goedgedrag]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2012 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | (interino) |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Lucille George-Wout-crop.jpg|95px]] | 2013 - presente | [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> | 4 di novèmber 2013 |} {| class="wikitable" ! Van ! Tot ! Nomber ! Bijzonderheden |- | 10 oktober 2010 || novèmber 2012 || [[Frits Goedgedrag]] || |- | november 2012 || novèmber 2013 || [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] || interino |- | november 2013 || presente || [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> || |} == Lista di gobernador interino == Bij koninklijk besluit kunnen een of meerdere waarnemend gouverneurs worden benoemd die de gouverneur vervangen bij ziekte of afwezigheid of hem vervangen na zijn ontslag of overlijden. {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !![[Gobernador interino]]!! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2010 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | | 2013 - 2019 | [[Nolda Römer-Kenepa]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Michèle Russel-Capriles.jpg|95px]] | 2019 - presente | [[Michèle Russel-Capriles]] | 1 di yüni 2019 |} * 10 oktober 2010 - [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] * 1 juni 2013 - [[Nolda Römer-Kenepa]] * 1 juni 2019 - [[Michèle Russel-Capriles]]<ref>{{cite news|url=https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|werk=Curaçao.nu|titel=RMR benoemt Russel-Capriles tot waarnemend gouverneur van Curaçao|datum=17 mei 2019|bezochtdatum=8 juni 2019|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190608092330/https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|archiefdatum=2019-06-08}}</ref> {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] [[:Category:Organonan Gubernamental]] --------- {{Databox}} ==Idiomanan na Aruba == Aruba ta un sociedad sumamente multilingual caminda mayoria di e habitantenan ta domina mas cu un idioma. Hopi [[Arubiano]] ta capas di combersa den por lo menos tres di e siguiente idiomanan: Papiamento, Hulandes, [[Ingles]] y [[Spaño]] y ta cambia comodamente entre dos of mas di e idiomanan aki den bida diario, haciendo e isla un di e teritorionan linguisticamente mas diverso den Caribe. E [[pais insular]] tin dos [[idioma ofisial|idioma oficial]], cu ta [[Papiamentu|Papiamento]] y [[Hulandes]]. E sistema di enseñansa local ta rekerí pa studiantenan siña Ingles y Spaño desde scol basico. Otro idiomanan, manera [[Portugues]], [[Chines mandarin|Chines]], [[Idioma Krioyo Haitiano|Crioyo Haitiano]] y hopi otro, tambe ta wordo papia den comunidadnan minoritario riba e isla. Segun estimacion na 2010 e gruponan etnico mas grandi tabata: Hulandes 78.7%, [[Colombia]]no 6.6%, [[Venezuela|Venezolano]] 5.5%, [[Republika Dominikano|Dominicano]] 2.8% y [[Haiti]]ano 1.3%.<ref name=":0">{{en}}{{Citeer web |titel=Aruba |datum=2025-03-25 |werk=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |bezochtdatum=2025-07-28 |uitgever=Central Intelligence Agency}}</ref>, Tur e cuater idioma, Papiamento, Hulandes, Ingles y Spaño, cu ta wordo uza como idioma principal of idioma primario bou di e poblacion Arubano a mira cambio den e periodo di 1980 te 2010 (idioma principal ta expresa den tabel como % di e total).<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref>: {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! Idioma principal!! 1980<br>% || 1990<br>% || 2000<br>%!! 2010<br>% || Trend |- | [[Papiamentu|Papiamento]] || &nbsp;&nbsp;80.1 || &nbsp;76.6 || &nbsp;&nbsp;69.4 || &nbsp;&nbsp;68.3 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- | [[Spaño]] || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;7.4 || &nbsp;&nbsp;13.2 || &nbsp;&nbsp;13.5 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{increase}} |- | [[Hulandes]]|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;5.0 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;5.4 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.0 ||&nbsp;&nbsp;{{steady}} |- | [[Ingles]] || &nbsp;&nbsp;10.6 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.9 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.1|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7.0 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- |} == Idiomanan oficial == === Papiamento === {{wak articulo|Articulo principal: [[Papiamento na Aruba]]}} Segun Gobierno di Aruba, e [[lenga materno|idioma materno]] y idioma primario di casi tur Arubiano ta Papiamento,<ref>{{en}}{{Cite web |title=Language |url=http://www.aruba.com/ExploreAruba/Culture/language.aspx |url-status= |archive-url=https://web.archive.org/web/20110809190231/http://www.aruba.com/explorearuba/culture/language.aspx |archive-date=2011-08-09 |access-date= |website=aruba.com}}</ref> un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu su raiz te na [[siglo 16|siglo diesseis]]. Sinembargo, Papiamento no tabata papia extensamente na Aruba te den siglo 18 y 19, ora cu e idioma a bira mas presente den material riba e isla, particularmente den e bukinan di scol Catolico Romano. Papiamento ta un idioma mescla cu ta combina elementonan for di [[Portugues]], Spaño, Hulandes y tambe algun rasgo di idiomanan Africano y Arawak.<ref name=":0"/> Su evolucion a tuma luga na Corsou durante siglo 16 ora cu e Africanonan sclabisa y e sclabisanan Spaño a desaroya un medio comun pa por comunica entre nan mes. Desde mei 2003, Papiamento ta e di dos idioma oficial riba Aruba, hunto cu Hulandes<ref>[https://www.gobierno.aw/1311-kunst-wetenschappen-en-taal Landsverordening officiële talen], Gobierno di Aruba</ref>, y e ta ser considera como un marcador esencial di identidad nacional. Den area di enseñansa, Papiamento no tabata ricibi masha atencion na Aruba te na 1995. E idioma a wordo inclui oficialmente den e curiculo escolar na 1998 y 1999. Desde e tempo ey, e isla a brasa su idioma nativo. Awendia, bijbel, diccionario y cuentanan di hada skirbi den e idioma ta facilmente disponibel riba e isla. === Hulandes === Pa decadanan Hulandes ta un di e idiomanan oficial di e isla ya cu e isla ta un parti contituyente di [[Reino Hulandes]]. Apesar di su status oficial, e ta incomun como un prome idioma papia. Un estudio di Croes (2015) entre estudiantenan a revela cu, apesar di e uzo amplio di Hulandes como idioma di instruccion, e idioma practicamente no tin funcion comunicativo pafor di les.<ref name=":1">{{citeer web|url=https://studenttheses.uu.nl/bitstream/handle/20.500.12932/42633/The%2520Current%2520Context%2520of%2520the%2520Language%2520of%2520Instruction%2520in%2520Aruban%2520Education%2520-%2520Master%2520Thesis%2520-%2520Kristi%2520Lo-Fo-Sang.pdf?sequence=1|titel= The Current Context of the Language of Instruction in Aruban Education Towards a more inclusive Multilingual Education|auteur=Kristi Lo-Fo-Sang|datum=2022|uitgever=Universidad Utrecht}}</ref> Banda di enseñansa, e uzo di Hulandes ta principalmente den asuntonan huridico y di gobernacion.<ref>{{Cite web |title=About Us |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |access-date=2014-05-20 |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |archive-date=2014-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean}}</ref> == Otro idiomanan comun == === Ingles === Aruba a reconoce Ingles como un idioma internacional, y a exigi pa muchanan siña Ingles for di klas 4 di scol basico. Uzo di Ingles riba e isla ta data for di cuminsamento di [[siglo 19|siglo diesnuebe]], tempo cu e Inglesnan a ocupa [[Kòrsou|Corsou]], Aruba y [[Boneiru|Boneiro]]. Ora cu e gobernacion Hulandes riba e islanan a reanudá na [[1815]], autoridadnan a tuma nota di e uzo ya generalisa di e idioma.<ref name="Putte">{{Cite book |last=Van Putte |first=Florimon |title=Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd |publisher=de Walburg Pers |year=1999 |location=Zutphen |language=nl}}</ref> Fin di añanan 1920 y inicio di añanan 1930 un cantidad grandi di hende cu ta papia Ingles, for di particularmente [[Karibe anglofóniko|Caribe anglofonico]], a wordo treci na e isla durante e añanan di boom di petroli. Hopi di e inmigrantenan aki tabata biba den e area di [[San Nicolas]], caminda [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] tambe tabata situa. Te cu awe, hopi di nan descendiente a keda cu Ingles Crioyo como nan prome idioma.<ref name=":1"/> Aunke Ingles no ta e [[lingua franca]] riba e isla, el a bira un idioma hopi popular bou di e hubentud. Ademas, Ingles ta un di e idiomanan mas importante den economia di Aruba. Un di e sectornan economico principal ta [[turismo]], mientras un cantidad significante di turista ta procedente di Merca y Canada.<ref name=":1"/> Mas recientemente, tin un aumento den uzo di idioma Ingles den enseñansa superior, por ehempel na [[Universidad di Aruba]]. === Spaño === {{wak articulo|Articulo principal: [[Idioma Spaño na Aruba]]}} Prome cu gobernacion Hulandes, Aruba tabata un colonia Spaño di 1499 te 1636. Spaño a bira un idioma importante riba e isla den [[siglo 18|siglo diesocho]] debi na cercania y lasonan economico estrecho cu colonianan Spaño den cercania den loke awor ta [[Venezuela]] y [[Colombia]],<ref name="Putte" /> Door di e localisacion geografico aki di Aruba, awendia hopi Arubiano y inmigrante tambe ta domina Spaño; 85% di e poblacion ta papia Spaño como di dos idioma.<ref name=":0"/> Studiantenan Arubiano ta cuminsa siña e idioma for di klas 5 di scol basico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1291007560|titulo=Languages on Aruba}} {{References}} }} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Idioma]] ----------------------------------------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Hilda de Windt-Ayoubi''' ( ) ta un lingwista, traduktor, outor, poeta, kolumnista i papiamentista di [[Kòrsou]]. lingwista, poeta, pintor i traduktor di The Prophet di Kahlil Gibra == Bida == Hilda Ayoubi a nase i lanta na Kòrsou. Famia di 5 yu muhe di mayornan di Libano. Hilde de Windt-Ayoubi a studia idiomanan ingles i spañó, tambe literatura. Na 2014 a sali e buki 'E Profeta', un tradukshon ku el a hasi di e buki ingles 'The Prophet', obra maestral di e eskritor Kahlil Gibran. Pa esaki el a risibí na 2014 un distinshon di 'The George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair' na e universidat di Maryland. Hilda a skirbi su promé poemanan na 1972, tempu ku e tabata studiante na Nijmegen, Hulanda. Despues e no tabata aktivo mas. Na desèmber 2007 el a kuminsá skirbi atrobe, pero tabata te na 2009, inspirá pa su kolega Robbie Griffith (†), ku el a bolbe kuminsá skirbi i publiká. Su poemanan na ingles, hulandes, spañó i papiamentu ta sali regularmente durante e último dékada den e korant Amigoe. She was born and raised in Curaçao. She was a secondary school teacher and a lecturer at the University in Curacao. Her works include Gedicht (2018) and Geef me je Taal (2019); for her Papiamento translation of Kahlil Gibran’s The Prophet (2014), she was awarded the Kahlil Gibran Chair at the University of Maryland. In 2019 she received UNESCO’s Certificate of Merit for her work on Papiamento.<ref>https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/translingualism-translation-and-caribbean-poetry/ Translingualism, Translation and Caribbean Poetry], Werkgroep Caraibische Letteren (2022)</ref> She writes in Dutch, French, English, Papiamento and Spanish. == Bibliografia == * ''La dislocación de los elementos oracionales y la elipsis en los refranes de La Celestina'' (2011, UoC) * ''Gedicht'' (2018?, kolekshon di poesia) * ''Geef me je taal. Dat ik je beter versta / Duna mi bo idioma. Pa mi por komprondé bo miho'' (2019) * ''Translingualism, Translation and Caribbean Poetry'' (2022, kolekshon di poesia multilingual huntu cu Piet Muysken) Hilda De Windt – Ayoubi, schrijfster, dichteres, columniste, kunstenares en hispaniste uit Curaçao. Ze is bekend vanwege o.a. haar vertaling in haar moedertaal Papiaments van het bekende boek The Prophet van Kahlil Gibran, CDL University Press, verschillende vertalingen van gedichten en haar jarenlange publicaties van gedichten in vier talen in de krant Amigoe op Curaçao. Ze presenteerde op deze middag ook haar Papiamentse vertaling van The Prophet die dit jaar wereldwijd haar 100-jarig bestaan viert en al in 105 talen, waaronder ook het Hindi, is vertaald.<ref>Henk Moeniralam,[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/papiaments-gedicht-moedertaal-van-hilda-de-windt-ayoubi-ook-in-sarnami-vertaald/ Papiaments gedicht ‘Moedertaal’ van Hilda de Windt-Ayoubi ook in Sarnámi vertaald], Werkgroep Caraibische Letteren (2023)</ref> I studied at the Catholic University in Nijmegen, nowadays named Radboud University. I also studied at UoC in Curacao, Dutch Antilles. I have a Master degree in Education with major in the Spanish Language and a Bachelor degree in Public Relations. Further on, I have a minor degree (LO) in English. I have been teaching the Spanish Language and Literature for more than 30 years at a secondary school and also have been teaching Didactics, Analysis of Methods, Spanish Grammar and Oral and Written Communication for more than eight year at University of Curacao. I translated "The Prophet" (by Kahlil Gibran) into the Papiamentu language. This translation was published by the Maryland University Press. For this translation I was granted an award by the George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair for Values and Peace, May, 2014. Further on, I attended an art Academy for four years. As part of a group exhibition I exhibited four times several of my paintings. I write poetry in six languages, Papiamento, Dutch, English, Spanish, Italian, and French. Recently my first poetry book illustrated with twenty of my paintings was published by LM Publishers in the Netherlands. I Master different languages, for example, Dutch, Spanish, English, Papiamentu. Currently, I am also studying different other languages, like Italian, Quechua. I am very interested in promoting and conserving Native Languages. Therefore, my poetry often focuses on native languages. In 2019, my second poetry book that focuses on language will be published. I belief that it is of utmost importance to focus more on Literature (specifically on creative writing) and Art in the education at school.<ref>[https://independent.academia.edu/HildadeWindtAyoubi Hilda de Windt Ayoubi]</ref> {{Appendix}} -------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Sidney M. Joubert''' (☆ [[1939]] na [[Kòrsou]]) ta un dosente, lingwista i papiamentista di [[Kòrsou]]. Na 2023 el a risibí e titulo di ''doctor honoris causa'' di [[University of Curaçao]] pa su kontribushon na [[idioma]] [[papiamentu]]. == Bida == == Bibliografia == * Dikshonario di verso Papiamento-Hulandes NOTES Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC March 20, 2023 REDAKSHON.<ref>[https://kikotapasando.com/2023/03/20/eredoctoraat-voor-sidney-joubert-bij-de-uoc-sidney-joubert-doctor-honoris-causa-bij-de-uoc/ Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC / Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC], Willemstad, 18 maart 2023</ref> Op 16 maart jl. werd tijdens een plechtige openbare zitting van het College van Decanen van de Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (UoC), aan de heer Sidney. M. Joubert, het eredoctoraat verleend. In een volle Aula opende de Rector Magnificus, dr. Francis de Lanoy, deze plechtige zitting, waarbij hij alle aanwezigen in de zaal welkom heette, in het bijzonder de heer Joubert en de twee paranimfen, mevrouw Lucille Berry-Haseth en de heer Edward John Joubert, die hem flankeerden tijdens deze plechtigheid. De decaan van de Algemene Faculteit, drs. Adriënne Fernandes, nam vervolgens het woord, en ging kort in op de redenen die voor de Algemene Faculteit aanleiding waren om de heer Sidney Milton Joubert voor te dragen als kandidaat voor het eredoctoraat. Zij gaf aan dat de heer Joubert over een tijdsbestek van vijftig jaar, zich bijzonder verdienstelijk heeft gemaakt voor de gemeenschap, op het gebied van taalkunde van het Papiamentu. Bovendien wees zij erop dat de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan is. Het eredoctoraat, zo vervolgde zij, wordt als welverdiend eerbetoon aan deze kandidaat verleend voor zijn zeer uitzonderlijke prestaties in het kader van culturele en academisch gerelateerde verdiensten. De heer Joubert, met zijn talrijke merites is van bijzondere betekenis voor de Algemene Faculteit, die taal, literatuur en cultuur centraal stelt, de lerarenopleiding Papiamentu aanbiedt en een leerstoel heeft gerelateerd aan het bestuderen en verwerven van Papiamentu. Het is dan ook niet verwonderlijk dat vanuit deze faculteit de rol van het Papiamentu als algemene omgangstaal in de Curaçaose samenleving, met deze erebenoeming, bekrachtigd en versterkt wordt. Vervolgens nam de Rector Magnificus het woord, die na verwijzing naar de mogelijkheid die de Landverordening Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (LuoC) biedt (art. 37 lid 2), de heer Sidney M. Joubert en zijn twee paranimfen naar voren riep om hen ten overstaan van het College van Decanen de bul te overhandigen. Prof. dr. Ronald Severing, verbonden aan de Algemene Faculteit, en promotor van Sidney Joubert bij deze plechtigheid, sprak bij de laudatio, lovende woorden uit, verluchtigd met een powerpoint, met afbeeldingen van werken van de heer Joubert. Hij gaf aan dat de heer Joubert een fervente taaldeskundige en in het bijzonder een verwoede Papiamentist is. Eerder was hij docent Spaanse taal- en letterkunde op de middelbare school en de UNA en tevens beëdigd vertaler en lexicograaf. Hij werd bij de oprichting van het overheidsbureau Sede di Papiamentu (1983) aangesteld om aan een vocabulaire van het Papiamentu te werken. Sindsdien zijn er van zijn hand ten behoeve van het Papiamentu, vocabulaires (1988, 1990) verschenen en verder woordenboeken in druk (1991, 1999, 2007), met supplementen (1997), een taalgids Papiamentu voor toeristen (1994), digitale woordenboeken (2002), online versies (Google Chrome, Microsoft Edge, Mozilla Firefox en Safari) en achtereenvolgende spellingcheckers Papiamentu voor Microsoft Office (2003-2014) Windows 98-8.1 (2001, 2007, 2014). Naast kenner van de taalkunde van het Papiamentu en de autoriteit op het gebied van de gemeenschappelijke Papiamentse woordenschat, is de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan, blijkens de omvangrijke driedelige gezamenlijke uitgave in het Papiamentu, Pa saka kara (1109 pp., 1983); ook verzorgde hij met auteursgroepen tweetalige Nanzi-boeken (2005, 2019). Hij is Papiamentu-connaisseur bij uitstek, getuige de talrijke publicaties van zijn hand en ook samen met lokale en buitenlandse deskundigen. Hij heeft zich bekwaamd en intensief ingezet voor het promoten van de studie, kennis en correct gebruik van het Papiamentu vanaf begin zeventiger jaren tot heden. Hij is ook medeverantwoordelijk voor de meer dan 400 woorden Antilliaans-Nederlands die in het Groene Boekje zijn opgenomen. Gedurende een aantal jaren, zijn de krantenteksten van het Antilliaans Dagblad en de Amigoe verzameld. Uit die verzameling zijn door onder andere de heer Joubert karakteristieke woorden geselecteerd die in het Groene boekje terecht zijn gekomen als: empaná, blenchi, dushi, karkó en snèkbar. Tevens is hij vanaf het begin (1999) tot recentelijk (2018) betrokken geweest bij de samenstelling van het Papiamentu-dictee en ook als jurylid van het jaarlijkse Diktado Nashonal Papiamentu in de aula van de UoC. De eredoctor is reeds meerdere malen eervol onderscheiden en heeft meervoudig eerbewijs mogen ervaren vanuit diverse maatschappelijke en academische instituties. Na de laudatio van zijn promotor kreeg dr. Sidney Joubert het woord van de rector. Hij liet weten dat toen hij van zijn benoeming op de hoogte werd gesteld, verrast was en zeer geëmotioneerd raakte. Hij dankte dan ook allen die betrokken waren vanaf de voordracht tot aan zijn benoeming. Hij vertelde hoe zijn belangstelling voor het Papiamentu begon. Dat gebeurde tijdens de colleges die hij volgde bij drs. Raúl Römer aan de Universiteit van Amsterdam. Raúl Römer onderzocht het Papiaments als toontaal. Joubert gaf voorbeelden als mata (plant) en mata (doden). Er was verschil in toon, hoog laag en laag hoog te horen. Op Curaçao werd Antoine Maduro zijn leermeester, waar hij ook mee samen werkte. Hij werd al snel door de overheid in twee opeenvolgende spellingcommissies voor het Papiamentu benoemd, in de commissie Römer en de commissie Jonis. Bij het Buki di oro, het gouden boekje met de officiële spelling van de overheid (2009), had hij ook zitting in de commissie die het werk voorbereidde. Na dit dankwoord en bijzonderheden over zijn werk, sloot de Rector Magnificus de officiële zitting. In het informele deel dat daarop volgde, spraken beide paranimfen de pas gedoctoreerde promotus toe. Lucille Berry-Haseth wees op haar lange vriendschap met de gepromoveerde en hun samenwerking op het gebied van Papiamentu. De laatste tien jaar hebben zij zich samen met een redactieteam beziggehouden met een verklarend woordenboek Papiamentu. Zij sloot af met een prachtige voordracht van het gedicht Oda na Sidney, dat zij eerder (2018) aan hem opdroeg. Vervolgens wist paranimf Edward John te vertellen dat zijn vader bekend stond als de leraar Spaans van het Peter Stuyvesant College. Hij vond het een eer dat hij de paranimf mocht zijn bij de promotie van zijn vader. Het informele deel werd afgesloten met een voordracht door Gregory Berry, die bij het publiek erg in de smaak viel met humoristische teksten uit de Papiamentu-literatuur van Guillermo Rosario, Pierre Lauffer en Elis Juliana. Het geheel werd afgesloten met een geanimeerde receptie op de patio van de Universiteit van Curaçao. {{Appendix}} ---------------- '''Frank Martinus Arion''', pseudónimo di '''Frank Efraim Martinus''' (n. [[17 di desèmber]] [[1936]] na [[Kòrsou]] - f. [[28 di sèptèmber]] [[2015]]) tabata un eskritor, poeta i lingwista [[Antias Hulandes|antiano]]. E tabata skirbi obranan tantu na idioma [[hulandes]] komo [[Papiamentu]]. Su obra mas famoso ta e novela ''Dubbelspel'' (Changá). E ta konosí tambe pa su investigashon di e orígen di Papiamentu i pa su empeño pa uso di Papiamentu komo idioma di instrukshon. == Biografia == Frank Martinus Arion a nase na 1936 i ta un di tres yu di Minuel Martinus Arion i Marina Jansen di bario di Buena Vista, [[Willemstad]]. Poko despues di su nasementu e famia ta muda pa [[Aruba]], unda su tata a wòrdu empleá pa e refineria [[Lago Oil & Transport Company|Lago]]. Ku kuater aña su mama i un ruman ta fayesé den un aksidente di tráfiko, despues di kual e ku su otro ruman a wòrdu mandá bek Kòrsou i alohá serka varios miembro di famia. Frank Martinus Arion a lanta den bario di [[Otrobanda]]. Fo'i skol básiko su talento pa skirbimentu a keda manifesta; den su último aña na skol básiko e ta gana e Premio Neerlandia pa e mihor ensayo na hulandes. Frank was een heel goede leerling. Hij mocht op de lagere school een aantal klassen overslaan. Durante su tempu na skol e ta kuminsa usa e nòmber Frank Efraim Martinus pa motibu di e laso ku su tata tabatin ku e [[partido polítiko]] [[Partido Nashonal di Pueblo|PNP]]. E no tabata deseá di wòrdu asosiá ku e aktivismo polítiko di su tata; te añanan 50 e ta usa su fam original pa publikashon di su promé obranan. Na kabamentu di skol sekundario na 1955, Arion ta muda pa [[Hulanda]] unda e ta studia idioma i literatura hulandes na [[Universidat di Leiden]]. Durante su temporada na universidat ela lanta e komunidat studiantil "Baranka Antilliana", kual tabata fungi komo refugio pa studiante prosedente di [[Antias Hulandes]], manera e mes. Tambe den e époka aki e tabata skirbi un seri di poema, kualnan a sali publika pa prome bes den e revista "Antilliaanse Cahiers" komo kolekshon titulá ''Stemmen uit Afrika''. ----- Na zijn schooltijd verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal- en letterkunde ging studeren aan de Universiteit Leiden. Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die, net als hijzelf, afkomstig waren uit de Nederlandse Antillen. Ook schreef hij in deze jaren een reeks gedichten, die in 1957 voor het eerst als bundel onder de titel Stemmen uit Afrika werden gepubliceerd in het tijdschrift Antilliaanse Cahiers. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het mede door hem opgerichte tijdschrift Encuentro Antilliano. Ook las hij regelmatig voor in het programma van de Nederlandse buitenlandse radio. Kort voor het einde van zijn studie onderbrak hij deze en keerde voor enige tijd terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij onderzoek deed naar de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiamentu. Hij publiceerde de resultaten van dit onderzoek in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch verder te studeren en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij het Instituut voor Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam.[2] Onder invloed van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel, waarin hij aan de hand van vier mannen die domino spelen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen in die tijd. Via de personages in de roman heeft Arion kritiek op de rebellen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen.[3] De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs. Arion doneerde het prijzengeld van 1000 ƒ aan de strijd tegen het apartheidsbeleid in Zuid-Afrika. In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam, waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin.[4] Vertaald met www.DeepL.com/Translator (gratis versie) de.wiki: Na zijn afstuderen verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal en Nederlandse letterkunde begon te studeren aan de Universiteit van Leiden . Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die net als hij uit de Nederlandse Antillen kwamen . Hij schreef in deze jaren ook een reeks gedichten, die in 1957 als bundel verscheen onder de titel Stemmen uit Afrika in het tijdschrift Antilliaanse Cahierswerden voor het eerst gepubliceerd. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het dagblad Encuentro Antilliano , waarvan hij medeoprichter was . Ook gaf hij regelmatig lezingen in het Nederlands buitenlands radioprogramma . Kort voor het einde van zijn studie brak hij het af en keerde voor een tijdje terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij zich bezighield met de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiaments. De resultaten van dit onderzoek publiceerde hij in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch zijn studie voort te zetten en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij de afdeling Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam . [2] Onder de indruk van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao, begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel , waarin hij aan de hand van het voorbeeld van vier dominospelende mannen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen op die tijd. Via de personages in de roman uit zich Arion kritisch over de opstandelingen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen. [3]De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en CW van der Hoogtprijs . Arion doneerde het prijzengeld van ƒ 1000 om de apartheid in Zuid-Afrika te helpen bestrijden . In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam , waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap van de stad. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin (in het Engels: "Farewell to the Queen"). [4] In 1975 ging Arion naar Zuid-Amerika, waar hij een aanstelling als docent aanvaardde aan een instituut voor de opleiding van leraren in de Nederlandse kolonie Suriname , die net onafhankelijk werd. Hier trouwde hij ook met zijn vrouw Trudi Guda, met wie hij twee kinderen zou verwekken. In 1980, na de machtsovername van Desi Bouterse , verliet het gezin Suriname en keerde terug naar Arion's thuisland Curaçao. Daar werkte hij aan de standaardisatie van het Papiaments en begon hij opnieuw onderzoek te doen naar de oorsprong ervan. Hij was vooral geïnteresseerd in de overeenkomsten tussen het Papiaments en de varianten van het Kaapverdiaans Creools, die worden gesproken op de eilanden voor de westkust van Afrika. Ook voerde hij campagne voor de invoering van het Papiaments als basisschooltaal op Curaçao, waardoor hij soms in conflict kwam met de lokale autoriteiten. In dit kader schonk hij in 1987 de particuliere basisschool Skol Humanistiko Erasmo , waar lessen werden gegeven in Papiaments. [5] Gedurende deze tijd begon Arion meer politiek betrokken te raken, wat culmineerde in de oprichting van zijn eigen partij, de Kambio Radical ("Radical Reversal", kortweg KARA) in 1988. KARA kreeg echter nooit genoeg stemmen om een ​​zetel in het parlement van het eiland te winnen. [6] In 1996 promoveerde Arion aan de Universiteit van Amsterdam. Zijn proefschrift was getiteld De kus van een slaaf. Papiaments West-Afrikaanse connecties en de oorsprong van het Papiaments en andere talen verkend. Hij bracht onder meer de stelling naar voren dat het Papiaments sterker dan voorheen bekend was beïnvloed door de geheime taal Guene, die door de plantageslaven van Curaçao werd gebruikt. Daarnaast heeft het Guene ook andere Caribische talen beïnvloed en zelfs de Engelse en Nederlandse taal. [7] == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doktoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (kontiniendo: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'') * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Mira tambe == * [[Gueni]] {{Commonscat|Frank Martinus Arion}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =191263500|titulo=Frank Martinus Arion}} {{References}} ;Lista di fuente * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3, pág. 405–410. * Wim Rutgers: ''Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba'', Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, pág. 272. * B. Jos de Roo: ''Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958'', Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam (2014), ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. Den: ''A History of Literature in the Caribbean''. Tomo 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia (2001), ISBN 90-272-3448-5, pág. 362. * ''Schrijver Frank Martinus Arion overleden''. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * ''Writer Frank Martinus Arion Passed Away'', Curacaochronicle.com (28 di sèptèmber 2015}}</ref> * ''Frank Martinus Arion geeft lintje terug'', Trouw.nl. (16 di desèmber 2008) }} {{DEFAULTSORT:Arion, Frank Martinus}} [[:Category:Ganador premio Cola Debrot]] [[:Category:Hende]] [[:Category:Kòrsou]] == Referensia == * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 407–408. * Wim Rutgers: Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba. 1. Auflage. Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, S. 272. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 408–409. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 410. * B. Jos de Roo: Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958. Hrsg.: Universiteit van Amsterdam. 1. Auflage. Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam 2014, ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. In: A History of Literature in the Caribbean. Band 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia 2001, ISBN 90-272-3448-5, S. 362. * Schrijver Frank Martinus Arion overleden. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * Frank Martinus Arion geeft lintje terug. In: trouw.nl. 16. Dezember 2008, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). == Weblinks == {{Commonscat}} [[:Category:Korsou]] [[:Category:Eskritor]] [[:Category:Hende]] Kort na de geboorte verhuisde het gezin naar Aruba, waar de vader een baan had aanvaard bij een plaatselijke oliemaatschappij. Toen hij vier jaar oud was, stierven Arions moeder en jongere broer bij een ongeval, waarna Frank en zijn zus werden teruggestuurd naar Curaçao, waar ze onderdak vonden bij verschillende familieleden. Zijn schrijftalent bleek al toen hij op de lagere school zat; in het laatste jaar van de basisschool won hij de Neerlandiaprijs voor het beste essay in het Nederlands. Tijdens zijn schooltijd begon hij de naam Frank Efraim Martinus voor zichzelf te gebruiken. De achtergrond was de politieke betrokkenheid van zijn vader bij de Nationale VolkspartijCuraçao, waardoor de naam "Arion" bekend werd bij veel bewoners van het eiland. Frank wilde echter niet geassocieerd worden met het politieke activisme van zijn vader; pas in de jaren vijftig gebruikte hij zijn oorspronkelijke achternaam weer voor de publicatie van zijn eerste werken. [1] '''Frank Martinus Arion''', seudónimo de '''Frank Efraim Martinus''' ([[Curazao]], [[17 de diciembre]] de [[1936]]-[[28 de septiembre]] de [[2015]])<ref name=fallece>{{cita noticia|título=Writer Frank Martinus Arion Passed Away|url=http://curacaochronicle.com/local/writer-frank-martinus-arion-passed-away/|fechaacceso=29 de septiembre de 2015|obra=curacao chronicle|fecha=28 de septiembre de 2015|idioma=inglés}}</ref> fue un escritor antillano. En 1955 se trasladó a los [[Países Bajos]] para estudiar letras neerlandesas en la Universidad de Leiden. En 1981 volvió a instalarse en su ciudad natal, tras residir unos años en [[Paramaribo]] ([[Surinam]]). Fue un fuerte promotor del [[papiamento]]. Hij werkte in Nederland , Suriname en de Nederlandse Antillen en schreef in het Nederlands en Papiaments . De roman Dubbelspel (nl) (1973) is zijn eerste boek en zijn grootste publiekssucces. == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' (Changa)<ref>[http://www.diegopuls.com.ar/index.php?option=com_content&task=view&id=112&Itemid=39&lang=es Doble juego, fragmento traducido al español (inédito)]; visitado el 21 de febrero de 2012</ref> *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doctoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (contiene: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'' * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Referencias== {{listaref}} == Link eksterno == *{{Enlace roto|1=[http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 página web sobre Arion del Fondo de las Letras Neerlandesas (en inglés)] |2=http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 |bot=InternetArchiveBot }} ------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Abraham Daniel Jesurun''' (n. [[20 di aprel]] 1839 na [[Korsou]] - f. [[20 di mart]] [[1918]] na [[Korsou]]) tabata un ....... [[Kòrsou]]. == Biografia == Jesurun a nase na aña 1939 na Willemstad. * Kasa ku Rachel David Capriles na 1880. * Na 1905 elegi Presidente di KVK Korsou. van 1884 tot 1919 In het grote boek over de History of the Jews of the Netherlands Antilles (1970) wordt Abraham Daniel Jesurun (1839-1918) ‘Curaçao’s then most cultured man’ genoemd, die verschillende talen in woord en geschrift beheerste. Hij wordt bijvoorbeeld een ‘specialist in Papiamento’ genoemd (Emmanuel & Emmanuel 1970, 1: 411, 454). Jesurun blijkt een belangrijk man geweest te zijn op Curaçao. Zo was hij secretaris-directeur van de Aruba Phosphaat Maatschappij, vele jaren voorzitter van de Kamer van Koophandel en Nijverheid en directeur van de Curaçaosche Bank. Ook is hij lid van de Koloniale Raad geweest en bestuurslid van het Geschied-, Taal-, Land- en Volkenkundig Genootschap te Willemstad. Voor al die activiteiten is hij onderscheiden: hij werd eerst ridder in de orde van OranjeNassau (1908), later officier (1913). In de serie ‘beroemde personen’ werd er in 1998 een postzegel met zijn beeltenis erop uitgebracht. <ref> ''Jan Noordergraaf'', [https://www.ivdnt.org/images/stories/onderzoek_en_onderwijs/publicaties/trefwoord/Papiaments_def.pdf Lexicografie op Curacao: Abraham Jesurun en zijn woordenlijst van het Papiaments (1898)]</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=it|oldid =129014577|titulo=Emilio Teza}} {{References}} }} [[:Category:Linguistica]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62275387|titulo=Dialect}} {{References}} }} [[:Category:Idioma]] ------- {{Variante|a}} [{Databox}} '''Pidgin''' ta e idioma ---------------- {{Databox}} E '''álfabèt latin''' ta un [[álfabèt|skritura alfabétiko]] foi kual den kurso di [[siglo]]nan a desaroyá un kantidat di álfabèt pa uso den kasi tur idioma skirbi den hemisferio oksidental, prinsipalmente na Nort i Sur Amerika, kasi henter [[Oropa]], Afrika supsahara i un kantidat di pais asiatiko na Oustralasia i Asia Sentral. E skritura latin tin e kantidat di usuario mas grandi na mundu. E skritura latin e ta forma e base di e [[Alfabèt Fonétiko Internashonal]] (IPA), i e 26 lèter mas komun ta e lèternan di e [[ISO basic Latin alphabet]]. E ta un álfabèt bikamaral di trinta lèter, kreá fin di siglo nuebe den imperio búlgaro (e aktual [[Nort Macedonia]]), pa e disípulonan di pader Cyrille òf posiblemente Clément d'Ohrid (e promé obispo di e iglesia ortodokso di [[Bulgaria]]) i ta basá riba e álfabèt [[Gresia|griego]] i glagolítiko. Ainda na komienso di siglo 21 ta usa e [[álfabèt siríliko]] den un kantidat di [[idioma slaviko]], entre otro búlgaro, masedoniano, [[idioma montenegrino|montenegrino]], servio, ukraniano, ruso i bieloruso. Bou influensia [[Rusia|ruso]] e ta komun tambe den hopi idioma ku no ta idioma slaviko manera [[kazachs]], [[idioma kirguis|kirguis]], [[tatar]] (idioma [[Turkia|turko]]), [[tajikistano]], [[idioma mongoles|mongoles]] inkluso hopi otro idioma chikitu. Te [[1859]] e tabata e skritura di e [[idioma rumano]] i den e antiguo [[Moldavia]] tabata skirbi e [[idioma moldaviano]] (un [[dialecto|dialekto]] rumano) ku un álfabèt siríliko. * Het Latijns schrift[1] is een alfabetisch schrift waarvoor in de loop der eeuwen een aantal alfabetten zijn ontwikkeld voor gebruik in vrijwel alle westerse geschreven talen, voornamelijk Noord- en Zuid-Amerika, bijna heel Europa, Sub-Saharaans Afrika en een aantal Aziatische landen in vooral Australazië en Centraal-Azië. Het Latijns schrift heeft het grootste aantal gebruikers ter wereld.[2] * '''Latin script''', also known as '''Roman script''', is a set of graphic signs ([[Writing system#General properties|script]]) based on the letters of the [[classical Latin alphabet]]. This is derived from {{cns|a form of the [[Cumae alphabet|Cumaean Greek]] version of|date=September 2021}} the [[Greek alphabet]] used by the [[Etruscan civilization|Etruscans]]. Several [[Latin-script alphabet]]s exist, which differ in graphemes, collation and phonetic values from the [[classical Latin alphabet]]. The Latin script is the basis of the [[International Phonetic Alphabet]], and the 26 most widespread letters are the letters contained in the [[ISO basic Latin alphabet]]. Latin script is the basis for the largest number of alphabets of any [[writing system]]{{sfn|Haarmann|2004|p=96}} and is the [[List of writing systems by adoption|most widely adopted]] writing system in the world (commonly used by about 70 percent of the world's population). Latin script is used as the standard method of writing in most Western, Central, as well as in some Eastern European languages, as well as in many languages in other parts of the world. ----------------- lz744kkw5xon8uvu2mzi9r6o6xpx7p0 203138 203137 2026-09-05T08:02:07Z Caribiana 8320 203138 wikitext text/x-wiki * [https://www.ea.aw/pages/wp-content/uploads/2019/09/Literatura-na-papiamento-havo.pdf Literatura na papiamento] nieuw: [[diptongo]] - [[triptongo]] - [[gramatika]] - [[frase]] - [[silaba]] - [[semántika]] - [[suheto]] - [[supstantivo]] - [[athetivo]] - [[verbo]] - [[vocal]] - [[consonante]] - [[sufiho]] - [[atverbio]] - [[koma]] - [[pronòmber]] - [[singular]] - [[plural]] ------------------------- {{Databox}} '''Galein''' ta un modo di papia idioma [[papiamentu]], usando un wega di lenga pa alterá e [[palabra]]nan. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehèmpel: "Mi ta bai kas" ta bira '''mi'''pi '''ta'''pa '''bai'''pa '''kas'''pa.<ref>[[Pierre Lauffer]], [https://www.dbnl.org/tekst/lauf001unse02_01/lauf001unse02_01_0036.php Un selekshon di palabra i ekspreshon. Deel 2], dbnl.org</ref> E tabata wòrdu yamá lenga p.<ref name=":0">[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 maart 1965</ref> E fenómeno di korumpí un lenga ta konosí komo un anti-lenga. ==Historia == Generalmente e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otro, ku no ta konosí ku e reglanan. E ta wòrdu usá mas tantu pa hubentut komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku galein. Na Kòrsou, e tabata wòrdu hopi bia konfundí ku [[gueni]], e idioma di katibu. Pero esensialmente e no tin nada di haber kuné. Galein ta un korupshon deliberá di papiamentu moderno normal, pa no wòrdu komprondé pa hende di afó. Personanan bakiá den galein tabata usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internato i kriá den institushonnan grandi tin biaha tabata papia galein ku mesun fluides ku papiamento.<ref name=":0"/> variante di e idioma papia di [[papiamentu]], usando un wega di lenga pa alterá e palabranan. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa. Internashonalmente e ta konosi komo un anti-lenga. , manera "Jerigonza". Den e wega di lenga [[palabra]]nan na papiamentu ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un [[sufiho]] fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di [[konsonante]] di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokal (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa Por ehèmpel, e frase “e no sa” por bira * agregando un silaba patras (sufiho) - '''e'''hay '''no'''hay '''sa'''hay * usando un silaba dilanti (prefiho) - ay'''e''' ay'''no''' ay'''sa''' * birando e leternan di un silaba ku sufiho - '''e'''ay '''on'''ay '''as'''ay '''Galein''' ta un wega di lenga of anti-lenga den kua [[palabra]]nan na papiamentu ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokál (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. Por ehèmpel, “e no sa” lo bira “ehay oesday otnay owknay”. aye ayno aysa - aye onay asay Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E ta wòrdu usá mas tantu pa hubentut komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Galein. {{Databox}} '''Galein''' ta un modo di papia cu ta wordo aplica na e idioma [[Papiamentu]], unda ta korumpi .... E ta hopi bia ta wòrdu konfundí pa habitantenan di stat ku Gueni, e idioma di katibu. Pero esensialmente e no tin nada di haber kuné. Galein ta un korupshon deliberá di Papiamentu moderno normal, pa no wòrdu komprondé pa hende di afó. E forma mas simpel ta unu den kua e vokal di kasi tur sílaba ta wòrdu ripití ku un “p” promé kuné. Cas ta bira “cas”’’pa “mi mi”’’pi weta wepe-tapa. Pa e motibu aki, e ta wòrdu yamá tambe p-idioma. Maestronan den galein ta usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internat i criadanan den institucionnan grandi tin biaha ta papia galein mes fluido cu papiamento. Cas mi weta -> '''cas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa '''Galein''' wordt door stadsmensen vaak verward met [[Gueni]], de slaventaal. Maar het heeft er in wezen niets mee uit te staan. Galein is een opzettelijke verbastering van het normale hedendaagse [[Papiaments]], om door buitenstanders niet te worden verstaan. De eenvoudigste vorm is die, waarbij van ongeveer elke lettergreep de klinker wordt herhaald met een ''p'' ervoor. Cas wordt '''cas'''pa '''mi mi'''pi weta wepe-tapa. Het wordt om deze reden ook wel p-taal genoemd. Meesters in het galein bedienen zich van veel ingewikkelder herhalingen. Meisjes op internaten en dienstmeisjes in grote inrichtingen spreken galein soms even vlot als papiaments.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 maart 1965</ref> Teneinde te voorkomen, dat de meester hun gesprek zou kunnen volgen, hadden de slaven de gewoonte het Papiamentu opzettelijk te vervormen door bijvoorbeeld van ieder lettergreep de klinker te herhalen met een medeklinker ervoor. Een zin als: mi ta weta (ik zie) kan dan gaan luiden: mipi tapa wepetapa. Snel uitgesproken is deze "taal" alleen door ingewijden te verstaan.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120173503/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=370&lang= Galein], Encyclopedie van Curaçao</ref> Pig Latin (Igpay Atinlay) ta un wega di idioma òf cant den kua palabranan na ingles ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokál (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. Por ehèmpel, “e no sa” lo bira “ehay oesday otnay owknay”. Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E referensia na Latin ta un mal nòmber deliberadamente; Latin di Porko ta simplemente un forma di argot òf jargon ku no ta relashoná ku Latin, i e nòmber ta wòrdu usá pa su konotashonnan ingles komo un idioma straño i ku ta zona stranhero. E ta wòrdu usá mas tantu pa muchanan chikitu komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Latin di Porko.[2] [[:Kategoria:Idioma]] Bovendien werd het 'Galein' als een geheimtaal gebruikt, maar dit is geen oorspronkelijke taal, doch slechts een verbastering van het Papiamentu om niet door buitenstaanders begrepen te worden (Brenneker, 1971:529)". afunesto. 'Galein' no ta eksklusivamente un fenómeno di papiamentu. Den e paisnan ku ta rondoná nos tambe nan konosé i no ta nada straño ku ta di nan mes nos tin e. Pa no insumi muchu espasio dje diario aki, mi a sita solamente di Cuba. Don Esteban Pichardo, Pichardo Novisimo, 1953, paginanan 405/406: "Jerigonza.<ref>auteur=[[Antoine Maduro|A.J. Maduro]]. Remitido Erornan. "Amigoe". Curaçao, 18-07-1984, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 26-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643043:mpeg21:p006</ref> Aqui se aplica acierto modo revesado de hablaro lenguaje complicado de manera que otros no lo entiendan. Las mismas palabras denuestro idioma con un agregado pospuesto o antepuesto constituyen lajergacon que los muchachos, negros y algunas personas vulgares pierden el tiempo, creyendo sandiamente que es imposible comprenderlos. Las principales jerigonzasson, con las silabas pa, pc, pi, po, pu, agregando a cada silaba de lavoz castellana una de estas de la misma vocal, e.g.: * pu sa-pa bes-pe la-pa Je-peri-pi gon-po za-pa?" Presis manera nos ta us'é na Körsou. Nan ta us'é tambe ku e agregadonan: pina (esta: tu-pina) i tambe ku: gara, guere, guiri, gordo, guru (esta:tu-guiru etc.). Konklushon: papiamentu di gueni na Körsou ta basa riba fantasia, e grafia 'gene' ta pone hende pronunsia e palabra aki robes, galein no tin nada di lenga sekreto kune. --- es.wiki: Jerigonza Gibberish, geringonza, òf geringozo ta un forma di abla hunga den kua sílabanan ta wòrdu insertá repetidamente entre palabranan. Originalmente, “gibberish” tabata wòrdu usá pa deskribí kualke idioma ku ta den mal smak, kompliká, i difísil pa komprondé,[1] pero ku tempu su nifikashon a kambia pa e forma spesífiko di insershon. Ademas di entretenimentu, e por wòrdu usá tambe komo un manera di kodifiká e mensahe (cryptolalia) di manera ku otro hendenan serka di e oradornan ku no ta kustumbrá ku e forma di papia aki no por komprondé kiko e oradornan ta bisando. E formanan aki ta wòrdu usá komo wega òf entretenimentu den paisnan di abla spañó manera Spaña i Latino Amérika. Uso Despues di kada sílaba, e zonido “p” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Despues di kada vokal, e zonido “i” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Despues di kada vokal, e zonido “f” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Den vários region di Mexico, e último variashon hunga aki ta hopi popular bou di muchanan, asta risibí e nòmber “papia na Efe.” en.wiki *(cant):Un cant (hulandes: anti-taal) ta e jargon òf idioma di un grupo, hopi biaha empleá pa ekskluí òf gaña hende pafó di e grupo.[1] E por wòrdu yamá tambe un kriptolekto, argot, pseudo-idioma, anti-idioma òf idioma sekreto. Kada término ta diferensiá un poko den nifikashon; nan usonan ta inkonsistente. *language game: Un wega di idioma (tambe yamá un cant, idioma sekreto, ludling, òf argot) ta un sistema di manipulá palabranan papiá pa hasi nan inkomprendibel pa un oyente no entrená. Weganan di idioma ta wòrdu usá prinsipalmente pa gruponan ku ta purba di skonde nan kombersashonnan pa otronan. Algun ehèmpel komun ta Pig Latin; e famia Gibberish, prevalente na Merka i Suesia; i Verlan, papia na Fransia. Un difikultat komun ku weganan di idioma ta ku nan ta wòrdu pasá oralmente; miéntras ku por hasi tradukshonnan skirbí, hopi bia nan ta imperfekto, pues e ortografia por varia hopi. Algun frakshon ta argumentá ku palabranan den e lenganan papia aki mester wòrdu skirbí simplemente manera nan ta wòrdu pronunsiá, miéntras ku otronan ta insistí ku e puresa di idioma ta eksigí ku e transformashon ta keda visibel ora e palabranan ta wòrdu impartí riba papel. {{Appendix|1=|2= '''Literatuur''' * Martinus, Frank (1996), ''The kiss of a slave: Papiamentu’s West-African connections'', Universiteit van Amsterdam * Hartog, Johannes (1961, p 433), ''Curaçao: Van kolonie tot autonomie III, Vol.I,'', De Wit. '''Bronnen en voetnoten''' * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=|titel=|oldid=|datum=}} {{References}} }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Hulandes Caribeño''' of '''Hulandes Antiano''' ta un variante di [[idioma]] [[Hulandes]] cu a desaroya? na e [[Islanan ABC]], islanan perteneciente na Caribe Hulandes. Por considera esaki como un dialecto regional di Hulandes.? Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. == Contexto == E poblashon lokal i papiadónan hulandes riba Islanan ABC tabata papia i skirbi hulandes mesklá ku konstrukshonnan i palabranan for di papiamentu i otro idiomanan: “hopi plaka verdienen” (pap.: hopi sèn); “kabrieten in de koor” (Pap.: cabritonan den cura); y “een pastechi eten” (Come un pastechi) (Pap.: pasty). E uso aki a bira konosí komo Hulandes Antiano.<ref>[[Ronald Severing|Severihng, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden], literatuurgeschiedenis.org</ref> E norma den polítika di gobièrnu pa loke ta trata hulandes a kambia. E norma di idioma no ta limitá mas na Hulanda, sino tambe na Vlaanderen i e teritorionan den eksterior: e islanan kaminda palabranan hulandes antiano a originá ku no ta aparesé na Hulanda mes, i tambe na Sürnam independiente, kaminda ta usa hulandes surinam. E atenshon kresiente aki pa variedatnan di hulandes, pa multilingualismo, i pa interpretashon kultural a kondusí na inklushon di palabranan for di hulandes karibense den e vokabulario ofisial di e idioma hulandes. A base di un base di dato di palabra di korantnan na idioma hulandes riba e islanan, a hasi un selekshon di mas ku 400 palabra. E palabranan Hulandes Caribense aki, cu a wordo agrega na e Buki Berde di 2015, no ta aparece den Hulandes Standard. Por haña palabranan manera dushi (dushi, dushi), botika (botika kombiná ku botika), ayó (saludo), i eilandsraad (un tipo di konseho munisipal riba e islanan). Anteriormente, na 2005, alrededor di 500 palabra hulandes surinam a aparesé den e lista aki: afingisoep (sòpi di yuka), husselen (scrabble) i Sranan (krioyo surinam). Komo ku Antia no ta eksistí mas i Sürnam, ku Hulandes komo idioma ofisial, a bira miembro asosiá di Union di Idioma Hulandes, e término Hulandes Karibense ta wòrdu usá mas i mas pa e idioma Hulandes riba e islanan i na Sürnam. {{Appendix}} ----- Caribisch-Nederlands is de taalvariant van het Nederlands die gesproken wordt in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Deze variant wijkt op verschillende punten af van het Europees-Nederlands, zowel in uitspraak als in woordkeuze en grammatica. Op de Benedenwindse Eilanden (Aruba, Bonaire, Curaçao) is Papiaments de meest gesproken moedertaal, terwijl op de Bovenwindse Eilanden (Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius) Engels vaker de moedertaal is. ==Verschillen met Europees-Nederlands==: *Uitspraak: Er zijn verschillen in de uitspraak van klinkers en medeklinkers, en de intonatie kan anders zijn. * Woordenschat: Er zijn specifieke woorden en uitdrukkingen die in het Caribisch-Nederlands gebruikt worden, maar niet of minder vaak in Europees-Nederlands. * Grammatica: Er kunnen kleine grammaticale verschillen zijn, bijvoorbeeld in de volgorde van woorden of in het gebruik van bepaalde werkwoordstijden. * Invloed van andere talen: Papiaments: Op de ABC-eilanden heeft het Papiaments een grote invloed op het Nederlands. Veel Caribisch-Nederlandse woorden en uitdrukkingen zijn ontleend aan het Papiaments. Engels: Op de Bovenwindse eilanden heeft het Engels een grotere invloed. Ook hier zijn er invloeden merkbaar in de woordenschat en grammatica. * Onderwijs: In het basisonderwijs op de Benedenwindse eilanden wordt steeds meer onderwijs gegeven in het Papiaments. Het Nederlands wordt vaak als vreemde taal aangeboden. In het middelbaar onderwijs is het Nederlands wel de instructietaal. Op de Bovenwindse eilanden wordt in toenemende mate Engels gebruikt als instructietaal, ook in de Nederlandstalige scholen. * Conclusie: Caribisch-Nederlands is een levendige en diverse taalvariant die zich aanpast aan de lokale context en invloeden van andere talen ondergaat. ------ Hulandes ta un idioma oficial den Caribe Hulandes.<ref>https://taalunie.org/dossiers/22/nederlands-in-het-caribisch-gebied-en-suriname ]</ref> Omdat Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk geen omgangstaal is, maakt het onderwijs daar de omslag van moedertaalonderwijs Nederlands naar een vreemde taal aanpak. Hulandes semper tabata un idioma minoritario. Habladónan di Papiamentu tin bia ta konsiderá e Antianonan di abla Hulandes komo show-off, imitadó di e Hulandesnan. E label ey ta mas fuerte ora hende no ta dispuesto pa papia Papiamento. <ref>Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> Hulandes Antiano ta wòrdu distinguí for di Hulandes Standart pa e aksento. Bakhuis ta agregá ku Antianonan tambe ta agregá palabranan Papiamentu, ta konhugá verbonan Papiamentu na e manera Hulandes, i ta usa zonidonan típiko. Esaki ta conduci na frasenan manera: “Ai no,” “mi tin” “hopi,” “sakeerd” hopi potret pero nan ta “hodidu”! -- nl.wiki:[[:nl:Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden]]Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. Op de Benedenwindse ABC-eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) is de moedertaal vaak Papiaments, en op de Bovenwindse SSS-eilanden (Sint Maarten, Saba en Sint Eustatius) Engels. {{Appendix}} '''Caribisch‑Nederlands''', ook wel bekend als '''Antilliaans Nederlands''', is een in de ABC‑eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) gesproken vorm van het Nederlands, die sterk beïnvloed is door talen zoals Papiamento en Spaans. Het wordt gebruikt door Nederlandssprekenden op de eilanden, en bevat vaak woorden en zinsconstructies uit het Creooltaal Papiamento en regionale varianten. ==Gebruik en kenmerken== Spraak en schrijfwijze van Nederlands op de ABC‑eilanden mengen reguliere Nederlandse zinnen en woordenschat met Papiamentstalige of lokale uitdrukkingen. Voorbeelden hiervan zijn: * “hopi plaka verdienen” (veel geld verdienen) * “kabrieten in de koraal” (geiten op de erf) * “een pastechi eten” (een pasteitje eten) Dergelijke constructies behoren tot typische voorbeelden van Antilliaans Nederlands, waarin Papiamentse woorden (zoals hopi, plaka, pastechi) direct geïntegreerd zijn in het Nederlands. ==Sociolinguïstische context== In de lagen van de bevolking waar Nederlands als thuistaal wordt gesproken — vaak binnen families of in het onderwijs — wordt deze variant beschouwd als “tropisch Nederlands”. Sprekers worden in Nederland soms als dialectisch afwijkend ervaren en kunnen als “makamba” (Nederlander) worden bestempeld, vooral wanneer zij geen Papiamento spreken.<ref name="ntr">Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> De variant is te herkennen aan: *het gebruik van Papiamentse werkwoorden en woorden, *typische accenten, klankkleur en uitspraak, *de toepassing van regionale grammaticale structuren, zoals in: Ai no, ik heb hopi veel foto’s gesakeerd, maar ze zijn hodidu! == Aantal sprekers en taalgebruik == Hoewel het Nederlands in de Caribische delen van het Koninkrijk officieel is, wordt het meestal als tweede of derde taal gebruikt: in het dagelijks leven domineren Papiamento, Spaans en Engels. Op Bonaire is Nederlands moeders­taal voor ongeveer 15 % van de bevolking (2021), Spaans is even frequent; op Sint Eustatius en Saba ligt dat rond 4 % <ref>https://longreads.cbs.nl/the-caribbean-netherlands-in-numbers-2022/what-percentage-of-the-population-speaks-dutch/</ref> ==Identiteit en perceptie== De variëteit speelt een rol in identiteitsconstructie. Nederlandssprekende Antillianen voelen zich soms “niet helemaal thuis” in Nederland of in de Papiamentstalige gemeenschap, juist vanwege de gemengde taalstijl. Taalpuristen waarschuwen tegen het gebruik van Engelse of Spaanse leenwoorden in Papiamento, terwijl anderen juist blij zijn met de talenmix als onderdeel van de lokale identiteit.<ref name="ntr"/> == Vergelijking met andere niet-Europese Nederlandsvarianten == Nederlands wordt ook gesproken in de Caribische special gemeenten (Bonaire, Sint Eustatius, Saba), maar daar zijn andere varianten gangbaar, bijvoorbeeld Virgin Islands Creole Dutch. Die heeft, net als Antilliaans Nederlands, een sterke mix met andere talen.<ref>Welmoed Ventura, https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/gelijkenis-deens-antilliaans-creole-dutch-en-sranantongo/ Gelijkenis Deens-Antilliaans Creole Dutch en Sranantongo]</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Na [[Aruba]]''' e presencia di '''idioma Spaño''' ta significativo. E pais Caribense, cu [[Hulandes]] y [[Papiamentu|Papiamento]] como [[idioma ofisial|idiomanan oficial]], tin un gran cantidad di hablante di [[Spaño]]. Segun e censo di 2000, Spaño ta e di dos idioma mas papia riba e isla, despues di Papiamento. == Hablante di Spaño == Segun datonan di Censo 2010, 13.710 residente di Aruba ta papia Spañó como nan [[Lenga materno|idioma materno]].<ref>{{citeer web|url=https://www.cervantes.es/imagenes/File/espanol_lengua_viva_2019.pdf |titel=El Espanol: una lengua viva. Informe 2019|uitgever=Instituto Cervantes, pag. 9|datum= }}</ref> Na 2017 hablante di Spañó tabata representa 12.6% di e poblacion.<ref>{{citeer boek|nombre=Jesús|apellido={{v|Guanche}}|nombre2=Carmen|apellido2={{v|Corral}}|title=Diccionario etnográfico. Los pueblos del Caribe Insular y de México-Centroamérica|volume=Tomo I|year=2017|editorial=RUTH|isbn=9789590618154|capítulo=Cap. 5}}</ref> Esaki ta relaciona cu e emigrantenan for di paisnan hispano. Segun pais di origen e percentahe tabata, entre otro, 9.1% di [[Colombia]], 4.1% [[Republika Dominikano|Republica Dominicano]], 3.2% [[Venezuela]] i 1.1% [[Peru]].<ref name="cia.gov">{{en}}{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |title=Aruba |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |access-date=}}</ref> Si conta tur esunnan cu por comunica den Spaño, e cantidad total di hablante ta yega aproximadamente 93.500, o sea 85% di e poblacion Arubano. Pero solamente un di cada cinco persona ta uza Spaño como nan unico [[idioma]]. == Spaño den bida publico == No obstante di no ta un idioma oficial, e uso di Spaño ta sirbi metanan practico y ta extende den hopi aspecto di bida publico, reflehando su papel como idioma di contacto, identidad y comunicacion den e contexto multicultural di Aruba. E isla su proximidad cu [[Venezuela]] y [[Colombia]] y e fuerte contactonan religioso, comercial y cultural durante siglonan a contribui pa e uzo continuo na Aruba di Spaño.<ref>{{cite book|author=Ramirez, Catherine|title=La escogencia del idioma Español en el perfil de asignaturas en las escuelas de MAVO de Aruba|year=2016|editorial=[[Universidad de Curazao]]|url=https://www.worldcat.org/es/title/1029733877|location=Willemstad, Curacao}}</ref> Segun [[Johan Hartog|Hartog]] e influencia Spaño ta mas tanto notabel den e variante Arubano di Papiamento cu den e variantenan di Corsou y Boneiro.<ref name="Hartog"/> Den e sistema escolar, Spaño ta un materia obligatorio desde enseñansa basico, cuminsando den e di cinco klas bay dilanti.<ref>{{citeer web|auteur=Organización Panamericana de la Salud|titel=Aruba, perfil de país|url=https://www3.paho.org/hq/dmdocuments/2010/Salud_en_las_Americas_2007-Aruba.pdf|datum=2007 }}</ref><ref>Ministerio di Enseñansa di Aruba. Curriculum y Idioma den Sector Escolar.</ref> Ademas, varios canal di television for di Venezuela ta wordo ricibi sin problema riba e isla, ofreciendo noticia, entretenimento y programacion educativo na Spaño. Hopi radioemisora local ta inclui musica cu canto di [[Latinoamérika|Latino America]] den nan programacion, y den algun caso, ta transmiti programanan na Spaño. Den sector comercial, hopi empleado den tienda, restaurant y servicio publico ta comunica cu clientenan hispano den nan idioma nativo. Ora cu hende yega na un loket, e probabilidad ta halto cu nan por haci pregunta o haya informacion na Spaño. [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia catolico]] cu un comunidad grandi riba e isla ta ofrece misa regular na Spaño. Den algun bario, specialmente caminda comunidadnan hispano ta concentra, por tin borchi informativo cu dos of mas idioma, incluyendo Spaño. == Aspectonan sociolinguistico == Pa hopi residente, particularmente e migrantenan hispano di Colombia, Venezuela y Republica Dominicano, Spaño ta sigui sirbi como idioma principal na cas, den relacionnan familiar y comunidad religioso.<ref>Central Bureau of Statistics Aruba (2017). Migration and Population Report.</ref> Na nivel popular, Spaño ta keda un idioma di preferencia pa comunicacion informal den bario, mercado y luganan publico. Turistanan hispano, cu ta forma un porcion importante di e [[turismo]] entrante, tambe ta contribui na su visibilidad den bida diario Arubano. E [[multilingualismo]] na Aruba ta stimula un nivel halto di dominio pasivo di Spaño: hopi Arubiano por compronde Spaño aunke no ta papi’é activamente. E situacion aki ta refleha un [[diglosia]] dinamico, caminda Spaño ta sirbi mas na nivel informal y comunicativo, mientras cu Hulandes y Papiamento ta predomina den situacionnan formal, educativo y gubernamental. == Influencia di Spaño riba Papiamento den siglo 21 == E idioma oficial Papiamento ta un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu ta nace durante e periodo colonial for di e mescla di Spaño, [[Portugues]], Hulandes, [[Ingles]], [[Frances]] i Arawak. Gran parti (70%) di su vocabulario tin origen Spaño.<ref>[[Ronald Severing|Severing, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden#:~:text=Door%20hun%20geografische%20ligging%20en,eilanden%20genoemd%2C%20is%20het%20Papiaments. ''Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden''], literatuurgeschiedenis.org</ref> E isla di Aruba tabata pa mas cu un siglo parti di Imperio Spaño promé cu el a wordo cede na e Imperio Hulandes na aña [[1636]].<ref name="Hartog">{{cite book|author=[[Johan Hartog|Hartog, Johannes]]|title=Aruba: A Short History|year=2003|publisher=De Wit & Van Dorp Stores}}</ref> Aunke Papiamento ta ser considerá un idioma stabil, hopi [[Arubiano]] ta sinti cu su presencia ta birando menos, particularmente den contactonan cu emigrantenan hispano. Investigacion sociolinguistico a mustra cu e preocupacion no ta basa riba un cambio real, sino riba un “menasa simbolico” cu ta relaciona cu identidad y inclusividad di pertenencia.<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref> Un tema cu ta surgi frecuente den discusionnan publico y escolar ta e supuesta “contaminacion” di Papiamento cu palabra y structuranan Spaño. Algun ciudadano ta boga pa un Papiamento “puro”, afirmando cu influencia stranhero, particularmente di Spaño, por afecta e caracter crioyo di e idioma. E sintimento aki ta bira mas fuerte ora cu migrantenan nobo no ta haci esfuerso pa siña y papia Papiamento, sino ta keda den nan idioma materno.<ref>Carroll, Kevin S. (2010). [https://www.researchgate.net/publication/283245487_Language_maintenance_in_the_Caribbean_Examining_perceptions_of_threat_in_Aruba_and_Puerto_Rico'' Language maintenance in the Caribbean: Perceptions of threat in Aruba and Puerto Rico''], researchgate.net </ref> Estudionan recien, manera esun di Kester y Buijink (2023), a conclui cu aunke hopi Arubiano ta expresá preocupacion riba e futuro di Papiamento, e idioma mes no ta duna señalnan di bay atras.<ref name="Kester"/> Su uzo a keda halto den bida escolar, gobierno y medionan local, y e mes a demostra capacidad pa integra [[neologismo]]nan sin perde su esencia. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=es|oldid =161207719|titulo=Idioma español en Aruba}} {{References}} ;Lista di fuente * Allen, R. (2002). ''The Spanish Caribbean''. Cambridge University Press. }} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Idioma]] ------------- {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] tríphthongos, literalmente: ‘ku tres zonido’ òf ‘ku tres tono’) ta un kombinashon di tres zonido vocal cu ta pronunciá den un solo [[silaba]]. Den un triptongo, e tres vocal òf semivokal ta sigui un tras di otro sin interrupshon, formando un zonido monosilabico. Den [[fonetika]], un triptongo ta resulta di un movimiento kontinuo pero suave di e organonan di artikulashon for di un zonido di vocal pa otro, den un sekuénsia di tres zonido. Na kontraste ku un [[monoftongo]], ku tin un so zonido, òf un [[diptongo]] ku tin dos, un triptongo ta kontené tres zonido vocal den un so silaba. Importante pa nota ku un triptongo no ta meskos ku un sekuénsia disilabico di un diptongo sigui pa un monoftongo, kaminda por tin mas ku un silaba. Por ehempel, den aleman feuer [ˈfɔʏ.ɐ] (‘kandela’), e sekuénsia vocal ta dividí den dos silaba, i no ta un triptongo. Un triptongo tipiko ta forma pa un semivokal, sigui pa un vocal nukleo, i sigui pa un otro semivokal (por ehempel: /i̯/ + /a/ + /u̯/). Por existí tanto triptongonan orál komo nasal. == Ejempelnan == Den [[Papiamento]], triptongonan no ta hopi komun, pero por haña nan den palabra manera: biai (for di biaiha) kaiu (for di kaiu) huai (for di huai) Den [[kastellano]] (spañol), por haña triptongonan den palabra manera: miau Uruguay cambiáis == Referensianan == Martínez Celdrán, Eugenio. Manual de Fonética Española. Ariel Lingüística, 2001. Ladefoged, Peter. A Course in Phonetics. Cengage Learning, 2014. Crystal, David. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Wiley-Blackwell, 2008. -------------------------- Diptongonan komun den Papiamento Diptongo Tipo Ejèmplonan Nota ai Kreshente bai, traishon, baikèl vocal débil (i) tras vocal fuerte ei Kreshente sei, beisbol, trein oi Kreshente boi, koi, sopi ui Kreshente puiro, spruit, fluit ia Dekreshente biaha, rabia, familia vocal débil (i) prome vocal fuerte ie Dekreshente piedra, biento, piedra io Dekreshente nacional, religion ua Dekreshente lengua, francua, guahe ue Dekreshente pueblo, fuerte, muerto uo Dekreshente cuota, suave, actuosa menos komun 🗣️ Nota riba tipo di diptongo: Diptongo kreshente: e vocal débil (i, u) ta antes di vocal fuerte (a, e, o) → zonido ta subi. Diptongo dekreshente: e vocal débil ta despues di vocal fuerte → zonido ta baha. {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E articulacion ta consisti di un transicion suave den e frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta wordo percibi como un zonido continuo den un solo silaba. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. == Diptongo den Papiamento == Den [[Papiamentu|Papiamento]], un diptongo por wordo forma di un di e siguiente combinacionnan: == Vocal debil (i, u) + vocal fuerte (a, e, o) == Ehempel: * i-a → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-a → us'''ua'''l, a-u → bl'''au'''w, * i-e → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-e → f'''ue'''rte, e-u → '''eu'''caristia, * i-o → od'''io''', o-i → b'''oi'''cotia, * u-o → d'''uo''', o-u → bl'''ou'''sa. == Dos vocal debil (i + u, u + i) == Ehempel: * i-u → hud'''iu''', u-i → fl'''ui'''t === Tipo di diptongo === Dependiendo di e direccion di e transicion vocal, un diptongo por ta dividi den: * diptongo creciente → b'''ie'''nto, p'''ue'''blo, rab'''ia''' * diptongo decreciente → '''ai'''re, '''au'''mento, n'''ei'''shi Nota cu ora e zonido '''i''' ta na final di palabra ta skirbi '''ay''', '''ey''', '''oy''', '''uy'''.<ref>E regla aki no ta aplicabel pa e [[Ortografia di papiamentu|ortografia uza na Corsou y Boneiro]].</ref><br> Ehempel: * '''ay'''= cay - bay - caray - gay (homber) * '''ey'''= aworey - p'esey - t'ey - bedey - batrey * '''oy'''= coy - morocoy - haudoy - gogoy * '''uy'''= huy - puy - cuy - spruy {{Appendix}} == Lista di referencia == * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. * Goilo, E.R. (2002). ''Gramática di Papiamento''. De Wit Stores N.V. * [[Sidney Joubert|Joubert, Sidney M.]] (2015). ''Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu''. [[Fundashon pa Planifikashon di Idioma]]. * SIL International (2004). ''Papiamentu Phonology''. Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). ''Ortografía de la lengua española''. Madrid: Espasa Libros. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------- Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E ta consisti di un transicion suave den frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta percibi como un zonido continuo den un silaba unico. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. ==Formashon di diptongonan den Papiamentu== Den Papiamentu, un diptongo por wòrdu formá di un di e sigiente kombinashonnan: Un vocal débil (i, u) + un vocal fuerte (a, e, o) ehempel: baiskel biaha fuerte Dos vocal débil (i + u, u + i) ehempel: fluit hudui riu Tipo di diptongo: kreshente i dekreshente Dependiendo di e direkshon di e transishon vocal, un diptongo por ta: Kreshente (glide → vocal nuklear): ora e vocal débil ta na prinsipio. ehempel: biento pueblo rabia Dekreshente (vocal nuklear → glide): ora e vocal débil ta na fin di e diptongo. ehempel: aire aumento neishi Ortografia den fin di palabra Ora e zonido i ta na fin di palabra komo parti di un diptongo, e ta wòrdu skibí ku y: ay, ey, oy, uy ehempel: ay: cay, bay, caray, gay (hòmber) ey: aworey, p'esey, t'ey, bedey, batrey oy: coy, morocoy, haudoy, gogoy uy: huy, puy, cuy, spruy Un hiato ta un sekuencia di dos vocal ku ta pronunsiá separá, es decir, kada vocal ta forma su mesun silaba. E zonido no ta flòu komo den un diptongo, sino ta parti klaramente den dos unidat silábiko. Un hiato ta forma tipikamente den e sigiente kasonan: Dos vocal fuerte: poeta, maestro, teatro Vocal fuerte + vocal débil acentuá: país, María, baúl Den kaso di hiato, e zonido ta interrumpí, i kada vocal ta tuma su propio énfasis den pronunsiashon. Referencia * Goilo, E.R. (2002). Gramática di Papiamento. De Wit Stores N.V. * Joubert, Sidney M. (2015). Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu. Fundashon pa Planifikashon di Idioma. * SIL International (2004). "Papiamentu Phonology". Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). Ortografía de la lengua española. Madrid: Espasa Libros. * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. --- == Diferencia entre diptongo y hiato den Papiamento == {| class="wikitable" style="text-align:left" width="75%" |- ! Tipo ! Combinacion<br> di vocal ! Ehempel ! Division<br> silabico ! Remarke |- |rowspan="6" style="background:#FFD700|Diptongo|| style="text-align:center" |i + a || biaha || bia-ha ||vocal debil + fuerte, un silaba |- | style="text-align:center" |u + e || fuerte || fuer-te || vocal debil + fuerte |- | style="text-align:center" |i + e || biento || bien-to || diptongo creciente |- | style="text-align:center" |e + i || neishi || nei-shi || diptongo decreciente |- | style="text-align:center" |u + i || hudiu || hu-diu || dos vocal debil, un silaba |- | style="text-align:center" |i + u || riu || riu || un silaba |- | rowspan="3" style="background:#FF9000| Hiato || style="text-align:center" |a + i || caida || ca-i-da || vocal fuerte + debil, dos silaba |- | style="text-align:center" |o + e || poeta || po-e-ta || dos vocal fuerte, dos silaba |- |style="text-align:center" | o + a || oasis || o-a-sis || dos vocal fuerte, dos silaba |- |} [[:Kategoria:Idioma]] Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea y cu no ta inseparabel. Pues e ta consisti di e articulacion di dos vocal, un tras di otro, sin interupcion, produciendo un transicion suave den e frecuencianan di zonido cual ta caracterisa cada un di e dos vocalnan. Fonologicamente, dos vocal cu ta articula di e manera aki ta forma parti di e mesun [[silaba]]. Dependiendo di e tono ta haci distincion entre un diptongo creciente y un diptongo decreciente.<br> Ehempel: ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “cu tres zonido”, òf “cu tres tono”) ta un forma cu ta forma parti di un [[palabra]]. Casi semper e lo ta un [[vocal]] será mas un vocal habrí sigui pa un otro vokal será, formando un “triptongo”. Den [[fonétika|fonetica]], un '''triftongo''' ta un combinacion di vocal monosilabico cu ta encera un movecion rapido pero suave di e articulador di un calidad di vocal pa otro cu ta pasa riba un tersera parti. Miéntras ku vokalnan “puru”, òf monoftongonan, ta wòrdu bisa ku nan tin un posishon di artikuladó di meta, diftongonan tin dos i triftongonan tres. Triptongo no mester wordo confundi cu secuencia disilabico di un [[diptongo]] sigui pa un monoftongo, manera na aleman "feuer" [ˈfɔʏ.ɐ] ‘kandela’, caminda e vocal final ta mas largo cu esnan hañá den triptongo. Triptongo (for di griego : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “ku tres zonido,” òf “ku tres tono”) ta e nòmber duná na e kombinashon di un zonido semivokal , un zonido vokal i un zonido semivokal emití den un solo esfuerso vokal. Triptongo ta wòrdu dividí den oral y nasal. Den un triptongo tres vocal (of semivocal) ta un combinacion di tres zonido vocal hunto, cu ta forma un zonido. ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[linguistica]], '''singular''' ([[latin]]: ''singularis'', cu ta nifica “unico” of “solitario”) ta un termino gramatical cu ta referi na un forma di [[palabra]] cu ta indica un solo hende, cos, obheto, luga of idea. E ta contrasta cu e forma [[plural]], cu ta referi na mas cu un. == Uzo di singular == E singular ta e forma standard di un palabra den e gran mayoria di idioma, sin ningun modificcion special. E cambio ta bin pa palabranan den plural. Mescos den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma singular ta basico, unda un sustantivo ta presenta su mes, sin indica cantidad. E ta sirbi pa nombra un solo entidad.<br> Ehempel: * buki → un buki * mucha → un mucha homber * rosa → un flor * idea. → un solo pensamentu == Relacion cu artikulo y adhetivo == Un sustantivo den singular regularmente ta acompaña pa un articulo singular (manera un, e) y adhetivo cu ta acordá cu género y número.<br> Ehempel: * e rosa dushi * un cas grandi == Cambio pa plural == Pa pone un sustantivo singular den forma [[plural]], Papiamento normalment ta agregá -nan na fin di palabra. Sinembargo, e regla aki tin espeshonalidadnan y depende di ortografia y uso. Ejèmplo: buki → bukinan ros → rosnan idea → ideanan == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Plural''' ([[latin]]: pluralis, ku ta nifiká “di más ku uno”) ta un termino gramatikal ku ta referí na un forma di palabra ku ta indiká más ku un hende, kos, lugá of idea. E ta kontrastá ku e forma [[singular]], ku ta indiká un solo ente. == Uso den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], forma plural ta forma derivá di un sustantivo singular pa indiká ku tin más ku un di esaki. Ehempel: * buki → buki''nan'' * ros → ros''nan'' * muchu → mucha''nan'' == Formacion di plural == Den ortografia di Papiamento, e forma plural generalmente ta forma pa agregá e sufijo -nan na e sustantivo singular. E regla ta aplica pa hende, animal, kos, lugar y tambe idea abstracto. Ehempel: * cas → kasnan * idea → ideanan * persona → personanan == Plural eksplisito y implicito == Papiamento tambe por indiká pluralidad den otro manera, manera pa medio di un palabra ku ta indiká kantidat (manera hopi, tur, algun), aunque e sustantivo keda den forma singular. Pero den uso formal, ta preferibel pa pone e palabra den forma plural. Ejèmplo: hopi hende tur mucha ta contento == Komparashon ku otro idioma == Den otro idioma, manera español of inglés, forma plural por envolví kambio di letra, agregashon di sufijo otro ku -nan, of regla irregular. E forma di plural ku -nan ta un karakterístika partikular di Papiamento. == Referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] '''Silaba''' (na inglés: ''syllable''; na hulandés: ''lettergreep'') ta un unidad ritmico di zonido den un [[palabra]]. Un silaba ta normalmente forma pa un solo [[vocal]] of un combinacion di [[consonante]] y vocal, cu ta wordo pronuncia manera un solo impulso di bos. Den [[linguistica]], e analisis di e silaba ta un aspecto esencial den [[fonologia]], [[ortografia]], y e forma di rima den [[poesia]]. E structura di silaba por varia segun idioma, pero tur idioma tin algun forma di silaba den su sistema linguistico. Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], silabacion ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra.<br> Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do == Structura di silaba == E structura general di un sílaba ta consisti di tres segmento agrupa den dos componente: * ''Onset'': Un consonante of grupo di consonante, obligatorio den algun idioma, opshonal of hasta restringi den otronan * ''Rima'': ta consisti di un: ** ''nucleo'': e vocal principal di e silaba (obligatorio) ** ''coda'': e consonante of grupo di consonantenan despues di e vocal (opshonal) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. * Bo: onset = "b", nucleo = "o" * Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * [[Jossy Mansur|Mansur, Jossy M.]] (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (di 7 edicion). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] Núkleo (ν): Un konsonante vokal òf silábiko, obligatorio den mayoria idioma Coda (κ): Un konsonante òf grupo di konsonante, opshonal den algun idioma, altamente restringí òf prohibí den otronan Un silaba por consisti di tres parti principal: * '''Onset''': e consonante of consonantenan na comienso (optativo) * '''Nucleo''': e vocal principal di e silaba (obligatorio) * '''Coda''': e consonante of consonantenan despues di e vocal (optativo) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. — Bo: onset = "b", nucleo = "o" — Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda [[:Kategoria:Linguistica]] Silabacion den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma di e silabanan ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra. Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do -------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[fonétika|fonetica]], '''consonante''' (na [[Ingles]]: ''consonant''; na [[Hulandes]]: ''medeklinker'') ta un [[zonido]] di bos, forma pa un coriente di aire cu ta topa cu un of otro obstaculo, sea parcial of total, den e tracto vocal (boca y garganta). E ta un di e dos tipo principal di zonidonan di bos, e otro ta e [[vocal]]. Contrario na un [[vocal]], un consonante ta rekeri un tipo di tapamento, estorbo, of contacto den boka, como na nivel di e labionan, e lenga, of e dente, pa forma zonido. E palabra “consonante” ta bini di [[Latin]] ''consonans'', cu ta nifica “zonido cu ta zona hunto” (''con'' = hunto, ''sonare'' = zona). Tradicionalmente, consonantenan ta wordo considera zonido cu no por existi sin un vocal acerca. == Aplicacion == === Papiamento === Den e idioma [[Papiamentu|Papiamento]], por haña varios consonante den uso diario. E cantidad di consonante por varia segun e dialecto, pero generalmente e siguiente letternan ta representa consonante den e alfabet: '''B, C, D, F, G, H, J, K, L, M, N, P, R, S, T, V, W, Y, Z''' E letter '''Q''' casi no ta wordo uza; generalmente e ta wordo substitui/suplantá pa 'K'. E letter '''X''' ta usa solamente den palabra stranhero. Tur palabra den Papiamento ta contene un of mas consonante, cu ta forma [[silaba]]nan hunto cu e vocalnan. {| class="wikitable" width="65%" ! colspan=2 | Vocal || Balor na Papiamento<br> {{ABW|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel || Balor na Papiamentu<br> {{CUW|bandera}}/{{BON|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel |- | colspan=2 | b || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ala, ca'''b'''a || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ibu, fa'''b'''or |- | rowspan=2 | c || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}} || style="text-align:center" | /s/ || mere'''c'''e, ha'''c'''i || style="text-align:center" | /s/ || '''C'''ecilia |- | elsewhere || {{IPA|/k/}} || '''c'''aminda, '''c'''la || style="text-align:center" | /k/ || '''C'''aracas |- | colspan=2 | ch{{ref|dig|b}} || {{IPA|/tʃ/}} || '''ch'''ikito || style="text-align:center" | /tʃ/ || '''ch'''api |- | colspan=2 | d || style="text-align:center" | /d/ || '''d'''ocumento, '''d'''al || style="text-align:center" |/d/ || '''d'''uru, '''d'''ede |- | colspan=2 | dj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/dʒ/}} || '''dj'''aca || style="text-align:center" | /dʒ/ || '''dj'''ente || |- | colspan=2 | f || style="text-align:center" | /f/ || '''f'''ama || {{IPA|/f/}} || '''f'''òrki || |- | rowspan=2 | g || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}}, final || style="text-align:center" | /x/ || '''g'''esto, ma'''g''' || style="text-align:center" | /x/ || mar'''g'''en, brù'''g''' || |- | before unstressed {{angbr|e}}, elsewhere || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''arganta, san'''g'''er || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''osa, man'''g'''el || |- | colspan=2 | h || {{IPA|/h/}} || '''h'''asta, '''h'''abilidad || {{IPA|/h/}} || '''h'''ari, '''h'''eru || |- | colspan=2 | j{{ref|loan|a}} || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''j'''ong, '''j'''as<br>'''J'''uan || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''J'''an Thiel<br>'''J'''ulia || Some places still maintain their old spelling, e.g. Salinja. Here the {{angbr|nj}} is pronounced {{IPA|/ɲ/}}. |- | colspan=2 | k || {{IPA|/k/}} || '''k'''ishiki, '''k'''ere || {{IPA|/k/}} || '''k'''enta, se'''k'''reto || |- | colspan=2 | l || {{IPA|/l/}} || '''l'''ista, '''l'''aba || {{IPA|/l/}} || '''l'''esa, k'''l'''a || |- | colspan=2 | m || {{IPA|/m/}} || '''m'''ucha, pre'''m'''io || {{IPA|/m/}} || '''m'''an, la'''m'''pi || |- | rowspan=2 | n || before {{angbr|co}}, {{angbr|cu}}, {{angbr|g}}, {{angbr|k}},<br>final except after stressed vowel || {{IPA|/ŋ/}} || ma'''n'''go, pa'''n''' || {{IPA|/ŋ/}} || a'''n'''ker, bo'''n''' || In Papiamento, {{angbr|c}} followed by {{angbr|o}} or {{angbr|u}} would be pronounced as a {{IPA|/k/}} (see below), thus having the same effect on the {{angbr|n}} as {{angbr|k}} would. |- | elsewhere || {{IPA|/n/}} || '''n'''atural, te'''n'''e, algu'''n''' || {{IPA|/n/}} || '''n'''echi, he'''n'''de, tempra'''n''' || |- | colspan=2 | ñ || {{IPA|/ɲ/}} || a'''ñ'''a, so'''ñ'''o || {{IPA|/ɲ/}} || ba'''ñ'''a, '''ñ'''apa || |- | colspan=2 | p || {{IPA|/p/}} || '''p'''ipa, ado'''p'''ta || {{IPA|/p/}} || '''p'''alu, sa'''p'''u || |- | colspan=2 | q{{ref|loan|a}} || {{IPA|/k/}} || '''q'''uesillo || {{IPA|/k/}} || '''Q'''uebec || |- | colspan=2 | r || {{IPA|/r/}} || te'''r'''a, '''r'''osa || {{IPA|/r/}} || ba'''r'''ba, pode'''r''' || |- | colspan=2 | s || {{IPA|/s/}} || '''s'''aya, '''s'''ucu || {{IPA|/s/}} || kru'''s''', pa'''s'''a || In Papiamento, the {{angbr|s}} has a {{IPA|/ʃ/}} sound in words ending in -sion. In Papiamentu, it is written as -shon. |- | colspan=2 | sc || {{IPA|/s/}} || adole'''sc'''ente, pi'''sc'''ina || || || |- | colspan=2 | sh{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''imis || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''ete || |- | colspan=2 | t || {{IPA|/t/}} || '''t'''in, '''t'''ata || {{IPA|/t/}} || '''t'''rapi, ri'''t'''mo || |- | colspan=2 | v || {{IPA|/b/}}<br>{{IPA|/v/}} || '''v'''iuda<br>di'''v'''orcio || {{IPA|/v/}} || '''v'''erbo, '''v'''itamina || |- | colspan=2 | w || {{IPA|/w/}} || '''w'''ega || {{IPA|/w/}} || '''w'''owo || |- | colspan=2 | x{{ref|loan|a}} || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || e'''x'''amen, cone'''x'''ion, refle'''x'''ion || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || || |- | colspan=2 | y || {{IPA|/j/}} || '''y'''ama, ha'''y'''a || {{IPA|/j/}} || '''y'''uda, ka'''y'''ente || |- | colspan=2 | z || {{IPA|/z/}} || '''z'''ona || {{IPA|/z/}} || '''z'''eta || In Papiamento, the {{angbr|z}} has a {{IPA|/s/}} sound in words ending in -eza, -anza or with a {{angbr|z}}. In Papiamentu, they are written as -esa and -ansa. |- | colspan=2 | zj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''eito || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''ar || | colspan=2 | ù || || || style="text-align:center" |/ʏ/ || b'''ù'''s, y'''ù'''frou |- | colspan=2 | ü || || ||style="text-align:center" | /y/ || h'''ü'''r |- |} == List di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (7th ed.). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Sustantivo''' (na [[Ingles]]: ''noun''; na [[Hulandes]]: ''zelfstandig naamwoord'') ta un tipo di [[palabra]] den gramatica cu ta sirbi pa nombra hende, luga, cos, idea, of otro ser, sea concreto of abstracto. E palabra “sustantivo” mes ta bini di [[Latin]] substantia, ku ta nifiká “substancia” of “loke ta di esencia”. == Rol den frase == Den un frase, un sustantivo ta generalmente e sujeto of e objeto di un verbo. E ta e elemento ku e verbo ta referí na dje, i regularmente ta precedí of sigui pa un [[artikulo]] (manera “un”, “e”, “esey”) of un [[adhetivo]]. == Clase di sustantivo == Sustantivonan por wordo dividí den varios kategoria: '''Sustantivo komun''': nombra hende, kos of lugá den manera general, por ehèmpel: mùsiko, buki, isla. '''Sustantivo propio''': nombra spesífiko pa hende, lugá of entidad, i ta skibí ku mayuscula, manera: Maria, Aruba, Google. '''Sustantivo konkretu''': nombra kos ku por wordo mira of tuma, manera: mesa, silla, barco. '''Sustantivo abstrakto''': ta referí na idea, sentimiento of estado, manera: amistat, libertat, konsenshi. == Género y número == Tur sustantivo den Papiamento tin un [[género gramatikal]]: ta òf masculino òf femenino. E género ta influenshá e forma di artikulo y adhetivo ku ta akompañ'é (por ehèmpel: e homber vs e muher). Tambe, sustantivonan por ta den forma [[singular]] (un solo) of [[plural]] (más ku un), manera: buki / bukinan, muchanan / mucha. == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. * Trupia, Sandro (1995). ''Linguistica generale e grammatica''. Zanichelli. [[:Kategoria:Gramatika]] [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------- {{Databox}} '''Kontakto di idioma''' en.wiki:Contacto di idioma ta sosodé ora ku papiadónan di dos òf mas idioma òf variedat ta interkambiá ku i influensiá otro. E estudio di kontakto di idioma ta wòrdu yamá lingwístika di kontakto. Kontakto di idioma por sosodé na fronteranan di idioma,[1] entre idiomanan di adstrato, òf komo resultado di migrashon, ku un idioma intrusivo ku ta fungi komo sea un superstrato òf un substrato. Ora ku papiadónan di diferente idioma ta interkambiá estrechamente, ta tipiko pa nan idiomanan influensiá otro. Kontakto intensivo di idioma por resultá den konvergensia òf releksifikashon di idioma. Den algun kaso un idioma di kontakto nobo por wòrdu kreá komo resultado di e influensia, manera un idioma pidgin, krioyo òf miksto. Den hopi otro kaso, kontakto entre hablantenan ta sosodé ku efektonan duradero na eskala mas chikí riba e idioma; esakinan por inkluí e prestamo di palabranan di prestamo, kalku, òf otro tipo di material lingwístiko. Multilingwismo tabata komun durante gran parti di historia humano, i awendia mayoria hende na mundu ta multilingual.[2] Hablantenan multilingual por partisipá den kambio di kódigo, e uso di vários idioma den un solo kombersashon. Métodonan for di sosiolingwístika[3] (e estudio di uso di idioma den sosiedat), for di lingwístika di korpus i for di lingwístika formal ta wòrdu usá den e estudio di kontakto di idioma. ---------- [https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250524.pdf Celebra ta de vez en cuando, trabao ta continuo], Bon Dia Aruba, Rubrica Asina bon Nos Papiamento ta? (24 di mei 2025) Como medio di comunicacion nos posicion ta diferente, ya cu nos ta para meymey di e desaroyo di nos idioma a base diario. Esey ta duna un obligacion extra, pasobra loke nos ta publica ta pasa bao wowo di miles di lector diariamente. Mihor nos percura anto pa skirbi di tal forma cu nos ta respeta loke tin, pero di otro banda ta mira lo valioso di e entrada continuo di palabra nobo den nos idioma y usa nan di forma apropia.Den e casi cuatro aña di existencia di e column aki, nos a toca un sinfin di tema, semper di forma critico, sin ofende ningun hende. Na ocasion di e promer aniversario, na augustus 2022, nos a publica un lista di e topiconan cu nos ta trata den e aña ey, di forma critico. Esakinan ta duna un bon impresion di e amplitud di e temanan y a la vez ta mustra cu ainda tur ta relevante. Un resumen: * Aki, akinan, akinanan... tocante uso innecesario y excesivo di ‘nan’ * Uso innecesario y excesivo di ‘wordo’ o ‘ser’ * Paso o pasobra? Papia y skirbi ta dos cos diferente * Atende cu... o atende? Atende un asunto cu un persona; no atende cu un asunto * ‘Encuanto di’ y ‘tocante di’, tambe ‘durante di’: uso incorecto y innecesario di e palabra ‘di’ Contra? O Contra di...? * Uso corecto di ‘na’ den diferente contexto; ki ora ‘den’ y ki ora ‘na’? * Palabra modifica incorectamente: ‘nombracion’, ‘comportacion’, ‘cargacion’ (nombramento; comportamento; cargamento) * Parha o pahra...? Un palabra modifica recientemente * Tabatin o tabata tin...? Kico ta corecto? * Gobernado o Gobernador... Ta usa e ‘r’ si of no? * Diferencia entre idioma papia y skirbi * Agradable o agradabel...? Tocante origen Portugues/Spaño di e variantenan Directiva o ‘Hunta di Directiva’ Con pa adopta termino corectamente * Ki ora un palabra ta bira ‘Papiamento’...? * E proceso di adopcion y adaptacion Reforza, enforsa, reenforsa...? Palabra adopta di diferente fuente, reemplazando palabra existente caba “Esey no tin di haber cu…?” Corecto, of no? Origen di e expresion Compromiso, compromis, compromise...? Mesun palabra, adopta di diferente banda * Di dje, den dje, di unda e ‘dje’ ta bin...? * Doble negacion: ki ora si y ki ora no? * Uso di distincion di genero masculino/femenino * Ortografia uniforme un reto...? Variedad di ortografia cu medionan ta haya di tur banda * Terminonan opuesto: ‘progresivo’ o ‘progresista’; ‘conservativo’ o ‘conservador’? * Entre ‘advertencia’ y ‘advertentie’; uso corecto of no? Curasha o encurasha...? Reforza o reenforza...? Uso corecto of no?Pret of leuk...? Eigenlijk of...? Influencia di Hulandes den Papiamento Pa of Pa...? Para o por...? Voor of door...? Origen di nos ‘pa’ * E la bay o el a bay? Kico ta corecto? * Tocante eror gramatical cu casi no ta ripara... ‘Loke ta’ o ‘loke cu ta’? * Paris o Parijs? Londen, London o Londres? Variedad den nomber geografico...Nacionnan Uni o United Nations; IMF o FMI...? Cual idioma tin preferencia...? * Entre desaroyo liber y formalisacion di idioma: ki rumbo pa tuma? Papiamento manera papia..., o skirbi? * Tocante uso di ‘es’, ‘esnan’, ‘esunnan’...‘Cune’ o ‘cu nan’: * Tocante erornan cu no ta detecta facilmente...Papiamento ta rico na diferente tipo di vocal; a traves di influencia diverso * Algo mas di nos herencia Portugues; un exploracion den nos vocabulario. Nota: si bo ta desea pa nos trata un tema specifico atrobe, o mas amplio, laga nos sa via reaccion riba Facebook, o un mail na bondia.aruba@gmail.com --------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Educacion Profesional Intermedio''' (EPI) ta enseñansa riba nivel MBO (''Middelbaar Beroepsonderwijs'') na [[Aruba]]. E ta encera ... Colegio EPI ta e unico instituto di enseñansa riba nivel MBO na Aruba., situa den Venusstraat 3 na Oranjestad?? == Colegio EPI == A funda Colegio EPI riba prome di augustus 1997. Ta ofrece educacion na nivel 3, 4 y 5 consistiendo di e unidadnan; Salubridad & Servicio, Economia, Hospitalidad y Turismo y Ciencia & Tecnologia.<ref>[https://24ora.com/na-colegio-epi-partido-futuro-a-gana-eleccion-cu-nuebe-asiento/ Na Colegio EPI partido FUTURO a gana eleccion cu nuebe asiento], 24ora.com (2 di december 2024 </ref> Na aña 2022 Colegio EPI a introduci ocho estudio nobo. Na tur por scoge entre 13 diferente estudio, manera: Allround medewerker Information Technology Systems and Devices, Expert Information Technology Systems and Devices, Elektrotechniek, Allround Assistant Business Services, Business Administration & Control Specialist, Certified Cook, Associate of Applied Science in Culinary Arts, Zelfstanding Medewerker Travel & Hospitality, Leidinggevende Travel & Hospitality, Associate Of Science Degree in Hotel and Restaurant Management, Verpleegkundige, Verzorgende y Social Pedagogische Medewerker. Colegio EPI ta conta cu mas di 2000 studiante y mas cu 74% di nan ta logra termina nan estudio cu exito. [[:Category:Enseñansa]] [[:Category:Aruba|Enseñansa]] ---------------------------- == Arte di Palabra == '''Arte di Palabra''' ta un competensia literario ku partisipashon di hoben di Aruba, Boneiru i Korsou. (zie nl.wiki) Meta di e evento ta pa promove amor pa cultura di idioma Papiamento y aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y e desaroyo di dominio di idioma. == Historia == E evento di Arte di Palabra ta existi for di aña 2000 i a cuminsa na Korsou. Ange Jessurun, consulente di Papiamento e tempo ey, a krea e evento pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y [[haiku]]. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. == Publikashon == *Pòtpurí Arte di Palabra 2009, kolekshon di e miho obranan propio 2000-2008 *Pòtpurí Arte di Palabra 2014, bundel van de beste eigen werken 2009-2013 *Pòtpurí Arte di Palabra 2019, bundel van de beste eigen werken 2014-2018<ref>{{citeer boek|url=https://data.swpportal.com/upload/books/files/pdf.php?hash=f612ef13d53ec151f70f21767b8546f4&filename=potpuri-arte-di-palabra-2019_inkijkexemplaar.pdf|taal=pap|werk=Arte di Palabra|titel=Pòtpurí Arte di Palabra 2019|datum=|bezochtdatum=10 september 2019}}</ref> nl.wiki:Arte di Palabra ta un kompetensia den Papiamentu pa hóbennan den enseñansa sekundario na Aruba, Bonaire i Kòrsou. Nacemento For di aña skolar 1998-1999 "Papiaments" a bira un asignatura obligatorio den enseñansa sekundario na Kòrsou. E dato aki a duna e impulso pa e inicio di Arte di Palabra, cu na aña 2000 a tuma luga pa prome biaha na Curaçao. For di aña 2006 ta organisá kareda na Bonaire i for di aña 2009 tambe na Aruba. Arte di Palabra ta tuma lugá tur aña i su meta ta pa desaroyá talento literario hóben i literatura pa mucha papiamentu dor di recitashon di poema i konta storia. E kompetensia tin tres kategoria di presentashon: poesia, haiku i relato kòrtiku. Kada kategoria ta dividi den dos grupo: klasnan di skol 1-2 i klasnan di skol 3-6. Den klasnan 1 i 2 ta trata di poemas i storianan eksistente i den klasnan mas haltu ta trata di obranan original (propio). E evaluashon ta distinguí entre trabou propio i trabou eksistente. E finalistanan for di e rondonan di klasifikashon na Aruba, Bonaire i Kòrsou lo kompetí ku otro den e ronde final.[1] 1] E final di Arte di Palabra ta pasa pa tur isla i ta dirigí dor di e Stichting Arte di Palabra ku sosten di Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch gebied. E final ta generalmente konektá ku e entrega di e premionan di Tapushi Literario na honor di e ikonanan kultural na Aruba, Bonaire i Kòrsou. {{Appendix}} NOTES DIA 29 di juli 2021 a tuma lugar na Aruba, na Cas di Cultura, final di e competencia literario Arte di Palabra, cu participacion di hoben di Aruba, Boneiro y Corsou.<ref>https://www.awemainta.com/newspapers/AM210810/offline/download.pdf Arte di Palabra un celebracion na, di y pa Papiamento di kita sombre], Awemainta, 10 ougustus 2021. Rekupera ougustus 2021</ref> Fundacion Lanta Papiamento (FLP) tabata presente y a keda encanta, un biaha mas. Tabata un fiesta di berdad cu a pone enfoke riba Papiamento su rikesa y bunitesa cultural y riba e creatividad y dominio di idioma Papiamento di nos hobennan. E anochi tabata cuadra exactamente cu e meta di e evento cultural aki: Promove amor pa cultura di nos idioma Papiamento. Enrikece nos idioma cu creatividad di nos hubentud. Den sala tabata reina un entusiasmo y alegria y e hobennan a mustra aprecio pa cada un di e participantenan. Tur participante tabata haya un ovacion cu hasta pitamento cu ‘vuvuzela’. UNION t’e palabra cu ta caracterisa e evento aki, union cultural y social entre Aruba, Corsou y Boneiro. Arte di Palabra den tur sentido di palabra ta un celebracion di Papiamento, e idioma unificado di e islanan aki. Masha pabien n’e hobennan participante, na nan docentenan y n’e organisadornan! ===Historia cortico=== Arte di Palabra ta existi for di aña 2000. Señora Ange Jessurun kende tabata consulente di Papiamento e tempo ey, a cuminsa cu e evento aki na Corsou, pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y haiku. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch Gebied ta yuda den financiamento di biahe y estadia. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. Y importante pa menciona, t’e publicacionnan cu Arte di Palabra a produci caba: Pòtpurí Arte di Palabra 2009, cu e mihor obranan di 2000-2008: Pòtpurí Arte di Palabra 2014, cu e mihor obranan di 2009-2013: Pòtpurí Arte di Palabra 2019, cu e miho obranan di 2014-2018. Por bisa cu e coleccionnan aki ta bon material literario pa cualkier lesado y bon material cu por uza den scol. {{Appendix}} Arte di Palabra ta aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y ta masha importante den desaroyo di dominio di idioma. ---------------- '''Modern Hebrew''' ({{lang-he|עברית חדשה}}, ''ʿivrít ḥadašá[h]'', {{IPA-he|ivˈʁit χadaˈʃa|}}, ''[[Literal translation|lit]].'' "Modern Hebrew" or "New Hebrew"), also known as '''Israeli Hebrew''' and generally referred to by speakers simply as '''Hebrew''' ({{lang|he|עברית|}} {{transliteration|he|Ivrit}}), is the form of the [[Hebrew language]] that was [[Revival of the Hebrew language|revived as a spoken language]] in the late 19th and 20th centuries, and the standard form of Hebrew spoken today. It is the official language of the [[State of Israel]]. Among [[Canaanite languages]], Modern Hebrew is the only one spoken today.<ref>{{cite book |author1=Huehnergard, John |url=https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |title=The Semitic Languages |author2=Pat-El, Na'ama |publisher=Routledge |year=2019 |isbn=9780429655388 |page=571 |access-date=2021-02-18 |archive-date=2023-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230701134731/https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |url-status=live }}</ref> ----------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Flag of the Governor of Curaçao.svg|thumb|300px|Bandera di Gobernador di Kòrsou]] '''Gobernador di Korsou''' ta e representante di e monarka [[Hulanda|hulandes]] (hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]]) na [[Kòrsou]]. A instituí e posishon dia [[10 di òktober]] [[2010]] ku Korsou su status komo pais outónomo denter di [[Reino Hulandes]]. Riba nominashon di e mandatario hulandes pa relashonnan di Reino, e monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un término di seis aña; esaki por wòrdu prolonga te maximalmente 12 aña. E gobernador ta dispone di un sekretariado, e gabinete di gobernador, i ta wòrdu asesorá pa e Konseho di Konsulta, konsistiendo di minimo sinku miembro, apuntá pa e gobernador. E '''Gobernador di Aruba''' ta e representante di e hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]] na [[Aruba]]; esaki ta conforme stipulacion den [[Constitucion di Aruba]] (''Staatsregeling van Aruba'').<ref>Articulo II.1 Staatsregeling van Aruba (AB 1987 nr. GT 1)</ref> E posicion a keda institui desde prome di januari 1986 ora Aruba a haya su status como [[Status aparte di Aruba|pais autonomo dentro di Reino Hulandes]]. E monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un termino di seis aña; esaki por wordo prolonga te maximalmente 12 aña. == Facultadnan di gobernador == Facultadnan di e Gobernador di Aruba ta subdividi den e facultadnan asigna na su persona mediante [[ley]] como organo di e Reino y como organo di e pais Aruba. De gouverneur heeft twee taken: hij vertegenwoordigt en verdedigt de algemene belangen van het Rijk en is hoofd van de regering van Curaçao. Hij is tevens vertegenwoordiger op Curaçao van het staatshoofd van het Koninkrijk. Als hoofd van de landsregering is de gouverneur onschendbaar.<ref>Bij ambtsmisdrijven moet hij echter terechtstaan bij de [[Hoge Raad der Nederlanden]]. Bij overige misdrijven kan per Koninklijk Bevel of door de Tweede Kamer vervolging worden bevolen bij de bevoegde rechter in Den Haag.</ref> De gouverneur oefent de uitvoerende macht uit met als verantwoordelijken de ministers, die verantwoording moeten afleggen aan de [[Staten van Curaçao]]. De gouverneur heeft geen politieke verantwoordelijkheden en maakt geen onderdeel uit van het kabinet. Tijdens de formatie speelt de gouverneur een rol bij het aanwijzen van de formateur. In 2012 leidde dit tot onrust, toen gouverneur Goedgedrag tegen de zin van de zittende (demissionaire) ministers, maar op verzoek van de meerderheid van de Staten, een formateur aanwees om een waarnemend kabinet te vormen. De gouverneur wordt door het staatshoofd aangewezen voor een periode van zes jaar op voordracht van de bewindspersoon voor koninkrijksrelaties van het Koninkrijk (en tegelijk van het land Nederland). Deze periode kan worden verlengd tot maximaal één termijn. De gouverneur wordt bijgestaan door zijn secretariaat, het kabinet van de gouverneur, en wordt geadviseerd door de Raad van Advies, bestaande uit ten minste 5 leden, aangewezen door de gouverneur. == Lista == Op 10 oktober 2010 werd Curaçao een land binnen het [[Koninkrijk der Nederlanden]]. Voor deze datum vertegenwoordigde de [[Lijst van gouverneurs van de Nederlandse Antillen (1954-2010)|gouverneur van de Nederlandse Antillen]] onder meer Curaçao. E promé gobernador di Kòrsou tabata [[Frits Goedgedrag]], kende tambe tabata e último [[gobernador di Antia Hulandes (1954-2010)|gobernador di Antia Hulandes]] prome ku esaki a wordu disolbi dia [[10 di òktober]] [[2010]].<ref>RNW.nl - [https://web.archive.org/web/20110120003916/http://www.rnw.nl/caribiana/article/gouverneurs-voor-curacao-en-sint-maarten Gouverneurs voor Curaçao en Sint Maarten]</ref> {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !! Nòmber !! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | | 2010 - 2012 | [[Frits Goedgedrag]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2012 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | (interino) |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Lucille George-Wout-crop.jpg|95px]] | 2013 - presente | [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> | 4 di novèmber 2013 |} {| class="wikitable" ! Van ! Tot ! Nomber ! Bijzonderheden |- | 10 oktober 2010 || novèmber 2012 || [[Frits Goedgedrag]] || |- | november 2012 || novèmber 2013 || [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] || interino |- | november 2013 || presente || [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> || |} == Lista di gobernador interino == Bij koninklijk besluit kunnen een of meerdere waarnemend gouverneurs worden benoemd die de gouverneur vervangen bij ziekte of afwezigheid of hem vervangen na zijn ontslag of overlijden. {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !![[Gobernador interino]]!! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2010 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | | 2013 - 2019 | [[Nolda Römer-Kenepa]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Michèle Russel-Capriles.jpg|95px]] | 2019 - presente | [[Michèle Russel-Capriles]] | 1 di yüni 2019 |} * 10 oktober 2010 - [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] * 1 juni 2013 - [[Nolda Römer-Kenepa]] * 1 juni 2019 - [[Michèle Russel-Capriles]]<ref>{{cite news|url=https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|werk=Curaçao.nu|titel=RMR benoemt Russel-Capriles tot waarnemend gouverneur van Curaçao|datum=17 mei 2019|bezochtdatum=8 juni 2019|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190608092330/https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|archiefdatum=2019-06-08}}</ref> {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] [[:Category:Organonan Gubernamental]] --------- {{Databox}} ==Idiomanan na Aruba == Aruba ta un sociedad sumamente multilingual caminda mayoria di e habitantenan ta domina mas cu un idioma. Hopi [[Arubiano]] ta capas di combersa den por lo menos tres di e siguiente idiomanan: Papiamento, Hulandes, [[Ingles]] y [[Spaño]] y ta cambia comodamente entre dos of mas di e idiomanan aki den bida diario, haciendo e isla un di e teritorionan linguisticamente mas diverso den Caribe. E [[pais insular]] tin dos [[idioma ofisial|idioma oficial]], cu ta [[Papiamentu|Papiamento]] y [[Hulandes]]. E sistema di enseñansa local ta rekerí pa studiantenan siña Ingles y Spaño desde scol basico. Otro idiomanan, manera [[Portugues]], [[Chines mandarin|Chines]], [[Idioma Krioyo Haitiano|Crioyo Haitiano]] y hopi otro, tambe ta wordo papia den comunidadnan minoritario riba e isla. Segun estimacion na 2010 e gruponan etnico mas grandi tabata: Hulandes 78.7%, [[Colombia]]no 6.6%, [[Venezuela|Venezolano]] 5.5%, [[Republika Dominikano|Dominicano]] 2.8% y [[Haiti]]ano 1.3%.<ref name=":0">{{en}}{{Citeer web |titel=Aruba |datum=2025-03-25 |werk=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |bezochtdatum=2025-07-28 |uitgever=Central Intelligence Agency}}</ref>, Tur e cuater idioma, Papiamento, Hulandes, Ingles y Spaño, cu ta wordo uza como idioma principal of idioma primario bou di e poblacion Arubano a mira cambio den e periodo di 1980 te 2010 (idioma principal ta expresa den tabel como % di e total).<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref>: {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! Idioma principal!! 1980<br>% || 1990<br>% || 2000<br>%!! 2010<br>% || Trend |- | [[Papiamentu|Papiamento]] || &nbsp;&nbsp;80.1 || &nbsp;76.6 || &nbsp;&nbsp;69.4 || &nbsp;&nbsp;68.3 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- | [[Spaño]] || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;7.4 || &nbsp;&nbsp;13.2 || &nbsp;&nbsp;13.5 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{increase}} |- | [[Hulandes]]|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;5.0 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;5.4 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.0 ||&nbsp;&nbsp;{{steady}} |- | [[Ingles]] || &nbsp;&nbsp;10.6 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.9 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.1|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7.0 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- |} == Idiomanan oficial == === Papiamento === {{wak articulo|Articulo principal: [[Papiamento na Aruba]]}} Segun Gobierno di Aruba, e [[lenga materno|idioma materno]] y idioma primario di casi tur Arubiano ta Papiamento,<ref>{{en}}{{Cite web |title=Language |url=http://www.aruba.com/ExploreAruba/Culture/language.aspx |url-status= |archive-url=https://web.archive.org/web/20110809190231/http://www.aruba.com/explorearuba/culture/language.aspx |archive-date=2011-08-09 |access-date= |website=aruba.com}}</ref> un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu su raiz te na [[siglo 16|siglo diesseis]]. Sinembargo, Papiamento no tabata papia extensamente na Aruba te den siglo 18 y 19, ora cu e idioma a bira mas presente den material riba e isla, particularmente den e bukinan di scol Catolico Romano. Papiamento ta un idioma mescla cu ta combina elementonan for di [[Portugues]], Spaño, Hulandes y tambe algun rasgo di idiomanan Africano y Arawak.<ref name=":0"/> Su evolucion a tuma luga na Corsou durante siglo 16 ora cu e Africanonan sclabisa y e sclabisanan Spaño a desaroya un medio comun pa por comunica entre nan mes. Desde mei 2003, Papiamento ta e di dos idioma oficial riba Aruba, hunto cu Hulandes<ref>[https://www.gobierno.aw/1311-kunst-wetenschappen-en-taal Landsverordening officiële talen], Gobierno di Aruba</ref>, y e ta ser considera como un marcador esencial di identidad nacional. Den area di enseñansa, Papiamento no tabata ricibi masha atencion na Aruba te na 1995. E idioma a wordo inclui oficialmente den e curiculo escolar na 1998 y 1999. Desde e tempo ey, e isla a brasa su idioma nativo. Awendia, bijbel, diccionario y cuentanan di hada skirbi den e idioma ta facilmente disponibel riba e isla. === Hulandes === Pa decadanan Hulandes ta un di e idiomanan oficial di e isla ya cu e isla ta un parti contituyente di [[Reino Hulandes]]. Apesar di su status oficial, e ta incomun como un prome idioma papia. Un estudio di Croes (2015) entre estudiantenan a revela cu, apesar di e uzo amplio di Hulandes como idioma di instruccion, e idioma practicamente no tin funcion comunicativo pafor di les.<ref name=":1">{{citeer web|url=https://studenttheses.uu.nl/bitstream/handle/20.500.12932/42633/The%2520Current%2520Context%2520of%2520the%2520Language%2520of%2520Instruction%2520in%2520Aruban%2520Education%2520-%2520Master%2520Thesis%2520-%2520Kristi%2520Lo-Fo-Sang.pdf?sequence=1|titel= The Current Context of the Language of Instruction in Aruban Education Towards a more inclusive Multilingual Education|auteur=Kristi Lo-Fo-Sang|datum=2022|uitgever=Universidad Utrecht}}</ref> Banda di enseñansa, e uzo di Hulandes ta principalmente den asuntonan huridico y di gobernacion.<ref>{{Cite web |title=About Us |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |access-date=2014-05-20 |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |archive-date=2014-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean}}</ref> == Otro idiomanan comun == === Ingles === Aruba a reconoce Ingles como un idioma internacional, y a exigi pa muchanan siña Ingles for di klas 4 di scol basico. Uzo di Ingles riba e isla ta data for di cuminsamento di [[siglo 19|siglo diesnuebe]], tempo cu e Inglesnan a ocupa [[Kòrsou|Corsou]], Aruba y [[Boneiru|Boneiro]]. Ora cu e gobernacion Hulandes riba e islanan a reanudá na [[1815]], autoridadnan a tuma nota di e uzo ya generalisa di e idioma.<ref name="Putte">{{Cite book |last=Van Putte |first=Florimon |title=Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd |publisher=de Walburg Pers |year=1999 |location=Zutphen |language=nl}}</ref> Fin di añanan 1920 y inicio di añanan 1930 un cantidad grandi di hende cu ta papia Ingles, for di particularmente [[Karibe anglofóniko|Caribe anglofonico]], a wordo treci na e isla durante e añanan di boom di petroli. Hopi di e inmigrantenan aki tabata biba den e area di [[San Nicolas]], caminda [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] tambe tabata situa. Te cu awe, hopi di nan descendiente a keda cu Ingles Crioyo como nan prome idioma.<ref name=":1"/> Aunke Ingles no ta e [[lingua franca]] riba e isla, el a bira un idioma hopi popular bou di e hubentud. Ademas, Ingles ta un di e idiomanan mas importante den economia di Aruba. Un di e sectornan economico principal ta [[turismo]], mientras un cantidad significante di turista ta procedente di Merca y Canada.<ref name=":1"/> Mas recientemente, tin un aumento den uzo di idioma Ingles den enseñansa superior, por ehempel na [[Universidad di Aruba]]. === Spaño === {{wak articulo|Articulo principal: [[Idioma Spaño na Aruba]]}} Prome cu gobernacion Hulandes, Aruba tabata un colonia Spaño di 1499 te 1636. Spaño a bira un idioma importante riba e isla den [[siglo 18|siglo diesocho]] debi na cercania y lasonan economico estrecho cu colonianan Spaño den cercania den loke awor ta [[Venezuela]] y [[Colombia]],<ref name="Putte" /> Door di e localisacion geografico aki di Aruba, awendia hopi Arubiano y inmigrante tambe ta domina Spaño; 85% di e poblacion ta papia Spaño como di dos idioma.<ref name=":0"/> Studiantenan Arubiano ta cuminsa siña e idioma for di klas 5 di scol basico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1291007560|titulo=Languages on Aruba}} {{References}} }} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Idioma]] ----------------------------------------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Hilda de Windt-Ayoubi''' ( ) ta un lingwista, traduktor, outor, poeta, kolumnista i papiamentista di [[Kòrsou]]. lingwista, poeta, pintor i traduktor di The Prophet di Kahlil Gibra == Bida == Hilda Ayoubi a nase i lanta na Kòrsou. Famia di 5 yu muhe di mayornan di Libano. Hilde de Windt-Ayoubi a studia idiomanan ingles i spañó, tambe literatura. Na 2014 a sali e buki 'E Profeta', un tradukshon ku el a hasi di e buki ingles 'The Prophet', obra maestral di e eskritor Kahlil Gibran. Pa esaki el a risibí na 2014 un distinshon di 'The George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair' na e universidat di Maryland. Hilda a skirbi su promé poemanan na 1972, tempu ku e tabata studiante na Nijmegen, Hulanda. Despues e no tabata aktivo mas. Na desèmber 2007 el a kuminsá skirbi atrobe, pero tabata te na 2009, inspirá pa su kolega Robbie Griffith (†), ku el a bolbe kuminsá skirbi i publiká. Su poemanan na ingles, hulandes, spañó i papiamentu ta sali regularmente durante e último dékada den e korant Amigoe. She was born and raised in Curaçao. She was a secondary school teacher and a lecturer at the University in Curacao. Her works include Gedicht (2018) and Geef me je Taal (2019); for her Papiamento translation of Kahlil Gibran’s The Prophet (2014), she was awarded the Kahlil Gibran Chair at the University of Maryland. In 2019 she received UNESCO’s Certificate of Merit for her work on Papiamento.<ref>https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/translingualism-translation-and-caribbean-poetry/ Translingualism, Translation and Caribbean Poetry], Werkgroep Caraibische Letteren (2022)</ref> She writes in Dutch, French, English, Papiamento and Spanish. == Bibliografia == * ''La dislocación de los elementos oracionales y la elipsis en los refranes de La Celestina'' (2011, UoC) * ''Gedicht'' (2018?, kolekshon di poesia) * ''Geef me je taal. Dat ik je beter versta / Duna mi bo idioma. Pa mi por komprondé bo miho'' (2019) * ''Translingualism, Translation and Caribbean Poetry'' (2022, kolekshon di poesia multilingual huntu cu Piet Muysken) Hilda De Windt – Ayoubi, schrijfster, dichteres, columniste, kunstenares en hispaniste uit Curaçao. Ze is bekend vanwege o.a. haar vertaling in haar moedertaal Papiaments van het bekende boek The Prophet van Kahlil Gibran, CDL University Press, verschillende vertalingen van gedichten en haar jarenlange publicaties van gedichten in vier talen in de krant Amigoe op Curaçao. Ze presenteerde op deze middag ook haar Papiamentse vertaling van The Prophet die dit jaar wereldwijd haar 100-jarig bestaan viert en al in 105 talen, waaronder ook het Hindi, is vertaald.<ref>Henk Moeniralam,[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/papiaments-gedicht-moedertaal-van-hilda-de-windt-ayoubi-ook-in-sarnami-vertaald/ Papiaments gedicht ‘Moedertaal’ van Hilda de Windt-Ayoubi ook in Sarnámi vertaald], Werkgroep Caraibische Letteren (2023)</ref> I studied at the Catholic University in Nijmegen, nowadays named Radboud University. I also studied at UoC in Curacao, Dutch Antilles. I have a Master degree in Education with major in the Spanish Language and a Bachelor degree in Public Relations. Further on, I have a minor degree (LO) in English. I have been teaching the Spanish Language and Literature for more than 30 years at a secondary school and also have been teaching Didactics, Analysis of Methods, Spanish Grammar and Oral and Written Communication for more than eight year at University of Curacao. I translated "The Prophet" (by Kahlil Gibran) into the Papiamentu language. This translation was published by the Maryland University Press. For this translation I was granted an award by the George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair for Values and Peace, May, 2014. Further on, I attended an art Academy for four years. As part of a group exhibition I exhibited four times several of my paintings. I write poetry in six languages, Papiamento, Dutch, English, Spanish, Italian, and French. Recently my first poetry book illustrated with twenty of my paintings was published by LM Publishers in the Netherlands. I Master different languages, for example, Dutch, Spanish, English, Papiamentu. Currently, I am also studying different other languages, like Italian, Quechua. I am very interested in promoting and conserving Native Languages. Therefore, my poetry often focuses on native languages. In 2019, my second poetry book that focuses on language will be published. I belief that it is of utmost importance to focus more on Literature (specifically on creative writing) and Art in the education at school.<ref>[https://independent.academia.edu/HildadeWindtAyoubi Hilda de Windt Ayoubi]</ref> {{Appendix}} -------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Sidney M. Joubert''' (☆ [[1939]] na [[Kòrsou]]) ta un dosente, lingwista i papiamentista di [[Kòrsou]]. Na 2023 el a risibí e titulo di ''doctor honoris causa'' di [[University of Curaçao]] pa su kontribushon na [[idioma]] [[papiamentu]]. == Bida == == Bibliografia == * Dikshonario di verso Papiamento-Hulandes NOTES Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC March 20, 2023 REDAKSHON.<ref>[https://kikotapasando.com/2023/03/20/eredoctoraat-voor-sidney-joubert-bij-de-uoc-sidney-joubert-doctor-honoris-causa-bij-de-uoc/ Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC / Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC], Willemstad, 18 maart 2023</ref> Op 16 maart jl. werd tijdens een plechtige openbare zitting van het College van Decanen van de Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (UoC), aan de heer Sidney. M. Joubert, het eredoctoraat verleend. In een volle Aula opende de Rector Magnificus, dr. Francis de Lanoy, deze plechtige zitting, waarbij hij alle aanwezigen in de zaal welkom heette, in het bijzonder de heer Joubert en de twee paranimfen, mevrouw Lucille Berry-Haseth en de heer Edward John Joubert, die hem flankeerden tijdens deze plechtigheid. De decaan van de Algemene Faculteit, drs. Adriënne Fernandes, nam vervolgens het woord, en ging kort in op de redenen die voor de Algemene Faculteit aanleiding waren om de heer Sidney Milton Joubert voor te dragen als kandidaat voor het eredoctoraat. Zij gaf aan dat de heer Joubert over een tijdsbestek van vijftig jaar, zich bijzonder verdienstelijk heeft gemaakt voor de gemeenschap, op het gebied van taalkunde van het Papiamentu. Bovendien wees zij erop dat de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan is. Het eredoctoraat, zo vervolgde zij, wordt als welverdiend eerbetoon aan deze kandidaat verleend voor zijn zeer uitzonderlijke prestaties in het kader van culturele en academisch gerelateerde verdiensten. De heer Joubert, met zijn talrijke merites is van bijzondere betekenis voor de Algemene Faculteit, die taal, literatuur en cultuur centraal stelt, de lerarenopleiding Papiamentu aanbiedt en een leerstoel heeft gerelateerd aan het bestuderen en verwerven van Papiamentu. Het is dan ook niet verwonderlijk dat vanuit deze faculteit de rol van het Papiamentu als algemene omgangstaal in de Curaçaose samenleving, met deze erebenoeming, bekrachtigd en versterkt wordt. Vervolgens nam de Rector Magnificus het woord, die na verwijzing naar de mogelijkheid die de Landverordening Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (LuoC) biedt (art. 37 lid 2), de heer Sidney M. Joubert en zijn twee paranimfen naar voren riep om hen ten overstaan van het College van Decanen de bul te overhandigen. Prof. dr. Ronald Severing, verbonden aan de Algemene Faculteit, en promotor van Sidney Joubert bij deze plechtigheid, sprak bij de laudatio, lovende woorden uit, verluchtigd met een powerpoint, met afbeeldingen van werken van de heer Joubert. Hij gaf aan dat de heer Joubert een fervente taaldeskundige en in het bijzonder een verwoede Papiamentist is. Eerder was hij docent Spaanse taal- en letterkunde op de middelbare school en de UNA en tevens beëdigd vertaler en lexicograaf. Hij werd bij de oprichting van het overheidsbureau Sede di Papiamentu (1983) aangesteld om aan een vocabulaire van het Papiamentu te werken. Sindsdien zijn er van zijn hand ten behoeve van het Papiamentu, vocabulaires (1988, 1990) verschenen en verder woordenboeken in druk (1991, 1999, 2007), met supplementen (1997), een taalgids Papiamentu voor toeristen (1994), digitale woordenboeken (2002), online versies (Google Chrome, Microsoft Edge, Mozilla Firefox en Safari) en achtereenvolgende spellingcheckers Papiamentu voor Microsoft Office (2003-2014) Windows 98-8.1 (2001, 2007, 2014). Naast kenner van de taalkunde van het Papiamentu en de autoriteit op het gebied van de gemeenschappelijke Papiamentse woordenschat, is de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan, blijkens de omvangrijke driedelige gezamenlijke uitgave in het Papiamentu, Pa saka kara (1109 pp., 1983); ook verzorgde hij met auteursgroepen tweetalige Nanzi-boeken (2005, 2019). Hij is Papiamentu-connaisseur bij uitstek, getuige de talrijke publicaties van zijn hand en ook samen met lokale en buitenlandse deskundigen. Hij heeft zich bekwaamd en intensief ingezet voor het promoten van de studie, kennis en correct gebruik van het Papiamentu vanaf begin zeventiger jaren tot heden. Hij is ook medeverantwoordelijk voor de meer dan 400 woorden Antilliaans-Nederlands die in het Groene Boekje zijn opgenomen. Gedurende een aantal jaren, zijn de krantenteksten van het Antilliaans Dagblad en de Amigoe verzameld. Uit die verzameling zijn door onder andere de heer Joubert karakteristieke woorden geselecteerd die in het Groene boekje terecht zijn gekomen als: empaná, blenchi, dushi, karkó en snèkbar. Tevens is hij vanaf het begin (1999) tot recentelijk (2018) betrokken geweest bij de samenstelling van het Papiamentu-dictee en ook als jurylid van het jaarlijkse Diktado Nashonal Papiamentu in de aula van de UoC. De eredoctor is reeds meerdere malen eervol onderscheiden en heeft meervoudig eerbewijs mogen ervaren vanuit diverse maatschappelijke en academische instituties. Na de laudatio van zijn promotor kreeg dr. Sidney Joubert het woord van de rector. Hij liet weten dat toen hij van zijn benoeming op de hoogte werd gesteld, verrast was en zeer geëmotioneerd raakte. Hij dankte dan ook allen die betrokken waren vanaf de voordracht tot aan zijn benoeming. Hij vertelde hoe zijn belangstelling voor het Papiamentu begon. Dat gebeurde tijdens de colleges die hij volgde bij drs. Raúl Römer aan de Universiteit van Amsterdam. Raúl Römer onderzocht het Papiaments als toontaal. Joubert gaf voorbeelden als mata (plant) en mata (doden). Er was verschil in toon, hoog laag en laag hoog te horen. Op Curaçao werd Antoine Maduro zijn leermeester, waar hij ook mee samen werkte. Hij werd al snel door de overheid in twee opeenvolgende spellingcommissies voor het Papiamentu benoemd, in de commissie Römer en de commissie Jonis. Bij het Buki di oro, het gouden boekje met de officiële spelling van de overheid (2009), had hij ook zitting in de commissie die het werk voorbereidde. Na dit dankwoord en bijzonderheden over zijn werk, sloot de Rector Magnificus de officiële zitting. In het informele deel dat daarop volgde, spraken beide paranimfen de pas gedoctoreerde promotus toe. Lucille Berry-Haseth wees op haar lange vriendschap met de gepromoveerde en hun samenwerking op het gebied van Papiamentu. De laatste tien jaar hebben zij zich samen met een redactieteam beziggehouden met een verklarend woordenboek Papiamentu. Zij sloot af met een prachtige voordracht van het gedicht Oda na Sidney, dat zij eerder (2018) aan hem opdroeg. Vervolgens wist paranimf Edward John te vertellen dat zijn vader bekend stond als de leraar Spaans van het Peter Stuyvesant College. Hij vond het een eer dat hij de paranimf mocht zijn bij de promotie van zijn vader. Het informele deel werd afgesloten met een voordracht door Gregory Berry, die bij het publiek erg in de smaak viel met humoristische teksten uit de Papiamentu-literatuur van Guillermo Rosario, Pierre Lauffer en Elis Juliana. Het geheel werd afgesloten met een geanimeerde receptie op de patio van de Universiteit van Curaçao. {{Appendix}} ---------------- '''Frank Martinus Arion''', pseudónimo di '''Frank Efraim Martinus''' (n. [[17 di desèmber]] [[1936]] na [[Kòrsou]] - f. [[28 di sèptèmber]] [[2015]]) tabata un eskritor, poeta i lingwista [[Antias Hulandes|antiano]]. E tabata skirbi obranan tantu na idioma [[hulandes]] komo [[Papiamentu]]. Su obra mas famoso ta e novela ''Dubbelspel'' (Changá). E ta konosí tambe pa su investigashon di e orígen di Papiamentu i pa su empeño pa uso di Papiamentu komo idioma di instrukshon. == Biografia == Frank Martinus Arion a nase na 1936 i ta un di tres yu di Minuel Martinus Arion i Marina Jansen di bario di Buena Vista, [[Willemstad]]. Poko despues di su nasementu e famia ta muda pa [[Aruba]], unda su tata a wòrdu empleá pa e refineria [[Lago Oil & Transport Company|Lago]]. Ku kuater aña su mama i un ruman ta fayesé den un aksidente di tráfiko, despues di kual e ku su otro ruman a wòrdu mandá bek Kòrsou i alohá serka varios miembro di famia. Frank Martinus Arion a lanta den bario di [[Otrobanda]]. Fo'i skol básiko su talento pa skirbimentu a keda manifesta; den su último aña na skol básiko e ta gana e Premio Neerlandia pa e mihor ensayo na hulandes. Frank was een heel goede leerling. Hij mocht op de lagere school een aantal klassen overslaan. Durante su tempu na skol e ta kuminsa usa e nòmber Frank Efraim Martinus pa motibu di e laso ku su tata tabatin ku e [[partido polítiko]] [[Partido Nashonal di Pueblo|PNP]]. E no tabata deseá di wòrdu asosiá ku e aktivismo polítiko di su tata; te añanan 50 e ta usa su fam original pa publikashon di su promé obranan. Na kabamentu di skol sekundario na 1955, Arion ta muda pa [[Hulanda]] unda e ta studia idioma i literatura hulandes na [[Universidat di Leiden]]. Durante su temporada na universidat ela lanta e komunidat studiantil "Baranka Antilliana", kual tabata fungi komo refugio pa studiante prosedente di [[Antias Hulandes]], manera e mes. Tambe den e époka aki e tabata skirbi un seri di poema, kualnan a sali publika pa prome bes den e revista "Antilliaanse Cahiers" komo kolekshon titulá ''Stemmen uit Afrika''. ----- Na zijn schooltijd verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal- en letterkunde ging studeren aan de Universiteit Leiden. Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die, net als hijzelf, afkomstig waren uit de Nederlandse Antillen. Ook schreef hij in deze jaren een reeks gedichten, die in 1957 voor het eerst als bundel onder de titel Stemmen uit Afrika werden gepubliceerd in het tijdschrift Antilliaanse Cahiers. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het mede door hem opgerichte tijdschrift Encuentro Antilliano. Ook las hij regelmatig voor in het programma van de Nederlandse buitenlandse radio. Kort voor het einde van zijn studie onderbrak hij deze en keerde voor enige tijd terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij onderzoek deed naar de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiamentu. Hij publiceerde de resultaten van dit onderzoek in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch verder te studeren en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij het Instituut voor Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam.[2] Onder invloed van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel, waarin hij aan de hand van vier mannen die domino spelen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen in die tijd. Via de personages in de roman heeft Arion kritiek op de rebellen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen.[3] De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs. Arion doneerde het prijzengeld van 1000 ƒ aan de strijd tegen het apartheidsbeleid in Zuid-Afrika. In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam, waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin.[4] Vertaald met www.DeepL.com/Translator (gratis versie) de.wiki: Na zijn afstuderen verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal en Nederlandse letterkunde begon te studeren aan de Universiteit van Leiden . Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die net als hij uit de Nederlandse Antillen kwamen . Hij schreef in deze jaren ook een reeks gedichten, die in 1957 als bundel verscheen onder de titel Stemmen uit Afrika in het tijdschrift Antilliaanse Cahierswerden voor het eerst gepubliceerd. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het dagblad Encuentro Antilliano , waarvan hij medeoprichter was . Ook gaf hij regelmatig lezingen in het Nederlands buitenlands radioprogramma . Kort voor het einde van zijn studie brak hij het af en keerde voor een tijdje terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij zich bezighield met de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiaments. De resultaten van dit onderzoek publiceerde hij in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch zijn studie voort te zetten en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij de afdeling Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam . [2] Onder de indruk van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao, begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel , waarin hij aan de hand van het voorbeeld van vier dominospelende mannen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen op die tijd. Via de personages in de roman uit zich Arion kritisch over de opstandelingen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen. [3]De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en CW van der Hoogtprijs . Arion doneerde het prijzengeld van ƒ 1000 om de apartheid in Zuid-Afrika te helpen bestrijden . In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam , waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap van de stad. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin (in het Engels: "Farewell to the Queen"). [4] In 1975 ging Arion naar Zuid-Amerika, waar hij een aanstelling als docent aanvaardde aan een instituut voor de opleiding van leraren in de Nederlandse kolonie Suriname , die net onafhankelijk werd. Hier trouwde hij ook met zijn vrouw Trudi Guda, met wie hij twee kinderen zou verwekken. In 1980, na de machtsovername van Desi Bouterse , verliet het gezin Suriname en keerde terug naar Arion's thuisland Curaçao. Daar werkte hij aan de standaardisatie van het Papiaments en begon hij opnieuw onderzoek te doen naar de oorsprong ervan. Hij was vooral geïnteresseerd in de overeenkomsten tussen het Papiaments en de varianten van het Kaapverdiaans Creools, die worden gesproken op de eilanden voor de westkust van Afrika. Ook voerde hij campagne voor de invoering van het Papiaments als basisschooltaal op Curaçao, waardoor hij soms in conflict kwam met de lokale autoriteiten. In dit kader schonk hij in 1987 de particuliere basisschool Skol Humanistiko Erasmo , waar lessen werden gegeven in Papiaments. [5] Gedurende deze tijd begon Arion meer politiek betrokken te raken, wat culmineerde in de oprichting van zijn eigen partij, de Kambio Radical ("Radical Reversal", kortweg KARA) in 1988. KARA kreeg echter nooit genoeg stemmen om een ​​zetel in het parlement van het eiland te winnen. [6] In 1996 promoveerde Arion aan de Universiteit van Amsterdam. Zijn proefschrift was getiteld De kus van een slaaf. Papiaments West-Afrikaanse connecties en de oorsprong van het Papiaments en andere talen verkend. Hij bracht onder meer de stelling naar voren dat het Papiaments sterker dan voorheen bekend was beïnvloed door de geheime taal Guene, die door de plantageslaven van Curaçao werd gebruikt. Daarnaast heeft het Guene ook andere Caribische talen beïnvloed en zelfs de Engelse en Nederlandse taal. [7] == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doktoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (kontiniendo: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'') * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Mira tambe == * [[Gueni]] {{Commonscat|Frank Martinus Arion}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =191263500|titulo=Frank Martinus Arion}} {{References}} ;Lista di fuente * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3, pág. 405–410. * Wim Rutgers: ''Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba'', Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, pág. 272. * B. Jos de Roo: ''Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958'', Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam (2014), ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. Den: ''A History of Literature in the Caribbean''. Tomo 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia (2001), ISBN 90-272-3448-5, pág. 362. * ''Schrijver Frank Martinus Arion overleden''. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * ''Writer Frank Martinus Arion Passed Away'', Curacaochronicle.com (28 di sèptèmber 2015}}</ref> * ''Frank Martinus Arion geeft lintje terug'', Trouw.nl. (16 di desèmber 2008) }} {{DEFAULTSORT:Arion, Frank Martinus}} [[:Category:Ganador premio Cola Debrot]] [[:Category:Hende]] [[:Category:Kòrsou]] == Referensia == * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 407–408. * Wim Rutgers: Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba. 1. Auflage. Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, S. 272. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 408–409. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 410. * B. Jos de Roo: Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958. Hrsg.: Universiteit van Amsterdam. 1. Auflage. Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam 2014, ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. In: A History of Literature in the Caribbean. Band 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia 2001, ISBN 90-272-3448-5, S. 362. * Schrijver Frank Martinus Arion overleden. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * Frank Martinus Arion geeft lintje terug. In: trouw.nl. 16. Dezember 2008, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). == Weblinks == {{Commonscat}} [[:Category:Korsou]] [[:Category:Eskritor]] [[:Category:Hende]] Kort na de geboorte verhuisde het gezin naar Aruba, waar de vader een baan had aanvaard bij een plaatselijke oliemaatschappij. Toen hij vier jaar oud was, stierven Arions moeder en jongere broer bij een ongeval, waarna Frank en zijn zus werden teruggestuurd naar Curaçao, waar ze onderdak vonden bij verschillende familieleden. Zijn schrijftalent bleek al toen hij op de lagere school zat; in het laatste jaar van de basisschool won hij de Neerlandiaprijs voor het beste essay in het Nederlands. Tijdens zijn schooltijd begon hij de naam Frank Efraim Martinus voor zichzelf te gebruiken. De achtergrond was de politieke betrokkenheid van zijn vader bij de Nationale VolkspartijCuraçao, waardoor de naam "Arion" bekend werd bij veel bewoners van het eiland. Frank wilde echter niet geassocieerd worden met het politieke activisme van zijn vader; pas in de jaren vijftig gebruikte hij zijn oorspronkelijke achternaam weer voor de publicatie van zijn eerste werken. [1] '''Frank Martinus Arion''', seudónimo de '''Frank Efraim Martinus''' ([[Curazao]], [[17 de diciembre]] de [[1936]]-[[28 de septiembre]] de [[2015]])<ref name=fallece>{{cita noticia|título=Writer Frank Martinus Arion Passed Away|url=http://curacaochronicle.com/local/writer-frank-martinus-arion-passed-away/|fechaacceso=29 de septiembre de 2015|obra=curacao chronicle|fecha=28 de septiembre de 2015|idioma=inglés}}</ref> fue un escritor antillano. En 1955 se trasladó a los [[Países Bajos]] para estudiar letras neerlandesas en la Universidad de Leiden. En 1981 volvió a instalarse en su ciudad natal, tras residir unos años en [[Paramaribo]] ([[Surinam]]). Fue un fuerte promotor del [[papiamento]]. Hij werkte in Nederland , Suriname en de Nederlandse Antillen en schreef in het Nederlands en Papiaments . De roman Dubbelspel (nl) (1973) is zijn eerste boek en zijn grootste publiekssucces. == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' (Changa)<ref>[http://www.diegopuls.com.ar/index.php?option=com_content&task=view&id=112&Itemid=39&lang=es Doble juego, fragmento traducido al español (inédito)]; visitado el 21 de febrero de 2012</ref> *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doctoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (contiene: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'' * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Referencias== {{listaref}} == Link eksterno == *{{Enlace roto|1=[http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 página web sobre Arion del Fondo de las Letras Neerlandesas (en inglés)] |2=http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 |bot=InternetArchiveBot }} ------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Abraham Daniel Jesurun''' (n. [[20 di aprel]] 1839 na [[Korsou]] - f. [[20 di mart]] [[1918]] na [[Korsou]]) tabata un ....... [[Kòrsou]]. == Biografia == Jesurun a nase na aña 1939 na Willemstad. * Kasa ku Rachel David Capriles na 1880. * Na 1905 elegi Presidente di KVK Korsou. van 1884 tot 1919 In het grote boek over de History of the Jews of the Netherlands Antilles (1970) wordt Abraham Daniel Jesurun (1839-1918) ‘Curaçao’s then most cultured man’ genoemd, die verschillende talen in woord en geschrift beheerste. Hij wordt bijvoorbeeld een ‘specialist in Papiamento’ genoemd (Emmanuel & Emmanuel 1970, 1: 411, 454). Jesurun blijkt een belangrijk man geweest te zijn op Curaçao. Zo was hij secretaris-directeur van de Aruba Phosphaat Maatschappij, vele jaren voorzitter van de Kamer van Koophandel en Nijverheid en directeur van de Curaçaosche Bank. Ook is hij lid van de Koloniale Raad geweest en bestuurslid van het Geschied-, Taal-, Land- en Volkenkundig Genootschap te Willemstad. Voor al die activiteiten is hij onderscheiden: hij werd eerst ridder in de orde van OranjeNassau (1908), later officier (1913). In de serie ‘beroemde personen’ werd er in 1998 een postzegel met zijn beeltenis erop uitgebracht. <ref> ''Jan Noordergraaf'', [https://www.ivdnt.org/images/stories/onderzoek_en_onderwijs/publicaties/trefwoord/Papiaments_def.pdf Lexicografie op Curacao: Abraham Jesurun en zijn woordenlijst van het Papiaments (1898)]</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=it|oldid =129014577|titulo=Emilio Teza}} {{References}} }} [[:Category:Linguistica]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62275387|titulo=Dialect}} {{References}} }} [[:Category:Idioma]] ------- {{Variante|a}} [{Databox}} '''Pidgin''' ta e idioma ---------------- {{Databox}} E '''álfabèt latin''' ta un [[álfabèt|skritura alfabétiko]] foi kual den kurso di [[siglo]]nan a desaroyá un kantidat di álfabèt pa uso den kasi tur idioma skirbi den hemisferio oksidental, prinsipalmente na Nort i Sur Amerika, kasi henter [[Oropa]], Afrika supsahara i un kantidat di pais asiatiko na Oustralasia i Asia Sentral. E skritura latin tin e kantidat di usuario mas grandi na mundu. E skritura latin e ta forma e base di e [[Alfabèt Fonétiko Internashonal]] (IPA), i e 26 lèter mas komun ta e lèternan di e [[ISO basic Latin alphabet]]. E ta un álfabèt bikamaral di trinta lèter, kreá fin di siglo nuebe den imperio búlgaro (e aktual [[Nort Macedonia]]), pa e disípulonan di pader Cyrille òf posiblemente Clément d'Ohrid (e promé obispo di e iglesia ortodokso di [[Bulgaria]]) i ta basá riba e álfabèt [[Gresia|griego]] i glagolítiko. Ainda na komienso di siglo 21 ta usa e [[álfabèt siríliko]] den un kantidat di [[idioma slaviko]], entre otro búlgaro, masedoniano, [[idioma montenegrino|montenegrino]], servio, ukraniano, ruso i bieloruso. Bou influensia [[Rusia|ruso]] e ta komun tambe den hopi idioma ku no ta idioma slaviko manera [[kazachs]], [[idioma kirguis|kirguis]], [[tatar]] (idioma [[Turkia|turko]]), [[tajikistano]], [[idioma mongoles|mongoles]] inkluso hopi otro idioma chikitu. Te [[1859]] e tabata e skritura di e [[idioma rumano]] i den e antiguo [[Moldavia]] tabata skirbi e [[idioma moldaviano]] (un [[dialecto|dialekto]] rumano) ku un álfabèt siríliko. * Het Latijns schrift[1] is een alfabetisch schrift waarvoor in de loop der eeuwen een aantal alfabetten zijn ontwikkeld voor gebruik in vrijwel alle westerse geschreven talen, voornamelijk Noord- en Zuid-Amerika, bijna heel Europa, Sub-Saharaans Afrika en een aantal Aziatische landen in vooral Australazië en Centraal-Azië. Het Latijns schrift heeft het grootste aantal gebruikers ter wereld.[2] * '''Latin script''', also known as '''Roman script''', is a set of graphic signs ([[Writing system#General properties|script]]) based on the letters of the [[classical Latin alphabet]]. This is derived from {{cns|a form of the [[Cumae alphabet|Cumaean Greek]] version of|date=September 2021}} the [[Greek alphabet]] used by the [[Etruscan civilization|Etruscans]]. Several [[Latin-script alphabet]]s exist, which differ in graphemes, collation and phonetic values from the [[classical Latin alphabet]]. The Latin script is the basis of the [[International Phonetic Alphabet]], and the 26 most widespread letters are the letters contained in the [[ISO basic Latin alphabet]]. Latin script is the basis for the largest number of alphabets of any [[writing system]]{{sfn|Haarmann|2004|p=96}} and is the [[List of writing systems by adoption|most widely adopted]] writing system in the world (commonly used by about 70 percent of the world's population). Latin script is used as the standard method of writing in most Western, Central, as well as in some Eastern European languages, as well as in many languages in other parts of the world. ----------------- ttxy5ced1t1u1m5gwj1ztw10uxbk66n 203140 203138 2026-09-05T09:05:18Z Caribiana 8320 203140 wikitext text/x-wiki * [https://www.ea.aw/pages/wp-content/uploads/2019/09/Literatura-na-papiamento-havo.pdf Literatura na papiamento] nieuw: [[diptongo]] - [[triptongo]] - [[gramatika]] - [[frase]] - [[silaba]] - [[semántika]] - [[suheto]] - [[supstantivo]] - [[athetivo]] - [[verbo]] - [[vocal]] - [[consonante]] - [[sufiho]] - [[atverbio]] - [[koma]] - [[pronòmber]] - [[singular]] - [[plural]] ------------------------- {{Databox}} '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa [[papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no ta konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta e yamá "lenga di p", den kua e [[vokal]] di kada [[sílaba]] ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. Por ehèmpel, ''mi ta bai kas'' ta bira mi''pi'' ta''pa'' bai''pa'' kas''pa''. "Mi ta bai kas" ta bira '''mi'''pi '''ta'''pa '''bai'''pa '''kas'''pa.<ref>[[Pierre Lauffer]], [https://www.dbnl.org/tekst/lauf001unse02_01/lauf001unse02_01_0036.php Un selekshon di palabra i ekspreshon. Deel 2], dbnl.org</ref><ref name=":0">[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 di mart 1965</ref> == Karakterístikanan == Galein ta un forma deliberadamente alterá [[palabra]]nan di papiamentu, i no ta un idioma independiente. E reglanan por varia, pero den su forma mas simpel kada sílaba ta wòrdu sigui pa un sílaba ku e mesun vokal i e konsonante ''p''. Por ehèmpel: :''mi ta bai kas'' → ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] , usando un wega di lenga pa alterá e [[palabra]]nan. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehèmpel: "Mi ta bai kas" ta bira '''mi'''pi '''ta'''pa '''bai'''pa '''kas'''pa.<ref>[[Pierre Lauffer]], [https://www.dbnl.org/tekst/lauf001unse02_01/lauf001unse02_01_0036.php Un selekshon di palabra i ekspreshon. Deel 2], dbnl.org</ref> E tabata wòrdu yamá lenga p.<ref name=":0">[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 maart 1965</ref> E fenómeno di korumpí un lenga ta konosí komo un anti-lenga. '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa e [[Papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no ta konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta e yamá *lenga di p*, den kua e vokal di kada sílaba ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. Por ehèmpel, ''mi ta bai kas'' ta bira ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] ==Historia == Generalmente e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otro, ku no ta konosí ku e reglanan. E ta wòrdu usá mas tantu pa hubentut komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku galein. Na Kòrsou, e tabata wòrdu hopi bia konfundí ku [[gueni]], e idioma di katibu. Pero esensialmente e no tin nada di haber kuné. Galein ta un korupshon deliberá di papiamentu moderno normal, pa no wòrdu komprondé pa hende di afó. Personanan bakiá den galein tabata usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internato i kriá den institushonnan grandi tin biaha tabata papia galein ku mesun fluides ku papiamento.<ref name=":0"/> variante di e idioma papia di [[papiamentu]], usando un wega di lenga pa alterá e palabranan. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa. Internashonalmente e ta konosi komo un anti-lenga. , manera "Jerigonza". Den e wega di lenga [[palabra]]nan na papiamentu ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un [[sufiho]] fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di [[konsonante]] di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokal (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa Por ehèmpel, e frase “e no sa” por bira * agregando un silaba patras (sufiho) - '''e'''hay '''no'''hay '''sa'''hay * usando un silaba dilanti (prefiho) - ay'''e''' ay'''no''' ay'''sa''' * birando e leternan di un silaba ku sufiho - '''e'''ay '''on'''ay '''as'''ay '''Galein''' ta un wega di lenga of anti-lenga den kua [[palabra]]nan na papiamentu ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokál (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. Por ehèmpel, “e no sa” lo bira “ehay oesday otnay owknay”. aye ayno aysa - aye onay asay Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E ta wòrdu usá mas tantu pa hubentut komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Galein. -------------------- {{Infobox taal | naam = Galein | andere_naam = P-taal | taalgebied = [[Curaçao]] | soort = [[Taalspel]] }} '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa e [[Papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no ta konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta e yamá *lenga di p*, den kua e vokal di kada sílaba ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. Por ehèmpel, ''mi ta bai kas'' ta bira ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] == Karakterístikanan == Galein ta un forma deliberadamente alterá di Papiamentu, i no ta un idioma independiente. E reglanan por varia, pero den su forma mas simpel kada sílaba ta wòrdu sigui pa un sílaba ku e mesun vokal i e konsonante ''p''. Por ehèmpel: :''mi ta bai kas'' → ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] Segun Pierre Lauffer, Galein ta konosí komo e ''lenga di p''. El ta distinguí Galein di ''[[Gueni]]'', ku tabata e nòmber pa e idioma ku, segun tradishon, katibunan ku tabata yega for di Africa tabata papia.[2] == Uso == Galein tabata wòrdu usá prinsipalmente pa hasi un kombersashon ménos aksesibel pa hende pafó di e grupo ku tabata konosé e reglanan. Deskripshonnan di Galein ta indiká ku e forma di papia tabata usa komo un manera di skonde e kontenido di un kombersashon. Un deskripshon di Paul Brenneker, publiká den ''Sambumbu'' na 1971, ta referí na Galein komo un forma di Papiamentu ku tabata wòrdu deformá deliberadamente pa hende pafó no por komprondé e kombersashon.[3] == Galein i Gueni == Galein i Gueni ta dos fenómeno lingüístiko diferente. ''Gueni'' ta referí na un idioma ku, segun deskripshonnan lokal, tabata wòrdu papia pa katibunan ku tabata yega for di Africa. Galein, na otro banda, ta un forma di Papiamentu ku ta wòrdu alterá mediante reglanan di un wega di lenga.[2][3] == Fuentes == * Brenneker, Paul. ''Sambumbu: Volkskunde van Curaçao, Aruba en Bonaire''. Deel 3, 1971.[3] * Lauffer, Pierre. ''Un selekshon di palabra i ekspreshon''. Deel 2, 1974, p. 45.[2] [[Kategoria:Idioma]] [[Kategoria:Papiamentu]] [[Kategoria:Taalspel]] [[Kategoria:Kultura di Kòrsou]] ------------------- {{Databox}} '''Galein''' ta un modo di papia cu ta wordo aplica na e idioma [[Papiamentu]], unda ta korumpi .... E ta hopi bia ta wòrdu konfundí pa habitantenan di stat ku Gueni, e idioma di katibu. Pero esensialmente e no tin nada di haber kuné. Galein ta un korupshon deliberá di Papiamentu moderno normal, pa no wòrdu komprondé pa hende di afó. E forma mas simpel ta unu den kua e vokal di kasi tur sílaba ta wòrdu ripití ku un “p” promé kuné. Cas ta bira “cas”’’pa “mi mi”’’pi weta wepe-tapa. Pa e motibu aki, e ta wòrdu yamá tambe p-idioma. Maestronan den galein ta usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internat i criadanan den institucionnan grandi tin biaha ta papia galein mes fluido cu papiamento. Cas mi weta -> '''cas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa '''Galein''' wordt door stadsmensen vaak verward met [[Gueni]], de slaventaal. Maar het heeft er in wezen niets mee uit te staan. Galein is een opzettelijke verbastering van het normale hedendaagse [[Papiaments]], om door buitenstanders niet te worden verstaan. De eenvoudigste vorm is die, waarbij van ongeveer elke lettergreep de klinker wordt herhaald met een ''p'' ervoor. Cas wordt '''cas'''pa '''mi mi'''pi weta wepe-tapa. Het wordt om deze reden ook wel p-taal genoemd. Meesters in het galein bedienen zich van veel ingewikkelder herhalingen. Meisjes op internaten en dienstmeisjes in grote inrichtingen spreken galein soms even vlot als papiaments.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 maart 1965</ref> Teneinde te voorkomen, dat de meester hun gesprek zou kunnen volgen, hadden de slaven de gewoonte het Papiamentu opzettelijk te vervormen door bijvoorbeeld van ieder lettergreep de klinker te herhalen met een medeklinker ervoor. Een zin als: mi ta weta (ik zie) kan dan gaan luiden: mipi tapa wepetapa. Snel uitgesproken is deze "taal" alleen door ingewijden te verstaan.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120173503/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=370&lang= Galein], Encyclopedie van Curaçao</ref> Pig Latin (Igpay Atinlay) ta un wega di idioma òf cant den kua palabranan na ingles ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokál (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. Por ehèmpel, “e no sa” lo bira “ehay oesday otnay owknay”. Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E referensia na Latin ta un mal nòmber deliberadamente; Latin di Porko ta simplemente un forma di argot òf jargon ku no ta relashoná ku Latin, i e nòmber ta wòrdu usá pa su konotashonnan ingles komo un idioma straño i ku ta zona stranhero. E ta wòrdu usá mas tantu pa muchanan chikitu komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Latin di Porko.[2] [[:Kategoria:Idioma]] Bovendien werd het 'Galein' als een geheimtaal gebruikt, maar dit is geen oorspronkelijke taal, doch slechts een verbastering van het Papiamentu om niet door buitenstaanders begrepen te worden (Brenneker, 1971:529)". afunesto. 'Galein' no ta eksklusivamente un fenómeno di papiamentu. Den e paisnan ku ta rondoná nos tambe nan konosé i no ta nada straño ku ta di nan mes nos tin e. Pa no insumi muchu espasio dje diario aki, mi a sita solamente di Cuba. Don Esteban Pichardo, Pichardo Novisimo, 1953, paginanan 405/406: "Jerigonza.<ref>auteur=[[Antoine Maduro|A.J. Maduro]]. Remitido Erornan. "Amigoe". Curaçao, 18-07-1984, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 26-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643043:mpeg21:p006</ref> Aqui se aplica acierto modo revesado de hablaro lenguaje complicado de manera que otros no lo entiendan. Las mismas palabras denuestro idioma con un agregado pospuesto o antepuesto constituyen lajergacon que los muchachos, negros y algunas personas vulgares pierden el tiempo, creyendo sandiamente que es imposible comprenderlos. Las principales jerigonzasson, con las silabas pa, pc, pi, po, pu, agregando a cada silaba de lavoz castellana una de estas de la misma vocal, e.g.: * pu sa-pa bes-pe la-pa Je-peri-pi gon-po za-pa?" Presis manera nos ta us'é na Körsou. Nan ta us'é tambe ku e agregadonan: pina (esta: tu-pina) i tambe ku: gara, guere, guiri, gordo, guru (esta:tu-guiru etc.). Konklushon: papiamentu di gueni na Körsou ta basa riba fantasia, e grafia 'gene' ta pone hende pronunsia e palabra aki robes, galein no tin nada di lenga sekreto kune. --- es.wiki: Jerigonza Gibberish, geringonza, òf geringozo ta un forma di abla hunga den kua sílabanan ta wòrdu insertá repetidamente entre palabranan. Originalmente, “gibberish” tabata wòrdu usá pa deskribí kualke idioma ku ta den mal smak, kompliká, i difísil pa komprondé,[1] pero ku tempu su nifikashon a kambia pa e forma spesífiko di insershon. Ademas di entretenimentu, e por wòrdu usá tambe komo un manera di kodifiká e mensahe (cryptolalia) di manera ku otro hendenan serka di e oradornan ku no ta kustumbrá ku e forma di papia aki no por komprondé kiko e oradornan ta bisando. E formanan aki ta wòrdu usá komo wega òf entretenimentu den paisnan di abla spañó manera Spaña i Latino Amérika. Uso Despues di kada sílaba, e zonido “p” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Despues di kada vokal, e zonido “i” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Despues di kada vokal, e zonido “f” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Den vários region di Mexico, e último variashon hunga aki ta hopi popular bou di muchanan, asta risibí e nòmber “papia na Efe.” en.wiki *(cant):Un cant (hulandes: anti-taal) ta e jargon òf idioma di un grupo, hopi biaha empleá pa ekskluí òf gaña hende pafó di e grupo.[1] E por wòrdu yamá tambe un kriptolekto, argot, pseudo-idioma, anti-idioma òf idioma sekreto. Kada término ta diferensiá un poko den nifikashon; nan usonan ta inkonsistente. *language game: Un wega di idioma (tambe yamá un cant, idioma sekreto, ludling, òf argot) ta un sistema di manipulá palabranan papiá pa hasi nan inkomprendibel pa un oyente no entrená. Weganan di idioma ta wòrdu usá prinsipalmente pa gruponan ku ta purba di skonde nan kombersashonnan pa otronan. Algun ehèmpel komun ta Pig Latin; e famia Gibberish, prevalente na Merka i Suesia; i Verlan, papia na Fransia. Un difikultat komun ku weganan di idioma ta ku nan ta wòrdu pasá oralmente; miéntras ku por hasi tradukshonnan skirbí, hopi bia nan ta imperfekto, pues e ortografia por varia hopi. Algun frakshon ta argumentá ku palabranan den e lenganan papia aki mester wòrdu skirbí simplemente manera nan ta wòrdu pronunsiá, miéntras ku otronan ta insistí ku e puresa di idioma ta eksigí ku e transformashon ta keda visibel ora e palabranan ta wòrdu impartí riba papel. {{Appendix|1=|2= '''Literatuur''' * Martinus, Frank (1996), ''The kiss of a slave: Papiamentu’s West-African connections'', Universiteit van Amsterdam * Hartog, Johannes (1961, p 433), ''Curaçao: Van kolonie tot autonomie III, Vol.I,'', De Wit. '''Bronnen en voetnoten''' * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=|titel=|oldid=|datum=}} {{References}} }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Hulandes Caribeño''' of '''Hulandes Antiano''' ta un variante di [[idioma]] [[Hulandes]] cu a desaroya? na e [[Islanan ABC]], islanan perteneciente na Caribe Hulandes. Por considera esaki como un dialecto regional di Hulandes.? Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. == Contexto == E poblashon lokal i papiadónan hulandes riba Islanan ABC tabata papia i skirbi hulandes mesklá ku konstrukshonnan i palabranan for di papiamentu i otro idiomanan: “hopi plaka verdienen” (pap.: hopi sèn); “kabrieten in de koor” (Pap.: cabritonan den cura); y “een pastechi eten” (Come un pastechi) (Pap.: pasty). E uso aki a bira konosí komo Hulandes Antiano.<ref>[[Ronald Severing|Severihng, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden], literatuurgeschiedenis.org</ref> E norma den polítika di gobièrnu pa loke ta trata hulandes a kambia. E norma di idioma no ta limitá mas na Hulanda, sino tambe na Vlaanderen i e teritorionan den eksterior: e islanan kaminda palabranan hulandes antiano a originá ku no ta aparesé na Hulanda mes, i tambe na Sürnam independiente, kaminda ta usa hulandes surinam. E atenshon kresiente aki pa variedatnan di hulandes, pa multilingualismo, i pa interpretashon kultural a kondusí na inklushon di palabranan for di hulandes karibense den e vokabulario ofisial di e idioma hulandes. A base di un base di dato di palabra di korantnan na idioma hulandes riba e islanan, a hasi un selekshon di mas ku 400 palabra. E palabranan Hulandes Caribense aki, cu a wordo agrega na e Buki Berde di 2015, no ta aparece den Hulandes Standard. Por haña palabranan manera dushi (dushi, dushi), botika (botika kombiná ku botika), ayó (saludo), i eilandsraad (un tipo di konseho munisipal riba e islanan). Anteriormente, na 2005, alrededor di 500 palabra hulandes surinam a aparesé den e lista aki: afingisoep (sòpi di yuka), husselen (scrabble) i Sranan (krioyo surinam). Komo ku Antia no ta eksistí mas i Sürnam, ku Hulandes komo idioma ofisial, a bira miembro asosiá di Union di Idioma Hulandes, e término Hulandes Karibense ta wòrdu usá mas i mas pa e idioma Hulandes riba e islanan i na Sürnam. {{Appendix}} ----- Caribisch-Nederlands is de taalvariant van het Nederlands die gesproken wordt in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Deze variant wijkt op verschillende punten af van het Europees-Nederlands, zowel in uitspraak als in woordkeuze en grammatica. Op de Benedenwindse Eilanden (Aruba, Bonaire, Curaçao) is Papiaments de meest gesproken moedertaal, terwijl op de Bovenwindse Eilanden (Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius) Engels vaker de moedertaal is. ==Verschillen met Europees-Nederlands==: *Uitspraak: Er zijn verschillen in de uitspraak van klinkers en medeklinkers, en de intonatie kan anders zijn. * Woordenschat: Er zijn specifieke woorden en uitdrukkingen die in het Caribisch-Nederlands gebruikt worden, maar niet of minder vaak in Europees-Nederlands. * Grammatica: Er kunnen kleine grammaticale verschillen zijn, bijvoorbeeld in de volgorde van woorden of in het gebruik van bepaalde werkwoordstijden. * Invloed van andere talen: Papiaments: Op de ABC-eilanden heeft het Papiaments een grote invloed op het Nederlands. Veel Caribisch-Nederlandse woorden en uitdrukkingen zijn ontleend aan het Papiaments. Engels: Op de Bovenwindse eilanden heeft het Engels een grotere invloed. Ook hier zijn er invloeden merkbaar in de woordenschat en grammatica. * Onderwijs: In het basisonderwijs op de Benedenwindse eilanden wordt steeds meer onderwijs gegeven in het Papiaments. Het Nederlands wordt vaak als vreemde taal aangeboden. In het middelbaar onderwijs is het Nederlands wel de instructietaal. Op de Bovenwindse eilanden wordt in toenemende mate Engels gebruikt als instructietaal, ook in de Nederlandstalige scholen. * Conclusie: Caribisch-Nederlands is een levendige en diverse taalvariant die zich aanpast aan de lokale context en invloeden van andere talen ondergaat. ------ Hulandes ta un idioma oficial den Caribe Hulandes.<ref>https://taalunie.org/dossiers/22/nederlands-in-het-caribisch-gebied-en-suriname ]</ref> Omdat Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk geen omgangstaal is, maakt het onderwijs daar de omslag van moedertaalonderwijs Nederlands naar een vreemde taal aanpak. Hulandes semper tabata un idioma minoritario. Habladónan di Papiamentu tin bia ta konsiderá e Antianonan di abla Hulandes komo show-off, imitadó di e Hulandesnan. E label ey ta mas fuerte ora hende no ta dispuesto pa papia Papiamento. <ref>Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> Hulandes Antiano ta wòrdu distinguí for di Hulandes Standart pa e aksento. Bakhuis ta agregá ku Antianonan tambe ta agregá palabranan Papiamentu, ta konhugá verbonan Papiamentu na e manera Hulandes, i ta usa zonidonan típiko. Esaki ta conduci na frasenan manera: “Ai no,” “mi tin” “hopi,” “sakeerd” hopi potret pero nan ta “hodidu”! -- nl.wiki:[[:nl:Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden]]Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. Op de Benedenwindse ABC-eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) is de moedertaal vaak Papiaments, en op de Bovenwindse SSS-eilanden (Sint Maarten, Saba en Sint Eustatius) Engels. {{Appendix}} '''Caribisch‑Nederlands''', ook wel bekend als '''Antilliaans Nederlands''', is een in de ABC‑eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) gesproken vorm van het Nederlands, die sterk beïnvloed is door talen zoals Papiamento en Spaans. Het wordt gebruikt door Nederlandssprekenden op de eilanden, en bevat vaak woorden en zinsconstructies uit het Creooltaal Papiamento en regionale varianten. ==Gebruik en kenmerken== Spraak en schrijfwijze van Nederlands op de ABC‑eilanden mengen reguliere Nederlandse zinnen en woordenschat met Papiamentstalige of lokale uitdrukkingen. Voorbeelden hiervan zijn: * “hopi plaka verdienen” (veel geld verdienen) * “kabrieten in de koraal” (geiten op de erf) * “een pastechi eten” (een pasteitje eten) Dergelijke constructies behoren tot typische voorbeelden van Antilliaans Nederlands, waarin Papiamentse woorden (zoals hopi, plaka, pastechi) direct geïntegreerd zijn in het Nederlands. ==Sociolinguïstische context== In de lagen van de bevolking waar Nederlands als thuistaal wordt gesproken — vaak binnen families of in het onderwijs — wordt deze variant beschouwd als “tropisch Nederlands”. Sprekers worden in Nederland soms als dialectisch afwijkend ervaren en kunnen als “makamba” (Nederlander) worden bestempeld, vooral wanneer zij geen Papiamento spreken.<ref name="ntr">Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> De variant is te herkennen aan: *het gebruik van Papiamentse werkwoorden en woorden, *typische accenten, klankkleur en uitspraak, *de toepassing van regionale grammaticale structuren, zoals in: Ai no, ik heb hopi veel foto’s gesakeerd, maar ze zijn hodidu! == Aantal sprekers en taalgebruik == Hoewel het Nederlands in de Caribische delen van het Koninkrijk officieel is, wordt het meestal als tweede of derde taal gebruikt: in het dagelijks leven domineren Papiamento, Spaans en Engels. Op Bonaire is Nederlands moeders­taal voor ongeveer 15 % van de bevolking (2021), Spaans is even frequent; op Sint Eustatius en Saba ligt dat rond 4 % <ref>https://longreads.cbs.nl/the-caribbean-netherlands-in-numbers-2022/what-percentage-of-the-population-speaks-dutch/</ref> ==Identiteit en perceptie== De variëteit speelt een rol in identiteitsconstructie. Nederlandssprekende Antillianen voelen zich soms “niet helemaal thuis” in Nederland of in de Papiamentstalige gemeenschap, juist vanwege de gemengde taalstijl. Taalpuristen waarschuwen tegen het gebruik van Engelse of Spaanse leenwoorden in Papiamento, terwijl anderen juist blij zijn met de talenmix als onderdeel van de lokale identiteit.<ref name="ntr"/> == Vergelijking met andere niet-Europese Nederlandsvarianten == Nederlands wordt ook gesproken in de Caribische special gemeenten (Bonaire, Sint Eustatius, Saba), maar daar zijn andere varianten gangbaar, bijvoorbeeld Virgin Islands Creole Dutch. Die heeft, net als Antilliaans Nederlands, een sterke mix met andere talen.<ref>Welmoed Ventura, https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/gelijkenis-deens-antilliaans-creole-dutch-en-sranantongo/ Gelijkenis Deens-Antilliaans Creole Dutch en Sranantongo]</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Na [[Aruba]]''' e presencia di '''idioma Spaño''' ta significativo. E pais Caribense, cu [[Hulandes]] y [[Papiamentu|Papiamento]] como [[idioma ofisial|idiomanan oficial]], tin un gran cantidad di hablante di [[Spaño]]. Segun e censo di 2000, Spaño ta e di dos idioma mas papia riba e isla, despues di Papiamento. == Hablante di Spaño == Segun datonan di Censo 2010, 13.710 residente di Aruba ta papia Spañó como nan [[Lenga materno|idioma materno]].<ref>{{citeer web|url=https://www.cervantes.es/imagenes/File/espanol_lengua_viva_2019.pdf |titel=El Espanol: una lengua viva. Informe 2019|uitgever=Instituto Cervantes, pag. 9|datum= }}</ref> Na 2017 hablante di Spañó tabata representa 12.6% di e poblacion.<ref>{{citeer boek|nombre=Jesús|apellido={{v|Guanche}}|nombre2=Carmen|apellido2={{v|Corral}}|title=Diccionario etnográfico. Los pueblos del Caribe Insular y de México-Centroamérica|volume=Tomo I|year=2017|editorial=RUTH|isbn=9789590618154|capítulo=Cap. 5}}</ref> Esaki ta relaciona cu e emigrantenan for di paisnan hispano. Segun pais di origen e percentahe tabata, entre otro, 9.1% di [[Colombia]], 4.1% [[Republika Dominikano|Republica Dominicano]], 3.2% [[Venezuela]] i 1.1% [[Peru]].<ref name="cia.gov">{{en}}{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |title=Aruba |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |access-date=}}</ref> Si conta tur esunnan cu por comunica den Spaño, e cantidad total di hablante ta yega aproximadamente 93.500, o sea 85% di e poblacion Arubano. Pero solamente un di cada cinco persona ta uza Spaño como nan unico [[idioma]]. == Spaño den bida publico == No obstante di no ta un idioma oficial, e uso di Spaño ta sirbi metanan practico y ta extende den hopi aspecto di bida publico, reflehando su papel como idioma di contacto, identidad y comunicacion den e contexto multicultural di Aruba. E isla su proximidad cu [[Venezuela]] y [[Colombia]] y e fuerte contactonan religioso, comercial y cultural durante siglonan a contribui pa e uzo continuo na Aruba di Spaño.<ref>{{cite book|author=Ramirez, Catherine|title=La escogencia del idioma Español en el perfil de asignaturas en las escuelas de MAVO de Aruba|year=2016|editorial=[[Universidad de Curazao]]|url=https://www.worldcat.org/es/title/1029733877|location=Willemstad, Curacao}}</ref> Segun [[Johan Hartog|Hartog]] e influencia Spaño ta mas tanto notabel den e variante Arubano di Papiamento cu den e variantenan di Corsou y Boneiro.<ref name="Hartog"/> Den e sistema escolar, Spaño ta un materia obligatorio desde enseñansa basico, cuminsando den e di cinco klas bay dilanti.<ref>{{citeer web|auteur=Organización Panamericana de la Salud|titel=Aruba, perfil de país|url=https://www3.paho.org/hq/dmdocuments/2010/Salud_en_las_Americas_2007-Aruba.pdf|datum=2007 }}</ref><ref>Ministerio di Enseñansa di Aruba. Curriculum y Idioma den Sector Escolar.</ref> Ademas, varios canal di television for di Venezuela ta wordo ricibi sin problema riba e isla, ofreciendo noticia, entretenimento y programacion educativo na Spaño. Hopi radioemisora local ta inclui musica cu canto di [[Latinoamérika|Latino America]] den nan programacion, y den algun caso, ta transmiti programanan na Spaño. Den sector comercial, hopi empleado den tienda, restaurant y servicio publico ta comunica cu clientenan hispano den nan idioma nativo. Ora cu hende yega na un loket, e probabilidad ta halto cu nan por haci pregunta o haya informacion na Spaño. [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia catolico]] cu un comunidad grandi riba e isla ta ofrece misa regular na Spaño. Den algun bario, specialmente caminda comunidadnan hispano ta concentra, por tin borchi informativo cu dos of mas idioma, incluyendo Spaño. == Aspectonan sociolinguistico == Pa hopi residente, particularmente e migrantenan hispano di Colombia, Venezuela y Republica Dominicano, Spaño ta sigui sirbi como idioma principal na cas, den relacionnan familiar y comunidad religioso.<ref>Central Bureau of Statistics Aruba (2017). Migration and Population Report.</ref> Na nivel popular, Spaño ta keda un idioma di preferencia pa comunicacion informal den bario, mercado y luganan publico. Turistanan hispano, cu ta forma un porcion importante di e [[turismo]] entrante, tambe ta contribui na su visibilidad den bida diario Arubano. E [[multilingualismo]] na Aruba ta stimula un nivel halto di dominio pasivo di Spaño: hopi Arubiano por compronde Spaño aunke no ta papi’é activamente. E situacion aki ta refleha un [[diglosia]] dinamico, caminda Spaño ta sirbi mas na nivel informal y comunicativo, mientras cu Hulandes y Papiamento ta predomina den situacionnan formal, educativo y gubernamental. == Influencia di Spaño riba Papiamento den siglo 21 == E idioma oficial Papiamento ta un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu ta nace durante e periodo colonial for di e mescla di Spaño, [[Portugues]], Hulandes, [[Ingles]], [[Frances]] i Arawak. Gran parti (70%) di su vocabulario tin origen Spaño.<ref>[[Ronald Severing|Severing, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden#:~:text=Door%20hun%20geografische%20ligging%20en,eilanden%20genoemd%2C%20is%20het%20Papiaments. ''Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden''], literatuurgeschiedenis.org</ref> E isla di Aruba tabata pa mas cu un siglo parti di Imperio Spaño promé cu el a wordo cede na e Imperio Hulandes na aña [[1636]].<ref name="Hartog">{{cite book|author=[[Johan Hartog|Hartog, Johannes]]|title=Aruba: A Short History|year=2003|publisher=De Wit & Van Dorp Stores}}</ref> Aunke Papiamento ta ser considerá un idioma stabil, hopi [[Arubiano]] ta sinti cu su presencia ta birando menos, particularmente den contactonan cu emigrantenan hispano. Investigacion sociolinguistico a mustra cu e preocupacion no ta basa riba un cambio real, sino riba un “menasa simbolico” cu ta relaciona cu identidad y inclusividad di pertenencia.<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref> Un tema cu ta surgi frecuente den discusionnan publico y escolar ta e supuesta “contaminacion” di Papiamento cu palabra y structuranan Spaño. Algun ciudadano ta boga pa un Papiamento “puro”, afirmando cu influencia stranhero, particularmente di Spaño, por afecta e caracter crioyo di e idioma. E sintimento aki ta bira mas fuerte ora cu migrantenan nobo no ta haci esfuerso pa siña y papia Papiamento, sino ta keda den nan idioma materno.<ref>Carroll, Kevin S. (2010). [https://www.researchgate.net/publication/283245487_Language_maintenance_in_the_Caribbean_Examining_perceptions_of_threat_in_Aruba_and_Puerto_Rico'' Language maintenance in the Caribbean: Perceptions of threat in Aruba and Puerto Rico''], researchgate.net </ref> Estudionan recien, manera esun di Kester y Buijink (2023), a conclui cu aunke hopi Arubiano ta expresá preocupacion riba e futuro di Papiamento, e idioma mes no ta duna señalnan di bay atras.<ref name="Kester"/> Su uzo a keda halto den bida escolar, gobierno y medionan local, y e mes a demostra capacidad pa integra [[neologismo]]nan sin perde su esencia. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=es|oldid =161207719|titulo=Idioma español en Aruba}} {{References}} ;Lista di fuente * Allen, R. (2002). ''The Spanish Caribbean''. Cambridge University Press. }} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Idioma]] ------------- {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] tríphthongos, literalmente: ‘ku tres zonido’ òf ‘ku tres tono’) ta un kombinashon di tres zonido vocal cu ta pronunciá den un solo [[silaba]]. Den un triptongo, e tres vocal òf semivokal ta sigui un tras di otro sin interrupshon, formando un zonido monosilabico. Den [[fonetika]], un triptongo ta resulta di un movimiento kontinuo pero suave di e organonan di artikulashon for di un zonido di vocal pa otro, den un sekuénsia di tres zonido. Na kontraste ku un [[monoftongo]], ku tin un so zonido, òf un [[diptongo]] ku tin dos, un triptongo ta kontené tres zonido vocal den un so silaba. Importante pa nota ku un triptongo no ta meskos ku un sekuénsia disilabico di un diptongo sigui pa un monoftongo, kaminda por tin mas ku un silaba. Por ehempel, den aleman feuer [ˈfɔʏ.ɐ] (‘kandela’), e sekuénsia vocal ta dividí den dos silaba, i no ta un triptongo. Un triptongo tipiko ta forma pa un semivokal, sigui pa un vocal nukleo, i sigui pa un otro semivokal (por ehempel: /i̯/ + /a/ + /u̯/). Por existí tanto triptongonan orál komo nasal. == Ejempelnan == Den [[Papiamento]], triptongonan no ta hopi komun, pero por haña nan den palabra manera: biai (for di biaiha) kaiu (for di kaiu) huai (for di huai) Den [[kastellano]] (spañol), por haña triptongonan den palabra manera: miau Uruguay cambiáis == Referensianan == Martínez Celdrán, Eugenio. Manual de Fonética Española. Ariel Lingüística, 2001. Ladefoged, Peter. A Course in Phonetics. Cengage Learning, 2014. Crystal, David. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Wiley-Blackwell, 2008. -------------------------- Diptongonan komun den Papiamento Diptongo Tipo Ejèmplonan Nota ai Kreshente bai, traishon, baikèl vocal débil (i) tras vocal fuerte ei Kreshente sei, beisbol, trein oi Kreshente boi, koi, sopi ui Kreshente puiro, spruit, fluit ia Dekreshente biaha, rabia, familia vocal débil (i) prome vocal fuerte ie Dekreshente piedra, biento, piedra io Dekreshente nacional, religion ua Dekreshente lengua, francua, guahe ue Dekreshente pueblo, fuerte, muerto uo Dekreshente cuota, suave, actuosa menos komun 🗣️ Nota riba tipo di diptongo: Diptongo kreshente: e vocal débil (i, u) ta antes di vocal fuerte (a, e, o) → zonido ta subi. Diptongo dekreshente: e vocal débil ta despues di vocal fuerte → zonido ta baha. {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E articulacion ta consisti di un transicion suave den e frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta wordo percibi como un zonido continuo den un solo silaba. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. == Diptongo den Papiamento == Den [[Papiamentu|Papiamento]], un diptongo por wordo forma di un di e siguiente combinacionnan: == Vocal debil (i, u) + vocal fuerte (a, e, o) == Ehempel: * i-a → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-a → us'''ua'''l, a-u → bl'''au'''w, * i-e → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-e → f'''ue'''rte, e-u → '''eu'''caristia, * i-o → od'''io''', o-i → b'''oi'''cotia, * u-o → d'''uo''', o-u → bl'''ou'''sa. == Dos vocal debil (i + u, u + i) == Ehempel: * i-u → hud'''iu''', u-i → fl'''ui'''t === Tipo di diptongo === Dependiendo di e direccion di e transicion vocal, un diptongo por ta dividi den: * diptongo creciente → b'''ie'''nto, p'''ue'''blo, rab'''ia''' * diptongo decreciente → '''ai'''re, '''au'''mento, n'''ei'''shi Nota cu ora e zonido '''i''' ta na final di palabra ta skirbi '''ay''', '''ey''', '''oy''', '''uy'''.<ref>E regla aki no ta aplicabel pa e [[Ortografia di papiamentu|ortografia uza na Corsou y Boneiro]].</ref><br> Ehempel: * '''ay'''= cay - bay - caray - gay (homber) * '''ey'''= aworey - p'esey - t'ey - bedey - batrey * '''oy'''= coy - morocoy - haudoy - gogoy * '''uy'''= huy - puy - cuy - spruy {{Appendix}} == Lista di referencia == * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. * Goilo, E.R. (2002). ''Gramática di Papiamento''. De Wit Stores N.V. * [[Sidney Joubert|Joubert, Sidney M.]] (2015). ''Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu''. [[Fundashon pa Planifikashon di Idioma]]. * SIL International (2004). ''Papiamentu Phonology''. Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). ''Ortografía de la lengua española''. Madrid: Espasa Libros. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------- Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E ta consisti di un transicion suave den frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta percibi como un zonido continuo den un silaba unico. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. ==Formashon di diptongonan den Papiamentu== Den Papiamentu, un diptongo por wòrdu formá di un di e sigiente kombinashonnan: Un vocal débil (i, u) + un vocal fuerte (a, e, o) ehempel: baiskel biaha fuerte Dos vocal débil (i + u, u + i) ehempel: fluit hudui riu Tipo di diptongo: kreshente i dekreshente Dependiendo di e direkshon di e transishon vocal, un diptongo por ta: Kreshente (glide → vocal nuklear): ora e vocal débil ta na prinsipio. ehempel: biento pueblo rabia Dekreshente (vocal nuklear → glide): ora e vocal débil ta na fin di e diptongo. ehempel: aire aumento neishi Ortografia den fin di palabra Ora e zonido i ta na fin di palabra komo parti di un diptongo, e ta wòrdu skibí ku y: ay, ey, oy, uy ehempel: ay: cay, bay, caray, gay (hòmber) ey: aworey, p'esey, t'ey, bedey, batrey oy: coy, morocoy, haudoy, gogoy uy: huy, puy, cuy, spruy Un hiato ta un sekuencia di dos vocal ku ta pronunsiá separá, es decir, kada vocal ta forma su mesun silaba. E zonido no ta flòu komo den un diptongo, sino ta parti klaramente den dos unidat silábiko. Un hiato ta forma tipikamente den e sigiente kasonan: Dos vocal fuerte: poeta, maestro, teatro Vocal fuerte + vocal débil acentuá: país, María, baúl Den kaso di hiato, e zonido ta interrumpí, i kada vocal ta tuma su propio énfasis den pronunsiashon. Referencia * Goilo, E.R. (2002). Gramática di Papiamento. De Wit Stores N.V. * Joubert, Sidney M. (2015). Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu. Fundashon pa Planifikashon di Idioma. * SIL International (2004). "Papiamentu Phonology". Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). Ortografía de la lengua española. Madrid: Espasa Libros. * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. --- == Diferencia entre diptongo y hiato den Papiamento == {| class="wikitable" style="text-align:left" width="75%" |- ! Tipo ! Combinacion<br> di vocal ! Ehempel ! Division<br> silabico ! Remarke |- |rowspan="6" style="background:#FFD700|Diptongo|| style="text-align:center" |i + a || biaha || bia-ha ||vocal debil + fuerte, un silaba |- | style="text-align:center" |u + e || fuerte || fuer-te || vocal debil + fuerte |- | style="text-align:center" |i + e || biento || bien-to || diptongo creciente |- | style="text-align:center" |e + i || neishi || nei-shi || diptongo decreciente |- | style="text-align:center" |u + i || hudiu || hu-diu || dos vocal debil, un silaba |- | style="text-align:center" |i + u || riu || riu || un silaba |- | rowspan="3" style="background:#FF9000| Hiato || style="text-align:center" |a + i || caida || ca-i-da || vocal fuerte + debil, dos silaba |- | style="text-align:center" |o + e || poeta || po-e-ta || dos vocal fuerte, dos silaba |- |style="text-align:center" | o + a || oasis || o-a-sis || dos vocal fuerte, dos silaba |- |} [[:Kategoria:Idioma]] Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea y cu no ta inseparabel. Pues e ta consisti di e articulacion di dos vocal, un tras di otro, sin interupcion, produciendo un transicion suave den e frecuencianan di zonido cual ta caracterisa cada un di e dos vocalnan. Fonologicamente, dos vocal cu ta articula di e manera aki ta forma parti di e mesun [[silaba]]. Dependiendo di e tono ta haci distincion entre un diptongo creciente y un diptongo decreciente.<br> Ehempel: ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “cu tres zonido”, òf “cu tres tono”) ta un forma cu ta forma parti di un [[palabra]]. Casi semper e lo ta un [[vocal]] será mas un vocal habrí sigui pa un otro vokal será, formando un “triptongo”. Den [[fonétika|fonetica]], un '''triftongo''' ta un combinacion di vocal monosilabico cu ta encera un movecion rapido pero suave di e articulador di un calidad di vocal pa otro cu ta pasa riba un tersera parti. Miéntras ku vokalnan “puru”, òf monoftongonan, ta wòrdu bisa ku nan tin un posishon di artikuladó di meta, diftongonan tin dos i triftongonan tres. Triptongo no mester wordo confundi cu secuencia disilabico di un [[diptongo]] sigui pa un monoftongo, manera na aleman "feuer" [ˈfɔʏ.ɐ] ‘kandela’, caminda e vocal final ta mas largo cu esnan hañá den triptongo. Triptongo (for di griego : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “ku tres zonido,” òf “ku tres tono”) ta e nòmber duná na e kombinashon di un zonido semivokal , un zonido vokal i un zonido semivokal emití den un solo esfuerso vokal. Triptongo ta wòrdu dividí den oral y nasal. Den un triptongo tres vocal (of semivocal) ta un combinacion di tres zonido vocal hunto, cu ta forma un zonido. ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[linguistica]], '''singular''' ([[latin]]: ''singularis'', cu ta nifica “unico” of “solitario”) ta un termino gramatical cu ta referi na un forma di [[palabra]] cu ta indica un solo hende, cos, obheto, luga of idea. E ta contrasta cu e forma [[plural]], cu ta referi na mas cu un. == Uzo di singular == E singular ta e forma standard di un palabra den e gran mayoria di idioma, sin ningun modificcion special. E cambio ta bin pa palabranan den plural. Mescos den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma singular ta basico, unda un sustantivo ta presenta su mes, sin indica cantidad. E ta sirbi pa nombra un solo entidad.<br> Ehempel: * buki → un buki * mucha → un mucha homber * rosa → un flor * idea. → un solo pensamentu == Relacion cu artikulo y adhetivo == Un sustantivo den singular regularmente ta acompaña pa un articulo singular (manera un, e) y adhetivo cu ta acordá cu género y número.<br> Ehempel: * e rosa dushi * un cas grandi == Cambio pa plural == Pa pone un sustantivo singular den forma [[plural]], Papiamento normalment ta agregá -nan na fin di palabra. Sinembargo, e regla aki tin espeshonalidadnan y depende di ortografia y uso. Ejèmplo: buki → bukinan ros → rosnan idea → ideanan == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Plural''' ([[latin]]: pluralis, ku ta nifiká “di más ku uno”) ta un termino gramatikal ku ta referí na un forma di palabra ku ta indiká más ku un hende, kos, lugá of idea. E ta kontrastá ku e forma [[singular]], ku ta indiká un solo ente. == Uso den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], forma plural ta forma derivá di un sustantivo singular pa indiká ku tin más ku un di esaki. Ehempel: * buki → buki''nan'' * ros → ros''nan'' * muchu → mucha''nan'' == Formacion di plural == Den ortografia di Papiamento, e forma plural generalmente ta forma pa agregá e sufijo -nan na e sustantivo singular. E regla ta aplica pa hende, animal, kos, lugar y tambe idea abstracto. Ehempel: * cas → kasnan * idea → ideanan * persona → personanan == Plural eksplisito y implicito == Papiamento tambe por indiká pluralidad den otro manera, manera pa medio di un palabra ku ta indiká kantidat (manera hopi, tur, algun), aunque e sustantivo keda den forma singular. Pero den uso formal, ta preferibel pa pone e palabra den forma plural. Ejèmplo: hopi hende tur mucha ta contento == Komparashon ku otro idioma == Den otro idioma, manera español of inglés, forma plural por envolví kambio di letra, agregashon di sufijo otro ku -nan, of regla irregular. E forma di plural ku -nan ta un karakterístika partikular di Papiamento. == Referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] '''Silaba''' (na inglés: ''syllable''; na hulandés: ''lettergreep'') ta un unidad ritmico di zonido den un [[palabra]]. Un silaba ta normalmente forma pa un solo [[vocal]] of un combinacion di [[consonante]] y vocal, cu ta wordo pronuncia manera un solo impulso di bos. Den [[linguistica]], e analisis di e silaba ta un aspecto esencial den [[fonologia]], [[ortografia]], y e forma di rima den [[poesia]]. E structura di silaba por varia segun idioma, pero tur idioma tin algun forma di silaba den su sistema linguistico. Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], silabacion ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra.<br> Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do == Structura di silaba == E structura general di un sílaba ta consisti di tres segmento agrupa den dos componente: * ''Onset'': Un consonante of grupo di consonante, obligatorio den algun idioma, opshonal of hasta restringi den otronan * ''Rima'': ta consisti di un: ** ''nucleo'': e vocal principal di e silaba (obligatorio) ** ''coda'': e consonante of grupo di consonantenan despues di e vocal (opshonal) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. * Bo: onset = "b", nucleo = "o" * Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * [[Jossy Mansur|Mansur, Jossy M.]] (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (di 7 edicion). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] Núkleo (ν): Un konsonante vokal òf silábiko, obligatorio den mayoria idioma Coda (κ): Un konsonante òf grupo di konsonante, opshonal den algun idioma, altamente restringí òf prohibí den otronan Un silaba por consisti di tres parti principal: * '''Onset''': e consonante of consonantenan na comienso (optativo) * '''Nucleo''': e vocal principal di e silaba (obligatorio) * '''Coda''': e consonante of consonantenan despues di e vocal (optativo) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. — Bo: onset = "b", nucleo = "o" — Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda [[:Kategoria:Linguistica]] Silabacion den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma di e silabanan ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra. Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do -------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[fonétika|fonetica]], '''consonante''' (na [[Ingles]]: ''consonant''; na [[Hulandes]]: ''medeklinker'') ta un [[zonido]] di bos, forma pa un coriente di aire cu ta topa cu un of otro obstaculo, sea parcial of total, den e tracto vocal (boca y garganta). E ta un di e dos tipo principal di zonidonan di bos, e otro ta e [[vocal]]. Contrario na un [[vocal]], un consonante ta rekeri un tipo di tapamento, estorbo, of contacto den boka, como na nivel di e labionan, e lenga, of e dente, pa forma zonido. E palabra “consonante” ta bini di [[Latin]] ''consonans'', cu ta nifica “zonido cu ta zona hunto” (''con'' = hunto, ''sonare'' = zona). Tradicionalmente, consonantenan ta wordo considera zonido cu no por existi sin un vocal acerca. == Aplicacion == === Papiamento === Den e idioma [[Papiamentu|Papiamento]], por haña varios consonante den uso diario. E cantidad di consonante por varia segun e dialecto, pero generalmente e siguiente letternan ta representa consonante den e alfabet: '''B, C, D, F, G, H, J, K, L, M, N, P, R, S, T, V, W, Y, Z''' E letter '''Q''' casi no ta wordo uza; generalmente e ta wordo substitui/suplantá pa 'K'. E letter '''X''' ta usa solamente den palabra stranhero. Tur palabra den Papiamento ta contene un of mas consonante, cu ta forma [[silaba]]nan hunto cu e vocalnan. {| class="wikitable" width="65%" ! colspan=2 | Vocal || Balor na Papiamento<br> {{ABW|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel || Balor na Papiamentu<br> {{CUW|bandera}}/{{BON|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel |- | colspan=2 | b || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ala, ca'''b'''a || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ibu, fa'''b'''or |- | rowspan=2 | c || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}} || style="text-align:center" | /s/ || mere'''c'''e, ha'''c'''i || style="text-align:center" | /s/ || '''C'''ecilia |- | elsewhere || {{IPA|/k/}} || '''c'''aminda, '''c'''la || style="text-align:center" | /k/ || '''C'''aracas |- | colspan=2 | ch{{ref|dig|b}} || {{IPA|/tʃ/}} || '''ch'''ikito || style="text-align:center" | /tʃ/ || '''ch'''api |- | colspan=2 | d || style="text-align:center" | /d/ || '''d'''ocumento, '''d'''al || style="text-align:center" |/d/ || '''d'''uru, '''d'''ede |- | colspan=2 | dj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/dʒ/}} || '''dj'''aca || style="text-align:center" | /dʒ/ || '''dj'''ente || |- | colspan=2 | f || style="text-align:center" | /f/ || '''f'''ama || {{IPA|/f/}} || '''f'''òrki || |- | rowspan=2 | g || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}}, final || style="text-align:center" | /x/ || '''g'''esto, ma'''g''' || style="text-align:center" | /x/ || mar'''g'''en, brù'''g''' || |- | before unstressed {{angbr|e}}, elsewhere || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''arganta, san'''g'''er || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''osa, man'''g'''el || |- | colspan=2 | h || {{IPA|/h/}} || '''h'''asta, '''h'''abilidad || {{IPA|/h/}} || '''h'''ari, '''h'''eru || |- | colspan=2 | j{{ref|loan|a}} || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''j'''ong, '''j'''as<br>'''J'''uan || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''J'''an Thiel<br>'''J'''ulia || Some places still maintain their old spelling, e.g. Salinja. Here the {{angbr|nj}} is pronounced {{IPA|/ɲ/}}. |- | colspan=2 | k || {{IPA|/k/}} || '''k'''ishiki, '''k'''ere || {{IPA|/k/}} || '''k'''enta, se'''k'''reto || |- | colspan=2 | l || {{IPA|/l/}} || '''l'''ista, '''l'''aba || {{IPA|/l/}} || '''l'''esa, k'''l'''a || |- | colspan=2 | m || {{IPA|/m/}} || '''m'''ucha, pre'''m'''io || {{IPA|/m/}} || '''m'''an, la'''m'''pi || |- | rowspan=2 | n || before {{angbr|co}}, {{angbr|cu}}, {{angbr|g}}, {{angbr|k}},<br>final except after stressed vowel || {{IPA|/ŋ/}} || ma'''n'''go, pa'''n''' || {{IPA|/ŋ/}} || a'''n'''ker, bo'''n''' || In Papiamento, {{angbr|c}} followed by {{angbr|o}} or {{angbr|u}} would be pronounced as a {{IPA|/k/}} (see below), thus having the same effect on the {{angbr|n}} as {{angbr|k}} would. |- | elsewhere || {{IPA|/n/}} || '''n'''atural, te'''n'''e, algu'''n''' || {{IPA|/n/}} || '''n'''echi, he'''n'''de, tempra'''n''' || |- | colspan=2 | ñ || {{IPA|/ɲ/}} || a'''ñ'''a, so'''ñ'''o || {{IPA|/ɲ/}} || ba'''ñ'''a, '''ñ'''apa || |- | colspan=2 | p || {{IPA|/p/}} || '''p'''ipa, ado'''p'''ta || {{IPA|/p/}} || '''p'''alu, sa'''p'''u || |- | colspan=2 | q{{ref|loan|a}} || {{IPA|/k/}} || '''q'''uesillo || {{IPA|/k/}} || '''Q'''uebec || |- | colspan=2 | r || {{IPA|/r/}} || te'''r'''a, '''r'''osa || {{IPA|/r/}} || ba'''r'''ba, pode'''r''' || |- | colspan=2 | s || {{IPA|/s/}} || '''s'''aya, '''s'''ucu || {{IPA|/s/}} || kru'''s''', pa'''s'''a || In Papiamento, the {{angbr|s}} has a {{IPA|/ʃ/}} sound in words ending in -sion. In Papiamentu, it is written as -shon. |- | colspan=2 | sc || {{IPA|/s/}} || adole'''sc'''ente, pi'''sc'''ina || || || |- | colspan=2 | sh{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''imis || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''ete || |- | colspan=2 | t || {{IPA|/t/}} || '''t'''in, '''t'''ata || {{IPA|/t/}} || '''t'''rapi, ri'''t'''mo || |- | colspan=2 | v || {{IPA|/b/}}<br>{{IPA|/v/}} || '''v'''iuda<br>di'''v'''orcio || {{IPA|/v/}} || '''v'''erbo, '''v'''itamina || |- | colspan=2 | w || {{IPA|/w/}} || '''w'''ega || {{IPA|/w/}} || '''w'''owo || |- | colspan=2 | x{{ref|loan|a}} || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || e'''x'''amen, cone'''x'''ion, refle'''x'''ion || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || || |- | colspan=2 | y || {{IPA|/j/}} || '''y'''ama, ha'''y'''a || {{IPA|/j/}} || '''y'''uda, ka'''y'''ente || |- | colspan=2 | z || {{IPA|/z/}} || '''z'''ona || {{IPA|/z/}} || '''z'''eta || In Papiamento, the {{angbr|z}} has a {{IPA|/s/}} sound in words ending in -eza, -anza or with a {{angbr|z}}. In Papiamentu, they are written as -esa and -ansa. |- | colspan=2 | zj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''eito || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''ar || | colspan=2 | ù || || || style="text-align:center" |/ʏ/ || b'''ù'''s, y'''ù'''frou |- | colspan=2 | ü || || ||style="text-align:center" | /y/ || h'''ü'''r |- |} == List di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (7th ed.). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Sustantivo''' (na [[Ingles]]: ''noun''; na [[Hulandes]]: ''zelfstandig naamwoord'') ta un tipo di [[palabra]] den gramatica cu ta sirbi pa nombra hende, luga, cos, idea, of otro ser, sea concreto of abstracto. E palabra “sustantivo” mes ta bini di [[Latin]] substantia, ku ta nifiká “substancia” of “loke ta di esencia”. == Rol den frase == Den un frase, un sustantivo ta generalmente e sujeto of e objeto di un verbo. E ta e elemento ku e verbo ta referí na dje, i regularmente ta precedí of sigui pa un [[artikulo]] (manera “un”, “e”, “esey”) of un [[adhetivo]]. == Clase di sustantivo == Sustantivonan por wordo dividí den varios kategoria: '''Sustantivo komun''': nombra hende, kos of lugá den manera general, por ehèmpel: mùsiko, buki, isla. '''Sustantivo propio''': nombra spesífiko pa hende, lugá of entidad, i ta skibí ku mayuscula, manera: Maria, Aruba, Google. '''Sustantivo konkretu''': nombra kos ku por wordo mira of tuma, manera: mesa, silla, barco. '''Sustantivo abstrakto''': ta referí na idea, sentimiento of estado, manera: amistat, libertat, konsenshi. == Género y número == Tur sustantivo den Papiamento tin un [[género gramatikal]]: ta òf masculino òf femenino. E género ta influenshá e forma di artikulo y adhetivo ku ta akompañ'é (por ehèmpel: e homber vs e muher). Tambe, sustantivonan por ta den forma [[singular]] (un solo) of [[plural]] (más ku un), manera: buki / bukinan, muchanan / mucha. == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. * Trupia, Sandro (1995). ''Linguistica generale e grammatica''. Zanichelli. [[:Kategoria:Gramatika]] [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------- {{Databox}} '''Kontakto di idioma''' en.wiki:Contacto di idioma ta sosodé ora ku papiadónan di dos òf mas idioma òf variedat ta interkambiá ku i influensiá otro. E estudio di kontakto di idioma ta wòrdu yamá lingwístika di kontakto. Kontakto di idioma por sosodé na fronteranan di idioma,[1] entre idiomanan di adstrato, òf komo resultado di migrashon, ku un idioma intrusivo ku ta fungi komo sea un superstrato òf un substrato. Ora ku papiadónan di diferente idioma ta interkambiá estrechamente, ta tipiko pa nan idiomanan influensiá otro. Kontakto intensivo di idioma por resultá den konvergensia òf releksifikashon di idioma. Den algun kaso un idioma di kontakto nobo por wòrdu kreá komo resultado di e influensia, manera un idioma pidgin, krioyo òf miksto. Den hopi otro kaso, kontakto entre hablantenan ta sosodé ku efektonan duradero na eskala mas chikí riba e idioma; esakinan por inkluí e prestamo di palabranan di prestamo, kalku, òf otro tipo di material lingwístiko. Multilingwismo tabata komun durante gran parti di historia humano, i awendia mayoria hende na mundu ta multilingual.[2] Hablantenan multilingual por partisipá den kambio di kódigo, e uso di vários idioma den un solo kombersashon. Métodonan for di sosiolingwístika[3] (e estudio di uso di idioma den sosiedat), for di lingwístika di korpus i for di lingwístika formal ta wòrdu usá den e estudio di kontakto di idioma. ---------- [https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250524.pdf Celebra ta de vez en cuando, trabao ta continuo], Bon Dia Aruba, Rubrica Asina bon Nos Papiamento ta? (24 di mei 2025) Como medio di comunicacion nos posicion ta diferente, ya cu nos ta para meymey di e desaroyo di nos idioma a base diario. Esey ta duna un obligacion extra, pasobra loke nos ta publica ta pasa bao wowo di miles di lector diariamente. Mihor nos percura anto pa skirbi di tal forma cu nos ta respeta loke tin, pero di otro banda ta mira lo valioso di e entrada continuo di palabra nobo den nos idioma y usa nan di forma apropia.Den e casi cuatro aña di existencia di e column aki, nos a toca un sinfin di tema, semper di forma critico, sin ofende ningun hende. Na ocasion di e promer aniversario, na augustus 2022, nos a publica un lista di e topiconan cu nos ta trata den e aña ey, di forma critico. Esakinan ta duna un bon impresion di e amplitud di e temanan y a la vez ta mustra cu ainda tur ta relevante. Un resumen: * Aki, akinan, akinanan... tocante uso innecesario y excesivo di ‘nan’ * Uso innecesario y excesivo di ‘wordo’ o ‘ser’ * Paso o pasobra? Papia y skirbi ta dos cos diferente * Atende cu... o atende? Atende un asunto cu un persona; no atende cu un asunto * ‘Encuanto di’ y ‘tocante di’, tambe ‘durante di’: uso incorecto y innecesario di e palabra ‘di’ Contra? O Contra di...? * Uso corecto di ‘na’ den diferente contexto; ki ora ‘den’ y ki ora ‘na’? * Palabra modifica incorectamente: ‘nombracion’, ‘comportacion’, ‘cargacion’ (nombramento; comportamento; cargamento) * Parha o pahra...? Un palabra modifica recientemente * Tabatin o tabata tin...? Kico ta corecto? * Gobernado o Gobernador... Ta usa e ‘r’ si of no? * Diferencia entre idioma papia y skirbi * Agradable o agradabel...? Tocante origen Portugues/Spaño di e variantenan Directiva o ‘Hunta di Directiva’ Con pa adopta termino corectamente * Ki ora un palabra ta bira ‘Papiamento’...? * E proceso di adopcion y adaptacion Reforza, enforsa, reenforsa...? Palabra adopta di diferente fuente, reemplazando palabra existente caba “Esey no tin di haber cu…?” Corecto, of no? Origen di e expresion Compromiso, compromis, compromise...? Mesun palabra, adopta di diferente banda * Di dje, den dje, di unda e ‘dje’ ta bin...? * Doble negacion: ki ora si y ki ora no? * Uso di distincion di genero masculino/femenino * Ortografia uniforme un reto...? Variedad di ortografia cu medionan ta haya di tur banda * Terminonan opuesto: ‘progresivo’ o ‘progresista’; ‘conservativo’ o ‘conservador’? * Entre ‘advertencia’ y ‘advertentie’; uso corecto of no? Curasha o encurasha...? Reforza o reenforza...? Uso corecto of no?Pret of leuk...? Eigenlijk of...? Influencia di Hulandes den Papiamento Pa of Pa...? Para o por...? Voor of door...? Origen di nos ‘pa’ * E la bay o el a bay? Kico ta corecto? * Tocante eror gramatical cu casi no ta ripara... ‘Loke ta’ o ‘loke cu ta’? * Paris o Parijs? Londen, London o Londres? Variedad den nomber geografico...Nacionnan Uni o United Nations; IMF o FMI...? Cual idioma tin preferencia...? * Entre desaroyo liber y formalisacion di idioma: ki rumbo pa tuma? Papiamento manera papia..., o skirbi? * Tocante uso di ‘es’, ‘esnan’, ‘esunnan’...‘Cune’ o ‘cu nan’: * Tocante erornan cu no ta detecta facilmente...Papiamento ta rico na diferente tipo di vocal; a traves di influencia diverso * Algo mas di nos herencia Portugues; un exploracion den nos vocabulario. Nota: si bo ta desea pa nos trata un tema specifico atrobe, o mas amplio, laga nos sa via reaccion riba Facebook, o un mail na bondia.aruba@gmail.com --------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Educacion Profesional Intermedio''' (EPI) ta enseñansa riba nivel MBO (''Middelbaar Beroepsonderwijs'') na [[Aruba]]. E ta encera ... Colegio EPI ta e unico instituto di enseñansa riba nivel MBO na Aruba., situa den Venusstraat 3 na Oranjestad?? == Colegio EPI == A funda Colegio EPI riba prome di augustus 1997. Ta ofrece educacion na nivel 3, 4 y 5 consistiendo di e unidadnan; Salubridad & Servicio, Economia, Hospitalidad y Turismo y Ciencia & Tecnologia.<ref>[https://24ora.com/na-colegio-epi-partido-futuro-a-gana-eleccion-cu-nuebe-asiento/ Na Colegio EPI partido FUTURO a gana eleccion cu nuebe asiento], 24ora.com (2 di december 2024 </ref> Na aña 2022 Colegio EPI a introduci ocho estudio nobo. Na tur por scoge entre 13 diferente estudio, manera: Allround medewerker Information Technology Systems and Devices, Expert Information Technology Systems and Devices, Elektrotechniek, Allround Assistant Business Services, Business Administration & Control Specialist, Certified Cook, Associate of Applied Science in Culinary Arts, Zelfstanding Medewerker Travel & Hospitality, Leidinggevende Travel & Hospitality, Associate Of Science Degree in Hotel and Restaurant Management, Verpleegkundige, Verzorgende y Social Pedagogische Medewerker. Colegio EPI ta conta cu mas di 2000 studiante y mas cu 74% di nan ta logra termina nan estudio cu exito. [[:Category:Enseñansa]] [[:Category:Aruba|Enseñansa]] ---------------------------- == Arte di Palabra == '''Arte di Palabra''' ta un competensia literario ku partisipashon di hoben di Aruba, Boneiru i Korsou. (zie nl.wiki) Meta di e evento ta pa promove amor pa cultura di idioma Papiamento y aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y e desaroyo di dominio di idioma. == Historia == E evento di Arte di Palabra ta existi for di aña 2000 i a cuminsa na Korsou. Ange Jessurun, consulente di Papiamento e tempo ey, a krea e evento pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y [[haiku]]. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. == Publikashon == *Pòtpurí Arte di Palabra 2009, kolekshon di e miho obranan propio 2000-2008 *Pòtpurí Arte di Palabra 2014, bundel van de beste eigen werken 2009-2013 *Pòtpurí Arte di Palabra 2019, bundel van de beste eigen werken 2014-2018<ref>{{citeer boek|url=https://data.swpportal.com/upload/books/files/pdf.php?hash=f612ef13d53ec151f70f21767b8546f4&filename=potpuri-arte-di-palabra-2019_inkijkexemplaar.pdf|taal=pap|werk=Arte di Palabra|titel=Pòtpurí Arte di Palabra 2019|datum=|bezochtdatum=10 september 2019}}</ref> nl.wiki:Arte di Palabra ta un kompetensia den Papiamentu pa hóbennan den enseñansa sekundario na Aruba, Bonaire i Kòrsou. Nacemento For di aña skolar 1998-1999 "Papiaments" a bira un asignatura obligatorio den enseñansa sekundario na Kòrsou. E dato aki a duna e impulso pa e inicio di Arte di Palabra, cu na aña 2000 a tuma luga pa prome biaha na Curaçao. For di aña 2006 ta organisá kareda na Bonaire i for di aña 2009 tambe na Aruba. Arte di Palabra ta tuma lugá tur aña i su meta ta pa desaroyá talento literario hóben i literatura pa mucha papiamentu dor di recitashon di poema i konta storia. E kompetensia tin tres kategoria di presentashon: poesia, haiku i relato kòrtiku. Kada kategoria ta dividi den dos grupo: klasnan di skol 1-2 i klasnan di skol 3-6. Den klasnan 1 i 2 ta trata di poemas i storianan eksistente i den klasnan mas haltu ta trata di obranan original (propio). E evaluashon ta distinguí entre trabou propio i trabou eksistente. E finalistanan for di e rondonan di klasifikashon na Aruba, Bonaire i Kòrsou lo kompetí ku otro den e ronde final.[1] 1] E final di Arte di Palabra ta pasa pa tur isla i ta dirigí dor di e Stichting Arte di Palabra ku sosten di Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch gebied. E final ta generalmente konektá ku e entrega di e premionan di Tapushi Literario na honor di e ikonanan kultural na Aruba, Bonaire i Kòrsou. {{Appendix}} NOTES DIA 29 di juli 2021 a tuma lugar na Aruba, na Cas di Cultura, final di e competencia literario Arte di Palabra, cu participacion di hoben di Aruba, Boneiro y Corsou.<ref>https://www.awemainta.com/newspapers/AM210810/offline/download.pdf Arte di Palabra un celebracion na, di y pa Papiamento di kita sombre], Awemainta, 10 ougustus 2021. Rekupera ougustus 2021</ref> Fundacion Lanta Papiamento (FLP) tabata presente y a keda encanta, un biaha mas. Tabata un fiesta di berdad cu a pone enfoke riba Papiamento su rikesa y bunitesa cultural y riba e creatividad y dominio di idioma Papiamento di nos hobennan. E anochi tabata cuadra exactamente cu e meta di e evento cultural aki: Promove amor pa cultura di nos idioma Papiamento. Enrikece nos idioma cu creatividad di nos hubentud. Den sala tabata reina un entusiasmo y alegria y e hobennan a mustra aprecio pa cada un di e participantenan. Tur participante tabata haya un ovacion cu hasta pitamento cu ‘vuvuzela’. UNION t’e palabra cu ta caracterisa e evento aki, union cultural y social entre Aruba, Corsou y Boneiro. Arte di Palabra den tur sentido di palabra ta un celebracion di Papiamento, e idioma unificado di e islanan aki. Masha pabien n’e hobennan participante, na nan docentenan y n’e organisadornan! ===Historia cortico=== Arte di Palabra ta existi for di aña 2000. Señora Ange Jessurun kende tabata consulente di Papiamento e tempo ey, a cuminsa cu e evento aki na Corsou, pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y haiku. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch Gebied ta yuda den financiamento di biahe y estadia. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. Y importante pa menciona, t’e publicacionnan cu Arte di Palabra a produci caba: Pòtpurí Arte di Palabra 2009, cu e mihor obranan di 2000-2008: Pòtpurí Arte di Palabra 2014, cu e mihor obranan di 2009-2013: Pòtpurí Arte di Palabra 2019, cu e miho obranan di 2014-2018. Por bisa cu e coleccionnan aki ta bon material literario pa cualkier lesado y bon material cu por uza den scol. {{Appendix}} Arte di Palabra ta aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y ta masha importante den desaroyo di dominio di idioma. ---------------- '''Modern Hebrew''' ({{lang-he|עברית חדשה}}, ''ʿivrít ḥadašá[h]'', {{IPA-he|ivˈʁit χadaˈʃa|}}, ''[[Literal translation|lit]].'' "Modern Hebrew" or "New Hebrew"), also known as '''Israeli Hebrew''' and generally referred to by speakers simply as '''Hebrew''' ({{lang|he|עברית|}} {{transliteration|he|Ivrit}}), is the form of the [[Hebrew language]] that was [[Revival of the Hebrew language|revived as a spoken language]] in the late 19th and 20th centuries, and the standard form of Hebrew spoken today. It is the official language of the [[State of Israel]]. Among [[Canaanite languages]], Modern Hebrew is the only one spoken today.<ref>{{cite book |author1=Huehnergard, John |url=https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |title=The Semitic Languages |author2=Pat-El, Na'ama |publisher=Routledge |year=2019 |isbn=9780429655388 |page=571 |access-date=2021-02-18 |archive-date=2023-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230701134731/https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |url-status=live }}</ref> ----------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Flag of the Governor of Curaçao.svg|thumb|300px|Bandera di Gobernador di Kòrsou]] '''Gobernador di Korsou''' ta e representante di e monarka [[Hulanda|hulandes]] (hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]]) na [[Kòrsou]]. A instituí e posishon dia [[10 di òktober]] [[2010]] ku Korsou su status komo pais outónomo denter di [[Reino Hulandes]]. Riba nominashon di e mandatario hulandes pa relashonnan di Reino, e monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un término di seis aña; esaki por wòrdu prolonga te maximalmente 12 aña. E gobernador ta dispone di un sekretariado, e gabinete di gobernador, i ta wòrdu asesorá pa e Konseho di Konsulta, konsistiendo di minimo sinku miembro, apuntá pa e gobernador. E '''Gobernador di Aruba''' ta e representante di e hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]] na [[Aruba]]; esaki ta conforme stipulacion den [[Constitucion di Aruba]] (''Staatsregeling van Aruba'').<ref>Articulo II.1 Staatsregeling van Aruba (AB 1987 nr. GT 1)</ref> E posicion a keda institui desde prome di januari 1986 ora Aruba a haya su status como [[Status aparte di Aruba|pais autonomo dentro di Reino Hulandes]]. E monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un termino di seis aña; esaki por wordo prolonga te maximalmente 12 aña. == Facultadnan di gobernador == Facultadnan di e Gobernador di Aruba ta subdividi den e facultadnan asigna na su persona mediante [[ley]] como organo di e Reino y como organo di e pais Aruba. De gouverneur heeft twee taken: hij vertegenwoordigt en verdedigt de algemene belangen van het Rijk en is hoofd van de regering van Curaçao. Hij is tevens vertegenwoordiger op Curaçao van het staatshoofd van het Koninkrijk. Als hoofd van de landsregering is de gouverneur onschendbaar.<ref>Bij ambtsmisdrijven moet hij echter terechtstaan bij de [[Hoge Raad der Nederlanden]]. Bij overige misdrijven kan per Koninklijk Bevel of door de Tweede Kamer vervolging worden bevolen bij de bevoegde rechter in Den Haag.</ref> De gouverneur oefent de uitvoerende macht uit met als verantwoordelijken de ministers, die verantwoording moeten afleggen aan de [[Staten van Curaçao]]. De gouverneur heeft geen politieke verantwoordelijkheden en maakt geen onderdeel uit van het kabinet. Tijdens de formatie speelt de gouverneur een rol bij het aanwijzen van de formateur. In 2012 leidde dit tot onrust, toen gouverneur Goedgedrag tegen de zin van de zittende (demissionaire) ministers, maar op verzoek van de meerderheid van de Staten, een formateur aanwees om een waarnemend kabinet te vormen. De gouverneur wordt door het staatshoofd aangewezen voor een periode van zes jaar op voordracht van de bewindspersoon voor koninkrijksrelaties van het Koninkrijk (en tegelijk van het land Nederland). Deze periode kan worden verlengd tot maximaal één termijn. De gouverneur wordt bijgestaan door zijn secretariaat, het kabinet van de gouverneur, en wordt geadviseerd door de Raad van Advies, bestaande uit ten minste 5 leden, aangewezen door de gouverneur. == Lista == Op 10 oktober 2010 werd Curaçao een land binnen het [[Koninkrijk der Nederlanden]]. Voor deze datum vertegenwoordigde de [[Lijst van gouverneurs van de Nederlandse Antillen (1954-2010)|gouverneur van de Nederlandse Antillen]] onder meer Curaçao. E promé gobernador di Kòrsou tabata [[Frits Goedgedrag]], kende tambe tabata e último [[gobernador di Antia Hulandes (1954-2010)|gobernador di Antia Hulandes]] prome ku esaki a wordu disolbi dia [[10 di òktober]] [[2010]].<ref>RNW.nl - [https://web.archive.org/web/20110120003916/http://www.rnw.nl/caribiana/article/gouverneurs-voor-curacao-en-sint-maarten Gouverneurs voor Curaçao en Sint Maarten]</ref> {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !! Nòmber !! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | | 2010 - 2012 | [[Frits Goedgedrag]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2012 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | (interino) |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Lucille George-Wout-crop.jpg|95px]] | 2013 - presente | [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> | 4 di novèmber 2013 |} {| class="wikitable" ! Van ! Tot ! Nomber ! Bijzonderheden |- | 10 oktober 2010 || novèmber 2012 || [[Frits Goedgedrag]] || |- | november 2012 || novèmber 2013 || [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] || interino |- | november 2013 || presente || [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> || |} == Lista di gobernador interino == Bij koninklijk besluit kunnen een of meerdere waarnemend gouverneurs worden benoemd die de gouverneur vervangen bij ziekte of afwezigheid of hem vervangen na zijn ontslag of overlijden. {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !![[Gobernador interino]]!! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2010 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | | 2013 - 2019 | [[Nolda Römer-Kenepa]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Michèle Russel-Capriles.jpg|95px]] | 2019 - presente | [[Michèle Russel-Capriles]] | 1 di yüni 2019 |} * 10 oktober 2010 - [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] * 1 juni 2013 - [[Nolda Römer-Kenepa]] * 1 juni 2019 - [[Michèle Russel-Capriles]]<ref>{{cite news|url=https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|werk=Curaçao.nu|titel=RMR benoemt Russel-Capriles tot waarnemend gouverneur van Curaçao|datum=17 mei 2019|bezochtdatum=8 juni 2019|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190608092330/https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|archiefdatum=2019-06-08}}</ref> {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] [[:Category:Organonan Gubernamental]] --------- {{Databox}} ==Idiomanan na Aruba == Aruba ta un sociedad sumamente multilingual caminda mayoria di e habitantenan ta domina mas cu un idioma. Hopi [[Arubiano]] ta capas di combersa den por lo menos tres di e siguiente idiomanan: Papiamento, Hulandes, [[Ingles]] y [[Spaño]] y ta cambia comodamente entre dos of mas di e idiomanan aki den bida diario, haciendo e isla un di e teritorionan linguisticamente mas diverso den Caribe. E [[pais insular]] tin dos [[idioma ofisial|idioma oficial]], cu ta [[Papiamentu|Papiamento]] y [[Hulandes]]. E sistema di enseñansa local ta rekerí pa studiantenan siña Ingles y Spaño desde scol basico. Otro idiomanan, manera [[Portugues]], [[Chines mandarin|Chines]], [[Idioma Krioyo Haitiano|Crioyo Haitiano]] y hopi otro, tambe ta wordo papia den comunidadnan minoritario riba e isla. Segun estimacion na 2010 e gruponan etnico mas grandi tabata: Hulandes 78.7%, [[Colombia]]no 6.6%, [[Venezuela|Venezolano]] 5.5%, [[Republika Dominikano|Dominicano]] 2.8% y [[Haiti]]ano 1.3%.<ref name=":0">{{en}}{{Citeer web |titel=Aruba |datum=2025-03-25 |werk=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |bezochtdatum=2025-07-28 |uitgever=Central Intelligence Agency}}</ref>, Tur e cuater idioma, Papiamento, Hulandes, Ingles y Spaño, cu ta wordo uza como idioma principal of idioma primario bou di e poblacion Arubano a mira cambio den e periodo di 1980 te 2010 (idioma principal ta expresa den tabel como % di e total).<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref>: {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! Idioma principal!! 1980<br>% || 1990<br>% || 2000<br>%!! 2010<br>% || Trend |- | [[Papiamentu|Papiamento]] || &nbsp;&nbsp;80.1 || &nbsp;76.6 || &nbsp;&nbsp;69.4 || &nbsp;&nbsp;68.3 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- | [[Spaño]] || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;7.4 || &nbsp;&nbsp;13.2 || &nbsp;&nbsp;13.5 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{increase}} |- | [[Hulandes]]|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;5.0 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;5.4 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.0 ||&nbsp;&nbsp;{{steady}} |- | [[Ingles]] || &nbsp;&nbsp;10.6 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.9 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.1|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7.0 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- |} == Idiomanan oficial == === Papiamento === {{wak articulo|Articulo principal: [[Papiamento na Aruba]]}} Segun Gobierno di Aruba, e [[lenga materno|idioma materno]] y idioma primario di casi tur Arubiano ta Papiamento,<ref>{{en}}{{Cite web |title=Language |url=http://www.aruba.com/ExploreAruba/Culture/language.aspx |url-status= |archive-url=https://web.archive.org/web/20110809190231/http://www.aruba.com/explorearuba/culture/language.aspx |archive-date=2011-08-09 |access-date= |website=aruba.com}}</ref> un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu su raiz te na [[siglo 16|siglo diesseis]]. Sinembargo, Papiamento no tabata papia extensamente na Aruba te den siglo 18 y 19, ora cu e idioma a bira mas presente den material riba e isla, particularmente den e bukinan di scol Catolico Romano. Papiamento ta un idioma mescla cu ta combina elementonan for di [[Portugues]], Spaño, Hulandes y tambe algun rasgo di idiomanan Africano y Arawak.<ref name=":0"/> Su evolucion a tuma luga na Corsou durante siglo 16 ora cu e Africanonan sclabisa y e sclabisanan Spaño a desaroya un medio comun pa por comunica entre nan mes. Desde mei 2003, Papiamento ta e di dos idioma oficial riba Aruba, hunto cu Hulandes<ref>[https://www.gobierno.aw/1311-kunst-wetenschappen-en-taal Landsverordening officiële talen], Gobierno di Aruba</ref>, y e ta ser considera como un marcador esencial di identidad nacional. Den area di enseñansa, Papiamento no tabata ricibi masha atencion na Aruba te na 1995. E idioma a wordo inclui oficialmente den e curiculo escolar na 1998 y 1999. Desde e tempo ey, e isla a brasa su idioma nativo. Awendia, bijbel, diccionario y cuentanan di hada skirbi den e idioma ta facilmente disponibel riba e isla. === Hulandes === Pa decadanan Hulandes ta un di e idiomanan oficial di e isla ya cu e isla ta un parti contituyente di [[Reino Hulandes]]. Apesar di su status oficial, e ta incomun como un prome idioma papia. Un estudio di Croes (2015) entre estudiantenan a revela cu, apesar di e uzo amplio di Hulandes como idioma di instruccion, e idioma practicamente no tin funcion comunicativo pafor di les.<ref name=":1">{{citeer web|url=https://studenttheses.uu.nl/bitstream/handle/20.500.12932/42633/The%2520Current%2520Context%2520of%2520the%2520Language%2520of%2520Instruction%2520in%2520Aruban%2520Education%2520-%2520Master%2520Thesis%2520-%2520Kristi%2520Lo-Fo-Sang.pdf?sequence=1|titel= The Current Context of the Language of Instruction in Aruban Education Towards a more inclusive Multilingual Education|auteur=Kristi Lo-Fo-Sang|datum=2022|uitgever=Universidad Utrecht}}</ref> Banda di enseñansa, e uzo di Hulandes ta principalmente den asuntonan huridico y di gobernacion.<ref>{{Cite web |title=About Us |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |access-date=2014-05-20 |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |archive-date=2014-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean}}</ref> == Otro idiomanan comun == === Ingles === Aruba a reconoce Ingles como un idioma internacional, y a exigi pa muchanan siña Ingles for di klas 4 di scol basico. Uzo di Ingles riba e isla ta data for di cuminsamento di [[siglo 19|siglo diesnuebe]], tempo cu e Inglesnan a ocupa [[Kòrsou|Corsou]], Aruba y [[Boneiru|Boneiro]]. Ora cu e gobernacion Hulandes riba e islanan a reanudá na [[1815]], autoridadnan a tuma nota di e uzo ya generalisa di e idioma.<ref name="Putte">{{Cite book |last=Van Putte |first=Florimon |title=Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd |publisher=de Walburg Pers |year=1999 |location=Zutphen |language=nl}}</ref> Fin di añanan 1920 y inicio di añanan 1930 un cantidad grandi di hende cu ta papia Ingles, for di particularmente [[Karibe anglofóniko|Caribe anglofonico]], a wordo treci na e isla durante e añanan di boom di petroli. Hopi di e inmigrantenan aki tabata biba den e area di [[San Nicolas]], caminda [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] tambe tabata situa. Te cu awe, hopi di nan descendiente a keda cu Ingles Crioyo como nan prome idioma.<ref name=":1"/> Aunke Ingles no ta e [[lingua franca]] riba e isla, el a bira un idioma hopi popular bou di e hubentud. Ademas, Ingles ta un di e idiomanan mas importante den economia di Aruba. Un di e sectornan economico principal ta [[turismo]], mientras un cantidad significante di turista ta procedente di Merca y Canada.<ref name=":1"/> Mas recientemente, tin un aumento den uzo di idioma Ingles den enseñansa superior, por ehempel na [[Universidad di Aruba]]. === Spaño === {{wak articulo|Articulo principal: [[Idioma Spaño na Aruba]]}} Prome cu gobernacion Hulandes, Aruba tabata un colonia Spaño di 1499 te 1636. Spaño a bira un idioma importante riba e isla den [[siglo 18|siglo diesocho]] debi na cercania y lasonan economico estrecho cu colonianan Spaño den cercania den loke awor ta [[Venezuela]] y [[Colombia]],<ref name="Putte" /> Door di e localisacion geografico aki di Aruba, awendia hopi Arubiano y inmigrante tambe ta domina Spaño; 85% di e poblacion ta papia Spaño como di dos idioma.<ref name=":0"/> Studiantenan Arubiano ta cuminsa siña e idioma for di klas 5 di scol basico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1291007560|titulo=Languages on Aruba}} {{References}} }} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Idioma]] ----------------------------------------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Hilda de Windt-Ayoubi''' ( ) ta un lingwista, traduktor, outor, poeta, kolumnista i papiamentista di [[Kòrsou]]. lingwista, poeta, pintor i traduktor di The Prophet di Kahlil Gibra == Bida == Hilda Ayoubi a nase i lanta na Kòrsou. Famia di 5 yu muhe di mayornan di Libano. Hilde de Windt-Ayoubi a studia idiomanan ingles i spañó, tambe literatura. Na 2014 a sali e buki 'E Profeta', un tradukshon ku el a hasi di e buki ingles 'The Prophet', obra maestral di e eskritor Kahlil Gibran. Pa esaki el a risibí na 2014 un distinshon di 'The George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair' na e universidat di Maryland. Hilda a skirbi su promé poemanan na 1972, tempu ku e tabata studiante na Nijmegen, Hulanda. Despues e no tabata aktivo mas. Na desèmber 2007 el a kuminsá skirbi atrobe, pero tabata te na 2009, inspirá pa su kolega Robbie Griffith (†), ku el a bolbe kuminsá skirbi i publiká. Su poemanan na ingles, hulandes, spañó i papiamentu ta sali regularmente durante e último dékada den e korant Amigoe. She was born and raised in Curaçao. She was a secondary school teacher and a lecturer at the University in Curacao. Her works include Gedicht (2018) and Geef me je Taal (2019); for her Papiamento translation of Kahlil Gibran’s The Prophet (2014), she was awarded the Kahlil Gibran Chair at the University of Maryland. In 2019 she received UNESCO’s Certificate of Merit for her work on Papiamento.<ref>https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/translingualism-translation-and-caribbean-poetry/ Translingualism, Translation and Caribbean Poetry], Werkgroep Caraibische Letteren (2022)</ref> She writes in Dutch, French, English, Papiamento and Spanish. == Bibliografia == * ''La dislocación de los elementos oracionales y la elipsis en los refranes de La Celestina'' (2011, UoC) * ''Gedicht'' (2018?, kolekshon di poesia) * ''Geef me je taal. Dat ik je beter versta / Duna mi bo idioma. Pa mi por komprondé bo miho'' (2019) * ''Translingualism, Translation and Caribbean Poetry'' (2022, kolekshon di poesia multilingual huntu cu Piet Muysken) Hilda De Windt – Ayoubi, schrijfster, dichteres, columniste, kunstenares en hispaniste uit Curaçao. Ze is bekend vanwege o.a. haar vertaling in haar moedertaal Papiaments van het bekende boek The Prophet van Kahlil Gibran, CDL University Press, verschillende vertalingen van gedichten en haar jarenlange publicaties van gedichten in vier talen in de krant Amigoe op Curaçao. Ze presenteerde op deze middag ook haar Papiamentse vertaling van The Prophet die dit jaar wereldwijd haar 100-jarig bestaan viert en al in 105 talen, waaronder ook het Hindi, is vertaald.<ref>Henk Moeniralam,[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/papiaments-gedicht-moedertaal-van-hilda-de-windt-ayoubi-ook-in-sarnami-vertaald/ Papiaments gedicht ‘Moedertaal’ van Hilda de Windt-Ayoubi ook in Sarnámi vertaald], Werkgroep Caraibische Letteren (2023)</ref> I studied at the Catholic University in Nijmegen, nowadays named Radboud University. I also studied at UoC in Curacao, Dutch Antilles. I have a Master degree in Education with major in the Spanish Language and a Bachelor degree in Public Relations. Further on, I have a minor degree (LO) in English. I have been teaching the Spanish Language and Literature for more than 30 years at a secondary school and also have been teaching Didactics, Analysis of Methods, Spanish Grammar and Oral and Written Communication for more than eight year at University of Curacao. I translated "The Prophet" (by Kahlil Gibran) into the Papiamentu language. This translation was published by the Maryland University Press. For this translation I was granted an award by the George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair for Values and Peace, May, 2014. Further on, I attended an art Academy for four years. As part of a group exhibition I exhibited four times several of my paintings. I write poetry in six languages, Papiamento, Dutch, English, Spanish, Italian, and French. Recently my first poetry book illustrated with twenty of my paintings was published by LM Publishers in the Netherlands. I Master different languages, for example, Dutch, Spanish, English, Papiamentu. Currently, I am also studying different other languages, like Italian, Quechua. I am very interested in promoting and conserving Native Languages. Therefore, my poetry often focuses on native languages. In 2019, my second poetry book that focuses on language will be published. I belief that it is of utmost importance to focus more on Literature (specifically on creative writing) and Art in the education at school.<ref>[https://independent.academia.edu/HildadeWindtAyoubi Hilda de Windt Ayoubi]</ref> {{Appendix}} -------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Sidney M. Joubert''' (☆ [[1939]] na [[Kòrsou]]) ta un dosente, lingwista i papiamentista di [[Kòrsou]]. Na 2023 el a risibí e titulo di ''doctor honoris causa'' di [[University of Curaçao]] pa su kontribushon na [[idioma]] [[papiamentu]]. == Bida == == Bibliografia == * Dikshonario di verso Papiamento-Hulandes NOTES Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC March 20, 2023 REDAKSHON.<ref>[https://kikotapasando.com/2023/03/20/eredoctoraat-voor-sidney-joubert-bij-de-uoc-sidney-joubert-doctor-honoris-causa-bij-de-uoc/ Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC / Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC], Willemstad, 18 maart 2023</ref> Op 16 maart jl. werd tijdens een plechtige openbare zitting van het College van Decanen van de Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (UoC), aan de heer Sidney. M. Joubert, het eredoctoraat verleend. In een volle Aula opende de Rector Magnificus, dr. Francis de Lanoy, deze plechtige zitting, waarbij hij alle aanwezigen in de zaal welkom heette, in het bijzonder de heer Joubert en de twee paranimfen, mevrouw Lucille Berry-Haseth en de heer Edward John Joubert, die hem flankeerden tijdens deze plechtigheid. De decaan van de Algemene Faculteit, drs. Adriënne Fernandes, nam vervolgens het woord, en ging kort in op de redenen die voor de Algemene Faculteit aanleiding waren om de heer Sidney Milton Joubert voor te dragen als kandidaat voor het eredoctoraat. Zij gaf aan dat de heer Joubert over een tijdsbestek van vijftig jaar, zich bijzonder verdienstelijk heeft gemaakt voor de gemeenschap, op het gebied van taalkunde van het Papiamentu. Bovendien wees zij erop dat de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan is. Het eredoctoraat, zo vervolgde zij, wordt als welverdiend eerbetoon aan deze kandidaat verleend voor zijn zeer uitzonderlijke prestaties in het kader van culturele en academisch gerelateerde verdiensten. De heer Joubert, met zijn talrijke merites is van bijzondere betekenis voor de Algemene Faculteit, die taal, literatuur en cultuur centraal stelt, de lerarenopleiding Papiamentu aanbiedt en een leerstoel heeft gerelateerd aan het bestuderen en verwerven van Papiamentu. Het is dan ook niet verwonderlijk dat vanuit deze faculteit de rol van het Papiamentu als algemene omgangstaal in de Curaçaose samenleving, met deze erebenoeming, bekrachtigd en versterkt wordt. Vervolgens nam de Rector Magnificus het woord, die na verwijzing naar de mogelijkheid die de Landverordening Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (LuoC) biedt (art. 37 lid 2), de heer Sidney M. Joubert en zijn twee paranimfen naar voren riep om hen ten overstaan van het College van Decanen de bul te overhandigen. Prof. dr. Ronald Severing, verbonden aan de Algemene Faculteit, en promotor van Sidney Joubert bij deze plechtigheid, sprak bij de laudatio, lovende woorden uit, verluchtigd met een powerpoint, met afbeeldingen van werken van de heer Joubert. Hij gaf aan dat de heer Joubert een fervente taaldeskundige en in het bijzonder een verwoede Papiamentist is. Eerder was hij docent Spaanse taal- en letterkunde op de middelbare school en de UNA en tevens beëdigd vertaler en lexicograaf. Hij werd bij de oprichting van het overheidsbureau Sede di Papiamentu (1983) aangesteld om aan een vocabulaire van het Papiamentu te werken. Sindsdien zijn er van zijn hand ten behoeve van het Papiamentu, vocabulaires (1988, 1990) verschenen en verder woordenboeken in druk (1991, 1999, 2007), met supplementen (1997), een taalgids Papiamentu voor toeristen (1994), digitale woordenboeken (2002), online versies (Google Chrome, Microsoft Edge, Mozilla Firefox en Safari) en achtereenvolgende spellingcheckers Papiamentu voor Microsoft Office (2003-2014) Windows 98-8.1 (2001, 2007, 2014). Naast kenner van de taalkunde van het Papiamentu en de autoriteit op het gebied van de gemeenschappelijke Papiamentse woordenschat, is de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan, blijkens de omvangrijke driedelige gezamenlijke uitgave in het Papiamentu, Pa saka kara (1109 pp., 1983); ook verzorgde hij met auteursgroepen tweetalige Nanzi-boeken (2005, 2019). Hij is Papiamentu-connaisseur bij uitstek, getuige de talrijke publicaties van zijn hand en ook samen met lokale en buitenlandse deskundigen. Hij heeft zich bekwaamd en intensief ingezet voor het promoten van de studie, kennis en correct gebruik van het Papiamentu vanaf begin zeventiger jaren tot heden. Hij is ook medeverantwoordelijk voor de meer dan 400 woorden Antilliaans-Nederlands die in het Groene Boekje zijn opgenomen. Gedurende een aantal jaren, zijn de krantenteksten van het Antilliaans Dagblad en de Amigoe verzameld. Uit die verzameling zijn door onder andere de heer Joubert karakteristieke woorden geselecteerd die in het Groene boekje terecht zijn gekomen als: empaná, blenchi, dushi, karkó en snèkbar. Tevens is hij vanaf het begin (1999) tot recentelijk (2018) betrokken geweest bij de samenstelling van het Papiamentu-dictee en ook als jurylid van het jaarlijkse Diktado Nashonal Papiamentu in de aula van de UoC. De eredoctor is reeds meerdere malen eervol onderscheiden en heeft meervoudig eerbewijs mogen ervaren vanuit diverse maatschappelijke en academische instituties. Na de laudatio van zijn promotor kreeg dr. Sidney Joubert het woord van de rector. Hij liet weten dat toen hij van zijn benoeming op de hoogte werd gesteld, verrast was en zeer geëmotioneerd raakte. Hij dankte dan ook allen die betrokken waren vanaf de voordracht tot aan zijn benoeming. Hij vertelde hoe zijn belangstelling voor het Papiamentu begon. Dat gebeurde tijdens de colleges die hij volgde bij drs. Raúl Römer aan de Universiteit van Amsterdam. Raúl Römer onderzocht het Papiaments als toontaal. Joubert gaf voorbeelden als mata (plant) en mata (doden). Er was verschil in toon, hoog laag en laag hoog te horen. Op Curaçao werd Antoine Maduro zijn leermeester, waar hij ook mee samen werkte. Hij werd al snel door de overheid in twee opeenvolgende spellingcommissies voor het Papiamentu benoemd, in de commissie Römer en de commissie Jonis. Bij het Buki di oro, het gouden boekje met de officiële spelling van de overheid (2009), had hij ook zitting in de commissie die het werk voorbereidde. Na dit dankwoord en bijzonderheden over zijn werk, sloot de Rector Magnificus de officiële zitting. In het informele deel dat daarop volgde, spraken beide paranimfen de pas gedoctoreerde promotus toe. Lucille Berry-Haseth wees op haar lange vriendschap met de gepromoveerde en hun samenwerking op het gebied van Papiamentu. De laatste tien jaar hebben zij zich samen met een redactieteam beziggehouden met een verklarend woordenboek Papiamentu. Zij sloot af met een prachtige voordracht van het gedicht Oda na Sidney, dat zij eerder (2018) aan hem opdroeg. Vervolgens wist paranimf Edward John te vertellen dat zijn vader bekend stond als de leraar Spaans van het Peter Stuyvesant College. Hij vond het een eer dat hij de paranimf mocht zijn bij de promotie van zijn vader. Het informele deel werd afgesloten met een voordracht door Gregory Berry, die bij het publiek erg in de smaak viel met humoristische teksten uit de Papiamentu-literatuur van Guillermo Rosario, Pierre Lauffer en Elis Juliana. Het geheel werd afgesloten met een geanimeerde receptie op de patio van de Universiteit van Curaçao. {{Appendix}} ---------------- '''Frank Martinus Arion''', pseudónimo di '''Frank Efraim Martinus''' (n. [[17 di desèmber]] [[1936]] na [[Kòrsou]] - f. [[28 di sèptèmber]] [[2015]]) tabata un eskritor, poeta i lingwista [[Antias Hulandes|antiano]]. E tabata skirbi obranan tantu na idioma [[hulandes]] komo [[Papiamentu]]. Su obra mas famoso ta e novela ''Dubbelspel'' (Changá). E ta konosí tambe pa su investigashon di e orígen di Papiamentu i pa su empeño pa uso di Papiamentu komo idioma di instrukshon. == Biografia == Frank Martinus Arion a nase na 1936 i ta un di tres yu di Minuel Martinus Arion i Marina Jansen di bario di Buena Vista, [[Willemstad]]. Poko despues di su nasementu e famia ta muda pa [[Aruba]], unda su tata a wòrdu empleá pa e refineria [[Lago Oil & Transport Company|Lago]]. Ku kuater aña su mama i un ruman ta fayesé den un aksidente di tráfiko, despues di kual e ku su otro ruman a wòrdu mandá bek Kòrsou i alohá serka varios miembro di famia. Frank Martinus Arion a lanta den bario di [[Otrobanda]]. Fo'i skol básiko su talento pa skirbimentu a keda manifesta; den su último aña na skol básiko e ta gana e Premio Neerlandia pa e mihor ensayo na hulandes. Frank was een heel goede leerling. Hij mocht op de lagere school een aantal klassen overslaan. Durante su tempu na skol e ta kuminsa usa e nòmber Frank Efraim Martinus pa motibu di e laso ku su tata tabatin ku e [[partido polítiko]] [[Partido Nashonal di Pueblo|PNP]]. E no tabata deseá di wòrdu asosiá ku e aktivismo polítiko di su tata; te añanan 50 e ta usa su fam original pa publikashon di su promé obranan. Na kabamentu di skol sekundario na 1955, Arion ta muda pa [[Hulanda]] unda e ta studia idioma i literatura hulandes na [[Universidat di Leiden]]. Durante su temporada na universidat ela lanta e komunidat studiantil "Baranka Antilliana", kual tabata fungi komo refugio pa studiante prosedente di [[Antias Hulandes]], manera e mes. Tambe den e époka aki e tabata skirbi un seri di poema, kualnan a sali publika pa prome bes den e revista "Antilliaanse Cahiers" komo kolekshon titulá ''Stemmen uit Afrika''. ----- Na zijn schooltijd verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal- en letterkunde ging studeren aan de Universiteit Leiden. Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die, net als hijzelf, afkomstig waren uit de Nederlandse Antillen. Ook schreef hij in deze jaren een reeks gedichten, die in 1957 voor het eerst als bundel onder de titel Stemmen uit Afrika werden gepubliceerd in het tijdschrift Antilliaanse Cahiers. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het mede door hem opgerichte tijdschrift Encuentro Antilliano. Ook las hij regelmatig voor in het programma van de Nederlandse buitenlandse radio. Kort voor het einde van zijn studie onderbrak hij deze en keerde voor enige tijd terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij onderzoek deed naar de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiamentu. Hij publiceerde de resultaten van dit onderzoek in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch verder te studeren en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij het Instituut voor Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam.[2] Onder invloed van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel, waarin hij aan de hand van vier mannen die domino spelen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen in die tijd. Via de personages in de roman heeft Arion kritiek op de rebellen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen.[3] De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs. Arion doneerde het prijzengeld van 1000 ƒ aan de strijd tegen het apartheidsbeleid in Zuid-Afrika. In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam, waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin.[4] Vertaald met www.DeepL.com/Translator (gratis versie) de.wiki: Na zijn afstuderen verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal en Nederlandse letterkunde begon te studeren aan de Universiteit van Leiden . Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die net als hij uit de Nederlandse Antillen kwamen . Hij schreef in deze jaren ook een reeks gedichten, die in 1957 als bundel verscheen onder de titel Stemmen uit Afrika in het tijdschrift Antilliaanse Cahierswerden voor het eerst gepubliceerd. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het dagblad Encuentro Antilliano , waarvan hij medeoprichter was . Ook gaf hij regelmatig lezingen in het Nederlands buitenlands radioprogramma . Kort voor het einde van zijn studie brak hij het af en keerde voor een tijdje terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij zich bezighield met de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiaments. De resultaten van dit onderzoek publiceerde hij in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch zijn studie voort te zetten en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij de afdeling Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam . [2] Onder de indruk van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao, begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel , waarin hij aan de hand van het voorbeeld van vier dominospelende mannen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen op die tijd. Via de personages in de roman uit zich Arion kritisch over de opstandelingen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen. [3]De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en CW van der Hoogtprijs . Arion doneerde het prijzengeld van ƒ 1000 om de apartheid in Zuid-Afrika te helpen bestrijden . In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam , waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap van de stad. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin (in het Engels: "Farewell to the Queen"). [4] In 1975 ging Arion naar Zuid-Amerika, waar hij een aanstelling als docent aanvaardde aan een instituut voor de opleiding van leraren in de Nederlandse kolonie Suriname , die net onafhankelijk werd. Hier trouwde hij ook met zijn vrouw Trudi Guda, met wie hij twee kinderen zou verwekken. In 1980, na de machtsovername van Desi Bouterse , verliet het gezin Suriname en keerde terug naar Arion's thuisland Curaçao. Daar werkte hij aan de standaardisatie van het Papiaments en begon hij opnieuw onderzoek te doen naar de oorsprong ervan. Hij was vooral geïnteresseerd in de overeenkomsten tussen het Papiaments en de varianten van het Kaapverdiaans Creools, die worden gesproken op de eilanden voor de westkust van Afrika. Ook voerde hij campagne voor de invoering van het Papiaments als basisschooltaal op Curaçao, waardoor hij soms in conflict kwam met de lokale autoriteiten. In dit kader schonk hij in 1987 de particuliere basisschool Skol Humanistiko Erasmo , waar lessen werden gegeven in Papiaments. [5] Gedurende deze tijd begon Arion meer politiek betrokken te raken, wat culmineerde in de oprichting van zijn eigen partij, de Kambio Radical ("Radical Reversal", kortweg KARA) in 1988. KARA kreeg echter nooit genoeg stemmen om een ​​zetel in het parlement van het eiland te winnen. [6] In 1996 promoveerde Arion aan de Universiteit van Amsterdam. Zijn proefschrift was getiteld De kus van een slaaf. Papiaments West-Afrikaanse connecties en de oorsprong van het Papiaments en andere talen verkend. Hij bracht onder meer de stelling naar voren dat het Papiaments sterker dan voorheen bekend was beïnvloed door de geheime taal Guene, die door de plantageslaven van Curaçao werd gebruikt. Daarnaast heeft het Guene ook andere Caribische talen beïnvloed en zelfs de Engelse en Nederlandse taal. [7] == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doktoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (kontiniendo: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'') * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Mira tambe == * [[Gueni]] {{Commonscat|Frank Martinus Arion}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =191263500|titulo=Frank Martinus Arion}} {{References}} ;Lista di fuente * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3, pág. 405–410. * Wim Rutgers: ''Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba'', Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, pág. 272. * B. Jos de Roo: ''Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958'', Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam (2014), ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. Den: ''A History of Literature in the Caribbean''. Tomo 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia (2001), ISBN 90-272-3448-5, pág. 362. * ''Schrijver Frank Martinus Arion overleden''. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * ''Writer Frank Martinus Arion Passed Away'', Curacaochronicle.com (28 di sèptèmber 2015}}</ref> * ''Frank Martinus Arion geeft lintje terug'', Trouw.nl. (16 di desèmber 2008) }} {{DEFAULTSORT:Arion, Frank Martinus}} [[:Category:Ganador premio Cola Debrot]] [[:Category:Hende]] [[:Category:Kòrsou]] == Referensia == * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 407–408. * Wim Rutgers: Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba. 1. Auflage. Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, S. 272. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 408–409. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 410. * B. Jos de Roo: Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958. Hrsg.: Universiteit van Amsterdam. 1. Auflage. Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam 2014, ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. In: A History of Literature in the Caribbean. Band 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia 2001, ISBN 90-272-3448-5, S. 362. * Schrijver Frank Martinus Arion overleden. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * Frank Martinus Arion geeft lintje terug. In: trouw.nl. 16. Dezember 2008, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). == Weblinks == {{Commonscat}} [[:Category:Korsou]] [[:Category:Eskritor]] [[:Category:Hende]] Kort na de geboorte verhuisde het gezin naar Aruba, waar de vader een baan had aanvaard bij een plaatselijke oliemaatschappij. Toen hij vier jaar oud was, stierven Arions moeder en jongere broer bij een ongeval, waarna Frank en zijn zus werden teruggestuurd naar Curaçao, waar ze onderdak vonden bij verschillende familieleden. Zijn schrijftalent bleek al toen hij op de lagere school zat; in het laatste jaar van de basisschool won hij de Neerlandiaprijs voor het beste essay in het Nederlands. Tijdens zijn schooltijd begon hij de naam Frank Efraim Martinus voor zichzelf te gebruiken. De achtergrond was de politieke betrokkenheid van zijn vader bij de Nationale VolkspartijCuraçao, waardoor de naam "Arion" bekend werd bij veel bewoners van het eiland. Frank wilde echter niet geassocieerd worden met het politieke activisme van zijn vader; pas in de jaren vijftig gebruikte hij zijn oorspronkelijke achternaam weer voor de publicatie van zijn eerste werken. [1] '''Frank Martinus Arion''', seudónimo de '''Frank Efraim Martinus''' ([[Curazao]], [[17 de diciembre]] de [[1936]]-[[28 de septiembre]] de [[2015]])<ref name=fallece>{{cita noticia|título=Writer Frank Martinus Arion Passed Away|url=http://curacaochronicle.com/local/writer-frank-martinus-arion-passed-away/|fechaacceso=29 de septiembre de 2015|obra=curacao chronicle|fecha=28 de septiembre de 2015|idioma=inglés}}</ref> fue un escritor antillano. En 1955 se trasladó a los [[Países Bajos]] para estudiar letras neerlandesas en la Universidad de Leiden. En 1981 volvió a instalarse en su ciudad natal, tras residir unos años en [[Paramaribo]] ([[Surinam]]). Fue un fuerte promotor del [[papiamento]]. Hij werkte in Nederland , Suriname en de Nederlandse Antillen en schreef in het Nederlands en Papiaments . De roman Dubbelspel (nl) (1973) is zijn eerste boek en zijn grootste publiekssucces. == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' (Changa)<ref>[http://www.diegopuls.com.ar/index.php?option=com_content&task=view&id=112&Itemid=39&lang=es Doble juego, fragmento traducido al español (inédito)]; visitado el 21 de febrero de 2012</ref> *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doctoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (contiene: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'' * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Referencias== {{listaref}} == Link eksterno == *{{Enlace roto|1=[http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 página web sobre Arion del Fondo de las Letras Neerlandesas (en inglés)] |2=http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 |bot=InternetArchiveBot }} ------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Abraham Daniel Jesurun''' (n. [[20 di aprel]] 1839 na [[Korsou]] - f. [[20 di mart]] [[1918]] na [[Korsou]]) tabata un ....... [[Kòrsou]]. == Biografia == Jesurun a nase na aña 1939 na Willemstad. * Kasa ku Rachel David Capriles na 1880. * Na 1905 elegi Presidente di KVK Korsou. van 1884 tot 1919 In het grote boek over de History of the Jews of the Netherlands Antilles (1970) wordt Abraham Daniel Jesurun (1839-1918) ‘Curaçao’s then most cultured man’ genoemd, die verschillende talen in woord en geschrift beheerste. Hij wordt bijvoorbeeld een ‘specialist in Papiamento’ genoemd (Emmanuel & Emmanuel 1970, 1: 411, 454). Jesurun blijkt een belangrijk man geweest te zijn op Curaçao. Zo was hij secretaris-directeur van de Aruba Phosphaat Maatschappij, vele jaren voorzitter van de Kamer van Koophandel en Nijverheid en directeur van de Curaçaosche Bank. Ook is hij lid van de Koloniale Raad geweest en bestuurslid van het Geschied-, Taal-, Land- en Volkenkundig Genootschap te Willemstad. Voor al die activiteiten is hij onderscheiden: hij werd eerst ridder in de orde van OranjeNassau (1908), later officier (1913). In de serie ‘beroemde personen’ werd er in 1998 een postzegel met zijn beeltenis erop uitgebracht. <ref> ''Jan Noordergraaf'', [https://www.ivdnt.org/images/stories/onderzoek_en_onderwijs/publicaties/trefwoord/Papiaments_def.pdf Lexicografie op Curacao: Abraham Jesurun en zijn woordenlijst van het Papiaments (1898)]</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=it|oldid =129014577|titulo=Emilio Teza}} {{References}} }} [[:Category:Linguistica]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62275387|titulo=Dialect}} {{References}} }} [[:Category:Idioma]] ------- {{Variante|a}} [{Databox}} '''Pidgin''' ta e idioma ---------------- {{Databox}} E '''álfabèt latin''' ta un [[álfabèt|skritura alfabétiko]] foi kual den kurso di [[siglo]]nan a desaroyá un kantidat di álfabèt pa uso den kasi tur idioma skirbi den hemisferio oksidental, prinsipalmente na Nort i Sur Amerika, kasi henter [[Oropa]], Afrika supsahara i un kantidat di pais asiatiko na Oustralasia i Asia Sentral. E skritura latin tin e kantidat di usuario mas grandi na mundu. E skritura latin e ta forma e base di e [[Alfabèt Fonétiko Internashonal]] (IPA), i e 26 lèter mas komun ta e lèternan di e [[ISO basic Latin alphabet]]. E ta un álfabèt bikamaral di trinta lèter, kreá fin di siglo nuebe den imperio búlgaro (e aktual [[Nort Macedonia]]), pa e disípulonan di pader Cyrille òf posiblemente Clément d'Ohrid (e promé obispo di e iglesia ortodokso di [[Bulgaria]]) i ta basá riba e álfabèt [[Gresia|griego]] i glagolítiko. Ainda na komienso di siglo 21 ta usa e [[álfabèt siríliko]] den un kantidat di [[idioma slaviko]], entre otro búlgaro, masedoniano, [[idioma montenegrino|montenegrino]], servio, ukraniano, ruso i bieloruso. Bou influensia [[Rusia|ruso]] e ta komun tambe den hopi idioma ku no ta idioma slaviko manera [[kazachs]], [[idioma kirguis|kirguis]], [[tatar]] (idioma [[Turkia|turko]]), [[tajikistano]], [[idioma mongoles|mongoles]] inkluso hopi otro idioma chikitu. Te [[1859]] e tabata e skritura di e [[idioma rumano]] i den e antiguo [[Moldavia]] tabata skirbi e [[idioma moldaviano]] (un [[dialecto|dialekto]] rumano) ku un álfabèt siríliko. * Het Latijns schrift[1] is een alfabetisch schrift waarvoor in de loop der eeuwen een aantal alfabetten zijn ontwikkeld voor gebruik in vrijwel alle westerse geschreven talen, voornamelijk Noord- en Zuid-Amerika, bijna heel Europa, Sub-Saharaans Afrika en een aantal Aziatische landen in vooral Australazië en Centraal-Azië. Het Latijns schrift heeft het grootste aantal gebruikers ter wereld.[2] * '''Latin script''', also known as '''Roman script''', is a set of graphic signs ([[Writing system#General properties|script]]) based on the letters of the [[classical Latin alphabet]]. This is derived from {{cns|a form of the [[Cumae alphabet|Cumaean Greek]] version of|date=September 2021}} the [[Greek alphabet]] used by the [[Etruscan civilization|Etruscans]]. Several [[Latin-script alphabet]]s exist, which differ in graphemes, collation and phonetic values from the [[classical Latin alphabet]]. The Latin script is the basis of the [[International Phonetic Alphabet]], and the 26 most widespread letters are the letters contained in the [[ISO basic Latin alphabet]]. Latin script is the basis for the largest number of alphabets of any [[writing system]]{{sfn|Haarmann|2004|p=96}} and is the [[List of writing systems by adoption|most widely adopted]] writing system in the world (commonly used by about 70 percent of the world's population). Latin script is used as the standard method of writing in most Western, Central, as well as in some Eastern European languages, as well as in many languages in other parts of the world. ----------------- kx24i3dntvny4x8f6dswyo9uo2f9txx 203141 203140 2026-09-05T09:06:40Z Caribiana 8320 203141 wikitext text/x-wiki * [https://www.ea.aw/pages/wp-content/uploads/2019/09/Literatura-na-papiamento-havo.pdf Literatura na papiamento] nieuw: [[diptongo]] - [[triptongo]] - [[gramatika]] - [[frase]] - [[silaba]] - [[semántika]] - [[suheto]] - [[supstantivo]] - [[athetivo]] - [[verbo]] - [[vocal]] - [[consonante]] - [[sufiho]] - [[atverbio]] - [[koma]] - [[pronòmber]] - [[singular]] - [[plural]] ------------------------- {{Databox}} '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa [[papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no ta konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta e yamá "lenga di p", den kua e [[vocal|vokal]] di kada [[silaba|sílaba]] ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. Por ehèmpel, ''mi ta bai kas'' ta bira mi''pi'' ta''pa'' bai''pa'' kas''pa''. "Mi ta bai kas" ta bira '''mi'''pi '''ta'''pa '''bai'''pa '''kas'''pa.<ref>[[Pierre Lauffer]], [https://www.dbnl.org/tekst/lauf001unse02_01/lauf001unse02_01_0036.php Un selekshon di palabra i ekspreshon. Deel 2], dbnl.org</ref><ref name=":0">[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 di mart 1965</ref> == Karakterístika == Galein ta un forma deliberadamente alterá [[palabra]]nan di papiamentu, i no ta un idioma independiente. E reglanan por varia, pero den su forma mas simpel kada sílaba ta wòrdu sigui pa un sílaba ku e mesun vokal i e konsonante ''p''. Por ehèmpel: :''mi ta bai kas'' → ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] , usando un wega di lenga pa alterá e [[palabra]]nan. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehèmpel: "Mi ta bai kas" ta bira '''mi'''pi '''ta'''pa '''bai'''pa '''kas'''pa.<ref>[[Pierre Lauffer]], [https://www.dbnl.org/tekst/lauf001unse02_01/lauf001unse02_01_0036.php Un selekshon di palabra i ekspreshon. Deel 2], dbnl.org</ref> E tabata wòrdu yamá lenga p.<ref name=":0">[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 maart 1965</ref> E fenómeno di korumpí un lenga ta konosí komo un anti-lenga. '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa e [[Papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no ta konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta e yamá *lenga di p*, den kua e vokal di kada sílaba ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. Por ehèmpel, ''mi ta bai kas'' ta bira ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] ==Historia == Generalmente e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otro, ku no ta konosí ku e reglanan. E ta wòrdu usá mas tantu pa hubentut komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku galein. Na Kòrsou, e tabata wòrdu hopi bia konfundí ku [[gueni]], e idioma di katibu. Pero esensialmente e no tin nada di haber kuné. Galein ta un korupshon deliberá di papiamentu moderno normal, pa no wòrdu komprondé pa hende di afó. Personanan bakiá den galein tabata usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internato i kriá den institushonnan grandi tin biaha tabata papia galein ku mesun fluides ku papiamento.<ref name=":0"/> variante di e idioma papia di [[papiamentu]], usando un wega di lenga pa alterá e palabranan. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa. Internashonalmente e ta konosi komo un anti-lenga. , manera "Jerigonza". Den e wega di lenga [[palabra]]nan na papiamentu ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un [[sufiho]] fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di [[konsonante]] di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokal (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa Por ehèmpel, e frase “e no sa” por bira * agregando un silaba patras (sufiho) - '''e'''hay '''no'''hay '''sa'''hay * usando un silaba dilanti (prefiho) - ay'''e''' ay'''no''' ay'''sa''' * birando e leternan di un silaba ku sufiho - '''e'''ay '''on'''ay '''as'''ay '''Galein''' ta un wega di lenga of anti-lenga den kua [[palabra]]nan na papiamentu ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokál (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. Por ehèmpel, “e no sa” lo bira “ehay oesday otnay owknay”. aye ayno aysa - aye onay asay Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E ta wòrdu usá mas tantu pa hubentut komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Galein. -------------------- {{Infobox taal | naam = Galein | andere_naam = P-taal | taalgebied = [[Curaçao]] | soort = [[Taalspel]] }} '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa e [[Papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no ta konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta e yamá *lenga di p*, den kua e vokal di kada sílaba ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. Por ehèmpel, ''mi ta bai kas'' ta bira ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] == Karakterístikanan == Galein ta un forma deliberadamente alterá di Papiamentu, i no ta un idioma independiente. E reglanan por varia, pero den su forma mas simpel kada sílaba ta wòrdu sigui pa un sílaba ku e mesun vokal i e konsonante ''p''. Por ehèmpel: :''mi ta bai kas'' → ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] Segun Pierre Lauffer, Galein ta konosí komo e ''lenga di p''. El ta distinguí Galein di ''[[Gueni]]'', ku tabata e nòmber pa e idioma ku, segun tradishon, katibunan ku tabata yega for di Africa tabata papia.[2] == Uso == Galein tabata wòrdu usá prinsipalmente pa hasi un kombersashon ménos aksesibel pa hende pafó di e grupo ku tabata konosé e reglanan. Deskripshonnan di Galein ta indiká ku e forma di papia tabata usa komo un manera di skonde e kontenido di un kombersashon. Un deskripshon di Paul Brenneker, publiká den ''Sambumbu'' na 1971, ta referí na Galein komo un forma di Papiamentu ku tabata wòrdu deformá deliberadamente pa hende pafó no por komprondé e kombersashon.[3] == Galein i Gueni == Galein i Gueni ta dos fenómeno lingüístiko diferente. ''Gueni'' ta referí na un idioma ku, segun deskripshonnan lokal, tabata wòrdu papia pa katibunan ku tabata yega for di Africa. Galein, na otro banda, ta un forma di Papiamentu ku ta wòrdu alterá mediante reglanan di un wega di lenga.[2][3] == Fuentes == * Brenneker, Paul. ''Sambumbu: Volkskunde van Curaçao, Aruba en Bonaire''. Deel 3, 1971.[3] * Lauffer, Pierre. ''Un selekshon di palabra i ekspreshon''. Deel 2, 1974, p. 45.[2] [[Kategoria:Idioma]] [[Kategoria:Papiamentu]] [[Kategoria:Taalspel]] [[Kategoria:Kultura di Kòrsou]] ------------------- {{Databox}} '''Galein''' ta un modo di papia cu ta wordo aplica na e idioma [[Papiamentu]], unda ta korumpi .... E ta hopi bia ta wòrdu konfundí pa habitantenan di stat ku Gueni, e idioma di katibu. Pero esensialmente e no tin nada di haber kuné. Galein ta un korupshon deliberá di Papiamentu moderno normal, pa no wòrdu komprondé pa hende di afó. E forma mas simpel ta unu den kua e vokal di kasi tur sílaba ta wòrdu ripití ku un “p” promé kuné. Cas ta bira “cas”’’pa “mi mi”’’pi weta wepe-tapa. Pa e motibu aki, e ta wòrdu yamá tambe p-idioma. Maestronan den galein ta usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internat i criadanan den institucionnan grandi tin biaha ta papia galein mes fluido cu papiamento. Cas mi weta -> '''cas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa '''Galein''' wordt door stadsmensen vaak verward met [[Gueni]], de slaventaal. Maar het heeft er in wezen niets mee uit te staan. Galein is een opzettelijke verbastering van het normale hedendaagse [[Papiaments]], om door buitenstanders niet te worden verstaan. De eenvoudigste vorm is die, waarbij van ongeveer elke lettergreep de klinker wordt herhaald met een ''p'' ervoor. Cas wordt '''cas'''pa '''mi mi'''pi weta wepe-tapa. Het wordt om deze reden ook wel p-taal genoemd. Meesters in het galein bedienen zich van veel ingewikkelder herhalingen. Meisjes op internaten en dienstmeisjes in grote inrichtingen spreken galein soms even vlot als papiaments.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 maart 1965</ref> Teneinde te voorkomen, dat de meester hun gesprek zou kunnen volgen, hadden de slaven de gewoonte het Papiamentu opzettelijk te vervormen door bijvoorbeeld van ieder lettergreep de klinker te herhalen met een medeklinker ervoor. Een zin als: mi ta weta (ik zie) kan dan gaan luiden: mipi tapa wepetapa. Snel uitgesproken is deze "taal" alleen door ingewijden te verstaan.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120173503/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=370&lang= Galein], Encyclopedie van Curaçao</ref> Pig Latin (Igpay Atinlay) ta un wega di idioma òf cant den kua palabranan na ingles ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokál (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. Por ehèmpel, “e no sa” lo bira “ehay oesday otnay owknay”. Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E referensia na Latin ta un mal nòmber deliberadamente; Latin di Porko ta simplemente un forma di argot òf jargon ku no ta relashoná ku Latin, i e nòmber ta wòrdu usá pa su konotashonnan ingles komo un idioma straño i ku ta zona stranhero. E ta wòrdu usá mas tantu pa muchanan chikitu komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Latin di Porko.[2] [[:Kategoria:Idioma]] Bovendien werd het 'Galein' als een geheimtaal gebruikt, maar dit is geen oorspronkelijke taal, doch slechts een verbastering van het Papiamentu om niet door buitenstaanders begrepen te worden (Brenneker, 1971:529)". afunesto. 'Galein' no ta eksklusivamente un fenómeno di papiamentu. Den e paisnan ku ta rondoná nos tambe nan konosé i no ta nada straño ku ta di nan mes nos tin e. Pa no insumi muchu espasio dje diario aki, mi a sita solamente di Cuba. Don Esteban Pichardo, Pichardo Novisimo, 1953, paginanan 405/406: "Jerigonza.<ref>auteur=[[Antoine Maduro|A.J. Maduro]]. Remitido Erornan. "Amigoe". Curaçao, 18-07-1984, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 26-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643043:mpeg21:p006</ref> Aqui se aplica acierto modo revesado de hablaro lenguaje complicado de manera que otros no lo entiendan. Las mismas palabras denuestro idioma con un agregado pospuesto o antepuesto constituyen lajergacon que los muchachos, negros y algunas personas vulgares pierden el tiempo, creyendo sandiamente que es imposible comprenderlos. Las principales jerigonzasson, con las silabas pa, pc, pi, po, pu, agregando a cada silaba de lavoz castellana una de estas de la misma vocal, e.g.: * pu sa-pa bes-pe la-pa Je-peri-pi gon-po za-pa?" Presis manera nos ta us'é na Körsou. Nan ta us'é tambe ku e agregadonan: pina (esta: tu-pina) i tambe ku: gara, guere, guiri, gordo, guru (esta:tu-guiru etc.). Konklushon: papiamentu di gueni na Körsou ta basa riba fantasia, e grafia 'gene' ta pone hende pronunsia e palabra aki robes, galein no tin nada di lenga sekreto kune. --- es.wiki: Jerigonza Gibberish, geringonza, òf geringozo ta un forma di abla hunga den kua sílabanan ta wòrdu insertá repetidamente entre palabranan. Originalmente, “gibberish” tabata wòrdu usá pa deskribí kualke idioma ku ta den mal smak, kompliká, i difísil pa komprondé,[1] pero ku tempu su nifikashon a kambia pa e forma spesífiko di insershon. Ademas di entretenimentu, e por wòrdu usá tambe komo un manera di kodifiká e mensahe (cryptolalia) di manera ku otro hendenan serka di e oradornan ku no ta kustumbrá ku e forma di papia aki no por komprondé kiko e oradornan ta bisando. E formanan aki ta wòrdu usá komo wega òf entretenimentu den paisnan di abla spañó manera Spaña i Latino Amérika. Uso Despues di kada sílaba, e zonido “p” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Despues di kada vokal, e zonido “i” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Despues di kada vokal, e zonido “f” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Den vários region di Mexico, e último variashon hunga aki ta hopi popular bou di muchanan, asta risibí e nòmber “papia na Efe.” en.wiki *(cant):Un cant (hulandes: anti-taal) ta e jargon òf idioma di un grupo, hopi biaha empleá pa ekskluí òf gaña hende pafó di e grupo.[1] E por wòrdu yamá tambe un kriptolekto, argot, pseudo-idioma, anti-idioma òf idioma sekreto. Kada término ta diferensiá un poko den nifikashon; nan usonan ta inkonsistente. *language game: Un wega di idioma (tambe yamá un cant, idioma sekreto, ludling, òf argot) ta un sistema di manipulá palabranan papiá pa hasi nan inkomprendibel pa un oyente no entrená. Weganan di idioma ta wòrdu usá prinsipalmente pa gruponan ku ta purba di skonde nan kombersashonnan pa otronan. Algun ehèmpel komun ta Pig Latin; e famia Gibberish, prevalente na Merka i Suesia; i Verlan, papia na Fransia. Un difikultat komun ku weganan di idioma ta ku nan ta wòrdu pasá oralmente; miéntras ku por hasi tradukshonnan skirbí, hopi bia nan ta imperfekto, pues e ortografia por varia hopi. Algun frakshon ta argumentá ku palabranan den e lenganan papia aki mester wòrdu skirbí simplemente manera nan ta wòrdu pronunsiá, miéntras ku otronan ta insistí ku e puresa di idioma ta eksigí ku e transformashon ta keda visibel ora e palabranan ta wòrdu impartí riba papel. {{Appendix|1=|2= '''Literatuur''' * Martinus, Frank (1996), ''The kiss of a slave: Papiamentu’s West-African connections'', Universiteit van Amsterdam * Hartog, Johannes (1961, p 433), ''Curaçao: Van kolonie tot autonomie III, Vol.I,'', De Wit. '''Bronnen en voetnoten''' * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=|titel=|oldid=|datum=}} {{References}} }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Hulandes Caribeño''' of '''Hulandes Antiano''' ta un variante di [[idioma]] [[Hulandes]] cu a desaroya? na e [[Islanan ABC]], islanan perteneciente na Caribe Hulandes. Por considera esaki como un dialecto regional di Hulandes.? Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. == Contexto == E poblashon lokal i papiadónan hulandes riba Islanan ABC tabata papia i skirbi hulandes mesklá ku konstrukshonnan i palabranan for di papiamentu i otro idiomanan: “hopi plaka verdienen” (pap.: hopi sèn); “kabrieten in de koor” (Pap.: cabritonan den cura); y “een pastechi eten” (Come un pastechi) (Pap.: pasty). E uso aki a bira konosí komo Hulandes Antiano.<ref>[[Ronald Severing|Severihng, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden], literatuurgeschiedenis.org</ref> E norma den polítika di gobièrnu pa loke ta trata hulandes a kambia. E norma di idioma no ta limitá mas na Hulanda, sino tambe na Vlaanderen i e teritorionan den eksterior: e islanan kaminda palabranan hulandes antiano a originá ku no ta aparesé na Hulanda mes, i tambe na Sürnam independiente, kaminda ta usa hulandes surinam. E atenshon kresiente aki pa variedatnan di hulandes, pa multilingualismo, i pa interpretashon kultural a kondusí na inklushon di palabranan for di hulandes karibense den e vokabulario ofisial di e idioma hulandes. A base di un base di dato di palabra di korantnan na idioma hulandes riba e islanan, a hasi un selekshon di mas ku 400 palabra. E palabranan Hulandes Caribense aki, cu a wordo agrega na e Buki Berde di 2015, no ta aparece den Hulandes Standard. Por haña palabranan manera dushi (dushi, dushi), botika (botika kombiná ku botika), ayó (saludo), i eilandsraad (un tipo di konseho munisipal riba e islanan). Anteriormente, na 2005, alrededor di 500 palabra hulandes surinam a aparesé den e lista aki: afingisoep (sòpi di yuka), husselen (scrabble) i Sranan (krioyo surinam). Komo ku Antia no ta eksistí mas i Sürnam, ku Hulandes komo idioma ofisial, a bira miembro asosiá di Union di Idioma Hulandes, e término Hulandes Karibense ta wòrdu usá mas i mas pa e idioma Hulandes riba e islanan i na Sürnam. {{Appendix}} ----- Caribisch-Nederlands is de taalvariant van het Nederlands die gesproken wordt in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Deze variant wijkt op verschillende punten af van het Europees-Nederlands, zowel in uitspraak als in woordkeuze en grammatica. Op de Benedenwindse Eilanden (Aruba, Bonaire, Curaçao) is Papiaments de meest gesproken moedertaal, terwijl op de Bovenwindse Eilanden (Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius) Engels vaker de moedertaal is. ==Verschillen met Europees-Nederlands==: *Uitspraak: Er zijn verschillen in de uitspraak van klinkers en medeklinkers, en de intonatie kan anders zijn. * Woordenschat: Er zijn specifieke woorden en uitdrukkingen die in het Caribisch-Nederlands gebruikt worden, maar niet of minder vaak in Europees-Nederlands. * Grammatica: Er kunnen kleine grammaticale verschillen zijn, bijvoorbeeld in de volgorde van woorden of in het gebruik van bepaalde werkwoordstijden. * Invloed van andere talen: Papiaments: Op de ABC-eilanden heeft het Papiaments een grote invloed op het Nederlands. Veel Caribisch-Nederlandse woorden en uitdrukkingen zijn ontleend aan het Papiaments. Engels: Op de Bovenwindse eilanden heeft het Engels een grotere invloed. Ook hier zijn er invloeden merkbaar in de woordenschat en grammatica. * Onderwijs: In het basisonderwijs op de Benedenwindse eilanden wordt steeds meer onderwijs gegeven in het Papiaments. Het Nederlands wordt vaak als vreemde taal aangeboden. In het middelbaar onderwijs is het Nederlands wel de instructietaal. Op de Bovenwindse eilanden wordt in toenemende mate Engels gebruikt als instructietaal, ook in de Nederlandstalige scholen. * Conclusie: Caribisch-Nederlands is een levendige en diverse taalvariant die zich aanpast aan de lokale context en invloeden van andere talen ondergaat. ------ Hulandes ta un idioma oficial den Caribe Hulandes.<ref>https://taalunie.org/dossiers/22/nederlands-in-het-caribisch-gebied-en-suriname ]</ref> Omdat Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk geen omgangstaal is, maakt het onderwijs daar de omslag van moedertaalonderwijs Nederlands naar een vreemde taal aanpak. Hulandes semper tabata un idioma minoritario. Habladónan di Papiamentu tin bia ta konsiderá e Antianonan di abla Hulandes komo show-off, imitadó di e Hulandesnan. E label ey ta mas fuerte ora hende no ta dispuesto pa papia Papiamento. <ref>Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> Hulandes Antiano ta wòrdu distinguí for di Hulandes Standart pa e aksento. Bakhuis ta agregá ku Antianonan tambe ta agregá palabranan Papiamentu, ta konhugá verbonan Papiamentu na e manera Hulandes, i ta usa zonidonan típiko. Esaki ta conduci na frasenan manera: “Ai no,” “mi tin” “hopi,” “sakeerd” hopi potret pero nan ta “hodidu”! -- nl.wiki:[[:nl:Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden]]Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. Op de Benedenwindse ABC-eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) is de moedertaal vaak Papiaments, en op de Bovenwindse SSS-eilanden (Sint Maarten, Saba en Sint Eustatius) Engels. {{Appendix}} '''Caribisch‑Nederlands''', ook wel bekend als '''Antilliaans Nederlands''', is een in de ABC‑eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) gesproken vorm van het Nederlands, die sterk beïnvloed is door talen zoals Papiamento en Spaans. Het wordt gebruikt door Nederlandssprekenden op de eilanden, en bevat vaak woorden en zinsconstructies uit het Creooltaal Papiamento en regionale varianten. ==Gebruik en kenmerken== Spraak en schrijfwijze van Nederlands op de ABC‑eilanden mengen reguliere Nederlandse zinnen en woordenschat met Papiamentstalige of lokale uitdrukkingen. Voorbeelden hiervan zijn: * “hopi plaka verdienen” (veel geld verdienen) * “kabrieten in de koraal” (geiten op de erf) * “een pastechi eten” (een pasteitje eten) Dergelijke constructies behoren tot typische voorbeelden van Antilliaans Nederlands, waarin Papiamentse woorden (zoals hopi, plaka, pastechi) direct geïntegreerd zijn in het Nederlands. ==Sociolinguïstische context== In de lagen van de bevolking waar Nederlands als thuistaal wordt gesproken — vaak binnen families of in het onderwijs — wordt deze variant beschouwd als “tropisch Nederlands”. Sprekers worden in Nederland soms als dialectisch afwijkend ervaren en kunnen als “makamba” (Nederlander) worden bestempeld, vooral wanneer zij geen Papiamento spreken.<ref name="ntr">Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> De variant is te herkennen aan: *het gebruik van Papiamentse werkwoorden en woorden, *typische accenten, klankkleur en uitspraak, *de toepassing van regionale grammaticale structuren, zoals in: Ai no, ik heb hopi veel foto’s gesakeerd, maar ze zijn hodidu! == Aantal sprekers en taalgebruik == Hoewel het Nederlands in de Caribische delen van het Koninkrijk officieel is, wordt het meestal als tweede of derde taal gebruikt: in het dagelijks leven domineren Papiamento, Spaans en Engels. Op Bonaire is Nederlands moeders­taal voor ongeveer 15 % van de bevolking (2021), Spaans is even frequent; op Sint Eustatius en Saba ligt dat rond 4 % <ref>https://longreads.cbs.nl/the-caribbean-netherlands-in-numbers-2022/what-percentage-of-the-population-speaks-dutch/</ref> ==Identiteit en perceptie== De variëteit speelt een rol in identiteitsconstructie. Nederlandssprekende Antillianen voelen zich soms “niet helemaal thuis” in Nederland of in de Papiamentstalige gemeenschap, juist vanwege de gemengde taalstijl. Taalpuristen waarschuwen tegen het gebruik van Engelse of Spaanse leenwoorden in Papiamento, terwijl anderen juist blij zijn met de talenmix als onderdeel van de lokale identiteit.<ref name="ntr"/> == Vergelijking met andere niet-Europese Nederlandsvarianten == Nederlands wordt ook gesproken in de Caribische special gemeenten (Bonaire, Sint Eustatius, Saba), maar daar zijn andere varianten gangbaar, bijvoorbeeld Virgin Islands Creole Dutch. Die heeft, net als Antilliaans Nederlands, een sterke mix met andere talen.<ref>Welmoed Ventura, https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/gelijkenis-deens-antilliaans-creole-dutch-en-sranantongo/ Gelijkenis Deens-Antilliaans Creole Dutch en Sranantongo]</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Na [[Aruba]]''' e presencia di '''idioma Spaño''' ta significativo. E pais Caribense, cu [[Hulandes]] y [[Papiamentu|Papiamento]] como [[idioma ofisial|idiomanan oficial]], tin un gran cantidad di hablante di [[Spaño]]. Segun e censo di 2000, Spaño ta e di dos idioma mas papia riba e isla, despues di Papiamento. == Hablante di Spaño == Segun datonan di Censo 2010, 13.710 residente di Aruba ta papia Spañó como nan [[Lenga materno|idioma materno]].<ref>{{citeer web|url=https://www.cervantes.es/imagenes/File/espanol_lengua_viva_2019.pdf |titel=El Espanol: una lengua viva. Informe 2019|uitgever=Instituto Cervantes, pag. 9|datum= }}</ref> Na 2017 hablante di Spañó tabata representa 12.6% di e poblacion.<ref>{{citeer boek|nombre=Jesús|apellido={{v|Guanche}}|nombre2=Carmen|apellido2={{v|Corral}}|title=Diccionario etnográfico. Los pueblos del Caribe Insular y de México-Centroamérica|volume=Tomo I|year=2017|editorial=RUTH|isbn=9789590618154|capítulo=Cap. 5}}</ref> Esaki ta relaciona cu e emigrantenan for di paisnan hispano. Segun pais di origen e percentahe tabata, entre otro, 9.1% di [[Colombia]], 4.1% [[Republika Dominikano|Republica Dominicano]], 3.2% [[Venezuela]] i 1.1% [[Peru]].<ref name="cia.gov">{{en}}{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |title=Aruba |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |access-date=}}</ref> Si conta tur esunnan cu por comunica den Spaño, e cantidad total di hablante ta yega aproximadamente 93.500, o sea 85% di e poblacion Arubano. Pero solamente un di cada cinco persona ta uza Spaño como nan unico [[idioma]]. == Spaño den bida publico == No obstante di no ta un idioma oficial, e uso di Spaño ta sirbi metanan practico y ta extende den hopi aspecto di bida publico, reflehando su papel como idioma di contacto, identidad y comunicacion den e contexto multicultural di Aruba. E isla su proximidad cu [[Venezuela]] y [[Colombia]] y e fuerte contactonan religioso, comercial y cultural durante siglonan a contribui pa e uzo continuo na Aruba di Spaño.<ref>{{cite book|author=Ramirez, Catherine|title=La escogencia del idioma Español en el perfil de asignaturas en las escuelas de MAVO de Aruba|year=2016|editorial=[[Universidad de Curazao]]|url=https://www.worldcat.org/es/title/1029733877|location=Willemstad, Curacao}}</ref> Segun [[Johan Hartog|Hartog]] e influencia Spaño ta mas tanto notabel den e variante Arubano di Papiamento cu den e variantenan di Corsou y Boneiro.<ref name="Hartog"/> Den e sistema escolar, Spaño ta un materia obligatorio desde enseñansa basico, cuminsando den e di cinco klas bay dilanti.<ref>{{citeer web|auteur=Organización Panamericana de la Salud|titel=Aruba, perfil de país|url=https://www3.paho.org/hq/dmdocuments/2010/Salud_en_las_Americas_2007-Aruba.pdf|datum=2007 }}</ref><ref>Ministerio di Enseñansa di Aruba. Curriculum y Idioma den Sector Escolar.</ref> Ademas, varios canal di television for di Venezuela ta wordo ricibi sin problema riba e isla, ofreciendo noticia, entretenimento y programacion educativo na Spaño. Hopi radioemisora local ta inclui musica cu canto di [[Latinoamérika|Latino America]] den nan programacion, y den algun caso, ta transmiti programanan na Spaño. Den sector comercial, hopi empleado den tienda, restaurant y servicio publico ta comunica cu clientenan hispano den nan idioma nativo. Ora cu hende yega na un loket, e probabilidad ta halto cu nan por haci pregunta o haya informacion na Spaño. [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia catolico]] cu un comunidad grandi riba e isla ta ofrece misa regular na Spaño. Den algun bario, specialmente caminda comunidadnan hispano ta concentra, por tin borchi informativo cu dos of mas idioma, incluyendo Spaño. == Aspectonan sociolinguistico == Pa hopi residente, particularmente e migrantenan hispano di Colombia, Venezuela y Republica Dominicano, Spaño ta sigui sirbi como idioma principal na cas, den relacionnan familiar y comunidad religioso.<ref>Central Bureau of Statistics Aruba (2017). Migration and Population Report.</ref> Na nivel popular, Spaño ta keda un idioma di preferencia pa comunicacion informal den bario, mercado y luganan publico. Turistanan hispano, cu ta forma un porcion importante di e [[turismo]] entrante, tambe ta contribui na su visibilidad den bida diario Arubano. E [[multilingualismo]] na Aruba ta stimula un nivel halto di dominio pasivo di Spaño: hopi Arubiano por compronde Spaño aunke no ta papi’é activamente. E situacion aki ta refleha un [[diglosia]] dinamico, caminda Spaño ta sirbi mas na nivel informal y comunicativo, mientras cu Hulandes y Papiamento ta predomina den situacionnan formal, educativo y gubernamental. == Influencia di Spaño riba Papiamento den siglo 21 == E idioma oficial Papiamento ta un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu ta nace durante e periodo colonial for di e mescla di Spaño, [[Portugues]], Hulandes, [[Ingles]], [[Frances]] i Arawak. Gran parti (70%) di su vocabulario tin origen Spaño.<ref>[[Ronald Severing|Severing, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden#:~:text=Door%20hun%20geografische%20ligging%20en,eilanden%20genoemd%2C%20is%20het%20Papiaments. ''Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden''], literatuurgeschiedenis.org</ref> E isla di Aruba tabata pa mas cu un siglo parti di Imperio Spaño promé cu el a wordo cede na e Imperio Hulandes na aña [[1636]].<ref name="Hartog">{{cite book|author=[[Johan Hartog|Hartog, Johannes]]|title=Aruba: A Short History|year=2003|publisher=De Wit & Van Dorp Stores}}</ref> Aunke Papiamento ta ser considerá un idioma stabil, hopi [[Arubiano]] ta sinti cu su presencia ta birando menos, particularmente den contactonan cu emigrantenan hispano. Investigacion sociolinguistico a mustra cu e preocupacion no ta basa riba un cambio real, sino riba un “menasa simbolico” cu ta relaciona cu identidad y inclusividad di pertenencia.<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref> Un tema cu ta surgi frecuente den discusionnan publico y escolar ta e supuesta “contaminacion” di Papiamento cu palabra y structuranan Spaño. Algun ciudadano ta boga pa un Papiamento “puro”, afirmando cu influencia stranhero, particularmente di Spaño, por afecta e caracter crioyo di e idioma. E sintimento aki ta bira mas fuerte ora cu migrantenan nobo no ta haci esfuerso pa siña y papia Papiamento, sino ta keda den nan idioma materno.<ref>Carroll, Kevin S. (2010). [https://www.researchgate.net/publication/283245487_Language_maintenance_in_the_Caribbean_Examining_perceptions_of_threat_in_Aruba_and_Puerto_Rico'' Language maintenance in the Caribbean: Perceptions of threat in Aruba and Puerto Rico''], researchgate.net </ref> Estudionan recien, manera esun di Kester y Buijink (2023), a conclui cu aunke hopi Arubiano ta expresá preocupacion riba e futuro di Papiamento, e idioma mes no ta duna señalnan di bay atras.<ref name="Kester"/> Su uzo a keda halto den bida escolar, gobierno y medionan local, y e mes a demostra capacidad pa integra [[neologismo]]nan sin perde su esencia. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=es|oldid =161207719|titulo=Idioma español en Aruba}} {{References}} ;Lista di fuente * Allen, R. (2002). ''The Spanish Caribbean''. Cambridge University Press. }} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Idioma]] ------------- {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] tríphthongos, literalmente: ‘ku tres zonido’ òf ‘ku tres tono’) ta un kombinashon di tres zonido vocal cu ta pronunciá den un solo [[silaba]]. Den un triptongo, e tres vocal òf semivokal ta sigui un tras di otro sin interrupshon, formando un zonido monosilabico. Den [[fonetika]], un triptongo ta resulta di un movimiento kontinuo pero suave di e organonan di artikulashon for di un zonido di vocal pa otro, den un sekuénsia di tres zonido. Na kontraste ku un [[monoftongo]], ku tin un so zonido, òf un [[diptongo]] ku tin dos, un triptongo ta kontené tres zonido vocal den un so silaba. Importante pa nota ku un triptongo no ta meskos ku un sekuénsia disilabico di un diptongo sigui pa un monoftongo, kaminda por tin mas ku un silaba. Por ehempel, den aleman feuer [ˈfɔʏ.ɐ] (‘kandela’), e sekuénsia vocal ta dividí den dos silaba, i no ta un triptongo. Un triptongo tipiko ta forma pa un semivokal, sigui pa un vocal nukleo, i sigui pa un otro semivokal (por ehempel: /i̯/ + /a/ + /u̯/). Por existí tanto triptongonan orál komo nasal. == Ejempelnan == Den [[Papiamento]], triptongonan no ta hopi komun, pero por haña nan den palabra manera: biai (for di biaiha) kaiu (for di kaiu) huai (for di huai) Den [[kastellano]] (spañol), por haña triptongonan den palabra manera: miau Uruguay cambiáis == Referensianan == Martínez Celdrán, Eugenio. Manual de Fonética Española. Ariel Lingüística, 2001. Ladefoged, Peter. A Course in Phonetics. Cengage Learning, 2014. Crystal, David. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Wiley-Blackwell, 2008. -------------------------- Diptongonan komun den Papiamento Diptongo Tipo Ejèmplonan Nota ai Kreshente bai, traishon, baikèl vocal débil (i) tras vocal fuerte ei Kreshente sei, beisbol, trein oi Kreshente boi, koi, sopi ui Kreshente puiro, spruit, fluit ia Dekreshente biaha, rabia, familia vocal débil (i) prome vocal fuerte ie Dekreshente piedra, biento, piedra io Dekreshente nacional, religion ua Dekreshente lengua, francua, guahe ue Dekreshente pueblo, fuerte, muerto uo Dekreshente cuota, suave, actuosa menos komun 🗣️ Nota riba tipo di diptongo: Diptongo kreshente: e vocal débil (i, u) ta antes di vocal fuerte (a, e, o) → zonido ta subi. Diptongo dekreshente: e vocal débil ta despues di vocal fuerte → zonido ta baha. {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E articulacion ta consisti di un transicion suave den e frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta wordo percibi como un zonido continuo den un solo silaba. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. == Diptongo den Papiamento == Den [[Papiamentu|Papiamento]], un diptongo por wordo forma di un di e siguiente combinacionnan: == Vocal debil (i, u) + vocal fuerte (a, e, o) == Ehempel: * i-a → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-a → us'''ua'''l, a-u → bl'''au'''w, * i-e → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-e → f'''ue'''rte, e-u → '''eu'''caristia, * i-o → od'''io''', o-i → b'''oi'''cotia, * u-o → d'''uo''', o-u → bl'''ou'''sa. == Dos vocal debil (i + u, u + i) == Ehempel: * i-u → hud'''iu''', u-i → fl'''ui'''t === Tipo di diptongo === Dependiendo di e direccion di e transicion vocal, un diptongo por ta dividi den: * diptongo creciente → b'''ie'''nto, p'''ue'''blo, rab'''ia''' * diptongo decreciente → '''ai'''re, '''au'''mento, n'''ei'''shi Nota cu ora e zonido '''i''' ta na final di palabra ta skirbi '''ay''', '''ey''', '''oy''', '''uy'''.<ref>E regla aki no ta aplicabel pa e [[Ortografia di papiamentu|ortografia uza na Corsou y Boneiro]].</ref><br> Ehempel: * '''ay'''= cay - bay - caray - gay (homber) * '''ey'''= aworey - p'esey - t'ey - bedey - batrey * '''oy'''= coy - morocoy - haudoy - gogoy * '''uy'''= huy - puy - cuy - spruy {{Appendix}} == Lista di referencia == * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. * Goilo, E.R. (2002). ''Gramática di Papiamento''. De Wit Stores N.V. * [[Sidney Joubert|Joubert, Sidney M.]] (2015). ''Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu''. [[Fundashon pa Planifikashon di Idioma]]. * SIL International (2004). ''Papiamentu Phonology''. Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). ''Ortografía de la lengua española''. Madrid: Espasa Libros. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------- Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E ta consisti di un transicion suave den frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta percibi como un zonido continuo den un silaba unico. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. ==Formashon di diptongonan den Papiamentu== Den Papiamentu, un diptongo por wòrdu formá di un di e sigiente kombinashonnan: Un vocal débil (i, u) + un vocal fuerte (a, e, o) ehempel: baiskel biaha fuerte Dos vocal débil (i + u, u + i) ehempel: fluit hudui riu Tipo di diptongo: kreshente i dekreshente Dependiendo di e direkshon di e transishon vocal, un diptongo por ta: Kreshente (glide → vocal nuklear): ora e vocal débil ta na prinsipio. ehempel: biento pueblo rabia Dekreshente (vocal nuklear → glide): ora e vocal débil ta na fin di e diptongo. ehempel: aire aumento neishi Ortografia den fin di palabra Ora e zonido i ta na fin di palabra komo parti di un diptongo, e ta wòrdu skibí ku y: ay, ey, oy, uy ehempel: ay: cay, bay, caray, gay (hòmber) ey: aworey, p'esey, t'ey, bedey, batrey oy: coy, morocoy, haudoy, gogoy uy: huy, puy, cuy, spruy Un hiato ta un sekuencia di dos vocal ku ta pronunsiá separá, es decir, kada vocal ta forma su mesun silaba. E zonido no ta flòu komo den un diptongo, sino ta parti klaramente den dos unidat silábiko. Un hiato ta forma tipikamente den e sigiente kasonan: Dos vocal fuerte: poeta, maestro, teatro Vocal fuerte + vocal débil acentuá: país, María, baúl Den kaso di hiato, e zonido ta interrumpí, i kada vocal ta tuma su propio énfasis den pronunsiashon. Referencia * Goilo, E.R. (2002). Gramática di Papiamento. De Wit Stores N.V. * Joubert, Sidney M. (2015). Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu. Fundashon pa Planifikashon di Idioma. * SIL International (2004). "Papiamentu Phonology". Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). Ortografía de la lengua española. Madrid: Espasa Libros. * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. --- == Diferencia entre diptongo y hiato den Papiamento == {| class="wikitable" style="text-align:left" width="75%" |- ! Tipo ! Combinacion<br> di vocal ! Ehempel ! Division<br> silabico ! Remarke |- |rowspan="6" style="background:#FFD700|Diptongo|| style="text-align:center" |i + a || biaha || bia-ha ||vocal debil + fuerte, un silaba |- | style="text-align:center" |u + e || fuerte || fuer-te || vocal debil + fuerte |- | style="text-align:center" |i + e || biento || bien-to || diptongo creciente |- | style="text-align:center" |e + i || neishi || nei-shi || diptongo decreciente |- | style="text-align:center" |u + i || hudiu || hu-diu || dos vocal debil, un silaba |- | style="text-align:center" |i + u || riu || riu || un silaba |- | rowspan="3" style="background:#FF9000| Hiato || style="text-align:center" |a + i || caida || ca-i-da || vocal fuerte + debil, dos silaba |- | style="text-align:center" |o + e || poeta || po-e-ta || dos vocal fuerte, dos silaba |- |style="text-align:center" | o + a || oasis || o-a-sis || dos vocal fuerte, dos silaba |- |} [[:Kategoria:Idioma]] Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea y cu no ta inseparabel. Pues e ta consisti di e articulacion di dos vocal, un tras di otro, sin interupcion, produciendo un transicion suave den e frecuencianan di zonido cual ta caracterisa cada un di e dos vocalnan. Fonologicamente, dos vocal cu ta articula di e manera aki ta forma parti di e mesun [[silaba]]. Dependiendo di e tono ta haci distincion entre un diptongo creciente y un diptongo decreciente.<br> Ehempel: ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “cu tres zonido”, òf “cu tres tono”) ta un forma cu ta forma parti di un [[palabra]]. Casi semper e lo ta un [[vocal]] será mas un vocal habrí sigui pa un otro vokal será, formando un “triptongo”. Den [[fonétika|fonetica]], un '''triftongo''' ta un combinacion di vocal monosilabico cu ta encera un movecion rapido pero suave di e articulador di un calidad di vocal pa otro cu ta pasa riba un tersera parti. Miéntras ku vokalnan “puru”, òf monoftongonan, ta wòrdu bisa ku nan tin un posishon di artikuladó di meta, diftongonan tin dos i triftongonan tres. Triptongo no mester wordo confundi cu secuencia disilabico di un [[diptongo]] sigui pa un monoftongo, manera na aleman "feuer" [ˈfɔʏ.ɐ] ‘kandela’, caminda e vocal final ta mas largo cu esnan hañá den triptongo. Triptongo (for di griego : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “ku tres zonido,” òf “ku tres tono”) ta e nòmber duná na e kombinashon di un zonido semivokal , un zonido vokal i un zonido semivokal emití den un solo esfuerso vokal. Triptongo ta wòrdu dividí den oral y nasal. Den un triptongo tres vocal (of semivocal) ta un combinacion di tres zonido vocal hunto, cu ta forma un zonido. ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[linguistica]], '''singular''' ([[latin]]: ''singularis'', cu ta nifica “unico” of “solitario”) ta un termino gramatical cu ta referi na un forma di [[palabra]] cu ta indica un solo hende, cos, obheto, luga of idea. E ta contrasta cu e forma [[plural]], cu ta referi na mas cu un. == Uzo di singular == E singular ta e forma standard di un palabra den e gran mayoria di idioma, sin ningun modificcion special. E cambio ta bin pa palabranan den plural. Mescos den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma singular ta basico, unda un sustantivo ta presenta su mes, sin indica cantidad. E ta sirbi pa nombra un solo entidad.<br> Ehempel: * buki → un buki * mucha → un mucha homber * rosa → un flor * idea. → un solo pensamentu == Relacion cu artikulo y adhetivo == Un sustantivo den singular regularmente ta acompaña pa un articulo singular (manera un, e) y adhetivo cu ta acordá cu género y número.<br> Ehempel: * e rosa dushi * un cas grandi == Cambio pa plural == Pa pone un sustantivo singular den forma [[plural]], Papiamento normalment ta agregá -nan na fin di palabra. Sinembargo, e regla aki tin espeshonalidadnan y depende di ortografia y uso. Ejèmplo: buki → bukinan ros → rosnan idea → ideanan == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Plural''' ([[latin]]: pluralis, ku ta nifiká “di más ku uno”) ta un termino gramatikal ku ta referí na un forma di palabra ku ta indiká más ku un hende, kos, lugá of idea. E ta kontrastá ku e forma [[singular]], ku ta indiká un solo ente. == Uso den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], forma plural ta forma derivá di un sustantivo singular pa indiká ku tin más ku un di esaki. Ehempel: * buki → buki''nan'' * ros → ros''nan'' * muchu → mucha''nan'' == Formacion di plural == Den ortografia di Papiamento, e forma plural generalmente ta forma pa agregá e sufijo -nan na e sustantivo singular. E regla ta aplica pa hende, animal, kos, lugar y tambe idea abstracto. Ehempel: * cas → kasnan * idea → ideanan * persona → personanan == Plural eksplisito y implicito == Papiamento tambe por indiká pluralidad den otro manera, manera pa medio di un palabra ku ta indiká kantidat (manera hopi, tur, algun), aunque e sustantivo keda den forma singular. Pero den uso formal, ta preferibel pa pone e palabra den forma plural. Ejèmplo: hopi hende tur mucha ta contento == Komparashon ku otro idioma == Den otro idioma, manera español of inglés, forma plural por envolví kambio di letra, agregashon di sufijo otro ku -nan, of regla irregular. E forma di plural ku -nan ta un karakterístika partikular di Papiamento. == Referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] '''Silaba''' (na inglés: ''syllable''; na hulandés: ''lettergreep'') ta un unidad ritmico di zonido den un [[palabra]]. Un silaba ta normalmente forma pa un solo [[vocal]] of un combinacion di [[consonante]] y vocal, cu ta wordo pronuncia manera un solo impulso di bos. Den [[linguistica]], e analisis di e silaba ta un aspecto esencial den [[fonologia]], [[ortografia]], y e forma di rima den [[poesia]]. E structura di silaba por varia segun idioma, pero tur idioma tin algun forma di silaba den su sistema linguistico. Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], silabacion ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra.<br> Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do == Structura di silaba == E structura general di un sílaba ta consisti di tres segmento agrupa den dos componente: * ''Onset'': Un consonante of grupo di consonante, obligatorio den algun idioma, opshonal of hasta restringi den otronan * ''Rima'': ta consisti di un: ** ''nucleo'': e vocal principal di e silaba (obligatorio) ** ''coda'': e consonante of grupo di consonantenan despues di e vocal (opshonal) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. * Bo: onset = "b", nucleo = "o" * Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * [[Jossy Mansur|Mansur, Jossy M.]] (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (di 7 edicion). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] Núkleo (ν): Un konsonante vokal òf silábiko, obligatorio den mayoria idioma Coda (κ): Un konsonante òf grupo di konsonante, opshonal den algun idioma, altamente restringí òf prohibí den otronan Un silaba por consisti di tres parti principal: * '''Onset''': e consonante of consonantenan na comienso (optativo) * '''Nucleo''': e vocal principal di e silaba (obligatorio) * '''Coda''': e consonante of consonantenan despues di e vocal (optativo) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. — Bo: onset = "b", nucleo = "o" — Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda [[:Kategoria:Linguistica]] Silabacion den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma di e silabanan ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra. Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do -------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[fonétika|fonetica]], '''consonante''' (na [[Ingles]]: ''consonant''; na [[Hulandes]]: ''medeklinker'') ta un [[zonido]] di bos, forma pa un coriente di aire cu ta topa cu un of otro obstaculo, sea parcial of total, den e tracto vocal (boca y garganta). E ta un di e dos tipo principal di zonidonan di bos, e otro ta e [[vocal]]. Contrario na un [[vocal]], un consonante ta rekeri un tipo di tapamento, estorbo, of contacto den boka, como na nivel di e labionan, e lenga, of e dente, pa forma zonido. E palabra “consonante” ta bini di [[Latin]] ''consonans'', cu ta nifica “zonido cu ta zona hunto” (''con'' = hunto, ''sonare'' = zona). Tradicionalmente, consonantenan ta wordo considera zonido cu no por existi sin un vocal acerca. == Aplicacion == === Papiamento === Den e idioma [[Papiamentu|Papiamento]], por haña varios consonante den uso diario. E cantidad di consonante por varia segun e dialecto, pero generalmente e siguiente letternan ta representa consonante den e alfabet: '''B, C, D, F, G, H, J, K, L, M, N, P, R, S, T, V, W, Y, Z''' E letter '''Q''' casi no ta wordo uza; generalmente e ta wordo substitui/suplantá pa 'K'. E letter '''X''' ta usa solamente den palabra stranhero. Tur palabra den Papiamento ta contene un of mas consonante, cu ta forma [[silaba]]nan hunto cu e vocalnan. {| class="wikitable" width="65%" ! colspan=2 | Vocal || Balor na Papiamento<br> {{ABW|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel || Balor na Papiamentu<br> {{CUW|bandera}}/{{BON|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel |- | colspan=2 | b || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ala, ca'''b'''a || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ibu, fa'''b'''or |- | rowspan=2 | c || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}} || style="text-align:center" | /s/ || mere'''c'''e, ha'''c'''i || style="text-align:center" | /s/ || '''C'''ecilia |- | elsewhere || {{IPA|/k/}} || '''c'''aminda, '''c'''la || style="text-align:center" | /k/ || '''C'''aracas |- | colspan=2 | ch{{ref|dig|b}} || {{IPA|/tʃ/}} || '''ch'''ikito || style="text-align:center" | /tʃ/ || '''ch'''api |- | colspan=2 | d || style="text-align:center" | /d/ || '''d'''ocumento, '''d'''al || style="text-align:center" |/d/ || '''d'''uru, '''d'''ede |- | colspan=2 | dj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/dʒ/}} || '''dj'''aca || style="text-align:center" | /dʒ/ || '''dj'''ente || |- | colspan=2 | f || style="text-align:center" | /f/ || '''f'''ama || {{IPA|/f/}} || '''f'''òrki || |- | rowspan=2 | g || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}}, final || style="text-align:center" | /x/ || '''g'''esto, ma'''g''' || style="text-align:center" | /x/ || mar'''g'''en, brù'''g''' || |- | before unstressed {{angbr|e}}, elsewhere || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''arganta, san'''g'''er || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''osa, man'''g'''el || |- | colspan=2 | h || {{IPA|/h/}} || '''h'''asta, '''h'''abilidad || {{IPA|/h/}} || '''h'''ari, '''h'''eru || |- | colspan=2 | j{{ref|loan|a}} || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''j'''ong, '''j'''as<br>'''J'''uan || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''J'''an Thiel<br>'''J'''ulia || Some places still maintain their old spelling, e.g. Salinja. Here the {{angbr|nj}} is pronounced {{IPA|/ɲ/}}. |- | colspan=2 | k || {{IPA|/k/}} || '''k'''ishiki, '''k'''ere || {{IPA|/k/}} || '''k'''enta, se'''k'''reto || |- | colspan=2 | l || {{IPA|/l/}} || '''l'''ista, '''l'''aba || {{IPA|/l/}} || '''l'''esa, k'''l'''a || |- | colspan=2 | m || {{IPA|/m/}} || '''m'''ucha, pre'''m'''io || {{IPA|/m/}} || '''m'''an, la'''m'''pi || |- | rowspan=2 | n || before {{angbr|co}}, {{angbr|cu}}, {{angbr|g}}, {{angbr|k}},<br>final except after stressed vowel || {{IPA|/ŋ/}} || ma'''n'''go, pa'''n''' || {{IPA|/ŋ/}} || a'''n'''ker, bo'''n''' || In Papiamento, {{angbr|c}} followed by {{angbr|o}} or {{angbr|u}} would be pronounced as a {{IPA|/k/}} (see below), thus having the same effect on the {{angbr|n}} as {{angbr|k}} would. |- | elsewhere || {{IPA|/n/}} || '''n'''atural, te'''n'''e, algu'''n''' || {{IPA|/n/}} || '''n'''echi, he'''n'''de, tempra'''n''' || |- | colspan=2 | ñ || {{IPA|/ɲ/}} || a'''ñ'''a, so'''ñ'''o || {{IPA|/ɲ/}} || ba'''ñ'''a, '''ñ'''apa || |- | colspan=2 | p || {{IPA|/p/}} || '''p'''ipa, ado'''p'''ta || {{IPA|/p/}} || '''p'''alu, sa'''p'''u || |- | colspan=2 | q{{ref|loan|a}} || {{IPA|/k/}} || '''q'''uesillo || {{IPA|/k/}} || '''Q'''uebec || |- | colspan=2 | r || {{IPA|/r/}} || te'''r'''a, '''r'''osa || {{IPA|/r/}} || ba'''r'''ba, pode'''r''' || |- | colspan=2 | s || {{IPA|/s/}} || '''s'''aya, '''s'''ucu || {{IPA|/s/}} || kru'''s''', pa'''s'''a || In Papiamento, the {{angbr|s}} has a {{IPA|/ʃ/}} sound in words ending in -sion. In Papiamentu, it is written as -shon. |- | colspan=2 | sc || {{IPA|/s/}} || adole'''sc'''ente, pi'''sc'''ina || || || |- | colspan=2 | sh{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''imis || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''ete || |- | colspan=2 | t || {{IPA|/t/}} || '''t'''in, '''t'''ata || {{IPA|/t/}} || '''t'''rapi, ri'''t'''mo || |- | colspan=2 | v || {{IPA|/b/}}<br>{{IPA|/v/}} || '''v'''iuda<br>di'''v'''orcio || {{IPA|/v/}} || '''v'''erbo, '''v'''itamina || |- | colspan=2 | w || {{IPA|/w/}} || '''w'''ega || {{IPA|/w/}} || '''w'''owo || |- | colspan=2 | x{{ref|loan|a}} || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || e'''x'''amen, cone'''x'''ion, refle'''x'''ion || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || || |- | colspan=2 | y || {{IPA|/j/}} || '''y'''ama, ha'''y'''a || {{IPA|/j/}} || '''y'''uda, ka'''y'''ente || |- | colspan=2 | z || {{IPA|/z/}} || '''z'''ona || {{IPA|/z/}} || '''z'''eta || In Papiamento, the {{angbr|z}} has a {{IPA|/s/}} sound in words ending in -eza, -anza or with a {{angbr|z}}. In Papiamentu, they are written as -esa and -ansa. |- | colspan=2 | zj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''eito || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''ar || | colspan=2 | ù || || || style="text-align:center" |/ʏ/ || b'''ù'''s, y'''ù'''frou |- | colspan=2 | ü || || ||style="text-align:center" | /y/ || h'''ü'''r |- |} == List di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (7th ed.). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Sustantivo''' (na [[Ingles]]: ''noun''; na [[Hulandes]]: ''zelfstandig naamwoord'') ta un tipo di [[palabra]] den gramatica cu ta sirbi pa nombra hende, luga, cos, idea, of otro ser, sea concreto of abstracto. E palabra “sustantivo” mes ta bini di [[Latin]] substantia, ku ta nifiká “substancia” of “loke ta di esencia”. == Rol den frase == Den un frase, un sustantivo ta generalmente e sujeto of e objeto di un verbo. E ta e elemento ku e verbo ta referí na dje, i regularmente ta precedí of sigui pa un [[artikulo]] (manera “un”, “e”, “esey”) of un [[adhetivo]]. == Clase di sustantivo == Sustantivonan por wordo dividí den varios kategoria: '''Sustantivo komun''': nombra hende, kos of lugá den manera general, por ehèmpel: mùsiko, buki, isla. '''Sustantivo propio''': nombra spesífiko pa hende, lugá of entidad, i ta skibí ku mayuscula, manera: Maria, Aruba, Google. '''Sustantivo konkretu''': nombra kos ku por wordo mira of tuma, manera: mesa, silla, barco. '''Sustantivo abstrakto''': ta referí na idea, sentimiento of estado, manera: amistat, libertat, konsenshi. == Género y número == Tur sustantivo den Papiamento tin un [[género gramatikal]]: ta òf masculino òf femenino. E género ta influenshá e forma di artikulo y adhetivo ku ta akompañ'é (por ehèmpel: e homber vs e muher). Tambe, sustantivonan por ta den forma [[singular]] (un solo) of [[plural]] (más ku un), manera: buki / bukinan, muchanan / mucha. == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. * Trupia, Sandro (1995). ''Linguistica generale e grammatica''. Zanichelli. [[:Kategoria:Gramatika]] [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------- {{Databox}} '''Kontakto di idioma''' en.wiki:Contacto di idioma ta sosodé ora ku papiadónan di dos òf mas idioma òf variedat ta interkambiá ku i influensiá otro. E estudio di kontakto di idioma ta wòrdu yamá lingwístika di kontakto. Kontakto di idioma por sosodé na fronteranan di idioma,[1] entre idiomanan di adstrato, òf komo resultado di migrashon, ku un idioma intrusivo ku ta fungi komo sea un superstrato òf un substrato. Ora ku papiadónan di diferente idioma ta interkambiá estrechamente, ta tipiko pa nan idiomanan influensiá otro. Kontakto intensivo di idioma por resultá den konvergensia òf releksifikashon di idioma. Den algun kaso un idioma di kontakto nobo por wòrdu kreá komo resultado di e influensia, manera un idioma pidgin, krioyo òf miksto. Den hopi otro kaso, kontakto entre hablantenan ta sosodé ku efektonan duradero na eskala mas chikí riba e idioma; esakinan por inkluí e prestamo di palabranan di prestamo, kalku, òf otro tipo di material lingwístiko. Multilingwismo tabata komun durante gran parti di historia humano, i awendia mayoria hende na mundu ta multilingual.[2] Hablantenan multilingual por partisipá den kambio di kódigo, e uso di vários idioma den un solo kombersashon. Métodonan for di sosiolingwístika[3] (e estudio di uso di idioma den sosiedat), for di lingwístika di korpus i for di lingwístika formal ta wòrdu usá den e estudio di kontakto di idioma. ---------- [https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250524.pdf Celebra ta de vez en cuando, trabao ta continuo], Bon Dia Aruba, Rubrica Asina bon Nos Papiamento ta? (24 di mei 2025) Como medio di comunicacion nos posicion ta diferente, ya cu nos ta para meymey di e desaroyo di nos idioma a base diario. Esey ta duna un obligacion extra, pasobra loke nos ta publica ta pasa bao wowo di miles di lector diariamente. Mihor nos percura anto pa skirbi di tal forma cu nos ta respeta loke tin, pero di otro banda ta mira lo valioso di e entrada continuo di palabra nobo den nos idioma y usa nan di forma apropia.Den e casi cuatro aña di existencia di e column aki, nos a toca un sinfin di tema, semper di forma critico, sin ofende ningun hende. Na ocasion di e promer aniversario, na augustus 2022, nos a publica un lista di e topiconan cu nos ta trata den e aña ey, di forma critico. Esakinan ta duna un bon impresion di e amplitud di e temanan y a la vez ta mustra cu ainda tur ta relevante. Un resumen: * Aki, akinan, akinanan... tocante uso innecesario y excesivo di ‘nan’ * Uso innecesario y excesivo di ‘wordo’ o ‘ser’ * Paso o pasobra? Papia y skirbi ta dos cos diferente * Atende cu... o atende? Atende un asunto cu un persona; no atende cu un asunto * ‘Encuanto di’ y ‘tocante di’, tambe ‘durante di’: uso incorecto y innecesario di e palabra ‘di’ Contra? O Contra di...? * Uso corecto di ‘na’ den diferente contexto; ki ora ‘den’ y ki ora ‘na’? * Palabra modifica incorectamente: ‘nombracion’, ‘comportacion’, ‘cargacion’ (nombramento; comportamento; cargamento) * Parha o pahra...? Un palabra modifica recientemente * Tabatin o tabata tin...? Kico ta corecto? * Gobernado o Gobernador... Ta usa e ‘r’ si of no? * Diferencia entre idioma papia y skirbi * Agradable o agradabel...? Tocante origen Portugues/Spaño di e variantenan Directiva o ‘Hunta di Directiva’ Con pa adopta termino corectamente * Ki ora un palabra ta bira ‘Papiamento’...? * E proceso di adopcion y adaptacion Reforza, enforsa, reenforsa...? Palabra adopta di diferente fuente, reemplazando palabra existente caba “Esey no tin di haber cu…?” Corecto, of no? Origen di e expresion Compromiso, compromis, compromise...? Mesun palabra, adopta di diferente banda * Di dje, den dje, di unda e ‘dje’ ta bin...? * Doble negacion: ki ora si y ki ora no? * Uso di distincion di genero masculino/femenino * Ortografia uniforme un reto...? Variedad di ortografia cu medionan ta haya di tur banda * Terminonan opuesto: ‘progresivo’ o ‘progresista’; ‘conservativo’ o ‘conservador’? * Entre ‘advertencia’ y ‘advertentie’; uso corecto of no? Curasha o encurasha...? Reforza o reenforza...? Uso corecto of no?Pret of leuk...? Eigenlijk of...? Influencia di Hulandes den Papiamento Pa of Pa...? Para o por...? Voor of door...? Origen di nos ‘pa’ * E la bay o el a bay? Kico ta corecto? * Tocante eror gramatical cu casi no ta ripara... ‘Loke ta’ o ‘loke cu ta’? * Paris o Parijs? Londen, London o Londres? Variedad den nomber geografico...Nacionnan Uni o United Nations; IMF o FMI...? Cual idioma tin preferencia...? * Entre desaroyo liber y formalisacion di idioma: ki rumbo pa tuma? Papiamento manera papia..., o skirbi? * Tocante uso di ‘es’, ‘esnan’, ‘esunnan’...‘Cune’ o ‘cu nan’: * Tocante erornan cu no ta detecta facilmente...Papiamento ta rico na diferente tipo di vocal; a traves di influencia diverso * Algo mas di nos herencia Portugues; un exploracion den nos vocabulario. Nota: si bo ta desea pa nos trata un tema specifico atrobe, o mas amplio, laga nos sa via reaccion riba Facebook, o un mail na bondia.aruba@gmail.com --------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Educacion Profesional Intermedio''' (EPI) ta enseñansa riba nivel MBO (''Middelbaar Beroepsonderwijs'') na [[Aruba]]. E ta encera ... Colegio EPI ta e unico instituto di enseñansa riba nivel MBO na Aruba., situa den Venusstraat 3 na Oranjestad?? == Colegio EPI == A funda Colegio EPI riba prome di augustus 1997. Ta ofrece educacion na nivel 3, 4 y 5 consistiendo di e unidadnan; Salubridad & Servicio, Economia, Hospitalidad y Turismo y Ciencia & Tecnologia.<ref>[https://24ora.com/na-colegio-epi-partido-futuro-a-gana-eleccion-cu-nuebe-asiento/ Na Colegio EPI partido FUTURO a gana eleccion cu nuebe asiento], 24ora.com (2 di december 2024 </ref> Na aña 2022 Colegio EPI a introduci ocho estudio nobo. Na tur por scoge entre 13 diferente estudio, manera: Allround medewerker Information Technology Systems and Devices, Expert Information Technology Systems and Devices, Elektrotechniek, Allround Assistant Business Services, Business Administration & Control Specialist, Certified Cook, Associate of Applied Science in Culinary Arts, Zelfstanding Medewerker Travel & Hospitality, Leidinggevende Travel & Hospitality, Associate Of Science Degree in Hotel and Restaurant Management, Verpleegkundige, Verzorgende y Social Pedagogische Medewerker. Colegio EPI ta conta cu mas di 2000 studiante y mas cu 74% di nan ta logra termina nan estudio cu exito. [[:Category:Enseñansa]] [[:Category:Aruba|Enseñansa]] ---------------------------- == Arte di Palabra == '''Arte di Palabra''' ta un competensia literario ku partisipashon di hoben di Aruba, Boneiru i Korsou. (zie nl.wiki) Meta di e evento ta pa promove amor pa cultura di idioma Papiamento y aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y e desaroyo di dominio di idioma. == Historia == E evento di Arte di Palabra ta existi for di aña 2000 i a cuminsa na Korsou. Ange Jessurun, consulente di Papiamento e tempo ey, a krea e evento pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y [[haiku]]. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. == Publikashon == *Pòtpurí Arte di Palabra 2009, kolekshon di e miho obranan propio 2000-2008 *Pòtpurí Arte di Palabra 2014, bundel van de beste eigen werken 2009-2013 *Pòtpurí Arte di Palabra 2019, bundel van de beste eigen werken 2014-2018<ref>{{citeer boek|url=https://data.swpportal.com/upload/books/files/pdf.php?hash=f612ef13d53ec151f70f21767b8546f4&filename=potpuri-arte-di-palabra-2019_inkijkexemplaar.pdf|taal=pap|werk=Arte di Palabra|titel=Pòtpurí Arte di Palabra 2019|datum=|bezochtdatum=10 september 2019}}</ref> nl.wiki:Arte di Palabra ta un kompetensia den Papiamentu pa hóbennan den enseñansa sekundario na Aruba, Bonaire i Kòrsou. Nacemento For di aña skolar 1998-1999 "Papiaments" a bira un asignatura obligatorio den enseñansa sekundario na Kòrsou. E dato aki a duna e impulso pa e inicio di Arte di Palabra, cu na aña 2000 a tuma luga pa prome biaha na Curaçao. For di aña 2006 ta organisá kareda na Bonaire i for di aña 2009 tambe na Aruba. Arte di Palabra ta tuma lugá tur aña i su meta ta pa desaroyá talento literario hóben i literatura pa mucha papiamentu dor di recitashon di poema i konta storia. E kompetensia tin tres kategoria di presentashon: poesia, haiku i relato kòrtiku. Kada kategoria ta dividi den dos grupo: klasnan di skol 1-2 i klasnan di skol 3-6. Den klasnan 1 i 2 ta trata di poemas i storianan eksistente i den klasnan mas haltu ta trata di obranan original (propio). E evaluashon ta distinguí entre trabou propio i trabou eksistente. E finalistanan for di e rondonan di klasifikashon na Aruba, Bonaire i Kòrsou lo kompetí ku otro den e ronde final.[1] 1] E final di Arte di Palabra ta pasa pa tur isla i ta dirigí dor di e Stichting Arte di Palabra ku sosten di Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch gebied. E final ta generalmente konektá ku e entrega di e premionan di Tapushi Literario na honor di e ikonanan kultural na Aruba, Bonaire i Kòrsou. {{Appendix}} NOTES DIA 29 di juli 2021 a tuma lugar na Aruba, na Cas di Cultura, final di e competencia literario Arte di Palabra, cu participacion di hoben di Aruba, Boneiro y Corsou.<ref>https://www.awemainta.com/newspapers/AM210810/offline/download.pdf Arte di Palabra un celebracion na, di y pa Papiamento di kita sombre], Awemainta, 10 ougustus 2021. Rekupera ougustus 2021</ref> Fundacion Lanta Papiamento (FLP) tabata presente y a keda encanta, un biaha mas. Tabata un fiesta di berdad cu a pone enfoke riba Papiamento su rikesa y bunitesa cultural y riba e creatividad y dominio di idioma Papiamento di nos hobennan. E anochi tabata cuadra exactamente cu e meta di e evento cultural aki: Promove amor pa cultura di nos idioma Papiamento. Enrikece nos idioma cu creatividad di nos hubentud. Den sala tabata reina un entusiasmo y alegria y e hobennan a mustra aprecio pa cada un di e participantenan. Tur participante tabata haya un ovacion cu hasta pitamento cu ‘vuvuzela’. UNION t’e palabra cu ta caracterisa e evento aki, union cultural y social entre Aruba, Corsou y Boneiro. Arte di Palabra den tur sentido di palabra ta un celebracion di Papiamento, e idioma unificado di e islanan aki. Masha pabien n’e hobennan participante, na nan docentenan y n’e organisadornan! ===Historia cortico=== Arte di Palabra ta existi for di aña 2000. Señora Ange Jessurun kende tabata consulente di Papiamento e tempo ey, a cuminsa cu e evento aki na Corsou, pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y haiku. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch Gebied ta yuda den financiamento di biahe y estadia. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. Y importante pa menciona, t’e publicacionnan cu Arte di Palabra a produci caba: Pòtpurí Arte di Palabra 2009, cu e mihor obranan di 2000-2008: Pòtpurí Arte di Palabra 2014, cu e mihor obranan di 2009-2013: Pòtpurí Arte di Palabra 2019, cu e miho obranan di 2014-2018. Por bisa cu e coleccionnan aki ta bon material literario pa cualkier lesado y bon material cu por uza den scol. {{Appendix}} Arte di Palabra ta aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y ta masha importante den desaroyo di dominio di idioma. ---------------- '''Modern Hebrew''' ({{lang-he|עברית חדשה}}, ''ʿivrít ḥadašá[h]'', {{IPA-he|ivˈʁit χadaˈʃa|}}, ''[[Literal translation|lit]].'' "Modern Hebrew" or "New Hebrew"), also known as '''Israeli Hebrew''' and generally referred to by speakers simply as '''Hebrew''' ({{lang|he|עברית|}} {{transliteration|he|Ivrit}}), is the form of the [[Hebrew language]] that was [[Revival of the Hebrew language|revived as a spoken language]] in the late 19th and 20th centuries, and the standard form of Hebrew spoken today. It is the official language of the [[State of Israel]]. Among [[Canaanite languages]], Modern Hebrew is the only one spoken today.<ref>{{cite book |author1=Huehnergard, John |url=https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |title=The Semitic Languages |author2=Pat-El, Na'ama |publisher=Routledge |year=2019 |isbn=9780429655388 |page=571 |access-date=2021-02-18 |archive-date=2023-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230701134731/https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |url-status=live }}</ref> ----------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Flag of the Governor of Curaçao.svg|thumb|300px|Bandera di Gobernador di Kòrsou]] '''Gobernador di Korsou''' ta e representante di e monarka [[Hulanda|hulandes]] (hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]]) na [[Kòrsou]]. A instituí e posishon dia [[10 di òktober]] [[2010]] ku Korsou su status komo pais outónomo denter di [[Reino Hulandes]]. Riba nominashon di e mandatario hulandes pa relashonnan di Reino, e monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un término di seis aña; esaki por wòrdu prolonga te maximalmente 12 aña. E gobernador ta dispone di un sekretariado, e gabinete di gobernador, i ta wòrdu asesorá pa e Konseho di Konsulta, konsistiendo di minimo sinku miembro, apuntá pa e gobernador. E '''Gobernador di Aruba''' ta e representante di e hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]] na [[Aruba]]; esaki ta conforme stipulacion den [[Constitucion di Aruba]] (''Staatsregeling van Aruba'').<ref>Articulo II.1 Staatsregeling van Aruba (AB 1987 nr. GT 1)</ref> E posicion a keda institui desde prome di januari 1986 ora Aruba a haya su status como [[Status aparte di Aruba|pais autonomo dentro di Reino Hulandes]]. E monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un termino di seis aña; esaki por wordo prolonga te maximalmente 12 aña. == Facultadnan di gobernador == Facultadnan di e Gobernador di Aruba ta subdividi den e facultadnan asigna na su persona mediante [[ley]] como organo di e Reino y como organo di e pais Aruba. De gouverneur heeft twee taken: hij vertegenwoordigt en verdedigt de algemene belangen van het Rijk en is hoofd van de regering van Curaçao. Hij is tevens vertegenwoordiger op Curaçao van het staatshoofd van het Koninkrijk. Als hoofd van de landsregering is de gouverneur onschendbaar.<ref>Bij ambtsmisdrijven moet hij echter terechtstaan bij de [[Hoge Raad der Nederlanden]]. Bij overige misdrijven kan per Koninklijk Bevel of door de Tweede Kamer vervolging worden bevolen bij de bevoegde rechter in Den Haag.</ref> De gouverneur oefent de uitvoerende macht uit met als verantwoordelijken de ministers, die verantwoording moeten afleggen aan de [[Staten van Curaçao]]. De gouverneur heeft geen politieke verantwoordelijkheden en maakt geen onderdeel uit van het kabinet. Tijdens de formatie speelt de gouverneur een rol bij het aanwijzen van de formateur. In 2012 leidde dit tot onrust, toen gouverneur Goedgedrag tegen de zin van de zittende (demissionaire) ministers, maar op verzoek van de meerderheid van de Staten, een formateur aanwees om een waarnemend kabinet te vormen. De gouverneur wordt door het staatshoofd aangewezen voor een periode van zes jaar op voordracht van de bewindspersoon voor koninkrijksrelaties van het Koninkrijk (en tegelijk van het land Nederland). Deze periode kan worden verlengd tot maximaal één termijn. De gouverneur wordt bijgestaan door zijn secretariaat, het kabinet van de gouverneur, en wordt geadviseerd door de Raad van Advies, bestaande uit ten minste 5 leden, aangewezen door de gouverneur. == Lista == Op 10 oktober 2010 werd Curaçao een land binnen het [[Koninkrijk der Nederlanden]]. Voor deze datum vertegenwoordigde de [[Lijst van gouverneurs van de Nederlandse Antillen (1954-2010)|gouverneur van de Nederlandse Antillen]] onder meer Curaçao. E promé gobernador di Kòrsou tabata [[Frits Goedgedrag]], kende tambe tabata e último [[gobernador di Antia Hulandes (1954-2010)|gobernador di Antia Hulandes]] prome ku esaki a wordu disolbi dia [[10 di òktober]] [[2010]].<ref>RNW.nl - [https://web.archive.org/web/20110120003916/http://www.rnw.nl/caribiana/article/gouverneurs-voor-curacao-en-sint-maarten Gouverneurs voor Curaçao en Sint Maarten]</ref> {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !! Nòmber !! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | | 2010 - 2012 | [[Frits Goedgedrag]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2012 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | (interino) |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Lucille George-Wout-crop.jpg|95px]] | 2013 - presente | [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> | 4 di novèmber 2013 |} {| class="wikitable" ! Van ! Tot ! Nomber ! Bijzonderheden |- | 10 oktober 2010 || novèmber 2012 || [[Frits Goedgedrag]] || |- | november 2012 || novèmber 2013 || [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] || interino |- | november 2013 || presente || [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> || |} == Lista di gobernador interino == Bij koninklijk besluit kunnen een of meerdere waarnemend gouverneurs worden benoemd die de gouverneur vervangen bij ziekte of afwezigheid of hem vervangen na zijn ontslag of overlijden. {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !![[Gobernador interino]]!! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2010 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | | 2013 - 2019 | [[Nolda Römer-Kenepa]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Michèle Russel-Capriles.jpg|95px]] | 2019 - presente | [[Michèle Russel-Capriles]] | 1 di yüni 2019 |} * 10 oktober 2010 - [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] * 1 juni 2013 - [[Nolda Römer-Kenepa]] * 1 juni 2019 - [[Michèle Russel-Capriles]]<ref>{{cite news|url=https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|werk=Curaçao.nu|titel=RMR benoemt Russel-Capriles tot waarnemend gouverneur van Curaçao|datum=17 mei 2019|bezochtdatum=8 juni 2019|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190608092330/https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|archiefdatum=2019-06-08}}</ref> {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] [[:Category:Organonan Gubernamental]] --------- {{Databox}} ==Idiomanan na Aruba == Aruba ta un sociedad sumamente multilingual caminda mayoria di e habitantenan ta domina mas cu un idioma. Hopi [[Arubiano]] ta capas di combersa den por lo menos tres di e siguiente idiomanan: Papiamento, Hulandes, [[Ingles]] y [[Spaño]] y ta cambia comodamente entre dos of mas di e idiomanan aki den bida diario, haciendo e isla un di e teritorionan linguisticamente mas diverso den Caribe. E [[pais insular]] tin dos [[idioma ofisial|idioma oficial]], cu ta [[Papiamentu|Papiamento]] y [[Hulandes]]. E sistema di enseñansa local ta rekerí pa studiantenan siña Ingles y Spaño desde scol basico. Otro idiomanan, manera [[Portugues]], [[Chines mandarin|Chines]], [[Idioma Krioyo Haitiano|Crioyo Haitiano]] y hopi otro, tambe ta wordo papia den comunidadnan minoritario riba e isla. Segun estimacion na 2010 e gruponan etnico mas grandi tabata: Hulandes 78.7%, [[Colombia]]no 6.6%, [[Venezuela|Venezolano]] 5.5%, [[Republika Dominikano|Dominicano]] 2.8% y [[Haiti]]ano 1.3%.<ref name=":0">{{en}}{{Citeer web |titel=Aruba |datum=2025-03-25 |werk=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |bezochtdatum=2025-07-28 |uitgever=Central Intelligence Agency}}</ref>, Tur e cuater idioma, Papiamento, Hulandes, Ingles y Spaño, cu ta wordo uza como idioma principal of idioma primario bou di e poblacion Arubano a mira cambio den e periodo di 1980 te 2010 (idioma principal ta expresa den tabel como % di e total).<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref>: {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! Idioma principal!! 1980<br>% || 1990<br>% || 2000<br>%!! 2010<br>% || Trend |- | [[Papiamentu|Papiamento]] || &nbsp;&nbsp;80.1 || &nbsp;76.6 || &nbsp;&nbsp;69.4 || &nbsp;&nbsp;68.3 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- | [[Spaño]] || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;7.4 || &nbsp;&nbsp;13.2 || &nbsp;&nbsp;13.5 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{increase}} |- | [[Hulandes]]|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;5.0 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;5.4 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.0 ||&nbsp;&nbsp;{{steady}} |- | [[Ingles]] || &nbsp;&nbsp;10.6 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.9 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.1|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7.0 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- |} == Idiomanan oficial == === Papiamento === {{wak articulo|Articulo principal: [[Papiamento na Aruba]]}} Segun Gobierno di Aruba, e [[lenga materno|idioma materno]] y idioma primario di casi tur Arubiano ta Papiamento,<ref>{{en}}{{Cite web |title=Language |url=http://www.aruba.com/ExploreAruba/Culture/language.aspx |url-status= |archive-url=https://web.archive.org/web/20110809190231/http://www.aruba.com/explorearuba/culture/language.aspx |archive-date=2011-08-09 |access-date= |website=aruba.com}}</ref> un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu su raiz te na [[siglo 16|siglo diesseis]]. Sinembargo, Papiamento no tabata papia extensamente na Aruba te den siglo 18 y 19, ora cu e idioma a bira mas presente den material riba e isla, particularmente den e bukinan di scol Catolico Romano. Papiamento ta un idioma mescla cu ta combina elementonan for di [[Portugues]], Spaño, Hulandes y tambe algun rasgo di idiomanan Africano y Arawak.<ref name=":0"/> Su evolucion a tuma luga na Corsou durante siglo 16 ora cu e Africanonan sclabisa y e sclabisanan Spaño a desaroya un medio comun pa por comunica entre nan mes. Desde mei 2003, Papiamento ta e di dos idioma oficial riba Aruba, hunto cu Hulandes<ref>[https://www.gobierno.aw/1311-kunst-wetenschappen-en-taal Landsverordening officiële talen], Gobierno di Aruba</ref>, y e ta ser considera como un marcador esencial di identidad nacional. Den area di enseñansa, Papiamento no tabata ricibi masha atencion na Aruba te na 1995. E idioma a wordo inclui oficialmente den e curiculo escolar na 1998 y 1999. Desde e tempo ey, e isla a brasa su idioma nativo. Awendia, bijbel, diccionario y cuentanan di hada skirbi den e idioma ta facilmente disponibel riba e isla. === Hulandes === Pa decadanan Hulandes ta un di e idiomanan oficial di e isla ya cu e isla ta un parti contituyente di [[Reino Hulandes]]. Apesar di su status oficial, e ta incomun como un prome idioma papia. Un estudio di Croes (2015) entre estudiantenan a revela cu, apesar di e uzo amplio di Hulandes como idioma di instruccion, e idioma practicamente no tin funcion comunicativo pafor di les.<ref name=":1">{{citeer web|url=https://studenttheses.uu.nl/bitstream/handle/20.500.12932/42633/The%2520Current%2520Context%2520of%2520the%2520Language%2520of%2520Instruction%2520in%2520Aruban%2520Education%2520-%2520Master%2520Thesis%2520-%2520Kristi%2520Lo-Fo-Sang.pdf?sequence=1|titel= The Current Context of the Language of Instruction in Aruban Education Towards a more inclusive Multilingual Education|auteur=Kristi Lo-Fo-Sang|datum=2022|uitgever=Universidad Utrecht}}</ref> Banda di enseñansa, e uzo di Hulandes ta principalmente den asuntonan huridico y di gobernacion.<ref>{{Cite web |title=About Us |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |access-date=2014-05-20 |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |archive-date=2014-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean}}</ref> == Otro idiomanan comun == === Ingles === Aruba a reconoce Ingles como un idioma internacional, y a exigi pa muchanan siña Ingles for di klas 4 di scol basico. Uzo di Ingles riba e isla ta data for di cuminsamento di [[siglo 19|siglo diesnuebe]], tempo cu e Inglesnan a ocupa [[Kòrsou|Corsou]], Aruba y [[Boneiru|Boneiro]]. Ora cu e gobernacion Hulandes riba e islanan a reanudá na [[1815]], autoridadnan a tuma nota di e uzo ya generalisa di e idioma.<ref name="Putte">{{Cite book |last=Van Putte |first=Florimon |title=Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd |publisher=de Walburg Pers |year=1999 |location=Zutphen |language=nl}}</ref> Fin di añanan 1920 y inicio di añanan 1930 un cantidad grandi di hende cu ta papia Ingles, for di particularmente [[Karibe anglofóniko|Caribe anglofonico]], a wordo treci na e isla durante e añanan di boom di petroli. Hopi di e inmigrantenan aki tabata biba den e area di [[San Nicolas]], caminda [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] tambe tabata situa. Te cu awe, hopi di nan descendiente a keda cu Ingles Crioyo como nan prome idioma.<ref name=":1"/> Aunke Ingles no ta e [[lingua franca]] riba e isla, el a bira un idioma hopi popular bou di e hubentud. Ademas, Ingles ta un di e idiomanan mas importante den economia di Aruba. Un di e sectornan economico principal ta [[turismo]], mientras un cantidad significante di turista ta procedente di Merca y Canada.<ref name=":1"/> Mas recientemente, tin un aumento den uzo di idioma Ingles den enseñansa superior, por ehempel na [[Universidad di Aruba]]. === Spaño === {{wak articulo|Articulo principal: [[Idioma Spaño na Aruba]]}} Prome cu gobernacion Hulandes, Aruba tabata un colonia Spaño di 1499 te 1636. Spaño a bira un idioma importante riba e isla den [[siglo 18|siglo diesocho]] debi na cercania y lasonan economico estrecho cu colonianan Spaño den cercania den loke awor ta [[Venezuela]] y [[Colombia]],<ref name="Putte" /> Door di e localisacion geografico aki di Aruba, awendia hopi Arubiano y inmigrante tambe ta domina Spaño; 85% di e poblacion ta papia Spaño como di dos idioma.<ref name=":0"/> Studiantenan Arubiano ta cuminsa siña e idioma for di klas 5 di scol basico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1291007560|titulo=Languages on Aruba}} {{References}} }} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Idioma]] ----------------------------------------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Hilda de Windt-Ayoubi''' ( ) ta un lingwista, traduktor, outor, poeta, kolumnista i papiamentista di [[Kòrsou]]. lingwista, poeta, pintor i traduktor di The Prophet di Kahlil Gibra == Bida == Hilda Ayoubi a nase i lanta na Kòrsou. Famia di 5 yu muhe di mayornan di Libano. Hilde de Windt-Ayoubi a studia idiomanan ingles i spañó, tambe literatura. Na 2014 a sali e buki 'E Profeta', un tradukshon ku el a hasi di e buki ingles 'The Prophet', obra maestral di e eskritor Kahlil Gibran. Pa esaki el a risibí na 2014 un distinshon di 'The George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair' na e universidat di Maryland. Hilda a skirbi su promé poemanan na 1972, tempu ku e tabata studiante na Nijmegen, Hulanda. Despues e no tabata aktivo mas. Na desèmber 2007 el a kuminsá skirbi atrobe, pero tabata te na 2009, inspirá pa su kolega Robbie Griffith (†), ku el a bolbe kuminsá skirbi i publiká. Su poemanan na ingles, hulandes, spañó i papiamentu ta sali regularmente durante e último dékada den e korant Amigoe. She was born and raised in Curaçao. She was a secondary school teacher and a lecturer at the University in Curacao. Her works include Gedicht (2018) and Geef me je Taal (2019); for her Papiamento translation of Kahlil Gibran’s The Prophet (2014), she was awarded the Kahlil Gibran Chair at the University of Maryland. In 2019 she received UNESCO’s Certificate of Merit for her work on Papiamento.<ref>https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/translingualism-translation-and-caribbean-poetry/ Translingualism, Translation and Caribbean Poetry], Werkgroep Caraibische Letteren (2022)</ref> She writes in Dutch, French, English, Papiamento and Spanish. == Bibliografia == * ''La dislocación de los elementos oracionales y la elipsis en los refranes de La Celestina'' (2011, UoC) * ''Gedicht'' (2018?, kolekshon di poesia) * ''Geef me je taal. Dat ik je beter versta / Duna mi bo idioma. Pa mi por komprondé bo miho'' (2019) * ''Translingualism, Translation and Caribbean Poetry'' (2022, kolekshon di poesia multilingual huntu cu Piet Muysken) Hilda De Windt – Ayoubi, schrijfster, dichteres, columniste, kunstenares en hispaniste uit Curaçao. Ze is bekend vanwege o.a. haar vertaling in haar moedertaal Papiaments van het bekende boek The Prophet van Kahlil Gibran, CDL University Press, verschillende vertalingen van gedichten en haar jarenlange publicaties van gedichten in vier talen in de krant Amigoe op Curaçao. Ze presenteerde op deze middag ook haar Papiamentse vertaling van The Prophet die dit jaar wereldwijd haar 100-jarig bestaan viert en al in 105 talen, waaronder ook het Hindi, is vertaald.<ref>Henk Moeniralam,[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/papiaments-gedicht-moedertaal-van-hilda-de-windt-ayoubi-ook-in-sarnami-vertaald/ Papiaments gedicht ‘Moedertaal’ van Hilda de Windt-Ayoubi ook in Sarnámi vertaald], Werkgroep Caraibische Letteren (2023)</ref> I studied at the Catholic University in Nijmegen, nowadays named Radboud University. I also studied at UoC in Curacao, Dutch Antilles. I have a Master degree in Education with major in the Spanish Language and a Bachelor degree in Public Relations. Further on, I have a minor degree (LO) in English. I have been teaching the Spanish Language and Literature for more than 30 years at a secondary school and also have been teaching Didactics, Analysis of Methods, Spanish Grammar and Oral and Written Communication for more than eight year at University of Curacao. I translated "The Prophet" (by Kahlil Gibran) into the Papiamentu language. This translation was published by the Maryland University Press. For this translation I was granted an award by the George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair for Values and Peace, May, 2014. Further on, I attended an art Academy for four years. As part of a group exhibition I exhibited four times several of my paintings. I write poetry in six languages, Papiamento, Dutch, English, Spanish, Italian, and French. Recently my first poetry book illustrated with twenty of my paintings was published by LM Publishers in the Netherlands. I Master different languages, for example, Dutch, Spanish, English, Papiamentu. Currently, I am also studying different other languages, like Italian, Quechua. I am very interested in promoting and conserving Native Languages. Therefore, my poetry often focuses on native languages. In 2019, my second poetry book that focuses on language will be published. I belief that it is of utmost importance to focus more on Literature (specifically on creative writing) and Art in the education at school.<ref>[https://independent.academia.edu/HildadeWindtAyoubi Hilda de Windt Ayoubi]</ref> {{Appendix}} -------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Sidney M. Joubert''' (☆ [[1939]] na [[Kòrsou]]) ta un dosente, lingwista i papiamentista di [[Kòrsou]]. Na 2023 el a risibí e titulo di ''doctor honoris causa'' di [[University of Curaçao]] pa su kontribushon na [[idioma]] [[papiamentu]]. == Bida == == Bibliografia == * Dikshonario di verso Papiamento-Hulandes NOTES Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC March 20, 2023 REDAKSHON.<ref>[https://kikotapasando.com/2023/03/20/eredoctoraat-voor-sidney-joubert-bij-de-uoc-sidney-joubert-doctor-honoris-causa-bij-de-uoc/ Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC / Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC], Willemstad, 18 maart 2023</ref> Op 16 maart jl. werd tijdens een plechtige openbare zitting van het College van Decanen van de Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (UoC), aan de heer Sidney. M. Joubert, het eredoctoraat verleend. In een volle Aula opende de Rector Magnificus, dr. Francis de Lanoy, deze plechtige zitting, waarbij hij alle aanwezigen in de zaal welkom heette, in het bijzonder de heer Joubert en de twee paranimfen, mevrouw Lucille Berry-Haseth en de heer Edward John Joubert, die hem flankeerden tijdens deze plechtigheid. De decaan van de Algemene Faculteit, drs. Adriënne Fernandes, nam vervolgens het woord, en ging kort in op de redenen die voor de Algemene Faculteit aanleiding waren om de heer Sidney Milton Joubert voor te dragen als kandidaat voor het eredoctoraat. Zij gaf aan dat de heer Joubert over een tijdsbestek van vijftig jaar, zich bijzonder verdienstelijk heeft gemaakt voor de gemeenschap, op het gebied van taalkunde van het Papiamentu. Bovendien wees zij erop dat de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan is. Het eredoctoraat, zo vervolgde zij, wordt als welverdiend eerbetoon aan deze kandidaat verleend voor zijn zeer uitzonderlijke prestaties in het kader van culturele en academisch gerelateerde verdiensten. De heer Joubert, met zijn talrijke merites is van bijzondere betekenis voor de Algemene Faculteit, die taal, literatuur en cultuur centraal stelt, de lerarenopleiding Papiamentu aanbiedt en een leerstoel heeft gerelateerd aan het bestuderen en verwerven van Papiamentu. Het is dan ook niet verwonderlijk dat vanuit deze faculteit de rol van het Papiamentu als algemene omgangstaal in de Curaçaose samenleving, met deze erebenoeming, bekrachtigd en versterkt wordt. Vervolgens nam de Rector Magnificus het woord, die na verwijzing naar de mogelijkheid die de Landverordening Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (LuoC) biedt (art. 37 lid 2), de heer Sidney M. Joubert en zijn twee paranimfen naar voren riep om hen ten overstaan van het College van Decanen de bul te overhandigen. Prof. dr. Ronald Severing, verbonden aan de Algemene Faculteit, en promotor van Sidney Joubert bij deze plechtigheid, sprak bij de laudatio, lovende woorden uit, verluchtigd met een powerpoint, met afbeeldingen van werken van de heer Joubert. Hij gaf aan dat de heer Joubert een fervente taaldeskundige en in het bijzonder een verwoede Papiamentist is. Eerder was hij docent Spaanse taal- en letterkunde op de middelbare school en de UNA en tevens beëdigd vertaler en lexicograaf. Hij werd bij de oprichting van het overheidsbureau Sede di Papiamentu (1983) aangesteld om aan een vocabulaire van het Papiamentu te werken. Sindsdien zijn er van zijn hand ten behoeve van het Papiamentu, vocabulaires (1988, 1990) verschenen en verder woordenboeken in druk (1991, 1999, 2007), met supplementen (1997), een taalgids Papiamentu voor toeristen (1994), digitale woordenboeken (2002), online versies (Google Chrome, Microsoft Edge, Mozilla Firefox en Safari) en achtereenvolgende spellingcheckers Papiamentu voor Microsoft Office (2003-2014) Windows 98-8.1 (2001, 2007, 2014). Naast kenner van de taalkunde van het Papiamentu en de autoriteit op het gebied van de gemeenschappelijke Papiamentse woordenschat, is de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan, blijkens de omvangrijke driedelige gezamenlijke uitgave in het Papiamentu, Pa saka kara (1109 pp., 1983); ook verzorgde hij met auteursgroepen tweetalige Nanzi-boeken (2005, 2019). Hij is Papiamentu-connaisseur bij uitstek, getuige de talrijke publicaties van zijn hand en ook samen met lokale en buitenlandse deskundigen. Hij heeft zich bekwaamd en intensief ingezet voor het promoten van de studie, kennis en correct gebruik van het Papiamentu vanaf begin zeventiger jaren tot heden. Hij is ook medeverantwoordelijk voor de meer dan 400 woorden Antilliaans-Nederlands die in het Groene Boekje zijn opgenomen. Gedurende een aantal jaren, zijn de krantenteksten van het Antilliaans Dagblad en de Amigoe verzameld. Uit die verzameling zijn door onder andere de heer Joubert karakteristieke woorden geselecteerd die in het Groene boekje terecht zijn gekomen als: empaná, blenchi, dushi, karkó en snèkbar. Tevens is hij vanaf het begin (1999) tot recentelijk (2018) betrokken geweest bij de samenstelling van het Papiamentu-dictee en ook als jurylid van het jaarlijkse Diktado Nashonal Papiamentu in de aula van de UoC. De eredoctor is reeds meerdere malen eervol onderscheiden en heeft meervoudig eerbewijs mogen ervaren vanuit diverse maatschappelijke en academische instituties. Na de laudatio van zijn promotor kreeg dr. Sidney Joubert het woord van de rector. Hij liet weten dat toen hij van zijn benoeming op de hoogte werd gesteld, verrast was en zeer geëmotioneerd raakte. Hij dankte dan ook allen die betrokken waren vanaf de voordracht tot aan zijn benoeming. Hij vertelde hoe zijn belangstelling voor het Papiamentu begon. Dat gebeurde tijdens de colleges die hij volgde bij drs. Raúl Römer aan de Universiteit van Amsterdam. Raúl Römer onderzocht het Papiaments als toontaal. Joubert gaf voorbeelden als mata (plant) en mata (doden). Er was verschil in toon, hoog laag en laag hoog te horen. Op Curaçao werd Antoine Maduro zijn leermeester, waar hij ook mee samen werkte. Hij werd al snel door de overheid in twee opeenvolgende spellingcommissies voor het Papiamentu benoemd, in de commissie Römer en de commissie Jonis. Bij het Buki di oro, het gouden boekje met de officiële spelling van de overheid (2009), had hij ook zitting in de commissie die het werk voorbereidde. Na dit dankwoord en bijzonderheden over zijn werk, sloot de Rector Magnificus de officiële zitting. In het informele deel dat daarop volgde, spraken beide paranimfen de pas gedoctoreerde promotus toe. Lucille Berry-Haseth wees op haar lange vriendschap met de gepromoveerde en hun samenwerking op het gebied van Papiamentu. De laatste tien jaar hebben zij zich samen met een redactieteam beziggehouden met een verklarend woordenboek Papiamentu. Zij sloot af met een prachtige voordracht van het gedicht Oda na Sidney, dat zij eerder (2018) aan hem opdroeg. Vervolgens wist paranimf Edward John te vertellen dat zijn vader bekend stond als de leraar Spaans van het Peter Stuyvesant College. Hij vond het een eer dat hij de paranimf mocht zijn bij de promotie van zijn vader. Het informele deel werd afgesloten met een voordracht door Gregory Berry, die bij het publiek erg in de smaak viel met humoristische teksten uit de Papiamentu-literatuur van Guillermo Rosario, Pierre Lauffer en Elis Juliana. Het geheel werd afgesloten met een geanimeerde receptie op de patio van de Universiteit van Curaçao. {{Appendix}} ---------------- '''Frank Martinus Arion''', pseudónimo di '''Frank Efraim Martinus''' (n. [[17 di desèmber]] [[1936]] na [[Kòrsou]] - f. [[28 di sèptèmber]] [[2015]]) tabata un eskritor, poeta i lingwista [[Antias Hulandes|antiano]]. E tabata skirbi obranan tantu na idioma [[hulandes]] komo [[Papiamentu]]. Su obra mas famoso ta e novela ''Dubbelspel'' (Changá). E ta konosí tambe pa su investigashon di e orígen di Papiamentu i pa su empeño pa uso di Papiamentu komo idioma di instrukshon. == Biografia == Frank Martinus Arion a nase na 1936 i ta un di tres yu di Minuel Martinus Arion i Marina Jansen di bario di Buena Vista, [[Willemstad]]. Poko despues di su nasementu e famia ta muda pa [[Aruba]], unda su tata a wòrdu empleá pa e refineria [[Lago Oil & Transport Company|Lago]]. Ku kuater aña su mama i un ruman ta fayesé den un aksidente di tráfiko, despues di kual e ku su otro ruman a wòrdu mandá bek Kòrsou i alohá serka varios miembro di famia. Frank Martinus Arion a lanta den bario di [[Otrobanda]]. Fo'i skol básiko su talento pa skirbimentu a keda manifesta; den su último aña na skol básiko e ta gana e Premio Neerlandia pa e mihor ensayo na hulandes. Frank was een heel goede leerling. Hij mocht op de lagere school een aantal klassen overslaan. Durante su tempu na skol e ta kuminsa usa e nòmber Frank Efraim Martinus pa motibu di e laso ku su tata tabatin ku e [[partido polítiko]] [[Partido Nashonal di Pueblo|PNP]]. E no tabata deseá di wòrdu asosiá ku e aktivismo polítiko di su tata; te añanan 50 e ta usa su fam original pa publikashon di su promé obranan. Na kabamentu di skol sekundario na 1955, Arion ta muda pa [[Hulanda]] unda e ta studia idioma i literatura hulandes na [[Universidat di Leiden]]. Durante su temporada na universidat ela lanta e komunidat studiantil "Baranka Antilliana", kual tabata fungi komo refugio pa studiante prosedente di [[Antias Hulandes]], manera e mes. Tambe den e époka aki e tabata skirbi un seri di poema, kualnan a sali publika pa prome bes den e revista "Antilliaanse Cahiers" komo kolekshon titulá ''Stemmen uit Afrika''. ----- Na zijn schooltijd verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal- en letterkunde ging studeren aan de Universiteit Leiden. Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die, net als hijzelf, afkomstig waren uit de Nederlandse Antillen. Ook schreef hij in deze jaren een reeks gedichten, die in 1957 voor het eerst als bundel onder de titel Stemmen uit Afrika werden gepubliceerd in het tijdschrift Antilliaanse Cahiers. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het mede door hem opgerichte tijdschrift Encuentro Antilliano. Ook las hij regelmatig voor in het programma van de Nederlandse buitenlandse radio. Kort voor het einde van zijn studie onderbrak hij deze en keerde voor enige tijd terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij onderzoek deed naar de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiamentu. Hij publiceerde de resultaten van dit onderzoek in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch verder te studeren en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij het Instituut voor Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam.[2] Onder invloed van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel, waarin hij aan de hand van vier mannen die domino spelen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen in die tijd. Via de personages in de roman heeft Arion kritiek op de rebellen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen.[3] De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs. Arion doneerde het prijzengeld van 1000 ƒ aan de strijd tegen het apartheidsbeleid in Zuid-Afrika. In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam, waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin.[4] Vertaald met www.DeepL.com/Translator (gratis versie) de.wiki: Na zijn afstuderen verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal en Nederlandse letterkunde begon te studeren aan de Universiteit van Leiden . Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die net als hij uit de Nederlandse Antillen kwamen . Hij schreef in deze jaren ook een reeks gedichten, die in 1957 als bundel verscheen onder de titel Stemmen uit Afrika in het tijdschrift Antilliaanse Cahierswerden voor het eerst gepubliceerd. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het dagblad Encuentro Antilliano , waarvan hij medeoprichter was . Ook gaf hij regelmatig lezingen in het Nederlands buitenlands radioprogramma . Kort voor het einde van zijn studie brak hij het af en keerde voor een tijdje terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij zich bezighield met de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiaments. De resultaten van dit onderzoek publiceerde hij in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch zijn studie voort te zetten en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij de afdeling Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam . [2] Onder de indruk van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao, begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel , waarin hij aan de hand van het voorbeeld van vier dominospelende mannen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen op die tijd. Via de personages in de roman uit zich Arion kritisch over de opstandelingen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen. [3]De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en CW van der Hoogtprijs . Arion doneerde het prijzengeld van ƒ 1000 om de apartheid in Zuid-Afrika te helpen bestrijden . In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam , waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap van de stad. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin (in het Engels: "Farewell to the Queen"). [4] In 1975 ging Arion naar Zuid-Amerika, waar hij een aanstelling als docent aanvaardde aan een instituut voor de opleiding van leraren in de Nederlandse kolonie Suriname , die net onafhankelijk werd. Hier trouwde hij ook met zijn vrouw Trudi Guda, met wie hij twee kinderen zou verwekken. In 1980, na de machtsovername van Desi Bouterse , verliet het gezin Suriname en keerde terug naar Arion's thuisland Curaçao. Daar werkte hij aan de standaardisatie van het Papiaments en begon hij opnieuw onderzoek te doen naar de oorsprong ervan. Hij was vooral geïnteresseerd in de overeenkomsten tussen het Papiaments en de varianten van het Kaapverdiaans Creools, die worden gesproken op de eilanden voor de westkust van Afrika. Ook voerde hij campagne voor de invoering van het Papiaments als basisschooltaal op Curaçao, waardoor hij soms in conflict kwam met de lokale autoriteiten. In dit kader schonk hij in 1987 de particuliere basisschool Skol Humanistiko Erasmo , waar lessen werden gegeven in Papiaments. [5] Gedurende deze tijd begon Arion meer politiek betrokken te raken, wat culmineerde in de oprichting van zijn eigen partij, de Kambio Radical ("Radical Reversal", kortweg KARA) in 1988. KARA kreeg echter nooit genoeg stemmen om een ​​zetel in het parlement van het eiland te winnen. [6] In 1996 promoveerde Arion aan de Universiteit van Amsterdam. Zijn proefschrift was getiteld De kus van een slaaf. Papiaments West-Afrikaanse connecties en de oorsprong van het Papiaments en andere talen verkend. Hij bracht onder meer de stelling naar voren dat het Papiaments sterker dan voorheen bekend was beïnvloed door de geheime taal Guene, die door de plantageslaven van Curaçao werd gebruikt. Daarnaast heeft het Guene ook andere Caribische talen beïnvloed en zelfs de Engelse en Nederlandse taal. [7] == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doktoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (kontiniendo: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'') * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Mira tambe == * [[Gueni]] {{Commonscat|Frank Martinus Arion}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =191263500|titulo=Frank Martinus Arion}} {{References}} ;Lista di fuente * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3, pág. 405–410. * Wim Rutgers: ''Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba'', Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, pág. 272. * B. Jos de Roo: ''Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958'', Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam (2014), ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. Den: ''A History of Literature in the Caribbean''. Tomo 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia (2001), ISBN 90-272-3448-5, pág. 362. * ''Schrijver Frank Martinus Arion overleden''. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * ''Writer Frank Martinus Arion Passed Away'', Curacaochronicle.com (28 di sèptèmber 2015}}</ref> * ''Frank Martinus Arion geeft lintje terug'', Trouw.nl. (16 di desèmber 2008) }} {{DEFAULTSORT:Arion, Frank Martinus}} [[:Category:Ganador premio Cola Debrot]] [[:Category:Hende]] [[:Category:Kòrsou]] == Referensia == * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 407–408. * Wim Rutgers: Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba. 1. Auflage. Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, S. 272. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 408–409. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 410. * B. Jos de Roo: Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958. Hrsg.: Universiteit van Amsterdam. 1. Auflage. Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam 2014, ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. In: A History of Literature in the Caribbean. Band 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia 2001, ISBN 90-272-3448-5, S. 362. * Schrijver Frank Martinus Arion overleden. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * Frank Martinus Arion geeft lintje terug. In: trouw.nl. 16. Dezember 2008, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). == Weblinks == {{Commonscat}} [[:Category:Korsou]] [[:Category:Eskritor]] [[:Category:Hende]] Kort na de geboorte verhuisde het gezin naar Aruba, waar de vader een baan had aanvaard bij een plaatselijke oliemaatschappij. Toen hij vier jaar oud was, stierven Arions moeder en jongere broer bij een ongeval, waarna Frank en zijn zus werden teruggestuurd naar Curaçao, waar ze onderdak vonden bij verschillende familieleden. Zijn schrijftalent bleek al toen hij op de lagere school zat; in het laatste jaar van de basisschool won hij de Neerlandiaprijs voor het beste essay in het Nederlands. Tijdens zijn schooltijd begon hij de naam Frank Efraim Martinus voor zichzelf te gebruiken. De achtergrond was de politieke betrokkenheid van zijn vader bij de Nationale VolkspartijCuraçao, waardoor de naam "Arion" bekend werd bij veel bewoners van het eiland. Frank wilde echter niet geassocieerd worden met het politieke activisme van zijn vader; pas in de jaren vijftig gebruikte hij zijn oorspronkelijke achternaam weer voor de publicatie van zijn eerste werken. [1] '''Frank Martinus Arion''', seudónimo de '''Frank Efraim Martinus''' ([[Curazao]], [[17 de diciembre]] de [[1936]]-[[28 de septiembre]] de [[2015]])<ref name=fallece>{{cita noticia|título=Writer Frank Martinus Arion Passed Away|url=http://curacaochronicle.com/local/writer-frank-martinus-arion-passed-away/|fechaacceso=29 de septiembre de 2015|obra=curacao chronicle|fecha=28 de septiembre de 2015|idioma=inglés}}</ref> fue un escritor antillano. En 1955 se trasladó a los [[Países Bajos]] para estudiar letras neerlandesas en la Universidad de Leiden. En 1981 volvió a instalarse en su ciudad natal, tras residir unos años en [[Paramaribo]] ([[Surinam]]). Fue un fuerte promotor del [[papiamento]]. Hij werkte in Nederland , Suriname en de Nederlandse Antillen en schreef in het Nederlands en Papiaments . De roman Dubbelspel (nl) (1973) is zijn eerste boek en zijn grootste publiekssucces. == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' (Changa)<ref>[http://www.diegopuls.com.ar/index.php?option=com_content&task=view&id=112&Itemid=39&lang=es Doble juego, fragmento traducido al español (inédito)]; visitado el 21 de febrero de 2012</ref> *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doctoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (contiene: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'' * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Referencias== {{listaref}} == Link eksterno == *{{Enlace roto|1=[http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 página web sobre Arion del Fondo de las Letras Neerlandesas (en inglés)] |2=http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 |bot=InternetArchiveBot }} ------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Abraham Daniel Jesurun''' (n. [[20 di aprel]] 1839 na [[Korsou]] - f. [[20 di mart]] [[1918]] na [[Korsou]]) tabata un ....... [[Kòrsou]]. == Biografia == Jesurun a nase na aña 1939 na Willemstad. * Kasa ku Rachel David Capriles na 1880. * Na 1905 elegi Presidente di KVK Korsou. van 1884 tot 1919 In het grote boek over de History of the Jews of the Netherlands Antilles (1970) wordt Abraham Daniel Jesurun (1839-1918) ‘Curaçao’s then most cultured man’ genoemd, die verschillende talen in woord en geschrift beheerste. Hij wordt bijvoorbeeld een ‘specialist in Papiamento’ genoemd (Emmanuel & Emmanuel 1970, 1: 411, 454). Jesurun blijkt een belangrijk man geweest te zijn op Curaçao. Zo was hij secretaris-directeur van de Aruba Phosphaat Maatschappij, vele jaren voorzitter van de Kamer van Koophandel en Nijverheid en directeur van de Curaçaosche Bank. Ook is hij lid van de Koloniale Raad geweest en bestuurslid van het Geschied-, Taal-, Land- en Volkenkundig Genootschap te Willemstad. Voor al die activiteiten is hij onderscheiden: hij werd eerst ridder in de orde van OranjeNassau (1908), later officier (1913). In de serie ‘beroemde personen’ werd er in 1998 een postzegel met zijn beeltenis erop uitgebracht. <ref> ''Jan Noordergraaf'', [https://www.ivdnt.org/images/stories/onderzoek_en_onderwijs/publicaties/trefwoord/Papiaments_def.pdf Lexicografie op Curacao: Abraham Jesurun en zijn woordenlijst van het Papiaments (1898)]</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=it|oldid =129014577|titulo=Emilio Teza}} {{References}} }} [[:Category:Linguistica]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62275387|titulo=Dialect}} {{References}} }} [[:Category:Idioma]] ------- {{Variante|a}} [{Databox}} '''Pidgin''' ta e idioma ---------------- {{Databox}} E '''álfabèt latin''' ta un [[álfabèt|skritura alfabétiko]] foi kual den kurso di [[siglo]]nan a desaroyá un kantidat di álfabèt pa uso den kasi tur idioma skirbi den hemisferio oksidental, prinsipalmente na Nort i Sur Amerika, kasi henter [[Oropa]], Afrika supsahara i un kantidat di pais asiatiko na Oustralasia i Asia Sentral. E skritura latin tin e kantidat di usuario mas grandi na mundu. E skritura latin e ta forma e base di e [[Alfabèt Fonétiko Internashonal]] (IPA), i e 26 lèter mas komun ta e lèternan di e [[ISO basic Latin alphabet]]. E ta un álfabèt bikamaral di trinta lèter, kreá fin di siglo nuebe den imperio búlgaro (e aktual [[Nort Macedonia]]), pa e disípulonan di pader Cyrille òf posiblemente Clément d'Ohrid (e promé obispo di e iglesia ortodokso di [[Bulgaria]]) i ta basá riba e álfabèt [[Gresia|griego]] i glagolítiko. Ainda na komienso di siglo 21 ta usa e [[álfabèt siríliko]] den un kantidat di [[idioma slaviko]], entre otro búlgaro, masedoniano, [[idioma montenegrino|montenegrino]], servio, ukraniano, ruso i bieloruso. Bou influensia [[Rusia|ruso]] e ta komun tambe den hopi idioma ku no ta idioma slaviko manera [[kazachs]], [[idioma kirguis|kirguis]], [[tatar]] (idioma [[Turkia|turko]]), [[tajikistano]], [[idioma mongoles|mongoles]] inkluso hopi otro idioma chikitu. Te [[1859]] e tabata e skritura di e [[idioma rumano]] i den e antiguo [[Moldavia]] tabata skirbi e [[idioma moldaviano]] (un [[dialecto|dialekto]] rumano) ku un álfabèt siríliko. * Het Latijns schrift[1] is een alfabetisch schrift waarvoor in de loop der eeuwen een aantal alfabetten zijn ontwikkeld voor gebruik in vrijwel alle westerse geschreven talen, voornamelijk Noord- en Zuid-Amerika, bijna heel Europa, Sub-Saharaans Afrika en een aantal Aziatische landen in vooral Australazië en Centraal-Azië. Het Latijns schrift heeft het grootste aantal gebruikers ter wereld.[2] * '''Latin script''', also known as '''Roman script''', is a set of graphic signs ([[Writing system#General properties|script]]) based on the letters of the [[classical Latin alphabet]]. This is derived from {{cns|a form of the [[Cumae alphabet|Cumaean Greek]] version of|date=September 2021}} the [[Greek alphabet]] used by the [[Etruscan civilization|Etruscans]]. Several [[Latin-script alphabet]]s exist, which differ in graphemes, collation and phonetic values from the [[classical Latin alphabet]]. The Latin script is the basis of the [[International Phonetic Alphabet]], and the 26 most widespread letters are the letters contained in the [[ISO basic Latin alphabet]]. Latin script is the basis for the largest number of alphabets of any [[writing system]]{{sfn|Haarmann|2004|p=96}} and is the [[List of writing systems by adoption|most widely adopted]] writing system in the world (commonly used by about 70 percent of the world's population). Latin script is used as the standard method of writing in most Western, Central, as well as in some Eastern European languages, as well as in many languages in other parts of the world. ----------------- lks50wa9duyp8no97zwsdi0jpqlbsu7 203142 203141 2026-09-05T09:20:13Z Caribiana 8320 203142 wikitext text/x-wiki * [https://www.ea.aw/pages/wp-content/uploads/2019/09/Literatura-na-papiamento-havo.pdf Literatura na papiamento] nieuw: [[diptongo]] - [[triptongo]] - [[gramatika]] - [[frase]] - [[silaba]] - [[semántika]] - [[suheto]] - [[supstantivo]] - [[athetivo]] - [[verbo]] - [[vocal]] - [[consonante]] - [[sufiho]] - [[atverbio]] - [[koma]] - [[pronòmber]] - [[singular]] - [[plural]] ------------------------- {{Databox}} '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa [[papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no ta konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta e yamá "lenga di p", den kua e [[vocal|vokal]] di kada [[silaba|sílaba]] ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. Por ehèmpel, ''mi ta bai kas'' ta bira mi''pi'' ta''pa'' bai''pa'' kas''pa''. "Mi ta bai kas" ta bira '''mi'''pi '''ta'''pa '''bai'''pa '''kas'''pa.<ref>[[Pierre Lauffer]], [https://www.dbnl.org/tekst/lauf001unse02_01/lauf001unse02_01_0036.php Un selekshon di palabra i ekspreshon. Deel 2], dbnl.org</ref><ref name=":0">[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 di mart 1965</ref> == Karakterístika == Galein ta un forma deliberadamente alterá [[palabra]]nan di papiamentu, i no ta un idioma independiente. E reglanan por varia, pero den su forma mas simpel kada sílaba ta wòrdu sigui pa un sílaba ku e mesun vokal i e konsonante ''p''. Por ehèmpel: :''kas ta weta'' → ''kaspa tapa wepa tapa''.[1][2] Segun Pierre Lauffer, galein ta konosí komo e ''lenga di p''. E ta distinguí galein di ''[[gueni]]'', ku tabata e nòmber pa e idioma ku, segun tradishon, katibunan ku tabata yega for di [[Afrika]] tabata papia.[2] == Uso == Galein tabata wòrdu usá prinsipalmente pa hasi un kombersashon ménos aksesibel pa hende pafó di e grupo ku tabata konosé e reglanan. Deskripshonnan di Galein ta indiká ku e forma di papia tabata usa komo un manera di skonde e kontenido di un kombersashon. ------------------------ , usando un wega di lenga pa alterá e [[palabra]]nan. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehèmpel: "Mi ta bai kas" ta bira '''mi'''pi '''ta'''pa '''bai'''pa '''kas'''pa.<ref>[[Pierre Lauffer]], [https://www.dbnl.org/tekst/lauf001unse02_01/lauf001unse02_01_0036.php Un selekshon di palabra i ekspreshon. Deel 2], dbnl.org</ref> E tabata wòrdu yamá lenga p.<ref name=":0">[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 maart 1965</ref> E fenómeno di korumpí un lenga ta konosí komo un anti-lenga. '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa e [[Papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no ta konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta e yamá *lenga di p*, den kua e vokal di kada sílaba ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. Por ehèmpel, ''mi ta bai kas'' ta bira ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] ==Historia == Generalmente e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otro, ku no ta konosí ku e reglanan. E ta wòrdu usá mas tantu pa hubentut komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku galein. Na Kòrsou, e tabata wòrdu hopi bia konfundí ku [[gueni]], e idioma di katibu. Pero esensialmente e no tin nada di haber kuné. Galein ta un korupshon deliberá di papiamentu moderno normal, pa no wòrdu komprondé pa hende di afó. Personanan bakiá den galein tabata usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internato i kriá den institushonnan grandi tin biaha tabata papia galein ku mesun fluides ku papiamento.<ref name=":0"/> variante di e idioma papia di [[papiamentu]], usando un wega di lenga pa alterá e palabranan. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa. Internashonalmente e ta konosi komo un anti-lenga. , manera "Jerigonza". Den e wega di lenga [[palabra]]nan na papiamentu ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un [[sufiho]] fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di [[konsonante]] di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokal (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa Por ehèmpel, e frase “e no sa” por bira * agregando un silaba patras (sufiho) - '''e'''hay '''no'''hay '''sa'''hay * usando un silaba dilanti (prefiho) - ay'''e''' ay'''no''' ay'''sa''' * birando e leternan di un silaba ku sufiho - '''e'''ay '''on'''ay '''as'''ay '''Galein''' ta un wega di lenga of anti-lenga den kua [[palabra]]nan na papiamentu ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokál (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. Por ehèmpel, “e no sa” lo bira “ehay oesday otnay owknay”. aye ayno aysa - aye onay asay Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E ta wòrdu usá mas tantu pa hubentut komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Galein. -------------------- {{Infobox taal | naam = Galein | andere_naam = P-taal | taalgebied = [[Curaçao]] | soort = [[Taalspel]] }} '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa e [[Papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no ta konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta e yamá *lenga di p*, den kua e vokal di kada sílaba ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. Por ehèmpel, ''mi ta bai kas'' ta bira ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] == Karakterístikanan == Galein ta un forma deliberadamente alterá di Papiamentu, i no ta un idioma independiente. E reglanan por varia, pero den su forma mas simpel kada sílaba ta wòrdu sigui pa un sílaba ku e mesun vokal i e konsonante ''p''. Por ehèmpel: :''mi ta bai kas'' → ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] Segun Pierre Lauffer, Galein ta konosí komo e ''lenga di p''. El ta distinguí Galein di ''[[Gueni]]'', ku tabata e nòmber pa e idioma ku, segun tradishon, katibunan ku tabata yega for di Africa tabata papia.[2] == Uso == Galein tabata wòrdu usá prinsipalmente pa hasi un kombersashon ménos aksesibel pa hende pafó di e grupo ku tabata konosé e reglanan. Deskripshonnan di Galein ta indiká ku e forma di papia tabata usa komo un manera di skonde e kontenido di un kombersashon. Un deskripshon di Paul Brenneker, publiká den ''Sambumbu'' na 1971, ta referí na Galein komo un forma di Papiamentu ku tabata wòrdu deformá deliberadamente pa hende pafó no por komprondé e kombersashon.[3] == Galein i Gueni == Galein i Gueni ta dos fenómeno lingüístiko diferente. ''Gueni'' ta referí na un idioma ku, segun deskripshonnan lokal, tabata wòrdu papia pa katibunan ku tabata yega for di Africa. Galein, na otro banda, ta un forma di Papiamentu ku ta wòrdu alterá mediante reglanan di un wega di lenga.[2][3] == Fuentes == * Brenneker, Paul. ''Sambumbu: Volkskunde van Curaçao, Aruba en Bonaire''. Deel 3, 1971.[3] * Lauffer, Pierre. ''Un selekshon di palabra i ekspreshon''. Deel 2, 1974, p. 45.[2] [[Kategoria:Idioma]] [[Kategoria:Papiamentu]] [[Kategoria:Taalspel]] [[Kategoria:Kultura di Kòrsou]] ------------------- {{Databox}} '''Galein''' ta un modo di papia cu ta wordo aplica na e idioma [[Papiamentu]], unda ta korumpi .... E ta hopi bia ta wòrdu konfundí pa habitantenan di stat ku Gueni, e idioma di katibu. Pero esensialmente e no tin nada di haber kuné. Galein ta un korupshon deliberá di Papiamentu moderno normal, pa no wòrdu komprondé pa hende di afó. E forma mas simpel ta unu den kua e vokal di kasi tur sílaba ta wòrdu ripití ku un “p” promé kuné. Cas ta bira “cas”’’pa “mi mi”’’pi weta wepe-tapa. Pa e motibu aki, e ta wòrdu yamá tambe p-idioma. Maestronan den galein ta usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internat i criadanan den institucionnan grandi tin biaha ta papia galein mes fluido cu papiamento. Cas mi weta -> '''cas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa '''Galein''' wordt door stadsmensen vaak verward met [[Gueni]], de slaventaal. Maar het heeft er in wezen niets mee uit te staan. Galein is een opzettelijke verbastering van het normale hedendaagse [[Papiaments]], om door buitenstanders niet te worden verstaan. De eenvoudigste vorm is die, waarbij van ongeveer elke lettergreep de klinker wordt herhaald met een ''p'' ervoor. Cas wordt '''cas'''pa '''mi mi'''pi weta wepe-tapa. Het wordt om deze reden ook wel p-taal genoemd. Meesters in het galein bedienen zich van veel ingewikkelder herhalingen. Meisjes op internaten en dienstmeisjes in grote inrichtingen spreken galein soms even vlot als papiaments.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 maart 1965</ref> Teneinde te voorkomen, dat de meester hun gesprek zou kunnen volgen, hadden de slaven de gewoonte het Papiamentu opzettelijk te vervormen door bijvoorbeeld van ieder lettergreep de klinker te herhalen met een medeklinker ervoor. Een zin als: mi ta weta (ik zie) kan dan gaan luiden: mipi tapa wepetapa. Snel uitgesproken is deze "taal" alleen door ingewijden te verstaan.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120173503/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=370&lang= Galein], Encyclopedie van Curaçao</ref> Pig Latin (Igpay Atinlay) ta un wega di idioma òf cant den kua palabranan na ingles ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokál (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. Por ehèmpel, “e no sa” lo bira “ehay oesday otnay owknay”. Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E referensia na Latin ta un mal nòmber deliberadamente; Latin di Porko ta simplemente un forma di argot òf jargon ku no ta relashoná ku Latin, i e nòmber ta wòrdu usá pa su konotashonnan ingles komo un idioma straño i ku ta zona stranhero. E ta wòrdu usá mas tantu pa muchanan chikitu komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Latin di Porko.[2] [[:Kategoria:Idioma]] Bovendien werd het 'Galein' als een geheimtaal gebruikt, maar dit is geen oorspronkelijke taal, doch slechts een verbastering van het Papiamentu om niet door buitenstaanders begrepen te worden (Brenneker, 1971:529)". afunesto. 'Galein' no ta eksklusivamente un fenómeno di papiamentu. Den e paisnan ku ta rondoná nos tambe nan konosé i no ta nada straño ku ta di nan mes nos tin e. Pa no insumi muchu espasio dje diario aki, mi a sita solamente di Cuba. Don Esteban Pichardo, Pichardo Novisimo, 1953, paginanan 405/406: "Jerigonza.<ref>auteur=[[Antoine Maduro|A.J. Maduro]]. Remitido Erornan. "Amigoe". Curaçao, 18-07-1984, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 26-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643043:mpeg21:p006</ref> Aqui se aplica acierto modo revesado de hablaro lenguaje complicado de manera que otros no lo entiendan. Las mismas palabras denuestro idioma con un agregado pospuesto o antepuesto constituyen lajergacon que los muchachos, negros y algunas personas vulgares pierden el tiempo, creyendo sandiamente que es imposible comprenderlos. Las principales jerigonzasson, con las silabas pa, pc, pi, po, pu, agregando a cada silaba de lavoz castellana una de estas de la misma vocal, e.g.: * pu sa-pa bes-pe la-pa Je-peri-pi gon-po za-pa?" Presis manera nos ta us'é na Körsou. Nan ta us'é tambe ku e agregadonan: pina (esta: tu-pina) i tambe ku: gara, guere, guiri, gordo, guru (esta:tu-guiru etc.). Konklushon: papiamentu di gueni na Körsou ta basa riba fantasia, e grafia 'gene' ta pone hende pronunsia e palabra aki robes, galein no tin nada di lenga sekreto kune. --- es.wiki: Jerigonza Gibberish, geringonza, òf geringozo ta un forma di abla hunga den kua sílabanan ta wòrdu insertá repetidamente entre palabranan. Originalmente, “gibberish” tabata wòrdu usá pa deskribí kualke idioma ku ta den mal smak, kompliká, i difísil pa komprondé,[1] pero ku tempu su nifikashon a kambia pa e forma spesífiko di insershon. Ademas di entretenimentu, e por wòrdu usá tambe komo un manera di kodifiká e mensahe (cryptolalia) di manera ku otro hendenan serka di e oradornan ku no ta kustumbrá ku e forma di papia aki no por komprondé kiko e oradornan ta bisando. E formanan aki ta wòrdu usá komo wega òf entretenimentu den paisnan di abla spañó manera Spaña i Latino Amérika. Uso Despues di kada sílaba, e zonido “p” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Despues di kada vokal, e zonido “i” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Despues di kada vokal, e zonido “f” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Den vários region di Mexico, e último variashon hunga aki ta hopi popular bou di muchanan, asta risibí e nòmber “papia na Efe.” en.wiki *(cant):Un cant (hulandes: anti-taal) ta e jargon òf idioma di un grupo, hopi biaha empleá pa ekskluí òf gaña hende pafó di e grupo.[1] E por wòrdu yamá tambe un kriptolekto, argot, pseudo-idioma, anti-idioma òf idioma sekreto. Kada término ta diferensiá un poko den nifikashon; nan usonan ta inkonsistente. *language game: Un wega di idioma (tambe yamá un cant, idioma sekreto, ludling, òf argot) ta un sistema di manipulá palabranan papiá pa hasi nan inkomprendibel pa un oyente no entrená. Weganan di idioma ta wòrdu usá prinsipalmente pa gruponan ku ta purba di skonde nan kombersashonnan pa otronan. Algun ehèmpel komun ta Pig Latin; e famia Gibberish, prevalente na Merka i Suesia; i Verlan, papia na Fransia. Un difikultat komun ku weganan di idioma ta ku nan ta wòrdu pasá oralmente; miéntras ku por hasi tradukshonnan skirbí, hopi bia nan ta imperfekto, pues e ortografia por varia hopi. Algun frakshon ta argumentá ku palabranan den e lenganan papia aki mester wòrdu skirbí simplemente manera nan ta wòrdu pronunsiá, miéntras ku otronan ta insistí ku e puresa di idioma ta eksigí ku e transformashon ta keda visibel ora e palabranan ta wòrdu impartí riba papel. {{Appendix|1=|2= '''Literatuur''' * Martinus, Frank (1996), ''The kiss of a slave: Papiamentu’s West-African connections'', Universiteit van Amsterdam * Hartog, Johannes (1961, p 433), ''Curaçao: Van kolonie tot autonomie III, Vol.I,'', De Wit. '''Bronnen en voetnoten''' * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=|titel=|oldid=|datum=}} {{References}} }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Hulandes Caribeño''' of '''Hulandes Antiano''' ta un variante di [[idioma]] [[Hulandes]] cu a desaroya? na e [[Islanan ABC]], islanan perteneciente na Caribe Hulandes. Por considera esaki como un dialecto regional di Hulandes.? Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. == Contexto == E poblashon lokal i papiadónan hulandes riba Islanan ABC tabata papia i skirbi hulandes mesklá ku konstrukshonnan i palabranan for di papiamentu i otro idiomanan: “hopi plaka verdienen” (pap.: hopi sèn); “kabrieten in de koor” (Pap.: cabritonan den cura); y “een pastechi eten” (Come un pastechi) (Pap.: pasty). E uso aki a bira konosí komo Hulandes Antiano.<ref>[[Ronald Severing|Severihng, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden], literatuurgeschiedenis.org</ref> E norma den polítika di gobièrnu pa loke ta trata hulandes a kambia. E norma di idioma no ta limitá mas na Hulanda, sino tambe na Vlaanderen i e teritorionan den eksterior: e islanan kaminda palabranan hulandes antiano a originá ku no ta aparesé na Hulanda mes, i tambe na Sürnam independiente, kaminda ta usa hulandes surinam. E atenshon kresiente aki pa variedatnan di hulandes, pa multilingualismo, i pa interpretashon kultural a kondusí na inklushon di palabranan for di hulandes karibense den e vokabulario ofisial di e idioma hulandes. A base di un base di dato di palabra di korantnan na idioma hulandes riba e islanan, a hasi un selekshon di mas ku 400 palabra. E palabranan Hulandes Caribense aki, cu a wordo agrega na e Buki Berde di 2015, no ta aparece den Hulandes Standard. Por haña palabranan manera dushi (dushi, dushi), botika (botika kombiná ku botika), ayó (saludo), i eilandsraad (un tipo di konseho munisipal riba e islanan). Anteriormente, na 2005, alrededor di 500 palabra hulandes surinam a aparesé den e lista aki: afingisoep (sòpi di yuka), husselen (scrabble) i Sranan (krioyo surinam). Komo ku Antia no ta eksistí mas i Sürnam, ku Hulandes komo idioma ofisial, a bira miembro asosiá di Union di Idioma Hulandes, e término Hulandes Karibense ta wòrdu usá mas i mas pa e idioma Hulandes riba e islanan i na Sürnam. {{Appendix}} ----- Caribisch-Nederlands is de taalvariant van het Nederlands die gesproken wordt in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Deze variant wijkt op verschillende punten af van het Europees-Nederlands, zowel in uitspraak als in woordkeuze en grammatica. Op de Benedenwindse Eilanden (Aruba, Bonaire, Curaçao) is Papiaments de meest gesproken moedertaal, terwijl op de Bovenwindse Eilanden (Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius) Engels vaker de moedertaal is. ==Verschillen met Europees-Nederlands==: *Uitspraak: Er zijn verschillen in de uitspraak van klinkers en medeklinkers, en de intonatie kan anders zijn. * Woordenschat: Er zijn specifieke woorden en uitdrukkingen die in het Caribisch-Nederlands gebruikt worden, maar niet of minder vaak in Europees-Nederlands. * Grammatica: Er kunnen kleine grammaticale verschillen zijn, bijvoorbeeld in de volgorde van woorden of in het gebruik van bepaalde werkwoordstijden. * Invloed van andere talen: Papiaments: Op de ABC-eilanden heeft het Papiaments een grote invloed op het Nederlands. Veel Caribisch-Nederlandse woorden en uitdrukkingen zijn ontleend aan het Papiaments. Engels: Op de Bovenwindse eilanden heeft het Engels een grotere invloed. Ook hier zijn er invloeden merkbaar in de woordenschat en grammatica. * Onderwijs: In het basisonderwijs op de Benedenwindse eilanden wordt steeds meer onderwijs gegeven in het Papiaments. Het Nederlands wordt vaak als vreemde taal aangeboden. In het middelbaar onderwijs is het Nederlands wel de instructietaal. Op de Bovenwindse eilanden wordt in toenemende mate Engels gebruikt als instructietaal, ook in de Nederlandstalige scholen. * Conclusie: Caribisch-Nederlands is een levendige en diverse taalvariant die zich aanpast aan de lokale context en invloeden van andere talen ondergaat. ------ Hulandes ta un idioma oficial den Caribe Hulandes.<ref>https://taalunie.org/dossiers/22/nederlands-in-het-caribisch-gebied-en-suriname ]</ref> Omdat Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk geen omgangstaal is, maakt het onderwijs daar de omslag van moedertaalonderwijs Nederlands naar een vreemde taal aanpak. Hulandes semper tabata un idioma minoritario. Habladónan di Papiamentu tin bia ta konsiderá e Antianonan di abla Hulandes komo show-off, imitadó di e Hulandesnan. E label ey ta mas fuerte ora hende no ta dispuesto pa papia Papiamento. <ref>Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> Hulandes Antiano ta wòrdu distinguí for di Hulandes Standart pa e aksento. Bakhuis ta agregá ku Antianonan tambe ta agregá palabranan Papiamentu, ta konhugá verbonan Papiamentu na e manera Hulandes, i ta usa zonidonan típiko. Esaki ta conduci na frasenan manera: “Ai no,” “mi tin” “hopi,” “sakeerd” hopi potret pero nan ta “hodidu”! -- nl.wiki:[[:nl:Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden]]Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. Op de Benedenwindse ABC-eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) is de moedertaal vaak Papiaments, en op de Bovenwindse SSS-eilanden (Sint Maarten, Saba en Sint Eustatius) Engels. {{Appendix}} '''Caribisch‑Nederlands''', ook wel bekend als '''Antilliaans Nederlands''', is een in de ABC‑eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) gesproken vorm van het Nederlands, die sterk beïnvloed is door talen zoals Papiamento en Spaans. Het wordt gebruikt door Nederlandssprekenden op de eilanden, en bevat vaak woorden en zinsconstructies uit het Creooltaal Papiamento en regionale varianten. ==Gebruik en kenmerken== Spraak en schrijfwijze van Nederlands op de ABC‑eilanden mengen reguliere Nederlandse zinnen en woordenschat met Papiamentstalige of lokale uitdrukkingen. Voorbeelden hiervan zijn: * “hopi plaka verdienen” (veel geld verdienen) * “kabrieten in de koraal” (geiten op de erf) * “een pastechi eten” (een pasteitje eten) Dergelijke constructies behoren tot typische voorbeelden van Antilliaans Nederlands, waarin Papiamentse woorden (zoals hopi, plaka, pastechi) direct geïntegreerd zijn in het Nederlands. ==Sociolinguïstische context== In de lagen van de bevolking waar Nederlands als thuistaal wordt gesproken — vaak binnen families of in het onderwijs — wordt deze variant beschouwd als “tropisch Nederlands”. Sprekers worden in Nederland soms als dialectisch afwijkend ervaren en kunnen als “makamba” (Nederlander) worden bestempeld, vooral wanneer zij geen Papiamento spreken.<ref name="ntr">Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> De variant is te herkennen aan: *het gebruik van Papiamentse werkwoorden en woorden, *typische accenten, klankkleur en uitspraak, *de toepassing van regionale grammaticale structuren, zoals in: Ai no, ik heb hopi veel foto’s gesakeerd, maar ze zijn hodidu! == Aantal sprekers en taalgebruik == Hoewel het Nederlands in de Caribische delen van het Koninkrijk officieel is, wordt het meestal als tweede of derde taal gebruikt: in het dagelijks leven domineren Papiamento, Spaans en Engels. Op Bonaire is Nederlands moeders­taal voor ongeveer 15 % van de bevolking (2021), Spaans is even frequent; op Sint Eustatius en Saba ligt dat rond 4 % <ref>https://longreads.cbs.nl/the-caribbean-netherlands-in-numbers-2022/what-percentage-of-the-population-speaks-dutch/</ref> ==Identiteit en perceptie== De variëteit speelt een rol in identiteitsconstructie. Nederlandssprekende Antillianen voelen zich soms “niet helemaal thuis” in Nederland of in de Papiamentstalige gemeenschap, juist vanwege de gemengde taalstijl. Taalpuristen waarschuwen tegen het gebruik van Engelse of Spaanse leenwoorden in Papiamento, terwijl anderen juist blij zijn met de talenmix als onderdeel van de lokale identiteit.<ref name="ntr"/> == Vergelijking met andere niet-Europese Nederlandsvarianten == Nederlands wordt ook gesproken in de Caribische special gemeenten (Bonaire, Sint Eustatius, Saba), maar daar zijn andere varianten gangbaar, bijvoorbeeld Virgin Islands Creole Dutch. Die heeft, net als Antilliaans Nederlands, een sterke mix met andere talen.<ref>Welmoed Ventura, https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/gelijkenis-deens-antilliaans-creole-dutch-en-sranantongo/ Gelijkenis Deens-Antilliaans Creole Dutch en Sranantongo]</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Na [[Aruba]]''' e presencia di '''idioma Spaño''' ta significativo. E pais Caribense, cu [[Hulandes]] y [[Papiamentu|Papiamento]] como [[idioma ofisial|idiomanan oficial]], tin un gran cantidad di hablante di [[Spaño]]. Segun e censo di 2000, Spaño ta e di dos idioma mas papia riba e isla, despues di Papiamento. == Hablante di Spaño == Segun datonan di Censo 2010, 13.710 residente di Aruba ta papia Spañó como nan [[Lenga materno|idioma materno]].<ref>{{citeer web|url=https://www.cervantes.es/imagenes/File/espanol_lengua_viva_2019.pdf |titel=El Espanol: una lengua viva. Informe 2019|uitgever=Instituto Cervantes, pag. 9|datum= }}</ref> Na 2017 hablante di Spañó tabata representa 12.6% di e poblacion.<ref>{{citeer boek|nombre=Jesús|apellido={{v|Guanche}}|nombre2=Carmen|apellido2={{v|Corral}}|title=Diccionario etnográfico. Los pueblos del Caribe Insular y de México-Centroamérica|volume=Tomo I|year=2017|editorial=RUTH|isbn=9789590618154|capítulo=Cap. 5}}</ref> Esaki ta relaciona cu e emigrantenan for di paisnan hispano. Segun pais di origen e percentahe tabata, entre otro, 9.1% di [[Colombia]], 4.1% [[Republika Dominikano|Republica Dominicano]], 3.2% [[Venezuela]] i 1.1% [[Peru]].<ref name="cia.gov">{{en}}{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |title=Aruba |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |access-date=}}</ref> Si conta tur esunnan cu por comunica den Spaño, e cantidad total di hablante ta yega aproximadamente 93.500, o sea 85% di e poblacion Arubano. Pero solamente un di cada cinco persona ta uza Spaño como nan unico [[idioma]]. == Spaño den bida publico == No obstante di no ta un idioma oficial, e uso di Spaño ta sirbi metanan practico y ta extende den hopi aspecto di bida publico, reflehando su papel como idioma di contacto, identidad y comunicacion den e contexto multicultural di Aruba. E isla su proximidad cu [[Venezuela]] y [[Colombia]] y e fuerte contactonan religioso, comercial y cultural durante siglonan a contribui pa e uzo continuo na Aruba di Spaño.<ref>{{cite book|author=Ramirez, Catherine|title=La escogencia del idioma Español en el perfil de asignaturas en las escuelas de MAVO de Aruba|year=2016|editorial=[[Universidad de Curazao]]|url=https://www.worldcat.org/es/title/1029733877|location=Willemstad, Curacao}}</ref> Segun [[Johan Hartog|Hartog]] e influencia Spaño ta mas tanto notabel den e variante Arubano di Papiamento cu den e variantenan di Corsou y Boneiro.<ref name="Hartog"/> Den e sistema escolar, Spaño ta un materia obligatorio desde enseñansa basico, cuminsando den e di cinco klas bay dilanti.<ref>{{citeer web|auteur=Organización Panamericana de la Salud|titel=Aruba, perfil de país|url=https://www3.paho.org/hq/dmdocuments/2010/Salud_en_las_Americas_2007-Aruba.pdf|datum=2007 }}</ref><ref>Ministerio di Enseñansa di Aruba. Curriculum y Idioma den Sector Escolar.</ref> Ademas, varios canal di television for di Venezuela ta wordo ricibi sin problema riba e isla, ofreciendo noticia, entretenimento y programacion educativo na Spaño. Hopi radioemisora local ta inclui musica cu canto di [[Latinoamérika|Latino America]] den nan programacion, y den algun caso, ta transmiti programanan na Spaño. Den sector comercial, hopi empleado den tienda, restaurant y servicio publico ta comunica cu clientenan hispano den nan idioma nativo. Ora cu hende yega na un loket, e probabilidad ta halto cu nan por haci pregunta o haya informacion na Spaño. [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia catolico]] cu un comunidad grandi riba e isla ta ofrece misa regular na Spaño. Den algun bario, specialmente caminda comunidadnan hispano ta concentra, por tin borchi informativo cu dos of mas idioma, incluyendo Spaño. == Aspectonan sociolinguistico == Pa hopi residente, particularmente e migrantenan hispano di Colombia, Venezuela y Republica Dominicano, Spaño ta sigui sirbi como idioma principal na cas, den relacionnan familiar y comunidad religioso.<ref>Central Bureau of Statistics Aruba (2017). Migration and Population Report.</ref> Na nivel popular, Spaño ta keda un idioma di preferencia pa comunicacion informal den bario, mercado y luganan publico. Turistanan hispano, cu ta forma un porcion importante di e [[turismo]] entrante, tambe ta contribui na su visibilidad den bida diario Arubano. E [[multilingualismo]] na Aruba ta stimula un nivel halto di dominio pasivo di Spaño: hopi Arubiano por compronde Spaño aunke no ta papi’é activamente. E situacion aki ta refleha un [[diglosia]] dinamico, caminda Spaño ta sirbi mas na nivel informal y comunicativo, mientras cu Hulandes y Papiamento ta predomina den situacionnan formal, educativo y gubernamental. == Influencia di Spaño riba Papiamento den siglo 21 == E idioma oficial Papiamento ta un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu ta nace durante e periodo colonial for di e mescla di Spaño, [[Portugues]], Hulandes, [[Ingles]], [[Frances]] i Arawak. Gran parti (70%) di su vocabulario tin origen Spaño.<ref>[[Ronald Severing|Severing, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden#:~:text=Door%20hun%20geografische%20ligging%20en,eilanden%20genoemd%2C%20is%20het%20Papiaments. ''Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden''], literatuurgeschiedenis.org</ref> E isla di Aruba tabata pa mas cu un siglo parti di Imperio Spaño promé cu el a wordo cede na e Imperio Hulandes na aña [[1636]].<ref name="Hartog">{{cite book|author=[[Johan Hartog|Hartog, Johannes]]|title=Aruba: A Short History|year=2003|publisher=De Wit & Van Dorp Stores}}</ref> Aunke Papiamento ta ser considerá un idioma stabil, hopi [[Arubiano]] ta sinti cu su presencia ta birando menos, particularmente den contactonan cu emigrantenan hispano. Investigacion sociolinguistico a mustra cu e preocupacion no ta basa riba un cambio real, sino riba un “menasa simbolico” cu ta relaciona cu identidad y inclusividad di pertenencia.<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref> Un tema cu ta surgi frecuente den discusionnan publico y escolar ta e supuesta “contaminacion” di Papiamento cu palabra y structuranan Spaño. Algun ciudadano ta boga pa un Papiamento “puro”, afirmando cu influencia stranhero, particularmente di Spaño, por afecta e caracter crioyo di e idioma. E sintimento aki ta bira mas fuerte ora cu migrantenan nobo no ta haci esfuerso pa siña y papia Papiamento, sino ta keda den nan idioma materno.<ref>Carroll, Kevin S. (2010). [https://www.researchgate.net/publication/283245487_Language_maintenance_in_the_Caribbean_Examining_perceptions_of_threat_in_Aruba_and_Puerto_Rico'' Language maintenance in the Caribbean: Perceptions of threat in Aruba and Puerto Rico''], researchgate.net </ref> Estudionan recien, manera esun di Kester y Buijink (2023), a conclui cu aunke hopi Arubiano ta expresá preocupacion riba e futuro di Papiamento, e idioma mes no ta duna señalnan di bay atras.<ref name="Kester"/> Su uzo a keda halto den bida escolar, gobierno y medionan local, y e mes a demostra capacidad pa integra [[neologismo]]nan sin perde su esencia. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=es|oldid =161207719|titulo=Idioma español en Aruba}} {{References}} ;Lista di fuente * Allen, R. (2002). ''The Spanish Caribbean''. Cambridge University Press. }} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Idioma]] ------------- {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] tríphthongos, literalmente: ‘ku tres zonido’ òf ‘ku tres tono’) ta un kombinashon di tres zonido vocal cu ta pronunciá den un solo [[silaba]]. Den un triptongo, e tres vocal òf semivokal ta sigui un tras di otro sin interrupshon, formando un zonido monosilabico. Den [[fonetika]], un triptongo ta resulta di un movimiento kontinuo pero suave di e organonan di artikulashon for di un zonido di vocal pa otro, den un sekuénsia di tres zonido. Na kontraste ku un [[monoftongo]], ku tin un so zonido, òf un [[diptongo]] ku tin dos, un triptongo ta kontené tres zonido vocal den un so silaba. Importante pa nota ku un triptongo no ta meskos ku un sekuénsia disilabico di un diptongo sigui pa un monoftongo, kaminda por tin mas ku un silaba. Por ehempel, den aleman feuer [ˈfɔʏ.ɐ] (‘kandela’), e sekuénsia vocal ta dividí den dos silaba, i no ta un triptongo. Un triptongo tipiko ta forma pa un semivokal, sigui pa un vocal nukleo, i sigui pa un otro semivokal (por ehempel: /i̯/ + /a/ + /u̯/). Por existí tanto triptongonan orál komo nasal. == Ejempelnan == Den [[Papiamento]], triptongonan no ta hopi komun, pero por haña nan den palabra manera: biai (for di biaiha) kaiu (for di kaiu) huai (for di huai) Den [[kastellano]] (spañol), por haña triptongonan den palabra manera: miau Uruguay cambiáis == Referensianan == Martínez Celdrán, Eugenio. Manual de Fonética Española. Ariel Lingüística, 2001. Ladefoged, Peter. A Course in Phonetics. Cengage Learning, 2014. Crystal, David. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Wiley-Blackwell, 2008. -------------------------- Diptongonan komun den Papiamento Diptongo Tipo Ejèmplonan Nota ai Kreshente bai, traishon, baikèl vocal débil (i) tras vocal fuerte ei Kreshente sei, beisbol, trein oi Kreshente boi, koi, sopi ui Kreshente puiro, spruit, fluit ia Dekreshente biaha, rabia, familia vocal débil (i) prome vocal fuerte ie Dekreshente piedra, biento, piedra io Dekreshente nacional, religion ua Dekreshente lengua, francua, guahe ue Dekreshente pueblo, fuerte, muerto uo Dekreshente cuota, suave, actuosa menos komun 🗣️ Nota riba tipo di diptongo: Diptongo kreshente: e vocal débil (i, u) ta antes di vocal fuerte (a, e, o) → zonido ta subi. Diptongo dekreshente: e vocal débil ta despues di vocal fuerte → zonido ta baha. {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E articulacion ta consisti di un transicion suave den e frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta wordo percibi como un zonido continuo den un solo silaba. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. == Diptongo den Papiamento == Den [[Papiamentu|Papiamento]], un diptongo por wordo forma di un di e siguiente combinacionnan: == Vocal debil (i, u) + vocal fuerte (a, e, o) == Ehempel: * i-a → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-a → us'''ua'''l, a-u → bl'''au'''w, * i-e → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-e → f'''ue'''rte, e-u → '''eu'''caristia, * i-o → od'''io''', o-i → b'''oi'''cotia, * u-o → d'''uo''', o-u → bl'''ou'''sa. == Dos vocal debil (i + u, u + i) == Ehempel: * i-u → hud'''iu''', u-i → fl'''ui'''t === Tipo di diptongo === Dependiendo di e direccion di e transicion vocal, un diptongo por ta dividi den: * diptongo creciente → b'''ie'''nto, p'''ue'''blo, rab'''ia''' * diptongo decreciente → '''ai'''re, '''au'''mento, n'''ei'''shi Nota cu ora e zonido '''i''' ta na final di palabra ta skirbi '''ay''', '''ey''', '''oy''', '''uy'''.<ref>E regla aki no ta aplicabel pa e [[Ortografia di papiamentu|ortografia uza na Corsou y Boneiro]].</ref><br> Ehempel: * '''ay'''= cay - bay - caray - gay (homber) * '''ey'''= aworey - p'esey - t'ey - bedey - batrey * '''oy'''= coy - morocoy - haudoy - gogoy * '''uy'''= huy - puy - cuy - spruy {{Appendix}} == Lista di referencia == * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. * Goilo, E.R. (2002). ''Gramática di Papiamento''. De Wit Stores N.V. * [[Sidney Joubert|Joubert, Sidney M.]] (2015). ''Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu''. [[Fundashon pa Planifikashon di Idioma]]. * SIL International (2004). ''Papiamentu Phonology''. Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). ''Ortografía de la lengua española''. Madrid: Espasa Libros. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------- Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E ta consisti di un transicion suave den frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta percibi como un zonido continuo den un silaba unico. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. ==Formashon di diptongonan den Papiamentu== Den Papiamentu, un diptongo por wòrdu formá di un di e sigiente kombinashonnan: Un vocal débil (i, u) + un vocal fuerte (a, e, o) ehempel: baiskel biaha fuerte Dos vocal débil (i + u, u + i) ehempel: fluit hudui riu Tipo di diptongo: kreshente i dekreshente Dependiendo di e direkshon di e transishon vocal, un diptongo por ta: Kreshente (glide → vocal nuklear): ora e vocal débil ta na prinsipio. ehempel: biento pueblo rabia Dekreshente (vocal nuklear → glide): ora e vocal débil ta na fin di e diptongo. ehempel: aire aumento neishi Ortografia den fin di palabra Ora e zonido i ta na fin di palabra komo parti di un diptongo, e ta wòrdu skibí ku y: ay, ey, oy, uy ehempel: ay: cay, bay, caray, gay (hòmber) ey: aworey, p'esey, t'ey, bedey, batrey oy: coy, morocoy, haudoy, gogoy uy: huy, puy, cuy, spruy Un hiato ta un sekuencia di dos vocal ku ta pronunsiá separá, es decir, kada vocal ta forma su mesun silaba. E zonido no ta flòu komo den un diptongo, sino ta parti klaramente den dos unidat silábiko. Un hiato ta forma tipikamente den e sigiente kasonan: Dos vocal fuerte: poeta, maestro, teatro Vocal fuerte + vocal débil acentuá: país, María, baúl Den kaso di hiato, e zonido ta interrumpí, i kada vocal ta tuma su propio énfasis den pronunsiashon. Referencia * Goilo, E.R. (2002). Gramática di Papiamento. De Wit Stores N.V. * Joubert, Sidney M. (2015). Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu. Fundashon pa Planifikashon di Idioma. * SIL International (2004). "Papiamentu Phonology". Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). Ortografía de la lengua española. Madrid: Espasa Libros. * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. --- == Diferencia entre diptongo y hiato den Papiamento == {| class="wikitable" style="text-align:left" width="75%" |- ! Tipo ! Combinacion<br> di vocal ! Ehempel ! Division<br> silabico ! Remarke |- |rowspan="6" style="background:#FFD700|Diptongo|| style="text-align:center" |i + a || biaha || bia-ha ||vocal debil + fuerte, un silaba |- | style="text-align:center" |u + e || fuerte || fuer-te || vocal debil + fuerte |- | style="text-align:center" |i + e || biento || bien-to || diptongo creciente |- | style="text-align:center" |e + i || neishi || nei-shi || diptongo decreciente |- | style="text-align:center" |u + i || hudiu || hu-diu || dos vocal debil, un silaba |- | style="text-align:center" |i + u || riu || riu || un silaba |- | rowspan="3" style="background:#FF9000| Hiato || style="text-align:center" |a + i || caida || ca-i-da || vocal fuerte + debil, dos silaba |- | style="text-align:center" |o + e || poeta || po-e-ta || dos vocal fuerte, dos silaba |- |style="text-align:center" | o + a || oasis || o-a-sis || dos vocal fuerte, dos silaba |- |} [[:Kategoria:Idioma]] Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea y cu no ta inseparabel. Pues e ta consisti di e articulacion di dos vocal, un tras di otro, sin interupcion, produciendo un transicion suave den e frecuencianan di zonido cual ta caracterisa cada un di e dos vocalnan. Fonologicamente, dos vocal cu ta articula di e manera aki ta forma parti di e mesun [[silaba]]. Dependiendo di e tono ta haci distincion entre un diptongo creciente y un diptongo decreciente.<br> Ehempel: ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “cu tres zonido”, òf “cu tres tono”) ta un forma cu ta forma parti di un [[palabra]]. Casi semper e lo ta un [[vocal]] será mas un vocal habrí sigui pa un otro vokal será, formando un “triptongo”. Den [[fonétika|fonetica]], un '''triftongo''' ta un combinacion di vocal monosilabico cu ta encera un movecion rapido pero suave di e articulador di un calidad di vocal pa otro cu ta pasa riba un tersera parti. Miéntras ku vokalnan “puru”, òf monoftongonan, ta wòrdu bisa ku nan tin un posishon di artikuladó di meta, diftongonan tin dos i triftongonan tres. Triptongo no mester wordo confundi cu secuencia disilabico di un [[diptongo]] sigui pa un monoftongo, manera na aleman "feuer" [ˈfɔʏ.ɐ] ‘kandela’, caminda e vocal final ta mas largo cu esnan hañá den triptongo. Triptongo (for di griego : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “ku tres zonido,” òf “ku tres tono”) ta e nòmber duná na e kombinashon di un zonido semivokal , un zonido vokal i un zonido semivokal emití den un solo esfuerso vokal. Triptongo ta wòrdu dividí den oral y nasal. Den un triptongo tres vocal (of semivocal) ta un combinacion di tres zonido vocal hunto, cu ta forma un zonido. ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[linguistica]], '''singular''' ([[latin]]: ''singularis'', cu ta nifica “unico” of “solitario”) ta un termino gramatical cu ta referi na un forma di [[palabra]] cu ta indica un solo hende, cos, obheto, luga of idea. E ta contrasta cu e forma [[plural]], cu ta referi na mas cu un. == Uzo di singular == E singular ta e forma standard di un palabra den e gran mayoria di idioma, sin ningun modificcion special. E cambio ta bin pa palabranan den plural. Mescos den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma singular ta basico, unda un sustantivo ta presenta su mes, sin indica cantidad. E ta sirbi pa nombra un solo entidad.<br> Ehempel: * buki → un buki * mucha → un mucha homber * rosa → un flor * idea. → un solo pensamentu == Relacion cu artikulo y adhetivo == Un sustantivo den singular regularmente ta acompaña pa un articulo singular (manera un, e) y adhetivo cu ta acordá cu género y número.<br> Ehempel: * e rosa dushi * un cas grandi == Cambio pa plural == Pa pone un sustantivo singular den forma [[plural]], Papiamento normalment ta agregá -nan na fin di palabra. Sinembargo, e regla aki tin espeshonalidadnan y depende di ortografia y uso. Ejèmplo: buki → bukinan ros → rosnan idea → ideanan == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Plural''' ([[latin]]: pluralis, ku ta nifiká “di más ku uno”) ta un termino gramatikal ku ta referí na un forma di palabra ku ta indiká más ku un hende, kos, lugá of idea. E ta kontrastá ku e forma [[singular]], ku ta indiká un solo ente. == Uso den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], forma plural ta forma derivá di un sustantivo singular pa indiká ku tin más ku un di esaki. Ehempel: * buki → buki''nan'' * ros → ros''nan'' * muchu → mucha''nan'' == Formacion di plural == Den ortografia di Papiamento, e forma plural generalmente ta forma pa agregá e sufijo -nan na e sustantivo singular. E regla ta aplica pa hende, animal, kos, lugar y tambe idea abstracto. Ehempel: * cas → kasnan * idea → ideanan * persona → personanan == Plural eksplisito y implicito == Papiamento tambe por indiká pluralidad den otro manera, manera pa medio di un palabra ku ta indiká kantidat (manera hopi, tur, algun), aunque e sustantivo keda den forma singular. Pero den uso formal, ta preferibel pa pone e palabra den forma plural. Ejèmplo: hopi hende tur mucha ta contento == Komparashon ku otro idioma == Den otro idioma, manera español of inglés, forma plural por envolví kambio di letra, agregashon di sufijo otro ku -nan, of regla irregular. E forma di plural ku -nan ta un karakterístika partikular di Papiamento. == Referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] '''Silaba''' (na inglés: ''syllable''; na hulandés: ''lettergreep'') ta un unidad ritmico di zonido den un [[palabra]]. Un silaba ta normalmente forma pa un solo [[vocal]] of un combinacion di [[consonante]] y vocal, cu ta wordo pronuncia manera un solo impulso di bos. Den [[linguistica]], e analisis di e silaba ta un aspecto esencial den [[fonologia]], [[ortografia]], y e forma di rima den [[poesia]]. E structura di silaba por varia segun idioma, pero tur idioma tin algun forma di silaba den su sistema linguistico. Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], silabacion ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra.<br> Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do == Structura di silaba == E structura general di un sílaba ta consisti di tres segmento agrupa den dos componente: * ''Onset'': Un consonante of grupo di consonante, obligatorio den algun idioma, opshonal of hasta restringi den otronan * ''Rima'': ta consisti di un: ** ''nucleo'': e vocal principal di e silaba (obligatorio) ** ''coda'': e consonante of grupo di consonantenan despues di e vocal (opshonal) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. * Bo: onset = "b", nucleo = "o" * Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * [[Jossy Mansur|Mansur, Jossy M.]] (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (di 7 edicion). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] Núkleo (ν): Un konsonante vokal òf silábiko, obligatorio den mayoria idioma Coda (κ): Un konsonante òf grupo di konsonante, opshonal den algun idioma, altamente restringí òf prohibí den otronan Un silaba por consisti di tres parti principal: * '''Onset''': e consonante of consonantenan na comienso (optativo) * '''Nucleo''': e vocal principal di e silaba (obligatorio) * '''Coda''': e consonante of consonantenan despues di e vocal (optativo) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. — Bo: onset = "b", nucleo = "o" — Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda [[:Kategoria:Linguistica]] Silabacion den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma di e silabanan ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra. Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do -------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[fonétika|fonetica]], '''consonante''' (na [[Ingles]]: ''consonant''; na [[Hulandes]]: ''medeklinker'') ta un [[zonido]] di bos, forma pa un coriente di aire cu ta topa cu un of otro obstaculo, sea parcial of total, den e tracto vocal (boca y garganta). E ta un di e dos tipo principal di zonidonan di bos, e otro ta e [[vocal]]. Contrario na un [[vocal]], un consonante ta rekeri un tipo di tapamento, estorbo, of contacto den boka, como na nivel di e labionan, e lenga, of e dente, pa forma zonido. E palabra “consonante” ta bini di [[Latin]] ''consonans'', cu ta nifica “zonido cu ta zona hunto” (''con'' = hunto, ''sonare'' = zona). Tradicionalmente, consonantenan ta wordo considera zonido cu no por existi sin un vocal acerca. == Aplicacion == === Papiamento === Den e idioma [[Papiamentu|Papiamento]], por haña varios consonante den uso diario. E cantidad di consonante por varia segun e dialecto, pero generalmente e siguiente letternan ta representa consonante den e alfabet: '''B, C, D, F, G, H, J, K, L, M, N, P, R, S, T, V, W, Y, Z''' E letter '''Q''' casi no ta wordo uza; generalmente e ta wordo substitui/suplantá pa 'K'. E letter '''X''' ta usa solamente den palabra stranhero. Tur palabra den Papiamento ta contene un of mas consonante, cu ta forma [[silaba]]nan hunto cu e vocalnan. {| class="wikitable" width="65%" ! colspan=2 | Vocal || Balor na Papiamento<br> {{ABW|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel || Balor na Papiamentu<br> {{CUW|bandera}}/{{BON|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel |- | colspan=2 | b || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ala, ca'''b'''a || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ibu, fa'''b'''or |- | rowspan=2 | c || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}} || style="text-align:center" | /s/ || mere'''c'''e, ha'''c'''i || style="text-align:center" | /s/ || '''C'''ecilia |- | elsewhere || {{IPA|/k/}} || '''c'''aminda, '''c'''la || style="text-align:center" | /k/ || '''C'''aracas |- | colspan=2 | ch{{ref|dig|b}} || {{IPA|/tʃ/}} || '''ch'''ikito || style="text-align:center" | /tʃ/ || '''ch'''api |- | colspan=2 | d || style="text-align:center" | /d/ || '''d'''ocumento, '''d'''al || style="text-align:center" |/d/ || '''d'''uru, '''d'''ede |- | colspan=2 | dj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/dʒ/}} || '''dj'''aca || style="text-align:center" | /dʒ/ || '''dj'''ente || |- | colspan=2 | f || style="text-align:center" | /f/ || '''f'''ama || {{IPA|/f/}} || '''f'''òrki || |- | rowspan=2 | g || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}}, final || style="text-align:center" | /x/ || '''g'''esto, ma'''g''' || style="text-align:center" | /x/ || mar'''g'''en, brù'''g''' || |- | before unstressed {{angbr|e}}, elsewhere || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''arganta, san'''g'''er || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''osa, man'''g'''el || |- | colspan=2 | h || {{IPA|/h/}} || '''h'''asta, '''h'''abilidad || {{IPA|/h/}} || '''h'''ari, '''h'''eru || |- | colspan=2 | j{{ref|loan|a}} || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''j'''ong, '''j'''as<br>'''J'''uan || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''J'''an Thiel<br>'''J'''ulia || Some places still maintain their old spelling, e.g. Salinja. Here the {{angbr|nj}} is pronounced {{IPA|/ɲ/}}. |- | colspan=2 | k || {{IPA|/k/}} || '''k'''ishiki, '''k'''ere || {{IPA|/k/}} || '''k'''enta, se'''k'''reto || |- | colspan=2 | l || {{IPA|/l/}} || '''l'''ista, '''l'''aba || {{IPA|/l/}} || '''l'''esa, k'''l'''a || |- | colspan=2 | m || {{IPA|/m/}} || '''m'''ucha, pre'''m'''io || {{IPA|/m/}} || '''m'''an, la'''m'''pi || |- | rowspan=2 | n || before {{angbr|co}}, {{angbr|cu}}, {{angbr|g}}, {{angbr|k}},<br>final except after stressed vowel || {{IPA|/ŋ/}} || ma'''n'''go, pa'''n''' || {{IPA|/ŋ/}} || a'''n'''ker, bo'''n''' || In Papiamento, {{angbr|c}} followed by {{angbr|o}} or {{angbr|u}} would be pronounced as a {{IPA|/k/}} (see below), thus having the same effect on the {{angbr|n}} as {{angbr|k}} would. |- | elsewhere || {{IPA|/n/}} || '''n'''atural, te'''n'''e, algu'''n''' || {{IPA|/n/}} || '''n'''echi, he'''n'''de, tempra'''n''' || |- | colspan=2 | ñ || {{IPA|/ɲ/}} || a'''ñ'''a, so'''ñ'''o || {{IPA|/ɲ/}} || ba'''ñ'''a, '''ñ'''apa || |- | colspan=2 | p || {{IPA|/p/}} || '''p'''ipa, ado'''p'''ta || {{IPA|/p/}} || '''p'''alu, sa'''p'''u || |- | colspan=2 | q{{ref|loan|a}} || {{IPA|/k/}} || '''q'''uesillo || {{IPA|/k/}} || '''Q'''uebec || |- | colspan=2 | r || {{IPA|/r/}} || te'''r'''a, '''r'''osa || {{IPA|/r/}} || ba'''r'''ba, pode'''r''' || |- | colspan=2 | s || {{IPA|/s/}} || '''s'''aya, '''s'''ucu || {{IPA|/s/}} || kru'''s''', pa'''s'''a || In Papiamento, the {{angbr|s}} has a {{IPA|/ʃ/}} sound in words ending in -sion. In Papiamentu, it is written as -shon. |- | colspan=2 | sc || {{IPA|/s/}} || adole'''sc'''ente, pi'''sc'''ina || || || |- | colspan=2 | sh{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''imis || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''ete || |- | colspan=2 | t || {{IPA|/t/}} || '''t'''in, '''t'''ata || {{IPA|/t/}} || '''t'''rapi, ri'''t'''mo || |- | colspan=2 | v || {{IPA|/b/}}<br>{{IPA|/v/}} || '''v'''iuda<br>di'''v'''orcio || {{IPA|/v/}} || '''v'''erbo, '''v'''itamina || |- | colspan=2 | w || {{IPA|/w/}} || '''w'''ega || {{IPA|/w/}} || '''w'''owo || |- | colspan=2 | x{{ref|loan|a}} || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || e'''x'''amen, cone'''x'''ion, refle'''x'''ion || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || || |- | colspan=2 | y || {{IPA|/j/}} || '''y'''ama, ha'''y'''a || {{IPA|/j/}} || '''y'''uda, ka'''y'''ente || |- | colspan=2 | z || {{IPA|/z/}} || '''z'''ona || {{IPA|/z/}} || '''z'''eta || In Papiamento, the {{angbr|z}} has a {{IPA|/s/}} sound in words ending in -eza, -anza or with a {{angbr|z}}. In Papiamentu, they are written as -esa and -ansa. |- | colspan=2 | zj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''eito || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''ar || | colspan=2 | ù || || || style="text-align:center" |/ʏ/ || b'''ù'''s, y'''ù'''frou |- | colspan=2 | ü || || ||style="text-align:center" | /y/ || h'''ü'''r |- |} == List di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (7th ed.). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Sustantivo''' (na [[Ingles]]: ''noun''; na [[Hulandes]]: ''zelfstandig naamwoord'') ta un tipo di [[palabra]] den gramatica cu ta sirbi pa nombra hende, luga, cos, idea, of otro ser, sea concreto of abstracto. E palabra “sustantivo” mes ta bini di [[Latin]] substantia, ku ta nifiká “substancia” of “loke ta di esencia”. == Rol den frase == Den un frase, un sustantivo ta generalmente e sujeto of e objeto di un verbo. E ta e elemento ku e verbo ta referí na dje, i regularmente ta precedí of sigui pa un [[artikulo]] (manera “un”, “e”, “esey”) of un [[adhetivo]]. == Clase di sustantivo == Sustantivonan por wordo dividí den varios kategoria: '''Sustantivo komun''': nombra hende, kos of lugá den manera general, por ehèmpel: mùsiko, buki, isla. '''Sustantivo propio''': nombra spesífiko pa hende, lugá of entidad, i ta skibí ku mayuscula, manera: Maria, Aruba, Google. '''Sustantivo konkretu''': nombra kos ku por wordo mira of tuma, manera: mesa, silla, barco. '''Sustantivo abstrakto''': ta referí na idea, sentimiento of estado, manera: amistat, libertat, konsenshi. == Género y número == Tur sustantivo den Papiamento tin un [[género gramatikal]]: ta òf masculino òf femenino. E género ta influenshá e forma di artikulo y adhetivo ku ta akompañ'é (por ehèmpel: e homber vs e muher). Tambe, sustantivonan por ta den forma [[singular]] (un solo) of [[plural]] (más ku un), manera: buki / bukinan, muchanan / mucha. == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. * Trupia, Sandro (1995). ''Linguistica generale e grammatica''. Zanichelli. [[:Kategoria:Gramatika]] [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------- {{Databox}} '''Kontakto di idioma''' en.wiki:Contacto di idioma ta sosodé ora ku papiadónan di dos òf mas idioma òf variedat ta interkambiá ku i influensiá otro. E estudio di kontakto di idioma ta wòrdu yamá lingwístika di kontakto. Kontakto di idioma por sosodé na fronteranan di idioma,[1] entre idiomanan di adstrato, òf komo resultado di migrashon, ku un idioma intrusivo ku ta fungi komo sea un superstrato òf un substrato. Ora ku papiadónan di diferente idioma ta interkambiá estrechamente, ta tipiko pa nan idiomanan influensiá otro. Kontakto intensivo di idioma por resultá den konvergensia òf releksifikashon di idioma. Den algun kaso un idioma di kontakto nobo por wòrdu kreá komo resultado di e influensia, manera un idioma pidgin, krioyo òf miksto. Den hopi otro kaso, kontakto entre hablantenan ta sosodé ku efektonan duradero na eskala mas chikí riba e idioma; esakinan por inkluí e prestamo di palabranan di prestamo, kalku, òf otro tipo di material lingwístiko. Multilingwismo tabata komun durante gran parti di historia humano, i awendia mayoria hende na mundu ta multilingual.[2] Hablantenan multilingual por partisipá den kambio di kódigo, e uso di vários idioma den un solo kombersashon. Métodonan for di sosiolingwístika[3] (e estudio di uso di idioma den sosiedat), for di lingwístika di korpus i for di lingwístika formal ta wòrdu usá den e estudio di kontakto di idioma. ---------- [https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250524.pdf Celebra ta de vez en cuando, trabao ta continuo], Bon Dia Aruba, Rubrica Asina bon Nos Papiamento ta? (24 di mei 2025) Como medio di comunicacion nos posicion ta diferente, ya cu nos ta para meymey di e desaroyo di nos idioma a base diario. Esey ta duna un obligacion extra, pasobra loke nos ta publica ta pasa bao wowo di miles di lector diariamente. Mihor nos percura anto pa skirbi di tal forma cu nos ta respeta loke tin, pero di otro banda ta mira lo valioso di e entrada continuo di palabra nobo den nos idioma y usa nan di forma apropia.Den e casi cuatro aña di existencia di e column aki, nos a toca un sinfin di tema, semper di forma critico, sin ofende ningun hende. Na ocasion di e promer aniversario, na augustus 2022, nos a publica un lista di e topiconan cu nos ta trata den e aña ey, di forma critico. Esakinan ta duna un bon impresion di e amplitud di e temanan y a la vez ta mustra cu ainda tur ta relevante. Un resumen: * Aki, akinan, akinanan... tocante uso innecesario y excesivo di ‘nan’ * Uso innecesario y excesivo di ‘wordo’ o ‘ser’ * Paso o pasobra? Papia y skirbi ta dos cos diferente * Atende cu... o atende? Atende un asunto cu un persona; no atende cu un asunto * ‘Encuanto di’ y ‘tocante di’, tambe ‘durante di’: uso incorecto y innecesario di e palabra ‘di’ Contra? O Contra di...? * Uso corecto di ‘na’ den diferente contexto; ki ora ‘den’ y ki ora ‘na’? * Palabra modifica incorectamente: ‘nombracion’, ‘comportacion’, ‘cargacion’ (nombramento; comportamento; cargamento) * Parha o pahra...? Un palabra modifica recientemente * Tabatin o tabata tin...? Kico ta corecto? * Gobernado o Gobernador... Ta usa e ‘r’ si of no? * Diferencia entre idioma papia y skirbi * Agradable o agradabel...? Tocante origen Portugues/Spaño di e variantenan Directiva o ‘Hunta di Directiva’ Con pa adopta termino corectamente * Ki ora un palabra ta bira ‘Papiamento’...? * E proceso di adopcion y adaptacion Reforza, enforsa, reenforsa...? Palabra adopta di diferente fuente, reemplazando palabra existente caba “Esey no tin di haber cu…?” Corecto, of no? Origen di e expresion Compromiso, compromis, compromise...? Mesun palabra, adopta di diferente banda * Di dje, den dje, di unda e ‘dje’ ta bin...? * Doble negacion: ki ora si y ki ora no? * Uso di distincion di genero masculino/femenino * Ortografia uniforme un reto...? Variedad di ortografia cu medionan ta haya di tur banda * Terminonan opuesto: ‘progresivo’ o ‘progresista’; ‘conservativo’ o ‘conservador’? * Entre ‘advertencia’ y ‘advertentie’; uso corecto of no? Curasha o encurasha...? Reforza o reenforza...? Uso corecto of no?Pret of leuk...? Eigenlijk of...? Influencia di Hulandes den Papiamento Pa of Pa...? Para o por...? Voor of door...? Origen di nos ‘pa’ * E la bay o el a bay? Kico ta corecto? * Tocante eror gramatical cu casi no ta ripara... ‘Loke ta’ o ‘loke cu ta’? * Paris o Parijs? Londen, London o Londres? Variedad den nomber geografico...Nacionnan Uni o United Nations; IMF o FMI...? Cual idioma tin preferencia...? * Entre desaroyo liber y formalisacion di idioma: ki rumbo pa tuma? Papiamento manera papia..., o skirbi? * Tocante uso di ‘es’, ‘esnan’, ‘esunnan’...‘Cune’ o ‘cu nan’: * Tocante erornan cu no ta detecta facilmente...Papiamento ta rico na diferente tipo di vocal; a traves di influencia diverso * Algo mas di nos herencia Portugues; un exploracion den nos vocabulario. Nota: si bo ta desea pa nos trata un tema specifico atrobe, o mas amplio, laga nos sa via reaccion riba Facebook, o un mail na bondia.aruba@gmail.com --------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Educacion Profesional Intermedio''' (EPI) ta enseñansa riba nivel MBO (''Middelbaar Beroepsonderwijs'') na [[Aruba]]. E ta encera ... Colegio EPI ta e unico instituto di enseñansa riba nivel MBO na Aruba., situa den Venusstraat 3 na Oranjestad?? == Colegio EPI == A funda Colegio EPI riba prome di augustus 1997. Ta ofrece educacion na nivel 3, 4 y 5 consistiendo di e unidadnan; Salubridad & Servicio, Economia, Hospitalidad y Turismo y Ciencia & Tecnologia.<ref>[https://24ora.com/na-colegio-epi-partido-futuro-a-gana-eleccion-cu-nuebe-asiento/ Na Colegio EPI partido FUTURO a gana eleccion cu nuebe asiento], 24ora.com (2 di december 2024 </ref> Na aña 2022 Colegio EPI a introduci ocho estudio nobo. Na tur por scoge entre 13 diferente estudio, manera: Allround medewerker Information Technology Systems and Devices, Expert Information Technology Systems and Devices, Elektrotechniek, Allround Assistant Business Services, Business Administration & Control Specialist, Certified Cook, Associate of Applied Science in Culinary Arts, Zelfstanding Medewerker Travel & Hospitality, Leidinggevende Travel & Hospitality, Associate Of Science Degree in Hotel and Restaurant Management, Verpleegkundige, Verzorgende y Social Pedagogische Medewerker. Colegio EPI ta conta cu mas di 2000 studiante y mas cu 74% di nan ta logra termina nan estudio cu exito. [[:Category:Enseñansa]] [[:Category:Aruba|Enseñansa]] ---------------------------- == Arte di Palabra == '''Arte di Palabra''' ta un competensia literario ku partisipashon di hoben di Aruba, Boneiru i Korsou. (zie nl.wiki) Meta di e evento ta pa promove amor pa cultura di idioma Papiamento y aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y e desaroyo di dominio di idioma. == Historia == E evento di Arte di Palabra ta existi for di aña 2000 i a cuminsa na Korsou. Ange Jessurun, consulente di Papiamento e tempo ey, a krea e evento pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y [[haiku]]. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. == Publikashon == *Pòtpurí Arte di Palabra 2009, kolekshon di e miho obranan propio 2000-2008 *Pòtpurí Arte di Palabra 2014, bundel van de beste eigen werken 2009-2013 *Pòtpurí Arte di Palabra 2019, bundel van de beste eigen werken 2014-2018<ref>{{citeer boek|url=https://data.swpportal.com/upload/books/files/pdf.php?hash=f612ef13d53ec151f70f21767b8546f4&filename=potpuri-arte-di-palabra-2019_inkijkexemplaar.pdf|taal=pap|werk=Arte di Palabra|titel=Pòtpurí Arte di Palabra 2019|datum=|bezochtdatum=10 september 2019}}</ref> nl.wiki:Arte di Palabra ta un kompetensia den Papiamentu pa hóbennan den enseñansa sekundario na Aruba, Bonaire i Kòrsou. Nacemento For di aña skolar 1998-1999 "Papiaments" a bira un asignatura obligatorio den enseñansa sekundario na Kòrsou. E dato aki a duna e impulso pa e inicio di Arte di Palabra, cu na aña 2000 a tuma luga pa prome biaha na Curaçao. For di aña 2006 ta organisá kareda na Bonaire i for di aña 2009 tambe na Aruba. Arte di Palabra ta tuma lugá tur aña i su meta ta pa desaroyá talento literario hóben i literatura pa mucha papiamentu dor di recitashon di poema i konta storia. E kompetensia tin tres kategoria di presentashon: poesia, haiku i relato kòrtiku. Kada kategoria ta dividi den dos grupo: klasnan di skol 1-2 i klasnan di skol 3-6. Den klasnan 1 i 2 ta trata di poemas i storianan eksistente i den klasnan mas haltu ta trata di obranan original (propio). E evaluashon ta distinguí entre trabou propio i trabou eksistente. E finalistanan for di e rondonan di klasifikashon na Aruba, Bonaire i Kòrsou lo kompetí ku otro den e ronde final.[1] 1] E final di Arte di Palabra ta pasa pa tur isla i ta dirigí dor di e Stichting Arte di Palabra ku sosten di Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch gebied. E final ta generalmente konektá ku e entrega di e premionan di Tapushi Literario na honor di e ikonanan kultural na Aruba, Bonaire i Kòrsou. {{Appendix}} NOTES DIA 29 di juli 2021 a tuma lugar na Aruba, na Cas di Cultura, final di e competencia literario Arte di Palabra, cu participacion di hoben di Aruba, Boneiro y Corsou.<ref>https://www.awemainta.com/newspapers/AM210810/offline/download.pdf Arte di Palabra un celebracion na, di y pa Papiamento di kita sombre], Awemainta, 10 ougustus 2021. Rekupera ougustus 2021</ref> Fundacion Lanta Papiamento (FLP) tabata presente y a keda encanta, un biaha mas. Tabata un fiesta di berdad cu a pone enfoke riba Papiamento su rikesa y bunitesa cultural y riba e creatividad y dominio di idioma Papiamento di nos hobennan. E anochi tabata cuadra exactamente cu e meta di e evento cultural aki: Promove amor pa cultura di nos idioma Papiamento. Enrikece nos idioma cu creatividad di nos hubentud. Den sala tabata reina un entusiasmo y alegria y e hobennan a mustra aprecio pa cada un di e participantenan. Tur participante tabata haya un ovacion cu hasta pitamento cu ‘vuvuzela’. UNION t’e palabra cu ta caracterisa e evento aki, union cultural y social entre Aruba, Corsou y Boneiro. Arte di Palabra den tur sentido di palabra ta un celebracion di Papiamento, e idioma unificado di e islanan aki. Masha pabien n’e hobennan participante, na nan docentenan y n’e organisadornan! ===Historia cortico=== Arte di Palabra ta existi for di aña 2000. Señora Ange Jessurun kende tabata consulente di Papiamento e tempo ey, a cuminsa cu e evento aki na Corsou, pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y haiku. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch Gebied ta yuda den financiamento di biahe y estadia. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. Y importante pa menciona, t’e publicacionnan cu Arte di Palabra a produci caba: Pòtpurí Arte di Palabra 2009, cu e mihor obranan di 2000-2008: Pòtpurí Arte di Palabra 2014, cu e mihor obranan di 2009-2013: Pòtpurí Arte di Palabra 2019, cu e miho obranan di 2014-2018. Por bisa cu e coleccionnan aki ta bon material literario pa cualkier lesado y bon material cu por uza den scol. {{Appendix}} Arte di Palabra ta aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y ta masha importante den desaroyo di dominio di idioma. ---------------- '''Modern Hebrew''' ({{lang-he|עברית חדשה}}, ''ʿivrít ḥadašá[h]'', {{IPA-he|ivˈʁit χadaˈʃa|}}, ''[[Literal translation|lit]].'' "Modern Hebrew" or "New Hebrew"), also known as '''Israeli Hebrew''' and generally referred to by speakers simply as '''Hebrew''' ({{lang|he|עברית|}} {{transliteration|he|Ivrit}}), is the form of the [[Hebrew language]] that was [[Revival of the Hebrew language|revived as a spoken language]] in the late 19th and 20th centuries, and the standard form of Hebrew spoken today. It is the official language of the [[State of Israel]]. Among [[Canaanite languages]], Modern Hebrew is the only one spoken today.<ref>{{cite book |author1=Huehnergard, John |url=https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |title=The Semitic Languages |author2=Pat-El, Na'ama |publisher=Routledge |year=2019 |isbn=9780429655388 |page=571 |access-date=2021-02-18 |archive-date=2023-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230701134731/https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |url-status=live }}</ref> ----------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Flag of the Governor of Curaçao.svg|thumb|300px|Bandera di Gobernador di Kòrsou]] '''Gobernador di Korsou''' ta e representante di e monarka [[Hulanda|hulandes]] (hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]]) na [[Kòrsou]]. A instituí e posishon dia [[10 di òktober]] [[2010]] ku Korsou su status komo pais outónomo denter di [[Reino Hulandes]]. Riba nominashon di e mandatario hulandes pa relashonnan di Reino, e monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un término di seis aña; esaki por wòrdu prolonga te maximalmente 12 aña. E gobernador ta dispone di un sekretariado, e gabinete di gobernador, i ta wòrdu asesorá pa e Konseho di Konsulta, konsistiendo di minimo sinku miembro, apuntá pa e gobernador. E '''Gobernador di Aruba''' ta e representante di e hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]] na [[Aruba]]; esaki ta conforme stipulacion den [[Constitucion di Aruba]] (''Staatsregeling van Aruba'').<ref>Articulo II.1 Staatsregeling van Aruba (AB 1987 nr. GT 1)</ref> E posicion a keda institui desde prome di januari 1986 ora Aruba a haya su status como [[Status aparte di Aruba|pais autonomo dentro di Reino Hulandes]]. E monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un termino di seis aña; esaki por wordo prolonga te maximalmente 12 aña. == Facultadnan di gobernador == Facultadnan di e Gobernador di Aruba ta subdividi den e facultadnan asigna na su persona mediante [[ley]] como organo di e Reino y como organo di e pais Aruba. De gouverneur heeft twee taken: hij vertegenwoordigt en verdedigt de algemene belangen van het Rijk en is hoofd van de regering van Curaçao. Hij is tevens vertegenwoordiger op Curaçao van het staatshoofd van het Koninkrijk. Als hoofd van de landsregering is de gouverneur onschendbaar.<ref>Bij ambtsmisdrijven moet hij echter terechtstaan bij de [[Hoge Raad der Nederlanden]]. Bij overige misdrijven kan per Koninklijk Bevel of door de Tweede Kamer vervolging worden bevolen bij de bevoegde rechter in Den Haag.</ref> De gouverneur oefent de uitvoerende macht uit met als verantwoordelijken de ministers, die verantwoording moeten afleggen aan de [[Staten van Curaçao]]. De gouverneur heeft geen politieke verantwoordelijkheden en maakt geen onderdeel uit van het kabinet. Tijdens de formatie speelt de gouverneur een rol bij het aanwijzen van de formateur. In 2012 leidde dit tot onrust, toen gouverneur Goedgedrag tegen de zin van de zittende (demissionaire) ministers, maar op verzoek van de meerderheid van de Staten, een formateur aanwees om een waarnemend kabinet te vormen. De gouverneur wordt door het staatshoofd aangewezen voor een periode van zes jaar op voordracht van de bewindspersoon voor koninkrijksrelaties van het Koninkrijk (en tegelijk van het land Nederland). Deze periode kan worden verlengd tot maximaal één termijn. De gouverneur wordt bijgestaan door zijn secretariaat, het kabinet van de gouverneur, en wordt geadviseerd door de Raad van Advies, bestaande uit ten minste 5 leden, aangewezen door de gouverneur. == Lista == Op 10 oktober 2010 werd Curaçao een land binnen het [[Koninkrijk der Nederlanden]]. Voor deze datum vertegenwoordigde de [[Lijst van gouverneurs van de Nederlandse Antillen (1954-2010)|gouverneur van de Nederlandse Antillen]] onder meer Curaçao. E promé gobernador di Kòrsou tabata [[Frits Goedgedrag]], kende tambe tabata e último [[gobernador di Antia Hulandes (1954-2010)|gobernador di Antia Hulandes]] prome ku esaki a wordu disolbi dia [[10 di òktober]] [[2010]].<ref>RNW.nl - [https://web.archive.org/web/20110120003916/http://www.rnw.nl/caribiana/article/gouverneurs-voor-curacao-en-sint-maarten Gouverneurs voor Curaçao en Sint Maarten]</ref> {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !! Nòmber !! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | | 2010 - 2012 | [[Frits Goedgedrag]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2012 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | (interino) |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Lucille George-Wout-crop.jpg|95px]] | 2013 - presente | [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> | 4 di novèmber 2013 |} {| class="wikitable" ! Van ! Tot ! Nomber ! Bijzonderheden |- | 10 oktober 2010 || novèmber 2012 || [[Frits Goedgedrag]] || |- | november 2012 || novèmber 2013 || [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] || interino |- | november 2013 || presente || [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> || |} == Lista di gobernador interino == Bij koninklijk besluit kunnen een of meerdere waarnemend gouverneurs worden benoemd die de gouverneur vervangen bij ziekte of afwezigheid of hem vervangen na zijn ontslag of overlijden. {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !![[Gobernador interino]]!! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2010 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | | 2013 - 2019 | [[Nolda Römer-Kenepa]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Michèle Russel-Capriles.jpg|95px]] | 2019 - presente | [[Michèle Russel-Capriles]] | 1 di yüni 2019 |} * 10 oktober 2010 - [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] * 1 juni 2013 - [[Nolda Römer-Kenepa]] * 1 juni 2019 - [[Michèle Russel-Capriles]]<ref>{{cite news|url=https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|werk=Curaçao.nu|titel=RMR benoemt Russel-Capriles tot waarnemend gouverneur van Curaçao|datum=17 mei 2019|bezochtdatum=8 juni 2019|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190608092330/https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|archiefdatum=2019-06-08}}</ref> {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] [[:Category:Organonan Gubernamental]] --------- {{Databox}} ==Idiomanan na Aruba == Aruba ta un sociedad sumamente multilingual caminda mayoria di e habitantenan ta domina mas cu un idioma. Hopi [[Arubiano]] ta capas di combersa den por lo menos tres di e siguiente idiomanan: Papiamento, Hulandes, [[Ingles]] y [[Spaño]] y ta cambia comodamente entre dos of mas di e idiomanan aki den bida diario, haciendo e isla un di e teritorionan linguisticamente mas diverso den Caribe. E [[pais insular]] tin dos [[idioma ofisial|idioma oficial]], cu ta [[Papiamentu|Papiamento]] y [[Hulandes]]. E sistema di enseñansa local ta rekerí pa studiantenan siña Ingles y Spaño desde scol basico. Otro idiomanan, manera [[Portugues]], [[Chines mandarin|Chines]], [[Idioma Krioyo Haitiano|Crioyo Haitiano]] y hopi otro, tambe ta wordo papia den comunidadnan minoritario riba e isla. Segun estimacion na 2010 e gruponan etnico mas grandi tabata: Hulandes 78.7%, [[Colombia]]no 6.6%, [[Venezuela|Venezolano]] 5.5%, [[Republika Dominikano|Dominicano]] 2.8% y [[Haiti]]ano 1.3%.<ref name=":0">{{en}}{{Citeer web |titel=Aruba |datum=2025-03-25 |werk=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |bezochtdatum=2025-07-28 |uitgever=Central Intelligence Agency}}</ref>, Tur e cuater idioma, Papiamento, Hulandes, Ingles y Spaño, cu ta wordo uza como idioma principal of idioma primario bou di e poblacion Arubano a mira cambio den e periodo di 1980 te 2010 (idioma principal ta expresa den tabel como % di e total).<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref>: {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! Idioma principal!! 1980<br>% || 1990<br>% || 2000<br>%!! 2010<br>% || Trend |- | [[Papiamentu|Papiamento]] || &nbsp;&nbsp;80.1 || &nbsp;76.6 || &nbsp;&nbsp;69.4 || &nbsp;&nbsp;68.3 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- | [[Spaño]] || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;7.4 || &nbsp;&nbsp;13.2 || &nbsp;&nbsp;13.5 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{increase}} |- | [[Hulandes]]|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;5.0 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;5.4 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.0 ||&nbsp;&nbsp;{{steady}} |- | [[Ingles]] || &nbsp;&nbsp;10.6 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.9 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.1|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7.0 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- |} == Idiomanan oficial == === Papiamento === {{wak articulo|Articulo principal: [[Papiamento na Aruba]]}} Segun Gobierno di Aruba, e [[lenga materno|idioma materno]] y idioma primario di casi tur Arubiano ta Papiamento,<ref>{{en}}{{Cite web |title=Language |url=http://www.aruba.com/ExploreAruba/Culture/language.aspx |url-status= |archive-url=https://web.archive.org/web/20110809190231/http://www.aruba.com/explorearuba/culture/language.aspx |archive-date=2011-08-09 |access-date= |website=aruba.com}}</ref> un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu su raiz te na [[siglo 16|siglo diesseis]]. Sinembargo, Papiamento no tabata papia extensamente na Aruba te den siglo 18 y 19, ora cu e idioma a bira mas presente den material riba e isla, particularmente den e bukinan di scol Catolico Romano. Papiamento ta un idioma mescla cu ta combina elementonan for di [[Portugues]], Spaño, Hulandes y tambe algun rasgo di idiomanan Africano y Arawak.<ref name=":0"/> Su evolucion a tuma luga na Corsou durante siglo 16 ora cu e Africanonan sclabisa y e sclabisanan Spaño a desaroya un medio comun pa por comunica entre nan mes. Desde mei 2003, Papiamento ta e di dos idioma oficial riba Aruba, hunto cu Hulandes<ref>[https://www.gobierno.aw/1311-kunst-wetenschappen-en-taal Landsverordening officiële talen], Gobierno di Aruba</ref>, y e ta ser considera como un marcador esencial di identidad nacional. Den area di enseñansa, Papiamento no tabata ricibi masha atencion na Aruba te na 1995. E idioma a wordo inclui oficialmente den e curiculo escolar na 1998 y 1999. Desde e tempo ey, e isla a brasa su idioma nativo. Awendia, bijbel, diccionario y cuentanan di hada skirbi den e idioma ta facilmente disponibel riba e isla. === Hulandes === Pa decadanan Hulandes ta un di e idiomanan oficial di e isla ya cu e isla ta un parti contituyente di [[Reino Hulandes]]. Apesar di su status oficial, e ta incomun como un prome idioma papia. Un estudio di Croes (2015) entre estudiantenan a revela cu, apesar di e uzo amplio di Hulandes como idioma di instruccion, e idioma practicamente no tin funcion comunicativo pafor di les.<ref name=":1">{{citeer web|url=https://studenttheses.uu.nl/bitstream/handle/20.500.12932/42633/The%2520Current%2520Context%2520of%2520the%2520Language%2520of%2520Instruction%2520in%2520Aruban%2520Education%2520-%2520Master%2520Thesis%2520-%2520Kristi%2520Lo-Fo-Sang.pdf?sequence=1|titel= The Current Context of the Language of Instruction in Aruban Education Towards a more inclusive Multilingual Education|auteur=Kristi Lo-Fo-Sang|datum=2022|uitgever=Universidad Utrecht}}</ref> Banda di enseñansa, e uzo di Hulandes ta principalmente den asuntonan huridico y di gobernacion.<ref>{{Cite web |title=About Us |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |access-date=2014-05-20 |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |archive-date=2014-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean}}</ref> == Otro idiomanan comun == === Ingles === Aruba a reconoce Ingles como un idioma internacional, y a exigi pa muchanan siña Ingles for di klas 4 di scol basico. Uzo di Ingles riba e isla ta data for di cuminsamento di [[siglo 19|siglo diesnuebe]], tempo cu e Inglesnan a ocupa [[Kòrsou|Corsou]], Aruba y [[Boneiru|Boneiro]]. Ora cu e gobernacion Hulandes riba e islanan a reanudá na [[1815]], autoridadnan a tuma nota di e uzo ya generalisa di e idioma.<ref name="Putte">{{Cite book |last=Van Putte |first=Florimon |title=Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd |publisher=de Walburg Pers |year=1999 |location=Zutphen |language=nl}}</ref> Fin di añanan 1920 y inicio di añanan 1930 un cantidad grandi di hende cu ta papia Ingles, for di particularmente [[Karibe anglofóniko|Caribe anglofonico]], a wordo treci na e isla durante e añanan di boom di petroli. Hopi di e inmigrantenan aki tabata biba den e area di [[San Nicolas]], caminda [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] tambe tabata situa. Te cu awe, hopi di nan descendiente a keda cu Ingles Crioyo como nan prome idioma.<ref name=":1"/> Aunke Ingles no ta e [[lingua franca]] riba e isla, el a bira un idioma hopi popular bou di e hubentud. Ademas, Ingles ta un di e idiomanan mas importante den economia di Aruba. Un di e sectornan economico principal ta [[turismo]], mientras un cantidad significante di turista ta procedente di Merca y Canada.<ref name=":1"/> Mas recientemente, tin un aumento den uzo di idioma Ingles den enseñansa superior, por ehempel na [[Universidad di Aruba]]. === Spaño === {{wak articulo|Articulo principal: [[Idioma Spaño na Aruba]]}} Prome cu gobernacion Hulandes, Aruba tabata un colonia Spaño di 1499 te 1636. Spaño a bira un idioma importante riba e isla den [[siglo 18|siglo diesocho]] debi na cercania y lasonan economico estrecho cu colonianan Spaño den cercania den loke awor ta [[Venezuela]] y [[Colombia]],<ref name="Putte" /> Door di e localisacion geografico aki di Aruba, awendia hopi Arubiano y inmigrante tambe ta domina Spaño; 85% di e poblacion ta papia Spaño como di dos idioma.<ref name=":0"/> Studiantenan Arubiano ta cuminsa siña e idioma for di klas 5 di scol basico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1291007560|titulo=Languages on Aruba}} {{References}} }} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Idioma]] ----------------------------------------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Hilda de Windt-Ayoubi''' ( ) ta un lingwista, traduktor, outor, poeta, kolumnista i papiamentista di [[Kòrsou]]. lingwista, poeta, pintor i traduktor di The Prophet di Kahlil Gibra == Bida == Hilda Ayoubi a nase i lanta na Kòrsou. Famia di 5 yu muhe di mayornan di Libano. Hilde de Windt-Ayoubi a studia idiomanan ingles i spañó, tambe literatura. Na 2014 a sali e buki 'E Profeta', un tradukshon ku el a hasi di e buki ingles 'The Prophet', obra maestral di e eskritor Kahlil Gibran. Pa esaki el a risibí na 2014 un distinshon di 'The George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair' na e universidat di Maryland. Hilda a skirbi su promé poemanan na 1972, tempu ku e tabata studiante na Nijmegen, Hulanda. Despues e no tabata aktivo mas. Na desèmber 2007 el a kuminsá skirbi atrobe, pero tabata te na 2009, inspirá pa su kolega Robbie Griffith (†), ku el a bolbe kuminsá skirbi i publiká. Su poemanan na ingles, hulandes, spañó i papiamentu ta sali regularmente durante e último dékada den e korant Amigoe. She was born and raised in Curaçao. She was a secondary school teacher and a lecturer at the University in Curacao. Her works include Gedicht (2018) and Geef me je Taal (2019); for her Papiamento translation of Kahlil Gibran’s The Prophet (2014), she was awarded the Kahlil Gibran Chair at the University of Maryland. In 2019 she received UNESCO’s Certificate of Merit for her work on Papiamento.<ref>https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/translingualism-translation-and-caribbean-poetry/ Translingualism, Translation and Caribbean Poetry], Werkgroep Caraibische Letteren (2022)</ref> She writes in Dutch, French, English, Papiamento and Spanish. == Bibliografia == * ''La dislocación de los elementos oracionales y la elipsis en los refranes de La Celestina'' (2011, UoC) * ''Gedicht'' (2018?, kolekshon di poesia) * ''Geef me je taal. Dat ik je beter versta / Duna mi bo idioma. Pa mi por komprondé bo miho'' (2019) * ''Translingualism, Translation and Caribbean Poetry'' (2022, kolekshon di poesia multilingual huntu cu Piet Muysken) Hilda De Windt – Ayoubi, schrijfster, dichteres, columniste, kunstenares en hispaniste uit Curaçao. Ze is bekend vanwege o.a. haar vertaling in haar moedertaal Papiaments van het bekende boek The Prophet van Kahlil Gibran, CDL University Press, verschillende vertalingen van gedichten en haar jarenlange publicaties van gedichten in vier talen in de krant Amigoe op Curaçao. Ze presenteerde op deze middag ook haar Papiamentse vertaling van The Prophet die dit jaar wereldwijd haar 100-jarig bestaan viert en al in 105 talen, waaronder ook het Hindi, is vertaald.<ref>Henk Moeniralam,[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/papiaments-gedicht-moedertaal-van-hilda-de-windt-ayoubi-ook-in-sarnami-vertaald/ Papiaments gedicht ‘Moedertaal’ van Hilda de Windt-Ayoubi ook in Sarnámi vertaald], Werkgroep Caraibische Letteren (2023)</ref> I studied at the Catholic University in Nijmegen, nowadays named Radboud University. I also studied at UoC in Curacao, Dutch Antilles. I have a Master degree in Education with major in the Spanish Language and a Bachelor degree in Public Relations. Further on, I have a minor degree (LO) in English. I have been teaching the Spanish Language and Literature for more than 30 years at a secondary school and also have been teaching Didactics, Analysis of Methods, Spanish Grammar and Oral and Written Communication for more than eight year at University of Curacao. I translated "The Prophet" (by Kahlil Gibran) into the Papiamentu language. This translation was published by the Maryland University Press. For this translation I was granted an award by the George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair for Values and Peace, May, 2014. Further on, I attended an art Academy for four years. As part of a group exhibition I exhibited four times several of my paintings. I write poetry in six languages, Papiamento, Dutch, English, Spanish, Italian, and French. Recently my first poetry book illustrated with twenty of my paintings was published by LM Publishers in the Netherlands. I Master different languages, for example, Dutch, Spanish, English, Papiamentu. Currently, I am also studying different other languages, like Italian, Quechua. I am very interested in promoting and conserving Native Languages. Therefore, my poetry often focuses on native languages. In 2019, my second poetry book that focuses on language will be published. I belief that it is of utmost importance to focus more on Literature (specifically on creative writing) and Art in the education at school.<ref>[https://independent.academia.edu/HildadeWindtAyoubi Hilda de Windt Ayoubi]</ref> {{Appendix}} -------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Sidney M. Joubert''' (☆ [[1939]] na [[Kòrsou]]) ta un dosente, lingwista i papiamentista di [[Kòrsou]]. Na 2023 el a risibí e titulo di ''doctor honoris causa'' di [[University of Curaçao]] pa su kontribushon na [[idioma]] [[papiamentu]]. == Bida == == Bibliografia == * Dikshonario di verso Papiamento-Hulandes NOTES Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC March 20, 2023 REDAKSHON.<ref>[https://kikotapasando.com/2023/03/20/eredoctoraat-voor-sidney-joubert-bij-de-uoc-sidney-joubert-doctor-honoris-causa-bij-de-uoc/ Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC / Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC], Willemstad, 18 maart 2023</ref> Op 16 maart jl. werd tijdens een plechtige openbare zitting van het College van Decanen van de Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (UoC), aan de heer Sidney. M. Joubert, het eredoctoraat verleend. In een volle Aula opende de Rector Magnificus, dr. Francis de Lanoy, deze plechtige zitting, waarbij hij alle aanwezigen in de zaal welkom heette, in het bijzonder de heer Joubert en de twee paranimfen, mevrouw Lucille Berry-Haseth en de heer Edward John Joubert, die hem flankeerden tijdens deze plechtigheid. De decaan van de Algemene Faculteit, drs. Adriënne Fernandes, nam vervolgens het woord, en ging kort in op de redenen die voor de Algemene Faculteit aanleiding waren om de heer Sidney Milton Joubert voor te dragen als kandidaat voor het eredoctoraat. Zij gaf aan dat de heer Joubert over een tijdsbestek van vijftig jaar, zich bijzonder verdienstelijk heeft gemaakt voor de gemeenschap, op het gebied van taalkunde van het Papiamentu. Bovendien wees zij erop dat de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan is. Het eredoctoraat, zo vervolgde zij, wordt als welverdiend eerbetoon aan deze kandidaat verleend voor zijn zeer uitzonderlijke prestaties in het kader van culturele en academisch gerelateerde verdiensten. De heer Joubert, met zijn talrijke merites is van bijzondere betekenis voor de Algemene Faculteit, die taal, literatuur en cultuur centraal stelt, de lerarenopleiding Papiamentu aanbiedt en een leerstoel heeft gerelateerd aan het bestuderen en verwerven van Papiamentu. Het is dan ook niet verwonderlijk dat vanuit deze faculteit de rol van het Papiamentu als algemene omgangstaal in de Curaçaose samenleving, met deze erebenoeming, bekrachtigd en versterkt wordt. Vervolgens nam de Rector Magnificus het woord, die na verwijzing naar de mogelijkheid die de Landverordening Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (LuoC) biedt (art. 37 lid 2), de heer Sidney M. Joubert en zijn twee paranimfen naar voren riep om hen ten overstaan van het College van Decanen de bul te overhandigen. Prof. dr. Ronald Severing, verbonden aan de Algemene Faculteit, en promotor van Sidney Joubert bij deze plechtigheid, sprak bij de laudatio, lovende woorden uit, verluchtigd met een powerpoint, met afbeeldingen van werken van de heer Joubert. Hij gaf aan dat de heer Joubert een fervente taaldeskundige en in het bijzonder een verwoede Papiamentist is. Eerder was hij docent Spaanse taal- en letterkunde op de middelbare school en de UNA en tevens beëdigd vertaler en lexicograaf. Hij werd bij de oprichting van het overheidsbureau Sede di Papiamentu (1983) aangesteld om aan een vocabulaire van het Papiamentu te werken. Sindsdien zijn er van zijn hand ten behoeve van het Papiamentu, vocabulaires (1988, 1990) verschenen en verder woordenboeken in druk (1991, 1999, 2007), met supplementen (1997), een taalgids Papiamentu voor toeristen (1994), digitale woordenboeken (2002), online versies (Google Chrome, Microsoft Edge, Mozilla Firefox en Safari) en achtereenvolgende spellingcheckers Papiamentu voor Microsoft Office (2003-2014) Windows 98-8.1 (2001, 2007, 2014). Naast kenner van de taalkunde van het Papiamentu en de autoriteit op het gebied van de gemeenschappelijke Papiamentse woordenschat, is de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan, blijkens de omvangrijke driedelige gezamenlijke uitgave in het Papiamentu, Pa saka kara (1109 pp., 1983); ook verzorgde hij met auteursgroepen tweetalige Nanzi-boeken (2005, 2019). Hij is Papiamentu-connaisseur bij uitstek, getuige de talrijke publicaties van zijn hand en ook samen met lokale en buitenlandse deskundigen. Hij heeft zich bekwaamd en intensief ingezet voor het promoten van de studie, kennis en correct gebruik van het Papiamentu vanaf begin zeventiger jaren tot heden. Hij is ook medeverantwoordelijk voor de meer dan 400 woorden Antilliaans-Nederlands die in het Groene Boekje zijn opgenomen. Gedurende een aantal jaren, zijn de krantenteksten van het Antilliaans Dagblad en de Amigoe verzameld. Uit die verzameling zijn door onder andere de heer Joubert karakteristieke woorden geselecteerd die in het Groene boekje terecht zijn gekomen als: empaná, blenchi, dushi, karkó en snèkbar. Tevens is hij vanaf het begin (1999) tot recentelijk (2018) betrokken geweest bij de samenstelling van het Papiamentu-dictee en ook als jurylid van het jaarlijkse Diktado Nashonal Papiamentu in de aula van de UoC. De eredoctor is reeds meerdere malen eervol onderscheiden en heeft meervoudig eerbewijs mogen ervaren vanuit diverse maatschappelijke en academische instituties. Na de laudatio van zijn promotor kreeg dr. Sidney Joubert het woord van de rector. Hij liet weten dat toen hij van zijn benoeming op de hoogte werd gesteld, verrast was en zeer geëmotioneerd raakte. Hij dankte dan ook allen die betrokken waren vanaf de voordracht tot aan zijn benoeming. Hij vertelde hoe zijn belangstelling voor het Papiamentu begon. Dat gebeurde tijdens de colleges die hij volgde bij drs. Raúl Römer aan de Universiteit van Amsterdam. Raúl Römer onderzocht het Papiaments als toontaal. Joubert gaf voorbeelden als mata (plant) en mata (doden). Er was verschil in toon, hoog laag en laag hoog te horen. Op Curaçao werd Antoine Maduro zijn leermeester, waar hij ook mee samen werkte. Hij werd al snel door de overheid in twee opeenvolgende spellingcommissies voor het Papiamentu benoemd, in de commissie Römer en de commissie Jonis. Bij het Buki di oro, het gouden boekje met de officiële spelling van de overheid (2009), had hij ook zitting in de commissie die het werk voorbereidde. Na dit dankwoord en bijzonderheden over zijn werk, sloot de Rector Magnificus de officiële zitting. In het informele deel dat daarop volgde, spraken beide paranimfen de pas gedoctoreerde promotus toe. Lucille Berry-Haseth wees op haar lange vriendschap met de gepromoveerde en hun samenwerking op het gebied van Papiamentu. De laatste tien jaar hebben zij zich samen met een redactieteam beziggehouden met een verklarend woordenboek Papiamentu. Zij sloot af met een prachtige voordracht van het gedicht Oda na Sidney, dat zij eerder (2018) aan hem opdroeg. Vervolgens wist paranimf Edward John te vertellen dat zijn vader bekend stond als de leraar Spaans van het Peter Stuyvesant College. Hij vond het een eer dat hij de paranimf mocht zijn bij de promotie van zijn vader. Het informele deel werd afgesloten met een voordracht door Gregory Berry, die bij het publiek erg in de smaak viel met humoristische teksten uit de Papiamentu-literatuur van Guillermo Rosario, Pierre Lauffer en Elis Juliana. Het geheel werd afgesloten met een geanimeerde receptie op de patio van de Universiteit van Curaçao. {{Appendix}} ---------------- '''Frank Martinus Arion''', pseudónimo di '''Frank Efraim Martinus''' (n. [[17 di desèmber]] [[1936]] na [[Kòrsou]] - f. [[28 di sèptèmber]] [[2015]]) tabata un eskritor, poeta i lingwista [[Antias Hulandes|antiano]]. E tabata skirbi obranan tantu na idioma [[hulandes]] komo [[Papiamentu]]. Su obra mas famoso ta e novela ''Dubbelspel'' (Changá). E ta konosí tambe pa su investigashon di e orígen di Papiamentu i pa su empeño pa uso di Papiamentu komo idioma di instrukshon. == Biografia == Frank Martinus Arion a nase na 1936 i ta un di tres yu di Minuel Martinus Arion i Marina Jansen di bario di Buena Vista, [[Willemstad]]. Poko despues di su nasementu e famia ta muda pa [[Aruba]], unda su tata a wòrdu empleá pa e refineria [[Lago Oil & Transport Company|Lago]]. Ku kuater aña su mama i un ruman ta fayesé den un aksidente di tráfiko, despues di kual e ku su otro ruman a wòrdu mandá bek Kòrsou i alohá serka varios miembro di famia. Frank Martinus Arion a lanta den bario di [[Otrobanda]]. Fo'i skol básiko su talento pa skirbimentu a keda manifesta; den su último aña na skol básiko e ta gana e Premio Neerlandia pa e mihor ensayo na hulandes. Frank was een heel goede leerling. Hij mocht op de lagere school een aantal klassen overslaan. Durante su tempu na skol e ta kuminsa usa e nòmber Frank Efraim Martinus pa motibu di e laso ku su tata tabatin ku e [[partido polítiko]] [[Partido Nashonal di Pueblo|PNP]]. E no tabata deseá di wòrdu asosiá ku e aktivismo polítiko di su tata; te añanan 50 e ta usa su fam original pa publikashon di su promé obranan. Na kabamentu di skol sekundario na 1955, Arion ta muda pa [[Hulanda]] unda e ta studia idioma i literatura hulandes na [[Universidat di Leiden]]. Durante su temporada na universidat ela lanta e komunidat studiantil "Baranka Antilliana", kual tabata fungi komo refugio pa studiante prosedente di [[Antias Hulandes]], manera e mes. Tambe den e époka aki e tabata skirbi un seri di poema, kualnan a sali publika pa prome bes den e revista "Antilliaanse Cahiers" komo kolekshon titulá ''Stemmen uit Afrika''. ----- Na zijn schooltijd verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal- en letterkunde ging studeren aan de Universiteit Leiden. Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die, net als hijzelf, afkomstig waren uit de Nederlandse Antillen. Ook schreef hij in deze jaren een reeks gedichten, die in 1957 voor het eerst als bundel onder de titel Stemmen uit Afrika werden gepubliceerd in het tijdschrift Antilliaanse Cahiers. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het mede door hem opgerichte tijdschrift Encuentro Antilliano. Ook las hij regelmatig voor in het programma van de Nederlandse buitenlandse radio. Kort voor het einde van zijn studie onderbrak hij deze en keerde voor enige tijd terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij onderzoek deed naar de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiamentu. Hij publiceerde de resultaten van dit onderzoek in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch verder te studeren en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij het Instituut voor Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam.[2] Onder invloed van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel, waarin hij aan de hand van vier mannen die domino spelen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen in die tijd. Via de personages in de roman heeft Arion kritiek op de rebellen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen.[3] De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs. Arion doneerde het prijzengeld van 1000 ƒ aan de strijd tegen het apartheidsbeleid in Zuid-Afrika. In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam, waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin.[4] Vertaald met www.DeepL.com/Translator (gratis versie) de.wiki: Na zijn afstuderen verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal en Nederlandse letterkunde begon te studeren aan de Universiteit van Leiden . Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die net als hij uit de Nederlandse Antillen kwamen . Hij schreef in deze jaren ook een reeks gedichten, die in 1957 als bundel verscheen onder de titel Stemmen uit Afrika in het tijdschrift Antilliaanse Cahierswerden voor het eerst gepubliceerd. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het dagblad Encuentro Antilliano , waarvan hij medeoprichter was . Ook gaf hij regelmatig lezingen in het Nederlands buitenlands radioprogramma . Kort voor het einde van zijn studie brak hij het af en keerde voor een tijdje terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij zich bezighield met de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiaments. De resultaten van dit onderzoek publiceerde hij in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch zijn studie voort te zetten en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij de afdeling Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam . [2] Onder de indruk van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao, begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel , waarin hij aan de hand van het voorbeeld van vier dominospelende mannen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen op die tijd. Via de personages in de roman uit zich Arion kritisch over de opstandelingen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen. [3]De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en CW van der Hoogtprijs . Arion doneerde het prijzengeld van ƒ 1000 om de apartheid in Zuid-Afrika te helpen bestrijden . In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam , waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap van de stad. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin (in het Engels: "Farewell to the Queen"). [4] In 1975 ging Arion naar Zuid-Amerika, waar hij een aanstelling als docent aanvaardde aan een instituut voor de opleiding van leraren in de Nederlandse kolonie Suriname , die net onafhankelijk werd. Hier trouwde hij ook met zijn vrouw Trudi Guda, met wie hij twee kinderen zou verwekken. In 1980, na de machtsovername van Desi Bouterse , verliet het gezin Suriname en keerde terug naar Arion's thuisland Curaçao. Daar werkte hij aan de standaardisatie van het Papiaments en begon hij opnieuw onderzoek te doen naar de oorsprong ervan. Hij was vooral geïnteresseerd in de overeenkomsten tussen het Papiaments en de varianten van het Kaapverdiaans Creools, die worden gesproken op de eilanden voor de westkust van Afrika. Ook voerde hij campagne voor de invoering van het Papiaments als basisschooltaal op Curaçao, waardoor hij soms in conflict kwam met de lokale autoriteiten. In dit kader schonk hij in 1987 de particuliere basisschool Skol Humanistiko Erasmo , waar lessen werden gegeven in Papiaments. [5] Gedurende deze tijd begon Arion meer politiek betrokken te raken, wat culmineerde in de oprichting van zijn eigen partij, de Kambio Radical ("Radical Reversal", kortweg KARA) in 1988. KARA kreeg echter nooit genoeg stemmen om een ​​zetel in het parlement van het eiland te winnen. [6] In 1996 promoveerde Arion aan de Universiteit van Amsterdam. Zijn proefschrift was getiteld De kus van een slaaf. Papiaments West-Afrikaanse connecties en de oorsprong van het Papiaments en andere talen verkend. Hij bracht onder meer de stelling naar voren dat het Papiaments sterker dan voorheen bekend was beïnvloed door de geheime taal Guene, die door de plantageslaven van Curaçao werd gebruikt. Daarnaast heeft het Guene ook andere Caribische talen beïnvloed en zelfs de Engelse en Nederlandse taal. [7] == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doktoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (kontiniendo: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'') * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Mira tambe == * [[Gueni]] {{Commonscat|Frank Martinus Arion}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =191263500|titulo=Frank Martinus Arion}} {{References}} ;Lista di fuente * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3, pág. 405–410. * Wim Rutgers: ''Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba'', Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, pág. 272. * B. Jos de Roo: ''Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958'', Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam (2014), ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. Den: ''A History of Literature in the Caribbean''. Tomo 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia (2001), ISBN 90-272-3448-5, pág. 362. * ''Schrijver Frank Martinus Arion overleden''. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * ''Writer Frank Martinus Arion Passed Away'', Curacaochronicle.com (28 di sèptèmber 2015}}</ref> * ''Frank Martinus Arion geeft lintje terug'', Trouw.nl. (16 di desèmber 2008) }} {{DEFAULTSORT:Arion, Frank Martinus}} [[:Category:Ganador premio Cola Debrot]] [[:Category:Hende]] [[:Category:Kòrsou]] == Referensia == * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 407–408. * Wim Rutgers: Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba. 1. Auflage. Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, S. 272. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 408–409. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 410. * B. Jos de Roo: Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958. Hrsg.: Universiteit van Amsterdam. 1. Auflage. Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam 2014, ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. In: A History of Literature in the Caribbean. Band 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia 2001, ISBN 90-272-3448-5, S. 362. * Schrijver Frank Martinus Arion overleden. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * Frank Martinus Arion geeft lintje terug. In: trouw.nl. 16. Dezember 2008, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). == Weblinks == {{Commonscat}} [[:Category:Korsou]] [[:Category:Eskritor]] [[:Category:Hende]] Kort na de geboorte verhuisde het gezin naar Aruba, waar de vader een baan had aanvaard bij een plaatselijke oliemaatschappij. Toen hij vier jaar oud was, stierven Arions moeder en jongere broer bij een ongeval, waarna Frank en zijn zus werden teruggestuurd naar Curaçao, waar ze onderdak vonden bij verschillende familieleden. Zijn schrijftalent bleek al toen hij op de lagere school zat; in het laatste jaar van de basisschool won hij de Neerlandiaprijs voor het beste essay in het Nederlands. Tijdens zijn schooltijd begon hij de naam Frank Efraim Martinus voor zichzelf te gebruiken. De achtergrond was de politieke betrokkenheid van zijn vader bij de Nationale VolkspartijCuraçao, waardoor de naam "Arion" bekend werd bij veel bewoners van het eiland. Frank wilde echter niet geassocieerd worden met het politieke activisme van zijn vader; pas in de jaren vijftig gebruikte hij zijn oorspronkelijke achternaam weer voor de publicatie van zijn eerste werken. [1] '''Frank Martinus Arion''', seudónimo de '''Frank Efraim Martinus''' ([[Curazao]], [[17 de diciembre]] de [[1936]]-[[28 de septiembre]] de [[2015]])<ref name=fallece>{{cita noticia|título=Writer Frank Martinus Arion Passed Away|url=http://curacaochronicle.com/local/writer-frank-martinus-arion-passed-away/|fechaacceso=29 de septiembre de 2015|obra=curacao chronicle|fecha=28 de septiembre de 2015|idioma=inglés}}</ref> fue un escritor antillano. En 1955 se trasladó a los [[Países Bajos]] para estudiar letras neerlandesas en la Universidad de Leiden. En 1981 volvió a instalarse en su ciudad natal, tras residir unos años en [[Paramaribo]] ([[Surinam]]). Fue un fuerte promotor del [[papiamento]]. Hij werkte in Nederland , Suriname en de Nederlandse Antillen en schreef in het Nederlands en Papiaments . De roman Dubbelspel (nl) (1973) is zijn eerste boek en zijn grootste publiekssucces. == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' (Changa)<ref>[http://www.diegopuls.com.ar/index.php?option=com_content&task=view&id=112&Itemid=39&lang=es Doble juego, fragmento traducido al español (inédito)]; visitado el 21 de febrero de 2012</ref> *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doctoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (contiene: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'' * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Referencias== {{listaref}} == Link eksterno == *{{Enlace roto|1=[http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 página web sobre Arion del Fondo de las Letras Neerlandesas (en inglés)] |2=http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 |bot=InternetArchiveBot }} ------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Abraham Daniel Jesurun''' (n. [[20 di aprel]] 1839 na [[Korsou]] - f. [[20 di mart]] [[1918]] na [[Korsou]]) tabata un ....... [[Kòrsou]]. == Biografia == Jesurun a nase na aña 1939 na Willemstad. * Kasa ku Rachel David Capriles na 1880. * Na 1905 elegi Presidente di KVK Korsou. van 1884 tot 1919 In het grote boek over de History of the Jews of the Netherlands Antilles (1970) wordt Abraham Daniel Jesurun (1839-1918) ‘Curaçao’s then most cultured man’ genoemd, die verschillende talen in woord en geschrift beheerste. Hij wordt bijvoorbeeld een ‘specialist in Papiamento’ genoemd (Emmanuel & Emmanuel 1970, 1: 411, 454). Jesurun blijkt een belangrijk man geweest te zijn op Curaçao. Zo was hij secretaris-directeur van de Aruba Phosphaat Maatschappij, vele jaren voorzitter van de Kamer van Koophandel en Nijverheid en directeur van de Curaçaosche Bank. Ook is hij lid van de Koloniale Raad geweest en bestuurslid van het Geschied-, Taal-, Land- en Volkenkundig Genootschap te Willemstad. Voor al die activiteiten is hij onderscheiden: hij werd eerst ridder in de orde van OranjeNassau (1908), later officier (1913). In de serie ‘beroemde personen’ werd er in 1998 een postzegel met zijn beeltenis erop uitgebracht. <ref> ''Jan Noordergraaf'', [https://www.ivdnt.org/images/stories/onderzoek_en_onderwijs/publicaties/trefwoord/Papiaments_def.pdf Lexicografie op Curacao: Abraham Jesurun en zijn woordenlijst van het Papiaments (1898)]</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=it|oldid =129014577|titulo=Emilio Teza}} {{References}} }} [[:Category:Linguistica]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62275387|titulo=Dialect}} {{References}} }} [[:Category:Idioma]] ------- {{Variante|a}} [{Databox}} '''Pidgin''' ta e idioma ---------------- {{Databox}} E '''álfabèt latin''' ta un [[álfabèt|skritura alfabétiko]] foi kual den kurso di [[siglo]]nan a desaroyá un kantidat di álfabèt pa uso den kasi tur idioma skirbi den hemisferio oksidental, prinsipalmente na Nort i Sur Amerika, kasi henter [[Oropa]], Afrika supsahara i un kantidat di pais asiatiko na Oustralasia i Asia Sentral. E skritura latin tin e kantidat di usuario mas grandi na mundu. E skritura latin e ta forma e base di e [[Alfabèt Fonétiko Internashonal]] (IPA), i e 26 lèter mas komun ta e lèternan di e [[ISO basic Latin alphabet]]. E ta un álfabèt bikamaral di trinta lèter, kreá fin di siglo nuebe den imperio búlgaro (e aktual [[Nort Macedonia]]), pa e disípulonan di pader Cyrille òf posiblemente Clément d'Ohrid (e promé obispo di e iglesia ortodokso di [[Bulgaria]]) i ta basá riba e álfabèt [[Gresia|griego]] i glagolítiko. Ainda na komienso di siglo 21 ta usa e [[álfabèt siríliko]] den un kantidat di [[idioma slaviko]], entre otro búlgaro, masedoniano, [[idioma montenegrino|montenegrino]], servio, ukraniano, ruso i bieloruso. Bou influensia [[Rusia|ruso]] e ta komun tambe den hopi idioma ku no ta idioma slaviko manera [[kazachs]], [[idioma kirguis|kirguis]], [[tatar]] (idioma [[Turkia|turko]]), [[tajikistano]], [[idioma mongoles|mongoles]] inkluso hopi otro idioma chikitu. Te [[1859]] e tabata e skritura di e [[idioma rumano]] i den e antiguo [[Moldavia]] tabata skirbi e [[idioma moldaviano]] (un [[dialecto|dialekto]] rumano) ku un álfabèt siríliko. * Het Latijns schrift[1] is een alfabetisch schrift waarvoor in de loop der eeuwen een aantal alfabetten zijn ontwikkeld voor gebruik in vrijwel alle westerse geschreven talen, voornamelijk Noord- en Zuid-Amerika, bijna heel Europa, Sub-Saharaans Afrika en een aantal Aziatische landen in vooral Australazië en Centraal-Azië. Het Latijns schrift heeft het grootste aantal gebruikers ter wereld.[2] * '''Latin script''', also known as '''Roman script''', is a set of graphic signs ([[Writing system#General properties|script]]) based on the letters of the [[classical Latin alphabet]]. This is derived from {{cns|a form of the [[Cumae alphabet|Cumaean Greek]] version of|date=September 2021}} the [[Greek alphabet]] used by the [[Etruscan civilization|Etruscans]]. Several [[Latin-script alphabet]]s exist, which differ in graphemes, collation and phonetic values from the [[classical Latin alphabet]]. The Latin script is the basis of the [[International Phonetic Alphabet]], and the 26 most widespread letters are the letters contained in the [[ISO basic Latin alphabet]]. Latin script is the basis for the largest number of alphabets of any [[writing system]]{{sfn|Haarmann|2004|p=96}} and is the [[List of writing systems by adoption|most widely adopted]] writing system in the world (commonly used by about 70 percent of the world's population). Latin script is used as the standard method of writing in most Western, Central, as well as in some Eastern European languages, as well as in many languages in other parts of the world. ----------------- h4wr18ma0w80c5x9yuajbom0n79hmuz 203143 203142 2026-09-05T09:23:55Z Caribiana 8320 /* Karakterístika */ 203143 wikitext text/x-wiki * [https://www.ea.aw/pages/wp-content/uploads/2019/09/Literatura-na-papiamento-havo.pdf Literatura na papiamento] nieuw: [[diptongo]] - [[triptongo]] - [[gramatika]] - [[frase]] - [[silaba]] - [[semántika]] - [[suheto]] - [[supstantivo]] - [[athetivo]] - [[verbo]] - [[vocal]] - [[consonante]] - [[sufiho]] - [[atverbio]] - [[koma]] - [[pronòmber]] - [[singular]] - [[plural]] ------------------------- {{Databox}} '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa [[papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no ta konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta e yamá "lenga di p", den kua e [[vocal|vokal]] di kada [[silaba|sílaba]] ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. Por ehèmpel, ''mi ta bai kas'' ta bira mi''pi'' ta''pa'' bai''pa'' kas''pa''. "Mi ta bai kas" ta bira '''mi'''pi '''ta'''pa '''bai'''pa '''kas'''pa.<ref>[[Pierre Lauffer]], [https://www.dbnl.org/tekst/lauf001unse02_01/lauf001unse02_01_0036.php Un selekshon di palabra i ekspreshon. Deel 2], dbnl.org</ref><ref name=":0">[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 di mart 1965</ref> == Karakterístika == Galein ta un forma deliberadamente alterá [[palabra]]nan di papiamentu, i no ta un idioma independiente. E reglanan por varia, pero den su forma mas simpel kada sílaba ta wòrdu sigui pa un sílaba ku e mesun vokal i e konsonante ''p''. Por ehèmpel: :''kas ta weta'' → ''kaspa tapa wepa tapa''.[1][2] Segun [[Pierre Lauffer]], galein ta konosí komo e ''lenga di p''. E ta distinguí galein di ''[[gueni]]'', ku tabata e nòmber pa e idioma ku, segun tradishon, katibunan ku tabata yega for di [[Afrika]] tabata papia.[2] == Uso == Galein tabata wòrdu usá prinsipalmente pa hasi un kombersashon ménos aksesibel pa hende pafó di e grupo ku tabata konosé e reglanan. Deskripshonnan di Galein ta indiká ku e forma di papia tabata usa komo un manera di skonde e kontenido di un kombersashon. ------------------------ , usando un wega di lenga pa alterá e [[palabra]]nan. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehèmpel: "Mi ta bai kas" ta bira '''mi'''pi '''ta'''pa '''bai'''pa '''kas'''pa.<ref>[[Pierre Lauffer]], [https://www.dbnl.org/tekst/lauf001unse02_01/lauf001unse02_01_0036.php Un selekshon di palabra i ekspreshon. Deel 2], dbnl.org</ref> E tabata wòrdu yamá lenga p.<ref name=":0">[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 maart 1965</ref> E fenómeno di korumpí un lenga ta konosí komo un anti-lenga. '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa e [[Papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no ta konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta e yamá *lenga di p*, den kua e vokal di kada sílaba ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. Por ehèmpel, ''mi ta bai kas'' ta bira ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] ==Historia == Generalmente e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otro, ku no ta konosí ku e reglanan. E ta wòrdu usá mas tantu pa hubentut komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku galein. Na Kòrsou, e tabata wòrdu hopi bia konfundí ku [[gueni]], e idioma di katibu. Pero esensialmente e no tin nada di haber kuné. Galein ta un korupshon deliberá di papiamentu moderno normal, pa no wòrdu komprondé pa hende di afó. Personanan bakiá den galein tabata usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internato i kriá den institushonnan grandi tin biaha tabata papia galein ku mesun fluides ku papiamento.<ref name=":0"/> variante di e idioma papia di [[papiamentu]], usando un wega di lenga pa alterá e palabranan. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa. Internashonalmente e ta konosi komo un anti-lenga. , manera "Jerigonza". Den e wega di lenga [[palabra]]nan na papiamentu ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un [[sufiho]] fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di [[konsonante]] di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokal (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa Por ehèmpel, e frase “e no sa” por bira * agregando un silaba patras (sufiho) - '''e'''hay '''no'''hay '''sa'''hay * usando un silaba dilanti (prefiho) - ay'''e''' ay'''no''' ay'''sa''' * birando e leternan di un silaba ku sufiho - '''e'''ay '''on'''ay '''as'''ay '''Galein''' ta un wega di lenga of anti-lenga den kua [[palabra]]nan na papiamentu ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokál (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. Por ehèmpel, “e no sa” lo bira “ehay oesday otnay owknay”. aye ayno aysa - aye onay asay Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E ta wòrdu usá mas tantu pa hubentut komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Galein. -------------------- {{Infobox taal | naam = Galein | andere_naam = P-taal | taalgebied = [[Curaçao]] | soort = [[Taalspel]] }} '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa e [[Papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no ta konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta e yamá *lenga di p*, den kua e vokal di kada sílaba ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. Por ehèmpel, ''mi ta bai kas'' ta bira ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] == Karakterístikanan == Galein ta un forma deliberadamente alterá di Papiamentu, i no ta un idioma independiente. E reglanan por varia, pero den su forma mas simpel kada sílaba ta wòrdu sigui pa un sílaba ku e mesun vokal i e konsonante ''p''. Por ehèmpel: :''mi ta bai kas'' → ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] Segun Pierre Lauffer, Galein ta konosí komo e ''lenga di p''. El ta distinguí Galein di ''[[Gueni]]'', ku tabata e nòmber pa e idioma ku, segun tradishon, katibunan ku tabata yega for di Africa tabata papia.[2] == Uso == Galein tabata wòrdu usá prinsipalmente pa hasi un kombersashon ménos aksesibel pa hende pafó di e grupo ku tabata konosé e reglanan. Deskripshonnan di Galein ta indiká ku e forma di papia tabata usa komo un manera di skonde e kontenido di un kombersashon. Un deskripshon di Paul Brenneker, publiká den ''Sambumbu'' na 1971, ta referí na Galein komo un forma di Papiamentu ku tabata wòrdu deformá deliberadamente pa hende pafó no por komprondé e kombersashon.[3] == Galein i Gueni == Galein i Gueni ta dos fenómeno lingüístiko diferente. ''Gueni'' ta referí na un idioma ku, segun deskripshonnan lokal, tabata wòrdu papia pa katibunan ku tabata yega for di Africa. Galein, na otro banda, ta un forma di Papiamentu ku ta wòrdu alterá mediante reglanan di un wega di lenga.[2][3] == Fuentes == * Brenneker, Paul. ''Sambumbu: Volkskunde van Curaçao, Aruba en Bonaire''. Deel 3, 1971.[3] * Lauffer, Pierre. ''Un selekshon di palabra i ekspreshon''. Deel 2, 1974, p. 45.[2] [[Kategoria:Idioma]] [[Kategoria:Papiamentu]] [[Kategoria:Taalspel]] [[Kategoria:Kultura di Kòrsou]] ------------------- {{Databox}} '''Galein''' ta un modo di papia cu ta wordo aplica na e idioma [[Papiamentu]], unda ta korumpi .... E ta hopi bia ta wòrdu konfundí pa habitantenan di stat ku Gueni, e idioma di katibu. Pero esensialmente e no tin nada di haber kuné. Galein ta un korupshon deliberá di Papiamentu moderno normal, pa no wòrdu komprondé pa hende di afó. E forma mas simpel ta unu den kua e vokal di kasi tur sílaba ta wòrdu ripití ku un “p” promé kuné. Cas ta bira “cas”’’pa “mi mi”’’pi weta wepe-tapa. Pa e motibu aki, e ta wòrdu yamá tambe p-idioma. Maestronan den galein ta usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internat i criadanan den institucionnan grandi tin biaha ta papia galein mes fluido cu papiamento. Cas mi weta -> '''cas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa '''Galein''' wordt door stadsmensen vaak verward met [[Gueni]], de slaventaal. Maar het heeft er in wezen niets mee uit te staan. Galein is een opzettelijke verbastering van het normale hedendaagse [[Papiaments]], om door buitenstanders niet te worden verstaan. De eenvoudigste vorm is die, waarbij van ongeveer elke lettergreep de klinker wordt herhaald met een ''p'' ervoor. Cas wordt '''cas'''pa '''mi mi'''pi weta wepe-tapa. Het wordt om deze reden ook wel p-taal genoemd. Meesters in het galein bedienen zich van veel ingewikkelder herhalingen. Meisjes op internaten en dienstmeisjes in grote inrichtingen spreken galein soms even vlot als papiaments.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 maart 1965</ref> Teneinde te voorkomen, dat de meester hun gesprek zou kunnen volgen, hadden de slaven de gewoonte het Papiamentu opzettelijk te vervormen door bijvoorbeeld van ieder lettergreep de klinker te herhalen met een medeklinker ervoor. Een zin als: mi ta weta (ik zie) kan dan gaan luiden: mipi tapa wepetapa. Snel uitgesproken is deze "taal" alleen door ingewijden te verstaan.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120173503/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=370&lang= Galein], Encyclopedie van Curaçao</ref> Pig Latin (Igpay Atinlay) ta un wega di idioma òf cant den kua palabranan na ingles ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokál (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. Por ehèmpel, “e no sa” lo bira “ehay oesday otnay owknay”. Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E referensia na Latin ta un mal nòmber deliberadamente; Latin di Porko ta simplemente un forma di argot òf jargon ku no ta relashoná ku Latin, i e nòmber ta wòrdu usá pa su konotashonnan ingles komo un idioma straño i ku ta zona stranhero. E ta wòrdu usá mas tantu pa muchanan chikitu komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Latin di Porko.[2] [[:Kategoria:Idioma]] Bovendien werd het 'Galein' als een geheimtaal gebruikt, maar dit is geen oorspronkelijke taal, doch slechts een verbastering van het Papiamentu om niet door buitenstaanders begrepen te worden (Brenneker, 1971:529)". afunesto. 'Galein' no ta eksklusivamente un fenómeno di papiamentu. Den e paisnan ku ta rondoná nos tambe nan konosé i no ta nada straño ku ta di nan mes nos tin e. Pa no insumi muchu espasio dje diario aki, mi a sita solamente di Cuba. Don Esteban Pichardo, Pichardo Novisimo, 1953, paginanan 405/406: "Jerigonza.<ref>auteur=[[Antoine Maduro|A.J. Maduro]]. Remitido Erornan. "Amigoe". Curaçao, 18-07-1984, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 26-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643043:mpeg21:p006</ref> Aqui se aplica acierto modo revesado de hablaro lenguaje complicado de manera que otros no lo entiendan. Las mismas palabras denuestro idioma con un agregado pospuesto o antepuesto constituyen lajergacon que los muchachos, negros y algunas personas vulgares pierden el tiempo, creyendo sandiamente que es imposible comprenderlos. Las principales jerigonzasson, con las silabas pa, pc, pi, po, pu, agregando a cada silaba de lavoz castellana una de estas de la misma vocal, e.g.: * pu sa-pa bes-pe la-pa Je-peri-pi gon-po za-pa?" Presis manera nos ta us'é na Körsou. Nan ta us'é tambe ku e agregadonan: pina (esta: tu-pina) i tambe ku: gara, guere, guiri, gordo, guru (esta:tu-guiru etc.). Konklushon: papiamentu di gueni na Körsou ta basa riba fantasia, e grafia 'gene' ta pone hende pronunsia e palabra aki robes, galein no tin nada di lenga sekreto kune. --- es.wiki: Jerigonza Gibberish, geringonza, òf geringozo ta un forma di abla hunga den kua sílabanan ta wòrdu insertá repetidamente entre palabranan. Originalmente, “gibberish” tabata wòrdu usá pa deskribí kualke idioma ku ta den mal smak, kompliká, i difísil pa komprondé,[1] pero ku tempu su nifikashon a kambia pa e forma spesífiko di insershon. Ademas di entretenimentu, e por wòrdu usá tambe komo un manera di kodifiká e mensahe (cryptolalia) di manera ku otro hendenan serka di e oradornan ku no ta kustumbrá ku e forma di papia aki no por komprondé kiko e oradornan ta bisando. E formanan aki ta wòrdu usá komo wega òf entretenimentu den paisnan di abla spañó manera Spaña i Latino Amérika. Uso Despues di kada sílaba, e zonido “p” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Despues di kada vokal, e zonido “i” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Despues di kada vokal, e zonido “f” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Den vários region di Mexico, e último variashon hunga aki ta hopi popular bou di muchanan, asta risibí e nòmber “papia na Efe.” en.wiki *(cant):Un cant (hulandes: anti-taal) ta e jargon òf idioma di un grupo, hopi biaha empleá pa ekskluí òf gaña hende pafó di e grupo.[1] E por wòrdu yamá tambe un kriptolekto, argot, pseudo-idioma, anti-idioma òf idioma sekreto. Kada término ta diferensiá un poko den nifikashon; nan usonan ta inkonsistente. *language game: Un wega di idioma (tambe yamá un cant, idioma sekreto, ludling, òf argot) ta un sistema di manipulá palabranan papiá pa hasi nan inkomprendibel pa un oyente no entrená. Weganan di idioma ta wòrdu usá prinsipalmente pa gruponan ku ta purba di skonde nan kombersashonnan pa otronan. Algun ehèmpel komun ta Pig Latin; e famia Gibberish, prevalente na Merka i Suesia; i Verlan, papia na Fransia. Un difikultat komun ku weganan di idioma ta ku nan ta wòrdu pasá oralmente; miéntras ku por hasi tradukshonnan skirbí, hopi bia nan ta imperfekto, pues e ortografia por varia hopi. Algun frakshon ta argumentá ku palabranan den e lenganan papia aki mester wòrdu skirbí simplemente manera nan ta wòrdu pronunsiá, miéntras ku otronan ta insistí ku e puresa di idioma ta eksigí ku e transformashon ta keda visibel ora e palabranan ta wòrdu impartí riba papel. {{Appendix|1=|2= '''Literatuur''' * Martinus, Frank (1996), ''The kiss of a slave: Papiamentu’s West-African connections'', Universiteit van Amsterdam * Hartog, Johannes (1961, p 433), ''Curaçao: Van kolonie tot autonomie III, Vol.I,'', De Wit. '''Bronnen en voetnoten''' * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=|titel=|oldid=|datum=}} {{References}} }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Hulandes Caribeño''' of '''Hulandes Antiano''' ta un variante di [[idioma]] [[Hulandes]] cu a desaroya? na e [[Islanan ABC]], islanan perteneciente na Caribe Hulandes. Por considera esaki como un dialecto regional di Hulandes.? Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. == Contexto == E poblashon lokal i papiadónan hulandes riba Islanan ABC tabata papia i skirbi hulandes mesklá ku konstrukshonnan i palabranan for di papiamentu i otro idiomanan: “hopi plaka verdienen” (pap.: hopi sèn); “kabrieten in de koor” (Pap.: cabritonan den cura); y “een pastechi eten” (Come un pastechi) (Pap.: pasty). E uso aki a bira konosí komo Hulandes Antiano.<ref>[[Ronald Severing|Severihng, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden], literatuurgeschiedenis.org</ref> E norma den polítika di gobièrnu pa loke ta trata hulandes a kambia. E norma di idioma no ta limitá mas na Hulanda, sino tambe na Vlaanderen i e teritorionan den eksterior: e islanan kaminda palabranan hulandes antiano a originá ku no ta aparesé na Hulanda mes, i tambe na Sürnam independiente, kaminda ta usa hulandes surinam. E atenshon kresiente aki pa variedatnan di hulandes, pa multilingualismo, i pa interpretashon kultural a kondusí na inklushon di palabranan for di hulandes karibense den e vokabulario ofisial di e idioma hulandes. A base di un base di dato di palabra di korantnan na idioma hulandes riba e islanan, a hasi un selekshon di mas ku 400 palabra. E palabranan Hulandes Caribense aki, cu a wordo agrega na e Buki Berde di 2015, no ta aparece den Hulandes Standard. Por haña palabranan manera dushi (dushi, dushi), botika (botika kombiná ku botika), ayó (saludo), i eilandsraad (un tipo di konseho munisipal riba e islanan). Anteriormente, na 2005, alrededor di 500 palabra hulandes surinam a aparesé den e lista aki: afingisoep (sòpi di yuka), husselen (scrabble) i Sranan (krioyo surinam). Komo ku Antia no ta eksistí mas i Sürnam, ku Hulandes komo idioma ofisial, a bira miembro asosiá di Union di Idioma Hulandes, e término Hulandes Karibense ta wòrdu usá mas i mas pa e idioma Hulandes riba e islanan i na Sürnam. {{Appendix}} ----- Caribisch-Nederlands is de taalvariant van het Nederlands die gesproken wordt in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Deze variant wijkt op verschillende punten af van het Europees-Nederlands, zowel in uitspraak als in woordkeuze en grammatica. Op de Benedenwindse Eilanden (Aruba, Bonaire, Curaçao) is Papiaments de meest gesproken moedertaal, terwijl op de Bovenwindse Eilanden (Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius) Engels vaker de moedertaal is. ==Verschillen met Europees-Nederlands==: *Uitspraak: Er zijn verschillen in de uitspraak van klinkers en medeklinkers, en de intonatie kan anders zijn. * Woordenschat: Er zijn specifieke woorden en uitdrukkingen die in het Caribisch-Nederlands gebruikt worden, maar niet of minder vaak in Europees-Nederlands. * Grammatica: Er kunnen kleine grammaticale verschillen zijn, bijvoorbeeld in de volgorde van woorden of in het gebruik van bepaalde werkwoordstijden. * Invloed van andere talen: Papiaments: Op de ABC-eilanden heeft het Papiaments een grote invloed op het Nederlands. Veel Caribisch-Nederlandse woorden en uitdrukkingen zijn ontleend aan het Papiaments. Engels: Op de Bovenwindse eilanden heeft het Engels een grotere invloed. Ook hier zijn er invloeden merkbaar in de woordenschat en grammatica. * Onderwijs: In het basisonderwijs op de Benedenwindse eilanden wordt steeds meer onderwijs gegeven in het Papiaments. Het Nederlands wordt vaak als vreemde taal aangeboden. In het middelbaar onderwijs is het Nederlands wel de instructietaal. Op de Bovenwindse eilanden wordt in toenemende mate Engels gebruikt als instructietaal, ook in de Nederlandstalige scholen. * Conclusie: Caribisch-Nederlands is een levendige en diverse taalvariant die zich aanpast aan de lokale context en invloeden van andere talen ondergaat. ------ Hulandes ta un idioma oficial den Caribe Hulandes.<ref>https://taalunie.org/dossiers/22/nederlands-in-het-caribisch-gebied-en-suriname ]</ref> Omdat Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk geen omgangstaal is, maakt het onderwijs daar de omslag van moedertaalonderwijs Nederlands naar een vreemde taal aanpak. Hulandes semper tabata un idioma minoritario. Habladónan di Papiamentu tin bia ta konsiderá e Antianonan di abla Hulandes komo show-off, imitadó di e Hulandesnan. E label ey ta mas fuerte ora hende no ta dispuesto pa papia Papiamento. <ref>Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> Hulandes Antiano ta wòrdu distinguí for di Hulandes Standart pa e aksento. Bakhuis ta agregá ku Antianonan tambe ta agregá palabranan Papiamentu, ta konhugá verbonan Papiamentu na e manera Hulandes, i ta usa zonidonan típiko. Esaki ta conduci na frasenan manera: “Ai no,” “mi tin” “hopi,” “sakeerd” hopi potret pero nan ta “hodidu”! -- nl.wiki:[[:nl:Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden]]Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. Op de Benedenwindse ABC-eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) is de moedertaal vaak Papiaments, en op de Bovenwindse SSS-eilanden (Sint Maarten, Saba en Sint Eustatius) Engels. {{Appendix}} '''Caribisch‑Nederlands''', ook wel bekend als '''Antilliaans Nederlands''', is een in de ABC‑eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) gesproken vorm van het Nederlands, die sterk beïnvloed is door talen zoals Papiamento en Spaans. Het wordt gebruikt door Nederlandssprekenden op de eilanden, en bevat vaak woorden en zinsconstructies uit het Creooltaal Papiamento en regionale varianten. ==Gebruik en kenmerken== Spraak en schrijfwijze van Nederlands op de ABC‑eilanden mengen reguliere Nederlandse zinnen en woordenschat met Papiamentstalige of lokale uitdrukkingen. Voorbeelden hiervan zijn: * “hopi plaka verdienen” (veel geld verdienen) * “kabrieten in de koraal” (geiten op de erf) * “een pastechi eten” (een pasteitje eten) Dergelijke constructies behoren tot typische voorbeelden van Antilliaans Nederlands, waarin Papiamentse woorden (zoals hopi, plaka, pastechi) direct geïntegreerd zijn in het Nederlands. ==Sociolinguïstische context== In de lagen van de bevolking waar Nederlands als thuistaal wordt gesproken — vaak binnen families of in het onderwijs — wordt deze variant beschouwd als “tropisch Nederlands”. Sprekers worden in Nederland soms als dialectisch afwijkend ervaren en kunnen als “makamba” (Nederlander) worden bestempeld, vooral wanneer zij geen Papiamento spreken.<ref name="ntr">Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> De variant is te herkennen aan: *het gebruik van Papiamentse werkwoorden en woorden, *typische accenten, klankkleur en uitspraak, *de toepassing van regionale grammaticale structuren, zoals in: Ai no, ik heb hopi veel foto’s gesakeerd, maar ze zijn hodidu! == Aantal sprekers en taalgebruik == Hoewel het Nederlands in de Caribische delen van het Koninkrijk officieel is, wordt het meestal als tweede of derde taal gebruikt: in het dagelijks leven domineren Papiamento, Spaans en Engels. Op Bonaire is Nederlands moeders­taal voor ongeveer 15 % van de bevolking (2021), Spaans is even frequent; op Sint Eustatius en Saba ligt dat rond 4 % <ref>https://longreads.cbs.nl/the-caribbean-netherlands-in-numbers-2022/what-percentage-of-the-population-speaks-dutch/</ref> ==Identiteit en perceptie== De variëteit speelt een rol in identiteitsconstructie. Nederlandssprekende Antillianen voelen zich soms “niet helemaal thuis” in Nederland of in de Papiamentstalige gemeenschap, juist vanwege de gemengde taalstijl. Taalpuristen waarschuwen tegen het gebruik van Engelse of Spaanse leenwoorden in Papiamento, terwijl anderen juist blij zijn met de talenmix als onderdeel van de lokale identiteit.<ref name="ntr"/> == Vergelijking met andere niet-Europese Nederlandsvarianten == Nederlands wordt ook gesproken in de Caribische special gemeenten (Bonaire, Sint Eustatius, Saba), maar daar zijn andere varianten gangbaar, bijvoorbeeld Virgin Islands Creole Dutch. Die heeft, net als Antilliaans Nederlands, een sterke mix met andere talen.<ref>Welmoed Ventura, https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/gelijkenis-deens-antilliaans-creole-dutch-en-sranantongo/ Gelijkenis Deens-Antilliaans Creole Dutch en Sranantongo]</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Na [[Aruba]]''' e presencia di '''idioma Spaño''' ta significativo. E pais Caribense, cu [[Hulandes]] y [[Papiamentu|Papiamento]] como [[idioma ofisial|idiomanan oficial]], tin un gran cantidad di hablante di [[Spaño]]. Segun e censo di 2000, Spaño ta e di dos idioma mas papia riba e isla, despues di Papiamento. == Hablante di Spaño == Segun datonan di Censo 2010, 13.710 residente di Aruba ta papia Spañó como nan [[Lenga materno|idioma materno]].<ref>{{citeer web|url=https://www.cervantes.es/imagenes/File/espanol_lengua_viva_2019.pdf |titel=El Espanol: una lengua viva. Informe 2019|uitgever=Instituto Cervantes, pag. 9|datum= }}</ref> Na 2017 hablante di Spañó tabata representa 12.6% di e poblacion.<ref>{{citeer boek|nombre=Jesús|apellido={{v|Guanche}}|nombre2=Carmen|apellido2={{v|Corral}}|title=Diccionario etnográfico. Los pueblos del Caribe Insular y de México-Centroamérica|volume=Tomo I|year=2017|editorial=RUTH|isbn=9789590618154|capítulo=Cap. 5}}</ref> Esaki ta relaciona cu e emigrantenan for di paisnan hispano. Segun pais di origen e percentahe tabata, entre otro, 9.1% di [[Colombia]], 4.1% [[Republika Dominikano|Republica Dominicano]], 3.2% [[Venezuela]] i 1.1% [[Peru]].<ref name="cia.gov">{{en}}{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |title=Aruba |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |access-date=}}</ref> Si conta tur esunnan cu por comunica den Spaño, e cantidad total di hablante ta yega aproximadamente 93.500, o sea 85% di e poblacion Arubano. Pero solamente un di cada cinco persona ta uza Spaño como nan unico [[idioma]]. == Spaño den bida publico == No obstante di no ta un idioma oficial, e uso di Spaño ta sirbi metanan practico y ta extende den hopi aspecto di bida publico, reflehando su papel como idioma di contacto, identidad y comunicacion den e contexto multicultural di Aruba. E isla su proximidad cu [[Venezuela]] y [[Colombia]] y e fuerte contactonan religioso, comercial y cultural durante siglonan a contribui pa e uzo continuo na Aruba di Spaño.<ref>{{cite book|author=Ramirez, Catherine|title=La escogencia del idioma Español en el perfil de asignaturas en las escuelas de MAVO de Aruba|year=2016|editorial=[[Universidad de Curazao]]|url=https://www.worldcat.org/es/title/1029733877|location=Willemstad, Curacao}}</ref> Segun [[Johan Hartog|Hartog]] e influencia Spaño ta mas tanto notabel den e variante Arubano di Papiamento cu den e variantenan di Corsou y Boneiro.<ref name="Hartog"/> Den e sistema escolar, Spaño ta un materia obligatorio desde enseñansa basico, cuminsando den e di cinco klas bay dilanti.<ref>{{citeer web|auteur=Organización Panamericana de la Salud|titel=Aruba, perfil de país|url=https://www3.paho.org/hq/dmdocuments/2010/Salud_en_las_Americas_2007-Aruba.pdf|datum=2007 }}</ref><ref>Ministerio di Enseñansa di Aruba. Curriculum y Idioma den Sector Escolar.</ref> Ademas, varios canal di television for di Venezuela ta wordo ricibi sin problema riba e isla, ofreciendo noticia, entretenimento y programacion educativo na Spaño. Hopi radioemisora local ta inclui musica cu canto di [[Latinoamérika|Latino America]] den nan programacion, y den algun caso, ta transmiti programanan na Spaño. Den sector comercial, hopi empleado den tienda, restaurant y servicio publico ta comunica cu clientenan hispano den nan idioma nativo. Ora cu hende yega na un loket, e probabilidad ta halto cu nan por haci pregunta o haya informacion na Spaño. [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia catolico]] cu un comunidad grandi riba e isla ta ofrece misa regular na Spaño. Den algun bario, specialmente caminda comunidadnan hispano ta concentra, por tin borchi informativo cu dos of mas idioma, incluyendo Spaño. == Aspectonan sociolinguistico == Pa hopi residente, particularmente e migrantenan hispano di Colombia, Venezuela y Republica Dominicano, Spaño ta sigui sirbi como idioma principal na cas, den relacionnan familiar y comunidad religioso.<ref>Central Bureau of Statistics Aruba (2017). Migration and Population Report.</ref> Na nivel popular, Spaño ta keda un idioma di preferencia pa comunicacion informal den bario, mercado y luganan publico. Turistanan hispano, cu ta forma un porcion importante di e [[turismo]] entrante, tambe ta contribui na su visibilidad den bida diario Arubano. E [[multilingualismo]] na Aruba ta stimula un nivel halto di dominio pasivo di Spaño: hopi Arubiano por compronde Spaño aunke no ta papi’é activamente. E situacion aki ta refleha un [[diglosia]] dinamico, caminda Spaño ta sirbi mas na nivel informal y comunicativo, mientras cu Hulandes y Papiamento ta predomina den situacionnan formal, educativo y gubernamental. == Influencia di Spaño riba Papiamento den siglo 21 == E idioma oficial Papiamento ta un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu ta nace durante e periodo colonial for di e mescla di Spaño, [[Portugues]], Hulandes, [[Ingles]], [[Frances]] i Arawak. Gran parti (70%) di su vocabulario tin origen Spaño.<ref>[[Ronald Severing|Severing, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden#:~:text=Door%20hun%20geografische%20ligging%20en,eilanden%20genoemd%2C%20is%20het%20Papiaments. ''Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden''], literatuurgeschiedenis.org</ref> E isla di Aruba tabata pa mas cu un siglo parti di Imperio Spaño promé cu el a wordo cede na e Imperio Hulandes na aña [[1636]].<ref name="Hartog">{{cite book|author=[[Johan Hartog|Hartog, Johannes]]|title=Aruba: A Short History|year=2003|publisher=De Wit & Van Dorp Stores}}</ref> Aunke Papiamento ta ser considerá un idioma stabil, hopi [[Arubiano]] ta sinti cu su presencia ta birando menos, particularmente den contactonan cu emigrantenan hispano. Investigacion sociolinguistico a mustra cu e preocupacion no ta basa riba un cambio real, sino riba un “menasa simbolico” cu ta relaciona cu identidad y inclusividad di pertenencia.<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref> Un tema cu ta surgi frecuente den discusionnan publico y escolar ta e supuesta “contaminacion” di Papiamento cu palabra y structuranan Spaño. Algun ciudadano ta boga pa un Papiamento “puro”, afirmando cu influencia stranhero, particularmente di Spaño, por afecta e caracter crioyo di e idioma. E sintimento aki ta bira mas fuerte ora cu migrantenan nobo no ta haci esfuerso pa siña y papia Papiamento, sino ta keda den nan idioma materno.<ref>Carroll, Kevin S. (2010). [https://www.researchgate.net/publication/283245487_Language_maintenance_in_the_Caribbean_Examining_perceptions_of_threat_in_Aruba_and_Puerto_Rico'' Language maintenance in the Caribbean: Perceptions of threat in Aruba and Puerto Rico''], researchgate.net </ref> Estudionan recien, manera esun di Kester y Buijink (2023), a conclui cu aunke hopi Arubiano ta expresá preocupacion riba e futuro di Papiamento, e idioma mes no ta duna señalnan di bay atras.<ref name="Kester"/> Su uzo a keda halto den bida escolar, gobierno y medionan local, y e mes a demostra capacidad pa integra [[neologismo]]nan sin perde su esencia. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=es|oldid =161207719|titulo=Idioma español en Aruba}} {{References}} ;Lista di fuente * Allen, R. (2002). ''The Spanish Caribbean''. Cambridge University Press. }} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Idioma]] ------------- {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] tríphthongos, literalmente: ‘ku tres zonido’ òf ‘ku tres tono’) ta un kombinashon di tres zonido vocal cu ta pronunciá den un solo [[silaba]]. Den un triptongo, e tres vocal òf semivokal ta sigui un tras di otro sin interrupshon, formando un zonido monosilabico. Den [[fonetika]], un triptongo ta resulta di un movimiento kontinuo pero suave di e organonan di artikulashon for di un zonido di vocal pa otro, den un sekuénsia di tres zonido. Na kontraste ku un [[monoftongo]], ku tin un so zonido, òf un [[diptongo]] ku tin dos, un triptongo ta kontené tres zonido vocal den un so silaba. Importante pa nota ku un triptongo no ta meskos ku un sekuénsia disilabico di un diptongo sigui pa un monoftongo, kaminda por tin mas ku un silaba. Por ehempel, den aleman feuer [ˈfɔʏ.ɐ] (‘kandela’), e sekuénsia vocal ta dividí den dos silaba, i no ta un triptongo. Un triptongo tipiko ta forma pa un semivokal, sigui pa un vocal nukleo, i sigui pa un otro semivokal (por ehempel: /i̯/ + /a/ + /u̯/). Por existí tanto triptongonan orál komo nasal. == Ejempelnan == Den [[Papiamento]], triptongonan no ta hopi komun, pero por haña nan den palabra manera: biai (for di biaiha) kaiu (for di kaiu) huai (for di huai) Den [[kastellano]] (spañol), por haña triptongonan den palabra manera: miau Uruguay cambiáis == Referensianan == Martínez Celdrán, Eugenio. Manual de Fonética Española. Ariel Lingüística, 2001. Ladefoged, Peter. A Course in Phonetics. Cengage Learning, 2014. Crystal, David. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Wiley-Blackwell, 2008. -------------------------- Diptongonan komun den Papiamento Diptongo Tipo Ejèmplonan Nota ai Kreshente bai, traishon, baikèl vocal débil (i) tras vocal fuerte ei Kreshente sei, beisbol, trein oi Kreshente boi, koi, sopi ui Kreshente puiro, spruit, fluit ia Dekreshente biaha, rabia, familia vocal débil (i) prome vocal fuerte ie Dekreshente piedra, biento, piedra io Dekreshente nacional, religion ua Dekreshente lengua, francua, guahe ue Dekreshente pueblo, fuerte, muerto uo Dekreshente cuota, suave, actuosa menos komun 🗣️ Nota riba tipo di diptongo: Diptongo kreshente: e vocal débil (i, u) ta antes di vocal fuerte (a, e, o) → zonido ta subi. Diptongo dekreshente: e vocal débil ta despues di vocal fuerte → zonido ta baha. {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E articulacion ta consisti di un transicion suave den e frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta wordo percibi como un zonido continuo den un solo silaba. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. == Diptongo den Papiamento == Den [[Papiamentu|Papiamento]], un diptongo por wordo forma di un di e siguiente combinacionnan: == Vocal debil (i, u) + vocal fuerte (a, e, o) == Ehempel: * i-a → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-a → us'''ua'''l, a-u → bl'''au'''w, * i-e → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-e → f'''ue'''rte, e-u → '''eu'''caristia, * i-o → od'''io''', o-i → b'''oi'''cotia, * u-o → d'''uo''', o-u → bl'''ou'''sa. == Dos vocal debil (i + u, u + i) == Ehempel: * i-u → hud'''iu''', u-i → fl'''ui'''t === Tipo di diptongo === Dependiendo di e direccion di e transicion vocal, un diptongo por ta dividi den: * diptongo creciente → b'''ie'''nto, p'''ue'''blo, rab'''ia''' * diptongo decreciente → '''ai'''re, '''au'''mento, n'''ei'''shi Nota cu ora e zonido '''i''' ta na final di palabra ta skirbi '''ay''', '''ey''', '''oy''', '''uy'''.<ref>E regla aki no ta aplicabel pa e [[Ortografia di papiamentu|ortografia uza na Corsou y Boneiro]].</ref><br> Ehempel: * '''ay'''= cay - bay - caray - gay (homber) * '''ey'''= aworey - p'esey - t'ey - bedey - batrey * '''oy'''= coy - morocoy - haudoy - gogoy * '''uy'''= huy - puy - cuy - spruy {{Appendix}} == Lista di referencia == * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. * Goilo, E.R. (2002). ''Gramática di Papiamento''. De Wit Stores N.V. * [[Sidney Joubert|Joubert, Sidney M.]] (2015). ''Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu''. [[Fundashon pa Planifikashon di Idioma]]. * SIL International (2004). ''Papiamentu Phonology''. Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). ''Ortografía de la lengua española''. Madrid: Espasa Libros. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------- Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E ta consisti di un transicion suave den frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta percibi como un zonido continuo den un silaba unico. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. ==Formashon di diptongonan den Papiamentu== Den Papiamentu, un diptongo por wòrdu formá di un di e sigiente kombinashonnan: Un vocal débil (i, u) + un vocal fuerte (a, e, o) ehempel: baiskel biaha fuerte Dos vocal débil (i + u, u + i) ehempel: fluit hudui riu Tipo di diptongo: kreshente i dekreshente Dependiendo di e direkshon di e transishon vocal, un diptongo por ta: Kreshente (glide → vocal nuklear): ora e vocal débil ta na prinsipio. ehempel: biento pueblo rabia Dekreshente (vocal nuklear → glide): ora e vocal débil ta na fin di e diptongo. ehempel: aire aumento neishi Ortografia den fin di palabra Ora e zonido i ta na fin di palabra komo parti di un diptongo, e ta wòrdu skibí ku y: ay, ey, oy, uy ehempel: ay: cay, bay, caray, gay (hòmber) ey: aworey, p'esey, t'ey, bedey, batrey oy: coy, morocoy, haudoy, gogoy uy: huy, puy, cuy, spruy Un hiato ta un sekuencia di dos vocal ku ta pronunsiá separá, es decir, kada vocal ta forma su mesun silaba. E zonido no ta flòu komo den un diptongo, sino ta parti klaramente den dos unidat silábiko. Un hiato ta forma tipikamente den e sigiente kasonan: Dos vocal fuerte: poeta, maestro, teatro Vocal fuerte + vocal débil acentuá: país, María, baúl Den kaso di hiato, e zonido ta interrumpí, i kada vocal ta tuma su propio énfasis den pronunsiashon. Referencia * Goilo, E.R. (2002). Gramática di Papiamento. De Wit Stores N.V. * Joubert, Sidney M. (2015). Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu. Fundashon pa Planifikashon di Idioma. * SIL International (2004). "Papiamentu Phonology". Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). Ortografía de la lengua española. Madrid: Espasa Libros. * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. --- == Diferencia entre diptongo y hiato den Papiamento == {| class="wikitable" style="text-align:left" width="75%" |- ! Tipo ! Combinacion<br> di vocal ! Ehempel ! Division<br> silabico ! Remarke |- |rowspan="6" style="background:#FFD700|Diptongo|| style="text-align:center" |i + a || biaha || bia-ha ||vocal debil + fuerte, un silaba |- | style="text-align:center" |u + e || fuerte || fuer-te || vocal debil + fuerte |- | style="text-align:center" |i + e || biento || bien-to || diptongo creciente |- | style="text-align:center" |e + i || neishi || nei-shi || diptongo decreciente |- | style="text-align:center" |u + i || hudiu || hu-diu || dos vocal debil, un silaba |- | style="text-align:center" |i + u || riu || riu || un silaba |- | rowspan="3" style="background:#FF9000| Hiato || style="text-align:center" |a + i || caida || ca-i-da || vocal fuerte + debil, dos silaba |- | style="text-align:center" |o + e || poeta || po-e-ta || dos vocal fuerte, dos silaba |- |style="text-align:center" | o + a || oasis || o-a-sis || dos vocal fuerte, dos silaba |- |} [[:Kategoria:Idioma]] Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea y cu no ta inseparabel. Pues e ta consisti di e articulacion di dos vocal, un tras di otro, sin interupcion, produciendo un transicion suave den e frecuencianan di zonido cual ta caracterisa cada un di e dos vocalnan. Fonologicamente, dos vocal cu ta articula di e manera aki ta forma parti di e mesun [[silaba]]. Dependiendo di e tono ta haci distincion entre un diptongo creciente y un diptongo decreciente.<br> Ehempel: ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “cu tres zonido”, òf “cu tres tono”) ta un forma cu ta forma parti di un [[palabra]]. Casi semper e lo ta un [[vocal]] será mas un vocal habrí sigui pa un otro vokal será, formando un “triptongo”. Den [[fonétika|fonetica]], un '''triftongo''' ta un combinacion di vocal monosilabico cu ta encera un movecion rapido pero suave di e articulador di un calidad di vocal pa otro cu ta pasa riba un tersera parti. Miéntras ku vokalnan “puru”, òf monoftongonan, ta wòrdu bisa ku nan tin un posishon di artikuladó di meta, diftongonan tin dos i triftongonan tres. Triptongo no mester wordo confundi cu secuencia disilabico di un [[diptongo]] sigui pa un monoftongo, manera na aleman "feuer" [ˈfɔʏ.ɐ] ‘kandela’, caminda e vocal final ta mas largo cu esnan hañá den triptongo. Triptongo (for di griego : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “ku tres zonido,” òf “ku tres tono”) ta e nòmber duná na e kombinashon di un zonido semivokal , un zonido vokal i un zonido semivokal emití den un solo esfuerso vokal. Triptongo ta wòrdu dividí den oral y nasal. Den un triptongo tres vocal (of semivocal) ta un combinacion di tres zonido vocal hunto, cu ta forma un zonido. ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[linguistica]], '''singular''' ([[latin]]: ''singularis'', cu ta nifica “unico” of “solitario”) ta un termino gramatical cu ta referi na un forma di [[palabra]] cu ta indica un solo hende, cos, obheto, luga of idea. E ta contrasta cu e forma [[plural]], cu ta referi na mas cu un. == Uzo di singular == E singular ta e forma standard di un palabra den e gran mayoria di idioma, sin ningun modificcion special. E cambio ta bin pa palabranan den plural. Mescos den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma singular ta basico, unda un sustantivo ta presenta su mes, sin indica cantidad. E ta sirbi pa nombra un solo entidad.<br> Ehempel: * buki → un buki * mucha → un mucha homber * rosa → un flor * idea. → un solo pensamentu == Relacion cu artikulo y adhetivo == Un sustantivo den singular regularmente ta acompaña pa un articulo singular (manera un, e) y adhetivo cu ta acordá cu género y número.<br> Ehempel: * e rosa dushi * un cas grandi == Cambio pa plural == Pa pone un sustantivo singular den forma [[plural]], Papiamento normalment ta agregá -nan na fin di palabra. Sinembargo, e regla aki tin espeshonalidadnan y depende di ortografia y uso. Ejèmplo: buki → bukinan ros → rosnan idea → ideanan == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Plural''' ([[latin]]: pluralis, ku ta nifiká “di más ku uno”) ta un termino gramatikal ku ta referí na un forma di palabra ku ta indiká más ku un hende, kos, lugá of idea. E ta kontrastá ku e forma [[singular]], ku ta indiká un solo ente. == Uso den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], forma plural ta forma derivá di un sustantivo singular pa indiká ku tin más ku un di esaki. Ehempel: * buki → buki''nan'' * ros → ros''nan'' * muchu → mucha''nan'' == Formacion di plural == Den ortografia di Papiamento, e forma plural generalmente ta forma pa agregá e sufijo -nan na e sustantivo singular. E regla ta aplica pa hende, animal, kos, lugar y tambe idea abstracto. Ehempel: * cas → kasnan * idea → ideanan * persona → personanan == Plural eksplisito y implicito == Papiamento tambe por indiká pluralidad den otro manera, manera pa medio di un palabra ku ta indiká kantidat (manera hopi, tur, algun), aunque e sustantivo keda den forma singular. Pero den uso formal, ta preferibel pa pone e palabra den forma plural. Ejèmplo: hopi hende tur mucha ta contento == Komparashon ku otro idioma == Den otro idioma, manera español of inglés, forma plural por envolví kambio di letra, agregashon di sufijo otro ku -nan, of regla irregular. E forma di plural ku -nan ta un karakterístika partikular di Papiamento. == Referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] '''Silaba''' (na inglés: ''syllable''; na hulandés: ''lettergreep'') ta un unidad ritmico di zonido den un [[palabra]]. Un silaba ta normalmente forma pa un solo [[vocal]] of un combinacion di [[consonante]] y vocal, cu ta wordo pronuncia manera un solo impulso di bos. Den [[linguistica]], e analisis di e silaba ta un aspecto esencial den [[fonologia]], [[ortografia]], y e forma di rima den [[poesia]]. E structura di silaba por varia segun idioma, pero tur idioma tin algun forma di silaba den su sistema linguistico. Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], silabacion ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra.<br> Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do == Structura di silaba == E structura general di un sílaba ta consisti di tres segmento agrupa den dos componente: * ''Onset'': Un consonante of grupo di consonante, obligatorio den algun idioma, opshonal of hasta restringi den otronan * ''Rima'': ta consisti di un: ** ''nucleo'': e vocal principal di e silaba (obligatorio) ** ''coda'': e consonante of grupo di consonantenan despues di e vocal (opshonal) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. * Bo: onset = "b", nucleo = "o" * Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * [[Jossy Mansur|Mansur, Jossy M.]] (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (di 7 edicion). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] Núkleo (ν): Un konsonante vokal òf silábiko, obligatorio den mayoria idioma Coda (κ): Un konsonante òf grupo di konsonante, opshonal den algun idioma, altamente restringí òf prohibí den otronan Un silaba por consisti di tres parti principal: * '''Onset''': e consonante of consonantenan na comienso (optativo) * '''Nucleo''': e vocal principal di e silaba (obligatorio) * '''Coda''': e consonante of consonantenan despues di e vocal (optativo) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. — Bo: onset = "b", nucleo = "o" — Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda [[:Kategoria:Linguistica]] Silabacion den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma di e silabanan ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra. Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do -------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[fonétika|fonetica]], '''consonante''' (na [[Ingles]]: ''consonant''; na [[Hulandes]]: ''medeklinker'') ta un [[zonido]] di bos, forma pa un coriente di aire cu ta topa cu un of otro obstaculo, sea parcial of total, den e tracto vocal (boca y garganta). E ta un di e dos tipo principal di zonidonan di bos, e otro ta e [[vocal]]. Contrario na un [[vocal]], un consonante ta rekeri un tipo di tapamento, estorbo, of contacto den boka, como na nivel di e labionan, e lenga, of e dente, pa forma zonido. E palabra “consonante” ta bini di [[Latin]] ''consonans'', cu ta nifica “zonido cu ta zona hunto” (''con'' = hunto, ''sonare'' = zona). Tradicionalmente, consonantenan ta wordo considera zonido cu no por existi sin un vocal acerca. == Aplicacion == === Papiamento === Den e idioma [[Papiamentu|Papiamento]], por haña varios consonante den uso diario. E cantidad di consonante por varia segun e dialecto, pero generalmente e siguiente letternan ta representa consonante den e alfabet: '''B, C, D, F, G, H, J, K, L, M, N, P, R, S, T, V, W, Y, Z''' E letter '''Q''' casi no ta wordo uza; generalmente e ta wordo substitui/suplantá pa 'K'. E letter '''X''' ta usa solamente den palabra stranhero. Tur palabra den Papiamento ta contene un of mas consonante, cu ta forma [[silaba]]nan hunto cu e vocalnan. {| class="wikitable" width="65%" ! colspan=2 | Vocal || Balor na Papiamento<br> {{ABW|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel || Balor na Papiamentu<br> {{CUW|bandera}}/{{BON|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel |- | colspan=2 | b || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ala, ca'''b'''a || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ibu, fa'''b'''or |- | rowspan=2 | c || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}} || style="text-align:center" | /s/ || mere'''c'''e, ha'''c'''i || style="text-align:center" | /s/ || '''C'''ecilia |- | elsewhere || {{IPA|/k/}} || '''c'''aminda, '''c'''la || style="text-align:center" | /k/ || '''C'''aracas |- | colspan=2 | ch{{ref|dig|b}} || {{IPA|/tʃ/}} || '''ch'''ikito || style="text-align:center" | /tʃ/ || '''ch'''api |- | colspan=2 | d || style="text-align:center" | /d/ || '''d'''ocumento, '''d'''al || style="text-align:center" |/d/ || '''d'''uru, '''d'''ede |- | colspan=2 | dj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/dʒ/}} || '''dj'''aca || style="text-align:center" | /dʒ/ || '''dj'''ente || |- | colspan=2 | f || style="text-align:center" | /f/ || '''f'''ama || {{IPA|/f/}} || '''f'''òrki || |- | rowspan=2 | g || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}}, final || style="text-align:center" | /x/ || '''g'''esto, ma'''g''' || style="text-align:center" | /x/ || mar'''g'''en, brù'''g''' || |- | before unstressed {{angbr|e}}, elsewhere || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''arganta, san'''g'''er || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''osa, man'''g'''el || |- | colspan=2 | h || {{IPA|/h/}} || '''h'''asta, '''h'''abilidad || {{IPA|/h/}} || '''h'''ari, '''h'''eru || |- | colspan=2 | j{{ref|loan|a}} || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''j'''ong, '''j'''as<br>'''J'''uan || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''J'''an Thiel<br>'''J'''ulia || Some places still maintain their old spelling, e.g. Salinja. Here the {{angbr|nj}} is pronounced {{IPA|/ɲ/}}. |- | colspan=2 | k || {{IPA|/k/}} || '''k'''ishiki, '''k'''ere || {{IPA|/k/}} || '''k'''enta, se'''k'''reto || |- | colspan=2 | l || {{IPA|/l/}} || '''l'''ista, '''l'''aba || {{IPA|/l/}} || '''l'''esa, k'''l'''a || |- | colspan=2 | m || {{IPA|/m/}} || '''m'''ucha, pre'''m'''io || {{IPA|/m/}} || '''m'''an, la'''m'''pi || |- | rowspan=2 | n || before {{angbr|co}}, {{angbr|cu}}, {{angbr|g}}, {{angbr|k}},<br>final except after stressed vowel || {{IPA|/ŋ/}} || ma'''n'''go, pa'''n''' || {{IPA|/ŋ/}} || a'''n'''ker, bo'''n''' || In Papiamento, {{angbr|c}} followed by {{angbr|o}} or {{angbr|u}} would be pronounced as a {{IPA|/k/}} (see below), thus having the same effect on the {{angbr|n}} as {{angbr|k}} would. |- | elsewhere || {{IPA|/n/}} || '''n'''atural, te'''n'''e, algu'''n''' || {{IPA|/n/}} || '''n'''echi, he'''n'''de, tempra'''n''' || |- | colspan=2 | ñ || {{IPA|/ɲ/}} || a'''ñ'''a, so'''ñ'''o || {{IPA|/ɲ/}} || ba'''ñ'''a, '''ñ'''apa || |- | colspan=2 | p || {{IPA|/p/}} || '''p'''ipa, ado'''p'''ta || {{IPA|/p/}} || '''p'''alu, sa'''p'''u || |- | colspan=2 | q{{ref|loan|a}} || {{IPA|/k/}} || '''q'''uesillo || {{IPA|/k/}} || '''Q'''uebec || |- | colspan=2 | r || {{IPA|/r/}} || te'''r'''a, '''r'''osa || {{IPA|/r/}} || ba'''r'''ba, pode'''r''' || |- | colspan=2 | s || {{IPA|/s/}} || '''s'''aya, '''s'''ucu || {{IPA|/s/}} || kru'''s''', pa'''s'''a || In Papiamento, the {{angbr|s}} has a {{IPA|/ʃ/}} sound in words ending in -sion. In Papiamentu, it is written as -shon. |- | colspan=2 | sc || {{IPA|/s/}} || adole'''sc'''ente, pi'''sc'''ina || || || |- | colspan=2 | sh{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''imis || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''ete || |- | colspan=2 | t || {{IPA|/t/}} || '''t'''in, '''t'''ata || {{IPA|/t/}} || '''t'''rapi, ri'''t'''mo || |- | colspan=2 | v || {{IPA|/b/}}<br>{{IPA|/v/}} || '''v'''iuda<br>di'''v'''orcio || {{IPA|/v/}} || '''v'''erbo, '''v'''itamina || |- | colspan=2 | w || {{IPA|/w/}} || '''w'''ega || {{IPA|/w/}} || '''w'''owo || |- | colspan=2 | x{{ref|loan|a}} || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || e'''x'''amen, cone'''x'''ion, refle'''x'''ion || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || || |- | colspan=2 | y || {{IPA|/j/}} || '''y'''ama, ha'''y'''a || {{IPA|/j/}} || '''y'''uda, ka'''y'''ente || |- | colspan=2 | z || {{IPA|/z/}} || '''z'''ona || {{IPA|/z/}} || '''z'''eta || In Papiamento, the {{angbr|z}} has a {{IPA|/s/}} sound in words ending in -eza, -anza or with a {{angbr|z}}. In Papiamentu, they are written as -esa and -ansa. |- | colspan=2 | zj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''eito || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''ar || | colspan=2 | ù || || || style="text-align:center" |/ʏ/ || b'''ù'''s, y'''ù'''frou |- | colspan=2 | ü || || ||style="text-align:center" | /y/ || h'''ü'''r |- |} == List di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (7th ed.). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Sustantivo''' (na [[Ingles]]: ''noun''; na [[Hulandes]]: ''zelfstandig naamwoord'') ta un tipo di [[palabra]] den gramatica cu ta sirbi pa nombra hende, luga, cos, idea, of otro ser, sea concreto of abstracto. E palabra “sustantivo” mes ta bini di [[Latin]] substantia, ku ta nifiká “substancia” of “loke ta di esencia”. == Rol den frase == Den un frase, un sustantivo ta generalmente e sujeto of e objeto di un verbo. E ta e elemento ku e verbo ta referí na dje, i regularmente ta precedí of sigui pa un [[artikulo]] (manera “un”, “e”, “esey”) of un [[adhetivo]]. == Clase di sustantivo == Sustantivonan por wordo dividí den varios kategoria: '''Sustantivo komun''': nombra hende, kos of lugá den manera general, por ehèmpel: mùsiko, buki, isla. '''Sustantivo propio''': nombra spesífiko pa hende, lugá of entidad, i ta skibí ku mayuscula, manera: Maria, Aruba, Google. '''Sustantivo konkretu''': nombra kos ku por wordo mira of tuma, manera: mesa, silla, barco. '''Sustantivo abstrakto''': ta referí na idea, sentimiento of estado, manera: amistat, libertat, konsenshi. == Género y número == Tur sustantivo den Papiamento tin un [[género gramatikal]]: ta òf masculino òf femenino. E género ta influenshá e forma di artikulo y adhetivo ku ta akompañ'é (por ehèmpel: e homber vs e muher). Tambe, sustantivonan por ta den forma [[singular]] (un solo) of [[plural]] (más ku un), manera: buki / bukinan, muchanan / mucha. == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. * Trupia, Sandro (1995). ''Linguistica generale e grammatica''. Zanichelli. [[:Kategoria:Gramatika]] [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------- {{Databox}} '''Kontakto di idioma''' en.wiki:Contacto di idioma ta sosodé ora ku papiadónan di dos òf mas idioma òf variedat ta interkambiá ku i influensiá otro. E estudio di kontakto di idioma ta wòrdu yamá lingwístika di kontakto. Kontakto di idioma por sosodé na fronteranan di idioma,[1] entre idiomanan di adstrato, òf komo resultado di migrashon, ku un idioma intrusivo ku ta fungi komo sea un superstrato òf un substrato. Ora ku papiadónan di diferente idioma ta interkambiá estrechamente, ta tipiko pa nan idiomanan influensiá otro. Kontakto intensivo di idioma por resultá den konvergensia òf releksifikashon di idioma. Den algun kaso un idioma di kontakto nobo por wòrdu kreá komo resultado di e influensia, manera un idioma pidgin, krioyo òf miksto. Den hopi otro kaso, kontakto entre hablantenan ta sosodé ku efektonan duradero na eskala mas chikí riba e idioma; esakinan por inkluí e prestamo di palabranan di prestamo, kalku, òf otro tipo di material lingwístiko. Multilingwismo tabata komun durante gran parti di historia humano, i awendia mayoria hende na mundu ta multilingual.[2] Hablantenan multilingual por partisipá den kambio di kódigo, e uso di vários idioma den un solo kombersashon. Métodonan for di sosiolingwístika[3] (e estudio di uso di idioma den sosiedat), for di lingwístika di korpus i for di lingwístika formal ta wòrdu usá den e estudio di kontakto di idioma. ---------- [https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250524.pdf Celebra ta de vez en cuando, trabao ta continuo], Bon Dia Aruba, Rubrica Asina bon Nos Papiamento ta? (24 di mei 2025) Como medio di comunicacion nos posicion ta diferente, ya cu nos ta para meymey di e desaroyo di nos idioma a base diario. Esey ta duna un obligacion extra, pasobra loke nos ta publica ta pasa bao wowo di miles di lector diariamente. Mihor nos percura anto pa skirbi di tal forma cu nos ta respeta loke tin, pero di otro banda ta mira lo valioso di e entrada continuo di palabra nobo den nos idioma y usa nan di forma apropia.Den e casi cuatro aña di existencia di e column aki, nos a toca un sinfin di tema, semper di forma critico, sin ofende ningun hende. Na ocasion di e promer aniversario, na augustus 2022, nos a publica un lista di e topiconan cu nos ta trata den e aña ey, di forma critico. Esakinan ta duna un bon impresion di e amplitud di e temanan y a la vez ta mustra cu ainda tur ta relevante. Un resumen: * Aki, akinan, akinanan... tocante uso innecesario y excesivo di ‘nan’ * Uso innecesario y excesivo di ‘wordo’ o ‘ser’ * Paso o pasobra? Papia y skirbi ta dos cos diferente * Atende cu... o atende? Atende un asunto cu un persona; no atende cu un asunto * ‘Encuanto di’ y ‘tocante di’, tambe ‘durante di’: uso incorecto y innecesario di e palabra ‘di’ Contra? O Contra di...? * Uso corecto di ‘na’ den diferente contexto; ki ora ‘den’ y ki ora ‘na’? * Palabra modifica incorectamente: ‘nombracion’, ‘comportacion’, ‘cargacion’ (nombramento; comportamento; cargamento) * Parha o pahra...? Un palabra modifica recientemente * Tabatin o tabata tin...? Kico ta corecto? * Gobernado o Gobernador... Ta usa e ‘r’ si of no? * Diferencia entre idioma papia y skirbi * Agradable o agradabel...? Tocante origen Portugues/Spaño di e variantenan Directiva o ‘Hunta di Directiva’ Con pa adopta termino corectamente * Ki ora un palabra ta bira ‘Papiamento’...? * E proceso di adopcion y adaptacion Reforza, enforsa, reenforsa...? Palabra adopta di diferente fuente, reemplazando palabra existente caba “Esey no tin di haber cu…?” Corecto, of no? Origen di e expresion Compromiso, compromis, compromise...? Mesun palabra, adopta di diferente banda * Di dje, den dje, di unda e ‘dje’ ta bin...? * Doble negacion: ki ora si y ki ora no? * Uso di distincion di genero masculino/femenino * Ortografia uniforme un reto...? Variedad di ortografia cu medionan ta haya di tur banda * Terminonan opuesto: ‘progresivo’ o ‘progresista’; ‘conservativo’ o ‘conservador’? * Entre ‘advertencia’ y ‘advertentie’; uso corecto of no? Curasha o encurasha...? Reforza o reenforza...? Uso corecto of no?Pret of leuk...? Eigenlijk of...? Influencia di Hulandes den Papiamento Pa of Pa...? Para o por...? Voor of door...? Origen di nos ‘pa’ * E la bay o el a bay? Kico ta corecto? * Tocante eror gramatical cu casi no ta ripara... ‘Loke ta’ o ‘loke cu ta’? * Paris o Parijs? Londen, London o Londres? Variedad den nomber geografico...Nacionnan Uni o United Nations; IMF o FMI...? Cual idioma tin preferencia...? * Entre desaroyo liber y formalisacion di idioma: ki rumbo pa tuma? Papiamento manera papia..., o skirbi? * Tocante uso di ‘es’, ‘esnan’, ‘esunnan’...‘Cune’ o ‘cu nan’: * Tocante erornan cu no ta detecta facilmente...Papiamento ta rico na diferente tipo di vocal; a traves di influencia diverso * Algo mas di nos herencia Portugues; un exploracion den nos vocabulario. Nota: si bo ta desea pa nos trata un tema specifico atrobe, o mas amplio, laga nos sa via reaccion riba Facebook, o un mail na bondia.aruba@gmail.com --------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Educacion Profesional Intermedio''' (EPI) ta enseñansa riba nivel MBO (''Middelbaar Beroepsonderwijs'') na [[Aruba]]. E ta encera ... Colegio EPI ta e unico instituto di enseñansa riba nivel MBO na Aruba., situa den Venusstraat 3 na Oranjestad?? == Colegio EPI == A funda Colegio EPI riba prome di augustus 1997. Ta ofrece educacion na nivel 3, 4 y 5 consistiendo di e unidadnan; Salubridad & Servicio, Economia, Hospitalidad y Turismo y Ciencia & Tecnologia.<ref>[https://24ora.com/na-colegio-epi-partido-futuro-a-gana-eleccion-cu-nuebe-asiento/ Na Colegio EPI partido FUTURO a gana eleccion cu nuebe asiento], 24ora.com (2 di december 2024 </ref> Na aña 2022 Colegio EPI a introduci ocho estudio nobo. Na tur por scoge entre 13 diferente estudio, manera: Allround medewerker Information Technology Systems and Devices, Expert Information Technology Systems and Devices, Elektrotechniek, Allround Assistant Business Services, Business Administration & Control Specialist, Certified Cook, Associate of Applied Science in Culinary Arts, Zelfstanding Medewerker Travel & Hospitality, Leidinggevende Travel & Hospitality, Associate Of Science Degree in Hotel and Restaurant Management, Verpleegkundige, Verzorgende y Social Pedagogische Medewerker. Colegio EPI ta conta cu mas di 2000 studiante y mas cu 74% di nan ta logra termina nan estudio cu exito. [[:Category:Enseñansa]] [[:Category:Aruba|Enseñansa]] ---------------------------- == Arte di Palabra == '''Arte di Palabra''' ta un competensia literario ku partisipashon di hoben di Aruba, Boneiru i Korsou. (zie nl.wiki) Meta di e evento ta pa promove amor pa cultura di idioma Papiamento y aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y e desaroyo di dominio di idioma. == Historia == E evento di Arte di Palabra ta existi for di aña 2000 i a cuminsa na Korsou. Ange Jessurun, consulente di Papiamento e tempo ey, a krea e evento pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y [[haiku]]. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. == Publikashon == *Pòtpurí Arte di Palabra 2009, kolekshon di e miho obranan propio 2000-2008 *Pòtpurí Arte di Palabra 2014, bundel van de beste eigen werken 2009-2013 *Pòtpurí Arte di Palabra 2019, bundel van de beste eigen werken 2014-2018<ref>{{citeer boek|url=https://data.swpportal.com/upload/books/files/pdf.php?hash=f612ef13d53ec151f70f21767b8546f4&filename=potpuri-arte-di-palabra-2019_inkijkexemplaar.pdf|taal=pap|werk=Arte di Palabra|titel=Pòtpurí Arte di Palabra 2019|datum=|bezochtdatum=10 september 2019}}</ref> nl.wiki:Arte di Palabra ta un kompetensia den Papiamentu pa hóbennan den enseñansa sekundario na Aruba, Bonaire i Kòrsou. Nacemento For di aña skolar 1998-1999 "Papiaments" a bira un asignatura obligatorio den enseñansa sekundario na Kòrsou. E dato aki a duna e impulso pa e inicio di Arte di Palabra, cu na aña 2000 a tuma luga pa prome biaha na Curaçao. For di aña 2006 ta organisá kareda na Bonaire i for di aña 2009 tambe na Aruba. Arte di Palabra ta tuma lugá tur aña i su meta ta pa desaroyá talento literario hóben i literatura pa mucha papiamentu dor di recitashon di poema i konta storia. E kompetensia tin tres kategoria di presentashon: poesia, haiku i relato kòrtiku. Kada kategoria ta dividi den dos grupo: klasnan di skol 1-2 i klasnan di skol 3-6. Den klasnan 1 i 2 ta trata di poemas i storianan eksistente i den klasnan mas haltu ta trata di obranan original (propio). E evaluashon ta distinguí entre trabou propio i trabou eksistente. E finalistanan for di e rondonan di klasifikashon na Aruba, Bonaire i Kòrsou lo kompetí ku otro den e ronde final.[1] 1] E final di Arte di Palabra ta pasa pa tur isla i ta dirigí dor di e Stichting Arte di Palabra ku sosten di Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch gebied. E final ta generalmente konektá ku e entrega di e premionan di Tapushi Literario na honor di e ikonanan kultural na Aruba, Bonaire i Kòrsou. {{Appendix}} NOTES DIA 29 di juli 2021 a tuma lugar na Aruba, na Cas di Cultura, final di e competencia literario Arte di Palabra, cu participacion di hoben di Aruba, Boneiro y Corsou.<ref>https://www.awemainta.com/newspapers/AM210810/offline/download.pdf Arte di Palabra un celebracion na, di y pa Papiamento di kita sombre], Awemainta, 10 ougustus 2021. Rekupera ougustus 2021</ref> Fundacion Lanta Papiamento (FLP) tabata presente y a keda encanta, un biaha mas. Tabata un fiesta di berdad cu a pone enfoke riba Papiamento su rikesa y bunitesa cultural y riba e creatividad y dominio di idioma Papiamento di nos hobennan. E anochi tabata cuadra exactamente cu e meta di e evento cultural aki: Promove amor pa cultura di nos idioma Papiamento. Enrikece nos idioma cu creatividad di nos hubentud. Den sala tabata reina un entusiasmo y alegria y e hobennan a mustra aprecio pa cada un di e participantenan. Tur participante tabata haya un ovacion cu hasta pitamento cu ‘vuvuzela’. UNION t’e palabra cu ta caracterisa e evento aki, union cultural y social entre Aruba, Corsou y Boneiro. Arte di Palabra den tur sentido di palabra ta un celebracion di Papiamento, e idioma unificado di e islanan aki. Masha pabien n’e hobennan participante, na nan docentenan y n’e organisadornan! ===Historia cortico=== Arte di Palabra ta existi for di aña 2000. Señora Ange Jessurun kende tabata consulente di Papiamento e tempo ey, a cuminsa cu e evento aki na Corsou, pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y haiku. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch Gebied ta yuda den financiamento di biahe y estadia. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. Y importante pa menciona, t’e publicacionnan cu Arte di Palabra a produci caba: Pòtpurí Arte di Palabra 2009, cu e mihor obranan di 2000-2008: Pòtpurí Arte di Palabra 2014, cu e mihor obranan di 2009-2013: Pòtpurí Arte di Palabra 2019, cu e miho obranan di 2014-2018. Por bisa cu e coleccionnan aki ta bon material literario pa cualkier lesado y bon material cu por uza den scol. {{Appendix}} Arte di Palabra ta aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y ta masha importante den desaroyo di dominio di idioma. ---------------- '''Modern Hebrew''' ({{lang-he|עברית חדשה}}, ''ʿivrít ḥadašá[h]'', {{IPA-he|ivˈʁit χadaˈʃa|}}, ''[[Literal translation|lit]].'' "Modern Hebrew" or "New Hebrew"), also known as '''Israeli Hebrew''' and generally referred to by speakers simply as '''Hebrew''' ({{lang|he|עברית|}} {{transliteration|he|Ivrit}}), is the form of the [[Hebrew language]] that was [[Revival of the Hebrew language|revived as a spoken language]] in the late 19th and 20th centuries, and the standard form of Hebrew spoken today. It is the official language of the [[State of Israel]]. Among [[Canaanite languages]], Modern Hebrew is the only one spoken today.<ref>{{cite book |author1=Huehnergard, John |url=https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |title=The Semitic Languages |author2=Pat-El, Na'ama |publisher=Routledge |year=2019 |isbn=9780429655388 |page=571 |access-date=2021-02-18 |archive-date=2023-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230701134731/https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |url-status=live }}</ref> ----------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Flag of the Governor of Curaçao.svg|thumb|300px|Bandera di Gobernador di Kòrsou]] '''Gobernador di Korsou''' ta e representante di e monarka [[Hulanda|hulandes]] (hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]]) na [[Kòrsou]]. A instituí e posishon dia [[10 di òktober]] [[2010]] ku Korsou su status komo pais outónomo denter di [[Reino Hulandes]]. Riba nominashon di e mandatario hulandes pa relashonnan di Reino, e monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un término di seis aña; esaki por wòrdu prolonga te maximalmente 12 aña. E gobernador ta dispone di un sekretariado, e gabinete di gobernador, i ta wòrdu asesorá pa e Konseho di Konsulta, konsistiendo di minimo sinku miembro, apuntá pa e gobernador. E '''Gobernador di Aruba''' ta e representante di e hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]] na [[Aruba]]; esaki ta conforme stipulacion den [[Constitucion di Aruba]] (''Staatsregeling van Aruba'').<ref>Articulo II.1 Staatsregeling van Aruba (AB 1987 nr. GT 1)</ref> E posicion a keda institui desde prome di januari 1986 ora Aruba a haya su status como [[Status aparte di Aruba|pais autonomo dentro di Reino Hulandes]]. E monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un termino di seis aña; esaki por wordo prolonga te maximalmente 12 aña. == Facultadnan di gobernador == Facultadnan di e Gobernador di Aruba ta subdividi den e facultadnan asigna na su persona mediante [[ley]] como organo di e Reino y como organo di e pais Aruba. De gouverneur heeft twee taken: hij vertegenwoordigt en verdedigt de algemene belangen van het Rijk en is hoofd van de regering van Curaçao. Hij is tevens vertegenwoordiger op Curaçao van het staatshoofd van het Koninkrijk. Als hoofd van de landsregering is de gouverneur onschendbaar.<ref>Bij ambtsmisdrijven moet hij echter terechtstaan bij de [[Hoge Raad der Nederlanden]]. Bij overige misdrijven kan per Koninklijk Bevel of door de Tweede Kamer vervolging worden bevolen bij de bevoegde rechter in Den Haag.</ref> De gouverneur oefent de uitvoerende macht uit met als verantwoordelijken de ministers, die verantwoording moeten afleggen aan de [[Staten van Curaçao]]. De gouverneur heeft geen politieke verantwoordelijkheden en maakt geen onderdeel uit van het kabinet. Tijdens de formatie speelt de gouverneur een rol bij het aanwijzen van de formateur. In 2012 leidde dit tot onrust, toen gouverneur Goedgedrag tegen de zin van de zittende (demissionaire) ministers, maar op verzoek van de meerderheid van de Staten, een formateur aanwees om een waarnemend kabinet te vormen. De gouverneur wordt door het staatshoofd aangewezen voor een periode van zes jaar op voordracht van de bewindspersoon voor koninkrijksrelaties van het Koninkrijk (en tegelijk van het land Nederland). Deze periode kan worden verlengd tot maximaal één termijn. De gouverneur wordt bijgestaan door zijn secretariaat, het kabinet van de gouverneur, en wordt geadviseerd door de Raad van Advies, bestaande uit ten minste 5 leden, aangewezen door de gouverneur. == Lista == Op 10 oktober 2010 werd Curaçao een land binnen het [[Koninkrijk der Nederlanden]]. Voor deze datum vertegenwoordigde de [[Lijst van gouverneurs van de Nederlandse Antillen (1954-2010)|gouverneur van de Nederlandse Antillen]] onder meer Curaçao. E promé gobernador di Kòrsou tabata [[Frits Goedgedrag]], kende tambe tabata e último [[gobernador di Antia Hulandes (1954-2010)|gobernador di Antia Hulandes]] prome ku esaki a wordu disolbi dia [[10 di òktober]] [[2010]].<ref>RNW.nl - [https://web.archive.org/web/20110120003916/http://www.rnw.nl/caribiana/article/gouverneurs-voor-curacao-en-sint-maarten Gouverneurs voor Curaçao en Sint Maarten]</ref> {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !! Nòmber !! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | | 2010 - 2012 | [[Frits Goedgedrag]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2012 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | (interino) |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Lucille George-Wout-crop.jpg|95px]] | 2013 - presente | [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> | 4 di novèmber 2013 |} {| class="wikitable" ! Van ! Tot ! Nomber ! Bijzonderheden |- | 10 oktober 2010 || novèmber 2012 || [[Frits Goedgedrag]] || |- | november 2012 || novèmber 2013 || [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] || interino |- | november 2013 || presente || [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> || |} == Lista di gobernador interino == Bij koninklijk besluit kunnen een of meerdere waarnemend gouverneurs worden benoemd die de gouverneur vervangen bij ziekte of afwezigheid of hem vervangen na zijn ontslag of overlijden. {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !![[Gobernador interino]]!! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2010 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | | 2013 - 2019 | [[Nolda Römer-Kenepa]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Michèle Russel-Capriles.jpg|95px]] | 2019 - presente | [[Michèle Russel-Capriles]] | 1 di yüni 2019 |} * 10 oktober 2010 - [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] * 1 juni 2013 - [[Nolda Römer-Kenepa]] * 1 juni 2019 - [[Michèle Russel-Capriles]]<ref>{{cite news|url=https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|werk=Curaçao.nu|titel=RMR benoemt Russel-Capriles tot waarnemend gouverneur van Curaçao|datum=17 mei 2019|bezochtdatum=8 juni 2019|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190608092330/https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|archiefdatum=2019-06-08}}</ref> {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] [[:Category:Organonan Gubernamental]] --------- {{Databox}} ==Idiomanan na Aruba == Aruba ta un sociedad sumamente multilingual caminda mayoria di e habitantenan ta domina mas cu un idioma. Hopi [[Arubiano]] ta capas di combersa den por lo menos tres di e siguiente idiomanan: Papiamento, Hulandes, [[Ingles]] y [[Spaño]] y ta cambia comodamente entre dos of mas di e idiomanan aki den bida diario, haciendo e isla un di e teritorionan linguisticamente mas diverso den Caribe. E [[pais insular]] tin dos [[idioma ofisial|idioma oficial]], cu ta [[Papiamentu|Papiamento]] y [[Hulandes]]. E sistema di enseñansa local ta rekerí pa studiantenan siña Ingles y Spaño desde scol basico. Otro idiomanan, manera [[Portugues]], [[Chines mandarin|Chines]], [[Idioma Krioyo Haitiano|Crioyo Haitiano]] y hopi otro, tambe ta wordo papia den comunidadnan minoritario riba e isla. Segun estimacion na 2010 e gruponan etnico mas grandi tabata: Hulandes 78.7%, [[Colombia]]no 6.6%, [[Venezuela|Venezolano]] 5.5%, [[Republika Dominikano|Dominicano]] 2.8% y [[Haiti]]ano 1.3%.<ref name=":0">{{en}}{{Citeer web |titel=Aruba |datum=2025-03-25 |werk=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |bezochtdatum=2025-07-28 |uitgever=Central Intelligence Agency}}</ref>, Tur e cuater idioma, Papiamento, Hulandes, Ingles y Spaño, cu ta wordo uza como idioma principal of idioma primario bou di e poblacion Arubano a mira cambio den e periodo di 1980 te 2010 (idioma principal ta expresa den tabel como % di e total).<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref>: {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! Idioma principal!! 1980<br>% || 1990<br>% || 2000<br>%!! 2010<br>% || Trend |- | [[Papiamentu|Papiamento]] || &nbsp;&nbsp;80.1 || &nbsp;76.6 || &nbsp;&nbsp;69.4 || &nbsp;&nbsp;68.3 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- | [[Spaño]] || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;7.4 || &nbsp;&nbsp;13.2 || &nbsp;&nbsp;13.5 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{increase}} |- | [[Hulandes]]|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;5.0 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;5.4 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.0 ||&nbsp;&nbsp;{{steady}} |- | [[Ingles]] || &nbsp;&nbsp;10.6 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.9 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.1|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7.0 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- |} == Idiomanan oficial == === Papiamento === {{wak articulo|Articulo principal: [[Papiamento na Aruba]]}} Segun Gobierno di Aruba, e [[lenga materno|idioma materno]] y idioma primario di casi tur Arubiano ta Papiamento,<ref>{{en}}{{Cite web |title=Language |url=http://www.aruba.com/ExploreAruba/Culture/language.aspx |url-status= |archive-url=https://web.archive.org/web/20110809190231/http://www.aruba.com/explorearuba/culture/language.aspx |archive-date=2011-08-09 |access-date= |website=aruba.com}}</ref> un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu su raiz te na [[siglo 16|siglo diesseis]]. Sinembargo, Papiamento no tabata papia extensamente na Aruba te den siglo 18 y 19, ora cu e idioma a bira mas presente den material riba e isla, particularmente den e bukinan di scol Catolico Romano. Papiamento ta un idioma mescla cu ta combina elementonan for di [[Portugues]], Spaño, Hulandes y tambe algun rasgo di idiomanan Africano y Arawak.<ref name=":0"/> Su evolucion a tuma luga na Corsou durante siglo 16 ora cu e Africanonan sclabisa y e sclabisanan Spaño a desaroya un medio comun pa por comunica entre nan mes. Desde mei 2003, Papiamento ta e di dos idioma oficial riba Aruba, hunto cu Hulandes<ref>[https://www.gobierno.aw/1311-kunst-wetenschappen-en-taal Landsverordening officiële talen], Gobierno di Aruba</ref>, y e ta ser considera como un marcador esencial di identidad nacional. Den area di enseñansa, Papiamento no tabata ricibi masha atencion na Aruba te na 1995. E idioma a wordo inclui oficialmente den e curiculo escolar na 1998 y 1999. Desde e tempo ey, e isla a brasa su idioma nativo. Awendia, bijbel, diccionario y cuentanan di hada skirbi den e idioma ta facilmente disponibel riba e isla. === Hulandes === Pa decadanan Hulandes ta un di e idiomanan oficial di e isla ya cu e isla ta un parti contituyente di [[Reino Hulandes]]. Apesar di su status oficial, e ta incomun como un prome idioma papia. Un estudio di Croes (2015) entre estudiantenan a revela cu, apesar di e uzo amplio di Hulandes como idioma di instruccion, e idioma practicamente no tin funcion comunicativo pafor di les.<ref name=":1">{{citeer web|url=https://studenttheses.uu.nl/bitstream/handle/20.500.12932/42633/The%2520Current%2520Context%2520of%2520the%2520Language%2520of%2520Instruction%2520in%2520Aruban%2520Education%2520-%2520Master%2520Thesis%2520-%2520Kristi%2520Lo-Fo-Sang.pdf?sequence=1|titel= The Current Context of the Language of Instruction in Aruban Education Towards a more inclusive Multilingual Education|auteur=Kristi Lo-Fo-Sang|datum=2022|uitgever=Universidad Utrecht}}</ref> Banda di enseñansa, e uzo di Hulandes ta principalmente den asuntonan huridico y di gobernacion.<ref>{{Cite web |title=About Us |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |access-date=2014-05-20 |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |archive-date=2014-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean}}</ref> == Otro idiomanan comun == === Ingles === Aruba a reconoce Ingles como un idioma internacional, y a exigi pa muchanan siña Ingles for di klas 4 di scol basico. Uzo di Ingles riba e isla ta data for di cuminsamento di [[siglo 19|siglo diesnuebe]], tempo cu e Inglesnan a ocupa [[Kòrsou|Corsou]], Aruba y [[Boneiru|Boneiro]]. Ora cu e gobernacion Hulandes riba e islanan a reanudá na [[1815]], autoridadnan a tuma nota di e uzo ya generalisa di e idioma.<ref name="Putte">{{Cite book |last=Van Putte |first=Florimon |title=Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd |publisher=de Walburg Pers |year=1999 |location=Zutphen |language=nl}}</ref> Fin di añanan 1920 y inicio di añanan 1930 un cantidad grandi di hende cu ta papia Ingles, for di particularmente [[Karibe anglofóniko|Caribe anglofonico]], a wordo treci na e isla durante e añanan di boom di petroli. Hopi di e inmigrantenan aki tabata biba den e area di [[San Nicolas]], caminda [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] tambe tabata situa. Te cu awe, hopi di nan descendiente a keda cu Ingles Crioyo como nan prome idioma.<ref name=":1"/> Aunke Ingles no ta e [[lingua franca]] riba e isla, el a bira un idioma hopi popular bou di e hubentud. Ademas, Ingles ta un di e idiomanan mas importante den economia di Aruba. Un di e sectornan economico principal ta [[turismo]], mientras un cantidad significante di turista ta procedente di Merca y Canada.<ref name=":1"/> Mas recientemente, tin un aumento den uzo di idioma Ingles den enseñansa superior, por ehempel na [[Universidad di Aruba]]. === Spaño === {{wak articulo|Articulo principal: [[Idioma Spaño na Aruba]]}} Prome cu gobernacion Hulandes, Aruba tabata un colonia Spaño di 1499 te 1636. Spaño a bira un idioma importante riba e isla den [[siglo 18|siglo diesocho]] debi na cercania y lasonan economico estrecho cu colonianan Spaño den cercania den loke awor ta [[Venezuela]] y [[Colombia]],<ref name="Putte" /> Door di e localisacion geografico aki di Aruba, awendia hopi Arubiano y inmigrante tambe ta domina Spaño; 85% di e poblacion ta papia Spaño como di dos idioma.<ref name=":0"/> Studiantenan Arubiano ta cuminsa siña e idioma for di klas 5 di scol basico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1291007560|titulo=Languages on Aruba}} {{References}} }} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Idioma]] ----------------------------------------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Hilda de Windt-Ayoubi''' ( ) ta un lingwista, traduktor, outor, poeta, kolumnista i papiamentista di [[Kòrsou]]. lingwista, poeta, pintor i traduktor di The Prophet di Kahlil Gibra == Bida == Hilda Ayoubi a nase i lanta na Kòrsou. Famia di 5 yu muhe di mayornan di Libano. Hilde de Windt-Ayoubi a studia idiomanan ingles i spañó, tambe literatura. Na 2014 a sali e buki 'E Profeta', un tradukshon ku el a hasi di e buki ingles 'The Prophet', obra maestral di e eskritor Kahlil Gibran. Pa esaki el a risibí na 2014 un distinshon di 'The George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair' na e universidat di Maryland. Hilda a skirbi su promé poemanan na 1972, tempu ku e tabata studiante na Nijmegen, Hulanda. Despues e no tabata aktivo mas. Na desèmber 2007 el a kuminsá skirbi atrobe, pero tabata te na 2009, inspirá pa su kolega Robbie Griffith (†), ku el a bolbe kuminsá skirbi i publiká. Su poemanan na ingles, hulandes, spañó i papiamentu ta sali regularmente durante e último dékada den e korant Amigoe. She was born and raised in Curaçao. She was a secondary school teacher and a lecturer at the University in Curacao. Her works include Gedicht (2018) and Geef me je Taal (2019); for her Papiamento translation of Kahlil Gibran’s The Prophet (2014), she was awarded the Kahlil Gibran Chair at the University of Maryland. In 2019 she received UNESCO’s Certificate of Merit for her work on Papiamento.<ref>https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/translingualism-translation-and-caribbean-poetry/ Translingualism, Translation and Caribbean Poetry], Werkgroep Caraibische Letteren (2022)</ref> She writes in Dutch, French, English, Papiamento and Spanish. == Bibliografia == * ''La dislocación de los elementos oracionales y la elipsis en los refranes de La Celestina'' (2011, UoC) * ''Gedicht'' (2018?, kolekshon di poesia) * ''Geef me je taal. Dat ik je beter versta / Duna mi bo idioma. Pa mi por komprondé bo miho'' (2019) * ''Translingualism, Translation and Caribbean Poetry'' (2022, kolekshon di poesia multilingual huntu cu Piet Muysken) Hilda De Windt – Ayoubi, schrijfster, dichteres, columniste, kunstenares en hispaniste uit Curaçao. Ze is bekend vanwege o.a. haar vertaling in haar moedertaal Papiaments van het bekende boek The Prophet van Kahlil Gibran, CDL University Press, verschillende vertalingen van gedichten en haar jarenlange publicaties van gedichten in vier talen in de krant Amigoe op Curaçao. Ze presenteerde op deze middag ook haar Papiamentse vertaling van The Prophet die dit jaar wereldwijd haar 100-jarig bestaan viert en al in 105 talen, waaronder ook het Hindi, is vertaald.<ref>Henk Moeniralam,[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/papiaments-gedicht-moedertaal-van-hilda-de-windt-ayoubi-ook-in-sarnami-vertaald/ Papiaments gedicht ‘Moedertaal’ van Hilda de Windt-Ayoubi ook in Sarnámi vertaald], Werkgroep Caraibische Letteren (2023)</ref> I studied at the Catholic University in Nijmegen, nowadays named Radboud University. I also studied at UoC in Curacao, Dutch Antilles. I have a Master degree in Education with major in the Spanish Language and a Bachelor degree in Public Relations. Further on, I have a minor degree (LO) in English. I have been teaching the Spanish Language and Literature for more than 30 years at a secondary school and also have been teaching Didactics, Analysis of Methods, Spanish Grammar and Oral and Written Communication for more than eight year at University of Curacao. I translated "The Prophet" (by Kahlil Gibran) into the Papiamentu language. This translation was published by the Maryland University Press. For this translation I was granted an award by the George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair for Values and Peace, May, 2014. Further on, I attended an art Academy for four years. As part of a group exhibition I exhibited four times several of my paintings. I write poetry in six languages, Papiamento, Dutch, English, Spanish, Italian, and French. Recently my first poetry book illustrated with twenty of my paintings was published by LM Publishers in the Netherlands. I Master different languages, for example, Dutch, Spanish, English, Papiamentu. Currently, I am also studying different other languages, like Italian, Quechua. I am very interested in promoting and conserving Native Languages. Therefore, my poetry often focuses on native languages. In 2019, my second poetry book that focuses on language will be published. I belief that it is of utmost importance to focus more on Literature (specifically on creative writing) and Art in the education at school.<ref>[https://independent.academia.edu/HildadeWindtAyoubi Hilda de Windt Ayoubi]</ref> {{Appendix}} -------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Sidney M. Joubert''' (☆ [[1939]] na [[Kòrsou]]) ta un dosente, lingwista i papiamentista di [[Kòrsou]]. Na 2023 el a risibí e titulo di ''doctor honoris causa'' di [[University of Curaçao]] pa su kontribushon na [[idioma]] [[papiamentu]]. == Bida == == Bibliografia == * Dikshonario di verso Papiamento-Hulandes NOTES Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC March 20, 2023 REDAKSHON.<ref>[https://kikotapasando.com/2023/03/20/eredoctoraat-voor-sidney-joubert-bij-de-uoc-sidney-joubert-doctor-honoris-causa-bij-de-uoc/ Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC / Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC], Willemstad, 18 maart 2023</ref> Op 16 maart jl. werd tijdens een plechtige openbare zitting van het College van Decanen van de Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (UoC), aan de heer Sidney. M. Joubert, het eredoctoraat verleend. In een volle Aula opende de Rector Magnificus, dr. Francis de Lanoy, deze plechtige zitting, waarbij hij alle aanwezigen in de zaal welkom heette, in het bijzonder de heer Joubert en de twee paranimfen, mevrouw Lucille Berry-Haseth en de heer Edward John Joubert, die hem flankeerden tijdens deze plechtigheid. De decaan van de Algemene Faculteit, drs. Adriënne Fernandes, nam vervolgens het woord, en ging kort in op de redenen die voor de Algemene Faculteit aanleiding waren om de heer Sidney Milton Joubert voor te dragen als kandidaat voor het eredoctoraat. Zij gaf aan dat de heer Joubert over een tijdsbestek van vijftig jaar, zich bijzonder verdienstelijk heeft gemaakt voor de gemeenschap, op het gebied van taalkunde van het Papiamentu. Bovendien wees zij erop dat de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan is. Het eredoctoraat, zo vervolgde zij, wordt als welverdiend eerbetoon aan deze kandidaat verleend voor zijn zeer uitzonderlijke prestaties in het kader van culturele en academisch gerelateerde verdiensten. De heer Joubert, met zijn talrijke merites is van bijzondere betekenis voor de Algemene Faculteit, die taal, literatuur en cultuur centraal stelt, de lerarenopleiding Papiamentu aanbiedt en een leerstoel heeft gerelateerd aan het bestuderen en verwerven van Papiamentu. Het is dan ook niet verwonderlijk dat vanuit deze faculteit de rol van het Papiamentu als algemene omgangstaal in de Curaçaose samenleving, met deze erebenoeming, bekrachtigd en versterkt wordt. Vervolgens nam de Rector Magnificus het woord, die na verwijzing naar de mogelijkheid die de Landverordening Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (LuoC) biedt (art. 37 lid 2), de heer Sidney M. Joubert en zijn twee paranimfen naar voren riep om hen ten overstaan van het College van Decanen de bul te overhandigen. Prof. dr. Ronald Severing, verbonden aan de Algemene Faculteit, en promotor van Sidney Joubert bij deze plechtigheid, sprak bij de laudatio, lovende woorden uit, verluchtigd met een powerpoint, met afbeeldingen van werken van de heer Joubert. Hij gaf aan dat de heer Joubert een fervente taaldeskundige en in het bijzonder een verwoede Papiamentist is. Eerder was hij docent Spaanse taal- en letterkunde op de middelbare school en de UNA en tevens beëdigd vertaler en lexicograaf. Hij werd bij de oprichting van het overheidsbureau Sede di Papiamentu (1983) aangesteld om aan een vocabulaire van het Papiamentu te werken. Sindsdien zijn er van zijn hand ten behoeve van het Papiamentu, vocabulaires (1988, 1990) verschenen en verder woordenboeken in druk (1991, 1999, 2007), met supplementen (1997), een taalgids Papiamentu voor toeristen (1994), digitale woordenboeken (2002), online versies (Google Chrome, Microsoft Edge, Mozilla Firefox en Safari) en achtereenvolgende spellingcheckers Papiamentu voor Microsoft Office (2003-2014) Windows 98-8.1 (2001, 2007, 2014). Naast kenner van de taalkunde van het Papiamentu en de autoriteit op het gebied van de gemeenschappelijke Papiamentse woordenschat, is de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan, blijkens de omvangrijke driedelige gezamenlijke uitgave in het Papiamentu, Pa saka kara (1109 pp., 1983); ook verzorgde hij met auteursgroepen tweetalige Nanzi-boeken (2005, 2019). Hij is Papiamentu-connaisseur bij uitstek, getuige de talrijke publicaties van zijn hand en ook samen met lokale en buitenlandse deskundigen. Hij heeft zich bekwaamd en intensief ingezet voor het promoten van de studie, kennis en correct gebruik van het Papiamentu vanaf begin zeventiger jaren tot heden. Hij is ook medeverantwoordelijk voor de meer dan 400 woorden Antilliaans-Nederlands die in het Groene Boekje zijn opgenomen. Gedurende een aantal jaren, zijn de krantenteksten van het Antilliaans Dagblad en de Amigoe verzameld. Uit die verzameling zijn door onder andere de heer Joubert karakteristieke woorden geselecteerd die in het Groene boekje terecht zijn gekomen als: empaná, blenchi, dushi, karkó en snèkbar. Tevens is hij vanaf het begin (1999) tot recentelijk (2018) betrokken geweest bij de samenstelling van het Papiamentu-dictee en ook als jurylid van het jaarlijkse Diktado Nashonal Papiamentu in de aula van de UoC. De eredoctor is reeds meerdere malen eervol onderscheiden en heeft meervoudig eerbewijs mogen ervaren vanuit diverse maatschappelijke en academische instituties. Na de laudatio van zijn promotor kreeg dr. Sidney Joubert het woord van de rector. Hij liet weten dat toen hij van zijn benoeming op de hoogte werd gesteld, verrast was en zeer geëmotioneerd raakte. Hij dankte dan ook allen die betrokken waren vanaf de voordracht tot aan zijn benoeming. Hij vertelde hoe zijn belangstelling voor het Papiamentu begon. Dat gebeurde tijdens de colleges die hij volgde bij drs. Raúl Römer aan de Universiteit van Amsterdam. Raúl Römer onderzocht het Papiaments als toontaal. Joubert gaf voorbeelden als mata (plant) en mata (doden). Er was verschil in toon, hoog laag en laag hoog te horen. Op Curaçao werd Antoine Maduro zijn leermeester, waar hij ook mee samen werkte. Hij werd al snel door de overheid in twee opeenvolgende spellingcommissies voor het Papiamentu benoemd, in de commissie Römer en de commissie Jonis. Bij het Buki di oro, het gouden boekje met de officiële spelling van de overheid (2009), had hij ook zitting in de commissie die het werk voorbereidde. Na dit dankwoord en bijzonderheden over zijn werk, sloot de Rector Magnificus de officiële zitting. In het informele deel dat daarop volgde, spraken beide paranimfen de pas gedoctoreerde promotus toe. Lucille Berry-Haseth wees op haar lange vriendschap met de gepromoveerde en hun samenwerking op het gebied van Papiamentu. De laatste tien jaar hebben zij zich samen met een redactieteam beziggehouden met een verklarend woordenboek Papiamentu. Zij sloot af met een prachtige voordracht van het gedicht Oda na Sidney, dat zij eerder (2018) aan hem opdroeg. Vervolgens wist paranimf Edward John te vertellen dat zijn vader bekend stond als de leraar Spaans van het Peter Stuyvesant College. Hij vond het een eer dat hij de paranimf mocht zijn bij de promotie van zijn vader. Het informele deel werd afgesloten met een voordracht door Gregory Berry, die bij het publiek erg in de smaak viel met humoristische teksten uit de Papiamentu-literatuur van Guillermo Rosario, Pierre Lauffer en Elis Juliana. Het geheel werd afgesloten met een geanimeerde receptie op de patio van de Universiteit van Curaçao. {{Appendix}} ---------------- '''Frank Martinus Arion''', pseudónimo di '''Frank Efraim Martinus''' (n. [[17 di desèmber]] [[1936]] na [[Kòrsou]] - f. [[28 di sèptèmber]] [[2015]]) tabata un eskritor, poeta i lingwista [[Antias Hulandes|antiano]]. E tabata skirbi obranan tantu na idioma [[hulandes]] komo [[Papiamentu]]. Su obra mas famoso ta e novela ''Dubbelspel'' (Changá). E ta konosí tambe pa su investigashon di e orígen di Papiamentu i pa su empeño pa uso di Papiamentu komo idioma di instrukshon. == Biografia == Frank Martinus Arion a nase na 1936 i ta un di tres yu di Minuel Martinus Arion i Marina Jansen di bario di Buena Vista, [[Willemstad]]. Poko despues di su nasementu e famia ta muda pa [[Aruba]], unda su tata a wòrdu empleá pa e refineria [[Lago Oil & Transport Company|Lago]]. Ku kuater aña su mama i un ruman ta fayesé den un aksidente di tráfiko, despues di kual e ku su otro ruman a wòrdu mandá bek Kòrsou i alohá serka varios miembro di famia. Frank Martinus Arion a lanta den bario di [[Otrobanda]]. Fo'i skol básiko su talento pa skirbimentu a keda manifesta; den su último aña na skol básiko e ta gana e Premio Neerlandia pa e mihor ensayo na hulandes. Frank was een heel goede leerling. Hij mocht op de lagere school een aantal klassen overslaan. Durante su tempu na skol e ta kuminsa usa e nòmber Frank Efraim Martinus pa motibu di e laso ku su tata tabatin ku e [[partido polítiko]] [[Partido Nashonal di Pueblo|PNP]]. E no tabata deseá di wòrdu asosiá ku e aktivismo polítiko di su tata; te añanan 50 e ta usa su fam original pa publikashon di su promé obranan. Na kabamentu di skol sekundario na 1955, Arion ta muda pa [[Hulanda]] unda e ta studia idioma i literatura hulandes na [[Universidat di Leiden]]. Durante su temporada na universidat ela lanta e komunidat studiantil "Baranka Antilliana", kual tabata fungi komo refugio pa studiante prosedente di [[Antias Hulandes]], manera e mes. Tambe den e époka aki e tabata skirbi un seri di poema, kualnan a sali publika pa prome bes den e revista "Antilliaanse Cahiers" komo kolekshon titulá ''Stemmen uit Afrika''. ----- Na zijn schooltijd verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal- en letterkunde ging studeren aan de Universiteit Leiden. Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die, net als hijzelf, afkomstig waren uit de Nederlandse Antillen. Ook schreef hij in deze jaren een reeks gedichten, die in 1957 voor het eerst als bundel onder de titel Stemmen uit Afrika werden gepubliceerd in het tijdschrift Antilliaanse Cahiers. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het mede door hem opgerichte tijdschrift Encuentro Antilliano. Ook las hij regelmatig voor in het programma van de Nederlandse buitenlandse radio. Kort voor het einde van zijn studie onderbrak hij deze en keerde voor enige tijd terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij onderzoek deed naar de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiamentu. Hij publiceerde de resultaten van dit onderzoek in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch verder te studeren en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij het Instituut voor Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam.[2] Onder invloed van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel, waarin hij aan de hand van vier mannen die domino spelen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen in die tijd. Via de personages in de roman heeft Arion kritiek op de rebellen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen.[3] De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs. Arion doneerde het prijzengeld van 1000 ƒ aan de strijd tegen het apartheidsbeleid in Zuid-Afrika. In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam, waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin.[4] Vertaald met www.DeepL.com/Translator (gratis versie) de.wiki: Na zijn afstuderen verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal en Nederlandse letterkunde begon te studeren aan de Universiteit van Leiden . Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die net als hij uit de Nederlandse Antillen kwamen . Hij schreef in deze jaren ook een reeks gedichten, die in 1957 als bundel verscheen onder de titel Stemmen uit Afrika in het tijdschrift Antilliaanse Cahierswerden voor het eerst gepubliceerd. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het dagblad Encuentro Antilliano , waarvan hij medeoprichter was . Ook gaf hij regelmatig lezingen in het Nederlands buitenlands radioprogramma . Kort voor het einde van zijn studie brak hij het af en keerde voor een tijdje terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij zich bezighield met de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiaments. De resultaten van dit onderzoek publiceerde hij in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch zijn studie voort te zetten en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij de afdeling Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam . [2] Onder de indruk van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao, begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel , waarin hij aan de hand van het voorbeeld van vier dominospelende mannen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen op die tijd. Via de personages in de roman uit zich Arion kritisch over de opstandelingen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen. [3]De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en CW van der Hoogtprijs . Arion doneerde het prijzengeld van ƒ 1000 om de apartheid in Zuid-Afrika te helpen bestrijden . In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam , waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap van de stad. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin (in het Engels: "Farewell to the Queen"). [4] In 1975 ging Arion naar Zuid-Amerika, waar hij een aanstelling als docent aanvaardde aan een instituut voor de opleiding van leraren in de Nederlandse kolonie Suriname , die net onafhankelijk werd. Hier trouwde hij ook met zijn vrouw Trudi Guda, met wie hij twee kinderen zou verwekken. In 1980, na de machtsovername van Desi Bouterse , verliet het gezin Suriname en keerde terug naar Arion's thuisland Curaçao. Daar werkte hij aan de standaardisatie van het Papiaments en begon hij opnieuw onderzoek te doen naar de oorsprong ervan. Hij was vooral geïnteresseerd in de overeenkomsten tussen het Papiaments en de varianten van het Kaapverdiaans Creools, die worden gesproken op de eilanden voor de westkust van Afrika. Ook voerde hij campagne voor de invoering van het Papiaments als basisschooltaal op Curaçao, waardoor hij soms in conflict kwam met de lokale autoriteiten. In dit kader schonk hij in 1987 de particuliere basisschool Skol Humanistiko Erasmo , waar lessen werden gegeven in Papiaments. [5] Gedurende deze tijd begon Arion meer politiek betrokken te raken, wat culmineerde in de oprichting van zijn eigen partij, de Kambio Radical ("Radical Reversal", kortweg KARA) in 1988. KARA kreeg echter nooit genoeg stemmen om een ​​zetel in het parlement van het eiland te winnen. [6] In 1996 promoveerde Arion aan de Universiteit van Amsterdam. Zijn proefschrift was getiteld De kus van een slaaf. Papiaments West-Afrikaanse connecties en de oorsprong van het Papiaments en andere talen verkend. Hij bracht onder meer de stelling naar voren dat het Papiaments sterker dan voorheen bekend was beïnvloed door de geheime taal Guene, die door de plantageslaven van Curaçao werd gebruikt. Daarnaast heeft het Guene ook andere Caribische talen beïnvloed en zelfs de Engelse en Nederlandse taal. [7] == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doktoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (kontiniendo: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'') * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Mira tambe == * [[Gueni]] {{Commonscat|Frank Martinus Arion}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =191263500|titulo=Frank Martinus Arion}} {{References}} ;Lista di fuente * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3, pág. 405–410. * Wim Rutgers: ''Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba'', Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, pág. 272. * B. Jos de Roo: ''Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958'', Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam (2014), ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. Den: ''A History of Literature in the Caribbean''. Tomo 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia (2001), ISBN 90-272-3448-5, pág. 362. * ''Schrijver Frank Martinus Arion overleden''. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * ''Writer Frank Martinus Arion Passed Away'', Curacaochronicle.com (28 di sèptèmber 2015}}</ref> * ''Frank Martinus Arion geeft lintje terug'', Trouw.nl. (16 di desèmber 2008) }} {{DEFAULTSORT:Arion, Frank Martinus}} [[:Category:Ganador premio Cola Debrot]] [[:Category:Hende]] [[:Category:Kòrsou]] == Referensia == * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 407–408. * Wim Rutgers: Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba. 1. Auflage. Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, S. 272. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 408–409. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 410. * B. Jos de Roo: Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958. Hrsg.: Universiteit van Amsterdam. 1. Auflage. Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam 2014, ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. In: A History of Literature in the Caribbean. Band 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia 2001, ISBN 90-272-3448-5, S. 362. * Schrijver Frank Martinus Arion overleden. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * Frank Martinus Arion geeft lintje terug. In: trouw.nl. 16. Dezember 2008, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). == Weblinks == {{Commonscat}} [[:Category:Korsou]] [[:Category:Eskritor]] [[:Category:Hende]] Kort na de geboorte verhuisde het gezin naar Aruba, waar de vader een baan had aanvaard bij een plaatselijke oliemaatschappij. Toen hij vier jaar oud was, stierven Arions moeder en jongere broer bij een ongeval, waarna Frank en zijn zus werden teruggestuurd naar Curaçao, waar ze onderdak vonden bij verschillende familieleden. Zijn schrijftalent bleek al toen hij op de lagere school zat; in het laatste jaar van de basisschool won hij de Neerlandiaprijs voor het beste essay in het Nederlands. Tijdens zijn schooltijd begon hij de naam Frank Efraim Martinus voor zichzelf te gebruiken. De achtergrond was de politieke betrokkenheid van zijn vader bij de Nationale VolkspartijCuraçao, waardoor de naam "Arion" bekend werd bij veel bewoners van het eiland. Frank wilde echter niet geassocieerd worden met het politieke activisme van zijn vader; pas in de jaren vijftig gebruikte hij zijn oorspronkelijke achternaam weer voor de publicatie van zijn eerste werken. [1] '''Frank Martinus Arion''', seudónimo de '''Frank Efraim Martinus''' ([[Curazao]], [[17 de diciembre]] de [[1936]]-[[28 de septiembre]] de [[2015]])<ref name=fallece>{{cita noticia|título=Writer Frank Martinus Arion Passed Away|url=http://curacaochronicle.com/local/writer-frank-martinus-arion-passed-away/|fechaacceso=29 de septiembre de 2015|obra=curacao chronicle|fecha=28 de septiembre de 2015|idioma=inglés}}</ref> fue un escritor antillano. En 1955 se trasladó a los [[Países Bajos]] para estudiar letras neerlandesas en la Universidad de Leiden. En 1981 volvió a instalarse en su ciudad natal, tras residir unos años en [[Paramaribo]] ([[Surinam]]). Fue un fuerte promotor del [[papiamento]]. Hij werkte in Nederland , Suriname en de Nederlandse Antillen en schreef in het Nederlands en Papiaments . De roman Dubbelspel (nl) (1973) is zijn eerste boek en zijn grootste publiekssucces. == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' (Changa)<ref>[http://www.diegopuls.com.ar/index.php?option=com_content&task=view&id=112&Itemid=39&lang=es Doble juego, fragmento traducido al español (inédito)]; visitado el 21 de febrero de 2012</ref> *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doctoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (contiene: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'' * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Referencias== {{listaref}} == Link eksterno == *{{Enlace roto|1=[http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 página web sobre Arion del Fondo de las Letras Neerlandesas (en inglés)] |2=http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 |bot=InternetArchiveBot }} ------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Abraham Daniel Jesurun''' (n. [[20 di aprel]] 1839 na [[Korsou]] - f. [[20 di mart]] [[1918]] na [[Korsou]]) tabata un ....... [[Kòrsou]]. == Biografia == Jesurun a nase na aña 1939 na Willemstad. * Kasa ku Rachel David Capriles na 1880. * Na 1905 elegi Presidente di KVK Korsou. van 1884 tot 1919 In het grote boek over de History of the Jews of the Netherlands Antilles (1970) wordt Abraham Daniel Jesurun (1839-1918) ‘Curaçao’s then most cultured man’ genoemd, die verschillende talen in woord en geschrift beheerste. Hij wordt bijvoorbeeld een ‘specialist in Papiamento’ genoemd (Emmanuel & Emmanuel 1970, 1: 411, 454). Jesurun blijkt een belangrijk man geweest te zijn op Curaçao. Zo was hij secretaris-directeur van de Aruba Phosphaat Maatschappij, vele jaren voorzitter van de Kamer van Koophandel en Nijverheid en directeur van de Curaçaosche Bank. Ook is hij lid van de Koloniale Raad geweest en bestuurslid van het Geschied-, Taal-, Land- en Volkenkundig Genootschap te Willemstad. Voor al die activiteiten is hij onderscheiden: hij werd eerst ridder in de orde van OranjeNassau (1908), later officier (1913). In de serie ‘beroemde personen’ werd er in 1998 een postzegel met zijn beeltenis erop uitgebracht. <ref> ''Jan Noordergraaf'', [https://www.ivdnt.org/images/stories/onderzoek_en_onderwijs/publicaties/trefwoord/Papiaments_def.pdf Lexicografie op Curacao: Abraham Jesurun en zijn woordenlijst van het Papiaments (1898)]</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=it|oldid =129014577|titulo=Emilio Teza}} {{References}} }} [[:Category:Linguistica]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62275387|titulo=Dialect}} {{References}} }} [[:Category:Idioma]] ------- {{Variante|a}} [{Databox}} '''Pidgin''' ta e idioma ---------------- {{Databox}} E '''álfabèt latin''' ta un [[álfabèt|skritura alfabétiko]] foi kual den kurso di [[siglo]]nan a desaroyá un kantidat di álfabèt pa uso den kasi tur idioma skirbi den hemisferio oksidental, prinsipalmente na Nort i Sur Amerika, kasi henter [[Oropa]], Afrika supsahara i un kantidat di pais asiatiko na Oustralasia i Asia Sentral. E skritura latin tin e kantidat di usuario mas grandi na mundu. E skritura latin e ta forma e base di e [[Alfabèt Fonétiko Internashonal]] (IPA), i e 26 lèter mas komun ta e lèternan di e [[ISO basic Latin alphabet]]. E ta un álfabèt bikamaral di trinta lèter, kreá fin di siglo nuebe den imperio búlgaro (e aktual [[Nort Macedonia]]), pa e disípulonan di pader Cyrille òf posiblemente Clément d'Ohrid (e promé obispo di e iglesia ortodokso di [[Bulgaria]]) i ta basá riba e álfabèt [[Gresia|griego]] i glagolítiko. Ainda na komienso di siglo 21 ta usa e [[álfabèt siríliko]] den un kantidat di [[idioma slaviko]], entre otro búlgaro, masedoniano, [[idioma montenegrino|montenegrino]], servio, ukraniano, ruso i bieloruso. Bou influensia [[Rusia|ruso]] e ta komun tambe den hopi idioma ku no ta idioma slaviko manera [[kazachs]], [[idioma kirguis|kirguis]], [[tatar]] (idioma [[Turkia|turko]]), [[tajikistano]], [[idioma mongoles|mongoles]] inkluso hopi otro idioma chikitu. Te [[1859]] e tabata e skritura di e [[idioma rumano]] i den e antiguo [[Moldavia]] tabata skirbi e [[idioma moldaviano]] (un [[dialecto|dialekto]] rumano) ku un álfabèt siríliko. * Het Latijns schrift[1] is een alfabetisch schrift waarvoor in de loop der eeuwen een aantal alfabetten zijn ontwikkeld voor gebruik in vrijwel alle westerse geschreven talen, voornamelijk Noord- en Zuid-Amerika, bijna heel Europa, Sub-Saharaans Afrika en een aantal Aziatische landen in vooral Australazië en Centraal-Azië. Het Latijns schrift heeft het grootste aantal gebruikers ter wereld.[2] * '''Latin script''', also known as '''Roman script''', is a set of graphic signs ([[Writing system#General properties|script]]) based on the letters of the [[classical Latin alphabet]]. This is derived from {{cns|a form of the [[Cumae alphabet|Cumaean Greek]] version of|date=September 2021}} the [[Greek alphabet]] used by the [[Etruscan civilization|Etruscans]]. Several [[Latin-script alphabet]]s exist, which differ in graphemes, collation and phonetic values from the [[classical Latin alphabet]]. The Latin script is the basis of the [[International Phonetic Alphabet]], and the 26 most widespread letters are the letters contained in the [[ISO basic Latin alphabet]]. Latin script is the basis for the largest number of alphabets of any [[writing system]]{{sfn|Haarmann|2004|p=96}} and is the [[List of writing systems by adoption|most widely adopted]] writing system in the world (commonly used by about 70 percent of the world's population). Latin script is used as the standard method of writing in most Western, Central, as well as in some Eastern European languages, as well as in many languages in other parts of the world. ----------------- h9ul14ycddkjz55cq0r95sh72zmkgxk 203144 203143 2026-09-05T09:24:47Z Caribiana 8320 /* Uso */ 203144 wikitext text/x-wiki * [https://www.ea.aw/pages/wp-content/uploads/2019/09/Literatura-na-papiamento-havo.pdf Literatura na papiamento] nieuw: [[diptongo]] - [[triptongo]] - [[gramatika]] - [[frase]] - [[silaba]] - [[semántika]] - [[suheto]] - [[supstantivo]] - [[athetivo]] - [[verbo]] - [[vocal]] - [[consonante]] - [[sufiho]] - [[atverbio]] - [[koma]] - [[pronòmber]] - [[singular]] - [[plural]] ------------------------- {{Databox}} '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa [[papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no ta konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta e yamá "lenga di p", den kua e [[vocal|vokal]] di kada [[silaba|sílaba]] ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. Por ehèmpel, ''mi ta bai kas'' ta bira mi''pi'' ta''pa'' bai''pa'' kas''pa''. "Mi ta bai kas" ta bira '''mi'''pi '''ta'''pa '''bai'''pa '''kas'''pa.<ref>[[Pierre Lauffer]], [https://www.dbnl.org/tekst/lauf001unse02_01/lauf001unse02_01_0036.php Un selekshon di palabra i ekspreshon. Deel 2], dbnl.org</ref><ref name=":0">[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 di mart 1965</ref> == Karakterístika == Galein ta un forma deliberadamente alterá [[palabra]]nan di papiamentu, i no ta un idioma independiente. E reglanan por varia, pero den su forma mas simpel kada sílaba ta wòrdu sigui pa un sílaba ku e mesun vokal i e konsonante ''p''. Por ehèmpel: :''kas ta weta'' → ''kaspa tapa wepa tapa''.[1][2] Segun [[Pierre Lauffer]], galein ta konosí komo e ''lenga di p''. E ta distinguí galein di ''[[gueni]]'', ku tabata e nòmber pa e idioma ku, segun tradishon, katibunan ku tabata yega for di [[Afrika]] tabata papia.[2] == Uso == Galein tabata wòrdu usá prinsipalmente pa hasi un kombersashon ménos aksesibel pa hende pafó di e grupo ku tabata konosé e reglanan. Deskripshonnan di galein ta indiká ku e forma di papia tabata usa komo un manera di skonde e kontenido di un kombersashon. ------------------------ , usando un wega di lenga pa alterá e [[palabra]]nan. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehèmpel: "Mi ta bai kas" ta bira '''mi'''pi '''ta'''pa '''bai'''pa '''kas'''pa.<ref>[[Pierre Lauffer]], [https://www.dbnl.org/tekst/lauf001unse02_01/lauf001unse02_01_0036.php Un selekshon di palabra i ekspreshon. Deel 2], dbnl.org</ref> E tabata wòrdu yamá lenga p.<ref name=":0">[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 maart 1965</ref> E fenómeno di korumpí un lenga ta konosí komo un anti-lenga. '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa e [[Papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no ta konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta e yamá *lenga di p*, den kua e vokal di kada sílaba ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. Por ehèmpel, ''mi ta bai kas'' ta bira ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] ==Historia == Generalmente e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otro, ku no ta konosí ku e reglanan. E ta wòrdu usá mas tantu pa hubentut komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku galein. Na Kòrsou, e tabata wòrdu hopi bia konfundí ku [[gueni]], e idioma di katibu. Pero esensialmente e no tin nada di haber kuné. Galein ta un korupshon deliberá di papiamentu moderno normal, pa no wòrdu komprondé pa hende di afó. Personanan bakiá den galein tabata usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internato i kriá den institushonnan grandi tin biaha tabata papia galein ku mesun fluides ku papiamento.<ref name=":0"/> variante di e idioma papia di [[papiamentu]], usando un wega di lenga pa alterá e palabranan. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa. Internashonalmente e ta konosi komo un anti-lenga. , manera "Jerigonza". Den e wega di lenga [[palabra]]nan na papiamentu ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un [[sufiho]] fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di [[konsonante]] di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokal (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa Por ehèmpel, e frase “e no sa” por bira * agregando un silaba patras (sufiho) - '''e'''hay '''no'''hay '''sa'''hay * usando un silaba dilanti (prefiho) - ay'''e''' ay'''no''' ay'''sa''' * birando e leternan di un silaba ku sufiho - '''e'''ay '''on'''ay '''as'''ay '''Galein''' ta un wega di lenga of anti-lenga den kua [[palabra]]nan na papiamentu ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokál (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. Por ehèmpel, “e no sa” lo bira “ehay oesday otnay owknay”. aye ayno aysa - aye onay asay Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E ta wòrdu usá mas tantu pa hubentut komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Galein. -------------------- {{Infobox taal | naam = Galein | andere_naam = P-taal | taalgebied = [[Curaçao]] | soort = [[Taalspel]] }} '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa e [[Papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no ta konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta e yamá *lenga di p*, den kua e vokal di kada sílaba ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. Por ehèmpel, ''mi ta bai kas'' ta bira ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] == Karakterístikanan == Galein ta un forma deliberadamente alterá di Papiamentu, i no ta un idioma independiente. E reglanan por varia, pero den su forma mas simpel kada sílaba ta wòrdu sigui pa un sílaba ku e mesun vokal i e konsonante ''p''. Por ehèmpel: :''mi ta bai kas'' → ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] Segun Pierre Lauffer, Galein ta konosí komo e ''lenga di p''. El ta distinguí Galein di ''[[Gueni]]'', ku tabata e nòmber pa e idioma ku, segun tradishon, katibunan ku tabata yega for di Africa tabata papia.[2] == Uso == Galein tabata wòrdu usá prinsipalmente pa hasi un kombersashon ménos aksesibel pa hende pafó di e grupo ku tabata konosé e reglanan. Deskripshonnan di Galein ta indiká ku e forma di papia tabata usa komo un manera di skonde e kontenido di un kombersashon. Un deskripshon di Paul Brenneker, publiká den ''Sambumbu'' na 1971, ta referí na Galein komo un forma di Papiamentu ku tabata wòrdu deformá deliberadamente pa hende pafó no por komprondé e kombersashon.[3] == Galein i Gueni == Galein i Gueni ta dos fenómeno lingüístiko diferente. ''Gueni'' ta referí na un idioma ku, segun deskripshonnan lokal, tabata wòrdu papia pa katibunan ku tabata yega for di Africa. Galein, na otro banda, ta un forma di Papiamentu ku ta wòrdu alterá mediante reglanan di un wega di lenga.[2][3] == Fuentes == * Brenneker, Paul. ''Sambumbu: Volkskunde van Curaçao, Aruba en Bonaire''. Deel 3, 1971.[3] * Lauffer, Pierre. ''Un selekshon di palabra i ekspreshon''. Deel 2, 1974, p. 45.[2] [[Kategoria:Idioma]] [[Kategoria:Papiamentu]] [[Kategoria:Taalspel]] [[Kategoria:Kultura di Kòrsou]] ------------------- {{Databox}} '''Galein''' ta un modo di papia cu ta wordo aplica na e idioma [[Papiamentu]], unda ta korumpi .... E ta hopi bia ta wòrdu konfundí pa habitantenan di stat ku Gueni, e idioma di katibu. Pero esensialmente e no tin nada di haber kuné. Galein ta un korupshon deliberá di Papiamentu moderno normal, pa no wòrdu komprondé pa hende di afó. E forma mas simpel ta unu den kua e vokal di kasi tur sílaba ta wòrdu ripití ku un “p” promé kuné. Cas ta bira “cas”’’pa “mi mi”’’pi weta wepe-tapa. Pa e motibu aki, e ta wòrdu yamá tambe p-idioma. Maestronan den galein ta usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internat i criadanan den institucionnan grandi tin biaha ta papia galein mes fluido cu papiamento. Cas mi weta -> '''cas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa '''Galein''' wordt door stadsmensen vaak verward met [[Gueni]], de slaventaal. Maar het heeft er in wezen niets mee uit te staan. Galein is een opzettelijke verbastering van het normale hedendaagse [[Papiaments]], om door buitenstanders niet te worden verstaan. De eenvoudigste vorm is die, waarbij van ongeveer elke lettergreep de klinker wordt herhaald met een ''p'' ervoor. Cas wordt '''cas'''pa '''mi mi'''pi weta wepe-tapa. Het wordt om deze reden ook wel p-taal genoemd. Meesters in het galein bedienen zich van veel ingewikkelder herhalingen. Meisjes op internaten en dienstmeisjes in grote inrichtingen spreken galein soms even vlot als papiaments.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 maart 1965</ref> Teneinde te voorkomen, dat de meester hun gesprek zou kunnen volgen, hadden de slaven de gewoonte het Papiamentu opzettelijk te vervormen door bijvoorbeeld van ieder lettergreep de klinker te herhalen met een medeklinker ervoor. Een zin als: mi ta weta (ik zie) kan dan gaan luiden: mipi tapa wepetapa. Snel uitgesproken is deze "taal" alleen door ingewijden te verstaan.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120173503/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=370&lang= Galein], Encyclopedie van Curaçao</ref> Pig Latin (Igpay Atinlay) ta un wega di idioma òf cant den kua palabranan na ingles ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokál (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. Por ehèmpel, “e no sa” lo bira “ehay oesday otnay owknay”. Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E referensia na Latin ta un mal nòmber deliberadamente; Latin di Porko ta simplemente un forma di argot òf jargon ku no ta relashoná ku Latin, i e nòmber ta wòrdu usá pa su konotashonnan ingles komo un idioma straño i ku ta zona stranhero. E ta wòrdu usá mas tantu pa muchanan chikitu komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Latin di Porko.[2] [[:Kategoria:Idioma]] Bovendien werd het 'Galein' als een geheimtaal gebruikt, maar dit is geen oorspronkelijke taal, doch slechts een verbastering van het Papiamentu om niet door buitenstaanders begrepen te worden (Brenneker, 1971:529)". afunesto. 'Galein' no ta eksklusivamente un fenómeno di papiamentu. Den e paisnan ku ta rondoná nos tambe nan konosé i no ta nada straño ku ta di nan mes nos tin e. Pa no insumi muchu espasio dje diario aki, mi a sita solamente di Cuba. Don Esteban Pichardo, Pichardo Novisimo, 1953, paginanan 405/406: "Jerigonza.<ref>auteur=[[Antoine Maduro|A.J. Maduro]]. Remitido Erornan. "Amigoe". Curaçao, 18-07-1984, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 26-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643043:mpeg21:p006</ref> Aqui se aplica acierto modo revesado de hablaro lenguaje complicado de manera que otros no lo entiendan. Las mismas palabras denuestro idioma con un agregado pospuesto o antepuesto constituyen lajergacon que los muchachos, negros y algunas personas vulgares pierden el tiempo, creyendo sandiamente que es imposible comprenderlos. Las principales jerigonzasson, con las silabas pa, pc, pi, po, pu, agregando a cada silaba de lavoz castellana una de estas de la misma vocal, e.g.: * pu sa-pa bes-pe la-pa Je-peri-pi gon-po za-pa?" Presis manera nos ta us'é na Körsou. Nan ta us'é tambe ku e agregadonan: pina (esta: tu-pina) i tambe ku: gara, guere, guiri, gordo, guru (esta:tu-guiru etc.). Konklushon: papiamentu di gueni na Körsou ta basa riba fantasia, e grafia 'gene' ta pone hende pronunsia e palabra aki robes, galein no tin nada di lenga sekreto kune. --- es.wiki: Jerigonza Gibberish, geringonza, òf geringozo ta un forma di abla hunga den kua sílabanan ta wòrdu insertá repetidamente entre palabranan. Originalmente, “gibberish” tabata wòrdu usá pa deskribí kualke idioma ku ta den mal smak, kompliká, i difísil pa komprondé,[1] pero ku tempu su nifikashon a kambia pa e forma spesífiko di insershon. Ademas di entretenimentu, e por wòrdu usá tambe komo un manera di kodifiká e mensahe (cryptolalia) di manera ku otro hendenan serka di e oradornan ku no ta kustumbrá ku e forma di papia aki no por komprondé kiko e oradornan ta bisando. E formanan aki ta wòrdu usá komo wega òf entretenimentu den paisnan di abla spañó manera Spaña i Latino Amérika. Uso Despues di kada sílaba, e zonido “p” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Despues di kada vokal, e zonido “i” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Despues di kada vokal, e zonido “f” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Den vários region di Mexico, e último variashon hunga aki ta hopi popular bou di muchanan, asta risibí e nòmber “papia na Efe.” en.wiki *(cant):Un cant (hulandes: anti-taal) ta e jargon òf idioma di un grupo, hopi biaha empleá pa ekskluí òf gaña hende pafó di e grupo.[1] E por wòrdu yamá tambe un kriptolekto, argot, pseudo-idioma, anti-idioma òf idioma sekreto. Kada término ta diferensiá un poko den nifikashon; nan usonan ta inkonsistente. *language game: Un wega di idioma (tambe yamá un cant, idioma sekreto, ludling, òf argot) ta un sistema di manipulá palabranan papiá pa hasi nan inkomprendibel pa un oyente no entrená. Weganan di idioma ta wòrdu usá prinsipalmente pa gruponan ku ta purba di skonde nan kombersashonnan pa otronan. Algun ehèmpel komun ta Pig Latin; e famia Gibberish, prevalente na Merka i Suesia; i Verlan, papia na Fransia. Un difikultat komun ku weganan di idioma ta ku nan ta wòrdu pasá oralmente; miéntras ku por hasi tradukshonnan skirbí, hopi bia nan ta imperfekto, pues e ortografia por varia hopi. Algun frakshon ta argumentá ku palabranan den e lenganan papia aki mester wòrdu skirbí simplemente manera nan ta wòrdu pronunsiá, miéntras ku otronan ta insistí ku e puresa di idioma ta eksigí ku e transformashon ta keda visibel ora e palabranan ta wòrdu impartí riba papel. {{Appendix|1=|2= '''Literatuur''' * Martinus, Frank (1996), ''The kiss of a slave: Papiamentu’s West-African connections'', Universiteit van Amsterdam * Hartog, Johannes (1961, p 433), ''Curaçao: Van kolonie tot autonomie III, Vol.I,'', De Wit. '''Bronnen en voetnoten''' * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=|titel=|oldid=|datum=}} {{References}} }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Hulandes Caribeño''' of '''Hulandes Antiano''' ta un variante di [[idioma]] [[Hulandes]] cu a desaroya? na e [[Islanan ABC]], islanan perteneciente na Caribe Hulandes. Por considera esaki como un dialecto regional di Hulandes.? Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. == Contexto == E poblashon lokal i papiadónan hulandes riba Islanan ABC tabata papia i skirbi hulandes mesklá ku konstrukshonnan i palabranan for di papiamentu i otro idiomanan: “hopi plaka verdienen” (pap.: hopi sèn); “kabrieten in de koor” (Pap.: cabritonan den cura); y “een pastechi eten” (Come un pastechi) (Pap.: pasty). E uso aki a bira konosí komo Hulandes Antiano.<ref>[[Ronald Severing|Severihng, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden], literatuurgeschiedenis.org</ref> E norma den polítika di gobièrnu pa loke ta trata hulandes a kambia. E norma di idioma no ta limitá mas na Hulanda, sino tambe na Vlaanderen i e teritorionan den eksterior: e islanan kaminda palabranan hulandes antiano a originá ku no ta aparesé na Hulanda mes, i tambe na Sürnam independiente, kaminda ta usa hulandes surinam. E atenshon kresiente aki pa variedatnan di hulandes, pa multilingualismo, i pa interpretashon kultural a kondusí na inklushon di palabranan for di hulandes karibense den e vokabulario ofisial di e idioma hulandes. A base di un base di dato di palabra di korantnan na idioma hulandes riba e islanan, a hasi un selekshon di mas ku 400 palabra. E palabranan Hulandes Caribense aki, cu a wordo agrega na e Buki Berde di 2015, no ta aparece den Hulandes Standard. Por haña palabranan manera dushi (dushi, dushi), botika (botika kombiná ku botika), ayó (saludo), i eilandsraad (un tipo di konseho munisipal riba e islanan). Anteriormente, na 2005, alrededor di 500 palabra hulandes surinam a aparesé den e lista aki: afingisoep (sòpi di yuka), husselen (scrabble) i Sranan (krioyo surinam). Komo ku Antia no ta eksistí mas i Sürnam, ku Hulandes komo idioma ofisial, a bira miembro asosiá di Union di Idioma Hulandes, e término Hulandes Karibense ta wòrdu usá mas i mas pa e idioma Hulandes riba e islanan i na Sürnam. {{Appendix}} ----- Caribisch-Nederlands is de taalvariant van het Nederlands die gesproken wordt in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Deze variant wijkt op verschillende punten af van het Europees-Nederlands, zowel in uitspraak als in woordkeuze en grammatica. Op de Benedenwindse Eilanden (Aruba, Bonaire, Curaçao) is Papiaments de meest gesproken moedertaal, terwijl op de Bovenwindse Eilanden (Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius) Engels vaker de moedertaal is. ==Verschillen met Europees-Nederlands==: *Uitspraak: Er zijn verschillen in de uitspraak van klinkers en medeklinkers, en de intonatie kan anders zijn. * Woordenschat: Er zijn specifieke woorden en uitdrukkingen die in het Caribisch-Nederlands gebruikt worden, maar niet of minder vaak in Europees-Nederlands. * Grammatica: Er kunnen kleine grammaticale verschillen zijn, bijvoorbeeld in de volgorde van woorden of in het gebruik van bepaalde werkwoordstijden. * Invloed van andere talen: Papiaments: Op de ABC-eilanden heeft het Papiaments een grote invloed op het Nederlands. Veel Caribisch-Nederlandse woorden en uitdrukkingen zijn ontleend aan het Papiaments. Engels: Op de Bovenwindse eilanden heeft het Engels een grotere invloed. Ook hier zijn er invloeden merkbaar in de woordenschat en grammatica. * Onderwijs: In het basisonderwijs op de Benedenwindse eilanden wordt steeds meer onderwijs gegeven in het Papiaments. Het Nederlands wordt vaak als vreemde taal aangeboden. In het middelbaar onderwijs is het Nederlands wel de instructietaal. Op de Bovenwindse eilanden wordt in toenemende mate Engels gebruikt als instructietaal, ook in de Nederlandstalige scholen. * Conclusie: Caribisch-Nederlands is een levendige en diverse taalvariant die zich aanpast aan de lokale context en invloeden van andere talen ondergaat. ------ Hulandes ta un idioma oficial den Caribe Hulandes.<ref>https://taalunie.org/dossiers/22/nederlands-in-het-caribisch-gebied-en-suriname ]</ref> Omdat Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk geen omgangstaal is, maakt het onderwijs daar de omslag van moedertaalonderwijs Nederlands naar een vreemde taal aanpak. Hulandes semper tabata un idioma minoritario. Habladónan di Papiamentu tin bia ta konsiderá e Antianonan di abla Hulandes komo show-off, imitadó di e Hulandesnan. E label ey ta mas fuerte ora hende no ta dispuesto pa papia Papiamento. <ref>Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> Hulandes Antiano ta wòrdu distinguí for di Hulandes Standart pa e aksento. Bakhuis ta agregá ku Antianonan tambe ta agregá palabranan Papiamentu, ta konhugá verbonan Papiamentu na e manera Hulandes, i ta usa zonidonan típiko. Esaki ta conduci na frasenan manera: “Ai no,” “mi tin” “hopi,” “sakeerd” hopi potret pero nan ta “hodidu”! -- nl.wiki:[[:nl:Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden]]Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. Op de Benedenwindse ABC-eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) is de moedertaal vaak Papiaments, en op de Bovenwindse SSS-eilanden (Sint Maarten, Saba en Sint Eustatius) Engels. {{Appendix}} '''Caribisch‑Nederlands''', ook wel bekend als '''Antilliaans Nederlands''', is een in de ABC‑eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) gesproken vorm van het Nederlands, die sterk beïnvloed is door talen zoals Papiamento en Spaans. Het wordt gebruikt door Nederlandssprekenden op de eilanden, en bevat vaak woorden en zinsconstructies uit het Creooltaal Papiamento en regionale varianten. ==Gebruik en kenmerken== Spraak en schrijfwijze van Nederlands op de ABC‑eilanden mengen reguliere Nederlandse zinnen en woordenschat met Papiamentstalige of lokale uitdrukkingen. Voorbeelden hiervan zijn: * “hopi plaka verdienen” (veel geld verdienen) * “kabrieten in de koraal” (geiten op de erf) * “een pastechi eten” (een pasteitje eten) Dergelijke constructies behoren tot typische voorbeelden van Antilliaans Nederlands, waarin Papiamentse woorden (zoals hopi, plaka, pastechi) direct geïntegreerd zijn in het Nederlands. ==Sociolinguïstische context== In de lagen van de bevolking waar Nederlands als thuistaal wordt gesproken — vaak binnen families of in het onderwijs — wordt deze variant beschouwd als “tropisch Nederlands”. Sprekers worden in Nederland soms als dialectisch afwijkend ervaren en kunnen als “makamba” (Nederlander) worden bestempeld, vooral wanneer zij geen Papiamento spreken.<ref name="ntr">Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> De variant is te herkennen aan: *het gebruik van Papiamentse werkwoorden en woorden, *typische accenten, klankkleur en uitspraak, *de toepassing van regionale grammaticale structuren, zoals in: Ai no, ik heb hopi veel foto’s gesakeerd, maar ze zijn hodidu! == Aantal sprekers en taalgebruik == Hoewel het Nederlands in de Caribische delen van het Koninkrijk officieel is, wordt het meestal als tweede of derde taal gebruikt: in het dagelijks leven domineren Papiamento, Spaans en Engels. Op Bonaire is Nederlands moeders­taal voor ongeveer 15 % van de bevolking (2021), Spaans is even frequent; op Sint Eustatius en Saba ligt dat rond 4 % <ref>https://longreads.cbs.nl/the-caribbean-netherlands-in-numbers-2022/what-percentage-of-the-population-speaks-dutch/</ref> ==Identiteit en perceptie== De variëteit speelt een rol in identiteitsconstructie. Nederlandssprekende Antillianen voelen zich soms “niet helemaal thuis” in Nederland of in de Papiamentstalige gemeenschap, juist vanwege de gemengde taalstijl. Taalpuristen waarschuwen tegen het gebruik van Engelse of Spaanse leenwoorden in Papiamento, terwijl anderen juist blij zijn met de talenmix als onderdeel van de lokale identiteit.<ref name="ntr"/> == Vergelijking met andere niet-Europese Nederlandsvarianten == Nederlands wordt ook gesproken in de Caribische special gemeenten (Bonaire, Sint Eustatius, Saba), maar daar zijn andere varianten gangbaar, bijvoorbeeld Virgin Islands Creole Dutch. Die heeft, net als Antilliaans Nederlands, een sterke mix met andere talen.<ref>Welmoed Ventura, https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/gelijkenis-deens-antilliaans-creole-dutch-en-sranantongo/ Gelijkenis Deens-Antilliaans Creole Dutch en Sranantongo]</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Na [[Aruba]]''' e presencia di '''idioma Spaño''' ta significativo. E pais Caribense, cu [[Hulandes]] y [[Papiamentu|Papiamento]] como [[idioma ofisial|idiomanan oficial]], tin un gran cantidad di hablante di [[Spaño]]. Segun e censo di 2000, Spaño ta e di dos idioma mas papia riba e isla, despues di Papiamento. == Hablante di Spaño == Segun datonan di Censo 2010, 13.710 residente di Aruba ta papia Spañó como nan [[Lenga materno|idioma materno]].<ref>{{citeer web|url=https://www.cervantes.es/imagenes/File/espanol_lengua_viva_2019.pdf |titel=El Espanol: una lengua viva. Informe 2019|uitgever=Instituto Cervantes, pag. 9|datum= }}</ref> Na 2017 hablante di Spañó tabata representa 12.6% di e poblacion.<ref>{{citeer boek|nombre=Jesús|apellido={{v|Guanche}}|nombre2=Carmen|apellido2={{v|Corral}}|title=Diccionario etnográfico. Los pueblos del Caribe Insular y de México-Centroamérica|volume=Tomo I|year=2017|editorial=RUTH|isbn=9789590618154|capítulo=Cap. 5}}</ref> Esaki ta relaciona cu e emigrantenan for di paisnan hispano. Segun pais di origen e percentahe tabata, entre otro, 9.1% di [[Colombia]], 4.1% [[Republika Dominikano|Republica Dominicano]], 3.2% [[Venezuela]] i 1.1% [[Peru]].<ref name="cia.gov">{{en}}{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |title=Aruba |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |access-date=}}</ref> Si conta tur esunnan cu por comunica den Spaño, e cantidad total di hablante ta yega aproximadamente 93.500, o sea 85% di e poblacion Arubano. Pero solamente un di cada cinco persona ta uza Spaño como nan unico [[idioma]]. == Spaño den bida publico == No obstante di no ta un idioma oficial, e uso di Spaño ta sirbi metanan practico y ta extende den hopi aspecto di bida publico, reflehando su papel como idioma di contacto, identidad y comunicacion den e contexto multicultural di Aruba. E isla su proximidad cu [[Venezuela]] y [[Colombia]] y e fuerte contactonan religioso, comercial y cultural durante siglonan a contribui pa e uzo continuo na Aruba di Spaño.<ref>{{cite book|author=Ramirez, Catherine|title=La escogencia del idioma Español en el perfil de asignaturas en las escuelas de MAVO de Aruba|year=2016|editorial=[[Universidad de Curazao]]|url=https://www.worldcat.org/es/title/1029733877|location=Willemstad, Curacao}}</ref> Segun [[Johan Hartog|Hartog]] e influencia Spaño ta mas tanto notabel den e variante Arubano di Papiamento cu den e variantenan di Corsou y Boneiro.<ref name="Hartog"/> Den e sistema escolar, Spaño ta un materia obligatorio desde enseñansa basico, cuminsando den e di cinco klas bay dilanti.<ref>{{citeer web|auteur=Organización Panamericana de la Salud|titel=Aruba, perfil de país|url=https://www3.paho.org/hq/dmdocuments/2010/Salud_en_las_Americas_2007-Aruba.pdf|datum=2007 }}</ref><ref>Ministerio di Enseñansa di Aruba. Curriculum y Idioma den Sector Escolar.</ref> Ademas, varios canal di television for di Venezuela ta wordo ricibi sin problema riba e isla, ofreciendo noticia, entretenimento y programacion educativo na Spaño. Hopi radioemisora local ta inclui musica cu canto di [[Latinoamérika|Latino America]] den nan programacion, y den algun caso, ta transmiti programanan na Spaño. Den sector comercial, hopi empleado den tienda, restaurant y servicio publico ta comunica cu clientenan hispano den nan idioma nativo. Ora cu hende yega na un loket, e probabilidad ta halto cu nan por haci pregunta o haya informacion na Spaño. [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia catolico]] cu un comunidad grandi riba e isla ta ofrece misa regular na Spaño. Den algun bario, specialmente caminda comunidadnan hispano ta concentra, por tin borchi informativo cu dos of mas idioma, incluyendo Spaño. == Aspectonan sociolinguistico == Pa hopi residente, particularmente e migrantenan hispano di Colombia, Venezuela y Republica Dominicano, Spaño ta sigui sirbi como idioma principal na cas, den relacionnan familiar y comunidad religioso.<ref>Central Bureau of Statistics Aruba (2017). Migration and Population Report.</ref> Na nivel popular, Spaño ta keda un idioma di preferencia pa comunicacion informal den bario, mercado y luganan publico. Turistanan hispano, cu ta forma un porcion importante di e [[turismo]] entrante, tambe ta contribui na su visibilidad den bida diario Arubano. E [[multilingualismo]] na Aruba ta stimula un nivel halto di dominio pasivo di Spaño: hopi Arubiano por compronde Spaño aunke no ta papi’é activamente. E situacion aki ta refleha un [[diglosia]] dinamico, caminda Spaño ta sirbi mas na nivel informal y comunicativo, mientras cu Hulandes y Papiamento ta predomina den situacionnan formal, educativo y gubernamental. == Influencia di Spaño riba Papiamento den siglo 21 == E idioma oficial Papiamento ta un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu ta nace durante e periodo colonial for di e mescla di Spaño, [[Portugues]], Hulandes, [[Ingles]], [[Frances]] i Arawak. Gran parti (70%) di su vocabulario tin origen Spaño.<ref>[[Ronald Severing|Severing, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden#:~:text=Door%20hun%20geografische%20ligging%20en,eilanden%20genoemd%2C%20is%20het%20Papiaments. ''Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden''], literatuurgeschiedenis.org</ref> E isla di Aruba tabata pa mas cu un siglo parti di Imperio Spaño promé cu el a wordo cede na e Imperio Hulandes na aña [[1636]].<ref name="Hartog">{{cite book|author=[[Johan Hartog|Hartog, Johannes]]|title=Aruba: A Short History|year=2003|publisher=De Wit & Van Dorp Stores}}</ref> Aunke Papiamento ta ser considerá un idioma stabil, hopi [[Arubiano]] ta sinti cu su presencia ta birando menos, particularmente den contactonan cu emigrantenan hispano. Investigacion sociolinguistico a mustra cu e preocupacion no ta basa riba un cambio real, sino riba un “menasa simbolico” cu ta relaciona cu identidad y inclusividad di pertenencia.<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref> Un tema cu ta surgi frecuente den discusionnan publico y escolar ta e supuesta “contaminacion” di Papiamento cu palabra y structuranan Spaño. Algun ciudadano ta boga pa un Papiamento “puro”, afirmando cu influencia stranhero, particularmente di Spaño, por afecta e caracter crioyo di e idioma. E sintimento aki ta bira mas fuerte ora cu migrantenan nobo no ta haci esfuerso pa siña y papia Papiamento, sino ta keda den nan idioma materno.<ref>Carroll, Kevin S. (2010). [https://www.researchgate.net/publication/283245487_Language_maintenance_in_the_Caribbean_Examining_perceptions_of_threat_in_Aruba_and_Puerto_Rico'' Language maintenance in the Caribbean: Perceptions of threat in Aruba and Puerto Rico''], researchgate.net </ref> Estudionan recien, manera esun di Kester y Buijink (2023), a conclui cu aunke hopi Arubiano ta expresá preocupacion riba e futuro di Papiamento, e idioma mes no ta duna señalnan di bay atras.<ref name="Kester"/> Su uzo a keda halto den bida escolar, gobierno y medionan local, y e mes a demostra capacidad pa integra [[neologismo]]nan sin perde su esencia. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=es|oldid =161207719|titulo=Idioma español en Aruba}} {{References}} ;Lista di fuente * Allen, R. (2002). ''The Spanish Caribbean''. Cambridge University Press. }} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Idioma]] ------------- {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] tríphthongos, literalmente: ‘ku tres zonido’ òf ‘ku tres tono’) ta un kombinashon di tres zonido vocal cu ta pronunciá den un solo [[silaba]]. Den un triptongo, e tres vocal òf semivokal ta sigui un tras di otro sin interrupshon, formando un zonido monosilabico. Den [[fonetika]], un triptongo ta resulta di un movimiento kontinuo pero suave di e organonan di artikulashon for di un zonido di vocal pa otro, den un sekuénsia di tres zonido. Na kontraste ku un [[monoftongo]], ku tin un so zonido, òf un [[diptongo]] ku tin dos, un triptongo ta kontené tres zonido vocal den un so silaba. Importante pa nota ku un triptongo no ta meskos ku un sekuénsia disilabico di un diptongo sigui pa un monoftongo, kaminda por tin mas ku un silaba. Por ehempel, den aleman feuer [ˈfɔʏ.ɐ] (‘kandela’), e sekuénsia vocal ta dividí den dos silaba, i no ta un triptongo. Un triptongo tipiko ta forma pa un semivokal, sigui pa un vocal nukleo, i sigui pa un otro semivokal (por ehempel: /i̯/ + /a/ + /u̯/). Por existí tanto triptongonan orál komo nasal. == Ejempelnan == Den [[Papiamento]], triptongonan no ta hopi komun, pero por haña nan den palabra manera: biai (for di biaiha) kaiu (for di kaiu) huai (for di huai) Den [[kastellano]] (spañol), por haña triptongonan den palabra manera: miau Uruguay cambiáis == Referensianan == Martínez Celdrán, Eugenio. Manual de Fonética Española. Ariel Lingüística, 2001. Ladefoged, Peter. A Course in Phonetics. Cengage Learning, 2014. Crystal, David. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Wiley-Blackwell, 2008. -------------------------- Diptongonan komun den Papiamento Diptongo Tipo Ejèmplonan Nota ai Kreshente bai, traishon, baikèl vocal débil (i) tras vocal fuerte ei Kreshente sei, beisbol, trein oi Kreshente boi, koi, sopi ui Kreshente puiro, spruit, fluit ia Dekreshente biaha, rabia, familia vocal débil (i) prome vocal fuerte ie Dekreshente piedra, biento, piedra io Dekreshente nacional, religion ua Dekreshente lengua, francua, guahe ue Dekreshente pueblo, fuerte, muerto uo Dekreshente cuota, suave, actuosa menos komun 🗣️ Nota riba tipo di diptongo: Diptongo kreshente: e vocal débil (i, u) ta antes di vocal fuerte (a, e, o) → zonido ta subi. Diptongo dekreshente: e vocal débil ta despues di vocal fuerte → zonido ta baha. {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E articulacion ta consisti di un transicion suave den e frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta wordo percibi como un zonido continuo den un solo silaba. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. == Diptongo den Papiamento == Den [[Papiamentu|Papiamento]], un diptongo por wordo forma di un di e siguiente combinacionnan: == Vocal debil (i, u) + vocal fuerte (a, e, o) == Ehempel: * i-a → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-a → us'''ua'''l, a-u → bl'''au'''w, * i-e → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-e → f'''ue'''rte, e-u → '''eu'''caristia, * i-o → od'''io''', o-i → b'''oi'''cotia, * u-o → d'''uo''', o-u → bl'''ou'''sa. == Dos vocal debil (i + u, u + i) == Ehempel: * i-u → hud'''iu''', u-i → fl'''ui'''t === Tipo di diptongo === Dependiendo di e direccion di e transicion vocal, un diptongo por ta dividi den: * diptongo creciente → b'''ie'''nto, p'''ue'''blo, rab'''ia''' * diptongo decreciente → '''ai'''re, '''au'''mento, n'''ei'''shi Nota cu ora e zonido '''i''' ta na final di palabra ta skirbi '''ay''', '''ey''', '''oy''', '''uy'''.<ref>E regla aki no ta aplicabel pa e [[Ortografia di papiamentu|ortografia uza na Corsou y Boneiro]].</ref><br> Ehempel: * '''ay'''= cay - bay - caray - gay (homber) * '''ey'''= aworey - p'esey - t'ey - bedey - batrey * '''oy'''= coy - morocoy - haudoy - gogoy * '''uy'''= huy - puy - cuy - spruy {{Appendix}} == Lista di referencia == * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. * Goilo, E.R. (2002). ''Gramática di Papiamento''. De Wit Stores N.V. * [[Sidney Joubert|Joubert, Sidney M.]] (2015). ''Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu''. [[Fundashon pa Planifikashon di Idioma]]. * SIL International (2004). ''Papiamentu Phonology''. Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). ''Ortografía de la lengua española''. Madrid: Espasa Libros. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------- Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E ta consisti di un transicion suave den frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta percibi como un zonido continuo den un silaba unico. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. ==Formashon di diptongonan den Papiamentu== Den Papiamentu, un diptongo por wòrdu formá di un di e sigiente kombinashonnan: Un vocal débil (i, u) + un vocal fuerte (a, e, o) ehempel: baiskel biaha fuerte Dos vocal débil (i + u, u + i) ehempel: fluit hudui riu Tipo di diptongo: kreshente i dekreshente Dependiendo di e direkshon di e transishon vocal, un diptongo por ta: Kreshente (glide → vocal nuklear): ora e vocal débil ta na prinsipio. ehempel: biento pueblo rabia Dekreshente (vocal nuklear → glide): ora e vocal débil ta na fin di e diptongo. ehempel: aire aumento neishi Ortografia den fin di palabra Ora e zonido i ta na fin di palabra komo parti di un diptongo, e ta wòrdu skibí ku y: ay, ey, oy, uy ehempel: ay: cay, bay, caray, gay (hòmber) ey: aworey, p'esey, t'ey, bedey, batrey oy: coy, morocoy, haudoy, gogoy uy: huy, puy, cuy, spruy Un hiato ta un sekuencia di dos vocal ku ta pronunsiá separá, es decir, kada vocal ta forma su mesun silaba. E zonido no ta flòu komo den un diptongo, sino ta parti klaramente den dos unidat silábiko. Un hiato ta forma tipikamente den e sigiente kasonan: Dos vocal fuerte: poeta, maestro, teatro Vocal fuerte + vocal débil acentuá: país, María, baúl Den kaso di hiato, e zonido ta interrumpí, i kada vocal ta tuma su propio énfasis den pronunsiashon. Referencia * Goilo, E.R. (2002). Gramática di Papiamento. De Wit Stores N.V. * Joubert, Sidney M. (2015). Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu. Fundashon pa Planifikashon di Idioma. * SIL International (2004). "Papiamentu Phonology". Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). Ortografía de la lengua española. Madrid: Espasa Libros. * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. --- == Diferencia entre diptongo y hiato den Papiamento == {| class="wikitable" style="text-align:left" width="75%" |- ! Tipo ! Combinacion<br> di vocal ! Ehempel ! Division<br> silabico ! Remarke |- |rowspan="6" style="background:#FFD700|Diptongo|| style="text-align:center" |i + a || biaha || bia-ha ||vocal debil + fuerte, un silaba |- | style="text-align:center" |u + e || fuerte || fuer-te || vocal debil + fuerte |- | style="text-align:center" |i + e || biento || bien-to || diptongo creciente |- | style="text-align:center" |e + i || neishi || nei-shi || diptongo decreciente |- | style="text-align:center" |u + i || hudiu || hu-diu || dos vocal debil, un silaba |- | style="text-align:center" |i + u || riu || riu || un silaba |- | rowspan="3" style="background:#FF9000| Hiato || style="text-align:center" |a + i || caida || ca-i-da || vocal fuerte + debil, dos silaba |- | style="text-align:center" |o + e || poeta || po-e-ta || dos vocal fuerte, dos silaba |- |style="text-align:center" | o + a || oasis || o-a-sis || dos vocal fuerte, dos silaba |- |} [[:Kategoria:Idioma]] Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea y cu no ta inseparabel. Pues e ta consisti di e articulacion di dos vocal, un tras di otro, sin interupcion, produciendo un transicion suave den e frecuencianan di zonido cual ta caracterisa cada un di e dos vocalnan. Fonologicamente, dos vocal cu ta articula di e manera aki ta forma parti di e mesun [[silaba]]. Dependiendo di e tono ta haci distincion entre un diptongo creciente y un diptongo decreciente.<br> Ehempel: ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “cu tres zonido”, òf “cu tres tono”) ta un forma cu ta forma parti di un [[palabra]]. Casi semper e lo ta un [[vocal]] será mas un vocal habrí sigui pa un otro vokal será, formando un “triptongo”. Den [[fonétika|fonetica]], un '''triftongo''' ta un combinacion di vocal monosilabico cu ta encera un movecion rapido pero suave di e articulador di un calidad di vocal pa otro cu ta pasa riba un tersera parti. Miéntras ku vokalnan “puru”, òf monoftongonan, ta wòrdu bisa ku nan tin un posishon di artikuladó di meta, diftongonan tin dos i triftongonan tres. Triptongo no mester wordo confundi cu secuencia disilabico di un [[diptongo]] sigui pa un monoftongo, manera na aleman "feuer" [ˈfɔʏ.ɐ] ‘kandela’, caminda e vocal final ta mas largo cu esnan hañá den triptongo. Triptongo (for di griego : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “ku tres zonido,” òf “ku tres tono”) ta e nòmber duná na e kombinashon di un zonido semivokal , un zonido vokal i un zonido semivokal emití den un solo esfuerso vokal. Triptongo ta wòrdu dividí den oral y nasal. Den un triptongo tres vocal (of semivocal) ta un combinacion di tres zonido vocal hunto, cu ta forma un zonido. ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[linguistica]], '''singular''' ([[latin]]: ''singularis'', cu ta nifica “unico” of “solitario”) ta un termino gramatical cu ta referi na un forma di [[palabra]] cu ta indica un solo hende, cos, obheto, luga of idea. E ta contrasta cu e forma [[plural]], cu ta referi na mas cu un. == Uzo di singular == E singular ta e forma standard di un palabra den e gran mayoria di idioma, sin ningun modificcion special. E cambio ta bin pa palabranan den plural. Mescos den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma singular ta basico, unda un sustantivo ta presenta su mes, sin indica cantidad. E ta sirbi pa nombra un solo entidad.<br> Ehempel: * buki → un buki * mucha → un mucha homber * rosa → un flor * idea. → un solo pensamentu == Relacion cu artikulo y adhetivo == Un sustantivo den singular regularmente ta acompaña pa un articulo singular (manera un, e) y adhetivo cu ta acordá cu género y número.<br> Ehempel: * e rosa dushi * un cas grandi == Cambio pa plural == Pa pone un sustantivo singular den forma [[plural]], Papiamento normalment ta agregá -nan na fin di palabra. Sinembargo, e regla aki tin espeshonalidadnan y depende di ortografia y uso. Ejèmplo: buki → bukinan ros → rosnan idea → ideanan == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Plural''' ([[latin]]: pluralis, ku ta nifiká “di más ku uno”) ta un termino gramatikal ku ta referí na un forma di palabra ku ta indiká más ku un hende, kos, lugá of idea. E ta kontrastá ku e forma [[singular]], ku ta indiká un solo ente. == Uso den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], forma plural ta forma derivá di un sustantivo singular pa indiká ku tin más ku un di esaki. Ehempel: * buki → buki''nan'' * ros → ros''nan'' * muchu → mucha''nan'' == Formacion di plural == Den ortografia di Papiamento, e forma plural generalmente ta forma pa agregá e sufijo -nan na e sustantivo singular. E regla ta aplica pa hende, animal, kos, lugar y tambe idea abstracto. Ehempel: * cas → kasnan * idea → ideanan * persona → personanan == Plural eksplisito y implicito == Papiamento tambe por indiká pluralidad den otro manera, manera pa medio di un palabra ku ta indiká kantidat (manera hopi, tur, algun), aunque e sustantivo keda den forma singular. Pero den uso formal, ta preferibel pa pone e palabra den forma plural. Ejèmplo: hopi hende tur mucha ta contento == Komparashon ku otro idioma == Den otro idioma, manera español of inglés, forma plural por envolví kambio di letra, agregashon di sufijo otro ku -nan, of regla irregular. E forma di plural ku -nan ta un karakterístika partikular di Papiamento. == Referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] '''Silaba''' (na inglés: ''syllable''; na hulandés: ''lettergreep'') ta un unidad ritmico di zonido den un [[palabra]]. Un silaba ta normalmente forma pa un solo [[vocal]] of un combinacion di [[consonante]] y vocal, cu ta wordo pronuncia manera un solo impulso di bos. Den [[linguistica]], e analisis di e silaba ta un aspecto esencial den [[fonologia]], [[ortografia]], y e forma di rima den [[poesia]]. E structura di silaba por varia segun idioma, pero tur idioma tin algun forma di silaba den su sistema linguistico. Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], silabacion ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra.<br> Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do == Structura di silaba == E structura general di un sílaba ta consisti di tres segmento agrupa den dos componente: * ''Onset'': Un consonante of grupo di consonante, obligatorio den algun idioma, opshonal of hasta restringi den otronan * ''Rima'': ta consisti di un: ** ''nucleo'': e vocal principal di e silaba (obligatorio) ** ''coda'': e consonante of grupo di consonantenan despues di e vocal (opshonal) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. * Bo: onset = "b", nucleo = "o" * Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * [[Jossy Mansur|Mansur, Jossy M.]] (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (di 7 edicion). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] Núkleo (ν): Un konsonante vokal òf silábiko, obligatorio den mayoria idioma Coda (κ): Un konsonante òf grupo di konsonante, opshonal den algun idioma, altamente restringí òf prohibí den otronan Un silaba por consisti di tres parti principal: * '''Onset''': e consonante of consonantenan na comienso (optativo) * '''Nucleo''': e vocal principal di e silaba (obligatorio) * '''Coda''': e consonante of consonantenan despues di e vocal (optativo) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. — Bo: onset = "b", nucleo = "o" — Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda [[:Kategoria:Linguistica]] Silabacion den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma di e silabanan ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra. Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do -------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[fonétika|fonetica]], '''consonante''' (na [[Ingles]]: ''consonant''; na [[Hulandes]]: ''medeklinker'') ta un [[zonido]] di bos, forma pa un coriente di aire cu ta topa cu un of otro obstaculo, sea parcial of total, den e tracto vocal (boca y garganta). E ta un di e dos tipo principal di zonidonan di bos, e otro ta e [[vocal]]. Contrario na un [[vocal]], un consonante ta rekeri un tipo di tapamento, estorbo, of contacto den boka, como na nivel di e labionan, e lenga, of e dente, pa forma zonido. E palabra “consonante” ta bini di [[Latin]] ''consonans'', cu ta nifica “zonido cu ta zona hunto” (''con'' = hunto, ''sonare'' = zona). Tradicionalmente, consonantenan ta wordo considera zonido cu no por existi sin un vocal acerca. == Aplicacion == === Papiamento === Den e idioma [[Papiamentu|Papiamento]], por haña varios consonante den uso diario. E cantidad di consonante por varia segun e dialecto, pero generalmente e siguiente letternan ta representa consonante den e alfabet: '''B, C, D, F, G, H, J, K, L, M, N, P, R, S, T, V, W, Y, Z''' E letter '''Q''' casi no ta wordo uza; generalmente e ta wordo substitui/suplantá pa 'K'. E letter '''X''' ta usa solamente den palabra stranhero. Tur palabra den Papiamento ta contene un of mas consonante, cu ta forma [[silaba]]nan hunto cu e vocalnan. {| class="wikitable" width="65%" ! colspan=2 | Vocal || Balor na Papiamento<br> {{ABW|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel || Balor na Papiamentu<br> {{CUW|bandera}}/{{BON|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel |- | colspan=2 | b || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ala, ca'''b'''a || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ibu, fa'''b'''or |- | rowspan=2 | c || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}} || style="text-align:center" | /s/ || mere'''c'''e, ha'''c'''i || style="text-align:center" | /s/ || '''C'''ecilia |- | elsewhere || {{IPA|/k/}} || '''c'''aminda, '''c'''la || style="text-align:center" | /k/ || '''C'''aracas |- | colspan=2 | ch{{ref|dig|b}} || {{IPA|/tʃ/}} || '''ch'''ikito || style="text-align:center" | /tʃ/ || '''ch'''api |- | colspan=2 | d || style="text-align:center" | /d/ || '''d'''ocumento, '''d'''al || style="text-align:center" |/d/ || '''d'''uru, '''d'''ede |- | colspan=2 | dj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/dʒ/}} || '''dj'''aca || style="text-align:center" | /dʒ/ || '''dj'''ente || |- | colspan=2 | f || style="text-align:center" | /f/ || '''f'''ama || {{IPA|/f/}} || '''f'''òrki || |- | rowspan=2 | g || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}}, final || style="text-align:center" | /x/ || '''g'''esto, ma'''g''' || style="text-align:center" | /x/ || mar'''g'''en, brù'''g''' || |- | before unstressed {{angbr|e}}, elsewhere || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''arganta, san'''g'''er || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''osa, man'''g'''el || |- | colspan=2 | h || {{IPA|/h/}} || '''h'''asta, '''h'''abilidad || {{IPA|/h/}} || '''h'''ari, '''h'''eru || |- | colspan=2 | j{{ref|loan|a}} || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''j'''ong, '''j'''as<br>'''J'''uan || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''J'''an Thiel<br>'''J'''ulia || Some places still maintain their old spelling, e.g. Salinja. Here the {{angbr|nj}} is pronounced {{IPA|/ɲ/}}. |- | colspan=2 | k || {{IPA|/k/}} || '''k'''ishiki, '''k'''ere || {{IPA|/k/}} || '''k'''enta, se'''k'''reto || |- | colspan=2 | l || {{IPA|/l/}} || '''l'''ista, '''l'''aba || {{IPA|/l/}} || '''l'''esa, k'''l'''a || |- | colspan=2 | m || {{IPA|/m/}} || '''m'''ucha, pre'''m'''io || {{IPA|/m/}} || '''m'''an, la'''m'''pi || |- | rowspan=2 | n || before {{angbr|co}}, {{angbr|cu}}, {{angbr|g}}, {{angbr|k}},<br>final except after stressed vowel || {{IPA|/ŋ/}} || ma'''n'''go, pa'''n''' || {{IPA|/ŋ/}} || a'''n'''ker, bo'''n''' || In Papiamento, {{angbr|c}} followed by {{angbr|o}} or {{angbr|u}} would be pronounced as a {{IPA|/k/}} (see below), thus having the same effect on the {{angbr|n}} as {{angbr|k}} would. |- | elsewhere || {{IPA|/n/}} || '''n'''atural, te'''n'''e, algu'''n''' || {{IPA|/n/}} || '''n'''echi, he'''n'''de, tempra'''n''' || |- | colspan=2 | ñ || {{IPA|/ɲ/}} || a'''ñ'''a, so'''ñ'''o || {{IPA|/ɲ/}} || ba'''ñ'''a, '''ñ'''apa || |- | colspan=2 | p || {{IPA|/p/}} || '''p'''ipa, ado'''p'''ta || {{IPA|/p/}} || '''p'''alu, sa'''p'''u || |- | colspan=2 | q{{ref|loan|a}} || {{IPA|/k/}} || '''q'''uesillo || {{IPA|/k/}} || '''Q'''uebec || |- | colspan=2 | r || {{IPA|/r/}} || te'''r'''a, '''r'''osa || {{IPA|/r/}} || ba'''r'''ba, pode'''r''' || |- | colspan=2 | s || {{IPA|/s/}} || '''s'''aya, '''s'''ucu || {{IPA|/s/}} || kru'''s''', pa'''s'''a || In Papiamento, the {{angbr|s}} has a {{IPA|/ʃ/}} sound in words ending in -sion. In Papiamentu, it is written as -shon. |- | colspan=2 | sc || {{IPA|/s/}} || adole'''sc'''ente, pi'''sc'''ina || || || |- | colspan=2 | sh{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''imis || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''ete || |- | colspan=2 | t || {{IPA|/t/}} || '''t'''in, '''t'''ata || {{IPA|/t/}} || '''t'''rapi, ri'''t'''mo || |- | colspan=2 | v || {{IPA|/b/}}<br>{{IPA|/v/}} || '''v'''iuda<br>di'''v'''orcio || {{IPA|/v/}} || '''v'''erbo, '''v'''itamina || |- | colspan=2 | w || {{IPA|/w/}} || '''w'''ega || {{IPA|/w/}} || '''w'''owo || |- | colspan=2 | x{{ref|loan|a}} || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || e'''x'''amen, cone'''x'''ion, refle'''x'''ion || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || || |- | colspan=2 | y || {{IPA|/j/}} || '''y'''ama, ha'''y'''a || {{IPA|/j/}} || '''y'''uda, ka'''y'''ente || |- | colspan=2 | z || {{IPA|/z/}} || '''z'''ona || {{IPA|/z/}} || '''z'''eta || In Papiamento, the {{angbr|z}} has a {{IPA|/s/}} sound in words ending in -eza, -anza or with a {{angbr|z}}. In Papiamentu, they are written as -esa and -ansa. |- | colspan=2 | zj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''eito || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''ar || | colspan=2 | ù || || || style="text-align:center" |/ʏ/ || b'''ù'''s, y'''ù'''frou |- | colspan=2 | ü || || ||style="text-align:center" | /y/ || h'''ü'''r |- |} == List di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (7th ed.). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Sustantivo''' (na [[Ingles]]: ''noun''; na [[Hulandes]]: ''zelfstandig naamwoord'') ta un tipo di [[palabra]] den gramatica cu ta sirbi pa nombra hende, luga, cos, idea, of otro ser, sea concreto of abstracto. E palabra “sustantivo” mes ta bini di [[Latin]] substantia, ku ta nifiká “substancia” of “loke ta di esencia”. == Rol den frase == Den un frase, un sustantivo ta generalmente e sujeto of e objeto di un verbo. E ta e elemento ku e verbo ta referí na dje, i regularmente ta precedí of sigui pa un [[artikulo]] (manera “un”, “e”, “esey”) of un [[adhetivo]]. == Clase di sustantivo == Sustantivonan por wordo dividí den varios kategoria: '''Sustantivo komun''': nombra hende, kos of lugá den manera general, por ehèmpel: mùsiko, buki, isla. '''Sustantivo propio''': nombra spesífiko pa hende, lugá of entidad, i ta skibí ku mayuscula, manera: Maria, Aruba, Google. '''Sustantivo konkretu''': nombra kos ku por wordo mira of tuma, manera: mesa, silla, barco. '''Sustantivo abstrakto''': ta referí na idea, sentimiento of estado, manera: amistat, libertat, konsenshi. == Género y número == Tur sustantivo den Papiamento tin un [[género gramatikal]]: ta òf masculino òf femenino. E género ta influenshá e forma di artikulo y adhetivo ku ta akompañ'é (por ehèmpel: e homber vs e muher). Tambe, sustantivonan por ta den forma [[singular]] (un solo) of [[plural]] (más ku un), manera: buki / bukinan, muchanan / mucha. == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. * Trupia, Sandro (1995). ''Linguistica generale e grammatica''. Zanichelli. [[:Kategoria:Gramatika]] [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------- {{Databox}} '''Kontakto di idioma''' en.wiki:Contacto di idioma ta sosodé ora ku papiadónan di dos òf mas idioma òf variedat ta interkambiá ku i influensiá otro. E estudio di kontakto di idioma ta wòrdu yamá lingwístika di kontakto. Kontakto di idioma por sosodé na fronteranan di idioma,[1] entre idiomanan di adstrato, òf komo resultado di migrashon, ku un idioma intrusivo ku ta fungi komo sea un superstrato òf un substrato. Ora ku papiadónan di diferente idioma ta interkambiá estrechamente, ta tipiko pa nan idiomanan influensiá otro. Kontakto intensivo di idioma por resultá den konvergensia òf releksifikashon di idioma. Den algun kaso un idioma di kontakto nobo por wòrdu kreá komo resultado di e influensia, manera un idioma pidgin, krioyo òf miksto. Den hopi otro kaso, kontakto entre hablantenan ta sosodé ku efektonan duradero na eskala mas chikí riba e idioma; esakinan por inkluí e prestamo di palabranan di prestamo, kalku, òf otro tipo di material lingwístiko. Multilingwismo tabata komun durante gran parti di historia humano, i awendia mayoria hende na mundu ta multilingual.[2] Hablantenan multilingual por partisipá den kambio di kódigo, e uso di vários idioma den un solo kombersashon. Métodonan for di sosiolingwístika[3] (e estudio di uso di idioma den sosiedat), for di lingwístika di korpus i for di lingwístika formal ta wòrdu usá den e estudio di kontakto di idioma. ---------- [https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250524.pdf Celebra ta de vez en cuando, trabao ta continuo], Bon Dia Aruba, Rubrica Asina bon Nos Papiamento ta? (24 di mei 2025) Como medio di comunicacion nos posicion ta diferente, ya cu nos ta para meymey di e desaroyo di nos idioma a base diario. Esey ta duna un obligacion extra, pasobra loke nos ta publica ta pasa bao wowo di miles di lector diariamente. Mihor nos percura anto pa skirbi di tal forma cu nos ta respeta loke tin, pero di otro banda ta mira lo valioso di e entrada continuo di palabra nobo den nos idioma y usa nan di forma apropia.Den e casi cuatro aña di existencia di e column aki, nos a toca un sinfin di tema, semper di forma critico, sin ofende ningun hende. Na ocasion di e promer aniversario, na augustus 2022, nos a publica un lista di e topiconan cu nos ta trata den e aña ey, di forma critico. Esakinan ta duna un bon impresion di e amplitud di e temanan y a la vez ta mustra cu ainda tur ta relevante. Un resumen: * Aki, akinan, akinanan... tocante uso innecesario y excesivo di ‘nan’ * Uso innecesario y excesivo di ‘wordo’ o ‘ser’ * Paso o pasobra? Papia y skirbi ta dos cos diferente * Atende cu... o atende? Atende un asunto cu un persona; no atende cu un asunto * ‘Encuanto di’ y ‘tocante di’, tambe ‘durante di’: uso incorecto y innecesario di e palabra ‘di’ Contra? O Contra di...? * Uso corecto di ‘na’ den diferente contexto; ki ora ‘den’ y ki ora ‘na’? * Palabra modifica incorectamente: ‘nombracion’, ‘comportacion’, ‘cargacion’ (nombramento; comportamento; cargamento) * Parha o pahra...? Un palabra modifica recientemente * Tabatin o tabata tin...? Kico ta corecto? * Gobernado o Gobernador... Ta usa e ‘r’ si of no? * Diferencia entre idioma papia y skirbi * Agradable o agradabel...? Tocante origen Portugues/Spaño di e variantenan Directiva o ‘Hunta di Directiva’ Con pa adopta termino corectamente * Ki ora un palabra ta bira ‘Papiamento’...? * E proceso di adopcion y adaptacion Reforza, enforsa, reenforsa...? Palabra adopta di diferente fuente, reemplazando palabra existente caba “Esey no tin di haber cu…?” Corecto, of no? Origen di e expresion Compromiso, compromis, compromise...? Mesun palabra, adopta di diferente banda * Di dje, den dje, di unda e ‘dje’ ta bin...? * Doble negacion: ki ora si y ki ora no? * Uso di distincion di genero masculino/femenino * Ortografia uniforme un reto...? Variedad di ortografia cu medionan ta haya di tur banda * Terminonan opuesto: ‘progresivo’ o ‘progresista’; ‘conservativo’ o ‘conservador’? * Entre ‘advertencia’ y ‘advertentie’; uso corecto of no? Curasha o encurasha...? Reforza o reenforza...? Uso corecto of no?Pret of leuk...? Eigenlijk of...? Influencia di Hulandes den Papiamento Pa of Pa...? Para o por...? Voor of door...? Origen di nos ‘pa’ * E la bay o el a bay? Kico ta corecto? * Tocante eror gramatical cu casi no ta ripara... ‘Loke ta’ o ‘loke cu ta’? * Paris o Parijs? Londen, London o Londres? Variedad den nomber geografico...Nacionnan Uni o United Nations; IMF o FMI...? Cual idioma tin preferencia...? * Entre desaroyo liber y formalisacion di idioma: ki rumbo pa tuma? Papiamento manera papia..., o skirbi? * Tocante uso di ‘es’, ‘esnan’, ‘esunnan’...‘Cune’ o ‘cu nan’: * Tocante erornan cu no ta detecta facilmente...Papiamento ta rico na diferente tipo di vocal; a traves di influencia diverso * Algo mas di nos herencia Portugues; un exploracion den nos vocabulario. Nota: si bo ta desea pa nos trata un tema specifico atrobe, o mas amplio, laga nos sa via reaccion riba Facebook, o un mail na bondia.aruba@gmail.com --------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Educacion Profesional Intermedio''' (EPI) ta enseñansa riba nivel MBO (''Middelbaar Beroepsonderwijs'') na [[Aruba]]. E ta encera ... Colegio EPI ta e unico instituto di enseñansa riba nivel MBO na Aruba., situa den Venusstraat 3 na Oranjestad?? == Colegio EPI == A funda Colegio EPI riba prome di augustus 1997. Ta ofrece educacion na nivel 3, 4 y 5 consistiendo di e unidadnan; Salubridad & Servicio, Economia, Hospitalidad y Turismo y Ciencia & Tecnologia.<ref>[https://24ora.com/na-colegio-epi-partido-futuro-a-gana-eleccion-cu-nuebe-asiento/ Na Colegio EPI partido FUTURO a gana eleccion cu nuebe asiento], 24ora.com (2 di december 2024 </ref> Na aña 2022 Colegio EPI a introduci ocho estudio nobo. Na tur por scoge entre 13 diferente estudio, manera: Allround medewerker Information Technology Systems and Devices, Expert Information Technology Systems and Devices, Elektrotechniek, Allround Assistant Business Services, Business Administration & Control Specialist, Certified Cook, Associate of Applied Science in Culinary Arts, Zelfstanding Medewerker Travel & Hospitality, Leidinggevende Travel & Hospitality, Associate Of Science Degree in Hotel and Restaurant Management, Verpleegkundige, Verzorgende y Social Pedagogische Medewerker. Colegio EPI ta conta cu mas di 2000 studiante y mas cu 74% di nan ta logra termina nan estudio cu exito. [[:Category:Enseñansa]] [[:Category:Aruba|Enseñansa]] ---------------------------- == Arte di Palabra == '''Arte di Palabra''' ta un competensia literario ku partisipashon di hoben di Aruba, Boneiru i Korsou. (zie nl.wiki) Meta di e evento ta pa promove amor pa cultura di idioma Papiamento y aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y e desaroyo di dominio di idioma. == Historia == E evento di Arte di Palabra ta existi for di aña 2000 i a cuminsa na Korsou. Ange Jessurun, consulente di Papiamento e tempo ey, a krea e evento pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y [[haiku]]. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. == Publikashon == *Pòtpurí Arte di Palabra 2009, kolekshon di e miho obranan propio 2000-2008 *Pòtpurí Arte di Palabra 2014, bundel van de beste eigen werken 2009-2013 *Pòtpurí Arte di Palabra 2019, bundel van de beste eigen werken 2014-2018<ref>{{citeer boek|url=https://data.swpportal.com/upload/books/files/pdf.php?hash=f612ef13d53ec151f70f21767b8546f4&filename=potpuri-arte-di-palabra-2019_inkijkexemplaar.pdf|taal=pap|werk=Arte di Palabra|titel=Pòtpurí Arte di Palabra 2019|datum=|bezochtdatum=10 september 2019}}</ref> nl.wiki:Arte di Palabra ta un kompetensia den Papiamentu pa hóbennan den enseñansa sekundario na Aruba, Bonaire i Kòrsou. Nacemento For di aña skolar 1998-1999 "Papiaments" a bira un asignatura obligatorio den enseñansa sekundario na Kòrsou. E dato aki a duna e impulso pa e inicio di Arte di Palabra, cu na aña 2000 a tuma luga pa prome biaha na Curaçao. For di aña 2006 ta organisá kareda na Bonaire i for di aña 2009 tambe na Aruba. Arte di Palabra ta tuma lugá tur aña i su meta ta pa desaroyá talento literario hóben i literatura pa mucha papiamentu dor di recitashon di poema i konta storia. E kompetensia tin tres kategoria di presentashon: poesia, haiku i relato kòrtiku. Kada kategoria ta dividi den dos grupo: klasnan di skol 1-2 i klasnan di skol 3-6. Den klasnan 1 i 2 ta trata di poemas i storianan eksistente i den klasnan mas haltu ta trata di obranan original (propio). E evaluashon ta distinguí entre trabou propio i trabou eksistente. E finalistanan for di e rondonan di klasifikashon na Aruba, Bonaire i Kòrsou lo kompetí ku otro den e ronde final.[1] 1] E final di Arte di Palabra ta pasa pa tur isla i ta dirigí dor di e Stichting Arte di Palabra ku sosten di Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch gebied. E final ta generalmente konektá ku e entrega di e premionan di Tapushi Literario na honor di e ikonanan kultural na Aruba, Bonaire i Kòrsou. {{Appendix}} NOTES DIA 29 di juli 2021 a tuma lugar na Aruba, na Cas di Cultura, final di e competencia literario Arte di Palabra, cu participacion di hoben di Aruba, Boneiro y Corsou.<ref>https://www.awemainta.com/newspapers/AM210810/offline/download.pdf Arte di Palabra un celebracion na, di y pa Papiamento di kita sombre], Awemainta, 10 ougustus 2021. Rekupera ougustus 2021</ref> Fundacion Lanta Papiamento (FLP) tabata presente y a keda encanta, un biaha mas. Tabata un fiesta di berdad cu a pone enfoke riba Papiamento su rikesa y bunitesa cultural y riba e creatividad y dominio di idioma Papiamento di nos hobennan. E anochi tabata cuadra exactamente cu e meta di e evento cultural aki: Promove amor pa cultura di nos idioma Papiamento. Enrikece nos idioma cu creatividad di nos hubentud. Den sala tabata reina un entusiasmo y alegria y e hobennan a mustra aprecio pa cada un di e participantenan. Tur participante tabata haya un ovacion cu hasta pitamento cu ‘vuvuzela’. UNION t’e palabra cu ta caracterisa e evento aki, union cultural y social entre Aruba, Corsou y Boneiro. Arte di Palabra den tur sentido di palabra ta un celebracion di Papiamento, e idioma unificado di e islanan aki. Masha pabien n’e hobennan participante, na nan docentenan y n’e organisadornan! ===Historia cortico=== Arte di Palabra ta existi for di aña 2000. Señora Ange Jessurun kende tabata consulente di Papiamento e tempo ey, a cuminsa cu e evento aki na Corsou, pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y haiku. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch Gebied ta yuda den financiamento di biahe y estadia. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. Y importante pa menciona, t’e publicacionnan cu Arte di Palabra a produci caba: Pòtpurí Arte di Palabra 2009, cu e mihor obranan di 2000-2008: Pòtpurí Arte di Palabra 2014, cu e mihor obranan di 2009-2013: Pòtpurí Arte di Palabra 2019, cu e miho obranan di 2014-2018. Por bisa cu e coleccionnan aki ta bon material literario pa cualkier lesado y bon material cu por uza den scol. {{Appendix}} Arte di Palabra ta aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y ta masha importante den desaroyo di dominio di idioma. ---------------- '''Modern Hebrew''' ({{lang-he|עברית חדשה}}, ''ʿivrít ḥadašá[h]'', {{IPA-he|ivˈʁit χadaˈʃa|}}, ''[[Literal translation|lit]].'' "Modern Hebrew" or "New Hebrew"), also known as '''Israeli Hebrew''' and generally referred to by speakers simply as '''Hebrew''' ({{lang|he|עברית|}} {{transliteration|he|Ivrit}}), is the form of the [[Hebrew language]] that was [[Revival of the Hebrew language|revived as a spoken language]] in the late 19th and 20th centuries, and the standard form of Hebrew spoken today. It is the official language of the [[State of Israel]]. Among [[Canaanite languages]], Modern Hebrew is the only one spoken today.<ref>{{cite book |author1=Huehnergard, John |url=https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |title=The Semitic Languages |author2=Pat-El, Na'ama |publisher=Routledge |year=2019 |isbn=9780429655388 |page=571 |access-date=2021-02-18 |archive-date=2023-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230701134731/https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |url-status=live }}</ref> ----------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Flag of the Governor of Curaçao.svg|thumb|300px|Bandera di Gobernador di Kòrsou]] '''Gobernador di Korsou''' ta e representante di e monarka [[Hulanda|hulandes]] (hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]]) na [[Kòrsou]]. A instituí e posishon dia [[10 di òktober]] [[2010]] ku Korsou su status komo pais outónomo denter di [[Reino Hulandes]]. Riba nominashon di e mandatario hulandes pa relashonnan di Reino, e monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un término di seis aña; esaki por wòrdu prolonga te maximalmente 12 aña. E gobernador ta dispone di un sekretariado, e gabinete di gobernador, i ta wòrdu asesorá pa e Konseho di Konsulta, konsistiendo di minimo sinku miembro, apuntá pa e gobernador. E '''Gobernador di Aruba''' ta e representante di e hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]] na [[Aruba]]; esaki ta conforme stipulacion den [[Constitucion di Aruba]] (''Staatsregeling van Aruba'').<ref>Articulo II.1 Staatsregeling van Aruba (AB 1987 nr. GT 1)</ref> E posicion a keda institui desde prome di januari 1986 ora Aruba a haya su status como [[Status aparte di Aruba|pais autonomo dentro di Reino Hulandes]]. E monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un termino di seis aña; esaki por wordo prolonga te maximalmente 12 aña. == Facultadnan di gobernador == Facultadnan di e Gobernador di Aruba ta subdividi den e facultadnan asigna na su persona mediante [[ley]] como organo di e Reino y como organo di e pais Aruba. De gouverneur heeft twee taken: hij vertegenwoordigt en verdedigt de algemene belangen van het Rijk en is hoofd van de regering van Curaçao. Hij is tevens vertegenwoordiger op Curaçao van het staatshoofd van het Koninkrijk. Als hoofd van de landsregering is de gouverneur onschendbaar.<ref>Bij ambtsmisdrijven moet hij echter terechtstaan bij de [[Hoge Raad der Nederlanden]]. Bij overige misdrijven kan per Koninklijk Bevel of door de Tweede Kamer vervolging worden bevolen bij de bevoegde rechter in Den Haag.</ref> De gouverneur oefent de uitvoerende macht uit met als verantwoordelijken de ministers, die verantwoording moeten afleggen aan de [[Staten van Curaçao]]. De gouverneur heeft geen politieke verantwoordelijkheden en maakt geen onderdeel uit van het kabinet. Tijdens de formatie speelt de gouverneur een rol bij het aanwijzen van de formateur. In 2012 leidde dit tot onrust, toen gouverneur Goedgedrag tegen de zin van de zittende (demissionaire) ministers, maar op verzoek van de meerderheid van de Staten, een formateur aanwees om een waarnemend kabinet te vormen. De gouverneur wordt door het staatshoofd aangewezen voor een periode van zes jaar op voordracht van de bewindspersoon voor koninkrijksrelaties van het Koninkrijk (en tegelijk van het land Nederland). Deze periode kan worden verlengd tot maximaal één termijn. De gouverneur wordt bijgestaan door zijn secretariaat, het kabinet van de gouverneur, en wordt geadviseerd door de Raad van Advies, bestaande uit ten minste 5 leden, aangewezen door de gouverneur. == Lista == Op 10 oktober 2010 werd Curaçao een land binnen het [[Koninkrijk der Nederlanden]]. Voor deze datum vertegenwoordigde de [[Lijst van gouverneurs van de Nederlandse Antillen (1954-2010)|gouverneur van de Nederlandse Antillen]] onder meer Curaçao. E promé gobernador di Kòrsou tabata [[Frits Goedgedrag]], kende tambe tabata e último [[gobernador di Antia Hulandes (1954-2010)|gobernador di Antia Hulandes]] prome ku esaki a wordu disolbi dia [[10 di òktober]] [[2010]].<ref>RNW.nl - [https://web.archive.org/web/20110120003916/http://www.rnw.nl/caribiana/article/gouverneurs-voor-curacao-en-sint-maarten Gouverneurs voor Curaçao en Sint Maarten]</ref> {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !! Nòmber !! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | | 2010 - 2012 | [[Frits Goedgedrag]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2012 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | (interino) |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Lucille George-Wout-crop.jpg|95px]] | 2013 - presente | [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> | 4 di novèmber 2013 |} {| class="wikitable" ! Van ! Tot ! Nomber ! Bijzonderheden |- | 10 oktober 2010 || novèmber 2012 || [[Frits Goedgedrag]] || |- | november 2012 || novèmber 2013 || [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] || interino |- | november 2013 || presente || [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> || |} == Lista di gobernador interino == Bij koninklijk besluit kunnen een of meerdere waarnemend gouverneurs worden benoemd die de gouverneur vervangen bij ziekte of afwezigheid of hem vervangen na zijn ontslag of overlijden. {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !![[Gobernador interino]]!! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2010 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | | 2013 - 2019 | [[Nolda Römer-Kenepa]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Michèle Russel-Capriles.jpg|95px]] | 2019 - presente | [[Michèle Russel-Capriles]] | 1 di yüni 2019 |} * 10 oktober 2010 - [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] * 1 juni 2013 - [[Nolda Römer-Kenepa]] * 1 juni 2019 - [[Michèle Russel-Capriles]]<ref>{{cite news|url=https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|werk=Curaçao.nu|titel=RMR benoemt Russel-Capriles tot waarnemend gouverneur van Curaçao|datum=17 mei 2019|bezochtdatum=8 juni 2019|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190608092330/https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|archiefdatum=2019-06-08}}</ref> {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] [[:Category:Organonan Gubernamental]] --------- {{Databox}} ==Idiomanan na Aruba == Aruba ta un sociedad sumamente multilingual caminda mayoria di e habitantenan ta domina mas cu un idioma. Hopi [[Arubiano]] ta capas di combersa den por lo menos tres di e siguiente idiomanan: Papiamento, Hulandes, [[Ingles]] y [[Spaño]] y ta cambia comodamente entre dos of mas di e idiomanan aki den bida diario, haciendo e isla un di e teritorionan linguisticamente mas diverso den Caribe. E [[pais insular]] tin dos [[idioma ofisial|idioma oficial]], cu ta [[Papiamentu|Papiamento]] y [[Hulandes]]. E sistema di enseñansa local ta rekerí pa studiantenan siña Ingles y Spaño desde scol basico. Otro idiomanan, manera [[Portugues]], [[Chines mandarin|Chines]], [[Idioma Krioyo Haitiano|Crioyo Haitiano]] y hopi otro, tambe ta wordo papia den comunidadnan minoritario riba e isla. Segun estimacion na 2010 e gruponan etnico mas grandi tabata: Hulandes 78.7%, [[Colombia]]no 6.6%, [[Venezuela|Venezolano]] 5.5%, [[Republika Dominikano|Dominicano]] 2.8% y [[Haiti]]ano 1.3%.<ref name=":0">{{en}}{{Citeer web |titel=Aruba |datum=2025-03-25 |werk=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |bezochtdatum=2025-07-28 |uitgever=Central Intelligence Agency}}</ref>, Tur e cuater idioma, Papiamento, Hulandes, Ingles y Spaño, cu ta wordo uza como idioma principal of idioma primario bou di e poblacion Arubano a mira cambio den e periodo di 1980 te 2010 (idioma principal ta expresa den tabel como % di e total).<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref>: {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! Idioma principal!! 1980<br>% || 1990<br>% || 2000<br>%!! 2010<br>% || Trend |- | [[Papiamentu|Papiamento]] || &nbsp;&nbsp;80.1 || &nbsp;76.6 || &nbsp;&nbsp;69.4 || &nbsp;&nbsp;68.3 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- | [[Spaño]] || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;7.4 || &nbsp;&nbsp;13.2 || &nbsp;&nbsp;13.5 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{increase}} |- | [[Hulandes]]|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;5.0 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;5.4 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.0 ||&nbsp;&nbsp;{{steady}} |- | [[Ingles]] || &nbsp;&nbsp;10.6 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.9 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.1|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7.0 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- |} == Idiomanan oficial == === Papiamento === {{wak articulo|Articulo principal: [[Papiamento na Aruba]]}} Segun Gobierno di Aruba, e [[lenga materno|idioma materno]] y idioma primario di casi tur Arubiano ta Papiamento,<ref>{{en}}{{Cite web |title=Language |url=http://www.aruba.com/ExploreAruba/Culture/language.aspx |url-status= |archive-url=https://web.archive.org/web/20110809190231/http://www.aruba.com/explorearuba/culture/language.aspx |archive-date=2011-08-09 |access-date= |website=aruba.com}}</ref> un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu su raiz te na [[siglo 16|siglo diesseis]]. Sinembargo, Papiamento no tabata papia extensamente na Aruba te den siglo 18 y 19, ora cu e idioma a bira mas presente den material riba e isla, particularmente den e bukinan di scol Catolico Romano. Papiamento ta un idioma mescla cu ta combina elementonan for di [[Portugues]], Spaño, Hulandes y tambe algun rasgo di idiomanan Africano y Arawak.<ref name=":0"/> Su evolucion a tuma luga na Corsou durante siglo 16 ora cu e Africanonan sclabisa y e sclabisanan Spaño a desaroya un medio comun pa por comunica entre nan mes. Desde mei 2003, Papiamento ta e di dos idioma oficial riba Aruba, hunto cu Hulandes<ref>[https://www.gobierno.aw/1311-kunst-wetenschappen-en-taal Landsverordening officiële talen], Gobierno di Aruba</ref>, y e ta ser considera como un marcador esencial di identidad nacional. Den area di enseñansa, Papiamento no tabata ricibi masha atencion na Aruba te na 1995. E idioma a wordo inclui oficialmente den e curiculo escolar na 1998 y 1999. Desde e tempo ey, e isla a brasa su idioma nativo. Awendia, bijbel, diccionario y cuentanan di hada skirbi den e idioma ta facilmente disponibel riba e isla. === Hulandes === Pa decadanan Hulandes ta un di e idiomanan oficial di e isla ya cu e isla ta un parti contituyente di [[Reino Hulandes]]. Apesar di su status oficial, e ta incomun como un prome idioma papia. Un estudio di Croes (2015) entre estudiantenan a revela cu, apesar di e uzo amplio di Hulandes como idioma di instruccion, e idioma practicamente no tin funcion comunicativo pafor di les.<ref name=":1">{{citeer web|url=https://studenttheses.uu.nl/bitstream/handle/20.500.12932/42633/The%2520Current%2520Context%2520of%2520the%2520Language%2520of%2520Instruction%2520in%2520Aruban%2520Education%2520-%2520Master%2520Thesis%2520-%2520Kristi%2520Lo-Fo-Sang.pdf?sequence=1|titel= The Current Context of the Language of Instruction in Aruban Education Towards a more inclusive Multilingual Education|auteur=Kristi Lo-Fo-Sang|datum=2022|uitgever=Universidad Utrecht}}</ref> Banda di enseñansa, e uzo di Hulandes ta principalmente den asuntonan huridico y di gobernacion.<ref>{{Cite web |title=About Us |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |access-date=2014-05-20 |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |archive-date=2014-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean}}</ref> == Otro idiomanan comun == === Ingles === Aruba a reconoce Ingles como un idioma internacional, y a exigi pa muchanan siña Ingles for di klas 4 di scol basico. Uzo di Ingles riba e isla ta data for di cuminsamento di [[siglo 19|siglo diesnuebe]], tempo cu e Inglesnan a ocupa [[Kòrsou|Corsou]], Aruba y [[Boneiru|Boneiro]]. Ora cu e gobernacion Hulandes riba e islanan a reanudá na [[1815]], autoridadnan a tuma nota di e uzo ya generalisa di e idioma.<ref name="Putte">{{Cite book |last=Van Putte |first=Florimon |title=Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd |publisher=de Walburg Pers |year=1999 |location=Zutphen |language=nl}}</ref> Fin di añanan 1920 y inicio di añanan 1930 un cantidad grandi di hende cu ta papia Ingles, for di particularmente [[Karibe anglofóniko|Caribe anglofonico]], a wordo treci na e isla durante e añanan di boom di petroli. Hopi di e inmigrantenan aki tabata biba den e area di [[San Nicolas]], caminda [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] tambe tabata situa. Te cu awe, hopi di nan descendiente a keda cu Ingles Crioyo como nan prome idioma.<ref name=":1"/> Aunke Ingles no ta e [[lingua franca]] riba e isla, el a bira un idioma hopi popular bou di e hubentud. Ademas, Ingles ta un di e idiomanan mas importante den economia di Aruba. Un di e sectornan economico principal ta [[turismo]], mientras un cantidad significante di turista ta procedente di Merca y Canada.<ref name=":1"/> Mas recientemente, tin un aumento den uzo di idioma Ingles den enseñansa superior, por ehempel na [[Universidad di Aruba]]. === Spaño === {{wak articulo|Articulo principal: [[Idioma Spaño na Aruba]]}} Prome cu gobernacion Hulandes, Aruba tabata un colonia Spaño di 1499 te 1636. Spaño a bira un idioma importante riba e isla den [[siglo 18|siglo diesocho]] debi na cercania y lasonan economico estrecho cu colonianan Spaño den cercania den loke awor ta [[Venezuela]] y [[Colombia]],<ref name="Putte" /> Door di e localisacion geografico aki di Aruba, awendia hopi Arubiano y inmigrante tambe ta domina Spaño; 85% di e poblacion ta papia Spaño como di dos idioma.<ref name=":0"/> Studiantenan Arubiano ta cuminsa siña e idioma for di klas 5 di scol basico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1291007560|titulo=Languages on Aruba}} {{References}} }} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Idioma]] ----------------------------------------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Hilda de Windt-Ayoubi''' ( ) ta un lingwista, traduktor, outor, poeta, kolumnista i papiamentista di [[Kòrsou]]. lingwista, poeta, pintor i traduktor di The Prophet di Kahlil Gibra == Bida == Hilda Ayoubi a nase i lanta na Kòrsou. Famia di 5 yu muhe di mayornan di Libano. Hilde de Windt-Ayoubi a studia idiomanan ingles i spañó, tambe literatura. Na 2014 a sali e buki 'E Profeta', un tradukshon ku el a hasi di e buki ingles 'The Prophet', obra maestral di e eskritor Kahlil Gibran. Pa esaki el a risibí na 2014 un distinshon di 'The George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair' na e universidat di Maryland. Hilda a skirbi su promé poemanan na 1972, tempu ku e tabata studiante na Nijmegen, Hulanda. Despues e no tabata aktivo mas. Na desèmber 2007 el a kuminsá skirbi atrobe, pero tabata te na 2009, inspirá pa su kolega Robbie Griffith (†), ku el a bolbe kuminsá skirbi i publiká. Su poemanan na ingles, hulandes, spañó i papiamentu ta sali regularmente durante e último dékada den e korant Amigoe. She was born and raised in Curaçao. She was a secondary school teacher and a lecturer at the University in Curacao. Her works include Gedicht (2018) and Geef me je Taal (2019); for her Papiamento translation of Kahlil Gibran’s The Prophet (2014), she was awarded the Kahlil Gibran Chair at the University of Maryland. In 2019 she received UNESCO’s Certificate of Merit for her work on Papiamento.<ref>https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/translingualism-translation-and-caribbean-poetry/ Translingualism, Translation and Caribbean Poetry], Werkgroep Caraibische Letteren (2022)</ref> She writes in Dutch, French, English, Papiamento and Spanish. == Bibliografia == * ''La dislocación de los elementos oracionales y la elipsis en los refranes de La Celestina'' (2011, UoC) * ''Gedicht'' (2018?, kolekshon di poesia) * ''Geef me je taal. Dat ik je beter versta / Duna mi bo idioma. Pa mi por komprondé bo miho'' (2019) * ''Translingualism, Translation and Caribbean Poetry'' (2022, kolekshon di poesia multilingual huntu cu Piet Muysken) Hilda De Windt – Ayoubi, schrijfster, dichteres, columniste, kunstenares en hispaniste uit Curaçao. Ze is bekend vanwege o.a. haar vertaling in haar moedertaal Papiaments van het bekende boek The Prophet van Kahlil Gibran, CDL University Press, verschillende vertalingen van gedichten en haar jarenlange publicaties van gedichten in vier talen in de krant Amigoe op Curaçao. Ze presenteerde op deze middag ook haar Papiamentse vertaling van The Prophet die dit jaar wereldwijd haar 100-jarig bestaan viert en al in 105 talen, waaronder ook het Hindi, is vertaald.<ref>Henk Moeniralam,[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/papiaments-gedicht-moedertaal-van-hilda-de-windt-ayoubi-ook-in-sarnami-vertaald/ Papiaments gedicht ‘Moedertaal’ van Hilda de Windt-Ayoubi ook in Sarnámi vertaald], Werkgroep Caraibische Letteren (2023)</ref> I studied at the Catholic University in Nijmegen, nowadays named Radboud University. I also studied at UoC in Curacao, Dutch Antilles. I have a Master degree in Education with major in the Spanish Language and a Bachelor degree in Public Relations. Further on, I have a minor degree (LO) in English. I have been teaching the Spanish Language and Literature for more than 30 years at a secondary school and also have been teaching Didactics, Analysis of Methods, Spanish Grammar and Oral and Written Communication for more than eight year at University of Curacao. I translated "The Prophet" (by Kahlil Gibran) into the Papiamentu language. This translation was published by the Maryland University Press. For this translation I was granted an award by the George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair for Values and Peace, May, 2014. Further on, I attended an art Academy for four years. As part of a group exhibition I exhibited four times several of my paintings. I write poetry in six languages, Papiamento, Dutch, English, Spanish, Italian, and French. Recently my first poetry book illustrated with twenty of my paintings was published by LM Publishers in the Netherlands. I Master different languages, for example, Dutch, Spanish, English, Papiamentu. Currently, I am also studying different other languages, like Italian, Quechua. I am very interested in promoting and conserving Native Languages. Therefore, my poetry often focuses on native languages. In 2019, my second poetry book that focuses on language will be published. I belief that it is of utmost importance to focus more on Literature (specifically on creative writing) and Art in the education at school.<ref>[https://independent.academia.edu/HildadeWindtAyoubi Hilda de Windt Ayoubi]</ref> {{Appendix}} -------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Sidney M. Joubert''' (☆ [[1939]] na [[Kòrsou]]) ta un dosente, lingwista i papiamentista di [[Kòrsou]]. Na 2023 el a risibí e titulo di ''doctor honoris causa'' di [[University of Curaçao]] pa su kontribushon na [[idioma]] [[papiamentu]]. == Bida == == Bibliografia == * Dikshonario di verso Papiamento-Hulandes NOTES Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC March 20, 2023 REDAKSHON.<ref>[https://kikotapasando.com/2023/03/20/eredoctoraat-voor-sidney-joubert-bij-de-uoc-sidney-joubert-doctor-honoris-causa-bij-de-uoc/ Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC / Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC], Willemstad, 18 maart 2023</ref> Op 16 maart jl. werd tijdens een plechtige openbare zitting van het College van Decanen van de Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (UoC), aan de heer Sidney. M. Joubert, het eredoctoraat verleend. In een volle Aula opende de Rector Magnificus, dr. Francis de Lanoy, deze plechtige zitting, waarbij hij alle aanwezigen in de zaal welkom heette, in het bijzonder de heer Joubert en de twee paranimfen, mevrouw Lucille Berry-Haseth en de heer Edward John Joubert, die hem flankeerden tijdens deze plechtigheid. De decaan van de Algemene Faculteit, drs. Adriënne Fernandes, nam vervolgens het woord, en ging kort in op de redenen die voor de Algemene Faculteit aanleiding waren om de heer Sidney Milton Joubert voor te dragen als kandidaat voor het eredoctoraat. Zij gaf aan dat de heer Joubert over een tijdsbestek van vijftig jaar, zich bijzonder verdienstelijk heeft gemaakt voor de gemeenschap, op het gebied van taalkunde van het Papiamentu. Bovendien wees zij erop dat de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan is. Het eredoctoraat, zo vervolgde zij, wordt als welverdiend eerbetoon aan deze kandidaat verleend voor zijn zeer uitzonderlijke prestaties in het kader van culturele en academisch gerelateerde verdiensten. De heer Joubert, met zijn talrijke merites is van bijzondere betekenis voor de Algemene Faculteit, die taal, literatuur en cultuur centraal stelt, de lerarenopleiding Papiamentu aanbiedt en een leerstoel heeft gerelateerd aan het bestuderen en verwerven van Papiamentu. Het is dan ook niet verwonderlijk dat vanuit deze faculteit de rol van het Papiamentu als algemene omgangstaal in de Curaçaose samenleving, met deze erebenoeming, bekrachtigd en versterkt wordt. Vervolgens nam de Rector Magnificus het woord, die na verwijzing naar de mogelijkheid die de Landverordening Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (LuoC) biedt (art. 37 lid 2), de heer Sidney M. Joubert en zijn twee paranimfen naar voren riep om hen ten overstaan van het College van Decanen de bul te overhandigen. Prof. dr. Ronald Severing, verbonden aan de Algemene Faculteit, en promotor van Sidney Joubert bij deze plechtigheid, sprak bij de laudatio, lovende woorden uit, verluchtigd met een powerpoint, met afbeeldingen van werken van de heer Joubert. Hij gaf aan dat de heer Joubert een fervente taaldeskundige en in het bijzonder een verwoede Papiamentist is. Eerder was hij docent Spaanse taal- en letterkunde op de middelbare school en de UNA en tevens beëdigd vertaler en lexicograaf. Hij werd bij de oprichting van het overheidsbureau Sede di Papiamentu (1983) aangesteld om aan een vocabulaire van het Papiamentu te werken. Sindsdien zijn er van zijn hand ten behoeve van het Papiamentu, vocabulaires (1988, 1990) verschenen en verder woordenboeken in druk (1991, 1999, 2007), met supplementen (1997), een taalgids Papiamentu voor toeristen (1994), digitale woordenboeken (2002), online versies (Google Chrome, Microsoft Edge, Mozilla Firefox en Safari) en achtereenvolgende spellingcheckers Papiamentu voor Microsoft Office (2003-2014) Windows 98-8.1 (2001, 2007, 2014). Naast kenner van de taalkunde van het Papiamentu en de autoriteit op het gebied van de gemeenschappelijke Papiamentse woordenschat, is de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan, blijkens de omvangrijke driedelige gezamenlijke uitgave in het Papiamentu, Pa saka kara (1109 pp., 1983); ook verzorgde hij met auteursgroepen tweetalige Nanzi-boeken (2005, 2019). Hij is Papiamentu-connaisseur bij uitstek, getuige de talrijke publicaties van zijn hand en ook samen met lokale en buitenlandse deskundigen. Hij heeft zich bekwaamd en intensief ingezet voor het promoten van de studie, kennis en correct gebruik van het Papiamentu vanaf begin zeventiger jaren tot heden. Hij is ook medeverantwoordelijk voor de meer dan 400 woorden Antilliaans-Nederlands die in het Groene Boekje zijn opgenomen. Gedurende een aantal jaren, zijn de krantenteksten van het Antilliaans Dagblad en de Amigoe verzameld. Uit die verzameling zijn door onder andere de heer Joubert karakteristieke woorden geselecteerd die in het Groene boekje terecht zijn gekomen als: empaná, blenchi, dushi, karkó en snèkbar. Tevens is hij vanaf het begin (1999) tot recentelijk (2018) betrokken geweest bij de samenstelling van het Papiamentu-dictee en ook als jurylid van het jaarlijkse Diktado Nashonal Papiamentu in de aula van de UoC. De eredoctor is reeds meerdere malen eervol onderscheiden en heeft meervoudig eerbewijs mogen ervaren vanuit diverse maatschappelijke en academische instituties. Na de laudatio van zijn promotor kreeg dr. Sidney Joubert het woord van de rector. Hij liet weten dat toen hij van zijn benoeming op de hoogte werd gesteld, verrast was en zeer geëmotioneerd raakte. Hij dankte dan ook allen die betrokken waren vanaf de voordracht tot aan zijn benoeming. Hij vertelde hoe zijn belangstelling voor het Papiamentu begon. Dat gebeurde tijdens de colleges die hij volgde bij drs. Raúl Römer aan de Universiteit van Amsterdam. Raúl Römer onderzocht het Papiaments als toontaal. Joubert gaf voorbeelden als mata (plant) en mata (doden). Er was verschil in toon, hoog laag en laag hoog te horen. Op Curaçao werd Antoine Maduro zijn leermeester, waar hij ook mee samen werkte. Hij werd al snel door de overheid in twee opeenvolgende spellingcommissies voor het Papiamentu benoemd, in de commissie Römer en de commissie Jonis. Bij het Buki di oro, het gouden boekje met de officiële spelling van de overheid (2009), had hij ook zitting in de commissie die het werk voorbereidde. Na dit dankwoord en bijzonderheden over zijn werk, sloot de Rector Magnificus de officiële zitting. In het informele deel dat daarop volgde, spraken beide paranimfen de pas gedoctoreerde promotus toe. Lucille Berry-Haseth wees op haar lange vriendschap met de gepromoveerde en hun samenwerking op het gebied van Papiamentu. De laatste tien jaar hebben zij zich samen met een redactieteam beziggehouden met een verklarend woordenboek Papiamentu. Zij sloot af met een prachtige voordracht van het gedicht Oda na Sidney, dat zij eerder (2018) aan hem opdroeg. Vervolgens wist paranimf Edward John te vertellen dat zijn vader bekend stond als de leraar Spaans van het Peter Stuyvesant College. Hij vond het een eer dat hij de paranimf mocht zijn bij de promotie van zijn vader. Het informele deel werd afgesloten met een voordracht door Gregory Berry, die bij het publiek erg in de smaak viel met humoristische teksten uit de Papiamentu-literatuur van Guillermo Rosario, Pierre Lauffer en Elis Juliana. Het geheel werd afgesloten met een geanimeerde receptie op de patio van de Universiteit van Curaçao. {{Appendix}} ---------------- '''Frank Martinus Arion''', pseudónimo di '''Frank Efraim Martinus''' (n. [[17 di desèmber]] [[1936]] na [[Kòrsou]] - f. [[28 di sèptèmber]] [[2015]]) tabata un eskritor, poeta i lingwista [[Antias Hulandes|antiano]]. E tabata skirbi obranan tantu na idioma [[hulandes]] komo [[Papiamentu]]. Su obra mas famoso ta e novela ''Dubbelspel'' (Changá). E ta konosí tambe pa su investigashon di e orígen di Papiamentu i pa su empeño pa uso di Papiamentu komo idioma di instrukshon. == Biografia == Frank Martinus Arion a nase na 1936 i ta un di tres yu di Minuel Martinus Arion i Marina Jansen di bario di Buena Vista, [[Willemstad]]. Poko despues di su nasementu e famia ta muda pa [[Aruba]], unda su tata a wòrdu empleá pa e refineria [[Lago Oil & Transport Company|Lago]]. Ku kuater aña su mama i un ruman ta fayesé den un aksidente di tráfiko, despues di kual e ku su otro ruman a wòrdu mandá bek Kòrsou i alohá serka varios miembro di famia. Frank Martinus Arion a lanta den bario di [[Otrobanda]]. Fo'i skol básiko su talento pa skirbimentu a keda manifesta; den su último aña na skol básiko e ta gana e Premio Neerlandia pa e mihor ensayo na hulandes. Frank was een heel goede leerling. Hij mocht op de lagere school een aantal klassen overslaan. Durante su tempu na skol e ta kuminsa usa e nòmber Frank Efraim Martinus pa motibu di e laso ku su tata tabatin ku e [[partido polítiko]] [[Partido Nashonal di Pueblo|PNP]]. E no tabata deseá di wòrdu asosiá ku e aktivismo polítiko di su tata; te añanan 50 e ta usa su fam original pa publikashon di su promé obranan. Na kabamentu di skol sekundario na 1955, Arion ta muda pa [[Hulanda]] unda e ta studia idioma i literatura hulandes na [[Universidat di Leiden]]. Durante su temporada na universidat ela lanta e komunidat studiantil "Baranka Antilliana", kual tabata fungi komo refugio pa studiante prosedente di [[Antias Hulandes]], manera e mes. Tambe den e époka aki e tabata skirbi un seri di poema, kualnan a sali publika pa prome bes den e revista "Antilliaanse Cahiers" komo kolekshon titulá ''Stemmen uit Afrika''. ----- Na zijn schooltijd verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal- en letterkunde ging studeren aan de Universiteit Leiden. Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die, net als hijzelf, afkomstig waren uit de Nederlandse Antillen. Ook schreef hij in deze jaren een reeks gedichten, die in 1957 voor het eerst als bundel onder de titel Stemmen uit Afrika werden gepubliceerd in het tijdschrift Antilliaanse Cahiers. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het mede door hem opgerichte tijdschrift Encuentro Antilliano. Ook las hij regelmatig voor in het programma van de Nederlandse buitenlandse radio. Kort voor het einde van zijn studie onderbrak hij deze en keerde voor enige tijd terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij onderzoek deed naar de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiamentu. Hij publiceerde de resultaten van dit onderzoek in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch verder te studeren en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij het Instituut voor Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam.[2] Onder invloed van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel, waarin hij aan de hand van vier mannen die domino spelen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen in die tijd. Via de personages in de roman heeft Arion kritiek op de rebellen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen.[3] De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs. Arion doneerde het prijzengeld van 1000 ƒ aan de strijd tegen het apartheidsbeleid in Zuid-Afrika. In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam, waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin.[4] Vertaald met www.DeepL.com/Translator (gratis versie) de.wiki: Na zijn afstuderen verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal en Nederlandse letterkunde begon te studeren aan de Universiteit van Leiden . Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die net als hij uit de Nederlandse Antillen kwamen . Hij schreef in deze jaren ook een reeks gedichten, die in 1957 als bundel verscheen onder de titel Stemmen uit Afrika in het tijdschrift Antilliaanse Cahierswerden voor het eerst gepubliceerd. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het dagblad Encuentro Antilliano , waarvan hij medeoprichter was . Ook gaf hij regelmatig lezingen in het Nederlands buitenlands radioprogramma . Kort voor het einde van zijn studie brak hij het af en keerde voor een tijdje terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij zich bezighield met de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiaments. De resultaten van dit onderzoek publiceerde hij in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch zijn studie voort te zetten en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij de afdeling Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam . [2] Onder de indruk van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao, begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel , waarin hij aan de hand van het voorbeeld van vier dominospelende mannen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen op die tijd. Via de personages in de roman uit zich Arion kritisch over de opstandelingen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen. [3]De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en CW van der Hoogtprijs . Arion doneerde het prijzengeld van ƒ 1000 om de apartheid in Zuid-Afrika te helpen bestrijden . In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam , waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap van de stad. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin (in het Engels: "Farewell to the Queen"). [4] In 1975 ging Arion naar Zuid-Amerika, waar hij een aanstelling als docent aanvaardde aan een instituut voor de opleiding van leraren in de Nederlandse kolonie Suriname , die net onafhankelijk werd. Hier trouwde hij ook met zijn vrouw Trudi Guda, met wie hij twee kinderen zou verwekken. In 1980, na de machtsovername van Desi Bouterse , verliet het gezin Suriname en keerde terug naar Arion's thuisland Curaçao. Daar werkte hij aan de standaardisatie van het Papiaments en begon hij opnieuw onderzoek te doen naar de oorsprong ervan. Hij was vooral geïnteresseerd in de overeenkomsten tussen het Papiaments en de varianten van het Kaapverdiaans Creools, die worden gesproken op de eilanden voor de westkust van Afrika. Ook voerde hij campagne voor de invoering van het Papiaments als basisschooltaal op Curaçao, waardoor hij soms in conflict kwam met de lokale autoriteiten. In dit kader schonk hij in 1987 de particuliere basisschool Skol Humanistiko Erasmo , waar lessen werden gegeven in Papiaments. [5] Gedurende deze tijd begon Arion meer politiek betrokken te raken, wat culmineerde in de oprichting van zijn eigen partij, de Kambio Radical ("Radical Reversal", kortweg KARA) in 1988. KARA kreeg echter nooit genoeg stemmen om een ​​zetel in het parlement van het eiland te winnen. [6] In 1996 promoveerde Arion aan de Universiteit van Amsterdam. Zijn proefschrift was getiteld De kus van een slaaf. Papiaments West-Afrikaanse connecties en de oorsprong van het Papiaments en andere talen verkend. Hij bracht onder meer de stelling naar voren dat het Papiaments sterker dan voorheen bekend was beïnvloed door de geheime taal Guene, die door de plantageslaven van Curaçao werd gebruikt. Daarnaast heeft het Guene ook andere Caribische talen beïnvloed en zelfs de Engelse en Nederlandse taal. [7] == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doktoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (kontiniendo: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'') * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Mira tambe == * [[Gueni]] {{Commonscat|Frank Martinus Arion}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =191263500|titulo=Frank Martinus Arion}} {{References}} ;Lista di fuente * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3, pág. 405–410. * Wim Rutgers: ''Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba'', Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, pág. 272. * B. Jos de Roo: ''Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958'', Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam (2014), ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. Den: ''A History of Literature in the Caribbean''. Tomo 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia (2001), ISBN 90-272-3448-5, pág. 362. * ''Schrijver Frank Martinus Arion overleden''. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * ''Writer Frank Martinus Arion Passed Away'', Curacaochronicle.com (28 di sèptèmber 2015}}</ref> * ''Frank Martinus Arion geeft lintje terug'', Trouw.nl. (16 di desèmber 2008) }} {{DEFAULTSORT:Arion, Frank Martinus}} [[:Category:Ganador premio Cola Debrot]] [[:Category:Hende]] [[:Category:Kòrsou]] == Referensia == * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 407–408. * Wim Rutgers: Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba. 1. Auflage. Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, S. 272. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 408–409. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 410. * B. Jos de Roo: Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958. Hrsg.: Universiteit van Amsterdam. 1. Auflage. Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam 2014, ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. In: A History of Literature in the Caribbean. Band 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia 2001, ISBN 90-272-3448-5, S. 362. * Schrijver Frank Martinus Arion overleden. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * Frank Martinus Arion geeft lintje terug. In: trouw.nl. 16. Dezember 2008, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). == Weblinks == {{Commonscat}} [[:Category:Korsou]] [[:Category:Eskritor]] [[:Category:Hende]] Kort na de geboorte verhuisde het gezin naar Aruba, waar de vader een baan had aanvaard bij een plaatselijke oliemaatschappij. Toen hij vier jaar oud was, stierven Arions moeder en jongere broer bij een ongeval, waarna Frank en zijn zus werden teruggestuurd naar Curaçao, waar ze onderdak vonden bij verschillende familieleden. Zijn schrijftalent bleek al toen hij op de lagere school zat; in het laatste jaar van de basisschool won hij de Neerlandiaprijs voor het beste essay in het Nederlands. Tijdens zijn schooltijd begon hij de naam Frank Efraim Martinus voor zichzelf te gebruiken. De achtergrond was de politieke betrokkenheid van zijn vader bij de Nationale VolkspartijCuraçao, waardoor de naam "Arion" bekend werd bij veel bewoners van het eiland. Frank wilde echter niet geassocieerd worden met het politieke activisme van zijn vader; pas in de jaren vijftig gebruikte hij zijn oorspronkelijke achternaam weer voor de publicatie van zijn eerste werken. [1] '''Frank Martinus Arion''', seudónimo de '''Frank Efraim Martinus''' ([[Curazao]], [[17 de diciembre]] de [[1936]]-[[28 de septiembre]] de [[2015]])<ref name=fallece>{{cita noticia|título=Writer Frank Martinus Arion Passed Away|url=http://curacaochronicle.com/local/writer-frank-martinus-arion-passed-away/|fechaacceso=29 de septiembre de 2015|obra=curacao chronicle|fecha=28 de septiembre de 2015|idioma=inglés}}</ref> fue un escritor antillano. En 1955 se trasladó a los [[Países Bajos]] para estudiar letras neerlandesas en la Universidad de Leiden. En 1981 volvió a instalarse en su ciudad natal, tras residir unos años en [[Paramaribo]] ([[Surinam]]). Fue un fuerte promotor del [[papiamento]]. Hij werkte in Nederland , Suriname en de Nederlandse Antillen en schreef in het Nederlands en Papiaments . De roman Dubbelspel (nl) (1973) is zijn eerste boek en zijn grootste publiekssucces. == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' (Changa)<ref>[http://www.diegopuls.com.ar/index.php?option=com_content&task=view&id=112&Itemid=39&lang=es Doble juego, fragmento traducido al español (inédito)]; visitado el 21 de febrero de 2012</ref> *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doctoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (contiene: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'' * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Referencias== {{listaref}} == Link eksterno == *{{Enlace roto|1=[http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 página web sobre Arion del Fondo de las Letras Neerlandesas (en inglés)] |2=http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 |bot=InternetArchiveBot }} ------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Abraham Daniel Jesurun''' (n. [[20 di aprel]] 1839 na [[Korsou]] - f. [[20 di mart]] [[1918]] na [[Korsou]]) tabata un ....... [[Kòrsou]]. == Biografia == Jesurun a nase na aña 1939 na Willemstad. * Kasa ku Rachel David Capriles na 1880. * Na 1905 elegi Presidente di KVK Korsou. van 1884 tot 1919 In het grote boek over de History of the Jews of the Netherlands Antilles (1970) wordt Abraham Daniel Jesurun (1839-1918) ‘Curaçao’s then most cultured man’ genoemd, die verschillende talen in woord en geschrift beheerste. Hij wordt bijvoorbeeld een ‘specialist in Papiamento’ genoemd (Emmanuel & Emmanuel 1970, 1: 411, 454). Jesurun blijkt een belangrijk man geweest te zijn op Curaçao. Zo was hij secretaris-directeur van de Aruba Phosphaat Maatschappij, vele jaren voorzitter van de Kamer van Koophandel en Nijverheid en directeur van de Curaçaosche Bank. Ook is hij lid van de Koloniale Raad geweest en bestuurslid van het Geschied-, Taal-, Land- en Volkenkundig Genootschap te Willemstad. Voor al die activiteiten is hij onderscheiden: hij werd eerst ridder in de orde van OranjeNassau (1908), later officier (1913). In de serie ‘beroemde personen’ werd er in 1998 een postzegel met zijn beeltenis erop uitgebracht. <ref> ''Jan Noordergraaf'', [https://www.ivdnt.org/images/stories/onderzoek_en_onderwijs/publicaties/trefwoord/Papiaments_def.pdf Lexicografie op Curacao: Abraham Jesurun en zijn woordenlijst van het Papiaments (1898)]</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=it|oldid =129014577|titulo=Emilio Teza}} {{References}} }} [[:Category:Linguistica]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62275387|titulo=Dialect}} {{References}} }} [[:Category:Idioma]] ------- {{Variante|a}} [{Databox}} '''Pidgin''' ta e idioma ---------------- {{Databox}} E '''álfabèt latin''' ta un [[álfabèt|skritura alfabétiko]] foi kual den kurso di [[siglo]]nan a desaroyá un kantidat di álfabèt pa uso den kasi tur idioma skirbi den hemisferio oksidental, prinsipalmente na Nort i Sur Amerika, kasi henter [[Oropa]], Afrika supsahara i un kantidat di pais asiatiko na Oustralasia i Asia Sentral. E skritura latin tin e kantidat di usuario mas grandi na mundu. E skritura latin e ta forma e base di e [[Alfabèt Fonétiko Internashonal]] (IPA), i e 26 lèter mas komun ta e lèternan di e [[ISO basic Latin alphabet]]. E ta un álfabèt bikamaral di trinta lèter, kreá fin di siglo nuebe den imperio búlgaro (e aktual [[Nort Macedonia]]), pa e disípulonan di pader Cyrille òf posiblemente Clément d'Ohrid (e promé obispo di e iglesia ortodokso di [[Bulgaria]]) i ta basá riba e álfabèt [[Gresia|griego]] i glagolítiko. Ainda na komienso di siglo 21 ta usa e [[álfabèt siríliko]] den un kantidat di [[idioma slaviko]], entre otro búlgaro, masedoniano, [[idioma montenegrino|montenegrino]], servio, ukraniano, ruso i bieloruso. Bou influensia [[Rusia|ruso]] e ta komun tambe den hopi idioma ku no ta idioma slaviko manera [[kazachs]], [[idioma kirguis|kirguis]], [[tatar]] (idioma [[Turkia|turko]]), [[tajikistano]], [[idioma mongoles|mongoles]] inkluso hopi otro idioma chikitu. Te [[1859]] e tabata e skritura di e [[idioma rumano]] i den e antiguo [[Moldavia]] tabata skirbi e [[idioma moldaviano]] (un [[dialecto|dialekto]] rumano) ku un álfabèt siríliko. * Het Latijns schrift[1] is een alfabetisch schrift waarvoor in de loop der eeuwen een aantal alfabetten zijn ontwikkeld voor gebruik in vrijwel alle westerse geschreven talen, voornamelijk Noord- en Zuid-Amerika, bijna heel Europa, Sub-Saharaans Afrika en een aantal Aziatische landen in vooral Australazië en Centraal-Azië. Het Latijns schrift heeft het grootste aantal gebruikers ter wereld.[2] * '''Latin script''', also known as '''Roman script''', is a set of graphic signs ([[Writing system#General properties|script]]) based on the letters of the [[classical Latin alphabet]]. This is derived from {{cns|a form of the [[Cumae alphabet|Cumaean Greek]] version of|date=September 2021}} the [[Greek alphabet]] used by the [[Etruscan civilization|Etruscans]]. Several [[Latin-script alphabet]]s exist, which differ in graphemes, collation and phonetic values from the [[classical Latin alphabet]]. The Latin script is the basis of the [[International Phonetic Alphabet]], and the 26 most widespread letters are the letters contained in the [[ISO basic Latin alphabet]]. Latin script is the basis for the largest number of alphabets of any [[writing system]]{{sfn|Haarmann|2004|p=96}} and is the [[List of writing systems by adoption|most widely adopted]] writing system in the world (commonly used by about 70 percent of the world's population). Latin script is used as the standard method of writing in most Western, Central, as well as in some Eastern European languages, as well as in many languages in other parts of the world. ----------------- 8qf2okbxgxlqmdz04i0m417ez0l8999 203145 203144 2026-09-05T09:42:58Z Caribiana 8320 203145 wikitext text/x-wiki * [https://www.ea.aw/pages/wp-content/uploads/2019/09/Literatura-na-papiamento-havo.pdf Literatura na papiamento] nieuw: [[diptongo]] - [[triptongo]] - [[gramatika]] - [[frase]] - [[silaba]] - [[semántika]] - [[suheto]] - [[supstantivo]] - [[athetivo]] - [[verbo]] - [[vocal]] - [[consonante]] - [[sufiho]] - [[atverbio]] - [[koma]] - [[pronòmber]] - [[singular]] - [[plural]] ------------------------- {{Databox}} '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa [[papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no ta konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta e yamá "lenga di p", den kua e [[vocal|vokal]] di kada [[silaba|sílaba]] ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. Por ehèmpel, ''mi ta bai kas'' ta bira mi''pi'' ta''pa'' bai''pa'' kas''pa''. "Mi ta bai kas" ta bira '''mi'''pi '''ta'''pa '''bai'''pa '''kas'''pa.<ref>[[Pierre Lauffer]], [https://www.dbnl.org/tekst/lauf001unse02_01/lauf001unse02_01_0036.php Un selekshon di palabra i ekspreshon. Deel 2], dbnl.org</ref><ref name=":0">[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 di mart 1965</ref> == Karakterístika == Galein ta un forma deliberadamente alterá [[palabra]]nan di papiamentu, i no ta un idioma independiente. E reglanan por varia, pero den su forma mas simpel kada sílaba ta wòrdu sigui pa un sílaba ku e mesun vokal i e konsonante ''p''. Por ehèmpel: :''kas ta weta'' → ''kaspa tapa wepa tapa''.[1][2] Segun [[Pierre Lauffer]], galein ta konosí komo e ''lenga di p''. E ta distinguí galein di ''[[gueni]]'', ku tabata e nòmber pa e idioma ku, segun tradishon, katibunan ku tabata yega for di [[Afrika]] tabata papia.[2] == Uso == Galein tabata wòrdu usá prinsipalmente pa hasi un kombersashon ménos aksesibel pa hende pafó di e grupo ku tabata konosé e reglanan. Deskripshonnan di galein ta indiká ku e forma di papia tabata wordu usa komo un manera di skonde e kontenido di un kombersashon. Un deskripshon di Paul Brenneker, publiká den ''Sambumbu'' na 1971, ta referí na Galein komo un forma di Papiamentu ku tabata wòrdu deformá deliberadamente pa hende pafó no por komprondé e kombersashon.[3] == Galein i Gueni == Galein i Gueni ta dos fenómeno lingüístiko diferente. ''Gueni'' ta referí na un idioma ku, segun deskripshonnan lokal, tabata wòrdu papia pa katibunan ku tabata yega for di Africa. Galein, na otro banda, ta un forma di Papiamentu ku ta wòrdu alterá mediante reglanan di un wega di lenga.[2][3] {{Appendix}} ------------------------ , usando un wega di lenga pa alterá e [[palabra]]nan. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehèmpel: "Mi ta bai kas" ta bira '''mi'''pi '''ta'''pa '''bai'''pa '''kas'''pa.<ref>[[Pierre Lauffer]], [https://www.dbnl.org/tekst/lauf001unse02_01/lauf001unse02_01_0036.php Un selekshon di palabra i ekspreshon. Deel 2], dbnl.org</ref> E tabata wòrdu yamá lenga p.<ref name=":0">[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 maart 1965</ref> E fenómeno di korumpí un lenga ta konosí komo un anti-lenga. '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa e [[Papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no ta konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta e yamá *lenga di p*, den kua e vokal di kada sílaba ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. Por ehèmpel, ''mi ta bai kas'' ta bira ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] ==Historia == Generalmente e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otro, ku no ta konosí ku e reglanan. E ta wòrdu usá mas tantu pa hubentut komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku galein. Na Kòrsou, e tabata wòrdu hopi bia konfundí ku [[gueni]], e idioma di katibu. Pero esensialmente e no tin nada di haber kuné. Galein ta un korupshon deliberá di papiamentu moderno normal, pa no wòrdu komprondé pa hende di afó. Personanan bakiá den galein tabata usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internato i kriá den institushonnan grandi tin biaha tabata papia galein ku mesun fluides ku papiamento.<ref name=":0"/> variante di e idioma papia di [[papiamentu]], usando un wega di lenga pa alterá e palabranan. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa. Internashonalmente e ta konosi komo un anti-lenga. , manera "Jerigonza". Den e wega di lenga [[palabra]]nan na papiamentu ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un [[sufiho]] fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di [[konsonante]] di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokal (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa Por ehèmpel, e frase “e no sa” por bira * agregando un silaba patras (sufiho) - '''e'''hay '''no'''hay '''sa'''hay * usando un silaba dilanti (prefiho) - ay'''e''' ay'''no''' ay'''sa''' * birando e leternan di un silaba ku sufiho - '''e'''ay '''on'''ay '''as'''ay '''Galein''' ta un wega di lenga of anti-lenga den kua [[palabra]]nan na papiamentu ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokál (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. Por ehèmpel, “e no sa” lo bira “ehay oesday otnay owknay”. aye ayno aysa - aye onay asay Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E ta wòrdu usá mas tantu pa hubentut komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Galein. -------------------- {{Infobox taal | naam = Galein | andere_naam = P-taal | taalgebied = [[Curaçao]] | soort = [[Taalspel]] }} '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa e [[Papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no ta konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta e yamá *lenga di p*, den kua e vokal di kada sílaba ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. Por ehèmpel, ''mi ta bai kas'' ta bira ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] == Karakterístikanan == Galein ta un forma deliberadamente alterá di Papiamentu, i no ta un idioma independiente. E reglanan por varia, pero den su forma mas simpel kada sílaba ta wòrdu sigui pa un sílaba ku e mesun vokal i e konsonante ''p''. Por ehèmpel: :''mi ta bai kas'' → ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] Segun Pierre Lauffer, Galein ta konosí komo e ''lenga di p''. El ta distinguí Galein di ''[[Gueni]]'', ku tabata e nòmber pa e idioma ku, segun tradishon, katibunan ku tabata yega for di Africa tabata papia.[2] == Uso == Galein tabata wòrdu usá prinsipalmente pa hasi un kombersashon ménos aksesibel pa hende pafó di e grupo ku tabata konosé e reglanan. Deskripshonnan di Galein ta indiká ku e forma di papia tabata usa komo un manera di skonde e kontenido di un kombersashon. Un deskripshon di Paul Brenneker, publiká den ''Sambumbu'' na 1971, ta referí na Galein komo un forma di Papiamentu ku tabata wòrdu deformá deliberadamente pa hende pafó no por komprondé e kombersashon.[3] == Galein i Gueni == Galein i Gueni ta dos fenómeno lingüístiko diferente. ''Gueni'' ta referí na un idioma ku, segun deskripshonnan lokal, tabata wòrdu papia pa katibunan ku tabata yega for di Africa. Galein, na otro banda, ta un forma di Papiamentu ku ta wòrdu alterá mediante reglanan di un wega di lenga.[2][3] == Fuentes == * Brenneker, Paul. ''Sambumbu: Volkskunde van Curaçao, Aruba en Bonaire''. Deel 3, 1971.[3] * Lauffer, Pierre. ''Un selekshon di palabra i ekspreshon''. Deel 2, 1974, p. 45.[2] [[Kategoria:Idioma]] [[Kategoria:Papiamentu]] [[Kategoria:Taalspel]] [[Kategoria:Kultura di Kòrsou]] ------------------- {{Databox}} '''Galein''' ta un modo di papia cu ta wordo aplica na e idioma [[Papiamentu]], unda ta korumpi .... E ta hopi bia ta wòrdu konfundí pa habitantenan di stat ku Gueni, e idioma di katibu. Pero esensialmente e no tin nada di haber kuné. Galein ta un korupshon deliberá di Papiamentu moderno normal, pa no wòrdu komprondé pa hende di afó. E forma mas simpel ta unu den kua e vokal di kasi tur sílaba ta wòrdu ripití ku un “p” promé kuné. Cas ta bira “cas”’’pa “mi mi”’’pi weta wepe-tapa. Pa e motibu aki, e ta wòrdu yamá tambe p-idioma. Maestronan den galein ta usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internat i criadanan den institucionnan grandi tin biaha ta papia galein mes fluido cu papiamento. Cas mi weta -> '''cas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa '''Galein''' wordt door stadsmensen vaak verward met [[Gueni]], de slaventaal. Maar het heeft er in wezen niets mee uit te staan. Galein is een opzettelijke verbastering van het normale hedendaagse [[Papiaments]], om door buitenstanders niet te worden verstaan. De eenvoudigste vorm is die, waarbij van ongeveer elke lettergreep de klinker wordt herhaald met een ''p'' ervoor. Cas wordt '''cas'''pa '''mi mi'''pi weta wepe-tapa. Het wordt om deze reden ook wel p-taal genoemd. Meesters in het galein bedienen zich van veel ingewikkelder herhalingen. Meisjes op internaten en dienstmeisjes in grote inrichtingen spreken galein soms even vlot als papiaments.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 maart 1965</ref> Teneinde te voorkomen, dat de meester hun gesprek zou kunnen volgen, hadden de slaven de gewoonte het Papiamentu opzettelijk te vervormen door bijvoorbeeld van ieder lettergreep de klinker te herhalen met een medeklinker ervoor. Een zin als: mi ta weta (ik zie) kan dan gaan luiden: mipi tapa wepetapa. Snel uitgesproken is deze "taal" alleen door ingewijden te verstaan.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120173503/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=370&lang= Galein], Encyclopedie van Curaçao</ref> Pig Latin (Igpay Atinlay) ta un wega di idioma òf cant den kua palabranan na ingles ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokál (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. Por ehèmpel, “e no sa” lo bira “ehay oesday otnay owknay”. Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E referensia na Latin ta un mal nòmber deliberadamente; Latin di Porko ta simplemente un forma di argot òf jargon ku no ta relashoná ku Latin, i e nòmber ta wòrdu usá pa su konotashonnan ingles komo un idioma straño i ku ta zona stranhero. E ta wòrdu usá mas tantu pa muchanan chikitu komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Latin di Porko.[2] [[:Kategoria:Idioma]] Bovendien werd het 'Galein' als een geheimtaal gebruikt, maar dit is geen oorspronkelijke taal, doch slechts een verbastering van het Papiamentu om niet door buitenstaanders begrepen te worden (Brenneker, 1971:529)". afunesto. 'Galein' no ta eksklusivamente un fenómeno di papiamentu. Den e paisnan ku ta rondoná nos tambe nan konosé i no ta nada straño ku ta di nan mes nos tin e. Pa no insumi muchu espasio dje diario aki, mi a sita solamente di Cuba. Don Esteban Pichardo, Pichardo Novisimo, 1953, paginanan 405/406: "Jerigonza.<ref>auteur=[[Antoine Maduro|A.J. Maduro]]. Remitido Erornan. "Amigoe". Curaçao, 18-07-1984, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 26-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643043:mpeg21:p006</ref> Aqui se aplica acierto modo revesado de hablaro lenguaje complicado de manera que otros no lo entiendan. Las mismas palabras denuestro idioma con un agregado pospuesto o antepuesto constituyen lajergacon que los muchachos, negros y algunas personas vulgares pierden el tiempo, creyendo sandiamente que es imposible comprenderlos. Las principales jerigonzasson, con las silabas pa, pc, pi, po, pu, agregando a cada silaba de lavoz castellana una de estas de la misma vocal, e.g.: * pu sa-pa bes-pe la-pa Je-peri-pi gon-po za-pa?" Presis manera nos ta us'é na Körsou. Nan ta us'é tambe ku e agregadonan: pina (esta: tu-pina) i tambe ku: gara, guere, guiri, gordo, guru (esta:tu-guiru etc.). Konklushon: papiamentu di gueni na Körsou ta basa riba fantasia, e grafia 'gene' ta pone hende pronunsia e palabra aki robes, galein no tin nada di lenga sekreto kune. --- es.wiki: Jerigonza Gibberish, geringonza, òf geringozo ta un forma di abla hunga den kua sílabanan ta wòrdu insertá repetidamente entre palabranan. Originalmente, “gibberish” tabata wòrdu usá pa deskribí kualke idioma ku ta den mal smak, kompliká, i difísil pa komprondé,[1] pero ku tempu su nifikashon a kambia pa e forma spesífiko di insershon. Ademas di entretenimentu, e por wòrdu usá tambe komo un manera di kodifiká e mensahe (cryptolalia) di manera ku otro hendenan serka di e oradornan ku no ta kustumbrá ku e forma di papia aki no por komprondé kiko e oradornan ta bisando. E formanan aki ta wòrdu usá komo wega òf entretenimentu den paisnan di abla spañó manera Spaña i Latino Amérika. Uso Despues di kada sílaba, e zonido “p” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Despues di kada vokal, e zonido “i” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Despues di kada vokal, e zonido “f” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Den vários region di Mexico, e último variashon hunga aki ta hopi popular bou di muchanan, asta risibí e nòmber “papia na Efe.” en.wiki *(cant):Un cant (hulandes: anti-taal) ta e jargon òf idioma di un grupo, hopi biaha empleá pa ekskluí òf gaña hende pafó di e grupo.[1] E por wòrdu yamá tambe un kriptolekto, argot, pseudo-idioma, anti-idioma òf idioma sekreto. Kada término ta diferensiá un poko den nifikashon; nan usonan ta inkonsistente. *language game: Un wega di idioma (tambe yamá un cant, idioma sekreto, ludling, òf argot) ta un sistema di manipulá palabranan papiá pa hasi nan inkomprendibel pa un oyente no entrená. Weganan di idioma ta wòrdu usá prinsipalmente pa gruponan ku ta purba di skonde nan kombersashonnan pa otronan. Algun ehèmpel komun ta Pig Latin; e famia Gibberish, prevalente na Merka i Suesia; i Verlan, papia na Fransia. Un difikultat komun ku weganan di idioma ta ku nan ta wòrdu pasá oralmente; miéntras ku por hasi tradukshonnan skirbí, hopi bia nan ta imperfekto, pues e ortografia por varia hopi. Algun frakshon ta argumentá ku palabranan den e lenganan papia aki mester wòrdu skirbí simplemente manera nan ta wòrdu pronunsiá, miéntras ku otronan ta insistí ku e puresa di idioma ta eksigí ku e transformashon ta keda visibel ora e palabranan ta wòrdu impartí riba papel. {{Appendix|1=|2= '''Literatuur''' * Martinus, Frank (1996), ''The kiss of a slave: Papiamentu’s West-African connections'', Universiteit van Amsterdam * Hartog, Johannes (1961, p 433), ''Curaçao: Van kolonie tot autonomie III, Vol.I,'', De Wit. '''Bronnen en voetnoten''' * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=|titel=|oldid=|datum=}} {{References}} }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Hulandes Caribeño''' of '''Hulandes Antiano''' ta un variante di [[idioma]] [[Hulandes]] cu a desaroya? na e [[Islanan ABC]], islanan perteneciente na Caribe Hulandes. Por considera esaki como un dialecto regional di Hulandes.? Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. == Contexto == E poblashon lokal i papiadónan hulandes riba Islanan ABC tabata papia i skirbi hulandes mesklá ku konstrukshonnan i palabranan for di papiamentu i otro idiomanan: “hopi plaka verdienen” (pap.: hopi sèn); “kabrieten in de koor” (Pap.: cabritonan den cura); y “een pastechi eten” (Come un pastechi) (Pap.: pasty). E uso aki a bira konosí komo Hulandes Antiano.<ref>[[Ronald Severing|Severihng, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden], literatuurgeschiedenis.org</ref> E norma den polítika di gobièrnu pa loke ta trata hulandes a kambia. E norma di idioma no ta limitá mas na Hulanda, sino tambe na Vlaanderen i e teritorionan den eksterior: e islanan kaminda palabranan hulandes antiano a originá ku no ta aparesé na Hulanda mes, i tambe na Sürnam independiente, kaminda ta usa hulandes surinam. E atenshon kresiente aki pa variedatnan di hulandes, pa multilingualismo, i pa interpretashon kultural a kondusí na inklushon di palabranan for di hulandes karibense den e vokabulario ofisial di e idioma hulandes. A base di un base di dato di palabra di korantnan na idioma hulandes riba e islanan, a hasi un selekshon di mas ku 400 palabra. E palabranan Hulandes Caribense aki, cu a wordo agrega na e Buki Berde di 2015, no ta aparece den Hulandes Standard. Por haña palabranan manera dushi (dushi, dushi), botika (botika kombiná ku botika), ayó (saludo), i eilandsraad (un tipo di konseho munisipal riba e islanan). Anteriormente, na 2005, alrededor di 500 palabra hulandes surinam a aparesé den e lista aki: afingisoep (sòpi di yuka), husselen (scrabble) i Sranan (krioyo surinam). Komo ku Antia no ta eksistí mas i Sürnam, ku Hulandes komo idioma ofisial, a bira miembro asosiá di Union di Idioma Hulandes, e término Hulandes Karibense ta wòrdu usá mas i mas pa e idioma Hulandes riba e islanan i na Sürnam. {{Appendix}} ----- Caribisch-Nederlands is de taalvariant van het Nederlands die gesproken wordt in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Deze variant wijkt op verschillende punten af van het Europees-Nederlands, zowel in uitspraak als in woordkeuze en grammatica. Op de Benedenwindse Eilanden (Aruba, Bonaire, Curaçao) is Papiaments de meest gesproken moedertaal, terwijl op de Bovenwindse Eilanden (Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius) Engels vaker de moedertaal is. ==Verschillen met Europees-Nederlands==: *Uitspraak: Er zijn verschillen in de uitspraak van klinkers en medeklinkers, en de intonatie kan anders zijn. * Woordenschat: Er zijn specifieke woorden en uitdrukkingen die in het Caribisch-Nederlands gebruikt worden, maar niet of minder vaak in Europees-Nederlands. * Grammatica: Er kunnen kleine grammaticale verschillen zijn, bijvoorbeeld in de volgorde van woorden of in het gebruik van bepaalde werkwoordstijden. * Invloed van andere talen: Papiaments: Op de ABC-eilanden heeft het Papiaments een grote invloed op het Nederlands. Veel Caribisch-Nederlandse woorden en uitdrukkingen zijn ontleend aan het Papiaments. Engels: Op de Bovenwindse eilanden heeft het Engels een grotere invloed. Ook hier zijn er invloeden merkbaar in de woordenschat en grammatica. * Onderwijs: In het basisonderwijs op de Benedenwindse eilanden wordt steeds meer onderwijs gegeven in het Papiaments. Het Nederlands wordt vaak als vreemde taal aangeboden. In het middelbaar onderwijs is het Nederlands wel de instructietaal. Op de Bovenwindse eilanden wordt in toenemende mate Engels gebruikt als instructietaal, ook in de Nederlandstalige scholen. * Conclusie: Caribisch-Nederlands is een levendige en diverse taalvariant die zich aanpast aan de lokale context en invloeden van andere talen ondergaat. ------ Hulandes ta un idioma oficial den Caribe Hulandes.<ref>https://taalunie.org/dossiers/22/nederlands-in-het-caribisch-gebied-en-suriname ]</ref> Omdat Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk geen omgangstaal is, maakt het onderwijs daar de omslag van moedertaalonderwijs Nederlands naar een vreemde taal aanpak. Hulandes semper tabata un idioma minoritario. Habladónan di Papiamentu tin bia ta konsiderá e Antianonan di abla Hulandes komo show-off, imitadó di e Hulandesnan. E label ey ta mas fuerte ora hende no ta dispuesto pa papia Papiamento. <ref>Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> Hulandes Antiano ta wòrdu distinguí for di Hulandes Standart pa e aksento. Bakhuis ta agregá ku Antianonan tambe ta agregá palabranan Papiamentu, ta konhugá verbonan Papiamentu na e manera Hulandes, i ta usa zonidonan típiko. Esaki ta conduci na frasenan manera: “Ai no,” “mi tin” “hopi,” “sakeerd” hopi potret pero nan ta “hodidu”! -- nl.wiki:[[:nl:Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden]]Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. Op de Benedenwindse ABC-eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) is de moedertaal vaak Papiaments, en op de Bovenwindse SSS-eilanden (Sint Maarten, Saba en Sint Eustatius) Engels. {{Appendix}} '''Caribisch‑Nederlands''', ook wel bekend als '''Antilliaans Nederlands''', is een in de ABC‑eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) gesproken vorm van het Nederlands, die sterk beïnvloed is door talen zoals Papiamento en Spaans. Het wordt gebruikt door Nederlandssprekenden op de eilanden, en bevat vaak woorden en zinsconstructies uit het Creooltaal Papiamento en regionale varianten. ==Gebruik en kenmerken== Spraak en schrijfwijze van Nederlands op de ABC‑eilanden mengen reguliere Nederlandse zinnen en woordenschat met Papiamentstalige of lokale uitdrukkingen. Voorbeelden hiervan zijn: * “hopi plaka verdienen” (veel geld verdienen) * “kabrieten in de koraal” (geiten op de erf) * “een pastechi eten” (een pasteitje eten) Dergelijke constructies behoren tot typische voorbeelden van Antilliaans Nederlands, waarin Papiamentse woorden (zoals hopi, plaka, pastechi) direct geïntegreerd zijn in het Nederlands. ==Sociolinguïstische context== In de lagen van de bevolking waar Nederlands als thuistaal wordt gesproken — vaak binnen families of in het onderwijs — wordt deze variant beschouwd als “tropisch Nederlands”. Sprekers worden in Nederland soms als dialectisch afwijkend ervaren en kunnen als “makamba” (Nederlander) worden bestempeld, vooral wanneer zij geen Papiamento spreken.<ref name="ntr">Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> De variant is te herkennen aan: *het gebruik van Papiamentse werkwoorden en woorden, *typische accenten, klankkleur en uitspraak, *de toepassing van regionale grammaticale structuren, zoals in: Ai no, ik heb hopi veel foto’s gesakeerd, maar ze zijn hodidu! == Aantal sprekers en taalgebruik == Hoewel het Nederlands in de Caribische delen van het Koninkrijk officieel is, wordt het meestal als tweede of derde taal gebruikt: in het dagelijks leven domineren Papiamento, Spaans en Engels. Op Bonaire is Nederlands moeders­taal voor ongeveer 15 % van de bevolking (2021), Spaans is even frequent; op Sint Eustatius en Saba ligt dat rond 4 % <ref>https://longreads.cbs.nl/the-caribbean-netherlands-in-numbers-2022/what-percentage-of-the-population-speaks-dutch/</ref> ==Identiteit en perceptie== De variëteit speelt een rol in identiteitsconstructie. Nederlandssprekende Antillianen voelen zich soms “niet helemaal thuis” in Nederland of in de Papiamentstalige gemeenschap, juist vanwege de gemengde taalstijl. Taalpuristen waarschuwen tegen het gebruik van Engelse of Spaanse leenwoorden in Papiamento, terwijl anderen juist blij zijn met de talenmix als onderdeel van de lokale identiteit.<ref name="ntr"/> == Vergelijking met andere niet-Europese Nederlandsvarianten == Nederlands wordt ook gesproken in de Caribische special gemeenten (Bonaire, Sint Eustatius, Saba), maar daar zijn andere varianten gangbaar, bijvoorbeeld Virgin Islands Creole Dutch. Die heeft, net als Antilliaans Nederlands, een sterke mix met andere talen.<ref>Welmoed Ventura, https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/gelijkenis-deens-antilliaans-creole-dutch-en-sranantongo/ Gelijkenis Deens-Antilliaans Creole Dutch en Sranantongo]</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Na [[Aruba]]''' e presencia di '''idioma Spaño''' ta significativo. E pais Caribense, cu [[Hulandes]] y [[Papiamentu|Papiamento]] como [[idioma ofisial|idiomanan oficial]], tin un gran cantidad di hablante di [[Spaño]]. Segun e censo di 2000, Spaño ta e di dos idioma mas papia riba e isla, despues di Papiamento. == Hablante di Spaño == Segun datonan di Censo 2010, 13.710 residente di Aruba ta papia Spañó como nan [[Lenga materno|idioma materno]].<ref>{{citeer web|url=https://www.cervantes.es/imagenes/File/espanol_lengua_viva_2019.pdf |titel=El Espanol: una lengua viva. Informe 2019|uitgever=Instituto Cervantes, pag. 9|datum= }}</ref> Na 2017 hablante di Spañó tabata representa 12.6% di e poblacion.<ref>{{citeer boek|nombre=Jesús|apellido={{v|Guanche}}|nombre2=Carmen|apellido2={{v|Corral}}|title=Diccionario etnográfico. Los pueblos del Caribe Insular y de México-Centroamérica|volume=Tomo I|year=2017|editorial=RUTH|isbn=9789590618154|capítulo=Cap. 5}}</ref> Esaki ta relaciona cu e emigrantenan for di paisnan hispano. Segun pais di origen e percentahe tabata, entre otro, 9.1% di [[Colombia]], 4.1% [[Republika Dominikano|Republica Dominicano]], 3.2% [[Venezuela]] i 1.1% [[Peru]].<ref name="cia.gov">{{en}}{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |title=Aruba |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |access-date=}}</ref> Si conta tur esunnan cu por comunica den Spaño, e cantidad total di hablante ta yega aproximadamente 93.500, o sea 85% di e poblacion Arubano. Pero solamente un di cada cinco persona ta uza Spaño como nan unico [[idioma]]. == Spaño den bida publico == No obstante di no ta un idioma oficial, e uso di Spaño ta sirbi metanan practico y ta extende den hopi aspecto di bida publico, reflehando su papel como idioma di contacto, identidad y comunicacion den e contexto multicultural di Aruba. E isla su proximidad cu [[Venezuela]] y [[Colombia]] y e fuerte contactonan religioso, comercial y cultural durante siglonan a contribui pa e uzo continuo na Aruba di Spaño.<ref>{{cite book|author=Ramirez, Catherine|title=La escogencia del idioma Español en el perfil de asignaturas en las escuelas de MAVO de Aruba|year=2016|editorial=[[Universidad de Curazao]]|url=https://www.worldcat.org/es/title/1029733877|location=Willemstad, Curacao}}</ref> Segun [[Johan Hartog|Hartog]] e influencia Spaño ta mas tanto notabel den e variante Arubano di Papiamento cu den e variantenan di Corsou y Boneiro.<ref name="Hartog"/> Den e sistema escolar, Spaño ta un materia obligatorio desde enseñansa basico, cuminsando den e di cinco klas bay dilanti.<ref>{{citeer web|auteur=Organización Panamericana de la Salud|titel=Aruba, perfil de país|url=https://www3.paho.org/hq/dmdocuments/2010/Salud_en_las_Americas_2007-Aruba.pdf|datum=2007 }}</ref><ref>Ministerio di Enseñansa di Aruba. Curriculum y Idioma den Sector Escolar.</ref> Ademas, varios canal di television for di Venezuela ta wordo ricibi sin problema riba e isla, ofreciendo noticia, entretenimento y programacion educativo na Spaño. Hopi radioemisora local ta inclui musica cu canto di [[Latinoamérika|Latino America]] den nan programacion, y den algun caso, ta transmiti programanan na Spaño. Den sector comercial, hopi empleado den tienda, restaurant y servicio publico ta comunica cu clientenan hispano den nan idioma nativo. Ora cu hende yega na un loket, e probabilidad ta halto cu nan por haci pregunta o haya informacion na Spaño. [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia catolico]] cu un comunidad grandi riba e isla ta ofrece misa regular na Spaño. Den algun bario, specialmente caminda comunidadnan hispano ta concentra, por tin borchi informativo cu dos of mas idioma, incluyendo Spaño. == Aspectonan sociolinguistico == Pa hopi residente, particularmente e migrantenan hispano di Colombia, Venezuela y Republica Dominicano, Spaño ta sigui sirbi como idioma principal na cas, den relacionnan familiar y comunidad religioso.<ref>Central Bureau of Statistics Aruba (2017). Migration and Population Report.</ref> Na nivel popular, Spaño ta keda un idioma di preferencia pa comunicacion informal den bario, mercado y luganan publico. Turistanan hispano, cu ta forma un porcion importante di e [[turismo]] entrante, tambe ta contribui na su visibilidad den bida diario Arubano. E [[multilingualismo]] na Aruba ta stimula un nivel halto di dominio pasivo di Spaño: hopi Arubiano por compronde Spaño aunke no ta papi’é activamente. E situacion aki ta refleha un [[diglosia]] dinamico, caminda Spaño ta sirbi mas na nivel informal y comunicativo, mientras cu Hulandes y Papiamento ta predomina den situacionnan formal, educativo y gubernamental. == Influencia di Spaño riba Papiamento den siglo 21 == E idioma oficial Papiamento ta un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu ta nace durante e periodo colonial for di e mescla di Spaño, [[Portugues]], Hulandes, [[Ingles]], [[Frances]] i Arawak. Gran parti (70%) di su vocabulario tin origen Spaño.<ref>[[Ronald Severing|Severing, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden#:~:text=Door%20hun%20geografische%20ligging%20en,eilanden%20genoemd%2C%20is%20het%20Papiaments. ''Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden''], literatuurgeschiedenis.org</ref> E isla di Aruba tabata pa mas cu un siglo parti di Imperio Spaño promé cu el a wordo cede na e Imperio Hulandes na aña [[1636]].<ref name="Hartog">{{cite book|author=[[Johan Hartog|Hartog, Johannes]]|title=Aruba: A Short History|year=2003|publisher=De Wit & Van Dorp Stores}}</ref> Aunke Papiamento ta ser considerá un idioma stabil, hopi [[Arubiano]] ta sinti cu su presencia ta birando menos, particularmente den contactonan cu emigrantenan hispano. Investigacion sociolinguistico a mustra cu e preocupacion no ta basa riba un cambio real, sino riba un “menasa simbolico” cu ta relaciona cu identidad y inclusividad di pertenencia.<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref> Un tema cu ta surgi frecuente den discusionnan publico y escolar ta e supuesta “contaminacion” di Papiamento cu palabra y structuranan Spaño. Algun ciudadano ta boga pa un Papiamento “puro”, afirmando cu influencia stranhero, particularmente di Spaño, por afecta e caracter crioyo di e idioma. E sintimento aki ta bira mas fuerte ora cu migrantenan nobo no ta haci esfuerso pa siña y papia Papiamento, sino ta keda den nan idioma materno.<ref>Carroll, Kevin S. (2010). [https://www.researchgate.net/publication/283245487_Language_maintenance_in_the_Caribbean_Examining_perceptions_of_threat_in_Aruba_and_Puerto_Rico'' Language maintenance in the Caribbean: Perceptions of threat in Aruba and Puerto Rico''], researchgate.net </ref> Estudionan recien, manera esun di Kester y Buijink (2023), a conclui cu aunke hopi Arubiano ta expresá preocupacion riba e futuro di Papiamento, e idioma mes no ta duna señalnan di bay atras.<ref name="Kester"/> Su uzo a keda halto den bida escolar, gobierno y medionan local, y e mes a demostra capacidad pa integra [[neologismo]]nan sin perde su esencia. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=es|oldid =161207719|titulo=Idioma español en Aruba}} {{References}} ;Lista di fuente * Allen, R. (2002). ''The Spanish Caribbean''. Cambridge University Press. }} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Idioma]] ------------- {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] tríphthongos, literalmente: ‘ku tres zonido’ òf ‘ku tres tono’) ta un kombinashon di tres zonido vocal cu ta pronunciá den un solo [[silaba]]. Den un triptongo, e tres vocal òf semivokal ta sigui un tras di otro sin interrupshon, formando un zonido monosilabico. Den [[fonetika]], un triptongo ta resulta di un movimiento kontinuo pero suave di e organonan di artikulashon for di un zonido di vocal pa otro, den un sekuénsia di tres zonido. Na kontraste ku un [[monoftongo]], ku tin un so zonido, òf un [[diptongo]] ku tin dos, un triptongo ta kontené tres zonido vocal den un so silaba. Importante pa nota ku un triptongo no ta meskos ku un sekuénsia disilabico di un diptongo sigui pa un monoftongo, kaminda por tin mas ku un silaba. Por ehempel, den aleman feuer [ˈfɔʏ.ɐ] (‘kandela’), e sekuénsia vocal ta dividí den dos silaba, i no ta un triptongo. Un triptongo tipiko ta forma pa un semivokal, sigui pa un vocal nukleo, i sigui pa un otro semivokal (por ehempel: /i̯/ + /a/ + /u̯/). Por existí tanto triptongonan orál komo nasal. == Ejempelnan == Den [[Papiamento]], triptongonan no ta hopi komun, pero por haña nan den palabra manera: biai (for di biaiha) kaiu (for di kaiu) huai (for di huai) Den [[kastellano]] (spañol), por haña triptongonan den palabra manera: miau Uruguay cambiáis == Referensianan == Martínez Celdrán, Eugenio. Manual de Fonética Española. Ariel Lingüística, 2001. Ladefoged, Peter. A Course in Phonetics. Cengage Learning, 2014. Crystal, David. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Wiley-Blackwell, 2008. -------------------------- Diptongonan komun den Papiamento Diptongo Tipo Ejèmplonan Nota ai Kreshente bai, traishon, baikèl vocal débil (i) tras vocal fuerte ei Kreshente sei, beisbol, trein oi Kreshente boi, koi, sopi ui Kreshente puiro, spruit, fluit ia Dekreshente biaha, rabia, familia vocal débil (i) prome vocal fuerte ie Dekreshente piedra, biento, piedra io Dekreshente nacional, religion ua Dekreshente lengua, francua, guahe ue Dekreshente pueblo, fuerte, muerto uo Dekreshente cuota, suave, actuosa menos komun 🗣️ Nota riba tipo di diptongo: Diptongo kreshente: e vocal débil (i, u) ta antes di vocal fuerte (a, e, o) → zonido ta subi. Diptongo dekreshente: e vocal débil ta despues di vocal fuerte → zonido ta baha. {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E articulacion ta consisti di un transicion suave den e frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta wordo percibi como un zonido continuo den un solo silaba. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. == Diptongo den Papiamento == Den [[Papiamentu|Papiamento]], un diptongo por wordo forma di un di e siguiente combinacionnan: == Vocal debil (i, u) + vocal fuerte (a, e, o) == Ehempel: * i-a → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-a → us'''ua'''l, a-u → bl'''au'''w, * i-e → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-e → f'''ue'''rte, e-u → '''eu'''caristia, * i-o → od'''io''', o-i → b'''oi'''cotia, * u-o → d'''uo''', o-u → bl'''ou'''sa. == Dos vocal debil (i + u, u + i) == Ehempel: * i-u → hud'''iu''', u-i → fl'''ui'''t === Tipo di diptongo === Dependiendo di e direccion di e transicion vocal, un diptongo por ta dividi den: * diptongo creciente → b'''ie'''nto, p'''ue'''blo, rab'''ia''' * diptongo decreciente → '''ai'''re, '''au'''mento, n'''ei'''shi Nota cu ora e zonido '''i''' ta na final di palabra ta skirbi '''ay''', '''ey''', '''oy''', '''uy'''.<ref>E regla aki no ta aplicabel pa e [[Ortografia di papiamentu|ortografia uza na Corsou y Boneiro]].</ref><br> Ehempel: * '''ay'''= cay - bay - caray - gay (homber) * '''ey'''= aworey - p'esey - t'ey - bedey - batrey * '''oy'''= coy - morocoy - haudoy - gogoy * '''uy'''= huy - puy - cuy - spruy {{Appendix}} == Lista di referencia == * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. * Goilo, E.R. (2002). ''Gramática di Papiamento''. De Wit Stores N.V. * [[Sidney Joubert|Joubert, Sidney M.]] (2015). ''Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu''. [[Fundashon pa Planifikashon di Idioma]]. * SIL International (2004). ''Papiamentu Phonology''. Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). ''Ortografía de la lengua española''. Madrid: Espasa Libros. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------- Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E ta consisti di un transicion suave den frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta percibi como un zonido continuo den un silaba unico. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. ==Formashon di diptongonan den Papiamentu== Den Papiamentu, un diptongo por wòrdu formá di un di e sigiente kombinashonnan: Un vocal débil (i, u) + un vocal fuerte (a, e, o) ehempel: baiskel biaha fuerte Dos vocal débil (i + u, u + i) ehempel: fluit hudui riu Tipo di diptongo: kreshente i dekreshente Dependiendo di e direkshon di e transishon vocal, un diptongo por ta: Kreshente (glide → vocal nuklear): ora e vocal débil ta na prinsipio. ehempel: biento pueblo rabia Dekreshente (vocal nuklear → glide): ora e vocal débil ta na fin di e diptongo. ehempel: aire aumento neishi Ortografia den fin di palabra Ora e zonido i ta na fin di palabra komo parti di un diptongo, e ta wòrdu skibí ku y: ay, ey, oy, uy ehempel: ay: cay, bay, caray, gay (hòmber) ey: aworey, p'esey, t'ey, bedey, batrey oy: coy, morocoy, haudoy, gogoy uy: huy, puy, cuy, spruy Un hiato ta un sekuencia di dos vocal ku ta pronunsiá separá, es decir, kada vocal ta forma su mesun silaba. E zonido no ta flòu komo den un diptongo, sino ta parti klaramente den dos unidat silábiko. Un hiato ta forma tipikamente den e sigiente kasonan: Dos vocal fuerte: poeta, maestro, teatro Vocal fuerte + vocal débil acentuá: país, María, baúl Den kaso di hiato, e zonido ta interrumpí, i kada vocal ta tuma su propio énfasis den pronunsiashon. Referencia * Goilo, E.R. (2002). Gramática di Papiamento. De Wit Stores N.V. * Joubert, Sidney M. (2015). Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu. Fundashon pa Planifikashon di Idioma. * SIL International (2004). "Papiamentu Phonology". Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). Ortografía de la lengua española. Madrid: Espasa Libros. * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. --- == Diferencia entre diptongo y hiato den Papiamento == {| class="wikitable" style="text-align:left" width="75%" |- ! Tipo ! Combinacion<br> di vocal ! Ehempel ! Division<br> silabico ! Remarke |- |rowspan="6" style="background:#FFD700|Diptongo|| style="text-align:center" |i + a || biaha || bia-ha ||vocal debil + fuerte, un silaba |- | style="text-align:center" |u + e || fuerte || fuer-te || vocal debil + fuerte |- | style="text-align:center" |i + e || biento || bien-to || diptongo creciente |- | style="text-align:center" |e + i || neishi || nei-shi || diptongo decreciente |- | style="text-align:center" |u + i || hudiu || hu-diu || dos vocal debil, un silaba |- | style="text-align:center" |i + u || riu || riu || un silaba |- | rowspan="3" style="background:#FF9000| Hiato || style="text-align:center" |a + i || caida || ca-i-da || vocal fuerte + debil, dos silaba |- | style="text-align:center" |o + e || poeta || po-e-ta || dos vocal fuerte, dos silaba |- |style="text-align:center" | o + a || oasis || o-a-sis || dos vocal fuerte, dos silaba |- |} [[:Kategoria:Idioma]] Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea y cu no ta inseparabel. Pues e ta consisti di e articulacion di dos vocal, un tras di otro, sin interupcion, produciendo un transicion suave den e frecuencianan di zonido cual ta caracterisa cada un di e dos vocalnan. Fonologicamente, dos vocal cu ta articula di e manera aki ta forma parti di e mesun [[silaba]]. Dependiendo di e tono ta haci distincion entre un diptongo creciente y un diptongo decreciente.<br> Ehempel: ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “cu tres zonido”, òf “cu tres tono”) ta un forma cu ta forma parti di un [[palabra]]. Casi semper e lo ta un [[vocal]] será mas un vocal habrí sigui pa un otro vokal será, formando un “triptongo”. Den [[fonétika|fonetica]], un '''triftongo''' ta un combinacion di vocal monosilabico cu ta encera un movecion rapido pero suave di e articulador di un calidad di vocal pa otro cu ta pasa riba un tersera parti. Miéntras ku vokalnan “puru”, òf monoftongonan, ta wòrdu bisa ku nan tin un posishon di artikuladó di meta, diftongonan tin dos i triftongonan tres. Triptongo no mester wordo confundi cu secuencia disilabico di un [[diptongo]] sigui pa un monoftongo, manera na aleman "feuer" [ˈfɔʏ.ɐ] ‘kandela’, caminda e vocal final ta mas largo cu esnan hañá den triptongo. Triptongo (for di griego : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “ku tres zonido,” òf “ku tres tono”) ta e nòmber duná na e kombinashon di un zonido semivokal , un zonido vokal i un zonido semivokal emití den un solo esfuerso vokal. Triptongo ta wòrdu dividí den oral y nasal. Den un triptongo tres vocal (of semivocal) ta un combinacion di tres zonido vocal hunto, cu ta forma un zonido. ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[linguistica]], '''singular''' ([[latin]]: ''singularis'', cu ta nifica “unico” of “solitario”) ta un termino gramatical cu ta referi na un forma di [[palabra]] cu ta indica un solo hende, cos, obheto, luga of idea. E ta contrasta cu e forma [[plural]], cu ta referi na mas cu un. == Uzo di singular == E singular ta e forma standard di un palabra den e gran mayoria di idioma, sin ningun modificcion special. E cambio ta bin pa palabranan den plural. Mescos den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma singular ta basico, unda un sustantivo ta presenta su mes, sin indica cantidad. E ta sirbi pa nombra un solo entidad.<br> Ehempel: * buki → un buki * mucha → un mucha homber * rosa → un flor * idea. → un solo pensamentu == Relacion cu artikulo y adhetivo == Un sustantivo den singular regularmente ta acompaña pa un articulo singular (manera un, e) y adhetivo cu ta acordá cu género y número.<br> Ehempel: * e rosa dushi * un cas grandi == Cambio pa plural == Pa pone un sustantivo singular den forma [[plural]], Papiamento normalment ta agregá -nan na fin di palabra. Sinembargo, e regla aki tin espeshonalidadnan y depende di ortografia y uso. Ejèmplo: buki → bukinan ros → rosnan idea → ideanan == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Plural''' ([[latin]]: pluralis, ku ta nifiká “di más ku uno”) ta un termino gramatikal ku ta referí na un forma di palabra ku ta indiká más ku un hende, kos, lugá of idea. E ta kontrastá ku e forma [[singular]], ku ta indiká un solo ente. == Uso den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], forma plural ta forma derivá di un sustantivo singular pa indiká ku tin más ku un di esaki. Ehempel: * buki → buki''nan'' * ros → ros''nan'' * muchu → mucha''nan'' == Formacion di plural == Den ortografia di Papiamento, e forma plural generalmente ta forma pa agregá e sufijo -nan na e sustantivo singular. E regla ta aplica pa hende, animal, kos, lugar y tambe idea abstracto. Ehempel: * cas → kasnan * idea → ideanan * persona → personanan == Plural eksplisito y implicito == Papiamento tambe por indiká pluralidad den otro manera, manera pa medio di un palabra ku ta indiká kantidat (manera hopi, tur, algun), aunque e sustantivo keda den forma singular. Pero den uso formal, ta preferibel pa pone e palabra den forma plural. Ejèmplo: hopi hende tur mucha ta contento == Komparashon ku otro idioma == Den otro idioma, manera español of inglés, forma plural por envolví kambio di letra, agregashon di sufijo otro ku -nan, of regla irregular. E forma di plural ku -nan ta un karakterístika partikular di Papiamento. == Referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] '''Silaba''' (na inglés: ''syllable''; na hulandés: ''lettergreep'') ta un unidad ritmico di zonido den un [[palabra]]. Un silaba ta normalmente forma pa un solo [[vocal]] of un combinacion di [[consonante]] y vocal, cu ta wordo pronuncia manera un solo impulso di bos. Den [[linguistica]], e analisis di e silaba ta un aspecto esencial den [[fonologia]], [[ortografia]], y e forma di rima den [[poesia]]. E structura di silaba por varia segun idioma, pero tur idioma tin algun forma di silaba den su sistema linguistico. Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], silabacion ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra.<br> Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do == Structura di silaba == E structura general di un sílaba ta consisti di tres segmento agrupa den dos componente: * ''Onset'': Un consonante of grupo di consonante, obligatorio den algun idioma, opshonal of hasta restringi den otronan * ''Rima'': ta consisti di un: ** ''nucleo'': e vocal principal di e silaba (obligatorio) ** ''coda'': e consonante of grupo di consonantenan despues di e vocal (opshonal) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. * Bo: onset = "b", nucleo = "o" * Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * [[Jossy Mansur|Mansur, Jossy M.]] (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (di 7 edicion). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] Núkleo (ν): Un konsonante vokal òf silábiko, obligatorio den mayoria idioma Coda (κ): Un konsonante òf grupo di konsonante, opshonal den algun idioma, altamente restringí òf prohibí den otronan Un silaba por consisti di tres parti principal: * '''Onset''': e consonante of consonantenan na comienso (optativo) * '''Nucleo''': e vocal principal di e silaba (obligatorio) * '''Coda''': e consonante of consonantenan despues di e vocal (optativo) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. — Bo: onset = "b", nucleo = "o" — Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda [[:Kategoria:Linguistica]] Silabacion den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma di e silabanan ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra. Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do -------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[fonétika|fonetica]], '''consonante''' (na [[Ingles]]: ''consonant''; na [[Hulandes]]: ''medeklinker'') ta un [[zonido]] di bos, forma pa un coriente di aire cu ta topa cu un of otro obstaculo, sea parcial of total, den e tracto vocal (boca y garganta). E ta un di e dos tipo principal di zonidonan di bos, e otro ta e [[vocal]]. Contrario na un [[vocal]], un consonante ta rekeri un tipo di tapamento, estorbo, of contacto den boka, como na nivel di e labionan, e lenga, of e dente, pa forma zonido. E palabra “consonante” ta bini di [[Latin]] ''consonans'', cu ta nifica “zonido cu ta zona hunto” (''con'' = hunto, ''sonare'' = zona). Tradicionalmente, consonantenan ta wordo considera zonido cu no por existi sin un vocal acerca. == Aplicacion == === Papiamento === Den e idioma [[Papiamentu|Papiamento]], por haña varios consonante den uso diario. E cantidad di consonante por varia segun e dialecto, pero generalmente e siguiente letternan ta representa consonante den e alfabet: '''B, C, D, F, G, H, J, K, L, M, N, P, R, S, T, V, W, Y, Z''' E letter '''Q''' casi no ta wordo uza; generalmente e ta wordo substitui/suplantá pa 'K'. E letter '''X''' ta usa solamente den palabra stranhero. Tur palabra den Papiamento ta contene un of mas consonante, cu ta forma [[silaba]]nan hunto cu e vocalnan. {| class="wikitable" width="65%" ! colspan=2 | Vocal || Balor na Papiamento<br> {{ABW|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel || Balor na Papiamentu<br> {{CUW|bandera}}/{{BON|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel |- | colspan=2 | b || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ala, ca'''b'''a || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ibu, fa'''b'''or |- | rowspan=2 | c || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}} || style="text-align:center" | /s/ || mere'''c'''e, ha'''c'''i || style="text-align:center" | /s/ || '''C'''ecilia |- | elsewhere || {{IPA|/k/}} || '''c'''aminda, '''c'''la || style="text-align:center" | /k/ || '''C'''aracas |- | colspan=2 | ch{{ref|dig|b}} || {{IPA|/tʃ/}} || '''ch'''ikito || style="text-align:center" | /tʃ/ || '''ch'''api |- | colspan=2 | d || style="text-align:center" | /d/ || '''d'''ocumento, '''d'''al || style="text-align:center" |/d/ || '''d'''uru, '''d'''ede |- | colspan=2 | dj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/dʒ/}} || '''dj'''aca || style="text-align:center" | /dʒ/ || '''dj'''ente || |- | colspan=2 | f || style="text-align:center" | /f/ || '''f'''ama || {{IPA|/f/}} || '''f'''òrki || |- | rowspan=2 | g || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}}, final || style="text-align:center" | /x/ || '''g'''esto, ma'''g''' || style="text-align:center" | /x/ || mar'''g'''en, brù'''g''' || |- | before unstressed {{angbr|e}}, elsewhere || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''arganta, san'''g'''er || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''osa, man'''g'''el || |- | colspan=2 | h || {{IPA|/h/}} || '''h'''asta, '''h'''abilidad || {{IPA|/h/}} || '''h'''ari, '''h'''eru || |- | colspan=2 | j{{ref|loan|a}} || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''j'''ong, '''j'''as<br>'''J'''uan || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''J'''an Thiel<br>'''J'''ulia || Some places still maintain their old spelling, e.g. Salinja. Here the {{angbr|nj}} is pronounced {{IPA|/ɲ/}}. |- | colspan=2 | k || {{IPA|/k/}} || '''k'''ishiki, '''k'''ere || {{IPA|/k/}} || '''k'''enta, se'''k'''reto || |- | colspan=2 | l || {{IPA|/l/}} || '''l'''ista, '''l'''aba || {{IPA|/l/}} || '''l'''esa, k'''l'''a || |- | colspan=2 | m || {{IPA|/m/}} || '''m'''ucha, pre'''m'''io || {{IPA|/m/}} || '''m'''an, la'''m'''pi || |- | rowspan=2 | n || before {{angbr|co}}, {{angbr|cu}}, {{angbr|g}}, {{angbr|k}},<br>final except after stressed vowel || {{IPA|/ŋ/}} || ma'''n'''go, pa'''n''' || {{IPA|/ŋ/}} || a'''n'''ker, bo'''n''' || In Papiamento, {{angbr|c}} followed by {{angbr|o}} or {{angbr|u}} would be pronounced as a {{IPA|/k/}} (see below), thus having the same effect on the {{angbr|n}} as {{angbr|k}} would. |- | elsewhere || {{IPA|/n/}} || '''n'''atural, te'''n'''e, algu'''n''' || {{IPA|/n/}} || '''n'''echi, he'''n'''de, tempra'''n''' || |- | colspan=2 | ñ || {{IPA|/ɲ/}} || a'''ñ'''a, so'''ñ'''o || {{IPA|/ɲ/}} || ba'''ñ'''a, '''ñ'''apa || |- | colspan=2 | p || {{IPA|/p/}} || '''p'''ipa, ado'''p'''ta || {{IPA|/p/}} || '''p'''alu, sa'''p'''u || |- | colspan=2 | q{{ref|loan|a}} || {{IPA|/k/}} || '''q'''uesillo || {{IPA|/k/}} || '''Q'''uebec || |- | colspan=2 | r || {{IPA|/r/}} || te'''r'''a, '''r'''osa || {{IPA|/r/}} || ba'''r'''ba, pode'''r''' || |- | colspan=2 | s || {{IPA|/s/}} || '''s'''aya, '''s'''ucu || {{IPA|/s/}} || kru'''s''', pa'''s'''a || In Papiamento, the {{angbr|s}} has a {{IPA|/ʃ/}} sound in words ending in -sion. In Papiamentu, it is written as -shon. |- | colspan=2 | sc || {{IPA|/s/}} || adole'''sc'''ente, pi'''sc'''ina || || || |- | colspan=2 | sh{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''imis || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''ete || |- | colspan=2 | t || {{IPA|/t/}} || '''t'''in, '''t'''ata || {{IPA|/t/}} || '''t'''rapi, ri'''t'''mo || |- | colspan=2 | v || {{IPA|/b/}}<br>{{IPA|/v/}} || '''v'''iuda<br>di'''v'''orcio || {{IPA|/v/}} || '''v'''erbo, '''v'''itamina || |- | colspan=2 | w || {{IPA|/w/}} || '''w'''ega || {{IPA|/w/}} || '''w'''owo || |- | colspan=2 | x{{ref|loan|a}} || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || e'''x'''amen, cone'''x'''ion, refle'''x'''ion || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || || |- | colspan=2 | y || {{IPA|/j/}} || '''y'''ama, ha'''y'''a || {{IPA|/j/}} || '''y'''uda, ka'''y'''ente || |- | colspan=2 | z || {{IPA|/z/}} || '''z'''ona || {{IPA|/z/}} || '''z'''eta || In Papiamento, the {{angbr|z}} has a {{IPA|/s/}} sound in words ending in -eza, -anza or with a {{angbr|z}}. In Papiamentu, they are written as -esa and -ansa. |- | colspan=2 | zj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''eito || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''ar || | colspan=2 | ù || || || style="text-align:center" |/ʏ/ || b'''ù'''s, y'''ù'''frou |- | colspan=2 | ü || || ||style="text-align:center" | /y/ || h'''ü'''r |- |} == List di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (7th ed.). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Sustantivo''' (na [[Ingles]]: ''noun''; na [[Hulandes]]: ''zelfstandig naamwoord'') ta un tipo di [[palabra]] den gramatica cu ta sirbi pa nombra hende, luga, cos, idea, of otro ser, sea concreto of abstracto. E palabra “sustantivo” mes ta bini di [[Latin]] substantia, ku ta nifiká “substancia” of “loke ta di esencia”. == Rol den frase == Den un frase, un sustantivo ta generalmente e sujeto of e objeto di un verbo. E ta e elemento ku e verbo ta referí na dje, i regularmente ta precedí of sigui pa un [[artikulo]] (manera “un”, “e”, “esey”) of un [[adhetivo]]. == Clase di sustantivo == Sustantivonan por wordo dividí den varios kategoria: '''Sustantivo komun''': nombra hende, kos of lugá den manera general, por ehèmpel: mùsiko, buki, isla. '''Sustantivo propio''': nombra spesífiko pa hende, lugá of entidad, i ta skibí ku mayuscula, manera: Maria, Aruba, Google. '''Sustantivo konkretu''': nombra kos ku por wordo mira of tuma, manera: mesa, silla, barco. '''Sustantivo abstrakto''': ta referí na idea, sentimiento of estado, manera: amistat, libertat, konsenshi. == Género y número == Tur sustantivo den Papiamento tin un [[género gramatikal]]: ta òf masculino òf femenino. E género ta influenshá e forma di artikulo y adhetivo ku ta akompañ'é (por ehèmpel: e homber vs e muher). Tambe, sustantivonan por ta den forma [[singular]] (un solo) of [[plural]] (más ku un), manera: buki / bukinan, muchanan / mucha. == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. * Trupia, Sandro (1995). ''Linguistica generale e grammatica''. Zanichelli. [[:Kategoria:Gramatika]] [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------- {{Databox}} '''Kontakto di idioma''' en.wiki:Contacto di idioma ta sosodé ora ku papiadónan di dos òf mas idioma òf variedat ta interkambiá ku i influensiá otro. E estudio di kontakto di idioma ta wòrdu yamá lingwístika di kontakto. Kontakto di idioma por sosodé na fronteranan di idioma,[1] entre idiomanan di adstrato, òf komo resultado di migrashon, ku un idioma intrusivo ku ta fungi komo sea un superstrato òf un substrato. Ora ku papiadónan di diferente idioma ta interkambiá estrechamente, ta tipiko pa nan idiomanan influensiá otro. Kontakto intensivo di idioma por resultá den konvergensia òf releksifikashon di idioma. Den algun kaso un idioma di kontakto nobo por wòrdu kreá komo resultado di e influensia, manera un idioma pidgin, krioyo òf miksto. Den hopi otro kaso, kontakto entre hablantenan ta sosodé ku efektonan duradero na eskala mas chikí riba e idioma; esakinan por inkluí e prestamo di palabranan di prestamo, kalku, òf otro tipo di material lingwístiko. Multilingwismo tabata komun durante gran parti di historia humano, i awendia mayoria hende na mundu ta multilingual.[2] Hablantenan multilingual por partisipá den kambio di kódigo, e uso di vários idioma den un solo kombersashon. Métodonan for di sosiolingwístika[3] (e estudio di uso di idioma den sosiedat), for di lingwístika di korpus i for di lingwístika formal ta wòrdu usá den e estudio di kontakto di idioma. ---------- [https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250524.pdf Celebra ta de vez en cuando, trabao ta continuo], Bon Dia Aruba, Rubrica Asina bon Nos Papiamento ta? (24 di mei 2025) Como medio di comunicacion nos posicion ta diferente, ya cu nos ta para meymey di e desaroyo di nos idioma a base diario. Esey ta duna un obligacion extra, pasobra loke nos ta publica ta pasa bao wowo di miles di lector diariamente. Mihor nos percura anto pa skirbi di tal forma cu nos ta respeta loke tin, pero di otro banda ta mira lo valioso di e entrada continuo di palabra nobo den nos idioma y usa nan di forma apropia.Den e casi cuatro aña di existencia di e column aki, nos a toca un sinfin di tema, semper di forma critico, sin ofende ningun hende. Na ocasion di e promer aniversario, na augustus 2022, nos a publica un lista di e topiconan cu nos ta trata den e aña ey, di forma critico. Esakinan ta duna un bon impresion di e amplitud di e temanan y a la vez ta mustra cu ainda tur ta relevante. Un resumen: * Aki, akinan, akinanan... tocante uso innecesario y excesivo di ‘nan’ * Uso innecesario y excesivo di ‘wordo’ o ‘ser’ * Paso o pasobra? Papia y skirbi ta dos cos diferente * Atende cu... o atende? Atende un asunto cu un persona; no atende cu un asunto * ‘Encuanto di’ y ‘tocante di’, tambe ‘durante di’: uso incorecto y innecesario di e palabra ‘di’ Contra? O Contra di...? * Uso corecto di ‘na’ den diferente contexto; ki ora ‘den’ y ki ora ‘na’? * Palabra modifica incorectamente: ‘nombracion’, ‘comportacion’, ‘cargacion’ (nombramento; comportamento; cargamento) * Parha o pahra...? Un palabra modifica recientemente * Tabatin o tabata tin...? Kico ta corecto? * Gobernado o Gobernador... Ta usa e ‘r’ si of no? * Diferencia entre idioma papia y skirbi * Agradable o agradabel...? Tocante origen Portugues/Spaño di e variantenan Directiva o ‘Hunta di Directiva’ Con pa adopta termino corectamente * Ki ora un palabra ta bira ‘Papiamento’...? * E proceso di adopcion y adaptacion Reforza, enforsa, reenforsa...? Palabra adopta di diferente fuente, reemplazando palabra existente caba “Esey no tin di haber cu…?” Corecto, of no? Origen di e expresion Compromiso, compromis, compromise...? Mesun palabra, adopta di diferente banda * Di dje, den dje, di unda e ‘dje’ ta bin...? * Doble negacion: ki ora si y ki ora no? * Uso di distincion di genero masculino/femenino * Ortografia uniforme un reto...? Variedad di ortografia cu medionan ta haya di tur banda * Terminonan opuesto: ‘progresivo’ o ‘progresista’; ‘conservativo’ o ‘conservador’? * Entre ‘advertencia’ y ‘advertentie’; uso corecto of no? Curasha o encurasha...? Reforza o reenforza...? Uso corecto of no?Pret of leuk...? Eigenlijk of...? Influencia di Hulandes den Papiamento Pa of Pa...? Para o por...? Voor of door...? Origen di nos ‘pa’ * E la bay o el a bay? Kico ta corecto? * Tocante eror gramatical cu casi no ta ripara... ‘Loke ta’ o ‘loke cu ta’? * Paris o Parijs? Londen, London o Londres? Variedad den nomber geografico...Nacionnan Uni o United Nations; IMF o FMI...? Cual idioma tin preferencia...? * Entre desaroyo liber y formalisacion di idioma: ki rumbo pa tuma? Papiamento manera papia..., o skirbi? * Tocante uso di ‘es’, ‘esnan’, ‘esunnan’...‘Cune’ o ‘cu nan’: * Tocante erornan cu no ta detecta facilmente...Papiamento ta rico na diferente tipo di vocal; a traves di influencia diverso * Algo mas di nos herencia Portugues; un exploracion den nos vocabulario. Nota: si bo ta desea pa nos trata un tema specifico atrobe, o mas amplio, laga nos sa via reaccion riba Facebook, o un mail na bondia.aruba@gmail.com --------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Educacion Profesional Intermedio''' (EPI) ta enseñansa riba nivel MBO (''Middelbaar Beroepsonderwijs'') na [[Aruba]]. E ta encera ... Colegio EPI ta e unico instituto di enseñansa riba nivel MBO na Aruba., situa den Venusstraat 3 na Oranjestad?? == Colegio EPI == A funda Colegio EPI riba prome di augustus 1997. Ta ofrece educacion na nivel 3, 4 y 5 consistiendo di e unidadnan; Salubridad & Servicio, Economia, Hospitalidad y Turismo y Ciencia & Tecnologia.<ref>[https://24ora.com/na-colegio-epi-partido-futuro-a-gana-eleccion-cu-nuebe-asiento/ Na Colegio EPI partido FUTURO a gana eleccion cu nuebe asiento], 24ora.com (2 di december 2024 </ref> Na aña 2022 Colegio EPI a introduci ocho estudio nobo. Na tur por scoge entre 13 diferente estudio, manera: Allround medewerker Information Technology Systems and Devices, Expert Information Technology Systems and Devices, Elektrotechniek, Allround Assistant Business Services, Business Administration & Control Specialist, Certified Cook, Associate of Applied Science in Culinary Arts, Zelfstanding Medewerker Travel & Hospitality, Leidinggevende Travel & Hospitality, Associate Of Science Degree in Hotel and Restaurant Management, Verpleegkundige, Verzorgende y Social Pedagogische Medewerker. Colegio EPI ta conta cu mas di 2000 studiante y mas cu 74% di nan ta logra termina nan estudio cu exito. [[:Category:Enseñansa]] [[:Category:Aruba|Enseñansa]] ---------------------------- == Arte di Palabra == '''Arte di Palabra''' ta un competensia literario ku partisipashon di hoben di Aruba, Boneiru i Korsou. (zie nl.wiki) Meta di e evento ta pa promove amor pa cultura di idioma Papiamento y aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y e desaroyo di dominio di idioma. == Historia == E evento di Arte di Palabra ta existi for di aña 2000 i a cuminsa na Korsou. Ange Jessurun, consulente di Papiamento e tempo ey, a krea e evento pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y [[haiku]]. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. == Publikashon == *Pòtpurí Arte di Palabra 2009, kolekshon di e miho obranan propio 2000-2008 *Pòtpurí Arte di Palabra 2014, bundel van de beste eigen werken 2009-2013 *Pòtpurí Arte di Palabra 2019, bundel van de beste eigen werken 2014-2018<ref>{{citeer boek|url=https://data.swpportal.com/upload/books/files/pdf.php?hash=f612ef13d53ec151f70f21767b8546f4&filename=potpuri-arte-di-palabra-2019_inkijkexemplaar.pdf|taal=pap|werk=Arte di Palabra|titel=Pòtpurí Arte di Palabra 2019|datum=|bezochtdatum=10 september 2019}}</ref> nl.wiki:Arte di Palabra ta un kompetensia den Papiamentu pa hóbennan den enseñansa sekundario na Aruba, Bonaire i Kòrsou. Nacemento For di aña skolar 1998-1999 "Papiaments" a bira un asignatura obligatorio den enseñansa sekundario na Kòrsou. E dato aki a duna e impulso pa e inicio di Arte di Palabra, cu na aña 2000 a tuma luga pa prome biaha na Curaçao. For di aña 2006 ta organisá kareda na Bonaire i for di aña 2009 tambe na Aruba. Arte di Palabra ta tuma lugá tur aña i su meta ta pa desaroyá talento literario hóben i literatura pa mucha papiamentu dor di recitashon di poema i konta storia. E kompetensia tin tres kategoria di presentashon: poesia, haiku i relato kòrtiku. Kada kategoria ta dividi den dos grupo: klasnan di skol 1-2 i klasnan di skol 3-6. Den klasnan 1 i 2 ta trata di poemas i storianan eksistente i den klasnan mas haltu ta trata di obranan original (propio). E evaluashon ta distinguí entre trabou propio i trabou eksistente. E finalistanan for di e rondonan di klasifikashon na Aruba, Bonaire i Kòrsou lo kompetí ku otro den e ronde final.[1] 1] E final di Arte di Palabra ta pasa pa tur isla i ta dirigí dor di e Stichting Arte di Palabra ku sosten di Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch gebied. E final ta generalmente konektá ku e entrega di e premionan di Tapushi Literario na honor di e ikonanan kultural na Aruba, Bonaire i Kòrsou. {{Appendix}} NOTES DIA 29 di juli 2021 a tuma lugar na Aruba, na Cas di Cultura, final di e competencia literario Arte di Palabra, cu participacion di hoben di Aruba, Boneiro y Corsou.<ref>https://www.awemainta.com/newspapers/AM210810/offline/download.pdf Arte di Palabra un celebracion na, di y pa Papiamento di kita sombre], Awemainta, 10 ougustus 2021. Rekupera ougustus 2021</ref> Fundacion Lanta Papiamento (FLP) tabata presente y a keda encanta, un biaha mas. Tabata un fiesta di berdad cu a pone enfoke riba Papiamento su rikesa y bunitesa cultural y riba e creatividad y dominio di idioma Papiamento di nos hobennan. E anochi tabata cuadra exactamente cu e meta di e evento cultural aki: Promove amor pa cultura di nos idioma Papiamento. Enrikece nos idioma cu creatividad di nos hubentud. Den sala tabata reina un entusiasmo y alegria y e hobennan a mustra aprecio pa cada un di e participantenan. Tur participante tabata haya un ovacion cu hasta pitamento cu ‘vuvuzela’. UNION t’e palabra cu ta caracterisa e evento aki, union cultural y social entre Aruba, Corsou y Boneiro. Arte di Palabra den tur sentido di palabra ta un celebracion di Papiamento, e idioma unificado di e islanan aki. Masha pabien n’e hobennan participante, na nan docentenan y n’e organisadornan! ===Historia cortico=== Arte di Palabra ta existi for di aña 2000. Señora Ange Jessurun kende tabata consulente di Papiamento e tempo ey, a cuminsa cu e evento aki na Corsou, pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y haiku. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch Gebied ta yuda den financiamento di biahe y estadia. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. Y importante pa menciona, t’e publicacionnan cu Arte di Palabra a produci caba: Pòtpurí Arte di Palabra 2009, cu e mihor obranan di 2000-2008: Pòtpurí Arte di Palabra 2014, cu e mihor obranan di 2009-2013: Pòtpurí Arte di Palabra 2019, cu e miho obranan di 2014-2018. Por bisa cu e coleccionnan aki ta bon material literario pa cualkier lesado y bon material cu por uza den scol. {{Appendix}} Arte di Palabra ta aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y ta masha importante den desaroyo di dominio di idioma. ---------------- '''Modern Hebrew''' ({{lang-he|עברית חדשה}}, ''ʿivrít ḥadašá[h]'', {{IPA-he|ivˈʁit χadaˈʃa|}}, ''[[Literal translation|lit]].'' "Modern Hebrew" or "New Hebrew"), also known as '''Israeli Hebrew''' and generally referred to by speakers simply as '''Hebrew''' ({{lang|he|עברית|}} {{transliteration|he|Ivrit}}), is the form of the [[Hebrew language]] that was [[Revival of the Hebrew language|revived as a spoken language]] in the late 19th and 20th centuries, and the standard form of Hebrew spoken today. It is the official language of the [[State of Israel]]. Among [[Canaanite languages]], Modern Hebrew is the only one spoken today.<ref>{{cite book |author1=Huehnergard, John |url=https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |title=The Semitic Languages |author2=Pat-El, Na'ama |publisher=Routledge |year=2019 |isbn=9780429655388 |page=571 |access-date=2021-02-18 |archive-date=2023-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230701134731/https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |url-status=live }}</ref> ----------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Flag of the Governor of Curaçao.svg|thumb|300px|Bandera di Gobernador di Kòrsou]] '''Gobernador di Korsou''' ta e representante di e monarka [[Hulanda|hulandes]] (hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]]) na [[Kòrsou]]. A instituí e posishon dia [[10 di òktober]] [[2010]] ku Korsou su status komo pais outónomo denter di [[Reino Hulandes]]. Riba nominashon di e mandatario hulandes pa relashonnan di Reino, e monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un término di seis aña; esaki por wòrdu prolonga te maximalmente 12 aña. E gobernador ta dispone di un sekretariado, e gabinete di gobernador, i ta wòrdu asesorá pa e Konseho di Konsulta, konsistiendo di minimo sinku miembro, apuntá pa e gobernador. E '''Gobernador di Aruba''' ta e representante di e hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]] na [[Aruba]]; esaki ta conforme stipulacion den [[Constitucion di Aruba]] (''Staatsregeling van Aruba'').<ref>Articulo II.1 Staatsregeling van Aruba (AB 1987 nr. GT 1)</ref> E posicion a keda institui desde prome di januari 1986 ora Aruba a haya su status como [[Status aparte di Aruba|pais autonomo dentro di Reino Hulandes]]. E monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un termino di seis aña; esaki por wordo prolonga te maximalmente 12 aña. == Facultadnan di gobernador == Facultadnan di e Gobernador di Aruba ta subdividi den e facultadnan asigna na su persona mediante [[ley]] como organo di e Reino y como organo di e pais Aruba. De gouverneur heeft twee taken: hij vertegenwoordigt en verdedigt de algemene belangen van het Rijk en is hoofd van de regering van Curaçao. Hij is tevens vertegenwoordiger op Curaçao van het staatshoofd van het Koninkrijk. Als hoofd van de landsregering is de gouverneur onschendbaar.<ref>Bij ambtsmisdrijven moet hij echter terechtstaan bij de [[Hoge Raad der Nederlanden]]. Bij overige misdrijven kan per Koninklijk Bevel of door de Tweede Kamer vervolging worden bevolen bij de bevoegde rechter in Den Haag.</ref> De gouverneur oefent de uitvoerende macht uit met als verantwoordelijken de ministers, die verantwoording moeten afleggen aan de [[Staten van Curaçao]]. De gouverneur heeft geen politieke verantwoordelijkheden en maakt geen onderdeel uit van het kabinet. Tijdens de formatie speelt de gouverneur een rol bij het aanwijzen van de formateur. In 2012 leidde dit tot onrust, toen gouverneur Goedgedrag tegen de zin van de zittende (demissionaire) ministers, maar op verzoek van de meerderheid van de Staten, een formateur aanwees om een waarnemend kabinet te vormen. De gouverneur wordt door het staatshoofd aangewezen voor een periode van zes jaar op voordracht van de bewindspersoon voor koninkrijksrelaties van het Koninkrijk (en tegelijk van het land Nederland). Deze periode kan worden verlengd tot maximaal één termijn. De gouverneur wordt bijgestaan door zijn secretariaat, het kabinet van de gouverneur, en wordt geadviseerd door de Raad van Advies, bestaande uit ten minste 5 leden, aangewezen door de gouverneur. == Lista == Op 10 oktober 2010 werd Curaçao een land binnen het [[Koninkrijk der Nederlanden]]. Voor deze datum vertegenwoordigde de [[Lijst van gouverneurs van de Nederlandse Antillen (1954-2010)|gouverneur van de Nederlandse Antillen]] onder meer Curaçao. E promé gobernador di Kòrsou tabata [[Frits Goedgedrag]], kende tambe tabata e último [[gobernador di Antia Hulandes (1954-2010)|gobernador di Antia Hulandes]] prome ku esaki a wordu disolbi dia [[10 di òktober]] [[2010]].<ref>RNW.nl - [https://web.archive.org/web/20110120003916/http://www.rnw.nl/caribiana/article/gouverneurs-voor-curacao-en-sint-maarten Gouverneurs voor Curaçao en Sint Maarten]</ref> {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !! Nòmber !! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | | 2010 - 2012 | [[Frits Goedgedrag]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2012 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | (interino) |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Lucille George-Wout-crop.jpg|95px]] | 2013 - presente | [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> | 4 di novèmber 2013 |} {| class="wikitable" ! Van ! Tot ! Nomber ! Bijzonderheden |- | 10 oktober 2010 || novèmber 2012 || [[Frits Goedgedrag]] || |- | november 2012 || novèmber 2013 || [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] || interino |- | november 2013 || presente || [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> || |} == Lista di gobernador interino == Bij koninklijk besluit kunnen een of meerdere waarnemend gouverneurs worden benoemd die de gouverneur vervangen bij ziekte of afwezigheid of hem vervangen na zijn ontslag of overlijden. {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !![[Gobernador interino]]!! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2010 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | | 2013 - 2019 | [[Nolda Römer-Kenepa]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Michèle Russel-Capriles.jpg|95px]] | 2019 - presente | [[Michèle Russel-Capriles]] | 1 di yüni 2019 |} * 10 oktober 2010 - [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] * 1 juni 2013 - [[Nolda Römer-Kenepa]] * 1 juni 2019 - [[Michèle Russel-Capriles]]<ref>{{cite news|url=https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|werk=Curaçao.nu|titel=RMR benoemt Russel-Capriles tot waarnemend gouverneur van Curaçao|datum=17 mei 2019|bezochtdatum=8 juni 2019|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190608092330/https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|archiefdatum=2019-06-08}}</ref> {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] [[:Category:Organonan Gubernamental]] --------- {{Databox}} ==Idiomanan na Aruba == Aruba ta un sociedad sumamente multilingual caminda mayoria di e habitantenan ta domina mas cu un idioma. Hopi [[Arubiano]] ta capas di combersa den por lo menos tres di e siguiente idiomanan: Papiamento, Hulandes, [[Ingles]] y [[Spaño]] y ta cambia comodamente entre dos of mas di e idiomanan aki den bida diario, haciendo e isla un di e teritorionan linguisticamente mas diverso den Caribe. E [[pais insular]] tin dos [[idioma ofisial|idioma oficial]], cu ta [[Papiamentu|Papiamento]] y [[Hulandes]]. E sistema di enseñansa local ta rekerí pa studiantenan siña Ingles y Spaño desde scol basico. Otro idiomanan, manera [[Portugues]], [[Chines mandarin|Chines]], [[Idioma Krioyo Haitiano|Crioyo Haitiano]] y hopi otro, tambe ta wordo papia den comunidadnan minoritario riba e isla. Segun estimacion na 2010 e gruponan etnico mas grandi tabata: Hulandes 78.7%, [[Colombia]]no 6.6%, [[Venezuela|Venezolano]] 5.5%, [[Republika Dominikano|Dominicano]] 2.8% y [[Haiti]]ano 1.3%.<ref name=":0">{{en}}{{Citeer web |titel=Aruba |datum=2025-03-25 |werk=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |bezochtdatum=2025-07-28 |uitgever=Central Intelligence Agency}}</ref>, Tur e cuater idioma, Papiamento, Hulandes, Ingles y Spaño, cu ta wordo uza como idioma principal of idioma primario bou di e poblacion Arubano a mira cambio den e periodo di 1980 te 2010 (idioma principal ta expresa den tabel como % di e total).<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref>: {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! Idioma principal!! 1980<br>% || 1990<br>% || 2000<br>%!! 2010<br>% || Trend |- | [[Papiamentu|Papiamento]] || &nbsp;&nbsp;80.1 || &nbsp;76.6 || &nbsp;&nbsp;69.4 || &nbsp;&nbsp;68.3 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- | [[Spaño]] || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;7.4 || &nbsp;&nbsp;13.2 || &nbsp;&nbsp;13.5 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{increase}} |- | [[Hulandes]]|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;5.0 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;5.4 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.0 ||&nbsp;&nbsp;{{steady}} |- | [[Ingles]] || &nbsp;&nbsp;10.6 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.9 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.1|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7.0 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- |} == Idiomanan oficial == === Papiamento === {{wak articulo|Articulo principal: [[Papiamento na Aruba]]}} Segun Gobierno di Aruba, e [[lenga materno|idioma materno]] y idioma primario di casi tur Arubiano ta Papiamento,<ref>{{en}}{{Cite web |title=Language |url=http://www.aruba.com/ExploreAruba/Culture/language.aspx |url-status= |archive-url=https://web.archive.org/web/20110809190231/http://www.aruba.com/explorearuba/culture/language.aspx |archive-date=2011-08-09 |access-date= |website=aruba.com}}</ref> un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu su raiz te na [[siglo 16|siglo diesseis]]. Sinembargo, Papiamento no tabata papia extensamente na Aruba te den siglo 18 y 19, ora cu e idioma a bira mas presente den material riba e isla, particularmente den e bukinan di scol Catolico Romano. Papiamento ta un idioma mescla cu ta combina elementonan for di [[Portugues]], Spaño, Hulandes y tambe algun rasgo di idiomanan Africano y Arawak.<ref name=":0"/> Su evolucion a tuma luga na Corsou durante siglo 16 ora cu e Africanonan sclabisa y e sclabisanan Spaño a desaroya un medio comun pa por comunica entre nan mes. Desde mei 2003, Papiamento ta e di dos idioma oficial riba Aruba, hunto cu Hulandes<ref>[https://www.gobierno.aw/1311-kunst-wetenschappen-en-taal Landsverordening officiële talen], Gobierno di Aruba</ref>, y e ta ser considera como un marcador esencial di identidad nacional. Den area di enseñansa, Papiamento no tabata ricibi masha atencion na Aruba te na 1995. E idioma a wordo inclui oficialmente den e curiculo escolar na 1998 y 1999. Desde e tempo ey, e isla a brasa su idioma nativo. Awendia, bijbel, diccionario y cuentanan di hada skirbi den e idioma ta facilmente disponibel riba e isla. === Hulandes === Pa decadanan Hulandes ta un di e idiomanan oficial di e isla ya cu e isla ta un parti contituyente di [[Reino Hulandes]]. Apesar di su status oficial, e ta incomun como un prome idioma papia. Un estudio di Croes (2015) entre estudiantenan a revela cu, apesar di e uzo amplio di Hulandes como idioma di instruccion, e idioma practicamente no tin funcion comunicativo pafor di les.<ref name=":1">{{citeer web|url=https://studenttheses.uu.nl/bitstream/handle/20.500.12932/42633/The%2520Current%2520Context%2520of%2520the%2520Language%2520of%2520Instruction%2520in%2520Aruban%2520Education%2520-%2520Master%2520Thesis%2520-%2520Kristi%2520Lo-Fo-Sang.pdf?sequence=1|titel= The Current Context of the Language of Instruction in Aruban Education Towards a more inclusive Multilingual Education|auteur=Kristi Lo-Fo-Sang|datum=2022|uitgever=Universidad Utrecht}}</ref> Banda di enseñansa, e uzo di Hulandes ta principalmente den asuntonan huridico y di gobernacion.<ref>{{Cite web |title=About Us |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |access-date=2014-05-20 |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |archive-date=2014-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean}}</ref> == Otro idiomanan comun == === Ingles === Aruba a reconoce Ingles como un idioma internacional, y a exigi pa muchanan siña Ingles for di klas 4 di scol basico. Uzo di Ingles riba e isla ta data for di cuminsamento di [[siglo 19|siglo diesnuebe]], tempo cu e Inglesnan a ocupa [[Kòrsou|Corsou]], Aruba y [[Boneiru|Boneiro]]. Ora cu e gobernacion Hulandes riba e islanan a reanudá na [[1815]], autoridadnan a tuma nota di e uzo ya generalisa di e idioma.<ref name="Putte">{{Cite book |last=Van Putte |first=Florimon |title=Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd |publisher=de Walburg Pers |year=1999 |location=Zutphen |language=nl}}</ref> Fin di añanan 1920 y inicio di añanan 1930 un cantidad grandi di hende cu ta papia Ingles, for di particularmente [[Karibe anglofóniko|Caribe anglofonico]], a wordo treci na e isla durante e añanan di boom di petroli. Hopi di e inmigrantenan aki tabata biba den e area di [[San Nicolas]], caminda [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] tambe tabata situa. Te cu awe, hopi di nan descendiente a keda cu Ingles Crioyo como nan prome idioma.<ref name=":1"/> Aunke Ingles no ta e [[lingua franca]] riba e isla, el a bira un idioma hopi popular bou di e hubentud. Ademas, Ingles ta un di e idiomanan mas importante den economia di Aruba. Un di e sectornan economico principal ta [[turismo]], mientras un cantidad significante di turista ta procedente di Merca y Canada.<ref name=":1"/> Mas recientemente, tin un aumento den uzo di idioma Ingles den enseñansa superior, por ehempel na [[Universidad di Aruba]]. === Spaño === {{wak articulo|Articulo principal: [[Idioma Spaño na Aruba]]}} Prome cu gobernacion Hulandes, Aruba tabata un colonia Spaño di 1499 te 1636. Spaño a bira un idioma importante riba e isla den [[siglo 18|siglo diesocho]] debi na cercania y lasonan economico estrecho cu colonianan Spaño den cercania den loke awor ta [[Venezuela]] y [[Colombia]],<ref name="Putte" /> Door di e localisacion geografico aki di Aruba, awendia hopi Arubiano y inmigrante tambe ta domina Spaño; 85% di e poblacion ta papia Spaño como di dos idioma.<ref name=":0"/> Studiantenan Arubiano ta cuminsa siña e idioma for di klas 5 di scol basico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1291007560|titulo=Languages on Aruba}} {{References}} }} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Idioma]] ----------------------------------------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Hilda de Windt-Ayoubi''' ( ) ta un lingwista, traduktor, outor, poeta, kolumnista i papiamentista di [[Kòrsou]]. lingwista, poeta, pintor i traduktor di The Prophet di Kahlil Gibra == Bida == Hilda Ayoubi a nase i lanta na Kòrsou. Famia di 5 yu muhe di mayornan di Libano. Hilde de Windt-Ayoubi a studia idiomanan ingles i spañó, tambe literatura. Na 2014 a sali e buki 'E Profeta', un tradukshon ku el a hasi di e buki ingles 'The Prophet', obra maestral di e eskritor Kahlil Gibran. Pa esaki el a risibí na 2014 un distinshon di 'The George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair' na e universidat di Maryland. Hilda a skirbi su promé poemanan na 1972, tempu ku e tabata studiante na Nijmegen, Hulanda. Despues e no tabata aktivo mas. Na desèmber 2007 el a kuminsá skirbi atrobe, pero tabata te na 2009, inspirá pa su kolega Robbie Griffith (†), ku el a bolbe kuminsá skirbi i publiká. Su poemanan na ingles, hulandes, spañó i papiamentu ta sali regularmente durante e último dékada den e korant Amigoe. She was born and raised in Curaçao. She was a secondary school teacher and a lecturer at the University in Curacao. Her works include Gedicht (2018) and Geef me je Taal (2019); for her Papiamento translation of Kahlil Gibran’s The Prophet (2014), she was awarded the Kahlil Gibran Chair at the University of Maryland. In 2019 she received UNESCO’s Certificate of Merit for her work on Papiamento.<ref>https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/translingualism-translation-and-caribbean-poetry/ Translingualism, Translation and Caribbean Poetry], Werkgroep Caraibische Letteren (2022)</ref> She writes in Dutch, French, English, Papiamento and Spanish. == Bibliografia == * ''La dislocación de los elementos oracionales y la elipsis en los refranes de La Celestina'' (2011, UoC) * ''Gedicht'' (2018?, kolekshon di poesia) * ''Geef me je taal. Dat ik je beter versta / Duna mi bo idioma. Pa mi por komprondé bo miho'' (2019) * ''Translingualism, Translation and Caribbean Poetry'' (2022, kolekshon di poesia multilingual huntu cu Piet Muysken) Hilda De Windt – Ayoubi, schrijfster, dichteres, columniste, kunstenares en hispaniste uit Curaçao. Ze is bekend vanwege o.a. haar vertaling in haar moedertaal Papiaments van het bekende boek The Prophet van Kahlil Gibran, CDL University Press, verschillende vertalingen van gedichten en haar jarenlange publicaties van gedichten in vier talen in de krant Amigoe op Curaçao. Ze presenteerde op deze middag ook haar Papiamentse vertaling van The Prophet die dit jaar wereldwijd haar 100-jarig bestaan viert en al in 105 talen, waaronder ook het Hindi, is vertaald.<ref>Henk Moeniralam,[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/papiaments-gedicht-moedertaal-van-hilda-de-windt-ayoubi-ook-in-sarnami-vertaald/ Papiaments gedicht ‘Moedertaal’ van Hilda de Windt-Ayoubi ook in Sarnámi vertaald], Werkgroep Caraibische Letteren (2023)</ref> I studied at the Catholic University in Nijmegen, nowadays named Radboud University. I also studied at UoC in Curacao, Dutch Antilles. I have a Master degree in Education with major in the Spanish Language and a Bachelor degree in Public Relations. Further on, I have a minor degree (LO) in English. I have been teaching the Spanish Language and Literature for more than 30 years at a secondary school and also have been teaching Didactics, Analysis of Methods, Spanish Grammar and Oral and Written Communication for more than eight year at University of Curacao. I translated "The Prophet" (by Kahlil Gibran) into the Papiamentu language. This translation was published by the Maryland University Press. For this translation I was granted an award by the George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair for Values and Peace, May, 2014. Further on, I attended an art Academy for four years. As part of a group exhibition I exhibited four times several of my paintings. I write poetry in six languages, Papiamento, Dutch, English, Spanish, Italian, and French. Recently my first poetry book illustrated with twenty of my paintings was published by LM Publishers in the Netherlands. I Master different languages, for example, Dutch, Spanish, English, Papiamentu. Currently, I am also studying different other languages, like Italian, Quechua. I am very interested in promoting and conserving Native Languages. Therefore, my poetry often focuses on native languages. In 2019, my second poetry book that focuses on language will be published. I belief that it is of utmost importance to focus more on Literature (specifically on creative writing) and Art in the education at school.<ref>[https://independent.academia.edu/HildadeWindtAyoubi Hilda de Windt Ayoubi]</ref> {{Appendix}} -------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Sidney M. Joubert''' (☆ [[1939]] na [[Kòrsou]]) ta un dosente, lingwista i papiamentista di [[Kòrsou]]. Na 2023 el a risibí e titulo di ''doctor honoris causa'' di [[University of Curaçao]] pa su kontribushon na [[idioma]] [[papiamentu]]. == Bida == == Bibliografia == * Dikshonario di verso Papiamento-Hulandes NOTES Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC March 20, 2023 REDAKSHON.<ref>[https://kikotapasando.com/2023/03/20/eredoctoraat-voor-sidney-joubert-bij-de-uoc-sidney-joubert-doctor-honoris-causa-bij-de-uoc/ Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC / Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC], Willemstad, 18 maart 2023</ref> Op 16 maart jl. werd tijdens een plechtige openbare zitting van het College van Decanen van de Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (UoC), aan de heer Sidney. M. Joubert, het eredoctoraat verleend. In een volle Aula opende de Rector Magnificus, dr. Francis de Lanoy, deze plechtige zitting, waarbij hij alle aanwezigen in de zaal welkom heette, in het bijzonder de heer Joubert en de twee paranimfen, mevrouw Lucille Berry-Haseth en de heer Edward John Joubert, die hem flankeerden tijdens deze plechtigheid. De decaan van de Algemene Faculteit, drs. Adriënne Fernandes, nam vervolgens het woord, en ging kort in op de redenen die voor de Algemene Faculteit aanleiding waren om de heer Sidney Milton Joubert voor te dragen als kandidaat voor het eredoctoraat. Zij gaf aan dat de heer Joubert over een tijdsbestek van vijftig jaar, zich bijzonder verdienstelijk heeft gemaakt voor de gemeenschap, op het gebied van taalkunde van het Papiamentu. Bovendien wees zij erop dat de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan is. Het eredoctoraat, zo vervolgde zij, wordt als welverdiend eerbetoon aan deze kandidaat verleend voor zijn zeer uitzonderlijke prestaties in het kader van culturele en academisch gerelateerde verdiensten. De heer Joubert, met zijn talrijke merites is van bijzondere betekenis voor de Algemene Faculteit, die taal, literatuur en cultuur centraal stelt, de lerarenopleiding Papiamentu aanbiedt en een leerstoel heeft gerelateerd aan het bestuderen en verwerven van Papiamentu. Het is dan ook niet verwonderlijk dat vanuit deze faculteit de rol van het Papiamentu als algemene omgangstaal in de Curaçaose samenleving, met deze erebenoeming, bekrachtigd en versterkt wordt. Vervolgens nam de Rector Magnificus het woord, die na verwijzing naar de mogelijkheid die de Landverordening Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (LuoC) biedt (art. 37 lid 2), de heer Sidney M. Joubert en zijn twee paranimfen naar voren riep om hen ten overstaan van het College van Decanen de bul te overhandigen. Prof. dr. Ronald Severing, verbonden aan de Algemene Faculteit, en promotor van Sidney Joubert bij deze plechtigheid, sprak bij de laudatio, lovende woorden uit, verluchtigd met een powerpoint, met afbeeldingen van werken van de heer Joubert. Hij gaf aan dat de heer Joubert een fervente taaldeskundige en in het bijzonder een verwoede Papiamentist is. Eerder was hij docent Spaanse taal- en letterkunde op de middelbare school en de UNA en tevens beëdigd vertaler en lexicograaf. Hij werd bij de oprichting van het overheidsbureau Sede di Papiamentu (1983) aangesteld om aan een vocabulaire van het Papiamentu te werken. Sindsdien zijn er van zijn hand ten behoeve van het Papiamentu, vocabulaires (1988, 1990) verschenen en verder woordenboeken in druk (1991, 1999, 2007), met supplementen (1997), een taalgids Papiamentu voor toeristen (1994), digitale woordenboeken (2002), online versies (Google Chrome, Microsoft Edge, Mozilla Firefox en Safari) en achtereenvolgende spellingcheckers Papiamentu voor Microsoft Office (2003-2014) Windows 98-8.1 (2001, 2007, 2014). Naast kenner van de taalkunde van het Papiamentu en de autoriteit op het gebied van de gemeenschappelijke Papiamentse woordenschat, is de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan, blijkens de omvangrijke driedelige gezamenlijke uitgave in het Papiamentu, Pa saka kara (1109 pp., 1983); ook verzorgde hij met auteursgroepen tweetalige Nanzi-boeken (2005, 2019). Hij is Papiamentu-connaisseur bij uitstek, getuige de talrijke publicaties van zijn hand en ook samen met lokale en buitenlandse deskundigen. Hij heeft zich bekwaamd en intensief ingezet voor het promoten van de studie, kennis en correct gebruik van het Papiamentu vanaf begin zeventiger jaren tot heden. Hij is ook medeverantwoordelijk voor de meer dan 400 woorden Antilliaans-Nederlands die in het Groene Boekje zijn opgenomen. Gedurende een aantal jaren, zijn de krantenteksten van het Antilliaans Dagblad en de Amigoe verzameld. Uit die verzameling zijn door onder andere de heer Joubert karakteristieke woorden geselecteerd die in het Groene boekje terecht zijn gekomen als: empaná, blenchi, dushi, karkó en snèkbar. Tevens is hij vanaf het begin (1999) tot recentelijk (2018) betrokken geweest bij de samenstelling van het Papiamentu-dictee en ook als jurylid van het jaarlijkse Diktado Nashonal Papiamentu in de aula van de UoC. De eredoctor is reeds meerdere malen eervol onderscheiden en heeft meervoudig eerbewijs mogen ervaren vanuit diverse maatschappelijke en academische instituties. Na de laudatio van zijn promotor kreeg dr. Sidney Joubert het woord van de rector. Hij liet weten dat toen hij van zijn benoeming op de hoogte werd gesteld, verrast was en zeer geëmotioneerd raakte. Hij dankte dan ook allen die betrokken waren vanaf de voordracht tot aan zijn benoeming. Hij vertelde hoe zijn belangstelling voor het Papiamentu begon. Dat gebeurde tijdens de colleges die hij volgde bij drs. Raúl Römer aan de Universiteit van Amsterdam. Raúl Römer onderzocht het Papiaments als toontaal. Joubert gaf voorbeelden als mata (plant) en mata (doden). Er was verschil in toon, hoog laag en laag hoog te horen. Op Curaçao werd Antoine Maduro zijn leermeester, waar hij ook mee samen werkte. Hij werd al snel door de overheid in twee opeenvolgende spellingcommissies voor het Papiamentu benoemd, in de commissie Römer en de commissie Jonis. Bij het Buki di oro, het gouden boekje met de officiële spelling van de overheid (2009), had hij ook zitting in de commissie die het werk voorbereidde. Na dit dankwoord en bijzonderheden over zijn werk, sloot de Rector Magnificus de officiële zitting. In het informele deel dat daarop volgde, spraken beide paranimfen de pas gedoctoreerde promotus toe. Lucille Berry-Haseth wees op haar lange vriendschap met de gepromoveerde en hun samenwerking op het gebied van Papiamentu. De laatste tien jaar hebben zij zich samen met een redactieteam beziggehouden met een verklarend woordenboek Papiamentu. Zij sloot af met een prachtige voordracht van het gedicht Oda na Sidney, dat zij eerder (2018) aan hem opdroeg. Vervolgens wist paranimf Edward John te vertellen dat zijn vader bekend stond als de leraar Spaans van het Peter Stuyvesant College. Hij vond het een eer dat hij de paranimf mocht zijn bij de promotie van zijn vader. Het informele deel werd afgesloten met een voordracht door Gregory Berry, die bij het publiek erg in de smaak viel met humoristische teksten uit de Papiamentu-literatuur van Guillermo Rosario, Pierre Lauffer en Elis Juliana. Het geheel werd afgesloten met een geanimeerde receptie op de patio van de Universiteit van Curaçao. {{Appendix}} ---------------- '''Frank Martinus Arion''', pseudónimo di '''Frank Efraim Martinus''' (n. [[17 di desèmber]] [[1936]] na [[Kòrsou]] - f. [[28 di sèptèmber]] [[2015]]) tabata un eskritor, poeta i lingwista [[Antias Hulandes|antiano]]. E tabata skirbi obranan tantu na idioma [[hulandes]] komo [[Papiamentu]]. Su obra mas famoso ta e novela ''Dubbelspel'' (Changá). E ta konosí tambe pa su investigashon di e orígen di Papiamentu i pa su empeño pa uso di Papiamentu komo idioma di instrukshon. == Biografia == Frank Martinus Arion a nase na 1936 i ta un di tres yu di Minuel Martinus Arion i Marina Jansen di bario di Buena Vista, [[Willemstad]]. Poko despues di su nasementu e famia ta muda pa [[Aruba]], unda su tata a wòrdu empleá pa e refineria [[Lago Oil & Transport Company|Lago]]. Ku kuater aña su mama i un ruman ta fayesé den un aksidente di tráfiko, despues di kual e ku su otro ruman a wòrdu mandá bek Kòrsou i alohá serka varios miembro di famia. Frank Martinus Arion a lanta den bario di [[Otrobanda]]. Fo'i skol básiko su talento pa skirbimentu a keda manifesta; den su último aña na skol básiko e ta gana e Premio Neerlandia pa e mihor ensayo na hulandes. Frank was een heel goede leerling. Hij mocht op de lagere school een aantal klassen overslaan. Durante su tempu na skol e ta kuminsa usa e nòmber Frank Efraim Martinus pa motibu di e laso ku su tata tabatin ku e [[partido polítiko]] [[Partido Nashonal di Pueblo|PNP]]. E no tabata deseá di wòrdu asosiá ku e aktivismo polítiko di su tata; te añanan 50 e ta usa su fam original pa publikashon di su promé obranan. Na kabamentu di skol sekundario na 1955, Arion ta muda pa [[Hulanda]] unda e ta studia idioma i literatura hulandes na [[Universidat di Leiden]]. Durante su temporada na universidat ela lanta e komunidat studiantil "Baranka Antilliana", kual tabata fungi komo refugio pa studiante prosedente di [[Antias Hulandes]], manera e mes. Tambe den e époka aki e tabata skirbi un seri di poema, kualnan a sali publika pa prome bes den e revista "Antilliaanse Cahiers" komo kolekshon titulá ''Stemmen uit Afrika''. ----- Na zijn schooltijd verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal- en letterkunde ging studeren aan de Universiteit Leiden. Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die, net als hijzelf, afkomstig waren uit de Nederlandse Antillen. Ook schreef hij in deze jaren een reeks gedichten, die in 1957 voor het eerst als bundel onder de titel Stemmen uit Afrika werden gepubliceerd in het tijdschrift Antilliaanse Cahiers. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het mede door hem opgerichte tijdschrift Encuentro Antilliano. Ook las hij regelmatig voor in het programma van de Nederlandse buitenlandse radio. Kort voor het einde van zijn studie onderbrak hij deze en keerde voor enige tijd terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij onderzoek deed naar de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiamentu. Hij publiceerde de resultaten van dit onderzoek in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch verder te studeren en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij het Instituut voor Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam.[2] Onder invloed van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel, waarin hij aan de hand van vier mannen die domino spelen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen in die tijd. Via de personages in de roman heeft Arion kritiek op de rebellen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen.[3] De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs. Arion doneerde het prijzengeld van 1000 ƒ aan de strijd tegen het apartheidsbeleid in Zuid-Afrika. In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam, waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin.[4] Vertaald met www.DeepL.com/Translator (gratis versie) de.wiki: Na zijn afstuderen verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal en Nederlandse letterkunde begon te studeren aan de Universiteit van Leiden . Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die net als hij uit de Nederlandse Antillen kwamen . Hij schreef in deze jaren ook een reeks gedichten, die in 1957 als bundel verscheen onder de titel Stemmen uit Afrika in het tijdschrift Antilliaanse Cahierswerden voor het eerst gepubliceerd. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het dagblad Encuentro Antilliano , waarvan hij medeoprichter was . Ook gaf hij regelmatig lezingen in het Nederlands buitenlands radioprogramma . Kort voor het einde van zijn studie brak hij het af en keerde voor een tijdje terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij zich bezighield met de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiaments. De resultaten van dit onderzoek publiceerde hij in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch zijn studie voort te zetten en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij de afdeling Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam . [2] Onder de indruk van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao, begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel , waarin hij aan de hand van het voorbeeld van vier dominospelende mannen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen op die tijd. Via de personages in de roman uit zich Arion kritisch over de opstandelingen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen. [3]De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en CW van der Hoogtprijs . Arion doneerde het prijzengeld van ƒ 1000 om de apartheid in Zuid-Afrika te helpen bestrijden . In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam , waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap van de stad. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin (in het Engels: "Farewell to the Queen"). [4] In 1975 ging Arion naar Zuid-Amerika, waar hij een aanstelling als docent aanvaardde aan een instituut voor de opleiding van leraren in de Nederlandse kolonie Suriname , die net onafhankelijk werd. Hier trouwde hij ook met zijn vrouw Trudi Guda, met wie hij twee kinderen zou verwekken. In 1980, na de machtsovername van Desi Bouterse , verliet het gezin Suriname en keerde terug naar Arion's thuisland Curaçao. Daar werkte hij aan de standaardisatie van het Papiaments en begon hij opnieuw onderzoek te doen naar de oorsprong ervan. Hij was vooral geïnteresseerd in de overeenkomsten tussen het Papiaments en de varianten van het Kaapverdiaans Creools, die worden gesproken op de eilanden voor de westkust van Afrika. Ook voerde hij campagne voor de invoering van het Papiaments als basisschooltaal op Curaçao, waardoor hij soms in conflict kwam met de lokale autoriteiten. In dit kader schonk hij in 1987 de particuliere basisschool Skol Humanistiko Erasmo , waar lessen werden gegeven in Papiaments. [5] Gedurende deze tijd begon Arion meer politiek betrokken te raken, wat culmineerde in de oprichting van zijn eigen partij, de Kambio Radical ("Radical Reversal", kortweg KARA) in 1988. KARA kreeg echter nooit genoeg stemmen om een ​​zetel in het parlement van het eiland te winnen. [6] In 1996 promoveerde Arion aan de Universiteit van Amsterdam. Zijn proefschrift was getiteld De kus van een slaaf. Papiaments West-Afrikaanse connecties en de oorsprong van het Papiaments en andere talen verkend. Hij bracht onder meer de stelling naar voren dat het Papiaments sterker dan voorheen bekend was beïnvloed door de geheime taal Guene, die door de plantageslaven van Curaçao werd gebruikt. Daarnaast heeft het Guene ook andere Caribische talen beïnvloed en zelfs de Engelse en Nederlandse taal. [7] == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doktoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (kontiniendo: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'') * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Mira tambe == * [[Gueni]] {{Commonscat|Frank Martinus Arion}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =191263500|titulo=Frank Martinus Arion}} {{References}} ;Lista di fuente * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3, pág. 405–410. * Wim Rutgers: ''Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba'', Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, pág. 272. * B. Jos de Roo: ''Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958'', Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam (2014), ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. Den: ''A History of Literature in the Caribbean''. Tomo 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia (2001), ISBN 90-272-3448-5, pág. 362. * ''Schrijver Frank Martinus Arion overleden''. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * ''Writer Frank Martinus Arion Passed Away'', Curacaochronicle.com (28 di sèptèmber 2015}}</ref> * ''Frank Martinus Arion geeft lintje terug'', Trouw.nl. (16 di desèmber 2008) }} {{DEFAULTSORT:Arion, Frank Martinus}} [[:Category:Ganador premio Cola Debrot]] [[:Category:Hende]] [[:Category:Kòrsou]] == Referensia == * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 407–408. * Wim Rutgers: Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba. 1. Auflage. Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, S. 272. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 408–409. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 410. * B. Jos de Roo: Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958. Hrsg.: Universiteit van Amsterdam. 1. Auflage. Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam 2014, ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. In: A History of Literature in the Caribbean. Band 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia 2001, ISBN 90-272-3448-5, S. 362. * Schrijver Frank Martinus Arion overleden. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * Frank Martinus Arion geeft lintje terug. In: trouw.nl. 16. Dezember 2008, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). == Weblinks == {{Commonscat}} [[:Category:Korsou]] [[:Category:Eskritor]] [[:Category:Hende]] Kort na de geboorte verhuisde het gezin naar Aruba, waar de vader een baan had aanvaard bij een plaatselijke oliemaatschappij. Toen hij vier jaar oud was, stierven Arions moeder en jongere broer bij een ongeval, waarna Frank en zijn zus werden teruggestuurd naar Curaçao, waar ze onderdak vonden bij verschillende familieleden. Zijn schrijftalent bleek al toen hij op de lagere school zat; in het laatste jaar van de basisschool won hij de Neerlandiaprijs voor het beste essay in het Nederlands. Tijdens zijn schooltijd begon hij de naam Frank Efraim Martinus voor zichzelf te gebruiken. De achtergrond was de politieke betrokkenheid van zijn vader bij de Nationale VolkspartijCuraçao, waardoor de naam "Arion" bekend werd bij veel bewoners van het eiland. Frank wilde echter niet geassocieerd worden met het politieke activisme van zijn vader; pas in de jaren vijftig gebruikte hij zijn oorspronkelijke achternaam weer voor de publicatie van zijn eerste werken. [1] '''Frank Martinus Arion''', seudónimo de '''Frank Efraim Martinus''' ([[Curazao]], [[17 de diciembre]] de [[1936]]-[[28 de septiembre]] de [[2015]])<ref name=fallece>{{cita noticia|título=Writer Frank Martinus Arion Passed Away|url=http://curacaochronicle.com/local/writer-frank-martinus-arion-passed-away/|fechaacceso=29 de septiembre de 2015|obra=curacao chronicle|fecha=28 de septiembre de 2015|idioma=inglés}}</ref> fue un escritor antillano. En 1955 se trasladó a los [[Países Bajos]] para estudiar letras neerlandesas en la Universidad de Leiden. En 1981 volvió a instalarse en su ciudad natal, tras residir unos años en [[Paramaribo]] ([[Surinam]]). Fue un fuerte promotor del [[papiamento]]. Hij werkte in Nederland , Suriname en de Nederlandse Antillen en schreef in het Nederlands en Papiaments . De roman Dubbelspel (nl) (1973) is zijn eerste boek en zijn grootste publiekssucces. == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' (Changa)<ref>[http://www.diegopuls.com.ar/index.php?option=com_content&task=view&id=112&Itemid=39&lang=es Doble juego, fragmento traducido al español (inédito)]; visitado el 21 de febrero de 2012</ref> *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doctoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (contiene: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'' * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Referencias== {{listaref}} == Link eksterno == *{{Enlace roto|1=[http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 página web sobre Arion del Fondo de las Letras Neerlandesas (en inglés)] |2=http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 |bot=InternetArchiveBot }} ------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Abraham Daniel Jesurun''' (n. [[20 di aprel]] 1839 na [[Korsou]] - f. [[20 di mart]] [[1918]] na [[Korsou]]) tabata un ....... [[Kòrsou]]. == Biografia == Jesurun a nase na aña 1939 na Willemstad. * Kasa ku Rachel David Capriles na 1880. * Na 1905 elegi Presidente di KVK Korsou. van 1884 tot 1919 In het grote boek over de History of the Jews of the Netherlands Antilles (1970) wordt Abraham Daniel Jesurun (1839-1918) ‘Curaçao’s then most cultured man’ genoemd, die verschillende talen in woord en geschrift beheerste. Hij wordt bijvoorbeeld een ‘specialist in Papiamento’ genoemd (Emmanuel & Emmanuel 1970, 1: 411, 454). Jesurun blijkt een belangrijk man geweest te zijn op Curaçao. Zo was hij secretaris-directeur van de Aruba Phosphaat Maatschappij, vele jaren voorzitter van de Kamer van Koophandel en Nijverheid en directeur van de Curaçaosche Bank. Ook is hij lid van de Koloniale Raad geweest en bestuurslid van het Geschied-, Taal-, Land- en Volkenkundig Genootschap te Willemstad. Voor al die activiteiten is hij onderscheiden: hij werd eerst ridder in de orde van OranjeNassau (1908), later officier (1913). In de serie ‘beroemde personen’ werd er in 1998 een postzegel met zijn beeltenis erop uitgebracht. <ref> ''Jan Noordergraaf'', [https://www.ivdnt.org/images/stories/onderzoek_en_onderwijs/publicaties/trefwoord/Papiaments_def.pdf Lexicografie op Curacao: Abraham Jesurun en zijn woordenlijst van het Papiaments (1898)]</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=it|oldid =129014577|titulo=Emilio Teza}} {{References}} }} [[:Category:Linguistica]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62275387|titulo=Dialect}} {{References}} }} [[:Category:Idioma]] ------- {{Variante|a}} [{Databox}} '''Pidgin''' ta e idioma ---------------- {{Databox}} E '''álfabèt latin''' ta un [[álfabèt|skritura alfabétiko]] foi kual den kurso di [[siglo]]nan a desaroyá un kantidat di álfabèt pa uso den kasi tur idioma skirbi den hemisferio oksidental, prinsipalmente na Nort i Sur Amerika, kasi henter [[Oropa]], Afrika supsahara i un kantidat di pais asiatiko na Oustralasia i Asia Sentral. E skritura latin tin e kantidat di usuario mas grandi na mundu. E skritura latin e ta forma e base di e [[Alfabèt Fonétiko Internashonal]] (IPA), i e 26 lèter mas komun ta e lèternan di e [[ISO basic Latin alphabet]]. E ta un álfabèt bikamaral di trinta lèter, kreá fin di siglo nuebe den imperio búlgaro (e aktual [[Nort Macedonia]]), pa e disípulonan di pader Cyrille òf posiblemente Clément d'Ohrid (e promé obispo di e iglesia ortodokso di [[Bulgaria]]) i ta basá riba e álfabèt [[Gresia|griego]] i glagolítiko. Ainda na komienso di siglo 21 ta usa e [[álfabèt siríliko]] den un kantidat di [[idioma slaviko]], entre otro búlgaro, masedoniano, [[idioma montenegrino|montenegrino]], servio, ukraniano, ruso i bieloruso. Bou influensia [[Rusia|ruso]] e ta komun tambe den hopi idioma ku no ta idioma slaviko manera [[kazachs]], [[idioma kirguis|kirguis]], [[tatar]] (idioma [[Turkia|turko]]), [[tajikistano]], [[idioma mongoles|mongoles]] inkluso hopi otro idioma chikitu. Te [[1859]] e tabata e skritura di e [[idioma rumano]] i den e antiguo [[Moldavia]] tabata skirbi e [[idioma moldaviano]] (un [[dialecto|dialekto]] rumano) ku un álfabèt siríliko. * Het Latijns schrift[1] is een alfabetisch schrift waarvoor in de loop der eeuwen een aantal alfabetten zijn ontwikkeld voor gebruik in vrijwel alle westerse geschreven talen, voornamelijk Noord- en Zuid-Amerika, bijna heel Europa, Sub-Saharaans Afrika en een aantal Aziatische landen in vooral Australazië en Centraal-Azië. Het Latijns schrift heeft het grootste aantal gebruikers ter wereld.[2] * '''Latin script''', also known as '''Roman script''', is a set of graphic signs ([[Writing system#General properties|script]]) based on the letters of the [[classical Latin alphabet]]. This is derived from {{cns|a form of the [[Cumae alphabet|Cumaean Greek]] version of|date=September 2021}} the [[Greek alphabet]] used by the [[Etruscan civilization|Etruscans]]. Several [[Latin-script alphabet]]s exist, which differ in graphemes, collation and phonetic values from the [[classical Latin alphabet]]. The Latin script is the basis of the [[International Phonetic Alphabet]], and the 26 most widespread letters are the letters contained in the [[ISO basic Latin alphabet]]. Latin script is the basis for the largest number of alphabets of any [[writing system]]{{sfn|Haarmann|2004|p=96}} and is the [[List of writing systems by adoption|most widely adopted]] writing system in the world (commonly used by about 70 percent of the world's population). Latin script is used as the standard method of writing in most Western, Central, as well as in some Eastern European languages, as well as in many languages in other parts of the world. ----------------- tu95re3sn0hrk45qflu2zphuotla25y 203157 203145 2026-09-05T10:30:29Z Caribiana 8320 203157 wikitext text/x-wiki * [https://www.ea.aw/pages/wp-content/uploads/2019/09/Literatura-na-papiamento-havo.pdf Literatura na papiamento] nieuw: [[diptongo]] - [[triptongo]] - [[gramatika]] - [[frase]] - [[silaba]] - [[semántika]] - [[suheto]] - [[supstantivo]] - [[athetivo]] - [[verbo]] - [[vocal]] - [[consonante]] - [[sufiho]] - [[atverbio]] - [[koma]] - [[pronòmber]] - [[singular]] - [[plural]] ------------------------- {{Databox}} '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa [[papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no ta konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta e yamá "lenga di p", den kua e [[vocal|vokal]] di kada [[silaba|sílaba]] ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. Por ehèmpel, ''mi ta bai kas'' ta bira mi''pi'' ta''pa'' bai''pa'' kas''pa''. "Mi ta bai kas" ta bira '''mi'''pi '''ta'''pa '''bai'''pa '''kas'''pa.<ref>[[Pierre Lauffer]], [https://www.dbnl.org/tekst/lauf001unse02_01/lauf001unse02_01_0036.php Un selekshon di palabra i ekspreshon. Deel 2], dbnl.org</ref><ref name=":0">[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 di mart 1965</ref> E wega di lenga no ta eksklusivamente un fenómeno di papiamentu. Den otro paisnan di Karibe, manera na Cuba, e ta tambe konosí.<ref>{{citeer web|auteur=[[Antoine Maduro|A.J. Maduro]]|titel=.Remitido Erornan|werk=[[Amigo]]|datum=1984-07-18|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-05|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643043:mpeg21:p006}}</ref> == Karakterístika == Galein ta un modo di papia ku deliberadamente ta alterá [[palabra]]nan di papiamentu, i no ta un idioma independiente. E reglanan por varia, pero den su forma mas simpel kada sílaba ta wòrdu sigui pa un sílaba ku e mesun vokal i e konsonante ''p''. Por ehèmpel: :''kas ta weta'' → ''kaspa tapa wepa tapa''.[1][2] Segun [[Pierre Lauffer]], galein ta konosí komo e ''lenga di p''. E ta distinguí galein di ''[[gueni]]'', ku tabata e nòmber pa e idioma ku, segun tradishon, katibunan ku tabata yega for di [[Afrika]] tabata papia.[2] == Uso == Galein tabata wòrdu usá prinsipalmente pa hasi un kombersashon ménos aksesibel pa hende pafó di e grupo ku tabata konosé e reglanan. Deskripshonnan di galein ta indiká ku e forma di papia tabata wòrdu usá komo un manera di skonde e kontenido di un kombersashon. Un deskripshon di Paul Brenneker, publiká den ''Sambumbu'' na 1971, ta referí na galein komo un forma di papiamentu ku tabata wòrdu deformá deliberadamente pa hende pafó no por komprondé e kombersashon.[3] Personanan bakiá den galein tabata usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internato i kriá den institushonnan grandi tin biaha tabata papia galein ku mesun fluides ku papiamento.<ref name=":0"/> == Galein i Gueni == Galein i Gueni ta dos fenómeno lingüístiko diferente. ''Gueni'' ta referí na un idioma ku, segun deskripshonnan lokal, tabata wòrdu papia pa katibunan ku tabata yega for di Africa. Galein, na otro banda, ta un forma di papiamentu ku ta wòrdu alterá mediante reglanan di un wega di lenga.[2][3] {{Appendix}} ------------------------ , usando un wega di lenga pa alterá e [[palabra]]nan. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehèmpel: "Mi ta bai kas" ta bira '''mi'''pi '''ta'''pa '''bai'''pa '''kas'''pa.<ref>[[Pierre Lauffer]], [https://www.dbnl.org/tekst/lauf001unse02_01/lauf001unse02_01_0036.php Un selekshon di palabra i ekspreshon. Deel 2], dbnl.org</ref> E tabata wòrdu yamá lenga p.<ref name=":0">[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 maart 1965</ref> E fenómeno di korumpí un lenga ta konosí komo un anti-lenga. '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa e [[Papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no ta konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta e yamá *lenga di p*, den kua e vokal di kada sílaba ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. Por ehèmpel, ''mi ta bai kas'' ta bira ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] ==Historia == Generalmente e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otro, ku no ta konosí ku e reglanan. E ta wòrdu usá mas tantu pa hubentut komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku galein. Na Kòrsou, e tabata wòrdu hopi bia konfundí ku [[gueni]], e idioma di katibu. Pero esensialmente e no tin nada di haber kuné. Galein ta un korupshon deliberá di papiamentu moderno normal, pa no wòrdu komprondé pa hende di afó. Personanan bakiá den galein tabata usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internato i kriá den institushonnan grandi tin biaha tabata papia galein ku mesun fluides ku papiamento.<ref name=":0"/> variante di e idioma papia di [[papiamentu]], usando un wega di lenga pa alterá e palabranan. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa. Internashonalmente e ta konosi komo un anti-lenga. , manera "Jerigonza". Den e wega di lenga [[palabra]]nan na papiamentu ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un [[sufiho]] fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di [[konsonante]] di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokal (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa Por ehèmpel, e frase “e no sa” por bira * agregando un silaba patras (sufiho) - '''e'''hay '''no'''hay '''sa'''hay * usando un silaba dilanti (prefiho) - ay'''e''' ay'''no''' ay'''sa''' * birando e leternan di un silaba ku sufiho - '''e'''ay '''on'''ay '''as'''ay '''Galein''' ta un wega di lenga of anti-lenga den kua [[palabra]]nan na papiamentu ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokál (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. Por ehèmpel, “e no sa” lo bira “ehay oesday otnay owknay”. aye ayno aysa - aye onay asay Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E ta wòrdu usá mas tantu pa hubentut komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Galein. -------------------- {{Infobox taal | naam = Galein | andere_naam = P-taal | taalgebied = [[Curaçao]] | soort = [[Taalspel]] }} '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa e [[Papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no ta konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta e yamá *lenga di p*, den kua e vokal di kada sílaba ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. Por ehèmpel, ''mi ta bai kas'' ta bira ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] == Karakterístikanan == Galein ta un forma deliberadamente alterá di Papiamentu, i no ta un idioma independiente. E reglanan por varia, pero den su forma mas simpel kada sílaba ta wòrdu sigui pa un sílaba ku e mesun vokal i e konsonante ''p''. Por ehèmpel: :''mi ta bai kas'' → ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] Segun Pierre Lauffer, Galein ta konosí komo e ''lenga di p''. El ta distinguí Galein di ''[[Gueni]]'', ku tabata e nòmber pa e idioma ku, segun tradishon, katibunan ku tabata yega for di Africa tabata papia.[2] == Uso == Galein tabata wòrdu usá prinsipalmente pa hasi un kombersashon ménos aksesibel pa hende pafó di e grupo ku tabata konosé e reglanan. Deskripshonnan di Galein ta indiká ku e forma di papia tabata usa komo un manera di skonde e kontenido di un kombersashon. Un deskripshon di Paul Brenneker, publiká den ''Sambumbu'' na 1971, ta referí na Galein komo un forma di Papiamentu ku tabata wòrdu deformá deliberadamente pa hende pafó no por komprondé e kombersashon.[3] == Galein i Gueni == Galein i Gueni ta dos fenómeno lingüístiko diferente. ''Gueni'' ta referí na un idioma ku, segun deskripshonnan lokal, tabata wòrdu papia pa katibunan ku tabata yega for di Africa. Galein, na otro banda, ta un forma di Papiamentu ku ta wòrdu alterá mediante reglanan di un wega di lenga.[2][3] == Fuentes == * Brenneker, Paul. ''Sambumbu: Volkskunde van Curaçao, Aruba en Bonaire''. Deel 3, 1971.[3] * Lauffer, Pierre. ''Un selekshon di palabra i ekspreshon''. Deel 2, 1974, p. 45.[2] [[Kategoria:Idioma]] [[Kategoria:Papiamentu]] [[Kategoria:Taalspel]] [[Kategoria:Kultura di Kòrsou]] ------------------- {{Databox}} '''Galein''' ta un modo di papia cu ta wordo aplica na e idioma [[Papiamentu]], unda ta korumpi .... E ta hopi bia ta wòrdu konfundí pa habitantenan di stat ku Gueni, e idioma di katibu. Pero esensialmente e no tin nada di haber kuné. Galein ta un korupshon deliberá di Papiamentu moderno normal, pa no wòrdu komprondé pa hende di afó. E forma mas simpel ta unu den kua e vokal di kasi tur sílaba ta wòrdu ripití ku un “p” promé kuné. Cas ta bira “cas”’’pa “mi mi”’’pi weta wepe-tapa. Pa e motibu aki, e ta wòrdu yamá tambe p-idioma. Maestronan den galein ta usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internat i criadanan den institucionnan grandi tin biaha ta papia galein mes fluido cu papiamento. Cas mi weta -> '''cas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa '''Galein''' wordt door stadsmensen vaak verward met [[Gueni]], de slaventaal. Maar het heeft er in wezen niets mee uit te staan. Galein is een opzettelijke verbastering van het normale hedendaagse [[Papiaments]], om door buitenstanders niet te worden verstaan. De eenvoudigste vorm is die, waarbij van ongeveer elke lettergreep de klinker wordt herhaald met een ''p'' ervoor. Cas wordt '''cas'''pa '''mi mi'''pi weta wepe-tapa. Het wordt om deze reden ook wel p-taal genoemd. Meesters in het galein bedienen zich van veel ingewikkelder herhalingen. Meisjes op internaten en dienstmeisjes in grote inrichtingen spreken galein soms even vlot als papiaments.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 maart 1965</ref> Teneinde te voorkomen, dat de meester hun gesprek zou kunnen volgen, hadden de slaven de gewoonte het Papiamentu opzettelijk te vervormen door bijvoorbeeld van ieder lettergreep de klinker te herhalen met een medeklinker ervoor. Een zin als: mi ta weta (ik zie) kan dan gaan luiden: mipi tapa wepetapa. Snel uitgesproken is deze "taal" alleen door ingewijden te verstaan.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120173503/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=370&lang= Galein], Encyclopedie van Curaçao</ref> Pig Latin (Igpay Atinlay) ta un wega di idioma òf cant den kua palabranan na ingles ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokál (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. Por ehèmpel, “e no sa” lo bira “ehay oesday otnay owknay”. Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E referensia na Latin ta un mal nòmber deliberadamente; Latin di Porko ta simplemente un forma di argot òf jargon ku no ta relashoná ku Latin, i e nòmber ta wòrdu usá pa su konotashonnan ingles komo un idioma straño i ku ta zona stranhero. E ta wòrdu usá mas tantu pa muchanan chikitu komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Latin di Porko.[2] [[:Kategoria:Idioma]] Bovendien werd het 'Galein' als een geheimtaal gebruikt, maar dit is geen oorspronkelijke taal, doch slechts een verbastering van het Papiamentu om niet door buitenstaanders begrepen te worden (Brenneker, 1971:529)". afunesto. 'Galein' no ta eksklusivamente un fenómeno di papiamentu. Den e paisnan ku ta rondoná nos tambe nan konosé i no ta nada straño ku ta di nan mes nos tin e. Pa no insumi muchu espasio dje diario aki, mi a sita solamente di Cuba. Don Esteban Pichardo, Pichardo Novisimo, 1953, paginanan 405/406: "Jerigonza.<ref>auteur=[[Antoine Maduro|A.J. Maduro]]. Remitido Erornan. "Amigoe". Curaçao, 18-07-1984, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 26-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643043:mpeg21:p006</ref> Aqui se aplica acierto modo revesado de hablaro lenguaje complicado de manera que otros no lo entiendan. Las mismas palabras denuestro idioma con un agregado pospuesto o antepuesto constituyen lajergacon que los muchachos, negros y algunas personas vulgares pierden el tiempo, creyendo sandiamente que es imposible comprenderlos. Las principales jerigonzasson, con las silabas pa, pc, pi, po, pu, agregando a cada silaba de lavoz castellana una de estas de la misma vocal, e.g.: * pu sa-pa bes-pe la-pa Je-peri-pi gon-po za-pa?" Presis manera nos ta us'é na Körsou. Nan ta us'é tambe ku e agregadonan: pina (esta: tu-pina) i tambe ku: gara, guere, guiri, gordo, guru (esta:tu-guiru etc.). Konklushon: papiamentu di gueni na Körsou ta basa riba fantasia, e grafia 'gene' ta pone hende pronunsia e palabra aki robes, galein no tin nada di lenga sekreto kune. --- es.wiki: Jerigonza Gibberish, geringonza, òf geringozo ta un forma di abla hunga den kua sílabanan ta wòrdu insertá repetidamente entre palabranan. Originalmente, “gibberish” tabata wòrdu usá pa deskribí kualke idioma ku ta den mal smak, kompliká, i difísil pa komprondé,[1] pero ku tempu su nifikashon a kambia pa e forma spesífiko di insershon. Ademas di entretenimentu, e por wòrdu usá tambe komo un manera di kodifiká e mensahe (cryptolalia) di manera ku otro hendenan serka di e oradornan ku no ta kustumbrá ku e forma di papia aki no por komprondé kiko e oradornan ta bisando. E formanan aki ta wòrdu usá komo wega òf entretenimentu den paisnan di abla spañó manera Spaña i Latino Amérika. Uso Despues di kada sílaba, e zonido “p” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Despues di kada vokal, e zonido “i” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Despues di kada vokal, e zonido “f” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Den vários region di Mexico, e último variashon hunga aki ta hopi popular bou di muchanan, asta risibí e nòmber “papia na Efe.” en.wiki *(cant):Un cant (hulandes: anti-taal) ta e jargon òf idioma di un grupo, hopi biaha empleá pa ekskluí òf gaña hende pafó di e grupo.[1] E por wòrdu yamá tambe un kriptolekto, argot, pseudo-idioma, anti-idioma òf idioma sekreto. Kada término ta diferensiá un poko den nifikashon; nan usonan ta inkonsistente. *language game: Un wega di idioma (tambe yamá un cant, idioma sekreto, ludling, òf argot) ta un sistema di manipulá palabranan papiá pa hasi nan inkomprendibel pa un oyente no entrená. Weganan di idioma ta wòrdu usá prinsipalmente pa gruponan ku ta purba di skonde nan kombersashonnan pa otronan. Algun ehèmpel komun ta Pig Latin; e famia Gibberish, prevalente na Merka i Suesia; i Verlan, papia na Fransia. Un difikultat komun ku weganan di idioma ta ku nan ta wòrdu pasá oralmente; miéntras ku por hasi tradukshonnan skirbí, hopi bia nan ta imperfekto, pues e ortografia por varia hopi. Algun frakshon ta argumentá ku palabranan den e lenganan papia aki mester wòrdu skirbí simplemente manera nan ta wòrdu pronunsiá, miéntras ku otronan ta insistí ku e puresa di idioma ta eksigí ku e transformashon ta keda visibel ora e palabranan ta wòrdu impartí riba papel. {{Appendix|1=|2= '''Literatuur''' * Martinus, Frank (1996), ''The kiss of a slave: Papiamentu’s West-African connections'', Universiteit van Amsterdam * Hartog, Johannes (1961, p 433), ''Curaçao: Van kolonie tot autonomie III, Vol.I,'', De Wit. '''Bronnen en voetnoten''' * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=|titel=|oldid=|datum=}} {{References}} }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Hulandes Caribeño''' of '''Hulandes Antiano''' ta un variante di [[idioma]] [[Hulandes]] cu a desaroya? na e [[Islanan ABC]], islanan perteneciente na Caribe Hulandes. Por considera esaki como un dialecto regional di Hulandes.? Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. == Contexto == E poblashon lokal i papiadónan hulandes riba Islanan ABC tabata papia i skirbi hulandes mesklá ku konstrukshonnan i palabranan for di papiamentu i otro idiomanan: “hopi plaka verdienen” (pap.: hopi sèn); “kabrieten in de koor” (Pap.: cabritonan den cura); y “een pastechi eten” (Come un pastechi) (Pap.: pasty). E uso aki a bira konosí komo Hulandes Antiano.<ref>[[Ronald Severing|Severihng, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden], literatuurgeschiedenis.org</ref> E norma den polítika di gobièrnu pa loke ta trata hulandes a kambia. E norma di idioma no ta limitá mas na Hulanda, sino tambe na Vlaanderen i e teritorionan den eksterior: e islanan kaminda palabranan hulandes antiano a originá ku no ta aparesé na Hulanda mes, i tambe na Sürnam independiente, kaminda ta usa hulandes surinam. E atenshon kresiente aki pa variedatnan di hulandes, pa multilingualismo, i pa interpretashon kultural a kondusí na inklushon di palabranan for di hulandes karibense den e vokabulario ofisial di e idioma hulandes. A base di un base di dato di palabra di korantnan na idioma hulandes riba e islanan, a hasi un selekshon di mas ku 400 palabra. E palabranan Hulandes Caribense aki, cu a wordo agrega na e Buki Berde di 2015, no ta aparece den Hulandes Standard. Por haña palabranan manera dushi (dushi, dushi), botika (botika kombiná ku botika), ayó (saludo), i eilandsraad (un tipo di konseho munisipal riba e islanan). Anteriormente, na 2005, alrededor di 500 palabra hulandes surinam a aparesé den e lista aki: afingisoep (sòpi di yuka), husselen (scrabble) i Sranan (krioyo surinam). Komo ku Antia no ta eksistí mas i Sürnam, ku Hulandes komo idioma ofisial, a bira miembro asosiá di Union di Idioma Hulandes, e término Hulandes Karibense ta wòrdu usá mas i mas pa e idioma Hulandes riba e islanan i na Sürnam. {{Appendix}} ----- Caribisch-Nederlands is de taalvariant van het Nederlands die gesproken wordt in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Deze variant wijkt op verschillende punten af van het Europees-Nederlands, zowel in uitspraak als in woordkeuze en grammatica. Op de Benedenwindse Eilanden (Aruba, Bonaire, Curaçao) is Papiaments de meest gesproken moedertaal, terwijl op de Bovenwindse Eilanden (Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius) Engels vaker de moedertaal is. ==Verschillen met Europees-Nederlands==: *Uitspraak: Er zijn verschillen in de uitspraak van klinkers en medeklinkers, en de intonatie kan anders zijn. * Woordenschat: Er zijn specifieke woorden en uitdrukkingen die in het Caribisch-Nederlands gebruikt worden, maar niet of minder vaak in Europees-Nederlands. * Grammatica: Er kunnen kleine grammaticale verschillen zijn, bijvoorbeeld in de volgorde van woorden of in het gebruik van bepaalde werkwoordstijden. * Invloed van andere talen: Papiaments: Op de ABC-eilanden heeft het Papiaments een grote invloed op het Nederlands. Veel Caribisch-Nederlandse woorden en uitdrukkingen zijn ontleend aan het Papiaments. Engels: Op de Bovenwindse eilanden heeft het Engels een grotere invloed. Ook hier zijn er invloeden merkbaar in de woordenschat en grammatica. * Onderwijs: In het basisonderwijs op de Benedenwindse eilanden wordt steeds meer onderwijs gegeven in het Papiaments. Het Nederlands wordt vaak als vreemde taal aangeboden. In het middelbaar onderwijs is het Nederlands wel de instructietaal. Op de Bovenwindse eilanden wordt in toenemende mate Engels gebruikt als instructietaal, ook in de Nederlandstalige scholen. * Conclusie: Caribisch-Nederlands is een levendige en diverse taalvariant die zich aanpast aan de lokale context en invloeden van andere talen ondergaat. ------ Hulandes ta un idioma oficial den Caribe Hulandes.<ref>https://taalunie.org/dossiers/22/nederlands-in-het-caribisch-gebied-en-suriname ]</ref> Omdat Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk geen omgangstaal is, maakt het onderwijs daar de omslag van moedertaalonderwijs Nederlands naar een vreemde taal aanpak. Hulandes semper tabata un idioma minoritario. Habladónan di Papiamentu tin bia ta konsiderá e Antianonan di abla Hulandes komo show-off, imitadó di e Hulandesnan. E label ey ta mas fuerte ora hende no ta dispuesto pa papia Papiamento. <ref>Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> Hulandes Antiano ta wòrdu distinguí for di Hulandes Standart pa e aksento. Bakhuis ta agregá ku Antianonan tambe ta agregá palabranan Papiamentu, ta konhugá verbonan Papiamentu na e manera Hulandes, i ta usa zonidonan típiko. Esaki ta conduci na frasenan manera: “Ai no,” “mi tin” “hopi,” “sakeerd” hopi potret pero nan ta “hodidu”! -- nl.wiki:[[:nl:Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden]]Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. Op de Benedenwindse ABC-eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) is de moedertaal vaak Papiaments, en op de Bovenwindse SSS-eilanden (Sint Maarten, Saba en Sint Eustatius) Engels. {{Appendix}} '''Caribisch‑Nederlands''', ook wel bekend als '''Antilliaans Nederlands''', is een in de ABC‑eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) gesproken vorm van het Nederlands, die sterk beïnvloed is door talen zoals Papiamento en Spaans. Het wordt gebruikt door Nederlandssprekenden op de eilanden, en bevat vaak woorden en zinsconstructies uit het Creooltaal Papiamento en regionale varianten. ==Gebruik en kenmerken== Spraak en schrijfwijze van Nederlands op de ABC‑eilanden mengen reguliere Nederlandse zinnen en woordenschat met Papiamentstalige of lokale uitdrukkingen. Voorbeelden hiervan zijn: * “hopi plaka verdienen” (veel geld verdienen) * “kabrieten in de koraal” (geiten op de erf) * “een pastechi eten” (een pasteitje eten) Dergelijke constructies behoren tot typische voorbeelden van Antilliaans Nederlands, waarin Papiamentse woorden (zoals hopi, plaka, pastechi) direct geïntegreerd zijn in het Nederlands. ==Sociolinguïstische context== In de lagen van de bevolking waar Nederlands als thuistaal wordt gesproken — vaak binnen families of in het onderwijs — wordt deze variant beschouwd als “tropisch Nederlands”. Sprekers worden in Nederland soms als dialectisch afwijkend ervaren en kunnen als “makamba” (Nederlander) worden bestempeld, vooral wanneer zij geen Papiamento spreken.<ref name="ntr">Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> De variant is te herkennen aan: *het gebruik van Papiamentse werkwoorden en woorden, *typische accenten, klankkleur en uitspraak, *de toepassing van regionale grammaticale structuren, zoals in: Ai no, ik heb hopi veel foto’s gesakeerd, maar ze zijn hodidu! == Aantal sprekers en taalgebruik == Hoewel het Nederlands in de Caribische delen van het Koninkrijk officieel is, wordt het meestal als tweede of derde taal gebruikt: in het dagelijks leven domineren Papiamento, Spaans en Engels. Op Bonaire is Nederlands moeders­taal voor ongeveer 15 % van de bevolking (2021), Spaans is even frequent; op Sint Eustatius en Saba ligt dat rond 4 % <ref>https://longreads.cbs.nl/the-caribbean-netherlands-in-numbers-2022/what-percentage-of-the-population-speaks-dutch/</ref> ==Identiteit en perceptie== De variëteit speelt een rol in identiteitsconstructie. Nederlandssprekende Antillianen voelen zich soms “niet helemaal thuis” in Nederland of in de Papiamentstalige gemeenschap, juist vanwege de gemengde taalstijl. Taalpuristen waarschuwen tegen het gebruik van Engelse of Spaanse leenwoorden in Papiamento, terwijl anderen juist blij zijn met de talenmix als onderdeel van de lokale identiteit.<ref name="ntr"/> == Vergelijking met andere niet-Europese Nederlandsvarianten == Nederlands wordt ook gesproken in de Caribische special gemeenten (Bonaire, Sint Eustatius, Saba), maar daar zijn andere varianten gangbaar, bijvoorbeeld Virgin Islands Creole Dutch. Die heeft, net als Antilliaans Nederlands, een sterke mix met andere talen.<ref>Welmoed Ventura, https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/gelijkenis-deens-antilliaans-creole-dutch-en-sranantongo/ Gelijkenis Deens-Antilliaans Creole Dutch en Sranantongo]</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Na [[Aruba]]''' e presencia di '''idioma Spaño''' ta significativo. E pais Caribense, cu [[Hulandes]] y [[Papiamentu|Papiamento]] como [[idioma ofisial|idiomanan oficial]], tin un gran cantidad di hablante di [[Spaño]]. Segun e censo di 2000, Spaño ta e di dos idioma mas papia riba e isla, despues di Papiamento. == Hablante di Spaño == Segun datonan di Censo 2010, 13.710 residente di Aruba ta papia Spañó como nan [[Lenga materno|idioma materno]].<ref>{{citeer web|url=https://www.cervantes.es/imagenes/File/espanol_lengua_viva_2019.pdf |titel=El Espanol: una lengua viva. Informe 2019|uitgever=Instituto Cervantes, pag. 9|datum= }}</ref> Na 2017 hablante di Spañó tabata representa 12.6% di e poblacion.<ref>{{citeer boek|nombre=Jesús|apellido={{v|Guanche}}|nombre2=Carmen|apellido2={{v|Corral}}|title=Diccionario etnográfico. Los pueblos del Caribe Insular y de México-Centroamérica|volume=Tomo I|year=2017|editorial=RUTH|isbn=9789590618154|capítulo=Cap. 5}}</ref> Esaki ta relaciona cu e emigrantenan for di paisnan hispano. Segun pais di origen e percentahe tabata, entre otro, 9.1% di [[Colombia]], 4.1% [[Republika Dominikano|Republica Dominicano]], 3.2% [[Venezuela]] i 1.1% [[Peru]].<ref name="cia.gov">{{en}}{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |title=Aruba |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |access-date=}}</ref> Si conta tur esunnan cu por comunica den Spaño, e cantidad total di hablante ta yega aproximadamente 93.500, o sea 85% di e poblacion Arubano. Pero solamente un di cada cinco persona ta uza Spaño como nan unico [[idioma]]. == Spaño den bida publico == No obstante di no ta un idioma oficial, e uso di Spaño ta sirbi metanan practico y ta extende den hopi aspecto di bida publico, reflehando su papel como idioma di contacto, identidad y comunicacion den e contexto multicultural di Aruba. E isla su proximidad cu [[Venezuela]] y [[Colombia]] y e fuerte contactonan religioso, comercial y cultural durante siglonan a contribui pa e uzo continuo na Aruba di Spaño.<ref>{{cite book|author=Ramirez, Catherine|title=La escogencia del idioma Español en el perfil de asignaturas en las escuelas de MAVO de Aruba|year=2016|editorial=[[Universidad de Curazao]]|url=https://www.worldcat.org/es/title/1029733877|location=Willemstad, Curacao}}</ref> Segun [[Johan Hartog|Hartog]] e influencia Spaño ta mas tanto notabel den e variante Arubano di Papiamento cu den e variantenan di Corsou y Boneiro.<ref name="Hartog"/> Den e sistema escolar, Spaño ta un materia obligatorio desde enseñansa basico, cuminsando den e di cinco klas bay dilanti.<ref>{{citeer web|auteur=Organización Panamericana de la Salud|titel=Aruba, perfil de país|url=https://www3.paho.org/hq/dmdocuments/2010/Salud_en_las_Americas_2007-Aruba.pdf|datum=2007 }}</ref><ref>Ministerio di Enseñansa di Aruba. Curriculum y Idioma den Sector Escolar.</ref> Ademas, varios canal di television for di Venezuela ta wordo ricibi sin problema riba e isla, ofreciendo noticia, entretenimento y programacion educativo na Spaño. Hopi radioemisora local ta inclui musica cu canto di [[Latinoamérika|Latino America]] den nan programacion, y den algun caso, ta transmiti programanan na Spaño. Den sector comercial, hopi empleado den tienda, restaurant y servicio publico ta comunica cu clientenan hispano den nan idioma nativo. Ora cu hende yega na un loket, e probabilidad ta halto cu nan por haci pregunta o haya informacion na Spaño. [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia catolico]] cu un comunidad grandi riba e isla ta ofrece misa regular na Spaño. Den algun bario, specialmente caminda comunidadnan hispano ta concentra, por tin borchi informativo cu dos of mas idioma, incluyendo Spaño. == Aspectonan sociolinguistico == Pa hopi residente, particularmente e migrantenan hispano di Colombia, Venezuela y Republica Dominicano, Spaño ta sigui sirbi como idioma principal na cas, den relacionnan familiar y comunidad religioso.<ref>Central Bureau of Statistics Aruba (2017). Migration and Population Report.</ref> Na nivel popular, Spaño ta keda un idioma di preferencia pa comunicacion informal den bario, mercado y luganan publico. Turistanan hispano, cu ta forma un porcion importante di e [[turismo]] entrante, tambe ta contribui na su visibilidad den bida diario Arubano. E [[multilingualismo]] na Aruba ta stimula un nivel halto di dominio pasivo di Spaño: hopi Arubiano por compronde Spaño aunke no ta papi’é activamente. E situacion aki ta refleha un [[diglosia]] dinamico, caminda Spaño ta sirbi mas na nivel informal y comunicativo, mientras cu Hulandes y Papiamento ta predomina den situacionnan formal, educativo y gubernamental. == Influencia di Spaño riba Papiamento den siglo 21 == E idioma oficial Papiamento ta un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu ta nace durante e periodo colonial for di e mescla di Spaño, [[Portugues]], Hulandes, [[Ingles]], [[Frances]] i Arawak. Gran parti (70%) di su vocabulario tin origen Spaño.<ref>[[Ronald Severing|Severing, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden#:~:text=Door%20hun%20geografische%20ligging%20en,eilanden%20genoemd%2C%20is%20het%20Papiaments. ''Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden''], literatuurgeschiedenis.org</ref> E isla di Aruba tabata pa mas cu un siglo parti di Imperio Spaño promé cu el a wordo cede na e Imperio Hulandes na aña [[1636]].<ref name="Hartog">{{cite book|author=[[Johan Hartog|Hartog, Johannes]]|title=Aruba: A Short History|year=2003|publisher=De Wit & Van Dorp Stores}}</ref> Aunke Papiamento ta ser considerá un idioma stabil, hopi [[Arubiano]] ta sinti cu su presencia ta birando menos, particularmente den contactonan cu emigrantenan hispano. Investigacion sociolinguistico a mustra cu e preocupacion no ta basa riba un cambio real, sino riba un “menasa simbolico” cu ta relaciona cu identidad y inclusividad di pertenencia.<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref> Un tema cu ta surgi frecuente den discusionnan publico y escolar ta e supuesta “contaminacion” di Papiamento cu palabra y structuranan Spaño. Algun ciudadano ta boga pa un Papiamento “puro”, afirmando cu influencia stranhero, particularmente di Spaño, por afecta e caracter crioyo di e idioma. E sintimento aki ta bira mas fuerte ora cu migrantenan nobo no ta haci esfuerso pa siña y papia Papiamento, sino ta keda den nan idioma materno.<ref>Carroll, Kevin S. (2010). [https://www.researchgate.net/publication/283245487_Language_maintenance_in_the_Caribbean_Examining_perceptions_of_threat_in_Aruba_and_Puerto_Rico'' Language maintenance in the Caribbean: Perceptions of threat in Aruba and Puerto Rico''], researchgate.net </ref> Estudionan recien, manera esun di Kester y Buijink (2023), a conclui cu aunke hopi Arubiano ta expresá preocupacion riba e futuro di Papiamento, e idioma mes no ta duna señalnan di bay atras.<ref name="Kester"/> Su uzo a keda halto den bida escolar, gobierno y medionan local, y e mes a demostra capacidad pa integra [[neologismo]]nan sin perde su esencia. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=es|oldid =161207719|titulo=Idioma español en Aruba}} {{References}} ;Lista di fuente * Allen, R. (2002). ''The Spanish Caribbean''. Cambridge University Press. }} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Idioma]] ------------- {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] tríphthongos, literalmente: ‘ku tres zonido’ òf ‘ku tres tono’) ta un kombinashon di tres zonido vocal cu ta pronunciá den un solo [[silaba]]. Den un triptongo, e tres vocal òf semivokal ta sigui un tras di otro sin interrupshon, formando un zonido monosilabico. Den [[fonetika]], un triptongo ta resulta di un movimiento kontinuo pero suave di e organonan di artikulashon for di un zonido di vocal pa otro, den un sekuénsia di tres zonido. Na kontraste ku un [[monoftongo]], ku tin un so zonido, òf un [[diptongo]] ku tin dos, un triptongo ta kontené tres zonido vocal den un so silaba. Importante pa nota ku un triptongo no ta meskos ku un sekuénsia disilabico di un diptongo sigui pa un monoftongo, kaminda por tin mas ku un silaba. Por ehempel, den aleman feuer [ˈfɔʏ.ɐ] (‘kandela’), e sekuénsia vocal ta dividí den dos silaba, i no ta un triptongo. Un triptongo tipiko ta forma pa un semivokal, sigui pa un vocal nukleo, i sigui pa un otro semivokal (por ehempel: /i̯/ + /a/ + /u̯/). Por existí tanto triptongonan orál komo nasal. == Ejempelnan == Den [[Papiamento]], triptongonan no ta hopi komun, pero por haña nan den palabra manera: biai (for di biaiha) kaiu (for di kaiu) huai (for di huai) Den [[kastellano]] (spañol), por haña triptongonan den palabra manera: miau Uruguay cambiáis == Referensianan == Martínez Celdrán, Eugenio. Manual de Fonética Española. Ariel Lingüística, 2001. Ladefoged, Peter. A Course in Phonetics. Cengage Learning, 2014. Crystal, David. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Wiley-Blackwell, 2008. -------------------------- Diptongonan komun den Papiamento Diptongo Tipo Ejèmplonan Nota ai Kreshente bai, traishon, baikèl vocal débil (i) tras vocal fuerte ei Kreshente sei, beisbol, trein oi Kreshente boi, koi, sopi ui Kreshente puiro, spruit, fluit ia Dekreshente biaha, rabia, familia vocal débil (i) prome vocal fuerte ie Dekreshente piedra, biento, piedra io Dekreshente nacional, religion ua Dekreshente lengua, francua, guahe ue Dekreshente pueblo, fuerte, muerto uo Dekreshente cuota, suave, actuosa menos komun 🗣️ Nota riba tipo di diptongo: Diptongo kreshente: e vocal débil (i, u) ta antes di vocal fuerte (a, e, o) → zonido ta subi. Diptongo dekreshente: e vocal débil ta despues di vocal fuerte → zonido ta baha. {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E articulacion ta consisti di un transicion suave den e frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta wordo percibi como un zonido continuo den un solo silaba. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. == Diptongo den Papiamento == Den [[Papiamentu|Papiamento]], un diptongo por wordo forma di un di e siguiente combinacionnan: == Vocal debil (i, u) + vocal fuerte (a, e, o) == Ehempel: * i-a → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-a → us'''ua'''l, a-u → bl'''au'''w, * i-e → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-e → f'''ue'''rte, e-u → '''eu'''caristia, * i-o → od'''io''', o-i → b'''oi'''cotia, * u-o → d'''uo''', o-u → bl'''ou'''sa. == Dos vocal debil (i + u, u + i) == Ehempel: * i-u → hud'''iu''', u-i → fl'''ui'''t === Tipo di diptongo === Dependiendo di e direccion di e transicion vocal, un diptongo por ta dividi den: * diptongo creciente → b'''ie'''nto, p'''ue'''blo, rab'''ia''' * diptongo decreciente → '''ai'''re, '''au'''mento, n'''ei'''shi Nota cu ora e zonido '''i''' ta na final di palabra ta skirbi '''ay''', '''ey''', '''oy''', '''uy'''.<ref>E regla aki no ta aplicabel pa e [[Ortografia di papiamentu|ortografia uza na Corsou y Boneiro]].</ref><br> Ehempel: * '''ay'''= cay - bay - caray - gay (homber) * '''ey'''= aworey - p'esey - t'ey - bedey - batrey * '''oy'''= coy - morocoy - haudoy - gogoy * '''uy'''= huy - puy - cuy - spruy {{Appendix}} == Lista di referencia == * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. * Goilo, E.R. (2002). ''Gramática di Papiamento''. De Wit Stores N.V. * [[Sidney Joubert|Joubert, Sidney M.]] (2015). ''Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu''. [[Fundashon pa Planifikashon di Idioma]]. * SIL International (2004). ''Papiamentu Phonology''. Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). ''Ortografía de la lengua española''. Madrid: Espasa Libros. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------- Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E ta consisti di un transicion suave den frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta percibi como un zonido continuo den un silaba unico. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. ==Formashon di diptongonan den Papiamentu== Den Papiamentu, un diptongo por wòrdu formá di un di e sigiente kombinashonnan: Un vocal débil (i, u) + un vocal fuerte (a, e, o) ehempel: baiskel biaha fuerte Dos vocal débil (i + u, u + i) ehempel: fluit hudui riu Tipo di diptongo: kreshente i dekreshente Dependiendo di e direkshon di e transishon vocal, un diptongo por ta: Kreshente (glide → vocal nuklear): ora e vocal débil ta na prinsipio. ehempel: biento pueblo rabia Dekreshente (vocal nuklear → glide): ora e vocal débil ta na fin di e diptongo. ehempel: aire aumento neishi Ortografia den fin di palabra Ora e zonido i ta na fin di palabra komo parti di un diptongo, e ta wòrdu skibí ku y: ay, ey, oy, uy ehempel: ay: cay, bay, caray, gay (hòmber) ey: aworey, p'esey, t'ey, bedey, batrey oy: coy, morocoy, haudoy, gogoy uy: huy, puy, cuy, spruy Un hiato ta un sekuencia di dos vocal ku ta pronunsiá separá, es decir, kada vocal ta forma su mesun silaba. E zonido no ta flòu komo den un diptongo, sino ta parti klaramente den dos unidat silábiko. Un hiato ta forma tipikamente den e sigiente kasonan: Dos vocal fuerte: poeta, maestro, teatro Vocal fuerte + vocal débil acentuá: país, María, baúl Den kaso di hiato, e zonido ta interrumpí, i kada vocal ta tuma su propio énfasis den pronunsiashon. Referencia * Goilo, E.R. (2002). Gramática di Papiamento. De Wit Stores N.V. * Joubert, Sidney M. (2015). Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu. Fundashon pa Planifikashon di Idioma. * SIL International (2004). "Papiamentu Phonology". Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). Ortografía de la lengua española. Madrid: Espasa Libros. * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. --- == Diferencia entre diptongo y hiato den Papiamento == {| class="wikitable" style="text-align:left" width="75%" |- ! Tipo ! Combinacion<br> di vocal ! Ehempel ! Division<br> silabico ! Remarke |- |rowspan="6" style="background:#FFD700|Diptongo|| style="text-align:center" |i + a || biaha || bia-ha ||vocal debil + fuerte, un silaba |- | style="text-align:center" |u + e || fuerte || fuer-te || vocal debil + fuerte |- | style="text-align:center" |i + e || biento || bien-to || diptongo creciente |- | style="text-align:center" |e + i || neishi || nei-shi || diptongo decreciente |- | style="text-align:center" |u + i || hudiu || hu-diu || dos vocal debil, un silaba |- | style="text-align:center" |i + u || riu || riu || un silaba |- | rowspan="3" style="background:#FF9000| Hiato || style="text-align:center" |a + i || caida || ca-i-da || vocal fuerte + debil, dos silaba |- | style="text-align:center" |o + e || poeta || po-e-ta || dos vocal fuerte, dos silaba |- |style="text-align:center" | o + a || oasis || o-a-sis || dos vocal fuerte, dos silaba |- |} [[:Kategoria:Idioma]] Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea y cu no ta inseparabel. Pues e ta consisti di e articulacion di dos vocal, un tras di otro, sin interupcion, produciendo un transicion suave den e frecuencianan di zonido cual ta caracterisa cada un di e dos vocalnan. Fonologicamente, dos vocal cu ta articula di e manera aki ta forma parti di e mesun [[silaba]]. Dependiendo di e tono ta haci distincion entre un diptongo creciente y un diptongo decreciente.<br> Ehempel: ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “cu tres zonido”, òf “cu tres tono”) ta un forma cu ta forma parti di un [[palabra]]. Casi semper e lo ta un [[vocal]] será mas un vocal habrí sigui pa un otro vokal será, formando un “triptongo”. Den [[fonétika|fonetica]], un '''triftongo''' ta un combinacion di vocal monosilabico cu ta encera un movecion rapido pero suave di e articulador di un calidad di vocal pa otro cu ta pasa riba un tersera parti. Miéntras ku vokalnan “puru”, òf monoftongonan, ta wòrdu bisa ku nan tin un posishon di artikuladó di meta, diftongonan tin dos i triftongonan tres. Triptongo no mester wordo confundi cu secuencia disilabico di un [[diptongo]] sigui pa un monoftongo, manera na aleman "feuer" [ˈfɔʏ.ɐ] ‘kandela’, caminda e vocal final ta mas largo cu esnan hañá den triptongo. Triptongo (for di griego : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “ku tres zonido,” òf “ku tres tono”) ta e nòmber duná na e kombinashon di un zonido semivokal , un zonido vokal i un zonido semivokal emití den un solo esfuerso vokal. Triptongo ta wòrdu dividí den oral y nasal. Den un triptongo tres vocal (of semivocal) ta un combinacion di tres zonido vocal hunto, cu ta forma un zonido. ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[linguistica]], '''singular''' ([[latin]]: ''singularis'', cu ta nifica “unico” of “solitario”) ta un termino gramatical cu ta referi na un forma di [[palabra]] cu ta indica un solo hende, cos, obheto, luga of idea. E ta contrasta cu e forma [[plural]], cu ta referi na mas cu un. == Uzo di singular == E singular ta e forma standard di un palabra den e gran mayoria di idioma, sin ningun modificcion special. E cambio ta bin pa palabranan den plural. Mescos den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma singular ta basico, unda un sustantivo ta presenta su mes, sin indica cantidad. E ta sirbi pa nombra un solo entidad.<br> Ehempel: * buki → un buki * mucha → un mucha homber * rosa → un flor * idea. → un solo pensamentu == Relacion cu artikulo y adhetivo == Un sustantivo den singular regularmente ta acompaña pa un articulo singular (manera un, e) y adhetivo cu ta acordá cu género y número.<br> Ehempel: * e rosa dushi * un cas grandi == Cambio pa plural == Pa pone un sustantivo singular den forma [[plural]], Papiamento normalment ta agregá -nan na fin di palabra. Sinembargo, e regla aki tin espeshonalidadnan y depende di ortografia y uso. Ejèmplo: buki → bukinan ros → rosnan idea → ideanan == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Plural''' ([[latin]]: pluralis, ku ta nifiká “di más ku uno”) ta un termino gramatikal ku ta referí na un forma di palabra ku ta indiká más ku un hende, kos, lugá of idea. E ta kontrastá ku e forma [[singular]], ku ta indiká un solo ente. == Uso den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], forma plural ta forma derivá di un sustantivo singular pa indiká ku tin más ku un di esaki. Ehempel: * buki → buki''nan'' * ros → ros''nan'' * muchu → mucha''nan'' == Formacion di plural == Den ortografia di Papiamento, e forma plural generalmente ta forma pa agregá e sufijo -nan na e sustantivo singular. E regla ta aplica pa hende, animal, kos, lugar y tambe idea abstracto. Ehempel: * cas → kasnan * idea → ideanan * persona → personanan == Plural eksplisito y implicito == Papiamento tambe por indiká pluralidad den otro manera, manera pa medio di un palabra ku ta indiká kantidat (manera hopi, tur, algun), aunque e sustantivo keda den forma singular. Pero den uso formal, ta preferibel pa pone e palabra den forma plural. Ejèmplo: hopi hende tur mucha ta contento == Komparashon ku otro idioma == Den otro idioma, manera español of inglés, forma plural por envolví kambio di letra, agregashon di sufijo otro ku -nan, of regla irregular. E forma di plural ku -nan ta un karakterístika partikular di Papiamento. == Referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] '''Silaba''' (na inglés: ''syllable''; na hulandés: ''lettergreep'') ta un unidad ritmico di zonido den un [[palabra]]. Un silaba ta normalmente forma pa un solo [[vocal]] of un combinacion di [[consonante]] y vocal, cu ta wordo pronuncia manera un solo impulso di bos. Den [[linguistica]], e analisis di e silaba ta un aspecto esencial den [[fonologia]], [[ortografia]], y e forma di rima den [[poesia]]. E structura di silaba por varia segun idioma, pero tur idioma tin algun forma di silaba den su sistema linguistico. Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], silabacion ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra.<br> Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do == Structura di silaba == E structura general di un sílaba ta consisti di tres segmento agrupa den dos componente: * ''Onset'': Un consonante of grupo di consonante, obligatorio den algun idioma, opshonal of hasta restringi den otronan * ''Rima'': ta consisti di un: ** ''nucleo'': e vocal principal di e silaba (obligatorio) ** ''coda'': e consonante of grupo di consonantenan despues di e vocal (opshonal) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. * Bo: onset = "b", nucleo = "o" * Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * [[Jossy Mansur|Mansur, Jossy M.]] (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (di 7 edicion). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] Núkleo (ν): Un konsonante vokal òf silábiko, obligatorio den mayoria idioma Coda (κ): Un konsonante òf grupo di konsonante, opshonal den algun idioma, altamente restringí òf prohibí den otronan Un silaba por consisti di tres parti principal: * '''Onset''': e consonante of consonantenan na comienso (optativo) * '''Nucleo''': e vocal principal di e silaba (obligatorio) * '''Coda''': e consonante of consonantenan despues di e vocal (optativo) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. — Bo: onset = "b", nucleo = "o" — Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda [[:Kategoria:Linguistica]] Silabacion den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma di e silabanan ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra. Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do -------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[fonétika|fonetica]], '''consonante''' (na [[Ingles]]: ''consonant''; na [[Hulandes]]: ''medeklinker'') ta un [[zonido]] di bos, forma pa un coriente di aire cu ta topa cu un of otro obstaculo, sea parcial of total, den e tracto vocal (boca y garganta). E ta un di e dos tipo principal di zonidonan di bos, e otro ta e [[vocal]]. Contrario na un [[vocal]], un consonante ta rekeri un tipo di tapamento, estorbo, of contacto den boka, como na nivel di e labionan, e lenga, of e dente, pa forma zonido. E palabra “consonante” ta bini di [[Latin]] ''consonans'', cu ta nifica “zonido cu ta zona hunto” (''con'' = hunto, ''sonare'' = zona). Tradicionalmente, consonantenan ta wordo considera zonido cu no por existi sin un vocal acerca. == Aplicacion == === Papiamento === Den e idioma [[Papiamentu|Papiamento]], por haña varios consonante den uso diario. E cantidad di consonante por varia segun e dialecto, pero generalmente e siguiente letternan ta representa consonante den e alfabet: '''B, C, D, F, G, H, J, K, L, M, N, P, R, S, T, V, W, Y, Z''' E letter '''Q''' casi no ta wordo uza; generalmente e ta wordo substitui/suplantá pa 'K'. E letter '''X''' ta usa solamente den palabra stranhero. Tur palabra den Papiamento ta contene un of mas consonante, cu ta forma [[silaba]]nan hunto cu e vocalnan. {| class="wikitable" width="65%" ! colspan=2 | Vocal || Balor na Papiamento<br> {{ABW|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel || Balor na Papiamentu<br> {{CUW|bandera}}/{{BON|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel |- | colspan=2 | b || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ala, ca'''b'''a || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ibu, fa'''b'''or |- | rowspan=2 | c || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}} || style="text-align:center" | /s/ || mere'''c'''e, ha'''c'''i || style="text-align:center" | /s/ || '''C'''ecilia |- | elsewhere || {{IPA|/k/}} || '''c'''aminda, '''c'''la || style="text-align:center" | /k/ || '''C'''aracas |- | colspan=2 | ch{{ref|dig|b}} || {{IPA|/tʃ/}} || '''ch'''ikito || style="text-align:center" | /tʃ/ || '''ch'''api |- | colspan=2 | d || style="text-align:center" | /d/ || '''d'''ocumento, '''d'''al || style="text-align:center" |/d/ || '''d'''uru, '''d'''ede |- | colspan=2 | dj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/dʒ/}} || '''dj'''aca || style="text-align:center" | /dʒ/ || '''dj'''ente || |- | colspan=2 | f || style="text-align:center" | /f/ || '''f'''ama || {{IPA|/f/}} || '''f'''òrki || |- | rowspan=2 | g || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}}, final || style="text-align:center" | /x/ || '''g'''esto, ma'''g''' || style="text-align:center" | /x/ || mar'''g'''en, brù'''g''' || |- | before unstressed {{angbr|e}}, elsewhere || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''arganta, san'''g'''er || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''osa, man'''g'''el || |- | colspan=2 | h || {{IPA|/h/}} || '''h'''asta, '''h'''abilidad || {{IPA|/h/}} || '''h'''ari, '''h'''eru || |- | colspan=2 | j{{ref|loan|a}} || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''j'''ong, '''j'''as<br>'''J'''uan || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''J'''an Thiel<br>'''J'''ulia || Some places still maintain their old spelling, e.g. Salinja. Here the {{angbr|nj}} is pronounced {{IPA|/ɲ/}}. |- | colspan=2 | k || {{IPA|/k/}} || '''k'''ishiki, '''k'''ere || {{IPA|/k/}} || '''k'''enta, se'''k'''reto || |- | colspan=2 | l || {{IPA|/l/}} || '''l'''ista, '''l'''aba || {{IPA|/l/}} || '''l'''esa, k'''l'''a || |- | colspan=2 | m || {{IPA|/m/}} || '''m'''ucha, pre'''m'''io || {{IPA|/m/}} || '''m'''an, la'''m'''pi || |- | rowspan=2 | n || before {{angbr|co}}, {{angbr|cu}}, {{angbr|g}}, {{angbr|k}},<br>final except after stressed vowel || {{IPA|/ŋ/}} || ma'''n'''go, pa'''n''' || {{IPA|/ŋ/}} || a'''n'''ker, bo'''n''' || In Papiamento, {{angbr|c}} followed by {{angbr|o}} or {{angbr|u}} would be pronounced as a {{IPA|/k/}} (see below), thus having the same effect on the {{angbr|n}} as {{angbr|k}} would. |- | elsewhere || {{IPA|/n/}} || '''n'''atural, te'''n'''e, algu'''n''' || {{IPA|/n/}} || '''n'''echi, he'''n'''de, tempra'''n''' || |- | colspan=2 | ñ || {{IPA|/ɲ/}} || a'''ñ'''a, so'''ñ'''o || {{IPA|/ɲ/}} || ba'''ñ'''a, '''ñ'''apa || |- | colspan=2 | p || {{IPA|/p/}} || '''p'''ipa, ado'''p'''ta || {{IPA|/p/}} || '''p'''alu, sa'''p'''u || |- | colspan=2 | q{{ref|loan|a}} || {{IPA|/k/}} || '''q'''uesillo || {{IPA|/k/}} || '''Q'''uebec || |- | colspan=2 | r || {{IPA|/r/}} || te'''r'''a, '''r'''osa || {{IPA|/r/}} || ba'''r'''ba, pode'''r''' || |- | colspan=2 | s || {{IPA|/s/}} || '''s'''aya, '''s'''ucu || {{IPA|/s/}} || kru'''s''', pa'''s'''a || In Papiamento, the {{angbr|s}} has a {{IPA|/ʃ/}} sound in words ending in -sion. In Papiamentu, it is written as -shon. |- | colspan=2 | sc || {{IPA|/s/}} || adole'''sc'''ente, pi'''sc'''ina || || || |- | colspan=2 | sh{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''imis || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''ete || |- | colspan=2 | t || {{IPA|/t/}} || '''t'''in, '''t'''ata || {{IPA|/t/}} || '''t'''rapi, ri'''t'''mo || |- | colspan=2 | v || {{IPA|/b/}}<br>{{IPA|/v/}} || '''v'''iuda<br>di'''v'''orcio || {{IPA|/v/}} || '''v'''erbo, '''v'''itamina || |- | colspan=2 | w || {{IPA|/w/}} || '''w'''ega || {{IPA|/w/}} || '''w'''owo || |- | colspan=2 | x{{ref|loan|a}} || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || e'''x'''amen, cone'''x'''ion, refle'''x'''ion || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || || |- | colspan=2 | y || {{IPA|/j/}} || '''y'''ama, ha'''y'''a || {{IPA|/j/}} || '''y'''uda, ka'''y'''ente || |- | colspan=2 | z || {{IPA|/z/}} || '''z'''ona || {{IPA|/z/}} || '''z'''eta || In Papiamento, the {{angbr|z}} has a {{IPA|/s/}} sound in words ending in -eza, -anza or with a {{angbr|z}}. In Papiamentu, they are written as -esa and -ansa. |- | colspan=2 | zj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''eito || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''ar || | colspan=2 | ù || || || style="text-align:center" |/ʏ/ || b'''ù'''s, y'''ù'''frou |- | colspan=2 | ü || || ||style="text-align:center" | /y/ || h'''ü'''r |- |} == List di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (7th ed.). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Sustantivo''' (na [[Ingles]]: ''noun''; na [[Hulandes]]: ''zelfstandig naamwoord'') ta un tipo di [[palabra]] den gramatica cu ta sirbi pa nombra hende, luga, cos, idea, of otro ser, sea concreto of abstracto. E palabra “sustantivo” mes ta bini di [[Latin]] substantia, ku ta nifiká “substancia” of “loke ta di esencia”. == Rol den frase == Den un frase, un sustantivo ta generalmente e sujeto of e objeto di un verbo. E ta e elemento ku e verbo ta referí na dje, i regularmente ta precedí of sigui pa un [[artikulo]] (manera “un”, “e”, “esey”) of un [[adhetivo]]. == Clase di sustantivo == Sustantivonan por wordo dividí den varios kategoria: '''Sustantivo komun''': nombra hende, kos of lugá den manera general, por ehèmpel: mùsiko, buki, isla. '''Sustantivo propio''': nombra spesífiko pa hende, lugá of entidad, i ta skibí ku mayuscula, manera: Maria, Aruba, Google. '''Sustantivo konkretu''': nombra kos ku por wordo mira of tuma, manera: mesa, silla, barco. '''Sustantivo abstrakto''': ta referí na idea, sentimiento of estado, manera: amistat, libertat, konsenshi. == Género y número == Tur sustantivo den Papiamento tin un [[género gramatikal]]: ta òf masculino òf femenino. E género ta influenshá e forma di artikulo y adhetivo ku ta akompañ'é (por ehèmpel: e homber vs e muher). Tambe, sustantivonan por ta den forma [[singular]] (un solo) of [[plural]] (más ku un), manera: buki / bukinan, muchanan / mucha. == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. * Trupia, Sandro (1995). ''Linguistica generale e grammatica''. Zanichelli. [[:Kategoria:Gramatika]] [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------- {{Databox}} '''Kontakto di idioma''' en.wiki:Contacto di idioma ta sosodé ora ku papiadónan di dos òf mas idioma òf variedat ta interkambiá ku i influensiá otro. E estudio di kontakto di idioma ta wòrdu yamá lingwístika di kontakto. Kontakto di idioma por sosodé na fronteranan di idioma,[1] entre idiomanan di adstrato, òf komo resultado di migrashon, ku un idioma intrusivo ku ta fungi komo sea un superstrato òf un substrato. Ora ku papiadónan di diferente idioma ta interkambiá estrechamente, ta tipiko pa nan idiomanan influensiá otro. Kontakto intensivo di idioma por resultá den konvergensia òf releksifikashon di idioma. Den algun kaso un idioma di kontakto nobo por wòrdu kreá komo resultado di e influensia, manera un idioma pidgin, krioyo òf miksto. Den hopi otro kaso, kontakto entre hablantenan ta sosodé ku efektonan duradero na eskala mas chikí riba e idioma; esakinan por inkluí e prestamo di palabranan di prestamo, kalku, òf otro tipo di material lingwístiko. Multilingwismo tabata komun durante gran parti di historia humano, i awendia mayoria hende na mundu ta multilingual.[2] Hablantenan multilingual por partisipá den kambio di kódigo, e uso di vários idioma den un solo kombersashon. Métodonan for di sosiolingwístika[3] (e estudio di uso di idioma den sosiedat), for di lingwístika di korpus i for di lingwístika formal ta wòrdu usá den e estudio di kontakto di idioma. ---------- [https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250524.pdf Celebra ta de vez en cuando, trabao ta continuo], Bon Dia Aruba, Rubrica Asina bon Nos Papiamento ta? (24 di mei 2025) Como medio di comunicacion nos posicion ta diferente, ya cu nos ta para meymey di e desaroyo di nos idioma a base diario. Esey ta duna un obligacion extra, pasobra loke nos ta publica ta pasa bao wowo di miles di lector diariamente. Mihor nos percura anto pa skirbi di tal forma cu nos ta respeta loke tin, pero di otro banda ta mira lo valioso di e entrada continuo di palabra nobo den nos idioma y usa nan di forma apropia.Den e casi cuatro aña di existencia di e column aki, nos a toca un sinfin di tema, semper di forma critico, sin ofende ningun hende. Na ocasion di e promer aniversario, na augustus 2022, nos a publica un lista di e topiconan cu nos ta trata den e aña ey, di forma critico. Esakinan ta duna un bon impresion di e amplitud di e temanan y a la vez ta mustra cu ainda tur ta relevante. Un resumen: * Aki, akinan, akinanan... tocante uso innecesario y excesivo di ‘nan’ * Uso innecesario y excesivo di ‘wordo’ o ‘ser’ * Paso o pasobra? Papia y skirbi ta dos cos diferente * Atende cu... o atende? Atende un asunto cu un persona; no atende cu un asunto * ‘Encuanto di’ y ‘tocante di’, tambe ‘durante di’: uso incorecto y innecesario di e palabra ‘di’ Contra? O Contra di...? * Uso corecto di ‘na’ den diferente contexto; ki ora ‘den’ y ki ora ‘na’? * Palabra modifica incorectamente: ‘nombracion’, ‘comportacion’, ‘cargacion’ (nombramento; comportamento; cargamento) * Parha o pahra...? Un palabra modifica recientemente * Tabatin o tabata tin...? Kico ta corecto? * Gobernado o Gobernador... Ta usa e ‘r’ si of no? * Diferencia entre idioma papia y skirbi * Agradable o agradabel...? Tocante origen Portugues/Spaño di e variantenan Directiva o ‘Hunta di Directiva’ Con pa adopta termino corectamente * Ki ora un palabra ta bira ‘Papiamento’...? * E proceso di adopcion y adaptacion Reforza, enforsa, reenforsa...? Palabra adopta di diferente fuente, reemplazando palabra existente caba “Esey no tin di haber cu…?” Corecto, of no? Origen di e expresion Compromiso, compromis, compromise...? Mesun palabra, adopta di diferente banda * Di dje, den dje, di unda e ‘dje’ ta bin...? * Doble negacion: ki ora si y ki ora no? * Uso di distincion di genero masculino/femenino * Ortografia uniforme un reto...? Variedad di ortografia cu medionan ta haya di tur banda * Terminonan opuesto: ‘progresivo’ o ‘progresista’; ‘conservativo’ o ‘conservador’? * Entre ‘advertencia’ y ‘advertentie’; uso corecto of no? Curasha o encurasha...? Reforza o reenforza...? Uso corecto of no?Pret of leuk...? Eigenlijk of...? Influencia di Hulandes den Papiamento Pa of Pa...? Para o por...? Voor of door...? Origen di nos ‘pa’ * E la bay o el a bay? Kico ta corecto? * Tocante eror gramatical cu casi no ta ripara... ‘Loke ta’ o ‘loke cu ta’? * Paris o Parijs? Londen, London o Londres? Variedad den nomber geografico...Nacionnan Uni o United Nations; IMF o FMI...? Cual idioma tin preferencia...? * Entre desaroyo liber y formalisacion di idioma: ki rumbo pa tuma? Papiamento manera papia..., o skirbi? * Tocante uso di ‘es’, ‘esnan’, ‘esunnan’...‘Cune’ o ‘cu nan’: * Tocante erornan cu no ta detecta facilmente...Papiamento ta rico na diferente tipo di vocal; a traves di influencia diverso * Algo mas di nos herencia Portugues; un exploracion den nos vocabulario. Nota: si bo ta desea pa nos trata un tema specifico atrobe, o mas amplio, laga nos sa via reaccion riba Facebook, o un mail na bondia.aruba@gmail.com --------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Educacion Profesional Intermedio''' (EPI) ta enseñansa riba nivel MBO (''Middelbaar Beroepsonderwijs'') na [[Aruba]]. E ta encera ... Colegio EPI ta e unico instituto di enseñansa riba nivel MBO na Aruba., situa den Venusstraat 3 na Oranjestad?? == Colegio EPI == A funda Colegio EPI riba prome di augustus 1997. Ta ofrece educacion na nivel 3, 4 y 5 consistiendo di e unidadnan; Salubridad & Servicio, Economia, Hospitalidad y Turismo y Ciencia & Tecnologia.<ref>[https://24ora.com/na-colegio-epi-partido-futuro-a-gana-eleccion-cu-nuebe-asiento/ Na Colegio EPI partido FUTURO a gana eleccion cu nuebe asiento], 24ora.com (2 di december 2024 </ref> Na aña 2022 Colegio EPI a introduci ocho estudio nobo. Na tur por scoge entre 13 diferente estudio, manera: Allround medewerker Information Technology Systems and Devices, Expert Information Technology Systems and Devices, Elektrotechniek, Allround Assistant Business Services, Business Administration & Control Specialist, Certified Cook, Associate of Applied Science in Culinary Arts, Zelfstanding Medewerker Travel & Hospitality, Leidinggevende Travel & Hospitality, Associate Of Science Degree in Hotel and Restaurant Management, Verpleegkundige, Verzorgende y Social Pedagogische Medewerker. Colegio EPI ta conta cu mas di 2000 studiante y mas cu 74% di nan ta logra termina nan estudio cu exito. [[:Category:Enseñansa]] [[:Category:Aruba|Enseñansa]] ---------------------------- == Arte di Palabra == '''Arte di Palabra''' ta un competensia literario ku partisipashon di hoben di Aruba, Boneiru i Korsou. (zie nl.wiki) Meta di e evento ta pa promove amor pa cultura di idioma Papiamento y aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y e desaroyo di dominio di idioma. == Historia == E evento di Arte di Palabra ta existi for di aña 2000 i a cuminsa na Korsou. Ange Jessurun, consulente di Papiamento e tempo ey, a krea e evento pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y [[haiku]]. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. == Publikashon == *Pòtpurí Arte di Palabra 2009, kolekshon di e miho obranan propio 2000-2008 *Pòtpurí Arte di Palabra 2014, bundel van de beste eigen werken 2009-2013 *Pòtpurí Arte di Palabra 2019, bundel van de beste eigen werken 2014-2018<ref>{{citeer boek|url=https://data.swpportal.com/upload/books/files/pdf.php?hash=f612ef13d53ec151f70f21767b8546f4&filename=potpuri-arte-di-palabra-2019_inkijkexemplaar.pdf|taal=pap|werk=Arte di Palabra|titel=Pòtpurí Arte di Palabra 2019|datum=|bezochtdatum=10 september 2019}}</ref> nl.wiki:Arte di Palabra ta un kompetensia den Papiamentu pa hóbennan den enseñansa sekundario na Aruba, Bonaire i Kòrsou. Nacemento For di aña skolar 1998-1999 "Papiaments" a bira un asignatura obligatorio den enseñansa sekundario na Kòrsou. E dato aki a duna e impulso pa e inicio di Arte di Palabra, cu na aña 2000 a tuma luga pa prome biaha na Curaçao. For di aña 2006 ta organisá kareda na Bonaire i for di aña 2009 tambe na Aruba. Arte di Palabra ta tuma lugá tur aña i su meta ta pa desaroyá talento literario hóben i literatura pa mucha papiamentu dor di recitashon di poema i konta storia. E kompetensia tin tres kategoria di presentashon: poesia, haiku i relato kòrtiku. Kada kategoria ta dividi den dos grupo: klasnan di skol 1-2 i klasnan di skol 3-6. Den klasnan 1 i 2 ta trata di poemas i storianan eksistente i den klasnan mas haltu ta trata di obranan original (propio). E evaluashon ta distinguí entre trabou propio i trabou eksistente. E finalistanan for di e rondonan di klasifikashon na Aruba, Bonaire i Kòrsou lo kompetí ku otro den e ronde final.[1] 1] E final di Arte di Palabra ta pasa pa tur isla i ta dirigí dor di e Stichting Arte di Palabra ku sosten di Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch gebied. E final ta generalmente konektá ku e entrega di e premionan di Tapushi Literario na honor di e ikonanan kultural na Aruba, Bonaire i Kòrsou. {{Appendix}} NOTES DIA 29 di juli 2021 a tuma lugar na Aruba, na Cas di Cultura, final di e competencia literario Arte di Palabra, cu participacion di hoben di Aruba, Boneiro y Corsou.<ref>https://www.awemainta.com/newspapers/AM210810/offline/download.pdf Arte di Palabra un celebracion na, di y pa Papiamento di kita sombre], Awemainta, 10 ougustus 2021. Rekupera ougustus 2021</ref> Fundacion Lanta Papiamento (FLP) tabata presente y a keda encanta, un biaha mas. Tabata un fiesta di berdad cu a pone enfoke riba Papiamento su rikesa y bunitesa cultural y riba e creatividad y dominio di idioma Papiamento di nos hobennan. E anochi tabata cuadra exactamente cu e meta di e evento cultural aki: Promove amor pa cultura di nos idioma Papiamento. Enrikece nos idioma cu creatividad di nos hubentud. Den sala tabata reina un entusiasmo y alegria y e hobennan a mustra aprecio pa cada un di e participantenan. Tur participante tabata haya un ovacion cu hasta pitamento cu ‘vuvuzela’. UNION t’e palabra cu ta caracterisa e evento aki, union cultural y social entre Aruba, Corsou y Boneiro. Arte di Palabra den tur sentido di palabra ta un celebracion di Papiamento, e idioma unificado di e islanan aki. Masha pabien n’e hobennan participante, na nan docentenan y n’e organisadornan! ===Historia cortico=== Arte di Palabra ta existi for di aña 2000. Señora Ange Jessurun kende tabata consulente di Papiamento e tempo ey, a cuminsa cu e evento aki na Corsou, pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y haiku. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch Gebied ta yuda den financiamento di biahe y estadia. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. Y importante pa menciona, t’e publicacionnan cu Arte di Palabra a produci caba: Pòtpurí Arte di Palabra 2009, cu e mihor obranan di 2000-2008: Pòtpurí Arte di Palabra 2014, cu e mihor obranan di 2009-2013: Pòtpurí Arte di Palabra 2019, cu e miho obranan di 2014-2018. Por bisa cu e coleccionnan aki ta bon material literario pa cualkier lesado y bon material cu por uza den scol. {{Appendix}} Arte di Palabra ta aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y ta masha importante den desaroyo di dominio di idioma. ---------------- '''Modern Hebrew''' ({{lang-he|עברית חדשה}}, ''ʿivrít ḥadašá[h]'', {{IPA-he|ivˈʁit χadaˈʃa|}}, ''[[Literal translation|lit]].'' "Modern Hebrew" or "New Hebrew"), also known as '''Israeli Hebrew''' and generally referred to by speakers simply as '''Hebrew''' ({{lang|he|עברית|}} {{transliteration|he|Ivrit}}), is the form of the [[Hebrew language]] that was [[Revival of the Hebrew language|revived as a spoken language]] in the late 19th and 20th centuries, and the standard form of Hebrew spoken today. It is the official language of the [[State of Israel]]. Among [[Canaanite languages]], Modern Hebrew is the only one spoken today.<ref>{{cite book |author1=Huehnergard, John |url=https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |title=The Semitic Languages |author2=Pat-El, Na'ama |publisher=Routledge |year=2019 |isbn=9780429655388 |page=571 |access-date=2021-02-18 |archive-date=2023-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230701134731/https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |url-status=live }}</ref> ----------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Flag of the Governor of Curaçao.svg|thumb|300px|Bandera di Gobernador di Kòrsou]] '''Gobernador di Korsou''' ta e representante di e monarka [[Hulanda|hulandes]] (hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]]) na [[Kòrsou]]. A instituí e posishon dia [[10 di òktober]] [[2010]] ku Korsou su status komo pais outónomo denter di [[Reino Hulandes]]. Riba nominashon di e mandatario hulandes pa relashonnan di Reino, e monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un término di seis aña; esaki por wòrdu prolonga te maximalmente 12 aña. E gobernador ta dispone di un sekretariado, e gabinete di gobernador, i ta wòrdu asesorá pa e Konseho di Konsulta, konsistiendo di minimo sinku miembro, apuntá pa e gobernador. E '''Gobernador di Aruba''' ta e representante di e hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]] na [[Aruba]]; esaki ta conforme stipulacion den [[Constitucion di Aruba]] (''Staatsregeling van Aruba'').<ref>Articulo II.1 Staatsregeling van Aruba (AB 1987 nr. GT 1)</ref> E posicion a keda institui desde prome di januari 1986 ora Aruba a haya su status como [[Status aparte di Aruba|pais autonomo dentro di Reino Hulandes]]. E monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un termino di seis aña; esaki por wordo prolonga te maximalmente 12 aña. == Facultadnan di gobernador == Facultadnan di e Gobernador di Aruba ta subdividi den e facultadnan asigna na su persona mediante [[ley]] como organo di e Reino y como organo di e pais Aruba. De gouverneur heeft twee taken: hij vertegenwoordigt en verdedigt de algemene belangen van het Rijk en is hoofd van de regering van Curaçao. Hij is tevens vertegenwoordiger op Curaçao van het staatshoofd van het Koninkrijk. Als hoofd van de landsregering is de gouverneur onschendbaar.<ref>Bij ambtsmisdrijven moet hij echter terechtstaan bij de [[Hoge Raad der Nederlanden]]. Bij overige misdrijven kan per Koninklijk Bevel of door de Tweede Kamer vervolging worden bevolen bij de bevoegde rechter in Den Haag.</ref> De gouverneur oefent de uitvoerende macht uit met als verantwoordelijken de ministers, die verantwoording moeten afleggen aan de [[Staten van Curaçao]]. De gouverneur heeft geen politieke verantwoordelijkheden en maakt geen onderdeel uit van het kabinet. Tijdens de formatie speelt de gouverneur een rol bij het aanwijzen van de formateur. In 2012 leidde dit tot onrust, toen gouverneur Goedgedrag tegen de zin van de zittende (demissionaire) ministers, maar op verzoek van de meerderheid van de Staten, een formateur aanwees om een waarnemend kabinet te vormen. De gouverneur wordt door het staatshoofd aangewezen voor een periode van zes jaar op voordracht van de bewindspersoon voor koninkrijksrelaties van het Koninkrijk (en tegelijk van het land Nederland). Deze periode kan worden verlengd tot maximaal één termijn. De gouverneur wordt bijgestaan door zijn secretariaat, het kabinet van de gouverneur, en wordt geadviseerd door de Raad van Advies, bestaande uit ten minste 5 leden, aangewezen door de gouverneur. == Lista == Op 10 oktober 2010 werd Curaçao een land binnen het [[Koninkrijk der Nederlanden]]. Voor deze datum vertegenwoordigde de [[Lijst van gouverneurs van de Nederlandse Antillen (1954-2010)|gouverneur van de Nederlandse Antillen]] onder meer Curaçao. E promé gobernador di Kòrsou tabata [[Frits Goedgedrag]], kende tambe tabata e último [[gobernador di Antia Hulandes (1954-2010)|gobernador di Antia Hulandes]] prome ku esaki a wordu disolbi dia [[10 di òktober]] [[2010]].<ref>RNW.nl - [https://web.archive.org/web/20110120003916/http://www.rnw.nl/caribiana/article/gouverneurs-voor-curacao-en-sint-maarten Gouverneurs voor Curaçao en Sint Maarten]</ref> {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !! Nòmber !! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | | 2010 - 2012 | [[Frits Goedgedrag]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2012 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | (interino) |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Lucille George-Wout-crop.jpg|95px]] | 2013 - presente | [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> | 4 di novèmber 2013 |} {| class="wikitable" ! Van ! Tot ! Nomber ! Bijzonderheden |- | 10 oktober 2010 || novèmber 2012 || [[Frits Goedgedrag]] || |- | november 2012 || novèmber 2013 || [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] || interino |- | november 2013 || presente || [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> || |} == Lista di gobernador interino == Bij koninklijk besluit kunnen een of meerdere waarnemend gouverneurs worden benoemd die de gouverneur vervangen bij ziekte of afwezigheid of hem vervangen na zijn ontslag of overlijden. {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !![[Gobernador interino]]!! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2010 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | | 2013 - 2019 | [[Nolda Römer-Kenepa]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Michèle Russel-Capriles.jpg|95px]] | 2019 - presente | [[Michèle Russel-Capriles]] | 1 di yüni 2019 |} * 10 oktober 2010 - [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] * 1 juni 2013 - [[Nolda Römer-Kenepa]] * 1 juni 2019 - [[Michèle Russel-Capriles]]<ref>{{cite news|url=https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|werk=Curaçao.nu|titel=RMR benoemt Russel-Capriles tot waarnemend gouverneur van Curaçao|datum=17 mei 2019|bezochtdatum=8 juni 2019|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190608092330/https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|archiefdatum=2019-06-08}}</ref> {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] [[:Category:Organonan Gubernamental]] --------- {{Databox}} ==Idiomanan na Aruba == Aruba ta un sociedad sumamente multilingual caminda mayoria di e habitantenan ta domina mas cu un idioma. Hopi [[Arubiano]] ta capas di combersa den por lo menos tres di e siguiente idiomanan: Papiamento, Hulandes, [[Ingles]] y [[Spaño]] y ta cambia comodamente entre dos of mas di e idiomanan aki den bida diario, haciendo e isla un di e teritorionan linguisticamente mas diverso den Caribe. E [[pais insular]] tin dos [[idioma ofisial|idioma oficial]], cu ta [[Papiamentu|Papiamento]] y [[Hulandes]]. E sistema di enseñansa local ta rekerí pa studiantenan siña Ingles y Spaño desde scol basico. Otro idiomanan, manera [[Portugues]], [[Chines mandarin|Chines]], [[Idioma Krioyo Haitiano|Crioyo Haitiano]] y hopi otro, tambe ta wordo papia den comunidadnan minoritario riba e isla. Segun estimacion na 2010 e gruponan etnico mas grandi tabata: Hulandes 78.7%, [[Colombia]]no 6.6%, [[Venezuela|Venezolano]] 5.5%, [[Republika Dominikano|Dominicano]] 2.8% y [[Haiti]]ano 1.3%.<ref name=":0">{{en}}{{Citeer web |titel=Aruba |datum=2025-03-25 |werk=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |bezochtdatum=2025-07-28 |uitgever=Central Intelligence Agency}}</ref>, Tur e cuater idioma, Papiamento, Hulandes, Ingles y Spaño, cu ta wordo uza como idioma principal of idioma primario bou di e poblacion Arubano a mira cambio den e periodo di 1980 te 2010 (idioma principal ta expresa den tabel como % di e total).<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref>: {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! Idioma principal!! 1980<br>% || 1990<br>% || 2000<br>%!! 2010<br>% || Trend |- | [[Papiamentu|Papiamento]] || &nbsp;&nbsp;80.1 || &nbsp;76.6 || &nbsp;&nbsp;69.4 || &nbsp;&nbsp;68.3 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- | [[Spaño]] || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;7.4 || &nbsp;&nbsp;13.2 || &nbsp;&nbsp;13.5 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{increase}} |- | [[Hulandes]]|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;5.0 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;5.4 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.0 ||&nbsp;&nbsp;{{steady}} |- | [[Ingles]] || &nbsp;&nbsp;10.6 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.9 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.1|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7.0 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- |} == Idiomanan oficial == === Papiamento === {{wak articulo|Articulo principal: [[Papiamento na Aruba]]}} Segun Gobierno di Aruba, e [[lenga materno|idioma materno]] y idioma primario di casi tur Arubiano ta Papiamento,<ref>{{en}}{{Cite web |title=Language |url=http://www.aruba.com/ExploreAruba/Culture/language.aspx |url-status= |archive-url=https://web.archive.org/web/20110809190231/http://www.aruba.com/explorearuba/culture/language.aspx |archive-date=2011-08-09 |access-date= |website=aruba.com}}</ref> un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu su raiz te na [[siglo 16|siglo diesseis]]. Sinembargo, Papiamento no tabata papia extensamente na Aruba te den siglo 18 y 19, ora cu e idioma a bira mas presente den material riba e isla, particularmente den e bukinan di scol Catolico Romano. Papiamento ta un idioma mescla cu ta combina elementonan for di [[Portugues]], Spaño, Hulandes y tambe algun rasgo di idiomanan Africano y Arawak.<ref name=":0"/> Su evolucion a tuma luga na Corsou durante siglo 16 ora cu e Africanonan sclabisa y e sclabisanan Spaño a desaroya un medio comun pa por comunica entre nan mes. Desde mei 2003, Papiamento ta e di dos idioma oficial riba Aruba, hunto cu Hulandes<ref>[https://www.gobierno.aw/1311-kunst-wetenschappen-en-taal Landsverordening officiële talen], Gobierno di Aruba</ref>, y e ta ser considera como un marcador esencial di identidad nacional. Den area di enseñansa, Papiamento no tabata ricibi masha atencion na Aruba te na 1995. E idioma a wordo inclui oficialmente den e curiculo escolar na 1998 y 1999. Desde e tempo ey, e isla a brasa su idioma nativo. Awendia, bijbel, diccionario y cuentanan di hada skirbi den e idioma ta facilmente disponibel riba e isla. === Hulandes === Pa decadanan Hulandes ta un di e idiomanan oficial di e isla ya cu e isla ta un parti contituyente di [[Reino Hulandes]]. Apesar di su status oficial, e ta incomun como un prome idioma papia. Un estudio di Croes (2015) entre estudiantenan a revela cu, apesar di e uzo amplio di Hulandes como idioma di instruccion, e idioma practicamente no tin funcion comunicativo pafor di les.<ref name=":1">{{citeer web|url=https://studenttheses.uu.nl/bitstream/handle/20.500.12932/42633/The%2520Current%2520Context%2520of%2520the%2520Language%2520of%2520Instruction%2520in%2520Aruban%2520Education%2520-%2520Master%2520Thesis%2520-%2520Kristi%2520Lo-Fo-Sang.pdf?sequence=1|titel= The Current Context of the Language of Instruction in Aruban Education Towards a more inclusive Multilingual Education|auteur=Kristi Lo-Fo-Sang|datum=2022|uitgever=Universidad Utrecht}}</ref> Banda di enseñansa, e uzo di Hulandes ta principalmente den asuntonan huridico y di gobernacion.<ref>{{Cite web |title=About Us |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |access-date=2014-05-20 |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |archive-date=2014-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean}}</ref> == Otro idiomanan comun == === Ingles === Aruba a reconoce Ingles como un idioma internacional, y a exigi pa muchanan siña Ingles for di klas 4 di scol basico. Uzo di Ingles riba e isla ta data for di cuminsamento di [[siglo 19|siglo diesnuebe]], tempo cu e Inglesnan a ocupa [[Kòrsou|Corsou]], Aruba y [[Boneiru|Boneiro]]. Ora cu e gobernacion Hulandes riba e islanan a reanudá na [[1815]], autoridadnan a tuma nota di e uzo ya generalisa di e idioma.<ref name="Putte">{{Cite book |last=Van Putte |first=Florimon |title=Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd |publisher=de Walburg Pers |year=1999 |location=Zutphen |language=nl}}</ref> Fin di añanan 1920 y inicio di añanan 1930 un cantidad grandi di hende cu ta papia Ingles, for di particularmente [[Karibe anglofóniko|Caribe anglofonico]], a wordo treci na e isla durante e añanan di boom di petroli. Hopi di e inmigrantenan aki tabata biba den e area di [[San Nicolas]], caminda [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] tambe tabata situa. Te cu awe, hopi di nan descendiente a keda cu Ingles Crioyo como nan prome idioma.<ref name=":1"/> Aunke Ingles no ta e [[lingua franca]] riba e isla, el a bira un idioma hopi popular bou di e hubentud. Ademas, Ingles ta un di e idiomanan mas importante den economia di Aruba. Un di e sectornan economico principal ta [[turismo]], mientras un cantidad significante di turista ta procedente di Merca y Canada.<ref name=":1"/> Mas recientemente, tin un aumento den uzo di idioma Ingles den enseñansa superior, por ehempel na [[Universidad di Aruba]]. === Spaño === {{wak articulo|Articulo principal: [[Idioma Spaño na Aruba]]}} Prome cu gobernacion Hulandes, Aruba tabata un colonia Spaño di 1499 te 1636. Spaño a bira un idioma importante riba e isla den [[siglo 18|siglo diesocho]] debi na cercania y lasonan economico estrecho cu colonianan Spaño den cercania den loke awor ta [[Venezuela]] y [[Colombia]],<ref name="Putte" /> Door di e localisacion geografico aki di Aruba, awendia hopi Arubiano y inmigrante tambe ta domina Spaño; 85% di e poblacion ta papia Spaño como di dos idioma.<ref name=":0"/> Studiantenan Arubiano ta cuminsa siña e idioma for di klas 5 di scol basico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1291007560|titulo=Languages on Aruba}} {{References}} }} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Idioma]] ----------------------------------------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Hilda de Windt-Ayoubi''' ( ) ta un lingwista, traduktor, outor, poeta, kolumnista i papiamentista di [[Kòrsou]]. lingwista, poeta, pintor i traduktor di The Prophet di Kahlil Gibra == Bida == Hilda Ayoubi a nase i lanta na Kòrsou. Famia di 5 yu muhe di mayornan di Libano. Hilde de Windt-Ayoubi a studia idiomanan ingles i spañó, tambe literatura. Na 2014 a sali e buki 'E Profeta', un tradukshon ku el a hasi di e buki ingles 'The Prophet', obra maestral di e eskritor Kahlil Gibran. Pa esaki el a risibí na 2014 un distinshon di 'The George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair' na e universidat di Maryland. Hilda a skirbi su promé poemanan na 1972, tempu ku e tabata studiante na Nijmegen, Hulanda. Despues e no tabata aktivo mas. Na desèmber 2007 el a kuminsá skirbi atrobe, pero tabata te na 2009, inspirá pa su kolega Robbie Griffith (†), ku el a bolbe kuminsá skirbi i publiká. Su poemanan na ingles, hulandes, spañó i papiamentu ta sali regularmente durante e último dékada den e korant Amigoe. She was born and raised in Curaçao. She was a secondary school teacher and a lecturer at the University in Curacao. Her works include Gedicht (2018) and Geef me je Taal (2019); for her Papiamento translation of Kahlil Gibran’s The Prophet (2014), she was awarded the Kahlil Gibran Chair at the University of Maryland. In 2019 she received UNESCO’s Certificate of Merit for her work on Papiamento.<ref>https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/translingualism-translation-and-caribbean-poetry/ Translingualism, Translation and Caribbean Poetry], Werkgroep Caraibische Letteren (2022)</ref> She writes in Dutch, French, English, Papiamento and Spanish. == Bibliografia == * ''La dislocación de los elementos oracionales y la elipsis en los refranes de La Celestina'' (2011, UoC) * ''Gedicht'' (2018?, kolekshon di poesia) * ''Geef me je taal. Dat ik je beter versta / Duna mi bo idioma. Pa mi por komprondé bo miho'' (2019) * ''Translingualism, Translation and Caribbean Poetry'' (2022, kolekshon di poesia multilingual huntu cu Piet Muysken) Hilda De Windt – Ayoubi, schrijfster, dichteres, columniste, kunstenares en hispaniste uit Curaçao. Ze is bekend vanwege o.a. haar vertaling in haar moedertaal Papiaments van het bekende boek The Prophet van Kahlil Gibran, CDL University Press, verschillende vertalingen van gedichten en haar jarenlange publicaties van gedichten in vier talen in de krant Amigoe op Curaçao. Ze presenteerde op deze middag ook haar Papiamentse vertaling van The Prophet die dit jaar wereldwijd haar 100-jarig bestaan viert en al in 105 talen, waaronder ook het Hindi, is vertaald.<ref>Henk Moeniralam,[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/papiaments-gedicht-moedertaal-van-hilda-de-windt-ayoubi-ook-in-sarnami-vertaald/ Papiaments gedicht ‘Moedertaal’ van Hilda de Windt-Ayoubi ook in Sarnámi vertaald], Werkgroep Caraibische Letteren (2023)</ref> I studied at the Catholic University in Nijmegen, nowadays named Radboud University. I also studied at UoC in Curacao, Dutch Antilles. I have a Master degree in Education with major in the Spanish Language and a Bachelor degree in Public Relations. Further on, I have a minor degree (LO) in English. I have been teaching the Spanish Language and Literature for more than 30 years at a secondary school and also have been teaching Didactics, Analysis of Methods, Spanish Grammar and Oral and Written Communication for more than eight year at University of Curacao. I translated "The Prophet" (by Kahlil Gibran) into the Papiamentu language. This translation was published by the Maryland University Press. For this translation I was granted an award by the George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair for Values and Peace, May, 2014. Further on, I attended an art Academy for four years. As part of a group exhibition I exhibited four times several of my paintings. I write poetry in six languages, Papiamento, Dutch, English, Spanish, Italian, and French. Recently my first poetry book illustrated with twenty of my paintings was published by LM Publishers in the Netherlands. I Master different languages, for example, Dutch, Spanish, English, Papiamentu. Currently, I am also studying different other languages, like Italian, Quechua. I am very interested in promoting and conserving Native Languages. Therefore, my poetry often focuses on native languages. In 2019, my second poetry book that focuses on language will be published. I belief that it is of utmost importance to focus more on Literature (specifically on creative writing) and Art in the education at school.<ref>[https://independent.academia.edu/HildadeWindtAyoubi Hilda de Windt Ayoubi]</ref> {{Appendix}} -------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Sidney M. Joubert''' (☆ [[1939]] na [[Kòrsou]]) ta un dosente, lingwista i papiamentista di [[Kòrsou]]. Na 2023 el a risibí e titulo di ''doctor honoris causa'' di [[University of Curaçao]] pa su kontribushon na [[idioma]] [[papiamentu]]. == Bida == == Bibliografia == * Dikshonario di verso Papiamento-Hulandes NOTES Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC March 20, 2023 REDAKSHON.<ref>[https://kikotapasando.com/2023/03/20/eredoctoraat-voor-sidney-joubert-bij-de-uoc-sidney-joubert-doctor-honoris-causa-bij-de-uoc/ Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC / Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC], Willemstad, 18 maart 2023</ref> Op 16 maart jl. werd tijdens een plechtige openbare zitting van het College van Decanen van de Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (UoC), aan de heer Sidney. M. Joubert, het eredoctoraat verleend. In een volle Aula opende de Rector Magnificus, dr. Francis de Lanoy, deze plechtige zitting, waarbij hij alle aanwezigen in de zaal welkom heette, in het bijzonder de heer Joubert en de twee paranimfen, mevrouw Lucille Berry-Haseth en de heer Edward John Joubert, die hem flankeerden tijdens deze plechtigheid. De decaan van de Algemene Faculteit, drs. Adriënne Fernandes, nam vervolgens het woord, en ging kort in op de redenen die voor de Algemene Faculteit aanleiding waren om de heer Sidney Milton Joubert voor te dragen als kandidaat voor het eredoctoraat. Zij gaf aan dat de heer Joubert over een tijdsbestek van vijftig jaar, zich bijzonder verdienstelijk heeft gemaakt voor de gemeenschap, op het gebied van taalkunde van het Papiamentu. Bovendien wees zij erop dat de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan is. Het eredoctoraat, zo vervolgde zij, wordt als welverdiend eerbetoon aan deze kandidaat verleend voor zijn zeer uitzonderlijke prestaties in het kader van culturele en academisch gerelateerde verdiensten. De heer Joubert, met zijn talrijke merites is van bijzondere betekenis voor de Algemene Faculteit, die taal, literatuur en cultuur centraal stelt, de lerarenopleiding Papiamentu aanbiedt en een leerstoel heeft gerelateerd aan het bestuderen en verwerven van Papiamentu. Het is dan ook niet verwonderlijk dat vanuit deze faculteit de rol van het Papiamentu als algemene omgangstaal in de Curaçaose samenleving, met deze erebenoeming, bekrachtigd en versterkt wordt. Vervolgens nam de Rector Magnificus het woord, die na verwijzing naar de mogelijkheid die de Landverordening Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (LuoC) biedt (art. 37 lid 2), de heer Sidney M. Joubert en zijn twee paranimfen naar voren riep om hen ten overstaan van het College van Decanen de bul te overhandigen. Prof. dr. Ronald Severing, verbonden aan de Algemene Faculteit, en promotor van Sidney Joubert bij deze plechtigheid, sprak bij de laudatio, lovende woorden uit, verluchtigd met een powerpoint, met afbeeldingen van werken van de heer Joubert. Hij gaf aan dat de heer Joubert een fervente taaldeskundige en in het bijzonder een verwoede Papiamentist is. Eerder was hij docent Spaanse taal- en letterkunde op de middelbare school en de UNA en tevens beëdigd vertaler en lexicograaf. Hij werd bij de oprichting van het overheidsbureau Sede di Papiamentu (1983) aangesteld om aan een vocabulaire van het Papiamentu te werken. Sindsdien zijn er van zijn hand ten behoeve van het Papiamentu, vocabulaires (1988, 1990) verschenen en verder woordenboeken in druk (1991, 1999, 2007), met supplementen (1997), een taalgids Papiamentu voor toeristen (1994), digitale woordenboeken (2002), online versies (Google Chrome, Microsoft Edge, Mozilla Firefox en Safari) en achtereenvolgende spellingcheckers Papiamentu voor Microsoft Office (2003-2014) Windows 98-8.1 (2001, 2007, 2014). Naast kenner van de taalkunde van het Papiamentu en de autoriteit op het gebied van de gemeenschappelijke Papiamentse woordenschat, is de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan, blijkens de omvangrijke driedelige gezamenlijke uitgave in het Papiamentu, Pa saka kara (1109 pp., 1983); ook verzorgde hij met auteursgroepen tweetalige Nanzi-boeken (2005, 2019). Hij is Papiamentu-connaisseur bij uitstek, getuige de talrijke publicaties van zijn hand en ook samen met lokale en buitenlandse deskundigen. Hij heeft zich bekwaamd en intensief ingezet voor het promoten van de studie, kennis en correct gebruik van het Papiamentu vanaf begin zeventiger jaren tot heden. Hij is ook medeverantwoordelijk voor de meer dan 400 woorden Antilliaans-Nederlands die in het Groene Boekje zijn opgenomen. Gedurende een aantal jaren, zijn de krantenteksten van het Antilliaans Dagblad en de Amigoe verzameld. Uit die verzameling zijn door onder andere de heer Joubert karakteristieke woorden geselecteerd die in het Groene boekje terecht zijn gekomen als: empaná, blenchi, dushi, karkó en snèkbar. Tevens is hij vanaf het begin (1999) tot recentelijk (2018) betrokken geweest bij de samenstelling van het Papiamentu-dictee en ook als jurylid van het jaarlijkse Diktado Nashonal Papiamentu in de aula van de UoC. De eredoctor is reeds meerdere malen eervol onderscheiden en heeft meervoudig eerbewijs mogen ervaren vanuit diverse maatschappelijke en academische instituties. Na de laudatio van zijn promotor kreeg dr. Sidney Joubert het woord van de rector. Hij liet weten dat toen hij van zijn benoeming op de hoogte werd gesteld, verrast was en zeer geëmotioneerd raakte. Hij dankte dan ook allen die betrokken waren vanaf de voordracht tot aan zijn benoeming. Hij vertelde hoe zijn belangstelling voor het Papiamentu begon. Dat gebeurde tijdens de colleges die hij volgde bij drs. Raúl Römer aan de Universiteit van Amsterdam. Raúl Römer onderzocht het Papiaments als toontaal. Joubert gaf voorbeelden als mata (plant) en mata (doden). Er was verschil in toon, hoog laag en laag hoog te horen. Op Curaçao werd Antoine Maduro zijn leermeester, waar hij ook mee samen werkte. Hij werd al snel door de overheid in twee opeenvolgende spellingcommissies voor het Papiamentu benoemd, in de commissie Römer en de commissie Jonis. Bij het Buki di oro, het gouden boekje met de officiële spelling van de overheid (2009), had hij ook zitting in de commissie die het werk voorbereidde. Na dit dankwoord en bijzonderheden over zijn werk, sloot de Rector Magnificus de officiële zitting. In het informele deel dat daarop volgde, spraken beide paranimfen de pas gedoctoreerde promotus toe. Lucille Berry-Haseth wees op haar lange vriendschap met de gepromoveerde en hun samenwerking op het gebied van Papiamentu. De laatste tien jaar hebben zij zich samen met een redactieteam beziggehouden met een verklarend woordenboek Papiamentu. Zij sloot af met een prachtige voordracht van het gedicht Oda na Sidney, dat zij eerder (2018) aan hem opdroeg. Vervolgens wist paranimf Edward John te vertellen dat zijn vader bekend stond als de leraar Spaans van het Peter Stuyvesant College. Hij vond het een eer dat hij de paranimf mocht zijn bij de promotie van zijn vader. Het informele deel werd afgesloten met een voordracht door Gregory Berry, die bij het publiek erg in de smaak viel met humoristische teksten uit de Papiamentu-literatuur van Guillermo Rosario, Pierre Lauffer en Elis Juliana. Het geheel werd afgesloten met een geanimeerde receptie op de patio van de Universiteit van Curaçao. {{Appendix}} ---------------- '''Frank Martinus Arion''', pseudónimo di '''Frank Efraim Martinus''' (n. [[17 di desèmber]] [[1936]] na [[Kòrsou]] - f. [[28 di sèptèmber]] [[2015]]) tabata un eskritor, poeta i lingwista [[Antias Hulandes|antiano]]. E tabata skirbi obranan tantu na idioma [[hulandes]] komo [[Papiamentu]]. Su obra mas famoso ta e novela ''Dubbelspel'' (Changá). E ta konosí tambe pa su investigashon di e orígen di Papiamentu i pa su empeño pa uso di Papiamentu komo idioma di instrukshon. == Biografia == Frank Martinus Arion a nase na 1936 i ta un di tres yu di Minuel Martinus Arion i Marina Jansen di bario di Buena Vista, [[Willemstad]]. Poko despues di su nasementu e famia ta muda pa [[Aruba]], unda su tata a wòrdu empleá pa e refineria [[Lago Oil & Transport Company|Lago]]. Ku kuater aña su mama i un ruman ta fayesé den un aksidente di tráfiko, despues di kual e ku su otro ruman a wòrdu mandá bek Kòrsou i alohá serka varios miembro di famia. Frank Martinus Arion a lanta den bario di [[Otrobanda]]. Fo'i skol básiko su talento pa skirbimentu a keda manifesta; den su último aña na skol básiko e ta gana e Premio Neerlandia pa e mihor ensayo na hulandes. Frank was een heel goede leerling. Hij mocht op de lagere school een aantal klassen overslaan. Durante su tempu na skol e ta kuminsa usa e nòmber Frank Efraim Martinus pa motibu di e laso ku su tata tabatin ku e [[partido polítiko]] [[Partido Nashonal di Pueblo|PNP]]. E no tabata deseá di wòrdu asosiá ku e aktivismo polítiko di su tata; te añanan 50 e ta usa su fam original pa publikashon di su promé obranan. Na kabamentu di skol sekundario na 1955, Arion ta muda pa [[Hulanda]] unda e ta studia idioma i literatura hulandes na [[Universidat di Leiden]]. Durante su temporada na universidat ela lanta e komunidat studiantil "Baranka Antilliana", kual tabata fungi komo refugio pa studiante prosedente di [[Antias Hulandes]], manera e mes. Tambe den e époka aki e tabata skirbi un seri di poema, kualnan a sali publika pa prome bes den e revista "Antilliaanse Cahiers" komo kolekshon titulá ''Stemmen uit Afrika''. ----- Na zijn schooltijd verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal- en letterkunde ging studeren aan de Universiteit Leiden. Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die, net als hijzelf, afkomstig waren uit de Nederlandse Antillen. Ook schreef hij in deze jaren een reeks gedichten, die in 1957 voor het eerst als bundel onder de titel Stemmen uit Afrika werden gepubliceerd in het tijdschrift Antilliaanse Cahiers. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het mede door hem opgerichte tijdschrift Encuentro Antilliano. Ook las hij regelmatig voor in het programma van de Nederlandse buitenlandse radio. Kort voor het einde van zijn studie onderbrak hij deze en keerde voor enige tijd terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij onderzoek deed naar de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiamentu. Hij publiceerde de resultaten van dit onderzoek in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch verder te studeren en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij het Instituut voor Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam.[2] Onder invloed van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel, waarin hij aan de hand van vier mannen die domino spelen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen in die tijd. Via de personages in de roman heeft Arion kritiek op de rebellen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen.[3] De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs. Arion doneerde het prijzengeld van 1000 ƒ aan de strijd tegen het apartheidsbeleid in Zuid-Afrika. In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam, waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin.[4] Vertaald met www.DeepL.com/Translator (gratis versie) de.wiki: Na zijn afstuderen verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal en Nederlandse letterkunde begon te studeren aan de Universiteit van Leiden . Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die net als hij uit de Nederlandse Antillen kwamen . Hij schreef in deze jaren ook een reeks gedichten, die in 1957 als bundel verscheen onder de titel Stemmen uit Afrika in het tijdschrift Antilliaanse Cahierswerden voor het eerst gepubliceerd. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het dagblad Encuentro Antilliano , waarvan hij medeoprichter was . Ook gaf hij regelmatig lezingen in het Nederlands buitenlands radioprogramma . Kort voor het einde van zijn studie brak hij het af en keerde voor een tijdje terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij zich bezighield met de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiaments. De resultaten van dit onderzoek publiceerde hij in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch zijn studie voort te zetten en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij de afdeling Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam . [2] Onder de indruk van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao, begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel , waarin hij aan de hand van het voorbeeld van vier dominospelende mannen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen op die tijd. Via de personages in de roman uit zich Arion kritisch over de opstandelingen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen. [3]De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en CW van der Hoogtprijs . Arion doneerde het prijzengeld van ƒ 1000 om de apartheid in Zuid-Afrika te helpen bestrijden . In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam , waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap van de stad. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin (in het Engels: "Farewell to the Queen"). [4] In 1975 ging Arion naar Zuid-Amerika, waar hij een aanstelling als docent aanvaardde aan een instituut voor de opleiding van leraren in de Nederlandse kolonie Suriname , die net onafhankelijk werd. Hier trouwde hij ook met zijn vrouw Trudi Guda, met wie hij twee kinderen zou verwekken. In 1980, na de machtsovername van Desi Bouterse , verliet het gezin Suriname en keerde terug naar Arion's thuisland Curaçao. Daar werkte hij aan de standaardisatie van het Papiaments en begon hij opnieuw onderzoek te doen naar de oorsprong ervan. Hij was vooral geïnteresseerd in de overeenkomsten tussen het Papiaments en de varianten van het Kaapverdiaans Creools, die worden gesproken op de eilanden voor de westkust van Afrika. Ook voerde hij campagne voor de invoering van het Papiaments als basisschooltaal op Curaçao, waardoor hij soms in conflict kwam met de lokale autoriteiten. In dit kader schonk hij in 1987 de particuliere basisschool Skol Humanistiko Erasmo , waar lessen werden gegeven in Papiaments. [5] Gedurende deze tijd begon Arion meer politiek betrokken te raken, wat culmineerde in de oprichting van zijn eigen partij, de Kambio Radical ("Radical Reversal", kortweg KARA) in 1988. KARA kreeg echter nooit genoeg stemmen om een ​​zetel in het parlement van het eiland te winnen. [6] In 1996 promoveerde Arion aan de Universiteit van Amsterdam. Zijn proefschrift was getiteld De kus van een slaaf. Papiaments West-Afrikaanse connecties en de oorsprong van het Papiaments en andere talen verkend. Hij bracht onder meer de stelling naar voren dat het Papiaments sterker dan voorheen bekend was beïnvloed door de geheime taal Guene, die door de plantageslaven van Curaçao werd gebruikt. Daarnaast heeft het Guene ook andere Caribische talen beïnvloed en zelfs de Engelse en Nederlandse taal. [7] == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doktoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (kontiniendo: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'') * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Mira tambe == * [[Gueni]] {{Commonscat|Frank Martinus Arion}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =191263500|titulo=Frank Martinus Arion}} {{References}} ;Lista di fuente * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3, pág. 405–410. * Wim Rutgers: ''Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba'', Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, pág. 272. * B. Jos de Roo: ''Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958'', Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam (2014), ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. Den: ''A History of Literature in the Caribbean''. Tomo 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia (2001), ISBN 90-272-3448-5, pág. 362. * ''Schrijver Frank Martinus Arion overleden''. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * ''Writer Frank Martinus Arion Passed Away'', Curacaochronicle.com (28 di sèptèmber 2015}}</ref> * ''Frank Martinus Arion geeft lintje terug'', Trouw.nl. (16 di desèmber 2008) }} {{DEFAULTSORT:Arion, Frank Martinus}} [[:Category:Ganador premio Cola Debrot]] [[:Category:Hende]] [[:Category:Kòrsou]] == Referensia == * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 407–408. * Wim Rutgers: Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba. 1. Auflage. Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, S. 272. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 408–409. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 410. * B. Jos de Roo: Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958. Hrsg.: Universiteit van Amsterdam. 1. Auflage. Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam 2014, ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. In: A History of Literature in the Caribbean. Band 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia 2001, ISBN 90-272-3448-5, S. 362. * Schrijver Frank Martinus Arion overleden. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * Frank Martinus Arion geeft lintje terug. In: trouw.nl. 16. Dezember 2008, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). == Weblinks == {{Commonscat}} [[:Category:Korsou]] [[:Category:Eskritor]] [[:Category:Hende]] Kort na de geboorte verhuisde het gezin naar Aruba, waar de vader een baan had aanvaard bij een plaatselijke oliemaatschappij. Toen hij vier jaar oud was, stierven Arions moeder en jongere broer bij een ongeval, waarna Frank en zijn zus werden teruggestuurd naar Curaçao, waar ze onderdak vonden bij verschillende familieleden. Zijn schrijftalent bleek al toen hij op de lagere school zat; in het laatste jaar van de basisschool won hij de Neerlandiaprijs voor het beste essay in het Nederlands. Tijdens zijn schooltijd begon hij de naam Frank Efraim Martinus voor zichzelf te gebruiken. De achtergrond was de politieke betrokkenheid van zijn vader bij de Nationale VolkspartijCuraçao, waardoor de naam "Arion" bekend werd bij veel bewoners van het eiland. Frank wilde echter niet geassocieerd worden met het politieke activisme van zijn vader; pas in de jaren vijftig gebruikte hij zijn oorspronkelijke achternaam weer voor de publicatie van zijn eerste werken. [1] '''Frank Martinus Arion''', seudónimo de '''Frank Efraim Martinus''' ([[Curazao]], [[17 de diciembre]] de [[1936]]-[[28 de septiembre]] de [[2015]])<ref name=fallece>{{cita noticia|título=Writer Frank Martinus Arion Passed Away|url=http://curacaochronicle.com/local/writer-frank-martinus-arion-passed-away/|fechaacceso=29 de septiembre de 2015|obra=curacao chronicle|fecha=28 de septiembre de 2015|idioma=inglés}}</ref> fue un escritor antillano. En 1955 se trasladó a los [[Países Bajos]] para estudiar letras neerlandesas en la Universidad de Leiden. En 1981 volvió a instalarse en su ciudad natal, tras residir unos años en [[Paramaribo]] ([[Surinam]]). Fue un fuerte promotor del [[papiamento]]. Hij werkte in Nederland , Suriname en de Nederlandse Antillen en schreef in het Nederlands en Papiaments . De roman Dubbelspel (nl) (1973) is zijn eerste boek en zijn grootste publiekssucces. == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' (Changa)<ref>[http://www.diegopuls.com.ar/index.php?option=com_content&task=view&id=112&Itemid=39&lang=es Doble juego, fragmento traducido al español (inédito)]; visitado el 21 de febrero de 2012</ref> *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doctoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (contiene: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'' * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Referencias== {{listaref}} == Link eksterno == *{{Enlace roto|1=[http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 página web sobre Arion del Fondo de las Letras Neerlandesas (en inglés)] |2=http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 |bot=InternetArchiveBot }} ------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Abraham Daniel Jesurun''' (n. [[20 di aprel]] 1839 na [[Korsou]] - f. [[20 di mart]] [[1918]] na [[Korsou]]) tabata un ....... [[Kòrsou]]. == Biografia == Jesurun a nase na aña 1939 na Willemstad. * Kasa ku Rachel David Capriles na 1880. * Na 1905 elegi Presidente di KVK Korsou. van 1884 tot 1919 In het grote boek over de History of the Jews of the Netherlands Antilles (1970) wordt Abraham Daniel Jesurun (1839-1918) ‘Curaçao’s then most cultured man’ genoemd, die verschillende talen in woord en geschrift beheerste. Hij wordt bijvoorbeeld een ‘specialist in Papiamento’ genoemd (Emmanuel & Emmanuel 1970, 1: 411, 454). Jesurun blijkt een belangrijk man geweest te zijn op Curaçao. Zo was hij secretaris-directeur van de Aruba Phosphaat Maatschappij, vele jaren voorzitter van de Kamer van Koophandel en Nijverheid en directeur van de Curaçaosche Bank. Ook is hij lid van de Koloniale Raad geweest en bestuurslid van het Geschied-, Taal-, Land- en Volkenkundig Genootschap te Willemstad. Voor al die activiteiten is hij onderscheiden: hij werd eerst ridder in de orde van OranjeNassau (1908), later officier (1913). In de serie ‘beroemde personen’ werd er in 1998 een postzegel met zijn beeltenis erop uitgebracht. <ref> ''Jan Noordergraaf'', [https://www.ivdnt.org/images/stories/onderzoek_en_onderwijs/publicaties/trefwoord/Papiaments_def.pdf Lexicografie op Curacao: Abraham Jesurun en zijn woordenlijst van het Papiaments (1898)]</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=it|oldid =129014577|titulo=Emilio Teza}} {{References}} }} [[:Category:Linguistica]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62275387|titulo=Dialect}} {{References}} }} [[:Category:Idioma]] ------- {{Variante|a}} [{Databox}} '''Pidgin''' ta e idioma ---------------- {{Databox}} E '''álfabèt latin''' ta un [[álfabèt|skritura alfabétiko]] foi kual den kurso di [[siglo]]nan a desaroyá un kantidat di álfabèt pa uso den kasi tur idioma skirbi den hemisferio oksidental, prinsipalmente na Nort i Sur Amerika, kasi henter [[Oropa]], Afrika supsahara i un kantidat di pais asiatiko na Oustralasia i Asia Sentral. E skritura latin tin e kantidat di usuario mas grandi na mundu. E skritura latin e ta forma e base di e [[Alfabèt Fonétiko Internashonal]] (IPA), i e 26 lèter mas komun ta e lèternan di e [[ISO basic Latin alphabet]]. E ta un álfabèt bikamaral di trinta lèter, kreá fin di siglo nuebe den imperio búlgaro (e aktual [[Nort Macedonia]]), pa e disípulonan di pader Cyrille òf posiblemente Clément d'Ohrid (e promé obispo di e iglesia ortodokso di [[Bulgaria]]) i ta basá riba e álfabèt [[Gresia|griego]] i glagolítiko. Ainda na komienso di siglo 21 ta usa e [[álfabèt siríliko]] den un kantidat di [[idioma slaviko]], entre otro búlgaro, masedoniano, [[idioma montenegrino|montenegrino]], servio, ukraniano, ruso i bieloruso. Bou influensia [[Rusia|ruso]] e ta komun tambe den hopi idioma ku no ta idioma slaviko manera [[kazachs]], [[idioma kirguis|kirguis]], [[tatar]] (idioma [[Turkia|turko]]), [[tajikistano]], [[idioma mongoles|mongoles]] inkluso hopi otro idioma chikitu. Te [[1859]] e tabata e skritura di e [[idioma rumano]] i den e antiguo [[Moldavia]] tabata skirbi e [[idioma moldaviano]] (un [[dialecto|dialekto]] rumano) ku un álfabèt siríliko. * Het Latijns schrift[1] is een alfabetisch schrift waarvoor in de loop der eeuwen een aantal alfabetten zijn ontwikkeld voor gebruik in vrijwel alle westerse geschreven talen, voornamelijk Noord- en Zuid-Amerika, bijna heel Europa, Sub-Saharaans Afrika en een aantal Aziatische landen in vooral Australazië en Centraal-Azië. Het Latijns schrift heeft het grootste aantal gebruikers ter wereld.[2] * '''Latin script''', also known as '''Roman script''', is a set of graphic signs ([[Writing system#General properties|script]]) based on the letters of the [[classical Latin alphabet]]. This is derived from {{cns|a form of the [[Cumae alphabet|Cumaean Greek]] version of|date=September 2021}} the [[Greek alphabet]] used by the [[Etruscan civilization|Etruscans]]. Several [[Latin-script alphabet]]s exist, which differ in graphemes, collation and phonetic values from the [[classical Latin alphabet]]. The Latin script is the basis of the [[International Phonetic Alphabet]], and the 26 most widespread letters are the letters contained in the [[ISO basic Latin alphabet]]. Latin script is the basis for the largest number of alphabets of any [[writing system]]{{sfn|Haarmann|2004|p=96}} and is the [[List of writing systems by adoption|most widely adopted]] writing system in the world (commonly used by about 70 percent of the world's population). Latin script is used as the standard method of writing in most Western, Central, as well as in some Eastern European languages, as well as in many languages in other parts of the world. ----------------- qucivvkrmdvxosqeovh3xz8op4imed3 203158 203157 2026-09-05T10:35:26Z Caribiana 8320 203158 wikitext text/x-wiki * [https://www.ea.aw/pages/wp-content/uploads/2019/09/Literatura-na-papiamento-havo.pdf Literatura na papiamento] nieuw: [[diptongo]] - [[triptongo]] - [[gramatika]] - [[frase]] - [[silaba]] - [[semántika]] - [[suheto]] - [[supstantivo]] - [[athetivo]] - [[verbo]] - [[vocal]] - [[consonante]] - [[sufiho]] - [[atverbio]] - [[koma]] - [[pronòmber]] - [[singular]] - [[plural]] ------------------------- {{Databox}} '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa [[papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta yama ''lenga di p'', den kua e [[vocal|vokal]] di kada [[silaba|sílaba]] ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. Por ehèmpel, ''mi ta bai kas'' ta bira mi''pi'' ta''pa'' bai''pa'' kas''pa''. "Mi ta bai kas" ta bira '''mi'''pi '''ta'''pa '''bai'''pa '''kas'''pa.<ref>[[Pierre Lauffer]], [https://www.dbnl.org/tekst/lauf001unse02_01/lauf001unse02_01_0036.php Un selekshon di palabra i ekspreshon. Deel 2], dbnl.org</ref><ref name=":0">[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 di mart 1965</ref> E wega di lenga no ta eksklusivamente un fenómeno den papiamentu. Den idioma di otro paisnan di Karibe, manera na Cuba, e tambe ta konosí.<ref>{{citeer web|auteur=[[Antoine Maduro|A.J. Maduro]]|titel=.Remitido Erornan|werk=[[Amigo]]|datum=1984-07-18|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-05|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643043:mpeg21:p006}}</ref> == Karakterístika == Galein ta un modo di papia ku deliberadamente ta alterá [[palabra]]nan di papiamentu, i no ta un idioma independiente. E reglanan por varia, pero den su forma mas simpel kada sílaba ta wòrdu sigui pa un sílaba ku e mesun vokal i e konsonante ''p''. Por ehèmpel: :''kas ta weta'' → ''kaspa tapa wepa tapa''.[1][2] Segun [[Pierre Lauffer]], galein ta konosí komo e ''lenga di p''. E ta distinguí galein di ''[[gueni]]'', ku tabata e nòmber pa e idioma ku, segun tradishon, katibunan ku tabata yega for di [[Afrika]] tabata papia.[2] == Uso == Galein tabata wòrdu usá prinsipalmente pa hasi un kombersashon ménos aksesibel pa hende pafó di e grupo ku tabata konosé e reglanan. Deskripshonnan di galein ta indiká ku e forma di papia tabata wòrdu usá komo un manera di skonde e kontenido di un kombersashon. Un deskripshon di Paul Brenneker, publiká den ''Sambumbu'' na 1971, ta referí na galein komo un forma di papiamentu ku tabata wòrdu deformá deliberadamente pa hende pafó no por komprondé e kombersashon.[3] Personanan bakiá den galein tabata usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internato i kriá den institushonnan grandi tin biaha tabata papia galein ku mesun fluides ku papiamento.<ref name=":0"/> == Galein i Gueni == Galein i Gueni ta dos fenómeno lingüístiko diferente. ''Gueni'' ta referí na un idioma ku, segun deskripshonnan lokal, tabata wòrdu papia pa katibunan ku tabata yega for di Africa. Galein, na otro banda, ta un forma di papiamentu ku ta wòrdu alterá mediante reglanan di un wega di lenga.[2][3] {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] [[:Kategoria:Papiamentu]] [[:Kategoria:Kultura di Kòrsou]] ------------------------ , usando un wega di lenga pa alterá e [[palabra]]nan. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehèmpel: "Mi ta bai kas" ta bira '''mi'''pi '''ta'''pa '''bai'''pa '''kas'''pa.<ref>[[Pierre Lauffer]], [https://www.dbnl.org/tekst/lauf001unse02_01/lauf001unse02_01_0036.php Un selekshon di palabra i ekspreshon. Deel 2], dbnl.org</ref> E tabata wòrdu yamá lenga p.<ref name=":0">[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 maart 1965</ref> E fenómeno di korumpí un lenga ta konosí komo un anti-lenga. '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa e [[Papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no ta konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta e yamá *lenga di p*, den kua e vokal di kada sílaba ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. Por ehèmpel, ''mi ta bai kas'' ta bira ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] ==Historia == Generalmente e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otro, ku no ta konosí ku e reglanan. E ta wòrdu usá mas tantu pa hubentut komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku galein. Na Kòrsou, e tabata wòrdu hopi bia konfundí ku [[gueni]], e idioma di katibu. Pero esensialmente e no tin nada di haber kuné. Galein ta un korupshon deliberá di papiamentu moderno normal, pa no wòrdu komprondé pa hende di afó. Personanan bakiá den galein tabata usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internato i kriá den institushonnan grandi tin biaha tabata papia galein ku mesun fluides ku papiamento.<ref name=":0"/> variante di e idioma papia di [[papiamentu]], usando un wega di lenga pa alterá e palabranan. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa. Internashonalmente e ta konosi komo un anti-lenga. , manera "Jerigonza". Den e wega di lenga [[palabra]]nan na papiamentu ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un [[sufiho]] fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di [[konsonante]] di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokal (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa Por ehèmpel, e frase “e no sa” por bira * agregando un silaba patras (sufiho) - '''e'''hay '''no'''hay '''sa'''hay * usando un silaba dilanti (prefiho) - ay'''e''' ay'''no''' ay'''sa''' * birando e leternan di un silaba ku sufiho - '''e'''ay '''on'''ay '''as'''ay '''Galein''' ta un wega di lenga of anti-lenga den kua [[palabra]]nan na papiamentu ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokál (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. Por ehèmpel, “e no sa” lo bira “ehay oesday otnay owknay”. aye ayno aysa - aye onay asay Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E ta wòrdu usá mas tantu pa hubentut komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Galein. -------------------- {{Infobox taal | naam = Galein | andere_naam = P-taal | taalgebied = [[Curaçao]] | soort = [[Taalspel]] }} '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa e [[Papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no ta konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta e yamá *lenga di p*, den kua e vokal di kada sílaba ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. Por ehèmpel, ''mi ta bai kas'' ta bira ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] == Karakterístikanan == Galein ta un forma deliberadamente alterá di Papiamentu, i no ta un idioma independiente. E reglanan por varia, pero den su forma mas simpel kada sílaba ta wòrdu sigui pa un sílaba ku e mesun vokal i e konsonante ''p''. Por ehèmpel: :''mi ta bai kas'' → ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] Segun Pierre Lauffer, Galein ta konosí komo e ''lenga di p''. El ta distinguí Galein di ''[[Gueni]]'', ku tabata e nòmber pa e idioma ku, segun tradishon, katibunan ku tabata yega for di Africa tabata papia.[2] == Uso == Galein tabata wòrdu usá prinsipalmente pa hasi un kombersashon ménos aksesibel pa hende pafó di e grupo ku tabata konosé e reglanan. Deskripshonnan di Galein ta indiká ku e forma di papia tabata usa komo un manera di skonde e kontenido di un kombersashon. Un deskripshon di Paul Brenneker, publiká den ''Sambumbu'' na 1971, ta referí na Galein komo un forma di Papiamentu ku tabata wòrdu deformá deliberadamente pa hende pafó no por komprondé e kombersashon.[3] == Galein i Gueni == Galein i Gueni ta dos fenómeno lingüístiko diferente. ''Gueni'' ta referí na un idioma ku, segun deskripshonnan lokal, tabata wòrdu papia pa katibunan ku tabata yega for di Africa. Galein, na otro banda, ta un forma di Papiamentu ku ta wòrdu alterá mediante reglanan di un wega di lenga.[2][3] == Fuentes == * Brenneker, Paul. ''Sambumbu: Volkskunde van Curaçao, Aruba en Bonaire''. Deel 3, 1971.[3] * Lauffer, Pierre. ''Un selekshon di palabra i ekspreshon''. Deel 2, 1974, p. 45.[2] ------------------- {{Databox}} '''Galein''' ta un modo di papia cu ta wordo aplica na e idioma [[Papiamentu]], unda ta korumpi .... E ta hopi bia ta wòrdu konfundí pa habitantenan di stat ku Gueni, e idioma di katibu. Pero esensialmente e no tin nada di haber kuné. Galein ta un korupshon deliberá di Papiamentu moderno normal, pa no wòrdu komprondé pa hende di afó. E forma mas simpel ta unu den kua e vokal di kasi tur sílaba ta wòrdu ripití ku un “p” promé kuné. Cas ta bira “cas”’’pa “mi mi”’’pi weta wepe-tapa. Pa e motibu aki, e ta wòrdu yamá tambe p-idioma. Maestronan den galein ta usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internat i criadanan den institucionnan grandi tin biaha ta papia galein mes fluido cu papiamento. Cas mi weta -> '''cas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa '''Galein''' wordt door stadsmensen vaak verward met [[Gueni]], de slaventaal. Maar het heeft er in wezen niets mee uit te staan. Galein is een opzettelijke verbastering van het normale hedendaagse [[Papiaments]], om door buitenstanders niet te worden verstaan. De eenvoudigste vorm is die, waarbij van ongeveer elke lettergreep de klinker wordt herhaald met een ''p'' ervoor. Cas wordt '''cas'''pa '''mi mi'''pi weta wepe-tapa. Het wordt om deze reden ook wel p-taal genoemd. Meesters in het galein bedienen zich van veel ingewikkelder herhalingen. Meisjes op internaten en dienstmeisjes in grote inrichtingen spreken galein soms even vlot als papiaments.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 maart 1965</ref> Teneinde te voorkomen, dat de meester hun gesprek zou kunnen volgen, hadden de slaven de gewoonte het Papiamentu opzettelijk te vervormen door bijvoorbeeld van ieder lettergreep de klinker te herhalen met een medeklinker ervoor. Een zin als: mi ta weta (ik zie) kan dan gaan luiden: mipi tapa wepetapa. Snel uitgesproken is deze "taal" alleen door ingewijden te verstaan.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120173503/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=370&lang= Galein], Encyclopedie van Curaçao</ref> Pig Latin (Igpay Atinlay) ta un wega di idioma òf cant den kua palabranan na ingles ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokál (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. Por ehèmpel, “e no sa” lo bira “ehay oesday otnay owknay”. Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E referensia na Latin ta un mal nòmber deliberadamente; Latin di Porko ta simplemente un forma di argot òf jargon ku no ta relashoná ku Latin, i e nòmber ta wòrdu usá pa su konotashonnan ingles komo un idioma straño i ku ta zona stranhero. E ta wòrdu usá mas tantu pa muchanan chikitu komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Latin di Porko.[2] [[:Kategoria:Idioma]] Bovendien werd het 'Galein' als een geheimtaal gebruikt, maar dit is geen oorspronkelijke taal, doch slechts een verbastering van het Papiamentu om niet door buitenstaanders begrepen te worden (Brenneker, 1971:529)". afunesto. 'Galein' no ta eksklusivamente un fenómeno di papiamentu. Den e paisnan ku ta rondoná nos tambe nan konosé i no ta nada straño ku ta di nan mes nos tin e. Pa no insumi muchu espasio dje diario aki, mi a sita solamente di Cuba. Don Esteban Pichardo, Pichardo Novisimo, 1953, paginanan 405/406: "Jerigonza.<ref>auteur=[[Antoine Maduro|A.J. Maduro]]. Remitido Erornan. "Amigoe". Curaçao, 18-07-1984, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 26-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643043:mpeg21:p006</ref> Aqui se aplica acierto modo revesado de hablaro lenguaje complicado de manera que otros no lo entiendan. Las mismas palabras denuestro idioma con un agregado pospuesto o antepuesto constituyen lajergacon que los muchachos, negros y algunas personas vulgares pierden el tiempo, creyendo sandiamente que es imposible comprenderlos. Las principales jerigonzasson, con las silabas pa, pc, pi, po, pu, agregando a cada silaba de lavoz castellana una de estas de la misma vocal, e.g.: * pu sa-pa bes-pe la-pa Je-peri-pi gon-po za-pa?" Presis manera nos ta us'é na Körsou. Nan ta us'é tambe ku e agregadonan: pina (esta: tu-pina) i tambe ku: gara, guere, guiri, gordo, guru (esta:tu-guiru etc.). Konklushon: papiamentu di gueni na Körsou ta basa riba fantasia, e grafia 'gene' ta pone hende pronunsia e palabra aki robes, galein no tin nada di lenga sekreto kune. --- es.wiki: Jerigonza Gibberish, geringonza, òf geringozo ta un forma di abla hunga den kua sílabanan ta wòrdu insertá repetidamente entre palabranan. Originalmente, “gibberish” tabata wòrdu usá pa deskribí kualke idioma ku ta den mal smak, kompliká, i difísil pa komprondé,[1] pero ku tempu su nifikashon a kambia pa e forma spesífiko di insershon. Ademas di entretenimentu, e por wòrdu usá tambe komo un manera di kodifiká e mensahe (cryptolalia) di manera ku otro hendenan serka di e oradornan ku no ta kustumbrá ku e forma di papia aki no por komprondé kiko e oradornan ta bisando. E formanan aki ta wòrdu usá komo wega òf entretenimentu den paisnan di abla spañó manera Spaña i Latino Amérika. Uso Despues di kada sílaba, e zonido “p” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Despues di kada vokal, e zonido “i” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Despues di kada vokal, e zonido “f” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Den vários region di Mexico, e último variashon hunga aki ta hopi popular bou di muchanan, asta risibí e nòmber “papia na Efe.” en.wiki *(cant):Un cant (hulandes: anti-taal) ta e jargon òf idioma di un grupo, hopi biaha empleá pa ekskluí òf gaña hende pafó di e grupo.[1] E por wòrdu yamá tambe un kriptolekto, argot, pseudo-idioma, anti-idioma òf idioma sekreto. Kada término ta diferensiá un poko den nifikashon; nan usonan ta inkonsistente. *language game: Un wega di idioma (tambe yamá un cant, idioma sekreto, ludling, òf argot) ta un sistema di manipulá palabranan papiá pa hasi nan inkomprendibel pa un oyente no entrená. Weganan di idioma ta wòrdu usá prinsipalmente pa gruponan ku ta purba di skonde nan kombersashonnan pa otronan. Algun ehèmpel komun ta Pig Latin; e famia Gibberish, prevalente na Merka i Suesia; i Verlan, papia na Fransia. Un difikultat komun ku weganan di idioma ta ku nan ta wòrdu pasá oralmente; miéntras ku por hasi tradukshonnan skirbí, hopi bia nan ta imperfekto, pues e ortografia por varia hopi. Algun frakshon ta argumentá ku palabranan den e lenganan papia aki mester wòrdu skirbí simplemente manera nan ta wòrdu pronunsiá, miéntras ku otronan ta insistí ku e puresa di idioma ta eksigí ku e transformashon ta keda visibel ora e palabranan ta wòrdu impartí riba papel. {{Appendix|1=|2= '''Literatuur''' * Martinus, Frank (1996), ''The kiss of a slave: Papiamentu’s West-African connections'', Universiteit van Amsterdam * Hartog, Johannes (1961, p 433), ''Curaçao: Van kolonie tot autonomie III, Vol.I,'', De Wit. '''Bronnen en voetnoten''' * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=|titel=|oldid=|datum=}} {{References}} }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Hulandes Caribeño''' of '''Hulandes Antiano''' ta un variante di [[idioma]] [[Hulandes]] cu a desaroya? na e [[Islanan ABC]], islanan perteneciente na Caribe Hulandes. Por considera esaki como un dialecto regional di Hulandes.? Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. == Contexto == E poblashon lokal i papiadónan hulandes riba Islanan ABC tabata papia i skirbi hulandes mesklá ku konstrukshonnan i palabranan for di papiamentu i otro idiomanan: “hopi plaka verdienen” (pap.: hopi sèn); “kabrieten in de koor” (Pap.: cabritonan den cura); y “een pastechi eten” (Come un pastechi) (Pap.: pasty). E uso aki a bira konosí komo Hulandes Antiano.<ref>[[Ronald Severing|Severihng, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden], literatuurgeschiedenis.org</ref> E norma den polítika di gobièrnu pa loke ta trata hulandes a kambia. E norma di idioma no ta limitá mas na Hulanda, sino tambe na Vlaanderen i e teritorionan den eksterior: e islanan kaminda palabranan hulandes antiano a originá ku no ta aparesé na Hulanda mes, i tambe na Sürnam independiente, kaminda ta usa hulandes surinam. E atenshon kresiente aki pa variedatnan di hulandes, pa multilingualismo, i pa interpretashon kultural a kondusí na inklushon di palabranan for di hulandes karibense den e vokabulario ofisial di e idioma hulandes. A base di un base di dato di palabra di korantnan na idioma hulandes riba e islanan, a hasi un selekshon di mas ku 400 palabra. E palabranan Hulandes Caribense aki, cu a wordo agrega na e Buki Berde di 2015, no ta aparece den Hulandes Standard. Por haña palabranan manera dushi (dushi, dushi), botika (botika kombiná ku botika), ayó (saludo), i eilandsraad (un tipo di konseho munisipal riba e islanan). Anteriormente, na 2005, alrededor di 500 palabra hulandes surinam a aparesé den e lista aki: afingisoep (sòpi di yuka), husselen (scrabble) i Sranan (krioyo surinam). Komo ku Antia no ta eksistí mas i Sürnam, ku Hulandes komo idioma ofisial, a bira miembro asosiá di Union di Idioma Hulandes, e término Hulandes Karibense ta wòrdu usá mas i mas pa e idioma Hulandes riba e islanan i na Sürnam. {{Appendix}} ----- Caribisch-Nederlands is de taalvariant van het Nederlands die gesproken wordt in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Deze variant wijkt op verschillende punten af van het Europees-Nederlands, zowel in uitspraak als in woordkeuze en grammatica. Op de Benedenwindse Eilanden (Aruba, Bonaire, Curaçao) is Papiaments de meest gesproken moedertaal, terwijl op de Bovenwindse Eilanden (Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius) Engels vaker de moedertaal is. ==Verschillen met Europees-Nederlands==: *Uitspraak: Er zijn verschillen in de uitspraak van klinkers en medeklinkers, en de intonatie kan anders zijn. * Woordenschat: Er zijn specifieke woorden en uitdrukkingen die in het Caribisch-Nederlands gebruikt worden, maar niet of minder vaak in Europees-Nederlands. * Grammatica: Er kunnen kleine grammaticale verschillen zijn, bijvoorbeeld in de volgorde van woorden of in het gebruik van bepaalde werkwoordstijden. * Invloed van andere talen: Papiaments: Op de ABC-eilanden heeft het Papiaments een grote invloed op het Nederlands. Veel Caribisch-Nederlandse woorden en uitdrukkingen zijn ontleend aan het Papiaments. Engels: Op de Bovenwindse eilanden heeft het Engels een grotere invloed. Ook hier zijn er invloeden merkbaar in de woordenschat en grammatica. * Onderwijs: In het basisonderwijs op de Benedenwindse eilanden wordt steeds meer onderwijs gegeven in het Papiaments. Het Nederlands wordt vaak als vreemde taal aangeboden. In het middelbaar onderwijs is het Nederlands wel de instructietaal. Op de Bovenwindse eilanden wordt in toenemende mate Engels gebruikt als instructietaal, ook in de Nederlandstalige scholen. * Conclusie: Caribisch-Nederlands is een levendige en diverse taalvariant die zich aanpast aan de lokale context en invloeden van andere talen ondergaat. ------ Hulandes ta un idioma oficial den Caribe Hulandes.<ref>https://taalunie.org/dossiers/22/nederlands-in-het-caribisch-gebied-en-suriname ]</ref> Omdat Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk geen omgangstaal is, maakt het onderwijs daar de omslag van moedertaalonderwijs Nederlands naar een vreemde taal aanpak. Hulandes semper tabata un idioma minoritario. Habladónan di Papiamentu tin bia ta konsiderá e Antianonan di abla Hulandes komo show-off, imitadó di e Hulandesnan. E label ey ta mas fuerte ora hende no ta dispuesto pa papia Papiamento. <ref>Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> Hulandes Antiano ta wòrdu distinguí for di Hulandes Standart pa e aksento. Bakhuis ta agregá ku Antianonan tambe ta agregá palabranan Papiamentu, ta konhugá verbonan Papiamentu na e manera Hulandes, i ta usa zonidonan típiko. Esaki ta conduci na frasenan manera: “Ai no,” “mi tin” “hopi,” “sakeerd” hopi potret pero nan ta “hodidu”! -- nl.wiki:[[:nl:Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden]]Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. Op de Benedenwindse ABC-eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) is de moedertaal vaak Papiaments, en op de Bovenwindse SSS-eilanden (Sint Maarten, Saba en Sint Eustatius) Engels. {{Appendix}} '''Caribisch‑Nederlands''', ook wel bekend als '''Antilliaans Nederlands''', is een in de ABC‑eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) gesproken vorm van het Nederlands, die sterk beïnvloed is door talen zoals Papiamento en Spaans. Het wordt gebruikt door Nederlandssprekenden op de eilanden, en bevat vaak woorden en zinsconstructies uit het Creooltaal Papiamento en regionale varianten. ==Gebruik en kenmerken== Spraak en schrijfwijze van Nederlands op de ABC‑eilanden mengen reguliere Nederlandse zinnen en woordenschat met Papiamentstalige of lokale uitdrukkingen. Voorbeelden hiervan zijn: * “hopi plaka verdienen” (veel geld verdienen) * “kabrieten in de koraal” (geiten op de erf) * “een pastechi eten” (een pasteitje eten) Dergelijke constructies behoren tot typische voorbeelden van Antilliaans Nederlands, waarin Papiamentse woorden (zoals hopi, plaka, pastechi) direct geïntegreerd zijn in het Nederlands. ==Sociolinguïstische context== In de lagen van de bevolking waar Nederlands als thuistaal wordt gesproken — vaak binnen families of in het onderwijs — wordt deze variant beschouwd als “tropisch Nederlands”. Sprekers worden in Nederland soms als dialectisch afwijkend ervaren en kunnen als “makamba” (Nederlander) worden bestempeld, vooral wanneer zij geen Papiamento spreken.<ref name="ntr">Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> De variant is te herkennen aan: *het gebruik van Papiamentse werkwoorden en woorden, *typische accenten, klankkleur en uitspraak, *de toepassing van regionale grammaticale structuren, zoals in: Ai no, ik heb hopi veel foto’s gesakeerd, maar ze zijn hodidu! == Aantal sprekers en taalgebruik == Hoewel het Nederlands in de Caribische delen van het Koninkrijk officieel is, wordt het meestal als tweede of derde taal gebruikt: in het dagelijks leven domineren Papiamento, Spaans en Engels. Op Bonaire is Nederlands moeders­taal voor ongeveer 15 % van de bevolking (2021), Spaans is even frequent; op Sint Eustatius en Saba ligt dat rond 4 % <ref>https://longreads.cbs.nl/the-caribbean-netherlands-in-numbers-2022/what-percentage-of-the-population-speaks-dutch/</ref> ==Identiteit en perceptie== De variëteit speelt een rol in identiteitsconstructie. Nederlandssprekende Antillianen voelen zich soms “niet helemaal thuis” in Nederland of in de Papiamentstalige gemeenschap, juist vanwege de gemengde taalstijl. Taalpuristen waarschuwen tegen het gebruik van Engelse of Spaanse leenwoorden in Papiamento, terwijl anderen juist blij zijn met de talenmix als onderdeel van de lokale identiteit.<ref name="ntr"/> == Vergelijking met andere niet-Europese Nederlandsvarianten == Nederlands wordt ook gesproken in de Caribische special gemeenten (Bonaire, Sint Eustatius, Saba), maar daar zijn andere varianten gangbaar, bijvoorbeeld Virgin Islands Creole Dutch. Die heeft, net als Antilliaans Nederlands, een sterke mix met andere talen.<ref>Welmoed Ventura, https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/gelijkenis-deens-antilliaans-creole-dutch-en-sranantongo/ Gelijkenis Deens-Antilliaans Creole Dutch en Sranantongo]</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Na [[Aruba]]''' e presencia di '''idioma Spaño''' ta significativo. E pais Caribense, cu [[Hulandes]] y [[Papiamentu|Papiamento]] como [[idioma ofisial|idiomanan oficial]], tin un gran cantidad di hablante di [[Spaño]]. Segun e censo di 2000, Spaño ta e di dos idioma mas papia riba e isla, despues di Papiamento. == Hablante di Spaño == Segun datonan di Censo 2010, 13.710 residente di Aruba ta papia Spañó como nan [[Lenga materno|idioma materno]].<ref>{{citeer web|url=https://www.cervantes.es/imagenes/File/espanol_lengua_viva_2019.pdf |titel=El Espanol: una lengua viva. Informe 2019|uitgever=Instituto Cervantes, pag. 9|datum= }}</ref> Na 2017 hablante di Spañó tabata representa 12.6% di e poblacion.<ref>{{citeer boek|nombre=Jesús|apellido={{v|Guanche}}|nombre2=Carmen|apellido2={{v|Corral}}|title=Diccionario etnográfico. Los pueblos del Caribe Insular y de México-Centroamérica|volume=Tomo I|year=2017|editorial=RUTH|isbn=9789590618154|capítulo=Cap. 5}}</ref> Esaki ta relaciona cu e emigrantenan for di paisnan hispano. Segun pais di origen e percentahe tabata, entre otro, 9.1% di [[Colombia]], 4.1% [[Republika Dominikano|Republica Dominicano]], 3.2% [[Venezuela]] i 1.1% [[Peru]].<ref name="cia.gov">{{en}}{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |title=Aruba |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |access-date=}}</ref> Si conta tur esunnan cu por comunica den Spaño, e cantidad total di hablante ta yega aproximadamente 93.500, o sea 85% di e poblacion Arubano. Pero solamente un di cada cinco persona ta uza Spaño como nan unico [[idioma]]. == Spaño den bida publico == No obstante di no ta un idioma oficial, e uso di Spaño ta sirbi metanan practico y ta extende den hopi aspecto di bida publico, reflehando su papel como idioma di contacto, identidad y comunicacion den e contexto multicultural di Aruba. E isla su proximidad cu [[Venezuela]] y [[Colombia]] y e fuerte contactonan religioso, comercial y cultural durante siglonan a contribui pa e uzo continuo na Aruba di Spaño.<ref>{{cite book|author=Ramirez, Catherine|title=La escogencia del idioma Español en el perfil de asignaturas en las escuelas de MAVO de Aruba|year=2016|editorial=[[Universidad de Curazao]]|url=https://www.worldcat.org/es/title/1029733877|location=Willemstad, Curacao}}</ref> Segun [[Johan Hartog|Hartog]] e influencia Spaño ta mas tanto notabel den e variante Arubano di Papiamento cu den e variantenan di Corsou y Boneiro.<ref name="Hartog"/> Den e sistema escolar, Spaño ta un materia obligatorio desde enseñansa basico, cuminsando den e di cinco klas bay dilanti.<ref>{{citeer web|auteur=Organización Panamericana de la Salud|titel=Aruba, perfil de país|url=https://www3.paho.org/hq/dmdocuments/2010/Salud_en_las_Americas_2007-Aruba.pdf|datum=2007 }}</ref><ref>Ministerio di Enseñansa di Aruba. Curriculum y Idioma den Sector Escolar.</ref> Ademas, varios canal di television for di Venezuela ta wordo ricibi sin problema riba e isla, ofreciendo noticia, entretenimento y programacion educativo na Spaño. Hopi radioemisora local ta inclui musica cu canto di [[Latinoamérika|Latino America]] den nan programacion, y den algun caso, ta transmiti programanan na Spaño. Den sector comercial, hopi empleado den tienda, restaurant y servicio publico ta comunica cu clientenan hispano den nan idioma nativo. Ora cu hende yega na un loket, e probabilidad ta halto cu nan por haci pregunta o haya informacion na Spaño. [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia catolico]] cu un comunidad grandi riba e isla ta ofrece misa regular na Spaño. Den algun bario, specialmente caminda comunidadnan hispano ta concentra, por tin borchi informativo cu dos of mas idioma, incluyendo Spaño. == Aspectonan sociolinguistico == Pa hopi residente, particularmente e migrantenan hispano di Colombia, Venezuela y Republica Dominicano, Spaño ta sigui sirbi como idioma principal na cas, den relacionnan familiar y comunidad religioso.<ref>Central Bureau of Statistics Aruba (2017). Migration and Population Report.</ref> Na nivel popular, Spaño ta keda un idioma di preferencia pa comunicacion informal den bario, mercado y luganan publico. Turistanan hispano, cu ta forma un porcion importante di e [[turismo]] entrante, tambe ta contribui na su visibilidad den bida diario Arubano. E [[multilingualismo]] na Aruba ta stimula un nivel halto di dominio pasivo di Spaño: hopi Arubiano por compronde Spaño aunke no ta papi’é activamente. E situacion aki ta refleha un [[diglosia]] dinamico, caminda Spaño ta sirbi mas na nivel informal y comunicativo, mientras cu Hulandes y Papiamento ta predomina den situacionnan formal, educativo y gubernamental. == Influencia di Spaño riba Papiamento den siglo 21 == E idioma oficial Papiamento ta un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu ta nace durante e periodo colonial for di e mescla di Spaño, [[Portugues]], Hulandes, [[Ingles]], [[Frances]] i Arawak. Gran parti (70%) di su vocabulario tin origen Spaño.<ref>[[Ronald Severing|Severing, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden#:~:text=Door%20hun%20geografische%20ligging%20en,eilanden%20genoemd%2C%20is%20het%20Papiaments. ''Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden''], literatuurgeschiedenis.org</ref> E isla di Aruba tabata pa mas cu un siglo parti di Imperio Spaño promé cu el a wordo cede na e Imperio Hulandes na aña [[1636]].<ref name="Hartog">{{cite book|author=[[Johan Hartog|Hartog, Johannes]]|title=Aruba: A Short History|year=2003|publisher=De Wit & Van Dorp Stores}}</ref> Aunke Papiamento ta ser considerá un idioma stabil, hopi [[Arubiano]] ta sinti cu su presencia ta birando menos, particularmente den contactonan cu emigrantenan hispano. Investigacion sociolinguistico a mustra cu e preocupacion no ta basa riba un cambio real, sino riba un “menasa simbolico” cu ta relaciona cu identidad y inclusividad di pertenencia.<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref> Un tema cu ta surgi frecuente den discusionnan publico y escolar ta e supuesta “contaminacion” di Papiamento cu palabra y structuranan Spaño. Algun ciudadano ta boga pa un Papiamento “puro”, afirmando cu influencia stranhero, particularmente di Spaño, por afecta e caracter crioyo di e idioma. E sintimento aki ta bira mas fuerte ora cu migrantenan nobo no ta haci esfuerso pa siña y papia Papiamento, sino ta keda den nan idioma materno.<ref>Carroll, Kevin S. (2010). [https://www.researchgate.net/publication/283245487_Language_maintenance_in_the_Caribbean_Examining_perceptions_of_threat_in_Aruba_and_Puerto_Rico'' Language maintenance in the Caribbean: Perceptions of threat in Aruba and Puerto Rico''], researchgate.net </ref> Estudionan recien, manera esun di Kester y Buijink (2023), a conclui cu aunke hopi Arubiano ta expresá preocupacion riba e futuro di Papiamento, e idioma mes no ta duna señalnan di bay atras.<ref name="Kester"/> Su uzo a keda halto den bida escolar, gobierno y medionan local, y e mes a demostra capacidad pa integra [[neologismo]]nan sin perde su esencia. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=es|oldid =161207719|titulo=Idioma español en Aruba}} {{References}} ;Lista di fuente * Allen, R. (2002). ''The Spanish Caribbean''. Cambridge University Press. }} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Idioma]] ------------- {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] tríphthongos, literalmente: ‘ku tres zonido’ òf ‘ku tres tono’) ta un kombinashon di tres zonido vocal cu ta pronunciá den un solo [[silaba]]. Den un triptongo, e tres vocal òf semivokal ta sigui un tras di otro sin interrupshon, formando un zonido monosilabico. Den [[fonetika]], un triptongo ta resulta di un movimiento kontinuo pero suave di e organonan di artikulashon for di un zonido di vocal pa otro, den un sekuénsia di tres zonido. Na kontraste ku un [[monoftongo]], ku tin un so zonido, òf un [[diptongo]] ku tin dos, un triptongo ta kontené tres zonido vocal den un so silaba. Importante pa nota ku un triptongo no ta meskos ku un sekuénsia disilabico di un diptongo sigui pa un monoftongo, kaminda por tin mas ku un silaba. Por ehempel, den aleman feuer [ˈfɔʏ.ɐ] (‘kandela’), e sekuénsia vocal ta dividí den dos silaba, i no ta un triptongo. Un triptongo tipiko ta forma pa un semivokal, sigui pa un vocal nukleo, i sigui pa un otro semivokal (por ehempel: /i̯/ + /a/ + /u̯/). Por existí tanto triptongonan orál komo nasal. == Ejempelnan == Den [[Papiamento]], triptongonan no ta hopi komun, pero por haña nan den palabra manera: biai (for di biaiha) kaiu (for di kaiu) huai (for di huai) Den [[kastellano]] (spañol), por haña triptongonan den palabra manera: miau Uruguay cambiáis == Referensianan == Martínez Celdrán, Eugenio. Manual de Fonética Española. Ariel Lingüística, 2001. Ladefoged, Peter. A Course in Phonetics. Cengage Learning, 2014. Crystal, David. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Wiley-Blackwell, 2008. -------------------------- Diptongonan komun den Papiamento Diptongo Tipo Ejèmplonan Nota ai Kreshente bai, traishon, baikèl vocal débil (i) tras vocal fuerte ei Kreshente sei, beisbol, trein oi Kreshente boi, koi, sopi ui Kreshente puiro, spruit, fluit ia Dekreshente biaha, rabia, familia vocal débil (i) prome vocal fuerte ie Dekreshente piedra, biento, piedra io Dekreshente nacional, religion ua Dekreshente lengua, francua, guahe ue Dekreshente pueblo, fuerte, muerto uo Dekreshente cuota, suave, actuosa menos komun 🗣️ Nota riba tipo di diptongo: Diptongo kreshente: e vocal débil (i, u) ta antes di vocal fuerte (a, e, o) → zonido ta subi. Diptongo dekreshente: e vocal débil ta despues di vocal fuerte → zonido ta baha. {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E articulacion ta consisti di un transicion suave den e frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta wordo percibi como un zonido continuo den un solo silaba. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. == Diptongo den Papiamento == Den [[Papiamentu|Papiamento]], un diptongo por wordo forma di un di e siguiente combinacionnan: == Vocal debil (i, u) + vocal fuerte (a, e, o) == Ehempel: * i-a → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-a → us'''ua'''l, a-u → bl'''au'''w, * i-e → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-e → f'''ue'''rte, e-u → '''eu'''caristia, * i-o → od'''io''', o-i → b'''oi'''cotia, * u-o → d'''uo''', o-u → bl'''ou'''sa. == Dos vocal debil (i + u, u + i) == Ehempel: * i-u → hud'''iu''', u-i → fl'''ui'''t === Tipo di diptongo === Dependiendo di e direccion di e transicion vocal, un diptongo por ta dividi den: * diptongo creciente → b'''ie'''nto, p'''ue'''blo, rab'''ia''' * diptongo decreciente → '''ai'''re, '''au'''mento, n'''ei'''shi Nota cu ora e zonido '''i''' ta na final di palabra ta skirbi '''ay''', '''ey''', '''oy''', '''uy'''.<ref>E regla aki no ta aplicabel pa e [[Ortografia di papiamentu|ortografia uza na Corsou y Boneiro]].</ref><br> Ehempel: * '''ay'''= cay - bay - caray - gay (homber) * '''ey'''= aworey - p'esey - t'ey - bedey - batrey * '''oy'''= coy - morocoy - haudoy - gogoy * '''uy'''= huy - puy - cuy - spruy {{Appendix}} == Lista di referencia == * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. * Goilo, E.R. (2002). ''Gramática di Papiamento''. De Wit Stores N.V. * [[Sidney Joubert|Joubert, Sidney M.]] (2015). ''Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu''. [[Fundashon pa Planifikashon di Idioma]]. * SIL International (2004). ''Papiamentu Phonology''. Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). ''Ortografía de la lengua española''. Madrid: Espasa Libros. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------- Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E ta consisti di un transicion suave den frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta percibi como un zonido continuo den un silaba unico. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. ==Formashon di diptongonan den Papiamentu== Den Papiamentu, un diptongo por wòrdu formá di un di e sigiente kombinashonnan: Un vocal débil (i, u) + un vocal fuerte (a, e, o) ehempel: baiskel biaha fuerte Dos vocal débil (i + u, u + i) ehempel: fluit hudui riu Tipo di diptongo: kreshente i dekreshente Dependiendo di e direkshon di e transishon vocal, un diptongo por ta: Kreshente (glide → vocal nuklear): ora e vocal débil ta na prinsipio. ehempel: biento pueblo rabia Dekreshente (vocal nuklear → glide): ora e vocal débil ta na fin di e diptongo. ehempel: aire aumento neishi Ortografia den fin di palabra Ora e zonido i ta na fin di palabra komo parti di un diptongo, e ta wòrdu skibí ku y: ay, ey, oy, uy ehempel: ay: cay, bay, caray, gay (hòmber) ey: aworey, p'esey, t'ey, bedey, batrey oy: coy, morocoy, haudoy, gogoy uy: huy, puy, cuy, spruy Un hiato ta un sekuencia di dos vocal ku ta pronunsiá separá, es decir, kada vocal ta forma su mesun silaba. E zonido no ta flòu komo den un diptongo, sino ta parti klaramente den dos unidat silábiko. Un hiato ta forma tipikamente den e sigiente kasonan: Dos vocal fuerte: poeta, maestro, teatro Vocal fuerte + vocal débil acentuá: país, María, baúl Den kaso di hiato, e zonido ta interrumpí, i kada vocal ta tuma su propio énfasis den pronunsiashon. Referencia * Goilo, E.R. (2002). Gramática di Papiamento. De Wit Stores N.V. * Joubert, Sidney M. (2015). Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu. Fundashon pa Planifikashon di Idioma. * SIL International (2004). "Papiamentu Phonology". Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). Ortografía de la lengua española. Madrid: Espasa Libros. * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. --- == Diferencia entre diptongo y hiato den Papiamento == {| class="wikitable" style="text-align:left" width="75%" |- ! Tipo ! Combinacion<br> di vocal ! Ehempel ! Division<br> silabico ! Remarke |- |rowspan="6" style="background:#FFD700|Diptongo|| style="text-align:center" |i + a || biaha || bia-ha ||vocal debil + fuerte, un silaba |- | style="text-align:center" |u + e || fuerte || fuer-te || vocal debil + fuerte |- | style="text-align:center" |i + e || biento || bien-to || diptongo creciente |- | style="text-align:center" |e + i || neishi || nei-shi || diptongo decreciente |- | style="text-align:center" |u + i || hudiu || hu-diu || dos vocal debil, un silaba |- | style="text-align:center" |i + u || riu || riu || un silaba |- | rowspan="3" style="background:#FF9000| Hiato || style="text-align:center" |a + i || caida || ca-i-da || vocal fuerte + debil, dos silaba |- | style="text-align:center" |o + e || poeta || po-e-ta || dos vocal fuerte, dos silaba |- |style="text-align:center" | o + a || oasis || o-a-sis || dos vocal fuerte, dos silaba |- |} [[:Kategoria:Idioma]] Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea y cu no ta inseparabel. Pues e ta consisti di e articulacion di dos vocal, un tras di otro, sin interupcion, produciendo un transicion suave den e frecuencianan di zonido cual ta caracterisa cada un di e dos vocalnan. Fonologicamente, dos vocal cu ta articula di e manera aki ta forma parti di e mesun [[silaba]]. Dependiendo di e tono ta haci distincion entre un diptongo creciente y un diptongo decreciente.<br> Ehempel: ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “cu tres zonido”, òf “cu tres tono”) ta un forma cu ta forma parti di un [[palabra]]. Casi semper e lo ta un [[vocal]] será mas un vocal habrí sigui pa un otro vokal será, formando un “triptongo”. Den [[fonétika|fonetica]], un '''triftongo''' ta un combinacion di vocal monosilabico cu ta encera un movecion rapido pero suave di e articulador di un calidad di vocal pa otro cu ta pasa riba un tersera parti. Miéntras ku vokalnan “puru”, òf monoftongonan, ta wòrdu bisa ku nan tin un posishon di artikuladó di meta, diftongonan tin dos i triftongonan tres. Triptongo no mester wordo confundi cu secuencia disilabico di un [[diptongo]] sigui pa un monoftongo, manera na aleman "feuer" [ˈfɔʏ.ɐ] ‘kandela’, caminda e vocal final ta mas largo cu esnan hañá den triptongo. Triptongo (for di griego : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “ku tres zonido,” òf “ku tres tono”) ta e nòmber duná na e kombinashon di un zonido semivokal , un zonido vokal i un zonido semivokal emití den un solo esfuerso vokal. Triptongo ta wòrdu dividí den oral y nasal. Den un triptongo tres vocal (of semivocal) ta un combinacion di tres zonido vocal hunto, cu ta forma un zonido. ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[linguistica]], '''singular''' ([[latin]]: ''singularis'', cu ta nifica “unico” of “solitario”) ta un termino gramatical cu ta referi na un forma di [[palabra]] cu ta indica un solo hende, cos, obheto, luga of idea. E ta contrasta cu e forma [[plural]], cu ta referi na mas cu un. == Uzo di singular == E singular ta e forma standard di un palabra den e gran mayoria di idioma, sin ningun modificcion special. E cambio ta bin pa palabranan den plural. Mescos den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma singular ta basico, unda un sustantivo ta presenta su mes, sin indica cantidad. E ta sirbi pa nombra un solo entidad.<br> Ehempel: * buki → un buki * mucha → un mucha homber * rosa → un flor * idea. → un solo pensamentu == Relacion cu artikulo y adhetivo == Un sustantivo den singular regularmente ta acompaña pa un articulo singular (manera un, e) y adhetivo cu ta acordá cu género y número.<br> Ehempel: * e rosa dushi * un cas grandi == Cambio pa plural == Pa pone un sustantivo singular den forma [[plural]], Papiamento normalment ta agregá -nan na fin di palabra. Sinembargo, e regla aki tin espeshonalidadnan y depende di ortografia y uso. Ejèmplo: buki → bukinan ros → rosnan idea → ideanan == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Plural''' ([[latin]]: pluralis, ku ta nifiká “di más ku uno”) ta un termino gramatikal ku ta referí na un forma di palabra ku ta indiká más ku un hende, kos, lugá of idea. E ta kontrastá ku e forma [[singular]], ku ta indiká un solo ente. == Uso den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], forma plural ta forma derivá di un sustantivo singular pa indiká ku tin más ku un di esaki. Ehempel: * buki → buki''nan'' * ros → ros''nan'' * muchu → mucha''nan'' == Formacion di plural == Den ortografia di Papiamento, e forma plural generalmente ta forma pa agregá e sufijo -nan na e sustantivo singular. E regla ta aplica pa hende, animal, kos, lugar y tambe idea abstracto. Ehempel: * cas → kasnan * idea → ideanan * persona → personanan == Plural eksplisito y implicito == Papiamento tambe por indiká pluralidad den otro manera, manera pa medio di un palabra ku ta indiká kantidat (manera hopi, tur, algun), aunque e sustantivo keda den forma singular. Pero den uso formal, ta preferibel pa pone e palabra den forma plural. Ejèmplo: hopi hende tur mucha ta contento == Komparashon ku otro idioma == Den otro idioma, manera español of inglés, forma plural por envolví kambio di letra, agregashon di sufijo otro ku -nan, of regla irregular. E forma di plural ku -nan ta un karakterístika partikular di Papiamento. == Referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] '''Silaba''' (na inglés: ''syllable''; na hulandés: ''lettergreep'') ta un unidad ritmico di zonido den un [[palabra]]. Un silaba ta normalmente forma pa un solo [[vocal]] of un combinacion di [[consonante]] y vocal, cu ta wordo pronuncia manera un solo impulso di bos. Den [[linguistica]], e analisis di e silaba ta un aspecto esencial den [[fonologia]], [[ortografia]], y e forma di rima den [[poesia]]. E structura di silaba por varia segun idioma, pero tur idioma tin algun forma di silaba den su sistema linguistico. Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], silabacion ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra.<br> Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do == Structura di silaba == E structura general di un sílaba ta consisti di tres segmento agrupa den dos componente: * ''Onset'': Un consonante of grupo di consonante, obligatorio den algun idioma, opshonal of hasta restringi den otronan * ''Rima'': ta consisti di un: ** ''nucleo'': e vocal principal di e silaba (obligatorio) ** ''coda'': e consonante of grupo di consonantenan despues di e vocal (opshonal) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. * Bo: onset = "b", nucleo = "o" * Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * [[Jossy Mansur|Mansur, Jossy M.]] (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (di 7 edicion). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] Núkleo (ν): Un konsonante vokal òf silábiko, obligatorio den mayoria idioma Coda (κ): Un konsonante òf grupo di konsonante, opshonal den algun idioma, altamente restringí òf prohibí den otronan Un silaba por consisti di tres parti principal: * '''Onset''': e consonante of consonantenan na comienso (optativo) * '''Nucleo''': e vocal principal di e silaba (obligatorio) * '''Coda''': e consonante of consonantenan despues di e vocal (optativo) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. — Bo: onset = "b", nucleo = "o" — Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda [[:Kategoria:Linguistica]] Silabacion den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma di e silabanan ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra. Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do -------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[fonétika|fonetica]], '''consonante''' (na [[Ingles]]: ''consonant''; na [[Hulandes]]: ''medeklinker'') ta un [[zonido]] di bos, forma pa un coriente di aire cu ta topa cu un of otro obstaculo, sea parcial of total, den e tracto vocal (boca y garganta). E ta un di e dos tipo principal di zonidonan di bos, e otro ta e [[vocal]]. Contrario na un [[vocal]], un consonante ta rekeri un tipo di tapamento, estorbo, of contacto den boka, como na nivel di e labionan, e lenga, of e dente, pa forma zonido. E palabra “consonante” ta bini di [[Latin]] ''consonans'', cu ta nifica “zonido cu ta zona hunto” (''con'' = hunto, ''sonare'' = zona). Tradicionalmente, consonantenan ta wordo considera zonido cu no por existi sin un vocal acerca. == Aplicacion == === Papiamento === Den e idioma [[Papiamentu|Papiamento]], por haña varios consonante den uso diario. E cantidad di consonante por varia segun e dialecto, pero generalmente e siguiente letternan ta representa consonante den e alfabet: '''B, C, D, F, G, H, J, K, L, M, N, P, R, S, T, V, W, Y, Z''' E letter '''Q''' casi no ta wordo uza; generalmente e ta wordo substitui/suplantá pa 'K'. E letter '''X''' ta usa solamente den palabra stranhero. Tur palabra den Papiamento ta contene un of mas consonante, cu ta forma [[silaba]]nan hunto cu e vocalnan. {| class="wikitable" width="65%" ! colspan=2 | Vocal || Balor na Papiamento<br> {{ABW|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel || Balor na Papiamentu<br> {{CUW|bandera}}/{{BON|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel |- | colspan=2 | b || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ala, ca'''b'''a || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ibu, fa'''b'''or |- | rowspan=2 | c || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}} || style="text-align:center" | /s/ || mere'''c'''e, ha'''c'''i || style="text-align:center" | /s/ || '''C'''ecilia |- | elsewhere || {{IPA|/k/}} || '''c'''aminda, '''c'''la || style="text-align:center" | /k/ || '''C'''aracas |- | colspan=2 | ch{{ref|dig|b}} || {{IPA|/tʃ/}} || '''ch'''ikito || style="text-align:center" | /tʃ/ || '''ch'''api |- | colspan=2 | d || style="text-align:center" | /d/ || '''d'''ocumento, '''d'''al || style="text-align:center" |/d/ || '''d'''uru, '''d'''ede |- | colspan=2 | dj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/dʒ/}} || '''dj'''aca || style="text-align:center" | /dʒ/ || '''dj'''ente || |- | colspan=2 | f || style="text-align:center" | /f/ || '''f'''ama || {{IPA|/f/}} || '''f'''òrki || |- | rowspan=2 | g || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}}, final || style="text-align:center" | /x/ || '''g'''esto, ma'''g''' || style="text-align:center" | /x/ || mar'''g'''en, brù'''g''' || |- | before unstressed {{angbr|e}}, elsewhere || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''arganta, san'''g'''er || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''osa, man'''g'''el || |- | colspan=2 | h || {{IPA|/h/}} || '''h'''asta, '''h'''abilidad || {{IPA|/h/}} || '''h'''ari, '''h'''eru || |- | colspan=2 | j{{ref|loan|a}} || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''j'''ong, '''j'''as<br>'''J'''uan || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''J'''an Thiel<br>'''J'''ulia || Some places still maintain their old spelling, e.g. Salinja. Here the {{angbr|nj}} is pronounced {{IPA|/ɲ/}}. |- | colspan=2 | k || {{IPA|/k/}} || '''k'''ishiki, '''k'''ere || {{IPA|/k/}} || '''k'''enta, se'''k'''reto || |- | colspan=2 | l || {{IPA|/l/}} || '''l'''ista, '''l'''aba || {{IPA|/l/}} || '''l'''esa, k'''l'''a || |- | colspan=2 | m || {{IPA|/m/}} || '''m'''ucha, pre'''m'''io || {{IPA|/m/}} || '''m'''an, la'''m'''pi || |- | rowspan=2 | n || before {{angbr|co}}, {{angbr|cu}}, {{angbr|g}}, {{angbr|k}},<br>final except after stressed vowel || {{IPA|/ŋ/}} || ma'''n'''go, pa'''n''' || {{IPA|/ŋ/}} || a'''n'''ker, bo'''n''' || In Papiamento, {{angbr|c}} followed by {{angbr|o}} or {{angbr|u}} would be pronounced as a {{IPA|/k/}} (see below), thus having the same effect on the {{angbr|n}} as {{angbr|k}} would. |- | elsewhere || {{IPA|/n/}} || '''n'''atural, te'''n'''e, algu'''n''' || {{IPA|/n/}} || '''n'''echi, he'''n'''de, tempra'''n''' || |- | colspan=2 | ñ || {{IPA|/ɲ/}} || a'''ñ'''a, so'''ñ'''o || {{IPA|/ɲ/}} || ba'''ñ'''a, '''ñ'''apa || |- | colspan=2 | p || {{IPA|/p/}} || '''p'''ipa, ado'''p'''ta || {{IPA|/p/}} || '''p'''alu, sa'''p'''u || |- | colspan=2 | q{{ref|loan|a}} || {{IPA|/k/}} || '''q'''uesillo || {{IPA|/k/}} || '''Q'''uebec || |- | colspan=2 | r || {{IPA|/r/}} || te'''r'''a, '''r'''osa || {{IPA|/r/}} || ba'''r'''ba, pode'''r''' || |- | colspan=2 | s || {{IPA|/s/}} || '''s'''aya, '''s'''ucu || {{IPA|/s/}} || kru'''s''', pa'''s'''a || In Papiamento, the {{angbr|s}} has a {{IPA|/ʃ/}} sound in words ending in -sion. In Papiamentu, it is written as -shon. |- | colspan=2 | sc || {{IPA|/s/}} || adole'''sc'''ente, pi'''sc'''ina || || || |- | colspan=2 | sh{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''imis || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''ete || |- | colspan=2 | t || {{IPA|/t/}} || '''t'''in, '''t'''ata || {{IPA|/t/}} || '''t'''rapi, ri'''t'''mo || |- | colspan=2 | v || {{IPA|/b/}}<br>{{IPA|/v/}} || '''v'''iuda<br>di'''v'''orcio || {{IPA|/v/}} || '''v'''erbo, '''v'''itamina || |- | colspan=2 | w || {{IPA|/w/}} || '''w'''ega || {{IPA|/w/}} || '''w'''owo || |- | colspan=2 | x{{ref|loan|a}} || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || e'''x'''amen, cone'''x'''ion, refle'''x'''ion || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || || |- | colspan=2 | y || {{IPA|/j/}} || '''y'''ama, ha'''y'''a || {{IPA|/j/}} || '''y'''uda, ka'''y'''ente || |- | colspan=2 | z || {{IPA|/z/}} || '''z'''ona || {{IPA|/z/}} || '''z'''eta || In Papiamento, the {{angbr|z}} has a {{IPA|/s/}} sound in words ending in -eza, -anza or with a {{angbr|z}}. In Papiamentu, they are written as -esa and -ansa. |- | colspan=2 | zj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''eito || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''ar || | colspan=2 | ù || || || style="text-align:center" |/ʏ/ || b'''ù'''s, y'''ù'''frou |- | colspan=2 | ü || || ||style="text-align:center" | /y/ || h'''ü'''r |- |} == List di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (7th ed.). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Sustantivo''' (na [[Ingles]]: ''noun''; na [[Hulandes]]: ''zelfstandig naamwoord'') ta un tipo di [[palabra]] den gramatica cu ta sirbi pa nombra hende, luga, cos, idea, of otro ser, sea concreto of abstracto. E palabra “sustantivo” mes ta bini di [[Latin]] substantia, ku ta nifiká “substancia” of “loke ta di esencia”. == Rol den frase == Den un frase, un sustantivo ta generalmente e sujeto of e objeto di un verbo. E ta e elemento ku e verbo ta referí na dje, i regularmente ta precedí of sigui pa un [[artikulo]] (manera “un”, “e”, “esey”) of un [[adhetivo]]. == Clase di sustantivo == Sustantivonan por wordo dividí den varios kategoria: '''Sustantivo komun''': nombra hende, kos of lugá den manera general, por ehèmpel: mùsiko, buki, isla. '''Sustantivo propio''': nombra spesífiko pa hende, lugá of entidad, i ta skibí ku mayuscula, manera: Maria, Aruba, Google. '''Sustantivo konkretu''': nombra kos ku por wordo mira of tuma, manera: mesa, silla, barco. '''Sustantivo abstrakto''': ta referí na idea, sentimiento of estado, manera: amistat, libertat, konsenshi. == Género y número == Tur sustantivo den Papiamento tin un [[género gramatikal]]: ta òf masculino òf femenino. E género ta influenshá e forma di artikulo y adhetivo ku ta akompañ'é (por ehèmpel: e homber vs e muher). Tambe, sustantivonan por ta den forma [[singular]] (un solo) of [[plural]] (más ku un), manera: buki / bukinan, muchanan / mucha. == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. * Trupia, Sandro (1995). ''Linguistica generale e grammatica''. Zanichelli. [[:Kategoria:Gramatika]] [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------- {{Databox}} '''Kontakto di idioma''' en.wiki:Contacto di idioma ta sosodé ora ku papiadónan di dos òf mas idioma òf variedat ta interkambiá ku i influensiá otro. E estudio di kontakto di idioma ta wòrdu yamá lingwístika di kontakto. Kontakto di idioma por sosodé na fronteranan di idioma,[1] entre idiomanan di adstrato, òf komo resultado di migrashon, ku un idioma intrusivo ku ta fungi komo sea un superstrato òf un substrato. Ora ku papiadónan di diferente idioma ta interkambiá estrechamente, ta tipiko pa nan idiomanan influensiá otro. Kontakto intensivo di idioma por resultá den konvergensia òf releksifikashon di idioma. Den algun kaso un idioma di kontakto nobo por wòrdu kreá komo resultado di e influensia, manera un idioma pidgin, krioyo òf miksto. Den hopi otro kaso, kontakto entre hablantenan ta sosodé ku efektonan duradero na eskala mas chikí riba e idioma; esakinan por inkluí e prestamo di palabranan di prestamo, kalku, òf otro tipo di material lingwístiko. Multilingwismo tabata komun durante gran parti di historia humano, i awendia mayoria hende na mundu ta multilingual.[2] Hablantenan multilingual por partisipá den kambio di kódigo, e uso di vários idioma den un solo kombersashon. Métodonan for di sosiolingwístika[3] (e estudio di uso di idioma den sosiedat), for di lingwístika di korpus i for di lingwístika formal ta wòrdu usá den e estudio di kontakto di idioma. ---------- [https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250524.pdf Celebra ta de vez en cuando, trabao ta continuo], Bon Dia Aruba, Rubrica Asina bon Nos Papiamento ta? (24 di mei 2025) Como medio di comunicacion nos posicion ta diferente, ya cu nos ta para meymey di e desaroyo di nos idioma a base diario. Esey ta duna un obligacion extra, pasobra loke nos ta publica ta pasa bao wowo di miles di lector diariamente. Mihor nos percura anto pa skirbi di tal forma cu nos ta respeta loke tin, pero di otro banda ta mira lo valioso di e entrada continuo di palabra nobo den nos idioma y usa nan di forma apropia.Den e casi cuatro aña di existencia di e column aki, nos a toca un sinfin di tema, semper di forma critico, sin ofende ningun hende. Na ocasion di e promer aniversario, na augustus 2022, nos a publica un lista di e topiconan cu nos ta trata den e aña ey, di forma critico. Esakinan ta duna un bon impresion di e amplitud di e temanan y a la vez ta mustra cu ainda tur ta relevante. Un resumen: * Aki, akinan, akinanan... tocante uso innecesario y excesivo di ‘nan’ * Uso innecesario y excesivo di ‘wordo’ o ‘ser’ * Paso o pasobra? Papia y skirbi ta dos cos diferente * Atende cu... o atende? Atende un asunto cu un persona; no atende cu un asunto * ‘Encuanto di’ y ‘tocante di’, tambe ‘durante di’: uso incorecto y innecesario di e palabra ‘di’ Contra? O Contra di...? * Uso corecto di ‘na’ den diferente contexto; ki ora ‘den’ y ki ora ‘na’? * Palabra modifica incorectamente: ‘nombracion’, ‘comportacion’, ‘cargacion’ (nombramento; comportamento; cargamento) * Parha o pahra...? Un palabra modifica recientemente * Tabatin o tabata tin...? Kico ta corecto? * Gobernado o Gobernador... Ta usa e ‘r’ si of no? * Diferencia entre idioma papia y skirbi * Agradable o agradabel...? Tocante origen Portugues/Spaño di e variantenan Directiva o ‘Hunta di Directiva’ Con pa adopta termino corectamente * Ki ora un palabra ta bira ‘Papiamento’...? * E proceso di adopcion y adaptacion Reforza, enforsa, reenforsa...? Palabra adopta di diferente fuente, reemplazando palabra existente caba “Esey no tin di haber cu…?” Corecto, of no? Origen di e expresion Compromiso, compromis, compromise...? Mesun palabra, adopta di diferente banda * Di dje, den dje, di unda e ‘dje’ ta bin...? * Doble negacion: ki ora si y ki ora no? * Uso di distincion di genero masculino/femenino * Ortografia uniforme un reto...? Variedad di ortografia cu medionan ta haya di tur banda * Terminonan opuesto: ‘progresivo’ o ‘progresista’; ‘conservativo’ o ‘conservador’? * Entre ‘advertencia’ y ‘advertentie’; uso corecto of no? Curasha o encurasha...? Reforza o reenforza...? Uso corecto of no?Pret of leuk...? Eigenlijk of...? Influencia di Hulandes den Papiamento Pa of Pa...? Para o por...? Voor of door...? Origen di nos ‘pa’ * E la bay o el a bay? Kico ta corecto? * Tocante eror gramatical cu casi no ta ripara... ‘Loke ta’ o ‘loke cu ta’? * Paris o Parijs? Londen, London o Londres? Variedad den nomber geografico...Nacionnan Uni o United Nations; IMF o FMI...? Cual idioma tin preferencia...? * Entre desaroyo liber y formalisacion di idioma: ki rumbo pa tuma? Papiamento manera papia..., o skirbi? * Tocante uso di ‘es’, ‘esnan’, ‘esunnan’...‘Cune’ o ‘cu nan’: * Tocante erornan cu no ta detecta facilmente...Papiamento ta rico na diferente tipo di vocal; a traves di influencia diverso * Algo mas di nos herencia Portugues; un exploracion den nos vocabulario. Nota: si bo ta desea pa nos trata un tema specifico atrobe, o mas amplio, laga nos sa via reaccion riba Facebook, o un mail na bondia.aruba@gmail.com --------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Educacion Profesional Intermedio''' (EPI) ta enseñansa riba nivel MBO (''Middelbaar Beroepsonderwijs'') na [[Aruba]]. E ta encera ... Colegio EPI ta e unico instituto di enseñansa riba nivel MBO na Aruba., situa den Venusstraat 3 na Oranjestad?? == Colegio EPI == A funda Colegio EPI riba prome di augustus 1997. Ta ofrece educacion na nivel 3, 4 y 5 consistiendo di e unidadnan; Salubridad & Servicio, Economia, Hospitalidad y Turismo y Ciencia & Tecnologia.<ref>[https://24ora.com/na-colegio-epi-partido-futuro-a-gana-eleccion-cu-nuebe-asiento/ Na Colegio EPI partido FUTURO a gana eleccion cu nuebe asiento], 24ora.com (2 di december 2024 </ref> Na aña 2022 Colegio EPI a introduci ocho estudio nobo. Na tur por scoge entre 13 diferente estudio, manera: Allround medewerker Information Technology Systems and Devices, Expert Information Technology Systems and Devices, Elektrotechniek, Allround Assistant Business Services, Business Administration & Control Specialist, Certified Cook, Associate of Applied Science in Culinary Arts, Zelfstanding Medewerker Travel & Hospitality, Leidinggevende Travel & Hospitality, Associate Of Science Degree in Hotel and Restaurant Management, Verpleegkundige, Verzorgende y Social Pedagogische Medewerker. Colegio EPI ta conta cu mas di 2000 studiante y mas cu 74% di nan ta logra termina nan estudio cu exito. [[:Category:Enseñansa]] [[:Category:Aruba|Enseñansa]] ---------------------------- == Arte di Palabra == '''Arte di Palabra''' ta un competensia literario ku partisipashon di hoben di Aruba, Boneiru i Korsou. (zie nl.wiki) Meta di e evento ta pa promove amor pa cultura di idioma Papiamento y aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y e desaroyo di dominio di idioma. == Historia == E evento di Arte di Palabra ta existi for di aña 2000 i a cuminsa na Korsou. Ange Jessurun, consulente di Papiamento e tempo ey, a krea e evento pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y [[haiku]]. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. == Publikashon == *Pòtpurí Arte di Palabra 2009, kolekshon di e miho obranan propio 2000-2008 *Pòtpurí Arte di Palabra 2014, bundel van de beste eigen werken 2009-2013 *Pòtpurí Arte di Palabra 2019, bundel van de beste eigen werken 2014-2018<ref>{{citeer boek|url=https://data.swpportal.com/upload/books/files/pdf.php?hash=f612ef13d53ec151f70f21767b8546f4&filename=potpuri-arte-di-palabra-2019_inkijkexemplaar.pdf|taal=pap|werk=Arte di Palabra|titel=Pòtpurí Arte di Palabra 2019|datum=|bezochtdatum=10 september 2019}}</ref> nl.wiki:Arte di Palabra ta un kompetensia den Papiamentu pa hóbennan den enseñansa sekundario na Aruba, Bonaire i Kòrsou. Nacemento For di aña skolar 1998-1999 "Papiaments" a bira un asignatura obligatorio den enseñansa sekundario na Kòrsou. E dato aki a duna e impulso pa e inicio di Arte di Palabra, cu na aña 2000 a tuma luga pa prome biaha na Curaçao. For di aña 2006 ta organisá kareda na Bonaire i for di aña 2009 tambe na Aruba. Arte di Palabra ta tuma lugá tur aña i su meta ta pa desaroyá talento literario hóben i literatura pa mucha papiamentu dor di recitashon di poema i konta storia. E kompetensia tin tres kategoria di presentashon: poesia, haiku i relato kòrtiku. Kada kategoria ta dividi den dos grupo: klasnan di skol 1-2 i klasnan di skol 3-6. Den klasnan 1 i 2 ta trata di poemas i storianan eksistente i den klasnan mas haltu ta trata di obranan original (propio). E evaluashon ta distinguí entre trabou propio i trabou eksistente. E finalistanan for di e rondonan di klasifikashon na Aruba, Bonaire i Kòrsou lo kompetí ku otro den e ronde final.[1] 1] E final di Arte di Palabra ta pasa pa tur isla i ta dirigí dor di e Stichting Arte di Palabra ku sosten di Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch gebied. E final ta generalmente konektá ku e entrega di e premionan di Tapushi Literario na honor di e ikonanan kultural na Aruba, Bonaire i Kòrsou. {{Appendix}} NOTES DIA 29 di juli 2021 a tuma lugar na Aruba, na Cas di Cultura, final di e competencia literario Arte di Palabra, cu participacion di hoben di Aruba, Boneiro y Corsou.<ref>https://www.awemainta.com/newspapers/AM210810/offline/download.pdf Arte di Palabra un celebracion na, di y pa Papiamento di kita sombre], Awemainta, 10 ougustus 2021. Rekupera ougustus 2021</ref> Fundacion Lanta Papiamento (FLP) tabata presente y a keda encanta, un biaha mas. Tabata un fiesta di berdad cu a pone enfoke riba Papiamento su rikesa y bunitesa cultural y riba e creatividad y dominio di idioma Papiamento di nos hobennan. E anochi tabata cuadra exactamente cu e meta di e evento cultural aki: Promove amor pa cultura di nos idioma Papiamento. Enrikece nos idioma cu creatividad di nos hubentud. Den sala tabata reina un entusiasmo y alegria y e hobennan a mustra aprecio pa cada un di e participantenan. Tur participante tabata haya un ovacion cu hasta pitamento cu ‘vuvuzela’. UNION t’e palabra cu ta caracterisa e evento aki, union cultural y social entre Aruba, Corsou y Boneiro. Arte di Palabra den tur sentido di palabra ta un celebracion di Papiamento, e idioma unificado di e islanan aki. Masha pabien n’e hobennan participante, na nan docentenan y n’e organisadornan! ===Historia cortico=== Arte di Palabra ta existi for di aña 2000. Señora Ange Jessurun kende tabata consulente di Papiamento e tempo ey, a cuminsa cu e evento aki na Corsou, pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y haiku. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch Gebied ta yuda den financiamento di biahe y estadia. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. Y importante pa menciona, t’e publicacionnan cu Arte di Palabra a produci caba: Pòtpurí Arte di Palabra 2009, cu e mihor obranan di 2000-2008: Pòtpurí Arte di Palabra 2014, cu e mihor obranan di 2009-2013: Pòtpurí Arte di Palabra 2019, cu e miho obranan di 2014-2018. Por bisa cu e coleccionnan aki ta bon material literario pa cualkier lesado y bon material cu por uza den scol. {{Appendix}} Arte di Palabra ta aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y ta masha importante den desaroyo di dominio di idioma. ---------------- '''Modern Hebrew''' ({{lang-he|עברית חדשה}}, ''ʿivrít ḥadašá[h]'', {{IPA-he|ivˈʁit χadaˈʃa|}}, ''[[Literal translation|lit]].'' "Modern Hebrew" or "New Hebrew"), also known as '''Israeli Hebrew''' and generally referred to by speakers simply as '''Hebrew''' ({{lang|he|עברית|}} {{transliteration|he|Ivrit}}), is the form of the [[Hebrew language]] that was [[Revival of the Hebrew language|revived as a spoken language]] in the late 19th and 20th centuries, and the standard form of Hebrew spoken today. It is the official language of the [[State of Israel]]. Among [[Canaanite languages]], Modern Hebrew is the only one spoken today.<ref>{{cite book |author1=Huehnergard, John |url=https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |title=The Semitic Languages |author2=Pat-El, Na'ama |publisher=Routledge |year=2019 |isbn=9780429655388 |page=571 |access-date=2021-02-18 |archive-date=2023-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230701134731/https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |url-status=live }}</ref> ----------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Flag of the Governor of Curaçao.svg|thumb|300px|Bandera di Gobernador di Kòrsou]] '''Gobernador di Korsou''' ta e representante di e monarka [[Hulanda|hulandes]] (hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]]) na [[Kòrsou]]. A instituí e posishon dia [[10 di òktober]] [[2010]] ku Korsou su status komo pais outónomo denter di [[Reino Hulandes]]. Riba nominashon di e mandatario hulandes pa relashonnan di Reino, e monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un término di seis aña; esaki por wòrdu prolonga te maximalmente 12 aña. E gobernador ta dispone di un sekretariado, e gabinete di gobernador, i ta wòrdu asesorá pa e Konseho di Konsulta, konsistiendo di minimo sinku miembro, apuntá pa e gobernador. E '''Gobernador di Aruba''' ta e representante di e hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]] na [[Aruba]]; esaki ta conforme stipulacion den [[Constitucion di Aruba]] (''Staatsregeling van Aruba'').<ref>Articulo II.1 Staatsregeling van Aruba (AB 1987 nr. GT 1)</ref> E posicion a keda institui desde prome di januari 1986 ora Aruba a haya su status como [[Status aparte di Aruba|pais autonomo dentro di Reino Hulandes]]. E monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un termino di seis aña; esaki por wordo prolonga te maximalmente 12 aña. == Facultadnan di gobernador == Facultadnan di e Gobernador di Aruba ta subdividi den e facultadnan asigna na su persona mediante [[ley]] como organo di e Reino y como organo di e pais Aruba. De gouverneur heeft twee taken: hij vertegenwoordigt en verdedigt de algemene belangen van het Rijk en is hoofd van de regering van Curaçao. Hij is tevens vertegenwoordiger op Curaçao van het staatshoofd van het Koninkrijk. Als hoofd van de landsregering is de gouverneur onschendbaar.<ref>Bij ambtsmisdrijven moet hij echter terechtstaan bij de [[Hoge Raad der Nederlanden]]. Bij overige misdrijven kan per Koninklijk Bevel of door de Tweede Kamer vervolging worden bevolen bij de bevoegde rechter in Den Haag.</ref> De gouverneur oefent de uitvoerende macht uit met als verantwoordelijken de ministers, die verantwoording moeten afleggen aan de [[Staten van Curaçao]]. De gouverneur heeft geen politieke verantwoordelijkheden en maakt geen onderdeel uit van het kabinet. Tijdens de formatie speelt de gouverneur een rol bij het aanwijzen van de formateur. In 2012 leidde dit tot onrust, toen gouverneur Goedgedrag tegen de zin van de zittende (demissionaire) ministers, maar op verzoek van de meerderheid van de Staten, een formateur aanwees om een waarnemend kabinet te vormen. De gouverneur wordt door het staatshoofd aangewezen voor een periode van zes jaar op voordracht van de bewindspersoon voor koninkrijksrelaties van het Koninkrijk (en tegelijk van het land Nederland). Deze periode kan worden verlengd tot maximaal één termijn. De gouverneur wordt bijgestaan door zijn secretariaat, het kabinet van de gouverneur, en wordt geadviseerd door de Raad van Advies, bestaande uit ten minste 5 leden, aangewezen door de gouverneur. == Lista == Op 10 oktober 2010 werd Curaçao een land binnen het [[Koninkrijk der Nederlanden]]. Voor deze datum vertegenwoordigde de [[Lijst van gouverneurs van de Nederlandse Antillen (1954-2010)|gouverneur van de Nederlandse Antillen]] onder meer Curaçao. E promé gobernador di Kòrsou tabata [[Frits Goedgedrag]], kende tambe tabata e último [[gobernador di Antia Hulandes (1954-2010)|gobernador di Antia Hulandes]] prome ku esaki a wordu disolbi dia [[10 di òktober]] [[2010]].<ref>RNW.nl - [https://web.archive.org/web/20110120003916/http://www.rnw.nl/caribiana/article/gouverneurs-voor-curacao-en-sint-maarten Gouverneurs voor Curaçao en Sint Maarten]</ref> {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !! Nòmber !! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | | 2010 - 2012 | [[Frits Goedgedrag]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2012 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | (interino) |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Lucille George-Wout-crop.jpg|95px]] | 2013 - presente | [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> | 4 di novèmber 2013 |} {| class="wikitable" ! Van ! Tot ! Nomber ! Bijzonderheden |- | 10 oktober 2010 || novèmber 2012 || [[Frits Goedgedrag]] || |- | november 2012 || novèmber 2013 || [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] || interino |- | november 2013 || presente || [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> || |} == Lista di gobernador interino == Bij koninklijk besluit kunnen een of meerdere waarnemend gouverneurs worden benoemd die de gouverneur vervangen bij ziekte of afwezigheid of hem vervangen na zijn ontslag of overlijden. {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !![[Gobernador interino]]!! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2010 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | | 2013 - 2019 | [[Nolda Römer-Kenepa]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Michèle Russel-Capriles.jpg|95px]] | 2019 - presente | [[Michèle Russel-Capriles]] | 1 di yüni 2019 |} * 10 oktober 2010 - [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] * 1 juni 2013 - [[Nolda Römer-Kenepa]] * 1 juni 2019 - [[Michèle Russel-Capriles]]<ref>{{cite news|url=https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|werk=Curaçao.nu|titel=RMR benoemt Russel-Capriles tot waarnemend gouverneur van Curaçao|datum=17 mei 2019|bezochtdatum=8 juni 2019|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190608092330/https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|archiefdatum=2019-06-08}}</ref> {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] [[:Category:Organonan Gubernamental]] --------- {{Databox}} ==Idiomanan na Aruba == Aruba ta un sociedad sumamente multilingual caminda mayoria di e habitantenan ta domina mas cu un idioma. Hopi [[Arubiano]] ta capas di combersa den por lo menos tres di e siguiente idiomanan: Papiamento, Hulandes, [[Ingles]] y [[Spaño]] y ta cambia comodamente entre dos of mas di e idiomanan aki den bida diario, haciendo e isla un di e teritorionan linguisticamente mas diverso den Caribe. E [[pais insular]] tin dos [[idioma ofisial|idioma oficial]], cu ta [[Papiamentu|Papiamento]] y [[Hulandes]]. E sistema di enseñansa local ta rekerí pa studiantenan siña Ingles y Spaño desde scol basico. Otro idiomanan, manera [[Portugues]], [[Chines mandarin|Chines]], [[Idioma Krioyo Haitiano|Crioyo Haitiano]] y hopi otro, tambe ta wordo papia den comunidadnan minoritario riba e isla. Segun estimacion na 2010 e gruponan etnico mas grandi tabata: Hulandes 78.7%, [[Colombia]]no 6.6%, [[Venezuela|Venezolano]] 5.5%, [[Republika Dominikano|Dominicano]] 2.8% y [[Haiti]]ano 1.3%.<ref name=":0">{{en}}{{Citeer web |titel=Aruba |datum=2025-03-25 |werk=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |bezochtdatum=2025-07-28 |uitgever=Central Intelligence Agency}}</ref>, Tur e cuater idioma, Papiamento, Hulandes, Ingles y Spaño, cu ta wordo uza como idioma principal of idioma primario bou di e poblacion Arubano a mira cambio den e periodo di 1980 te 2010 (idioma principal ta expresa den tabel como % di e total).<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref>: {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! Idioma principal!! 1980<br>% || 1990<br>% || 2000<br>%!! 2010<br>% || Trend |- | [[Papiamentu|Papiamento]] || &nbsp;&nbsp;80.1 || &nbsp;76.6 || &nbsp;&nbsp;69.4 || &nbsp;&nbsp;68.3 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- | [[Spaño]] || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;7.4 || &nbsp;&nbsp;13.2 || &nbsp;&nbsp;13.5 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{increase}} |- | [[Hulandes]]|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;5.0 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;5.4 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.0 ||&nbsp;&nbsp;{{steady}} |- | [[Ingles]] || &nbsp;&nbsp;10.6 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.9 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.1|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7.0 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- |} == Idiomanan oficial == === Papiamento === {{wak articulo|Articulo principal: [[Papiamento na Aruba]]}} Segun Gobierno di Aruba, e [[lenga materno|idioma materno]] y idioma primario di casi tur Arubiano ta Papiamento,<ref>{{en}}{{Cite web |title=Language |url=http://www.aruba.com/ExploreAruba/Culture/language.aspx |url-status= |archive-url=https://web.archive.org/web/20110809190231/http://www.aruba.com/explorearuba/culture/language.aspx |archive-date=2011-08-09 |access-date= |website=aruba.com}}</ref> un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu su raiz te na [[siglo 16|siglo diesseis]]. Sinembargo, Papiamento no tabata papia extensamente na Aruba te den siglo 18 y 19, ora cu e idioma a bira mas presente den material riba e isla, particularmente den e bukinan di scol Catolico Romano. Papiamento ta un idioma mescla cu ta combina elementonan for di [[Portugues]], Spaño, Hulandes y tambe algun rasgo di idiomanan Africano y Arawak.<ref name=":0"/> Su evolucion a tuma luga na Corsou durante siglo 16 ora cu e Africanonan sclabisa y e sclabisanan Spaño a desaroya un medio comun pa por comunica entre nan mes. Desde mei 2003, Papiamento ta e di dos idioma oficial riba Aruba, hunto cu Hulandes<ref>[https://www.gobierno.aw/1311-kunst-wetenschappen-en-taal Landsverordening officiële talen], Gobierno di Aruba</ref>, y e ta ser considera como un marcador esencial di identidad nacional. Den area di enseñansa, Papiamento no tabata ricibi masha atencion na Aruba te na 1995. E idioma a wordo inclui oficialmente den e curiculo escolar na 1998 y 1999. Desde e tempo ey, e isla a brasa su idioma nativo. Awendia, bijbel, diccionario y cuentanan di hada skirbi den e idioma ta facilmente disponibel riba e isla. === Hulandes === Pa decadanan Hulandes ta un di e idiomanan oficial di e isla ya cu e isla ta un parti contituyente di [[Reino Hulandes]]. Apesar di su status oficial, e ta incomun como un prome idioma papia. Un estudio di Croes (2015) entre estudiantenan a revela cu, apesar di e uzo amplio di Hulandes como idioma di instruccion, e idioma practicamente no tin funcion comunicativo pafor di les.<ref name=":1">{{citeer web|url=https://studenttheses.uu.nl/bitstream/handle/20.500.12932/42633/The%2520Current%2520Context%2520of%2520the%2520Language%2520of%2520Instruction%2520in%2520Aruban%2520Education%2520-%2520Master%2520Thesis%2520-%2520Kristi%2520Lo-Fo-Sang.pdf?sequence=1|titel= The Current Context of the Language of Instruction in Aruban Education Towards a more inclusive Multilingual Education|auteur=Kristi Lo-Fo-Sang|datum=2022|uitgever=Universidad Utrecht}}</ref> Banda di enseñansa, e uzo di Hulandes ta principalmente den asuntonan huridico y di gobernacion.<ref>{{Cite web |title=About Us |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |access-date=2014-05-20 |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |archive-date=2014-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean}}</ref> == Otro idiomanan comun == === Ingles === Aruba a reconoce Ingles como un idioma internacional, y a exigi pa muchanan siña Ingles for di klas 4 di scol basico. Uzo di Ingles riba e isla ta data for di cuminsamento di [[siglo 19|siglo diesnuebe]], tempo cu e Inglesnan a ocupa [[Kòrsou|Corsou]], Aruba y [[Boneiru|Boneiro]]. Ora cu e gobernacion Hulandes riba e islanan a reanudá na [[1815]], autoridadnan a tuma nota di e uzo ya generalisa di e idioma.<ref name="Putte">{{Cite book |last=Van Putte |first=Florimon |title=Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd |publisher=de Walburg Pers |year=1999 |location=Zutphen |language=nl}}</ref> Fin di añanan 1920 y inicio di añanan 1930 un cantidad grandi di hende cu ta papia Ingles, for di particularmente [[Karibe anglofóniko|Caribe anglofonico]], a wordo treci na e isla durante e añanan di boom di petroli. Hopi di e inmigrantenan aki tabata biba den e area di [[San Nicolas]], caminda [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] tambe tabata situa. Te cu awe, hopi di nan descendiente a keda cu Ingles Crioyo como nan prome idioma.<ref name=":1"/> Aunke Ingles no ta e [[lingua franca]] riba e isla, el a bira un idioma hopi popular bou di e hubentud. Ademas, Ingles ta un di e idiomanan mas importante den economia di Aruba. Un di e sectornan economico principal ta [[turismo]], mientras un cantidad significante di turista ta procedente di Merca y Canada.<ref name=":1"/> Mas recientemente, tin un aumento den uzo di idioma Ingles den enseñansa superior, por ehempel na [[Universidad di Aruba]]. === Spaño === {{wak articulo|Articulo principal: [[Idioma Spaño na Aruba]]}} Prome cu gobernacion Hulandes, Aruba tabata un colonia Spaño di 1499 te 1636. Spaño a bira un idioma importante riba e isla den [[siglo 18|siglo diesocho]] debi na cercania y lasonan economico estrecho cu colonianan Spaño den cercania den loke awor ta [[Venezuela]] y [[Colombia]],<ref name="Putte" /> Door di e localisacion geografico aki di Aruba, awendia hopi Arubiano y inmigrante tambe ta domina Spaño; 85% di e poblacion ta papia Spaño como di dos idioma.<ref name=":0"/> Studiantenan Arubiano ta cuminsa siña e idioma for di klas 5 di scol basico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1291007560|titulo=Languages on Aruba}} {{References}} }} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Idioma]] ----------------------------------------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Hilda de Windt-Ayoubi''' ( ) ta un lingwista, traduktor, outor, poeta, kolumnista i papiamentista di [[Kòrsou]]. lingwista, poeta, pintor i traduktor di The Prophet di Kahlil Gibra == Bida == Hilda Ayoubi a nase i lanta na Kòrsou. Famia di 5 yu muhe di mayornan di Libano. Hilde de Windt-Ayoubi a studia idiomanan ingles i spañó, tambe literatura. Na 2014 a sali e buki 'E Profeta', un tradukshon ku el a hasi di e buki ingles 'The Prophet', obra maestral di e eskritor Kahlil Gibran. Pa esaki el a risibí na 2014 un distinshon di 'The George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair' na e universidat di Maryland. Hilda a skirbi su promé poemanan na 1972, tempu ku e tabata studiante na Nijmegen, Hulanda. Despues e no tabata aktivo mas. Na desèmber 2007 el a kuminsá skirbi atrobe, pero tabata te na 2009, inspirá pa su kolega Robbie Griffith (†), ku el a bolbe kuminsá skirbi i publiká. Su poemanan na ingles, hulandes, spañó i papiamentu ta sali regularmente durante e último dékada den e korant Amigoe. She was born and raised in Curaçao. She was a secondary school teacher and a lecturer at the University in Curacao. Her works include Gedicht (2018) and Geef me je Taal (2019); for her Papiamento translation of Kahlil Gibran’s The Prophet (2014), she was awarded the Kahlil Gibran Chair at the University of Maryland. In 2019 she received UNESCO’s Certificate of Merit for her work on Papiamento.<ref>https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/translingualism-translation-and-caribbean-poetry/ Translingualism, Translation and Caribbean Poetry], Werkgroep Caraibische Letteren (2022)</ref> She writes in Dutch, French, English, Papiamento and Spanish. == Bibliografia == * ''La dislocación de los elementos oracionales y la elipsis en los refranes de La Celestina'' (2011, UoC) * ''Gedicht'' (2018?, kolekshon di poesia) * ''Geef me je taal. Dat ik je beter versta / Duna mi bo idioma. Pa mi por komprondé bo miho'' (2019) * ''Translingualism, Translation and Caribbean Poetry'' (2022, kolekshon di poesia multilingual huntu cu Piet Muysken) Hilda De Windt – Ayoubi, schrijfster, dichteres, columniste, kunstenares en hispaniste uit Curaçao. Ze is bekend vanwege o.a. haar vertaling in haar moedertaal Papiaments van het bekende boek The Prophet van Kahlil Gibran, CDL University Press, verschillende vertalingen van gedichten en haar jarenlange publicaties van gedichten in vier talen in de krant Amigoe op Curaçao. Ze presenteerde op deze middag ook haar Papiamentse vertaling van The Prophet die dit jaar wereldwijd haar 100-jarig bestaan viert en al in 105 talen, waaronder ook het Hindi, is vertaald.<ref>Henk Moeniralam,[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/papiaments-gedicht-moedertaal-van-hilda-de-windt-ayoubi-ook-in-sarnami-vertaald/ Papiaments gedicht ‘Moedertaal’ van Hilda de Windt-Ayoubi ook in Sarnámi vertaald], Werkgroep Caraibische Letteren (2023)</ref> I studied at the Catholic University in Nijmegen, nowadays named Radboud University. I also studied at UoC in Curacao, Dutch Antilles. I have a Master degree in Education with major in the Spanish Language and a Bachelor degree in Public Relations. Further on, I have a minor degree (LO) in English. I have been teaching the Spanish Language and Literature for more than 30 years at a secondary school and also have been teaching Didactics, Analysis of Methods, Spanish Grammar and Oral and Written Communication for more than eight year at University of Curacao. I translated "The Prophet" (by Kahlil Gibran) into the Papiamentu language. This translation was published by the Maryland University Press. For this translation I was granted an award by the George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair for Values and Peace, May, 2014. Further on, I attended an art Academy for four years. As part of a group exhibition I exhibited four times several of my paintings. I write poetry in six languages, Papiamento, Dutch, English, Spanish, Italian, and French. Recently my first poetry book illustrated with twenty of my paintings was published by LM Publishers in the Netherlands. I Master different languages, for example, Dutch, Spanish, English, Papiamentu. Currently, I am also studying different other languages, like Italian, Quechua. I am very interested in promoting and conserving Native Languages. Therefore, my poetry often focuses on native languages. In 2019, my second poetry book that focuses on language will be published. I belief that it is of utmost importance to focus more on Literature (specifically on creative writing) and Art in the education at school.<ref>[https://independent.academia.edu/HildadeWindtAyoubi Hilda de Windt Ayoubi]</ref> {{Appendix}} -------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Sidney M. Joubert''' (☆ [[1939]] na [[Kòrsou]]) ta un dosente, lingwista i papiamentista di [[Kòrsou]]. Na 2023 el a risibí e titulo di ''doctor honoris causa'' di [[University of Curaçao]] pa su kontribushon na [[idioma]] [[papiamentu]]. == Bida == == Bibliografia == * Dikshonario di verso Papiamento-Hulandes NOTES Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC March 20, 2023 REDAKSHON.<ref>[https://kikotapasando.com/2023/03/20/eredoctoraat-voor-sidney-joubert-bij-de-uoc-sidney-joubert-doctor-honoris-causa-bij-de-uoc/ Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC / Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC], Willemstad, 18 maart 2023</ref> Op 16 maart jl. werd tijdens een plechtige openbare zitting van het College van Decanen van de Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (UoC), aan de heer Sidney. M. Joubert, het eredoctoraat verleend. In een volle Aula opende de Rector Magnificus, dr. Francis de Lanoy, deze plechtige zitting, waarbij hij alle aanwezigen in de zaal welkom heette, in het bijzonder de heer Joubert en de twee paranimfen, mevrouw Lucille Berry-Haseth en de heer Edward John Joubert, die hem flankeerden tijdens deze plechtigheid. De decaan van de Algemene Faculteit, drs. Adriënne Fernandes, nam vervolgens het woord, en ging kort in op de redenen die voor de Algemene Faculteit aanleiding waren om de heer Sidney Milton Joubert voor te dragen als kandidaat voor het eredoctoraat. Zij gaf aan dat de heer Joubert over een tijdsbestek van vijftig jaar, zich bijzonder verdienstelijk heeft gemaakt voor de gemeenschap, op het gebied van taalkunde van het Papiamentu. Bovendien wees zij erop dat de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan is. Het eredoctoraat, zo vervolgde zij, wordt als welverdiend eerbetoon aan deze kandidaat verleend voor zijn zeer uitzonderlijke prestaties in het kader van culturele en academisch gerelateerde verdiensten. De heer Joubert, met zijn talrijke merites is van bijzondere betekenis voor de Algemene Faculteit, die taal, literatuur en cultuur centraal stelt, de lerarenopleiding Papiamentu aanbiedt en een leerstoel heeft gerelateerd aan het bestuderen en verwerven van Papiamentu. Het is dan ook niet verwonderlijk dat vanuit deze faculteit de rol van het Papiamentu als algemene omgangstaal in de Curaçaose samenleving, met deze erebenoeming, bekrachtigd en versterkt wordt. Vervolgens nam de Rector Magnificus het woord, die na verwijzing naar de mogelijkheid die de Landverordening Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (LuoC) biedt (art. 37 lid 2), de heer Sidney M. Joubert en zijn twee paranimfen naar voren riep om hen ten overstaan van het College van Decanen de bul te overhandigen. Prof. dr. Ronald Severing, verbonden aan de Algemene Faculteit, en promotor van Sidney Joubert bij deze plechtigheid, sprak bij de laudatio, lovende woorden uit, verluchtigd met een powerpoint, met afbeeldingen van werken van de heer Joubert. Hij gaf aan dat de heer Joubert een fervente taaldeskundige en in het bijzonder een verwoede Papiamentist is. Eerder was hij docent Spaanse taal- en letterkunde op de middelbare school en de UNA en tevens beëdigd vertaler en lexicograaf. Hij werd bij de oprichting van het overheidsbureau Sede di Papiamentu (1983) aangesteld om aan een vocabulaire van het Papiamentu te werken. Sindsdien zijn er van zijn hand ten behoeve van het Papiamentu, vocabulaires (1988, 1990) verschenen en verder woordenboeken in druk (1991, 1999, 2007), met supplementen (1997), een taalgids Papiamentu voor toeristen (1994), digitale woordenboeken (2002), online versies (Google Chrome, Microsoft Edge, Mozilla Firefox en Safari) en achtereenvolgende spellingcheckers Papiamentu voor Microsoft Office (2003-2014) Windows 98-8.1 (2001, 2007, 2014). Naast kenner van de taalkunde van het Papiamentu en de autoriteit op het gebied van de gemeenschappelijke Papiamentse woordenschat, is de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan, blijkens de omvangrijke driedelige gezamenlijke uitgave in het Papiamentu, Pa saka kara (1109 pp., 1983); ook verzorgde hij met auteursgroepen tweetalige Nanzi-boeken (2005, 2019). Hij is Papiamentu-connaisseur bij uitstek, getuige de talrijke publicaties van zijn hand en ook samen met lokale en buitenlandse deskundigen. Hij heeft zich bekwaamd en intensief ingezet voor het promoten van de studie, kennis en correct gebruik van het Papiamentu vanaf begin zeventiger jaren tot heden. Hij is ook medeverantwoordelijk voor de meer dan 400 woorden Antilliaans-Nederlands die in het Groene Boekje zijn opgenomen. Gedurende een aantal jaren, zijn de krantenteksten van het Antilliaans Dagblad en de Amigoe verzameld. Uit die verzameling zijn door onder andere de heer Joubert karakteristieke woorden geselecteerd die in het Groene boekje terecht zijn gekomen als: empaná, blenchi, dushi, karkó en snèkbar. Tevens is hij vanaf het begin (1999) tot recentelijk (2018) betrokken geweest bij de samenstelling van het Papiamentu-dictee en ook als jurylid van het jaarlijkse Diktado Nashonal Papiamentu in de aula van de UoC. De eredoctor is reeds meerdere malen eervol onderscheiden en heeft meervoudig eerbewijs mogen ervaren vanuit diverse maatschappelijke en academische instituties. Na de laudatio van zijn promotor kreeg dr. Sidney Joubert het woord van de rector. Hij liet weten dat toen hij van zijn benoeming op de hoogte werd gesteld, verrast was en zeer geëmotioneerd raakte. Hij dankte dan ook allen die betrokken waren vanaf de voordracht tot aan zijn benoeming. Hij vertelde hoe zijn belangstelling voor het Papiamentu begon. Dat gebeurde tijdens de colleges die hij volgde bij drs. Raúl Römer aan de Universiteit van Amsterdam. Raúl Römer onderzocht het Papiaments als toontaal. Joubert gaf voorbeelden als mata (plant) en mata (doden). Er was verschil in toon, hoog laag en laag hoog te horen. Op Curaçao werd Antoine Maduro zijn leermeester, waar hij ook mee samen werkte. Hij werd al snel door de overheid in twee opeenvolgende spellingcommissies voor het Papiamentu benoemd, in de commissie Römer en de commissie Jonis. Bij het Buki di oro, het gouden boekje met de officiële spelling van de overheid (2009), had hij ook zitting in de commissie die het werk voorbereidde. Na dit dankwoord en bijzonderheden over zijn werk, sloot de Rector Magnificus de officiële zitting. In het informele deel dat daarop volgde, spraken beide paranimfen de pas gedoctoreerde promotus toe. Lucille Berry-Haseth wees op haar lange vriendschap met de gepromoveerde en hun samenwerking op het gebied van Papiamentu. De laatste tien jaar hebben zij zich samen met een redactieteam beziggehouden met een verklarend woordenboek Papiamentu. Zij sloot af met een prachtige voordracht van het gedicht Oda na Sidney, dat zij eerder (2018) aan hem opdroeg. Vervolgens wist paranimf Edward John te vertellen dat zijn vader bekend stond als de leraar Spaans van het Peter Stuyvesant College. Hij vond het een eer dat hij de paranimf mocht zijn bij de promotie van zijn vader. Het informele deel werd afgesloten met een voordracht door Gregory Berry, die bij het publiek erg in de smaak viel met humoristische teksten uit de Papiamentu-literatuur van Guillermo Rosario, Pierre Lauffer en Elis Juliana. Het geheel werd afgesloten met een geanimeerde receptie op de patio van de Universiteit van Curaçao. {{Appendix}} ---------------- '''Frank Martinus Arion''', pseudónimo di '''Frank Efraim Martinus''' (n. [[17 di desèmber]] [[1936]] na [[Kòrsou]] - f. [[28 di sèptèmber]] [[2015]]) tabata un eskritor, poeta i lingwista [[Antias Hulandes|antiano]]. E tabata skirbi obranan tantu na idioma [[hulandes]] komo [[Papiamentu]]. Su obra mas famoso ta e novela ''Dubbelspel'' (Changá). E ta konosí tambe pa su investigashon di e orígen di Papiamentu i pa su empeño pa uso di Papiamentu komo idioma di instrukshon. == Biografia == Frank Martinus Arion a nase na 1936 i ta un di tres yu di Minuel Martinus Arion i Marina Jansen di bario di Buena Vista, [[Willemstad]]. Poko despues di su nasementu e famia ta muda pa [[Aruba]], unda su tata a wòrdu empleá pa e refineria [[Lago Oil & Transport Company|Lago]]. Ku kuater aña su mama i un ruman ta fayesé den un aksidente di tráfiko, despues di kual e ku su otro ruman a wòrdu mandá bek Kòrsou i alohá serka varios miembro di famia. Frank Martinus Arion a lanta den bario di [[Otrobanda]]. Fo'i skol básiko su talento pa skirbimentu a keda manifesta; den su último aña na skol básiko e ta gana e Premio Neerlandia pa e mihor ensayo na hulandes. Frank was een heel goede leerling. Hij mocht op de lagere school een aantal klassen overslaan. Durante su tempu na skol e ta kuminsa usa e nòmber Frank Efraim Martinus pa motibu di e laso ku su tata tabatin ku e [[partido polítiko]] [[Partido Nashonal di Pueblo|PNP]]. E no tabata deseá di wòrdu asosiá ku e aktivismo polítiko di su tata; te añanan 50 e ta usa su fam original pa publikashon di su promé obranan. Na kabamentu di skol sekundario na 1955, Arion ta muda pa [[Hulanda]] unda e ta studia idioma i literatura hulandes na [[Universidat di Leiden]]. Durante su temporada na universidat ela lanta e komunidat studiantil "Baranka Antilliana", kual tabata fungi komo refugio pa studiante prosedente di [[Antias Hulandes]], manera e mes. Tambe den e époka aki e tabata skirbi un seri di poema, kualnan a sali publika pa prome bes den e revista "Antilliaanse Cahiers" komo kolekshon titulá ''Stemmen uit Afrika''. ----- Na zijn schooltijd verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal- en letterkunde ging studeren aan de Universiteit Leiden. Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die, net als hijzelf, afkomstig waren uit de Nederlandse Antillen. Ook schreef hij in deze jaren een reeks gedichten, die in 1957 voor het eerst als bundel onder de titel Stemmen uit Afrika werden gepubliceerd in het tijdschrift Antilliaanse Cahiers. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het mede door hem opgerichte tijdschrift Encuentro Antilliano. Ook las hij regelmatig voor in het programma van de Nederlandse buitenlandse radio. Kort voor het einde van zijn studie onderbrak hij deze en keerde voor enige tijd terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij onderzoek deed naar de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiamentu. Hij publiceerde de resultaten van dit onderzoek in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch verder te studeren en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij het Instituut voor Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam.[2] Onder invloed van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel, waarin hij aan de hand van vier mannen die domino spelen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen in die tijd. Via de personages in de roman heeft Arion kritiek op de rebellen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen.[3] De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs. Arion doneerde het prijzengeld van 1000 ƒ aan de strijd tegen het apartheidsbeleid in Zuid-Afrika. In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam, waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin.[4] Vertaald met www.DeepL.com/Translator (gratis versie) de.wiki: Na zijn afstuderen verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal en Nederlandse letterkunde begon te studeren aan de Universiteit van Leiden . Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die net als hij uit de Nederlandse Antillen kwamen . Hij schreef in deze jaren ook een reeks gedichten, die in 1957 als bundel verscheen onder de titel Stemmen uit Afrika in het tijdschrift Antilliaanse Cahierswerden voor het eerst gepubliceerd. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het dagblad Encuentro Antilliano , waarvan hij medeoprichter was . Ook gaf hij regelmatig lezingen in het Nederlands buitenlands radioprogramma . Kort voor het einde van zijn studie brak hij het af en keerde voor een tijdje terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij zich bezighield met de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiaments. De resultaten van dit onderzoek publiceerde hij in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch zijn studie voort te zetten en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij de afdeling Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam . [2] Onder de indruk van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao, begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel , waarin hij aan de hand van het voorbeeld van vier dominospelende mannen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen op die tijd. Via de personages in de roman uit zich Arion kritisch over de opstandelingen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen. [3]De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en CW van der Hoogtprijs . Arion doneerde het prijzengeld van ƒ 1000 om de apartheid in Zuid-Afrika te helpen bestrijden . In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam , waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap van de stad. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin (in het Engels: "Farewell to the Queen"). [4] In 1975 ging Arion naar Zuid-Amerika, waar hij een aanstelling als docent aanvaardde aan een instituut voor de opleiding van leraren in de Nederlandse kolonie Suriname , die net onafhankelijk werd. Hier trouwde hij ook met zijn vrouw Trudi Guda, met wie hij twee kinderen zou verwekken. In 1980, na de machtsovername van Desi Bouterse , verliet het gezin Suriname en keerde terug naar Arion's thuisland Curaçao. Daar werkte hij aan de standaardisatie van het Papiaments en begon hij opnieuw onderzoek te doen naar de oorsprong ervan. Hij was vooral geïnteresseerd in de overeenkomsten tussen het Papiaments en de varianten van het Kaapverdiaans Creools, die worden gesproken op de eilanden voor de westkust van Afrika. Ook voerde hij campagne voor de invoering van het Papiaments als basisschooltaal op Curaçao, waardoor hij soms in conflict kwam met de lokale autoriteiten. In dit kader schonk hij in 1987 de particuliere basisschool Skol Humanistiko Erasmo , waar lessen werden gegeven in Papiaments. [5] Gedurende deze tijd begon Arion meer politiek betrokken te raken, wat culmineerde in de oprichting van zijn eigen partij, de Kambio Radical ("Radical Reversal", kortweg KARA) in 1988. KARA kreeg echter nooit genoeg stemmen om een ​​zetel in het parlement van het eiland te winnen. [6] In 1996 promoveerde Arion aan de Universiteit van Amsterdam. Zijn proefschrift was getiteld De kus van een slaaf. Papiaments West-Afrikaanse connecties en de oorsprong van het Papiaments en andere talen verkend. Hij bracht onder meer de stelling naar voren dat het Papiaments sterker dan voorheen bekend was beïnvloed door de geheime taal Guene, die door de plantageslaven van Curaçao werd gebruikt. Daarnaast heeft het Guene ook andere Caribische talen beïnvloed en zelfs de Engelse en Nederlandse taal. [7] == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doktoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (kontiniendo: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'') * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Mira tambe == * [[Gueni]] {{Commonscat|Frank Martinus Arion}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =191263500|titulo=Frank Martinus Arion}} {{References}} ;Lista di fuente * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3, pág. 405–410. * Wim Rutgers: ''Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba'', Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, pág. 272. * B. Jos de Roo: ''Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958'', Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam (2014), ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. Den: ''A History of Literature in the Caribbean''. Tomo 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia (2001), ISBN 90-272-3448-5, pág. 362. * ''Schrijver Frank Martinus Arion overleden''. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * ''Writer Frank Martinus Arion Passed Away'', Curacaochronicle.com (28 di sèptèmber 2015}}</ref> * ''Frank Martinus Arion geeft lintje terug'', Trouw.nl. (16 di desèmber 2008) }} {{DEFAULTSORT:Arion, Frank Martinus}} [[:Category:Ganador premio Cola Debrot]] [[:Category:Hende]] [[:Category:Kòrsou]] == Referensia == * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 407–408. * Wim Rutgers: Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba. 1. Auflage. Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, S. 272. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 408–409. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 410. * B. Jos de Roo: Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958. Hrsg.: Universiteit van Amsterdam. 1. Auflage. Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam 2014, ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. In: A History of Literature in the Caribbean. Band 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia 2001, ISBN 90-272-3448-5, S. 362. * Schrijver Frank Martinus Arion overleden. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * Frank Martinus Arion geeft lintje terug. In: trouw.nl. 16. Dezember 2008, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). == Weblinks == {{Commonscat}} [[:Category:Korsou]] [[:Category:Eskritor]] [[:Category:Hende]] Kort na de geboorte verhuisde het gezin naar Aruba, waar de vader een baan had aanvaard bij een plaatselijke oliemaatschappij. Toen hij vier jaar oud was, stierven Arions moeder en jongere broer bij een ongeval, waarna Frank en zijn zus werden teruggestuurd naar Curaçao, waar ze onderdak vonden bij verschillende familieleden. Zijn schrijftalent bleek al toen hij op de lagere school zat; in het laatste jaar van de basisschool won hij de Neerlandiaprijs voor het beste essay in het Nederlands. Tijdens zijn schooltijd begon hij de naam Frank Efraim Martinus voor zichzelf te gebruiken. De achtergrond was de politieke betrokkenheid van zijn vader bij de Nationale VolkspartijCuraçao, waardoor de naam "Arion" bekend werd bij veel bewoners van het eiland. Frank wilde echter niet geassocieerd worden met het politieke activisme van zijn vader; pas in de jaren vijftig gebruikte hij zijn oorspronkelijke achternaam weer voor de publicatie van zijn eerste werken. [1] '''Frank Martinus Arion''', seudónimo de '''Frank Efraim Martinus''' ([[Curazao]], [[17 de diciembre]] de [[1936]]-[[28 de septiembre]] de [[2015]])<ref name=fallece>{{cita noticia|título=Writer Frank Martinus Arion Passed Away|url=http://curacaochronicle.com/local/writer-frank-martinus-arion-passed-away/|fechaacceso=29 de septiembre de 2015|obra=curacao chronicle|fecha=28 de septiembre de 2015|idioma=inglés}}</ref> fue un escritor antillano. En 1955 se trasladó a los [[Países Bajos]] para estudiar letras neerlandesas en la Universidad de Leiden. En 1981 volvió a instalarse en su ciudad natal, tras residir unos años en [[Paramaribo]] ([[Surinam]]). Fue un fuerte promotor del [[papiamento]]. Hij werkte in Nederland , Suriname en de Nederlandse Antillen en schreef in het Nederlands en Papiaments . De roman Dubbelspel (nl) (1973) is zijn eerste boek en zijn grootste publiekssucces. == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' (Changa)<ref>[http://www.diegopuls.com.ar/index.php?option=com_content&task=view&id=112&Itemid=39&lang=es Doble juego, fragmento traducido al español (inédito)]; visitado el 21 de febrero de 2012</ref> *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doctoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (contiene: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'' * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Referencias== {{listaref}} == Link eksterno == *{{Enlace roto|1=[http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 página web sobre Arion del Fondo de las Letras Neerlandesas (en inglés)] |2=http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 |bot=InternetArchiveBot }} ------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Abraham Daniel Jesurun''' (n. [[20 di aprel]] 1839 na [[Korsou]] - f. [[20 di mart]] [[1918]] na [[Korsou]]) tabata un ....... [[Kòrsou]]. == Biografia == Jesurun a nase na aña 1939 na Willemstad. * Kasa ku Rachel David Capriles na 1880. * Na 1905 elegi Presidente di KVK Korsou. van 1884 tot 1919 In het grote boek over de History of the Jews of the Netherlands Antilles (1970) wordt Abraham Daniel Jesurun (1839-1918) ‘Curaçao’s then most cultured man’ genoemd, die verschillende talen in woord en geschrift beheerste. Hij wordt bijvoorbeeld een ‘specialist in Papiamento’ genoemd (Emmanuel & Emmanuel 1970, 1: 411, 454). Jesurun blijkt een belangrijk man geweest te zijn op Curaçao. Zo was hij secretaris-directeur van de Aruba Phosphaat Maatschappij, vele jaren voorzitter van de Kamer van Koophandel en Nijverheid en directeur van de Curaçaosche Bank. Ook is hij lid van de Koloniale Raad geweest en bestuurslid van het Geschied-, Taal-, Land- en Volkenkundig Genootschap te Willemstad. Voor al die activiteiten is hij onderscheiden: hij werd eerst ridder in de orde van OranjeNassau (1908), later officier (1913). In de serie ‘beroemde personen’ werd er in 1998 een postzegel met zijn beeltenis erop uitgebracht. <ref> ''Jan Noordergraaf'', [https://www.ivdnt.org/images/stories/onderzoek_en_onderwijs/publicaties/trefwoord/Papiaments_def.pdf Lexicografie op Curacao: Abraham Jesurun en zijn woordenlijst van het Papiaments (1898)]</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=it|oldid =129014577|titulo=Emilio Teza}} {{References}} }} [[:Category:Linguistica]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62275387|titulo=Dialect}} {{References}} }} [[:Category:Idioma]] ------- {{Variante|a}} [{Databox}} '''Pidgin''' ta e idioma ---------------- {{Databox}} E '''álfabèt latin''' ta un [[álfabèt|skritura alfabétiko]] foi kual den kurso di [[siglo]]nan a desaroyá un kantidat di álfabèt pa uso den kasi tur idioma skirbi den hemisferio oksidental, prinsipalmente na Nort i Sur Amerika, kasi henter [[Oropa]], Afrika supsahara i un kantidat di pais asiatiko na Oustralasia i Asia Sentral. E skritura latin tin e kantidat di usuario mas grandi na mundu. E skritura latin e ta forma e base di e [[Alfabèt Fonétiko Internashonal]] (IPA), i e 26 lèter mas komun ta e lèternan di e [[ISO basic Latin alphabet]]. E ta un álfabèt bikamaral di trinta lèter, kreá fin di siglo nuebe den imperio búlgaro (e aktual [[Nort Macedonia]]), pa e disípulonan di pader Cyrille òf posiblemente Clément d'Ohrid (e promé obispo di e iglesia ortodokso di [[Bulgaria]]) i ta basá riba e álfabèt [[Gresia|griego]] i glagolítiko. Ainda na komienso di siglo 21 ta usa e [[álfabèt siríliko]] den un kantidat di [[idioma slaviko]], entre otro búlgaro, masedoniano, [[idioma montenegrino|montenegrino]], servio, ukraniano, ruso i bieloruso. Bou influensia [[Rusia|ruso]] e ta komun tambe den hopi idioma ku no ta idioma slaviko manera [[kazachs]], [[idioma kirguis|kirguis]], [[tatar]] (idioma [[Turkia|turko]]), [[tajikistano]], [[idioma mongoles|mongoles]] inkluso hopi otro idioma chikitu. Te [[1859]] e tabata e skritura di e [[idioma rumano]] i den e antiguo [[Moldavia]] tabata skirbi e [[idioma moldaviano]] (un [[dialecto|dialekto]] rumano) ku un álfabèt siríliko. * Het Latijns schrift[1] is een alfabetisch schrift waarvoor in de loop der eeuwen een aantal alfabetten zijn ontwikkeld voor gebruik in vrijwel alle westerse geschreven talen, voornamelijk Noord- en Zuid-Amerika, bijna heel Europa, Sub-Saharaans Afrika en een aantal Aziatische landen in vooral Australazië en Centraal-Azië. Het Latijns schrift heeft het grootste aantal gebruikers ter wereld.[2] * '''Latin script''', also known as '''Roman script''', is a set of graphic signs ([[Writing system#General properties|script]]) based on the letters of the [[classical Latin alphabet]]. This is derived from {{cns|a form of the [[Cumae alphabet|Cumaean Greek]] version of|date=September 2021}} the [[Greek alphabet]] used by the [[Etruscan civilization|Etruscans]]. Several [[Latin-script alphabet]]s exist, which differ in graphemes, collation and phonetic values from the [[classical Latin alphabet]]. The Latin script is the basis of the [[International Phonetic Alphabet]], and the 26 most widespread letters are the letters contained in the [[ISO basic Latin alphabet]]. Latin script is the basis for the largest number of alphabets of any [[writing system]]{{sfn|Haarmann|2004|p=96}} and is the [[List of writing systems by adoption|most widely adopted]] writing system in the world (commonly used by about 70 percent of the world's population). Latin script is used as the standard method of writing in most Western, Central, as well as in some Eastern European languages, as well as in many languages in other parts of the world. ----------------- rtqn8e5ozyd7lbkmsn6mjdnmvnh2aks 203159 203158 2026-09-05T10:49:04Z Caribiana 8320 203159 wikitext text/x-wiki * [https://www.ea.aw/pages/wp-content/uploads/2019/09/Literatura-na-papiamento-havo.pdf Literatura na papiamento] nieuw: [[diptongo]] - [[triptongo]] - [[gramatika]] - [[frase]] - [[silaba]] - [[semántika]] - [[suheto]] - [[supstantivo]] - [[athetivo]] - [[verbo]] - [[vocal]] - [[consonante]] - [[sufiho]] - [[atverbio]] - [[koma]] - [[pronòmber]] - [[singular]] - [[plural]] ------------------------- {{Databox}} '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa [[papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta yama ''lenga di p'', den kua e [[vocal|vokal]] di kada [[silaba|sílaba]] ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. Por ehèmpel, ''mi ta bai kas'' ta bira mi''pi'' ta''pa'' bai''pa'' kas''pa''. "Mi ta bai kas" ta bira '''mi'''pi '''ta'''pa '''bai'''pa '''kas'''pa.<ref>[[Pierre Lauffer]], [https://www.dbnl.org/tekst/lauf001unse02_01/lauf001unse02_01_0036.php Un selekshon di palabra i ekspreshon. Deel 2], dbnl.org</ref><ref name=":0">[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 di mart 1965</ref> E wega di lenga no ta eksklusivamente un fenómeno den papiamentu. Den idiomanan ingles i spaño na [[Latinoamérika]] i otro paisnan di Karibe e ta tambe konosí.<ref>{{citeer web|auteur=[[Antoine Maduro|A.J. Maduro]]| titel=.Remitido Erornan|werk=[[Amigo]]|datum=1984-07-18|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-05|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643043:mpeg21:p006}}</ref> == Karakterístika == Galein ta un modo di papia ku deliberadamente ta alterá [[palabra]]nan di papiamentu, i no ta un idioma independiente. E reglanan por varia, pero den su forma mas simpel kada sílaba ta wòrdu sigui pa un sílaba ku e mesun vokal i e konsonante ''p''. Por ehèmpel: :''kas ta weta'' → ''kaspa tapa wepa tapa''.[1][2] Segun [[Pierre Lauffer]], galein ta konosí komo e ''lenga di p''. E ta distinguí galein di ''[[gueni]]'', ku tabata e nòmber pa e idioma ku, segun tradishon, katibunan ku tabata yega for di [[Afrika]] tabata papia.[2] == Uso == Galein tabata wòrdu usá prinsipalmente pa hasi un kombersashon ménos aksesibel pa hende pafó di e grupo ku tabata konosé e reglanan. Deskripshonnan di galein ta indiká ku e forma di papia tabata wòrdu usá komo un manera di skonde e kontenido di un kombersashon. Un deskripshon di Paul Brenneker, publiká den ''Sambumbu'' na 1971, ta referí na galein komo un forma di papiamentu ku tabata wòrdu deformá deliberadamente pa hende pafó no por komprondé e kombersashon.[3] Personanan bakiá den galein tabata usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internato i kriá den institushonnan grandi tin biaha tabata papia galein ku mesun fluides ku papiamento.<ref name=":0"/> == Galein i Gueni == Galein i Gueni ta dos fenómeno lingüístiko diferente. ''Gueni'' ta referí na un idioma ku, segun deskripshonnan lokal, tabata wòrdu papia pa katibunan ku tabata yega for di Africa. Galein, na otro banda, ta un forma di papiamentu ku ta wòrdu alterá mediante reglanan di un wega di lenga.[2][3] {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] [[:Kategoria:Papiamentu]] [[:Kategoria:Kultura di Kòrsou]] ------------------------ , usando un wega di lenga pa alterá e [[palabra]]nan. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehèmpel: "Mi ta bai kas" ta bira '''mi'''pi '''ta'''pa '''bai'''pa '''kas'''pa.<ref>[[Pierre Lauffer]], [https://www.dbnl.org/tekst/lauf001unse02_01/lauf001unse02_01_0036.php Un selekshon di palabra i ekspreshon. Deel 2], dbnl.org</ref> E tabata wòrdu yamá lenga p.<ref name=":0">[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 maart 1965</ref> E fenómeno di korumpí un lenga ta konosí komo un anti-lenga. '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa e [[Papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no ta konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta e yamá *lenga di p*, den kua e vokal di kada sílaba ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. Por ehèmpel, ''mi ta bai kas'' ta bira ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] ==Historia == Generalmente e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otro, ku no ta konosí ku e reglanan. E ta wòrdu usá mas tantu pa hubentut komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku galein. Na Kòrsou, e tabata wòrdu hopi bia konfundí ku [[gueni]], e idioma di katibu. Pero esensialmente e no tin nada di haber kuné. Galein ta un korupshon deliberá di papiamentu moderno normal, pa no wòrdu komprondé pa hende di afó. Personanan bakiá den galein tabata usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internato i kriá den institushonnan grandi tin biaha tabata papia galein ku mesun fluides ku papiamento.<ref name=":0"/> variante di e idioma papia di [[papiamentu]], usando un wega di lenga pa alterá e palabranan. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa. Internashonalmente e ta konosi komo un anti-lenga. , manera "Jerigonza". Den e wega di lenga [[palabra]]nan na papiamentu ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un [[sufiho]] fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di [[konsonante]] di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokal (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa Por ehèmpel, e frase “e no sa” por bira * agregando un silaba patras (sufiho) - '''e'''hay '''no'''hay '''sa'''hay * usando un silaba dilanti (prefiho) - ay'''e''' ay'''no''' ay'''sa''' * birando e leternan di un silaba ku sufiho - '''e'''ay '''on'''ay '''as'''ay '''Galein''' ta un wega di lenga of anti-lenga den kua [[palabra]]nan na papiamentu ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokál (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. Por ehèmpel, “e no sa” lo bira “ehay oesday otnay owknay”. aye ayno aysa - aye onay asay Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E ta wòrdu usá mas tantu pa hubentut komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Galein. -------------------- {{Infobox taal | naam = Galein | andere_naam = P-taal | taalgebied = [[Curaçao]] | soort = [[Taalspel]] }} '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa e [[Papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no ta konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta e yamá *lenga di p*, den kua e vokal di kada sílaba ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. Por ehèmpel, ''mi ta bai kas'' ta bira ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] == Karakterístikanan == Galein ta un forma deliberadamente alterá di Papiamentu, i no ta un idioma independiente. E reglanan por varia, pero den su forma mas simpel kada sílaba ta wòrdu sigui pa un sílaba ku e mesun vokal i e konsonante ''p''. Por ehèmpel: :''mi ta bai kas'' → ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] Segun Pierre Lauffer, Galein ta konosí komo e ''lenga di p''. El ta distinguí Galein di ''[[Gueni]]'', ku tabata e nòmber pa e idioma ku, segun tradishon, katibunan ku tabata yega for di Africa tabata papia.[2] == Uso == Galein tabata wòrdu usá prinsipalmente pa hasi un kombersashon ménos aksesibel pa hende pafó di e grupo ku tabata konosé e reglanan. Deskripshonnan di Galein ta indiká ku e forma di papia tabata usa komo un manera di skonde e kontenido di un kombersashon. Un deskripshon di Paul Brenneker, publiká den ''Sambumbu'' na 1971, ta referí na Galein komo un forma di Papiamentu ku tabata wòrdu deformá deliberadamente pa hende pafó no por komprondé e kombersashon.[3] == Galein i Gueni == Galein i Gueni ta dos fenómeno lingüístiko diferente. ''Gueni'' ta referí na un idioma ku, segun deskripshonnan lokal, tabata wòrdu papia pa katibunan ku tabata yega for di Africa. Galein, na otro banda, ta un forma di Papiamentu ku ta wòrdu alterá mediante reglanan di un wega di lenga.[2][3] == Fuentes == * Brenneker, Paul. ''Sambumbu: Volkskunde van Curaçao, Aruba en Bonaire''. Deel 3, 1971.[3] * Lauffer, Pierre. ''Un selekshon di palabra i ekspreshon''. Deel 2, 1974, p. 45.[2] ------------------- {{Databox}} '''Galein''' ta un modo di papia cu ta wordo aplica na e idioma [[Papiamentu]], unda ta korumpi .... E ta hopi bia ta wòrdu konfundí pa habitantenan di stat ku Gueni, e idioma di katibu. Pero esensialmente e no tin nada di haber kuné. Galein ta un korupshon deliberá di Papiamentu moderno normal, pa no wòrdu komprondé pa hende di afó. E forma mas simpel ta unu den kua e vokal di kasi tur sílaba ta wòrdu ripití ku un “p” promé kuné. Cas ta bira “cas”’’pa “mi mi”’’pi weta wepe-tapa. Pa e motibu aki, e ta wòrdu yamá tambe p-idioma. Maestronan den galein ta usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internat i criadanan den institucionnan grandi tin biaha ta papia galein mes fluido cu papiamento. Cas mi weta -> '''cas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa '''Galein''' wordt door stadsmensen vaak verward met [[Gueni]], de slaventaal. Maar het heeft er in wezen niets mee uit te staan. Galein is een opzettelijke verbastering van het normale hedendaagse [[Papiaments]], om door buitenstanders niet te worden verstaan. De eenvoudigste vorm is die, waarbij van ongeveer elke lettergreep de klinker wordt herhaald met een ''p'' ervoor. Cas wordt '''cas'''pa '''mi mi'''pi weta wepe-tapa. Het wordt om deze reden ook wel p-taal genoemd. Meesters in het galein bedienen zich van veel ingewikkelder herhalingen. Meisjes op internaten en dienstmeisjes in grote inrichtingen spreken galein soms even vlot als papiaments.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 maart 1965</ref> Teneinde te voorkomen, dat de meester hun gesprek zou kunnen volgen, hadden de slaven de gewoonte het Papiamentu opzettelijk te vervormen door bijvoorbeeld van ieder lettergreep de klinker te herhalen met een medeklinker ervoor. Een zin als: mi ta weta (ik zie) kan dan gaan luiden: mipi tapa wepetapa. Snel uitgesproken is deze "taal" alleen door ingewijden te verstaan.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120173503/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=370&lang= Galein], Encyclopedie van Curaçao</ref> Pig Latin (Igpay Atinlay) ta un wega di idioma òf cant den kua palabranan na ingles ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokál (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. Por ehèmpel, “e no sa” lo bira “ehay oesday otnay owknay”. Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E referensia na Latin ta un mal nòmber deliberadamente; Latin di Porko ta simplemente un forma di argot òf jargon ku no ta relashoná ku Latin, i e nòmber ta wòrdu usá pa su konotashonnan ingles komo un idioma straño i ku ta zona stranhero. E ta wòrdu usá mas tantu pa muchanan chikitu komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Latin di Porko.[2] [[:Kategoria:Idioma]] Bovendien werd het 'Galein' als een geheimtaal gebruikt, maar dit is geen oorspronkelijke taal, doch slechts een verbastering van het Papiamentu om niet door buitenstaanders begrepen te worden (Brenneker, 1971:529)". afunesto. 'Galein' no ta eksklusivamente un fenómeno di papiamentu. Den e paisnan ku ta rondoná nos tambe nan konosé i no ta nada straño ku ta di nan mes nos tin e. Pa no insumi muchu espasio dje diario aki, mi a sita solamente di Cuba. Don Esteban Pichardo, Pichardo Novisimo, 1953, paginanan 405/406: "Jerigonza.<ref>auteur=[[Antoine Maduro|A.J. Maduro]]. Remitido Erornan. "Amigoe". Curaçao, 18-07-1984, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 26-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643043:mpeg21:p006</ref> Aqui se aplica acierto modo revesado de hablaro lenguaje complicado de manera que otros no lo entiendan. Las mismas palabras denuestro idioma con un agregado pospuesto o antepuesto constituyen lajergacon que los muchachos, negros y algunas personas vulgares pierden el tiempo, creyendo sandiamente que es imposible comprenderlos. Las principales jerigonzasson, con las silabas pa, pc, pi, po, pu, agregando a cada silaba de lavoz castellana una de estas de la misma vocal, e.g.: * pu sa-pa bes-pe la-pa Je-peri-pi gon-po za-pa?" Presis manera nos ta us'é na Körsou. Nan ta us'é tambe ku e agregadonan: pina (esta: tu-pina) i tambe ku: gara, guere, guiri, gordo, guru (esta:tu-guiru etc.). Konklushon: papiamentu di gueni na Körsou ta basa riba fantasia, e grafia 'gene' ta pone hende pronunsia e palabra aki robes, galein no tin nada di lenga sekreto kune. --- es.wiki: Jerigonza Gibberish, geringonza, òf geringozo ta un forma di abla hunga den kua sílabanan ta wòrdu insertá repetidamente entre palabranan. Originalmente, “gibberish” tabata wòrdu usá pa deskribí kualke idioma ku ta den mal smak, kompliká, i difísil pa komprondé,[1] pero ku tempu su nifikashon a kambia pa e forma spesífiko di insershon. Ademas di entretenimentu, e por wòrdu usá tambe komo un manera di kodifiká e mensahe (cryptolalia) di manera ku otro hendenan serka di e oradornan ku no ta kustumbrá ku e forma di papia aki no por komprondé kiko e oradornan ta bisando. E formanan aki ta wòrdu usá komo wega òf entretenimentu den paisnan di abla spañó manera Spaña i Latino Amérika. Uso Despues di kada sílaba, e zonido “p” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Despues di kada vokal, e zonido “i” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Despues di kada vokal, e zonido “f” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Den vários region di Mexico, e último variashon hunga aki ta hopi popular bou di muchanan, asta risibí e nòmber “papia na Efe.” en.wiki *(cant):Un cant (hulandes: anti-taal) ta e jargon òf idioma di un grupo, hopi biaha empleá pa ekskluí òf gaña hende pafó di e grupo.[1] E por wòrdu yamá tambe un kriptolekto, argot, pseudo-idioma, anti-idioma òf idioma sekreto. Kada término ta diferensiá un poko den nifikashon; nan usonan ta inkonsistente. *language game: Un wega di idioma (tambe yamá un cant, idioma sekreto, ludling, òf argot) ta un sistema di manipulá palabranan papiá pa hasi nan inkomprendibel pa un oyente no entrená. Weganan di idioma ta wòrdu usá prinsipalmente pa gruponan ku ta purba di skonde nan kombersashonnan pa otronan. Algun ehèmpel komun ta Pig Latin; e famia Gibberish, prevalente na Merka i Suesia; i Verlan, papia na Fransia. Un difikultat komun ku weganan di idioma ta ku nan ta wòrdu pasá oralmente; miéntras ku por hasi tradukshonnan skirbí, hopi bia nan ta imperfekto, pues e ortografia por varia hopi. Algun frakshon ta argumentá ku palabranan den e lenganan papia aki mester wòrdu skirbí simplemente manera nan ta wòrdu pronunsiá, miéntras ku otronan ta insistí ku e puresa di idioma ta eksigí ku e transformashon ta keda visibel ora e palabranan ta wòrdu impartí riba papel. {{Appendix|1=|2= '''Literatuur''' * Martinus, Frank (1996), ''The kiss of a slave: Papiamentu’s West-African connections'', Universiteit van Amsterdam * Hartog, Johannes (1961, p 433), ''Curaçao: Van kolonie tot autonomie III, Vol.I,'', De Wit. '''Bronnen en voetnoten''' * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=|titel=|oldid=|datum=}} {{References}} }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Hulandes Caribeño''' of '''Hulandes Antiano''' ta un variante di [[idioma]] [[Hulandes]] cu a desaroya? na e [[Islanan ABC]], islanan perteneciente na Caribe Hulandes. Por considera esaki como un dialecto regional di Hulandes.? Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. == Contexto == E poblashon lokal i papiadónan hulandes riba Islanan ABC tabata papia i skirbi hulandes mesklá ku konstrukshonnan i palabranan for di papiamentu i otro idiomanan: “hopi plaka verdienen” (pap.: hopi sèn); “kabrieten in de koor” (Pap.: cabritonan den cura); y “een pastechi eten” (Come un pastechi) (Pap.: pasty). E uso aki a bira konosí komo Hulandes Antiano.<ref>[[Ronald Severing|Severihng, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden], literatuurgeschiedenis.org</ref> E norma den polítika di gobièrnu pa loke ta trata hulandes a kambia. E norma di idioma no ta limitá mas na Hulanda, sino tambe na Vlaanderen i e teritorionan den eksterior: e islanan kaminda palabranan hulandes antiano a originá ku no ta aparesé na Hulanda mes, i tambe na Sürnam independiente, kaminda ta usa hulandes surinam. E atenshon kresiente aki pa variedatnan di hulandes, pa multilingualismo, i pa interpretashon kultural a kondusí na inklushon di palabranan for di hulandes karibense den e vokabulario ofisial di e idioma hulandes. A base di un base di dato di palabra di korantnan na idioma hulandes riba e islanan, a hasi un selekshon di mas ku 400 palabra. E palabranan Hulandes Caribense aki, cu a wordo agrega na e Buki Berde di 2015, no ta aparece den Hulandes Standard. Por haña palabranan manera dushi (dushi, dushi), botika (botika kombiná ku botika), ayó (saludo), i eilandsraad (un tipo di konseho munisipal riba e islanan). Anteriormente, na 2005, alrededor di 500 palabra hulandes surinam a aparesé den e lista aki: afingisoep (sòpi di yuka), husselen (scrabble) i Sranan (krioyo surinam). Komo ku Antia no ta eksistí mas i Sürnam, ku Hulandes komo idioma ofisial, a bira miembro asosiá di Union di Idioma Hulandes, e término Hulandes Karibense ta wòrdu usá mas i mas pa e idioma Hulandes riba e islanan i na Sürnam. {{Appendix}} ----- Caribisch-Nederlands is de taalvariant van het Nederlands die gesproken wordt in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Deze variant wijkt op verschillende punten af van het Europees-Nederlands, zowel in uitspraak als in woordkeuze en grammatica. Op de Benedenwindse Eilanden (Aruba, Bonaire, Curaçao) is Papiaments de meest gesproken moedertaal, terwijl op de Bovenwindse Eilanden (Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius) Engels vaker de moedertaal is. ==Verschillen met Europees-Nederlands==: *Uitspraak: Er zijn verschillen in de uitspraak van klinkers en medeklinkers, en de intonatie kan anders zijn. * Woordenschat: Er zijn specifieke woorden en uitdrukkingen die in het Caribisch-Nederlands gebruikt worden, maar niet of minder vaak in Europees-Nederlands. * Grammatica: Er kunnen kleine grammaticale verschillen zijn, bijvoorbeeld in de volgorde van woorden of in het gebruik van bepaalde werkwoordstijden. * Invloed van andere talen: Papiaments: Op de ABC-eilanden heeft het Papiaments een grote invloed op het Nederlands. Veel Caribisch-Nederlandse woorden en uitdrukkingen zijn ontleend aan het Papiaments. Engels: Op de Bovenwindse eilanden heeft het Engels een grotere invloed. Ook hier zijn er invloeden merkbaar in de woordenschat en grammatica. * Onderwijs: In het basisonderwijs op de Benedenwindse eilanden wordt steeds meer onderwijs gegeven in het Papiaments. Het Nederlands wordt vaak als vreemde taal aangeboden. In het middelbaar onderwijs is het Nederlands wel de instructietaal. Op de Bovenwindse eilanden wordt in toenemende mate Engels gebruikt als instructietaal, ook in de Nederlandstalige scholen. * Conclusie: Caribisch-Nederlands is een levendige en diverse taalvariant die zich aanpast aan de lokale context en invloeden van andere talen ondergaat. ------ Hulandes ta un idioma oficial den Caribe Hulandes.<ref>https://taalunie.org/dossiers/22/nederlands-in-het-caribisch-gebied-en-suriname ]</ref> Omdat Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk geen omgangstaal is, maakt het onderwijs daar de omslag van moedertaalonderwijs Nederlands naar een vreemde taal aanpak. Hulandes semper tabata un idioma minoritario. Habladónan di Papiamentu tin bia ta konsiderá e Antianonan di abla Hulandes komo show-off, imitadó di e Hulandesnan. E label ey ta mas fuerte ora hende no ta dispuesto pa papia Papiamento. <ref>Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> Hulandes Antiano ta wòrdu distinguí for di Hulandes Standart pa e aksento. Bakhuis ta agregá ku Antianonan tambe ta agregá palabranan Papiamentu, ta konhugá verbonan Papiamentu na e manera Hulandes, i ta usa zonidonan típiko. Esaki ta conduci na frasenan manera: “Ai no,” “mi tin” “hopi,” “sakeerd” hopi potret pero nan ta “hodidu”! -- nl.wiki:[[:nl:Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden]]Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. Op de Benedenwindse ABC-eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) is de moedertaal vaak Papiaments, en op de Bovenwindse SSS-eilanden (Sint Maarten, Saba en Sint Eustatius) Engels. {{Appendix}} '''Caribisch‑Nederlands''', ook wel bekend als '''Antilliaans Nederlands''', is een in de ABC‑eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) gesproken vorm van het Nederlands, die sterk beïnvloed is door talen zoals Papiamento en Spaans. Het wordt gebruikt door Nederlandssprekenden op de eilanden, en bevat vaak woorden en zinsconstructies uit het Creooltaal Papiamento en regionale varianten. ==Gebruik en kenmerken== Spraak en schrijfwijze van Nederlands op de ABC‑eilanden mengen reguliere Nederlandse zinnen en woordenschat met Papiamentstalige of lokale uitdrukkingen. Voorbeelden hiervan zijn: * “hopi plaka verdienen” (veel geld verdienen) * “kabrieten in de koraal” (geiten op de erf) * “een pastechi eten” (een pasteitje eten) Dergelijke constructies behoren tot typische voorbeelden van Antilliaans Nederlands, waarin Papiamentse woorden (zoals hopi, plaka, pastechi) direct geïntegreerd zijn in het Nederlands. ==Sociolinguïstische context== In de lagen van de bevolking waar Nederlands als thuistaal wordt gesproken — vaak binnen families of in het onderwijs — wordt deze variant beschouwd als “tropisch Nederlands”. Sprekers worden in Nederland soms als dialectisch afwijkend ervaren en kunnen als “makamba” (Nederlander) worden bestempeld, vooral wanneer zij geen Papiamento spreken.<ref name="ntr">Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> De variant is te herkennen aan: *het gebruik van Papiamentse werkwoorden en woorden, *typische accenten, klankkleur en uitspraak, *de toepassing van regionale grammaticale structuren, zoals in: Ai no, ik heb hopi veel foto’s gesakeerd, maar ze zijn hodidu! == Aantal sprekers en taalgebruik == Hoewel het Nederlands in de Caribische delen van het Koninkrijk officieel is, wordt het meestal als tweede of derde taal gebruikt: in het dagelijks leven domineren Papiamento, Spaans en Engels. Op Bonaire is Nederlands moeders­taal voor ongeveer 15 % van de bevolking (2021), Spaans is even frequent; op Sint Eustatius en Saba ligt dat rond 4 % <ref>https://longreads.cbs.nl/the-caribbean-netherlands-in-numbers-2022/what-percentage-of-the-population-speaks-dutch/</ref> ==Identiteit en perceptie== De variëteit speelt een rol in identiteitsconstructie. Nederlandssprekende Antillianen voelen zich soms “niet helemaal thuis” in Nederland of in de Papiamentstalige gemeenschap, juist vanwege de gemengde taalstijl. Taalpuristen waarschuwen tegen het gebruik van Engelse of Spaanse leenwoorden in Papiamento, terwijl anderen juist blij zijn met de talenmix als onderdeel van de lokale identiteit.<ref name="ntr"/> == Vergelijking met andere niet-Europese Nederlandsvarianten == Nederlands wordt ook gesproken in de Caribische special gemeenten (Bonaire, Sint Eustatius, Saba), maar daar zijn andere varianten gangbaar, bijvoorbeeld Virgin Islands Creole Dutch. Die heeft, net als Antilliaans Nederlands, een sterke mix met andere talen.<ref>Welmoed Ventura, https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/gelijkenis-deens-antilliaans-creole-dutch-en-sranantongo/ Gelijkenis Deens-Antilliaans Creole Dutch en Sranantongo]</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Na [[Aruba]]''' e presencia di '''idioma Spaño''' ta significativo. E pais Caribense, cu [[Hulandes]] y [[Papiamentu|Papiamento]] como [[idioma ofisial|idiomanan oficial]], tin un gran cantidad di hablante di [[Spaño]]. Segun e censo di 2000, Spaño ta e di dos idioma mas papia riba e isla, despues di Papiamento. == Hablante di Spaño == Segun datonan di Censo 2010, 13.710 residente di Aruba ta papia Spañó como nan [[Lenga materno|idioma materno]].<ref>{{citeer web|url=https://www.cervantes.es/imagenes/File/espanol_lengua_viva_2019.pdf |titel=El Espanol: una lengua viva. Informe 2019|uitgever=Instituto Cervantes, pag. 9|datum= }}</ref> Na 2017 hablante di Spañó tabata representa 12.6% di e poblacion.<ref>{{citeer boek|nombre=Jesús|apellido={{v|Guanche}}|nombre2=Carmen|apellido2={{v|Corral}}|title=Diccionario etnográfico. Los pueblos del Caribe Insular y de México-Centroamérica|volume=Tomo I|year=2017|editorial=RUTH|isbn=9789590618154|capítulo=Cap. 5}}</ref> Esaki ta relaciona cu e emigrantenan for di paisnan hispano. Segun pais di origen e percentahe tabata, entre otro, 9.1% di [[Colombia]], 4.1% [[Republika Dominikano|Republica Dominicano]], 3.2% [[Venezuela]] i 1.1% [[Peru]].<ref name="cia.gov">{{en}}{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |title=Aruba |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |access-date=}}</ref> Si conta tur esunnan cu por comunica den Spaño, e cantidad total di hablante ta yega aproximadamente 93.500, o sea 85% di e poblacion Arubano. Pero solamente un di cada cinco persona ta uza Spaño como nan unico [[idioma]]. == Spaño den bida publico == No obstante di no ta un idioma oficial, e uso di Spaño ta sirbi metanan practico y ta extende den hopi aspecto di bida publico, reflehando su papel como idioma di contacto, identidad y comunicacion den e contexto multicultural di Aruba. E isla su proximidad cu [[Venezuela]] y [[Colombia]] y e fuerte contactonan religioso, comercial y cultural durante siglonan a contribui pa e uzo continuo na Aruba di Spaño.<ref>{{cite book|author=Ramirez, Catherine|title=La escogencia del idioma Español en el perfil de asignaturas en las escuelas de MAVO de Aruba|year=2016|editorial=[[Universidad de Curazao]]|url=https://www.worldcat.org/es/title/1029733877|location=Willemstad, Curacao}}</ref> Segun [[Johan Hartog|Hartog]] e influencia Spaño ta mas tanto notabel den e variante Arubano di Papiamento cu den e variantenan di Corsou y Boneiro.<ref name="Hartog"/> Den e sistema escolar, Spaño ta un materia obligatorio desde enseñansa basico, cuminsando den e di cinco klas bay dilanti.<ref>{{citeer web|auteur=Organización Panamericana de la Salud|titel=Aruba, perfil de país|url=https://www3.paho.org/hq/dmdocuments/2010/Salud_en_las_Americas_2007-Aruba.pdf|datum=2007 }}</ref><ref>Ministerio di Enseñansa di Aruba. Curriculum y Idioma den Sector Escolar.</ref> Ademas, varios canal di television for di Venezuela ta wordo ricibi sin problema riba e isla, ofreciendo noticia, entretenimento y programacion educativo na Spaño. Hopi radioemisora local ta inclui musica cu canto di [[Latinoamérika|Latino America]] den nan programacion, y den algun caso, ta transmiti programanan na Spaño. Den sector comercial, hopi empleado den tienda, restaurant y servicio publico ta comunica cu clientenan hispano den nan idioma nativo. Ora cu hende yega na un loket, e probabilidad ta halto cu nan por haci pregunta o haya informacion na Spaño. [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia catolico]] cu un comunidad grandi riba e isla ta ofrece misa regular na Spaño. Den algun bario, specialmente caminda comunidadnan hispano ta concentra, por tin borchi informativo cu dos of mas idioma, incluyendo Spaño. == Aspectonan sociolinguistico == Pa hopi residente, particularmente e migrantenan hispano di Colombia, Venezuela y Republica Dominicano, Spaño ta sigui sirbi como idioma principal na cas, den relacionnan familiar y comunidad religioso.<ref>Central Bureau of Statistics Aruba (2017). Migration and Population Report.</ref> Na nivel popular, Spaño ta keda un idioma di preferencia pa comunicacion informal den bario, mercado y luganan publico. Turistanan hispano, cu ta forma un porcion importante di e [[turismo]] entrante, tambe ta contribui na su visibilidad den bida diario Arubano. E [[multilingualismo]] na Aruba ta stimula un nivel halto di dominio pasivo di Spaño: hopi Arubiano por compronde Spaño aunke no ta papi’é activamente. E situacion aki ta refleha un [[diglosia]] dinamico, caminda Spaño ta sirbi mas na nivel informal y comunicativo, mientras cu Hulandes y Papiamento ta predomina den situacionnan formal, educativo y gubernamental. == Influencia di Spaño riba Papiamento den siglo 21 == E idioma oficial Papiamento ta un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu ta nace durante e periodo colonial for di e mescla di Spaño, [[Portugues]], Hulandes, [[Ingles]], [[Frances]] i Arawak. Gran parti (70%) di su vocabulario tin origen Spaño.<ref>[[Ronald Severing|Severing, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden#:~:text=Door%20hun%20geografische%20ligging%20en,eilanden%20genoemd%2C%20is%20het%20Papiaments. ''Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden''], literatuurgeschiedenis.org</ref> E isla di Aruba tabata pa mas cu un siglo parti di Imperio Spaño promé cu el a wordo cede na e Imperio Hulandes na aña [[1636]].<ref name="Hartog">{{cite book|author=[[Johan Hartog|Hartog, Johannes]]|title=Aruba: A Short History|year=2003|publisher=De Wit & Van Dorp Stores}}</ref> Aunke Papiamento ta ser considerá un idioma stabil, hopi [[Arubiano]] ta sinti cu su presencia ta birando menos, particularmente den contactonan cu emigrantenan hispano. Investigacion sociolinguistico a mustra cu e preocupacion no ta basa riba un cambio real, sino riba un “menasa simbolico” cu ta relaciona cu identidad y inclusividad di pertenencia.<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref> Un tema cu ta surgi frecuente den discusionnan publico y escolar ta e supuesta “contaminacion” di Papiamento cu palabra y structuranan Spaño. Algun ciudadano ta boga pa un Papiamento “puro”, afirmando cu influencia stranhero, particularmente di Spaño, por afecta e caracter crioyo di e idioma. E sintimento aki ta bira mas fuerte ora cu migrantenan nobo no ta haci esfuerso pa siña y papia Papiamento, sino ta keda den nan idioma materno.<ref>Carroll, Kevin S. (2010). [https://www.researchgate.net/publication/283245487_Language_maintenance_in_the_Caribbean_Examining_perceptions_of_threat_in_Aruba_and_Puerto_Rico'' Language maintenance in the Caribbean: Perceptions of threat in Aruba and Puerto Rico''], researchgate.net </ref> Estudionan recien, manera esun di Kester y Buijink (2023), a conclui cu aunke hopi Arubiano ta expresá preocupacion riba e futuro di Papiamento, e idioma mes no ta duna señalnan di bay atras.<ref name="Kester"/> Su uzo a keda halto den bida escolar, gobierno y medionan local, y e mes a demostra capacidad pa integra [[neologismo]]nan sin perde su esencia. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=es|oldid =161207719|titulo=Idioma español en Aruba}} {{References}} ;Lista di fuente * Allen, R. (2002). ''The Spanish Caribbean''. Cambridge University Press. }} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Idioma]] ------------- {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] tríphthongos, literalmente: ‘ku tres zonido’ òf ‘ku tres tono’) ta un kombinashon di tres zonido vocal cu ta pronunciá den un solo [[silaba]]. Den un triptongo, e tres vocal òf semivokal ta sigui un tras di otro sin interrupshon, formando un zonido monosilabico. Den [[fonetika]], un triptongo ta resulta di un movimiento kontinuo pero suave di e organonan di artikulashon for di un zonido di vocal pa otro, den un sekuénsia di tres zonido. Na kontraste ku un [[monoftongo]], ku tin un so zonido, òf un [[diptongo]] ku tin dos, un triptongo ta kontené tres zonido vocal den un so silaba. Importante pa nota ku un triptongo no ta meskos ku un sekuénsia disilabico di un diptongo sigui pa un monoftongo, kaminda por tin mas ku un silaba. Por ehempel, den aleman feuer [ˈfɔʏ.ɐ] (‘kandela’), e sekuénsia vocal ta dividí den dos silaba, i no ta un triptongo. Un triptongo tipiko ta forma pa un semivokal, sigui pa un vocal nukleo, i sigui pa un otro semivokal (por ehempel: /i̯/ + /a/ + /u̯/). Por existí tanto triptongonan orál komo nasal. == Ejempelnan == Den [[Papiamento]], triptongonan no ta hopi komun, pero por haña nan den palabra manera: biai (for di biaiha) kaiu (for di kaiu) huai (for di huai) Den [[kastellano]] (spañol), por haña triptongonan den palabra manera: miau Uruguay cambiáis == Referensianan == Martínez Celdrán, Eugenio. Manual de Fonética Española. Ariel Lingüística, 2001. Ladefoged, Peter. A Course in Phonetics. Cengage Learning, 2014. Crystal, David. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Wiley-Blackwell, 2008. -------------------------- Diptongonan komun den Papiamento Diptongo Tipo Ejèmplonan Nota ai Kreshente bai, traishon, baikèl vocal débil (i) tras vocal fuerte ei Kreshente sei, beisbol, trein oi Kreshente boi, koi, sopi ui Kreshente puiro, spruit, fluit ia Dekreshente biaha, rabia, familia vocal débil (i) prome vocal fuerte ie Dekreshente piedra, biento, piedra io Dekreshente nacional, religion ua Dekreshente lengua, francua, guahe ue Dekreshente pueblo, fuerte, muerto uo Dekreshente cuota, suave, actuosa menos komun 🗣️ Nota riba tipo di diptongo: Diptongo kreshente: e vocal débil (i, u) ta antes di vocal fuerte (a, e, o) → zonido ta subi. Diptongo dekreshente: e vocal débil ta despues di vocal fuerte → zonido ta baha. {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E articulacion ta consisti di un transicion suave den e frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta wordo percibi como un zonido continuo den un solo silaba. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. == Diptongo den Papiamento == Den [[Papiamentu|Papiamento]], un diptongo por wordo forma di un di e siguiente combinacionnan: == Vocal debil (i, u) + vocal fuerte (a, e, o) == Ehempel: * i-a → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-a → us'''ua'''l, a-u → bl'''au'''w, * i-e → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-e → f'''ue'''rte, e-u → '''eu'''caristia, * i-o → od'''io''', o-i → b'''oi'''cotia, * u-o → d'''uo''', o-u → bl'''ou'''sa. == Dos vocal debil (i + u, u + i) == Ehempel: * i-u → hud'''iu''', u-i → fl'''ui'''t === Tipo di diptongo === Dependiendo di e direccion di e transicion vocal, un diptongo por ta dividi den: * diptongo creciente → b'''ie'''nto, p'''ue'''blo, rab'''ia''' * diptongo decreciente → '''ai'''re, '''au'''mento, n'''ei'''shi Nota cu ora e zonido '''i''' ta na final di palabra ta skirbi '''ay''', '''ey''', '''oy''', '''uy'''.<ref>E regla aki no ta aplicabel pa e [[Ortografia di papiamentu|ortografia uza na Corsou y Boneiro]].</ref><br> Ehempel: * '''ay'''= cay - bay - caray - gay (homber) * '''ey'''= aworey - p'esey - t'ey - bedey - batrey * '''oy'''= coy - morocoy - haudoy - gogoy * '''uy'''= huy - puy - cuy - spruy {{Appendix}} == Lista di referencia == * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. * Goilo, E.R. (2002). ''Gramática di Papiamento''. De Wit Stores N.V. * [[Sidney Joubert|Joubert, Sidney M.]] (2015). ''Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu''. [[Fundashon pa Planifikashon di Idioma]]. * SIL International (2004). ''Papiamentu Phonology''. Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). ''Ortografía de la lengua española''. Madrid: Espasa Libros. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------- Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E ta consisti di un transicion suave den frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta percibi como un zonido continuo den un silaba unico. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. ==Formashon di diptongonan den Papiamentu== Den Papiamentu, un diptongo por wòrdu formá di un di e sigiente kombinashonnan: Un vocal débil (i, u) + un vocal fuerte (a, e, o) ehempel: baiskel biaha fuerte Dos vocal débil (i + u, u + i) ehempel: fluit hudui riu Tipo di diptongo: kreshente i dekreshente Dependiendo di e direkshon di e transishon vocal, un diptongo por ta: Kreshente (glide → vocal nuklear): ora e vocal débil ta na prinsipio. ehempel: biento pueblo rabia Dekreshente (vocal nuklear → glide): ora e vocal débil ta na fin di e diptongo. ehempel: aire aumento neishi Ortografia den fin di palabra Ora e zonido i ta na fin di palabra komo parti di un diptongo, e ta wòrdu skibí ku y: ay, ey, oy, uy ehempel: ay: cay, bay, caray, gay (hòmber) ey: aworey, p'esey, t'ey, bedey, batrey oy: coy, morocoy, haudoy, gogoy uy: huy, puy, cuy, spruy Un hiato ta un sekuencia di dos vocal ku ta pronunsiá separá, es decir, kada vocal ta forma su mesun silaba. E zonido no ta flòu komo den un diptongo, sino ta parti klaramente den dos unidat silábiko. Un hiato ta forma tipikamente den e sigiente kasonan: Dos vocal fuerte: poeta, maestro, teatro Vocal fuerte + vocal débil acentuá: país, María, baúl Den kaso di hiato, e zonido ta interrumpí, i kada vocal ta tuma su propio énfasis den pronunsiashon. Referencia * Goilo, E.R. (2002). Gramática di Papiamento. De Wit Stores N.V. * Joubert, Sidney M. (2015). Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu. Fundashon pa Planifikashon di Idioma. * SIL International (2004). "Papiamentu Phonology". Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). Ortografía de la lengua española. Madrid: Espasa Libros. * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. --- == Diferencia entre diptongo y hiato den Papiamento == {| class="wikitable" style="text-align:left" width="75%" |- ! Tipo ! Combinacion<br> di vocal ! Ehempel ! Division<br> silabico ! Remarke |- |rowspan="6" style="background:#FFD700|Diptongo|| style="text-align:center" |i + a || biaha || bia-ha ||vocal debil + fuerte, un silaba |- | style="text-align:center" |u + e || fuerte || fuer-te || vocal debil + fuerte |- | style="text-align:center" |i + e || biento || bien-to || diptongo creciente |- | style="text-align:center" |e + i || neishi || nei-shi || diptongo decreciente |- | style="text-align:center" |u + i || hudiu || hu-diu || dos vocal debil, un silaba |- | style="text-align:center" |i + u || riu || riu || un silaba |- | rowspan="3" style="background:#FF9000| Hiato || style="text-align:center" |a + i || caida || ca-i-da || vocal fuerte + debil, dos silaba |- | style="text-align:center" |o + e || poeta || po-e-ta || dos vocal fuerte, dos silaba |- |style="text-align:center" | o + a || oasis || o-a-sis || dos vocal fuerte, dos silaba |- |} [[:Kategoria:Idioma]] Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea y cu no ta inseparabel. Pues e ta consisti di e articulacion di dos vocal, un tras di otro, sin interupcion, produciendo un transicion suave den e frecuencianan di zonido cual ta caracterisa cada un di e dos vocalnan. Fonologicamente, dos vocal cu ta articula di e manera aki ta forma parti di e mesun [[silaba]]. Dependiendo di e tono ta haci distincion entre un diptongo creciente y un diptongo decreciente.<br> Ehempel: ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “cu tres zonido”, òf “cu tres tono”) ta un forma cu ta forma parti di un [[palabra]]. Casi semper e lo ta un [[vocal]] será mas un vocal habrí sigui pa un otro vokal será, formando un “triptongo”. Den [[fonétika|fonetica]], un '''triftongo''' ta un combinacion di vocal monosilabico cu ta encera un movecion rapido pero suave di e articulador di un calidad di vocal pa otro cu ta pasa riba un tersera parti. Miéntras ku vokalnan “puru”, òf monoftongonan, ta wòrdu bisa ku nan tin un posishon di artikuladó di meta, diftongonan tin dos i triftongonan tres. Triptongo no mester wordo confundi cu secuencia disilabico di un [[diptongo]] sigui pa un monoftongo, manera na aleman "feuer" [ˈfɔʏ.ɐ] ‘kandela’, caminda e vocal final ta mas largo cu esnan hañá den triptongo. Triptongo (for di griego : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “ku tres zonido,” òf “ku tres tono”) ta e nòmber duná na e kombinashon di un zonido semivokal , un zonido vokal i un zonido semivokal emití den un solo esfuerso vokal. Triptongo ta wòrdu dividí den oral y nasal. Den un triptongo tres vocal (of semivocal) ta un combinacion di tres zonido vocal hunto, cu ta forma un zonido. ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[linguistica]], '''singular''' ([[latin]]: ''singularis'', cu ta nifica “unico” of “solitario”) ta un termino gramatical cu ta referi na un forma di [[palabra]] cu ta indica un solo hende, cos, obheto, luga of idea. E ta contrasta cu e forma [[plural]], cu ta referi na mas cu un. == Uzo di singular == E singular ta e forma standard di un palabra den e gran mayoria di idioma, sin ningun modificcion special. E cambio ta bin pa palabranan den plural. Mescos den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma singular ta basico, unda un sustantivo ta presenta su mes, sin indica cantidad. E ta sirbi pa nombra un solo entidad.<br> Ehempel: * buki → un buki * mucha → un mucha homber * rosa → un flor * idea. → un solo pensamentu == Relacion cu artikulo y adhetivo == Un sustantivo den singular regularmente ta acompaña pa un articulo singular (manera un, e) y adhetivo cu ta acordá cu género y número.<br> Ehempel: * e rosa dushi * un cas grandi == Cambio pa plural == Pa pone un sustantivo singular den forma [[plural]], Papiamento normalment ta agregá -nan na fin di palabra. Sinembargo, e regla aki tin espeshonalidadnan y depende di ortografia y uso. Ejèmplo: buki → bukinan ros → rosnan idea → ideanan == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Plural''' ([[latin]]: pluralis, ku ta nifiká “di más ku uno”) ta un termino gramatikal ku ta referí na un forma di palabra ku ta indiká más ku un hende, kos, lugá of idea. E ta kontrastá ku e forma [[singular]], ku ta indiká un solo ente. == Uso den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], forma plural ta forma derivá di un sustantivo singular pa indiká ku tin más ku un di esaki. Ehempel: * buki → buki''nan'' * ros → ros''nan'' * muchu → mucha''nan'' == Formacion di plural == Den ortografia di Papiamento, e forma plural generalmente ta forma pa agregá e sufijo -nan na e sustantivo singular. E regla ta aplica pa hende, animal, kos, lugar y tambe idea abstracto. Ehempel: * cas → kasnan * idea → ideanan * persona → personanan == Plural eksplisito y implicito == Papiamento tambe por indiká pluralidad den otro manera, manera pa medio di un palabra ku ta indiká kantidat (manera hopi, tur, algun), aunque e sustantivo keda den forma singular. Pero den uso formal, ta preferibel pa pone e palabra den forma plural. Ejèmplo: hopi hende tur mucha ta contento == Komparashon ku otro idioma == Den otro idioma, manera español of inglés, forma plural por envolví kambio di letra, agregashon di sufijo otro ku -nan, of regla irregular. E forma di plural ku -nan ta un karakterístika partikular di Papiamento. == Referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] '''Silaba''' (na inglés: ''syllable''; na hulandés: ''lettergreep'') ta un unidad ritmico di zonido den un [[palabra]]. Un silaba ta normalmente forma pa un solo [[vocal]] of un combinacion di [[consonante]] y vocal, cu ta wordo pronuncia manera un solo impulso di bos. Den [[linguistica]], e analisis di e silaba ta un aspecto esencial den [[fonologia]], [[ortografia]], y e forma di rima den [[poesia]]. E structura di silaba por varia segun idioma, pero tur idioma tin algun forma di silaba den su sistema linguistico. Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], silabacion ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra.<br> Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do == Structura di silaba == E structura general di un sílaba ta consisti di tres segmento agrupa den dos componente: * ''Onset'': Un consonante of grupo di consonante, obligatorio den algun idioma, opshonal of hasta restringi den otronan * ''Rima'': ta consisti di un: ** ''nucleo'': e vocal principal di e silaba (obligatorio) ** ''coda'': e consonante of grupo di consonantenan despues di e vocal (opshonal) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. * Bo: onset = "b", nucleo = "o" * Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * [[Jossy Mansur|Mansur, Jossy M.]] (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (di 7 edicion). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] Núkleo (ν): Un konsonante vokal òf silábiko, obligatorio den mayoria idioma Coda (κ): Un konsonante òf grupo di konsonante, opshonal den algun idioma, altamente restringí òf prohibí den otronan Un silaba por consisti di tres parti principal: * '''Onset''': e consonante of consonantenan na comienso (optativo) * '''Nucleo''': e vocal principal di e silaba (obligatorio) * '''Coda''': e consonante of consonantenan despues di e vocal (optativo) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. — Bo: onset = "b", nucleo = "o" — Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda [[:Kategoria:Linguistica]] Silabacion den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma di e silabanan ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra. Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do -------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[fonétika|fonetica]], '''consonante''' (na [[Ingles]]: ''consonant''; na [[Hulandes]]: ''medeklinker'') ta un [[zonido]] di bos, forma pa un coriente di aire cu ta topa cu un of otro obstaculo, sea parcial of total, den e tracto vocal (boca y garganta). E ta un di e dos tipo principal di zonidonan di bos, e otro ta e [[vocal]]. Contrario na un [[vocal]], un consonante ta rekeri un tipo di tapamento, estorbo, of contacto den boka, como na nivel di e labionan, e lenga, of e dente, pa forma zonido. E palabra “consonante” ta bini di [[Latin]] ''consonans'', cu ta nifica “zonido cu ta zona hunto” (''con'' = hunto, ''sonare'' = zona). Tradicionalmente, consonantenan ta wordo considera zonido cu no por existi sin un vocal acerca. == Aplicacion == === Papiamento === Den e idioma [[Papiamentu|Papiamento]], por haña varios consonante den uso diario. E cantidad di consonante por varia segun e dialecto, pero generalmente e siguiente letternan ta representa consonante den e alfabet: '''B, C, D, F, G, H, J, K, L, M, N, P, R, S, T, V, W, Y, Z''' E letter '''Q''' casi no ta wordo uza; generalmente e ta wordo substitui/suplantá pa 'K'. E letter '''X''' ta usa solamente den palabra stranhero. Tur palabra den Papiamento ta contene un of mas consonante, cu ta forma [[silaba]]nan hunto cu e vocalnan. {| class="wikitable" width="65%" ! colspan=2 | Vocal || Balor na Papiamento<br> {{ABW|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel || Balor na Papiamentu<br> {{CUW|bandera}}/{{BON|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel |- | colspan=2 | b || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ala, ca'''b'''a || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ibu, fa'''b'''or |- | rowspan=2 | c || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}} || style="text-align:center" | /s/ || mere'''c'''e, ha'''c'''i || style="text-align:center" | /s/ || '''C'''ecilia |- | elsewhere || {{IPA|/k/}} || '''c'''aminda, '''c'''la || style="text-align:center" | /k/ || '''C'''aracas |- | colspan=2 | ch{{ref|dig|b}} || {{IPA|/tʃ/}} || '''ch'''ikito || style="text-align:center" | /tʃ/ || '''ch'''api |- | colspan=2 | d || style="text-align:center" | /d/ || '''d'''ocumento, '''d'''al || style="text-align:center" |/d/ || '''d'''uru, '''d'''ede |- | colspan=2 | dj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/dʒ/}} || '''dj'''aca || style="text-align:center" | /dʒ/ || '''dj'''ente || |- | colspan=2 | f || style="text-align:center" | /f/ || '''f'''ama || {{IPA|/f/}} || '''f'''òrki || |- | rowspan=2 | g || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}}, final || style="text-align:center" | /x/ || '''g'''esto, ma'''g''' || style="text-align:center" | /x/ || mar'''g'''en, brù'''g''' || |- | before unstressed {{angbr|e}}, elsewhere || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''arganta, san'''g'''er || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''osa, man'''g'''el || |- | colspan=2 | h || {{IPA|/h/}} || '''h'''asta, '''h'''abilidad || {{IPA|/h/}} || '''h'''ari, '''h'''eru || |- | colspan=2 | j{{ref|loan|a}} || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''j'''ong, '''j'''as<br>'''J'''uan || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''J'''an Thiel<br>'''J'''ulia || Some places still maintain their old spelling, e.g. Salinja. Here the {{angbr|nj}} is pronounced {{IPA|/ɲ/}}. |- | colspan=2 | k || {{IPA|/k/}} || '''k'''ishiki, '''k'''ere || {{IPA|/k/}} || '''k'''enta, se'''k'''reto || |- | colspan=2 | l || {{IPA|/l/}} || '''l'''ista, '''l'''aba || {{IPA|/l/}} || '''l'''esa, k'''l'''a || |- | colspan=2 | m || {{IPA|/m/}} || '''m'''ucha, pre'''m'''io || {{IPA|/m/}} || '''m'''an, la'''m'''pi || |- | rowspan=2 | n || before {{angbr|co}}, {{angbr|cu}}, {{angbr|g}}, {{angbr|k}},<br>final except after stressed vowel || {{IPA|/ŋ/}} || ma'''n'''go, pa'''n''' || {{IPA|/ŋ/}} || a'''n'''ker, bo'''n''' || In Papiamento, {{angbr|c}} followed by {{angbr|o}} or {{angbr|u}} would be pronounced as a {{IPA|/k/}} (see below), thus having the same effect on the {{angbr|n}} as {{angbr|k}} would. |- | elsewhere || {{IPA|/n/}} || '''n'''atural, te'''n'''e, algu'''n''' || {{IPA|/n/}} || '''n'''echi, he'''n'''de, tempra'''n''' || |- | colspan=2 | ñ || {{IPA|/ɲ/}} || a'''ñ'''a, so'''ñ'''o || {{IPA|/ɲ/}} || ba'''ñ'''a, '''ñ'''apa || |- | colspan=2 | p || {{IPA|/p/}} || '''p'''ipa, ado'''p'''ta || {{IPA|/p/}} || '''p'''alu, sa'''p'''u || |- | colspan=2 | q{{ref|loan|a}} || {{IPA|/k/}} || '''q'''uesillo || {{IPA|/k/}} || '''Q'''uebec || |- | colspan=2 | r || {{IPA|/r/}} || te'''r'''a, '''r'''osa || {{IPA|/r/}} || ba'''r'''ba, pode'''r''' || |- | colspan=2 | s || {{IPA|/s/}} || '''s'''aya, '''s'''ucu || {{IPA|/s/}} || kru'''s''', pa'''s'''a || In Papiamento, the {{angbr|s}} has a {{IPA|/ʃ/}} sound in words ending in -sion. In Papiamentu, it is written as -shon. |- | colspan=2 | sc || {{IPA|/s/}} || adole'''sc'''ente, pi'''sc'''ina || || || |- | colspan=2 | sh{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''imis || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''ete || |- | colspan=2 | t || {{IPA|/t/}} || '''t'''in, '''t'''ata || {{IPA|/t/}} || '''t'''rapi, ri'''t'''mo || |- | colspan=2 | v || {{IPA|/b/}}<br>{{IPA|/v/}} || '''v'''iuda<br>di'''v'''orcio || {{IPA|/v/}} || '''v'''erbo, '''v'''itamina || |- | colspan=2 | w || {{IPA|/w/}} || '''w'''ega || {{IPA|/w/}} || '''w'''owo || |- | colspan=2 | x{{ref|loan|a}} || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || e'''x'''amen, cone'''x'''ion, refle'''x'''ion || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || || |- | colspan=2 | y || {{IPA|/j/}} || '''y'''ama, ha'''y'''a || {{IPA|/j/}} || '''y'''uda, ka'''y'''ente || |- | colspan=2 | z || {{IPA|/z/}} || '''z'''ona || {{IPA|/z/}} || '''z'''eta || In Papiamento, the {{angbr|z}} has a {{IPA|/s/}} sound in words ending in -eza, -anza or with a {{angbr|z}}. In Papiamentu, they are written as -esa and -ansa. |- | colspan=2 | zj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''eito || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''ar || | colspan=2 | ù || || || style="text-align:center" |/ʏ/ || b'''ù'''s, y'''ù'''frou |- | colspan=2 | ü || || ||style="text-align:center" | /y/ || h'''ü'''r |- |} == List di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (7th ed.). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Sustantivo''' (na [[Ingles]]: ''noun''; na [[Hulandes]]: ''zelfstandig naamwoord'') ta un tipo di [[palabra]] den gramatica cu ta sirbi pa nombra hende, luga, cos, idea, of otro ser, sea concreto of abstracto. E palabra “sustantivo” mes ta bini di [[Latin]] substantia, ku ta nifiká “substancia” of “loke ta di esencia”. == Rol den frase == Den un frase, un sustantivo ta generalmente e sujeto of e objeto di un verbo. E ta e elemento ku e verbo ta referí na dje, i regularmente ta precedí of sigui pa un [[artikulo]] (manera “un”, “e”, “esey”) of un [[adhetivo]]. == Clase di sustantivo == Sustantivonan por wordo dividí den varios kategoria: '''Sustantivo komun''': nombra hende, kos of lugá den manera general, por ehèmpel: mùsiko, buki, isla. '''Sustantivo propio''': nombra spesífiko pa hende, lugá of entidad, i ta skibí ku mayuscula, manera: Maria, Aruba, Google. '''Sustantivo konkretu''': nombra kos ku por wordo mira of tuma, manera: mesa, silla, barco. '''Sustantivo abstrakto''': ta referí na idea, sentimiento of estado, manera: amistat, libertat, konsenshi. == Género y número == Tur sustantivo den Papiamento tin un [[género gramatikal]]: ta òf masculino òf femenino. E género ta influenshá e forma di artikulo y adhetivo ku ta akompañ'é (por ehèmpel: e homber vs e muher). Tambe, sustantivonan por ta den forma [[singular]] (un solo) of [[plural]] (más ku un), manera: buki / bukinan, muchanan / mucha. == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. * Trupia, Sandro (1995). ''Linguistica generale e grammatica''. Zanichelli. [[:Kategoria:Gramatika]] [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------- {{Databox}} '''Kontakto di idioma''' en.wiki:Contacto di idioma ta sosodé ora ku papiadónan di dos òf mas idioma òf variedat ta interkambiá ku i influensiá otro. E estudio di kontakto di idioma ta wòrdu yamá lingwístika di kontakto. Kontakto di idioma por sosodé na fronteranan di idioma,[1] entre idiomanan di adstrato, òf komo resultado di migrashon, ku un idioma intrusivo ku ta fungi komo sea un superstrato òf un substrato. Ora ku papiadónan di diferente idioma ta interkambiá estrechamente, ta tipiko pa nan idiomanan influensiá otro. Kontakto intensivo di idioma por resultá den konvergensia òf releksifikashon di idioma. Den algun kaso un idioma di kontakto nobo por wòrdu kreá komo resultado di e influensia, manera un idioma pidgin, krioyo òf miksto. Den hopi otro kaso, kontakto entre hablantenan ta sosodé ku efektonan duradero na eskala mas chikí riba e idioma; esakinan por inkluí e prestamo di palabranan di prestamo, kalku, òf otro tipo di material lingwístiko. Multilingwismo tabata komun durante gran parti di historia humano, i awendia mayoria hende na mundu ta multilingual.[2] Hablantenan multilingual por partisipá den kambio di kódigo, e uso di vários idioma den un solo kombersashon. Métodonan for di sosiolingwístika[3] (e estudio di uso di idioma den sosiedat), for di lingwístika di korpus i for di lingwístika formal ta wòrdu usá den e estudio di kontakto di idioma. ---------- [https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250524.pdf Celebra ta de vez en cuando, trabao ta continuo], Bon Dia Aruba, Rubrica Asina bon Nos Papiamento ta? (24 di mei 2025) Como medio di comunicacion nos posicion ta diferente, ya cu nos ta para meymey di e desaroyo di nos idioma a base diario. Esey ta duna un obligacion extra, pasobra loke nos ta publica ta pasa bao wowo di miles di lector diariamente. Mihor nos percura anto pa skirbi di tal forma cu nos ta respeta loke tin, pero di otro banda ta mira lo valioso di e entrada continuo di palabra nobo den nos idioma y usa nan di forma apropia.Den e casi cuatro aña di existencia di e column aki, nos a toca un sinfin di tema, semper di forma critico, sin ofende ningun hende. Na ocasion di e promer aniversario, na augustus 2022, nos a publica un lista di e topiconan cu nos ta trata den e aña ey, di forma critico. Esakinan ta duna un bon impresion di e amplitud di e temanan y a la vez ta mustra cu ainda tur ta relevante. Un resumen: * Aki, akinan, akinanan... tocante uso innecesario y excesivo di ‘nan’ * Uso innecesario y excesivo di ‘wordo’ o ‘ser’ * Paso o pasobra? Papia y skirbi ta dos cos diferente * Atende cu... o atende? Atende un asunto cu un persona; no atende cu un asunto * ‘Encuanto di’ y ‘tocante di’, tambe ‘durante di’: uso incorecto y innecesario di e palabra ‘di’ Contra? O Contra di...? * Uso corecto di ‘na’ den diferente contexto; ki ora ‘den’ y ki ora ‘na’? * Palabra modifica incorectamente: ‘nombracion’, ‘comportacion’, ‘cargacion’ (nombramento; comportamento; cargamento) * Parha o pahra...? Un palabra modifica recientemente * Tabatin o tabata tin...? Kico ta corecto? * Gobernado o Gobernador... Ta usa e ‘r’ si of no? * Diferencia entre idioma papia y skirbi * Agradable o agradabel...? Tocante origen Portugues/Spaño di e variantenan Directiva o ‘Hunta di Directiva’ Con pa adopta termino corectamente * Ki ora un palabra ta bira ‘Papiamento’...? * E proceso di adopcion y adaptacion Reforza, enforsa, reenforsa...? Palabra adopta di diferente fuente, reemplazando palabra existente caba “Esey no tin di haber cu…?” Corecto, of no? Origen di e expresion Compromiso, compromis, compromise...? Mesun palabra, adopta di diferente banda * Di dje, den dje, di unda e ‘dje’ ta bin...? * Doble negacion: ki ora si y ki ora no? * Uso di distincion di genero masculino/femenino * Ortografia uniforme un reto...? Variedad di ortografia cu medionan ta haya di tur banda * Terminonan opuesto: ‘progresivo’ o ‘progresista’; ‘conservativo’ o ‘conservador’? * Entre ‘advertencia’ y ‘advertentie’; uso corecto of no? Curasha o encurasha...? Reforza o reenforza...? Uso corecto of no?Pret of leuk...? Eigenlijk of...? Influencia di Hulandes den Papiamento Pa of Pa...? Para o por...? Voor of door...? Origen di nos ‘pa’ * E la bay o el a bay? Kico ta corecto? * Tocante eror gramatical cu casi no ta ripara... ‘Loke ta’ o ‘loke cu ta’? * Paris o Parijs? Londen, London o Londres? Variedad den nomber geografico...Nacionnan Uni o United Nations; IMF o FMI...? Cual idioma tin preferencia...? * Entre desaroyo liber y formalisacion di idioma: ki rumbo pa tuma? Papiamento manera papia..., o skirbi? * Tocante uso di ‘es’, ‘esnan’, ‘esunnan’...‘Cune’ o ‘cu nan’: * Tocante erornan cu no ta detecta facilmente...Papiamento ta rico na diferente tipo di vocal; a traves di influencia diverso * Algo mas di nos herencia Portugues; un exploracion den nos vocabulario. Nota: si bo ta desea pa nos trata un tema specifico atrobe, o mas amplio, laga nos sa via reaccion riba Facebook, o un mail na bondia.aruba@gmail.com --------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Educacion Profesional Intermedio''' (EPI) ta enseñansa riba nivel MBO (''Middelbaar Beroepsonderwijs'') na [[Aruba]]. E ta encera ... Colegio EPI ta e unico instituto di enseñansa riba nivel MBO na Aruba., situa den Venusstraat 3 na Oranjestad?? == Colegio EPI == A funda Colegio EPI riba prome di augustus 1997. Ta ofrece educacion na nivel 3, 4 y 5 consistiendo di e unidadnan; Salubridad & Servicio, Economia, Hospitalidad y Turismo y Ciencia & Tecnologia.<ref>[https://24ora.com/na-colegio-epi-partido-futuro-a-gana-eleccion-cu-nuebe-asiento/ Na Colegio EPI partido FUTURO a gana eleccion cu nuebe asiento], 24ora.com (2 di december 2024 </ref> Na aña 2022 Colegio EPI a introduci ocho estudio nobo. Na tur por scoge entre 13 diferente estudio, manera: Allround medewerker Information Technology Systems and Devices, Expert Information Technology Systems and Devices, Elektrotechniek, Allround Assistant Business Services, Business Administration & Control Specialist, Certified Cook, Associate of Applied Science in Culinary Arts, Zelfstanding Medewerker Travel & Hospitality, Leidinggevende Travel & Hospitality, Associate Of Science Degree in Hotel and Restaurant Management, Verpleegkundige, Verzorgende y Social Pedagogische Medewerker. Colegio EPI ta conta cu mas di 2000 studiante y mas cu 74% di nan ta logra termina nan estudio cu exito. [[:Category:Enseñansa]] [[:Category:Aruba|Enseñansa]] ---------------------------- == Arte di Palabra == '''Arte di Palabra''' ta un competensia literario ku partisipashon di hoben di Aruba, Boneiru i Korsou. (zie nl.wiki) Meta di e evento ta pa promove amor pa cultura di idioma Papiamento y aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y e desaroyo di dominio di idioma. == Historia == E evento di Arte di Palabra ta existi for di aña 2000 i a cuminsa na Korsou. Ange Jessurun, consulente di Papiamento e tempo ey, a krea e evento pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y [[haiku]]. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. == Publikashon == *Pòtpurí Arte di Palabra 2009, kolekshon di e miho obranan propio 2000-2008 *Pòtpurí Arte di Palabra 2014, bundel van de beste eigen werken 2009-2013 *Pòtpurí Arte di Palabra 2019, bundel van de beste eigen werken 2014-2018<ref>{{citeer boek|url=https://data.swpportal.com/upload/books/files/pdf.php?hash=f612ef13d53ec151f70f21767b8546f4&filename=potpuri-arte-di-palabra-2019_inkijkexemplaar.pdf|taal=pap|werk=Arte di Palabra|titel=Pòtpurí Arte di Palabra 2019|datum=|bezochtdatum=10 september 2019}}</ref> nl.wiki:Arte di Palabra ta un kompetensia den Papiamentu pa hóbennan den enseñansa sekundario na Aruba, Bonaire i Kòrsou. Nacemento For di aña skolar 1998-1999 "Papiaments" a bira un asignatura obligatorio den enseñansa sekundario na Kòrsou. E dato aki a duna e impulso pa e inicio di Arte di Palabra, cu na aña 2000 a tuma luga pa prome biaha na Curaçao. For di aña 2006 ta organisá kareda na Bonaire i for di aña 2009 tambe na Aruba. Arte di Palabra ta tuma lugá tur aña i su meta ta pa desaroyá talento literario hóben i literatura pa mucha papiamentu dor di recitashon di poema i konta storia. E kompetensia tin tres kategoria di presentashon: poesia, haiku i relato kòrtiku. Kada kategoria ta dividi den dos grupo: klasnan di skol 1-2 i klasnan di skol 3-6. Den klasnan 1 i 2 ta trata di poemas i storianan eksistente i den klasnan mas haltu ta trata di obranan original (propio). E evaluashon ta distinguí entre trabou propio i trabou eksistente. E finalistanan for di e rondonan di klasifikashon na Aruba, Bonaire i Kòrsou lo kompetí ku otro den e ronde final.[1] 1] E final di Arte di Palabra ta pasa pa tur isla i ta dirigí dor di e Stichting Arte di Palabra ku sosten di Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch gebied. E final ta generalmente konektá ku e entrega di e premionan di Tapushi Literario na honor di e ikonanan kultural na Aruba, Bonaire i Kòrsou. {{Appendix}} NOTES DIA 29 di juli 2021 a tuma lugar na Aruba, na Cas di Cultura, final di e competencia literario Arte di Palabra, cu participacion di hoben di Aruba, Boneiro y Corsou.<ref>https://www.awemainta.com/newspapers/AM210810/offline/download.pdf Arte di Palabra un celebracion na, di y pa Papiamento di kita sombre], Awemainta, 10 ougustus 2021. Rekupera ougustus 2021</ref> Fundacion Lanta Papiamento (FLP) tabata presente y a keda encanta, un biaha mas. Tabata un fiesta di berdad cu a pone enfoke riba Papiamento su rikesa y bunitesa cultural y riba e creatividad y dominio di idioma Papiamento di nos hobennan. E anochi tabata cuadra exactamente cu e meta di e evento cultural aki: Promove amor pa cultura di nos idioma Papiamento. Enrikece nos idioma cu creatividad di nos hubentud. Den sala tabata reina un entusiasmo y alegria y e hobennan a mustra aprecio pa cada un di e participantenan. Tur participante tabata haya un ovacion cu hasta pitamento cu ‘vuvuzela’. UNION t’e palabra cu ta caracterisa e evento aki, union cultural y social entre Aruba, Corsou y Boneiro. Arte di Palabra den tur sentido di palabra ta un celebracion di Papiamento, e idioma unificado di e islanan aki. Masha pabien n’e hobennan participante, na nan docentenan y n’e organisadornan! ===Historia cortico=== Arte di Palabra ta existi for di aña 2000. Señora Ange Jessurun kende tabata consulente di Papiamento e tempo ey, a cuminsa cu e evento aki na Corsou, pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y haiku. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch Gebied ta yuda den financiamento di biahe y estadia. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. Y importante pa menciona, t’e publicacionnan cu Arte di Palabra a produci caba: Pòtpurí Arte di Palabra 2009, cu e mihor obranan di 2000-2008: Pòtpurí Arte di Palabra 2014, cu e mihor obranan di 2009-2013: Pòtpurí Arte di Palabra 2019, cu e miho obranan di 2014-2018. Por bisa cu e coleccionnan aki ta bon material literario pa cualkier lesado y bon material cu por uza den scol. {{Appendix}} Arte di Palabra ta aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y ta masha importante den desaroyo di dominio di idioma. ---------------- '''Modern Hebrew''' ({{lang-he|עברית חדשה}}, ''ʿivrít ḥadašá[h]'', {{IPA-he|ivˈʁit χadaˈʃa|}}, ''[[Literal translation|lit]].'' "Modern Hebrew" or "New Hebrew"), also known as '''Israeli Hebrew''' and generally referred to by speakers simply as '''Hebrew''' ({{lang|he|עברית|}} {{transliteration|he|Ivrit}}), is the form of the [[Hebrew language]] that was [[Revival of the Hebrew language|revived as a spoken language]] in the late 19th and 20th centuries, and the standard form of Hebrew spoken today. It is the official language of the [[State of Israel]]. Among [[Canaanite languages]], Modern Hebrew is the only one spoken today.<ref>{{cite book |author1=Huehnergard, John |url=https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |title=The Semitic Languages |author2=Pat-El, Na'ama |publisher=Routledge |year=2019 |isbn=9780429655388 |page=571 |access-date=2021-02-18 |archive-date=2023-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230701134731/https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |url-status=live }}</ref> ----------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Flag of the Governor of Curaçao.svg|thumb|300px|Bandera di Gobernador di Kòrsou]] '''Gobernador di Korsou''' ta e representante di e monarka [[Hulanda|hulandes]] (hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]]) na [[Kòrsou]]. A instituí e posishon dia [[10 di òktober]] [[2010]] ku Korsou su status komo pais outónomo denter di [[Reino Hulandes]]. Riba nominashon di e mandatario hulandes pa relashonnan di Reino, e monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un término di seis aña; esaki por wòrdu prolonga te maximalmente 12 aña. E gobernador ta dispone di un sekretariado, e gabinete di gobernador, i ta wòrdu asesorá pa e Konseho di Konsulta, konsistiendo di minimo sinku miembro, apuntá pa e gobernador. E '''Gobernador di Aruba''' ta e representante di e hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]] na [[Aruba]]; esaki ta conforme stipulacion den [[Constitucion di Aruba]] (''Staatsregeling van Aruba'').<ref>Articulo II.1 Staatsregeling van Aruba (AB 1987 nr. GT 1)</ref> E posicion a keda institui desde prome di januari 1986 ora Aruba a haya su status como [[Status aparte di Aruba|pais autonomo dentro di Reino Hulandes]]. E monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un termino di seis aña; esaki por wordo prolonga te maximalmente 12 aña. == Facultadnan di gobernador == Facultadnan di e Gobernador di Aruba ta subdividi den e facultadnan asigna na su persona mediante [[ley]] como organo di e Reino y como organo di e pais Aruba. De gouverneur heeft twee taken: hij vertegenwoordigt en verdedigt de algemene belangen van het Rijk en is hoofd van de regering van Curaçao. Hij is tevens vertegenwoordiger op Curaçao van het staatshoofd van het Koninkrijk. Als hoofd van de landsregering is de gouverneur onschendbaar.<ref>Bij ambtsmisdrijven moet hij echter terechtstaan bij de [[Hoge Raad der Nederlanden]]. Bij overige misdrijven kan per Koninklijk Bevel of door de Tweede Kamer vervolging worden bevolen bij de bevoegde rechter in Den Haag.</ref> De gouverneur oefent de uitvoerende macht uit met als verantwoordelijken de ministers, die verantwoording moeten afleggen aan de [[Staten van Curaçao]]. De gouverneur heeft geen politieke verantwoordelijkheden en maakt geen onderdeel uit van het kabinet. Tijdens de formatie speelt de gouverneur een rol bij het aanwijzen van de formateur. In 2012 leidde dit tot onrust, toen gouverneur Goedgedrag tegen de zin van de zittende (demissionaire) ministers, maar op verzoek van de meerderheid van de Staten, een formateur aanwees om een waarnemend kabinet te vormen. De gouverneur wordt door het staatshoofd aangewezen voor een periode van zes jaar op voordracht van de bewindspersoon voor koninkrijksrelaties van het Koninkrijk (en tegelijk van het land Nederland). Deze periode kan worden verlengd tot maximaal één termijn. De gouverneur wordt bijgestaan door zijn secretariaat, het kabinet van de gouverneur, en wordt geadviseerd door de Raad van Advies, bestaande uit ten minste 5 leden, aangewezen door de gouverneur. == Lista == Op 10 oktober 2010 werd Curaçao een land binnen het [[Koninkrijk der Nederlanden]]. Voor deze datum vertegenwoordigde de [[Lijst van gouverneurs van de Nederlandse Antillen (1954-2010)|gouverneur van de Nederlandse Antillen]] onder meer Curaçao. E promé gobernador di Kòrsou tabata [[Frits Goedgedrag]], kende tambe tabata e último [[gobernador di Antia Hulandes (1954-2010)|gobernador di Antia Hulandes]] prome ku esaki a wordu disolbi dia [[10 di òktober]] [[2010]].<ref>RNW.nl - [https://web.archive.org/web/20110120003916/http://www.rnw.nl/caribiana/article/gouverneurs-voor-curacao-en-sint-maarten Gouverneurs voor Curaçao en Sint Maarten]</ref> {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !! Nòmber !! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | | 2010 - 2012 | [[Frits Goedgedrag]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2012 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | (interino) |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Lucille George-Wout-crop.jpg|95px]] | 2013 - presente | [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> | 4 di novèmber 2013 |} {| class="wikitable" ! Van ! Tot ! Nomber ! Bijzonderheden |- | 10 oktober 2010 || novèmber 2012 || [[Frits Goedgedrag]] || |- | november 2012 || novèmber 2013 || [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] || interino |- | november 2013 || presente || [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> || |} == Lista di gobernador interino == Bij koninklijk besluit kunnen een of meerdere waarnemend gouverneurs worden benoemd die de gouverneur vervangen bij ziekte of afwezigheid of hem vervangen na zijn ontslag of overlijden. {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !![[Gobernador interino]]!! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2010 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | | 2013 - 2019 | [[Nolda Römer-Kenepa]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Michèle Russel-Capriles.jpg|95px]] | 2019 - presente | [[Michèle Russel-Capriles]] | 1 di yüni 2019 |} * 10 oktober 2010 - [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] * 1 juni 2013 - [[Nolda Römer-Kenepa]] * 1 juni 2019 - [[Michèle Russel-Capriles]]<ref>{{cite news|url=https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|werk=Curaçao.nu|titel=RMR benoemt Russel-Capriles tot waarnemend gouverneur van Curaçao|datum=17 mei 2019|bezochtdatum=8 juni 2019|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190608092330/https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|archiefdatum=2019-06-08}}</ref> {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] [[:Category:Organonan Gubernamental]] --------- {{Databox}} ==Idiomanan na Aruba == Aruba ta un sociedad sumamente multilingual caminda mayoria di e habitantenan ta domina mas cu un idioma. Hopi [[Arubiano]] ta capas di combersa den por lo menos tres di e siguiente idiomanan: Papiamento, Hulandes, [[Ingles]] y [[Spaño]] y ta cambia comodamente entre dos of mas di e idiomanan aki den bida diario, haciendo e isla un di e teritorionan linguisticamente mas diverso den Caribe. E [[pais insular]] tin dos [[idioma ofisial|idioma oficial]], cu ta [[Papiamentu|Papiamento]] y [[Hulandes]]. E sistema di enseñansa local ta rekerí pa studiantenan siña Ingles y Spaño desde scol basico. Otro idiomanan, manera [[Portugues]], [[Chines mandarin|Chines]], [[Idioma Krioyo Haitiano|Crioyo Haitiano]] y hopi otro, tambe ta wordo papia den comunidadnan minoritario riba e isla. Segun estimacion na 2010 e gruponan etnico mas grandi tabata: Hulandes 78.7%, [[Colombia]]no 6.6%, [[Venezuela|Venezolano]] 5.5%, [[Republika Dominikano|Dominicano]] 2.8% y [[Haiti]]ano 1.3%.<ref name=":0">{{en}}{{Citeer web |titel=Aruba |datum=2025-03-25 |werk=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |bezochtdatum=2025-07-28 |uitgever=Central Intelligence Agency}}</ref>, Tur e cuater idioma, Papiamento, Hulandes, Ingles y Spaño, cu ta wordo uza como idioma principal of idioma primario bou di e poblacion Arubano a mira cambio den e periodo di 1980 te 2010 (idioma principal ta expresa den tabel como % di e total).<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref>: {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! Idioma principal!! 1980<br>% || 1990<br>% || 2000<br>%!! 2010<br>% || Trend |- | [[Papiamentu|Papiamento]] || &nbsp;&nbsp;80.1 || &nbsp;76.6 || &nbsp;&nbsp;69.4 || &nbsp;&nbsp;68.3 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- | [[Spaño]] || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;7.4 || &nbsp;&nbsp;13.2 || &nbsp;&nbsp;13.5 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{increase}} |- | [[Hulandes]]|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;5.0 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;5.4 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.0 ||&nbsp;&nbsp;{{steady}} |- | [[Ingles]] || &nbsp;&nbsp;10.6 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.9 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.1|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7.0 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- |} == Idiomanan oficial == === Papiamento === {{wak articulo|Articulo principal: [[Papiamento na Aruba]]}} Segun Gobierno di Aruba, e [[lenga materno|idioma materno]] y idioma primario di casi tur Arubiano ta Papiamento,<ref>{{en}}{{Cite web |title=Language |url=http://www.aruba.com/ExploreAruba/Culture/language.aspx |url-status= |archive-url=https://web.archive.org/web/20110809190231/http://www.aruba.com/explorearuba/culture/language.aspx |archive-date=2011-08-09 |access-date= |website=aruba.com}}</ref> un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu su raiz te na [[siglo 16|siglo diesseis]]. Sinembargo, Papiamento no tabata papia extensamente na Aruba te den siglo 18 y 19, ora cu e idioma a bira mas presente den material riba e isla, particularmente den e bukinan di scol Catolico Romano. Papiamento ta un idioma mescla cu ta combina elementonan for di [[Portugues]], Spaño, Hulandes y tambe algun rasgo di idiomanan Africano y Arawak.<ref name=":0"/> Su evolucion a tuma luga na Corsou durante siglo 16 ora cu e Africanonan sclabisa y e sclabisanan Spaño a desaroya un medio comun pa por comunica entre nan mes. Desde mei 2003, Papiamento ta e di dos idioma oficial riba Aruba, hunto cu Hulandes<ref>[https://www.gobierno.aw/1311-kunst-wetenschappen-en-taal Landsverordening officiële talen], Gobierno di Aruba</ref>, y e ta ser considera como un marcador esencial di identidad nacional. Den area di enseñansa, Papiamento no tabata ricibi masha atencion na Aruba te na 1995. E idioma a wordo inclui oficialmente den e curiculo escolar na 1998 y 1999. Desde e tempo ey, e isla a brasa su idioma nativo. Awendia, bijbel, diccionario y cuentanan di hada skirbi den e idioma ta facilmente disponibel riba e isla. === Hulandes === Pa decadanan Hulandes ta un di e idiomanan oficial di e isla ya cu e isla ta un parti contituyente di [[Reino Hulandes]]. Apesar di su status oficial, e ta incomun como un prome idioma papia. Un estudio di Croes (2015) entre estudiantenan a revela cu, apesar di e uzo amplio di Hulandes como idioma di instruccion, e idioma practicamente no tin funcion comunicativo pafor di les.<ref name=":1">{{citeer web|url=https://studenttheses.uu.nl/bitstream/handle/20.500.12932/42633/The%2520Current%2520Context%2520of%2520the%2520Language%2520of%2520Instruction%2520in%2520Aruban%2520Education%2520-%2520Master%2520Thesis%2520-%2520Kristi%2520Lo-Fo-Sang.pdf?sequence=1|titel= The Current Context of the Language of Instruction in Aruban Education Towards a more inclusive Multilingual Education|auteur=Kristi Lo-Fo-Sang|datum=2022|uitgever=Universidad Utrecht}}</ref> Banda di enseñansa, e uzo di Hulandes ta principalmente den asuntonan huridico y di gobernacion.<ref>{{Cite web |title=About Us |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |access-date=2014-05-20 |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |archive-date=2014-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean}}</ref> == Otro idiomanan comun == === Ingles === Aruba a reconoce Ingles como un idioma internacional, y a exigi pa muchanan siña Ingles for di klas 4 di scol basico. Uzo di Ingles riba e isla ta data for di cuminsamento di [[siglo 19|siglo diesnuebe]], tempo cu e Inglesnan a ocupa [[Kòrsou|Corsou]], Aruba y [[Boneiru|Boneiro]]. Ora cu e gobernacion Hulandes riba e islanan a reanudá na [[1815]], autoridadnan a tuma nota di e uzo ya generalisa di e idioma.<ref name="Putte">{{Cite book |last=Van Putte |first=Florimon |title=Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd |publisher=de Walburg Pers |year=1999 |location=Zutphen |language=nl}}</ref> Fin di añanan 1920 y inicio di añanan 1930 un cantidad grandi di hende cu ta papia Ingles, for di particularmente [[Karibe anglofóniko|Caribe anglofonico]], a wordo treci na e isla durante e añanan di boom di petroli. Hopi di e inmigrantenan aki tabata biba den e area di [[San Nicolas]], caminda [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] tambe tabata situa. Te cu awe, hopi di nan descendiente a keda cu Ingles Crioyo como nan prome idioma.<ref name=":1"/> Aunke Ingles no ta e [[lingua franca]] riba e isla, el a bira un idioma hopi popular bou di e hubentud. Ademas, Ingles ta un di e idiomanan mas importante den economia di Aruba. Un di e sectornan economico principal ta [[turismo]], mientras un cantidad significante di turista ta procedente di Merca y Canada.<ref name=":1"/> Mas recientemente, tin un aumento den uzo di idioma Ingles den enseñansa superior, por ehempel na [[Universidad di Aruba]]. === Spaño === {{wak articulo|Articulo principal: [[Idioma Spaño na Aruba]]}} Prome cu gobernacion Hulandes, Aruba tabata un colonia Spaño di 1499 te 1636. Spaño a bira un idioma importante riba e isla den [[siglo 18|siglo diesocho]] debi na cercania y lasonan economico estrecho cu colonianan Spaño den cercania den loke awor ta [[Venezuela]] y [[Colombia]],<ref name="Putte" /> Door di e localisacion geografico aki di Aruba, awendia hopi Arubiano y inmigrante tambe ta domina Spaño; 85% di e poblacion ta papia Spaño como di dos idioma.<ref name=":0"/> Studiantenan Arubiano ta cuminsa siña e idioma for di klas 5 di scol basico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1291007560|titulo=Languages on Aruba}} {{References}} }} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Idioma]] ----------------------------------------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Hilda de Windt-Ayoubi''' ( ) ta un lingwista, traduktor, outor, poeta, kolumnista i papiamentista di [[Kòrsou]]. lingwista, poeta, pintor i traduktor di The Prophet di Kahlil Gibra == Bida == Hilda Ayoubi a nase i lanta na Kòrsou. Famia di 5 yu muhe di mayornan di Libano. Hilde de Windt-Ayoubi a studia idiomanan ingles i spañó, tambe literatura. Na 2014 a sali e buki 'E Profeta', un tradukshon ku el a hasi di e buki ingles 'The Prophet', obra maestral di e eskritor Kahlil Gibran. Pa esaki el a risibí na 2014 un distinshon di 'The George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair' na e universidat di Maryland. Hilda a skirbi su promé poemanan na 1972, tempu ku e tabata studiante na Nijmegen, Hulanda. Despues e no tabata aktivo mas. Na desèmber 2007 el a kuminsá skirbi atrobe, pero tabata te na 2009, inspirá pa su kolega Robbie Griffith (†), ku el a bolbe kuminsá skirbi i publiká. Su poemanan na ingles, hulandes, spañó i papiamentu ta sali regularmente durante e último dékada den e korant Amigoe. She was born and raised in Curaçao. She was a secondary school teacher and a lecturer at the University in Curacao. Her works include Gedicht (2018) and Geef me je Taal (2019); for her Papiamento translation of Kahlil Gibran’s The Prophet (2014), she was awarded the Kahlil Gibran Chair at the University of Maryland. In 2019 she received UNESCO’s Certificate of Merit for her work on Papiamento.<ref>https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/translingualism-translation-and-caribbean-poetry/ Translingualism, Translation and Caribbean Poetry], Werkgroep Caraibische Letteren (2022)</ref> She writes in Dutch, French, English, Papiamento and Spanish. == Bibliografia == * ''La dislocación de los elementos oracionales y la elipsis en los refranes de La Celestina'' (2011, UoC) * ''Gedicht'' (2018?, kolekshon di poesia) * ''Geef me je taal. Dat ik je beter versta / Duna mi bo idioma. Pa mi por komprondé bo miho'' (2019) * ''Translingualism, Translation and Caribbean Poetry'' (2022, kolekshon di poesia multilingual huntu cu Piet Muysken) Hilda De Windt – Ayoubi, schrijfster, dichteres, columniste, kunstenares en hispaniste uit Curaçao. Ze is bekend vanwege o.a. haar vertaling in haar moedertaal Papiaments van het bekende boek The Prophet van Kahlil Gibran, CDL University Press, verschillende vertalingen van gedichten en haar jarenlange publicaties van gedichten in vier talen in de krant Amigoe op Curaçao. Ze presenteerde op deze middag ook haar Papiamentse vertaling van The Prophet die dit jaar wereldwijd haar 100-jarig bestaan viert en al in 105 talen, waaronder ook het Hindi, is vertaald.<ref>Henk Moeniralam,[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/papiaments-gedicht-moedertaal-van-hilda-de-windt-ayoubi-ook-in-sarnami-vertaald/ Papiaments gedicht ‘Moedertaal’ van Hilda de Windt-Ayoubi ook in Sarnámi vertaald], Werkgroep Caraibische Letteren (2023)</ref> I studied at the Catholic University in Nijmegen, nowadays named Radboud University. I also studied at UoC in Curacao, Dutch Antilles. I have a Master degree in Education with major in the Spanish Language and a Bachelor degree in Public Relations. Further on, I have a minor degree (LO) in English. I have been teaching the Spanish Language and Literature for more than 30 years at a secondary school and also have been teaching Didactics, Analysis of Methods, Spanish Grammar and Oral and Written Communication for more than eight year at University of Curacao. I translated "The Prophet" (by Kahlil Gibran) into the Papiamentu language. This translation was published by the Maryland University Press. For this translation I was granted an award by the George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair for Values and Peace, May, 2014. Further on, I attended an art Academy for four years. As part of a group exhibition I exhibited four times several of my paintings. I write poetry in six languages, Papiamento, Dutch, English, Spanish, Italian, and French. Recently my first poetry book illustrated with twenty of my paintings was published by LM Publishers in the Netherlands. I Master different languages, for example, Dutch, Spanish, English, Papiamentu. Currently, I am also studying different other languages, like Italian, Quechua. I am very interested in promoting and conserving Native Languages. Therefore, my poetry often focuses on native languages. In 2019, my second poetry book that focuses on language will be published. I belief that it is of utmost importance to focus more on Literature (specifically on creative writing) and Art in the education at school.<ref>[https://independent.academia.edu/HildadeWindtAyoubi Hilda de Windt Ayoubi]</ref> {{Appendix}} -------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Sidney M. Joubert''' (☆ [[1939]] na [[Kòrsou]]) ta un dosente, lingwista i papiamentista di [[Kòrsou]]. Na 2023 el a risibí e titulo di ''doctor honoris causa'' di [[University of Curaçao]] pa su kontribushon na [[idioma]] [[papiamentu]]. == Bida == == Bibliografia == * Dikshonario di verso Papiamento-Hulandes NOTES Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC March 20, 2023 REDAKSHON.<ref>[https://kikotapasando.com/2023/03/20/eredoctoraat-voor-sidney-joubert-bij-de-uoc-sidney-joubert-doctor-honoris-causa-bij-de-uoc/ Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC / Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC], Willemstad, 18 maart 2023</ref> Op 16 maart jl. werd tijdens een plechtige openbare zitting van het College van Decanen van de Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (UoC), aan de heer Sidney. M. Joubert, het eredoctoraat verleend. In een volle Aula opende de Rector Magnificus, dr. Francis de Lanoy, deze plechtige zitting, waarbij hij alle aanwezigen in de zaal welkom heette, in het bijzonder de heer Joubert en de twee paranimfen, mevrouw Lucille Berry-Haseth en de heer Edward John Joubert, die hem flankeerden tijdens deze plechtigheid. De decaan van de Algemene Faculteit, drs. Adriënne Fernandes, nam vervolgens het woord, en ging kort in op de redenen die voor de Algemene Faculteit aanleiding waren om de heer Sidney Milton Joubert voor te dragen als kandidaat voor het eredoctoraat. Zij gaf aan dat de heer Joubert over een tijdsbestek van vijftig jaar, zich bijzonder verdienstelijk heeft gemaakt voor de gemeenschap, op het gebied van taalkunde van het Papiamentu. Bovendien wees zij erop dat de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan is. Het eredoctoraat, zo vervolgde zij, wordt als welverdiend eerbetoon aan deze kandidaat verleend voor zijn zeer uitzonderlijke prestaties in het kader van culturele en academisch gerelateerde verdiensten. De heer Joubert, met zijn talrijke merites is van bijzondere betekenis voor de Algemene Faculteit, die taal, literatuur en cultuur centraal stelt, de lerarenopleiding Papiamentu aanbiedt en een leerstoel heeft gerelateerd aan het bestuderen en verwerven van Papiamentu. Het is dan ook niet verwonderlijk dat vanuit deze faculteit de rol van het Papiamentu als algemene omgangstaal in de Curaçaose samenleving, met deze erebenoeming, bekrachtigd en versterkt wordt. Vervolgens nam de Rector Magnificus het woord, die na verwijzing naar de mogelijkheid die de Landverordening Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (LuoC) biedt (art. 37 lid 2), de heer Sidney M. Joubert en zijn twee paranimfen naar voren riep om hen ten overstaan van het College van Decanen de bul te overhandigen. Prof. dr. Ronald Severing, verbonden aan de Algemene Faculteit, en promotor van Sidney Joubert bij deze plechtigheid, sprak bij de laudatio, lovende woorden uit, verluchtigd met een powerpoint, met afbeeldingen van werken van de heer Joubert. Hij gaf aan dat de heer Joubert een fervente taaldeskundige en in het bijzonder een verwoede Papiamentist is. Eerder was hij docent Spaanse taal- en letterkunde op de middelbare school en de UNA en tevens beëdigd vertaler en lexicograaf. Hij werd bij de oprichting van het overheidsbureau Sede di Papiamentu (1983) aangesteld om aan een vocabulaire van het Papiamentu te werken. Sindsdien zijn er van zijn hand ten behoeve van het Papiamentu, vocabulaires (1988, 1990) verschenen en verder woordenboeken in druk (1991, 1999, 2007), met supplementen (1997), een taalgids Papiamentu voor toeristen (1994), digitale woordenboeken (2002), online versies (Google Chrome, Microsoft Edge, Mozilla Firefox en Safari) en achtereenvolgende spellingcheckers Papiamentu voor Microsoft Office (2003-2014) Windows 98-8.1 (2001, 2007, 2014). Naast kenner van de taalkunde van het Papiamentu en de autoriteit op het gebied van de gemeenschappelijke Papiamentse woordenschat, is de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan, blijkens de omvangrijke driedelige gezamenlijke uitgave in het Papiamentu, Pa saka kara (1109 pp., 1983); ook verzorgde hij met auteursgroepen tweetalige Nanzi-boeken (2005, 2019). Hij is Papiamentu-connaisseur bij uitstek, getuige de talrijke publicaties van zijn hand en ook samen met lokale en buitenlandse deskundigen. Hij heeft zich bekwaamd en intensief ingezet voor het promoten van de studie, kennis en correct gebruik van het Papiamentu vanaf begin zeventiger jaren tot heden. Hij is ook medeverantwoordelijk voor de meer dan 400 woorden Antilliaans-Nederlands die in het Groene Boekje zijn opgenomen. Gedurende een aantal jaren, zijn de krantenteksten van het Antilliaans Dagblad en de Amigoe verzameld. Uit die verzameling zijn door onder andere de heer Joubert karakteristieke woorden geselecteerd die in het Groene boekje terecht zijn gekomen als: empaná, blenchi, dushi, karkó en snèkbar. Tevens is hij vanaf het begin (1999) tot recentelijk (2018) betrokken geweest bij de samenstelling van het Papiamentu-dictee en ook als jurylid van het jaarlijkse Diktado Nashonal Papiamentu in de aula van de UoC. De eredoctor is reeds meerdere malen eervol onderscheiden en heeft meervoudig eerbewijs mogen ervaren vanuit diverse maatschappelijke en academische instituties. Na de laudatio van zijn promotor kreeg dr. Sidney Joubert het woord van de rector. Hij liet weten dat toen hij van zijn benoeming op de hoogte werd gesteld, verrast was en zeer geëmotioneerd raakte. Hij dankte dan ook allen die betrokken waren vanaf de voordracht tot aan zijn benoeming. Hij vertelde hoe zijn belangstelling voor het Papiamentu begon. Dat gebeurde tijdens de colleges die hij volgde bij drs. Raúl Römer aan de Universiteit van Amsterdam. Raúl Römer onderzocht het Papiaments als toontaal. Joubert gaf voorbeelden als mata (plant) en mata (doden). Er was verschil in toon, hoog laag en laag hoog te horen. Op Curaçao werd Antoine Maduro zijn leermeester, waar hij ook mee samen werkte. Hij werd al snel door de overheid in twee opeenvolgende spellingcommissies voor het Papiamentu benoemd, in de commissie Römer en de commissie Jonis. Bij het Buki di oro, het gouden boekje met de officiële spelling van de overheid (2009), had hij ook zitting in de commissie die het werk voorbereidde. Na dit dankwoord en bijzonderheden over zijn werk, sloot de Rector Magnificus de officiële zitting. In het informele deel dat daarop volgde, spraken beide paranimfen de pas gedoctoreerde promotus toe. Lucille Berry-Haseth wees op haar lange vriendschap met de gepromoveerde en hun samenwerking op het gebied van Papiamentu. De laatste tien jaar hebben zij zich samen met een redactieteam beziggehouden met een verklarend woordenboek Papiamentu. Zij sloot af met een prachtige voordracht van het gedicht Oda na Sidney, dat zij eerder (2018) aan hem opdroeg. Vervolgens wist paranimf Edward John te vertellen dat zijn vader bekend stond als de leraar Spaans van het Peter Stuyvesant College. Hij vond het een eer dat hij de paranimf mocht zijn bij de promotie van zijn vader. Het informele deel werd afgesloten met een voordracht door Gregory Berry, die bij het publiek erg in de smaak viel met humoristische teksten uit de Papiamentu-literatuur van Guillermo Rosario, Pierre Lauffer en Elis Juliana. Het geheel werd afgesloten met een geanimeerde receptie op de patio van de Universiteit van Curaçao. {{Appendix}} ---------------- '''Frank Martinus Arion''', pseudónimo di '''Frank Efraim Martinus''' (n. [[17 di desèmber]] [[1936]] na [[Kòrsou]] - f. [[28 di sèptèmber]] [[2015]]) tabata un eskritor, poeta i lingwista [[Antias Hulandes|antiano]]. E tabata skirbi obranan tantu na idioma [[hulandes]] komo [[Papiamentu]]. Su obra mas famoso ta e novela ''Dubbelspel'' (Changá). E ta konosí tambe pa su investigashon di e orígen di Papiamentu i pa su empeño pa uso di Papiamentu komo idioma di instrukshon. == Biografia == Frank Martinus Arion a nase na 1936 i ta un di tres yu di Minuel Martinus Arion i Marina Jansen di bario di Buena Vista, [[Willemstad]]. Poko despues di su nasementu e famia ta muda pa [[Aruba]], unda su tata a wòrdu empleá pa e refineria [[Lago Oil & Transport Company|Lago]]. Ku kuater aña su mama i un ruman ta fayesé den un aksidente di tráfiko, despues di kual e ku su otro ruman a wòrdu mandá bek Kòrsou i alohá serka varios miembro di famia. Frank Martinus Arion a lanta den bario di [[Otrobanda]]. Fo'i skol básiko su talento pa skirbimentu a keda manifesta; den su último aña na skol básiko e ta gana e Premio Neerlandia pa e mihor ensayo na hulandes. Frank was een heel goede leerling. Hij mocht op de lagere school een aantal klassen overslaan. Durante su tempu na skol e ta kuminsa usa e nòmber Frank Efraim Martinus pa motibu di e laso ku su tata tabatin ku e [[partido polítiko]] [[Partido Nashonal di Pueblo|PNP]]. E no tabata deseá di wòrdu asosiá ku e aktivismo polítiko di su tata; te añanan 50 e ta usa su fam original pa publikashon di su promé obranan. Na kabamentu di skol sekundario na 1955, Arion ta muda pa [[Hulanda]] unda e ta studia idioma i literatura hulandes na [[Universidat di Leiden]]. Durante su temporada na universidat ela lanta e komunidat studiantil "Baranka Antilliana", kual tabata fungi komo refugio pa studiante prosedente di [[Antias Hulandes]], manera e mes. Tambe den e époka aki e tabata skirbi un seri di poema, kualnan a sali publika pa prome bes den e revista "Antilliaanse Cahiers" komo kolekshon titulá ''Stemmen uit Afrika''. ----- Na zijn schooltijd verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal- en letterkunde ging studeren aan de Universiteit Leiden. Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die, net als hijzelf, afkomstig waren uit de Nederlandse Antillen. Ook schreef hij in deze jaren een reeks gedichten, die in 1957 voor het eerst als bundel onder de titel Stemmen uit Afrika werden gepubliceerd in het tijdschrift Antilliaanse Cahiers. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het mede door hem opgerichte tijdschrift Encuentro Antilliano. Ook las hij regelmatig voor in het programma van de Nederlandse buitenlandse radio. Kort voor het einde van zijn studie onderbrak hij deze en keerde voor enige tijd terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij onderzoek deed naar de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiamentu. Hij publiceerde de resultaten van dit onderzoek in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch verder te studeren en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij het Instituut voor Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam.[2] Onder invloed van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel, waarin hij aan de hand van vier mannen die domino spelen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen in die tijd. Via de personages in de roman heeft Arion kritiek op de rebellen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen.[3] De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs. Arion doneerde het prijzengeld van 1000 ƒ aan de strijd tegen het apartheidsbeleid in Zuid-Afrika. In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam, waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin.[4] Vertaald met www.DeepL.com/Translator (gratis versie) de.wiki: Na zijn afstuderen verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal en Nederlandse letterkunde begon te studeren aan de Universiteit van Leiden . Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die net als hij uit de Nederlandse Antillen kwamen . Hij schreef in deze jaren ook een reeks gedichten, die in 1957 als bundel verscheen onder de titel Stemmen uit Afrika in het tijdschrift Antilliaanse Cahierswerden voor het eerst gepubliceerd. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het dagblad Encuentro Antilliano , waarvan hij medeoprichter was . Ook gaf hij regelmatig lezingen in het Nederlands buitenlands radioprogramma . Kort voor het einde van zijn studie brak hij het af en keerde voor een tijdje terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij zich bezighield met de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiaments. De resultaten van dit onderzoek publiceerde hij in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch zijn studie voort te zetten en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij de afdeling Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam . [2] Onder de indruk van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao, begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel , waarin hij aan de hand van het voorbeeld van vier dominospelende mannen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen op die tijd. Via de personages in de roman uit zich Arion kritisch over de opstandelingen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen. [3]De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en CW van der Hoogtprijs . Arion doneerde het prijzengeld van ƒ 1000 om de apartheid in Zuid-Afrika te helpen bestrijden . In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam , waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap van de stad. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin (in het Engels: "Farewell to the Queen"). [4] In 1975 ging Arion naar Zuid-Amerika, waar hij een aanstelling als docent aanvaardde aan een instituut voor de opleiding van leraren in de Nederlandse kolonie Suriname , die net onafhankelijk werd. Hier trouwde hij ook met zijn vrouw Trudi Guda, met wie hij twee kinderen zou verwekken. In 1980, na de machtsovername van Desi Bouterse , verliet het gezin Suriname en keerde terug naar Arion's thuisland Curaçao. Daar werkte hij aan de standaardisatie van het Papiaments en begon hij opnieuw onderzoek te doen naar de oorsprong ervan. Hij was vooral geïnteresseerd in de overeenkomsten tussen het Papiaments en de varianten van het Kaapverdiaans Creools, die worden gesproken op de eilanden voor de westkust van Afrika. Ook voerde hij campagne voor de invoering van het Papiaments als basisschooltaal op Curaçao, waardoor hij soms in conflict kwam met de lokale autoriteiten. In dit kader schonk hij in 1987 de particuliere basisschool Skol Humanistiko Erasmo , waar lessen werden gegeven in Papiaments. [5] Gedurende deze tijd begon Arion meer politiek betrokken te raken, wat culmineerde in de oprichting van zijn eigen partij, de Kambio Radical ("Radical Reversal", kortweg KARA) in 1988. KARA kreeg echter nooit genoeg stemmen om een ​​zetel in het parlement van het eiland te winnen. [6] In 1996 promoveerde Arion aan de Universiteit van Amsterdam. Zijn proefschrift was getiteld De kus van een slaaf. Papiaments West-Afrikaanse connecties en de oorsprong van het Papiaments en andere talen verkend. Hij bracht onder meer de stelling naar voren dat het Papiaments sterker dan voorheen bekend was beïnvloed door de geheime taal Guene, die door de plantageslaven van Curaçao werd gebruikt. Daarnaast heeft het Guene ook andere Caribische talen beïnvloed en zelfs de Engelse en Nederlandse taal. [7] == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doktoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (kontiniendo: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'') * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Mira tambe == * [[Gueni]] {{Commonscat|Frank Martinus Arion}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =191263500|titulo=Frank Martinus Arion}} {{References}} ;Lista di fuente * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3, pág. 405–410. * Wim Rutgers: ''Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba'', Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, pág. 272. * B. Jos de Roo: ''Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958'', Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam (2014), ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. Den: ''A History of Literature in the Caribbean''. Tomo 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia (2001), ISBN 90-272-3448-5, pág. 362. * ''Schrijver Frank Martinus Arion overleden''. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * ''Writer Frank Martinus Arion Passed Away'', Curacaochronicle.com (28 di sèptèmber 2015}}</ref> * ''Frank Martinus Arion geeft lintje terug'', Trouw.nl. (16 di desèmber 2008) }} {{DEFAULTSORT:Arion, Frank Martinus}} [[:Category:Ganador premio Cola Debrot]] [[:Category:Hende]] [[:Category:Kòrsou]] == Referensia == * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 407–408. * Wim Rutgers: Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba. 1. Auflage. Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, S. 272. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 408–409. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 410. * B. Jos de Roo: Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958. Hrsg.: Universiteit van Amsterdam. 1. Auflage. Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam 2014, ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. In: A History of Literature in the Caribbean. Band 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia 2001, ISBN 90-272-3448-5, S. 362. * Schrijver Frank Martinus Arion overleden. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * Frank Martinus Arion geeft lintje terug. In: trouw.nl. 16. Dezember 2008, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). == Weblinks == {{Commonscat}} [[:Category:Korsou]] [[:Category:Eskritor]] [[:Category:Hende]] Kort na de geboorte verhuisde het gezin naar Aruba, waar de vader een baan had aanvaard bij een plaatselijke oliemaatschappij. Toen hij vier jaar oud was, stierven Arions moeder en jongere broer bij een ongeval, waarna Frank en zijn zus werden teruggestuurd naar Curaçao, waar ze onderdak vonden bij verschillende familieleden. Zijn schrijftalent bleek al toen hij op de lagere school zat; in het laatste jaar van de basisschool won hij de Neerlandiaprijs voor het beste essay in het Nederlands. Tijdens zijn schooltijd begon hij de naam Frank Efraim Martinus voor zichzelf te gebruiken. De achtergrond was de politieke betrokkenheid van zijn vader bij de Nationale VolkspartijCuraçao, waardoor de naam "Arion" bekend werd bij veel bewoners van het eiland. Frank wilde echter niet geassocieerd worden met het politieke activisme van zijn vader; pas in de jaren vijftig gebruikte hij zijn oorspronkelijke achternaam weer voor de publicatie van zijn eerste werken. [1] '''Frank Martinus Arion''', seudónimo de '''Frank Efraim Martinus''' ([[Curazao]], [[17 de diciembre]] de [[1936]]-[[28 de septiembre]] de [[2015]])<ref name=fallece>{{cita noticia|título=Writer Frank Martinus Arion Passed Away|url=http://curacaochronicle.com/local/writer-frank-martinus-arion-passed-away/|fechaacceso=29 de septiembre de 2015|obra=curacao chronicle|fecha=28 de septiembre de 2015|idioma=inglés}}</ref> fue un escritor antillano. En 1955 se trasladó a los [[Países Bajos]] para estudiar letras neerlandesas en la Universidad de Leiden. En 1981 volvió a instalarse en su ciudad natal, tras residir unos años en [[Paramaribo]] ([[Surinam]]). Fue un fuerte promotor del [[papiamento]]. Hij werkte in Nederland , Suriname en de Nederlandse Antillen en schreef in het Nederlands en Papiaments . De roman Dubbelspel (nl) (1973) is zijn eerste boek en zijn grootste publiekssucces. == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' (Changa)<ref>[http://www.diegopuls.com.ar/index.php?option=com_content&task=view&id=112&Itemid=39&lang=es Doble juego, fragmento traducido al español (inédito)]; visitado el 21 de febrero de 2012</ref> *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doctoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (contiene: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'' * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Referencias== {{listaref}} == Link eksterno == *{{Enlace roto|1=[http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 página web sobre Arion del Fondo de las Letras Neerlandesas (en inglés)] |2=http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 |bot=InternetArchiveBot }} ------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Abraham Daniel Jesurun''' (n. [[20 di aprel]] 1839 na [[Korsou]] - f. [[20 di mart]] [[1918]] na [[Korsou]]) tabata un ....... [[Kòrsou]]. == Biografia == Jesurun a nase na aña 1939 na Willemstad. * Kasa ku Rachel David Capriles na 1880. * Na 1905 elegi Presidente di KVK Korsou. van 1884 tot 1919 In het grote boek over de History of the Jews of the Netherlands Antilles (1970) wordt Abraham Daniel Jesurun (1839-1918) ‘Curaçao’s then most cultured man’ genoemd, die verschillende talen in woord en geschrift beheerste. Hij wordt bijvoorbeeld een ‘specialist in Papiamento’ genoemd (Emmanuel & Emmanuel 1970, 1: 411, 454). Jesurun blijkt een belangrijk man geweest te zijn op Curaçao. Zo was hij secretaris-directeur van de Aruba Phosphaat Maatschappij, vele jaren voorzitter van de Kamer van Koophandel en Nijverheid en directeur van de Curaçaosche Bank. Ook is hij lid van de Koloniale Raad geweest en bestuurslid van het Geschied-, Taal-, Land- en Volkenkundig Genootschap te Willemstad. Voor al die activiteiten is hij onderscheiden: hij werd eerst ridder in de orde van OranjeNassau (1908), later officier (1913). In de serie ‘beroemde personen’ werd er in 1998 een postzegel met zijn beeltenis erop uitgebracht. <ref> ''Jan Noordergraaf'', [https://www.ivdnt.org/images/stories/onderzoek_en_onderwijs/publicaties/trefwoord/Papiaments_def.pdf Lexicografie op Curacao: Abraham Jesurun en zijn woordenlijst van het Papiaments (1898)]</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=it|oldid =129014577|titulo=Emilio Teza}} {{References}} }} [[:Category:Linguistica]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62275387|titulo=Dialect}} {{References}} }} [[:Category:Idioma]] ------- {{Variante|a}} [{Databox}} '''Pidgin''' ta e idioma ---------------- {{Databox}} E '''álfabèt latin''' ta un [[álfabèt|skritura alfabétiko]] foi kual den kurso di [[siglo]]nan a desaroyá un kantidat di álfabèt pa uso den kasi tur idioma skirbi den hemisferio oksidental, prinsipalmente na Nort i Sur Amerika, kasi henter [[Oropa]], Afrika supsahara i un kantidat di pais asiatiko na Oustralasia i Asia Sentral. E skritura latin tin e kantidat di usuario mas grandi na mundu. E skritura latin e ta forma e base di e [[Alfabèt Fonétiko Internashonal]] (IPA), i e 26 lèter mas komun ta e lèternan di e [[ISO basic Latin alphabet]]. E ta un álfabèt bikamaral di trinta lèter, kreá fin di siglo nuebe den imperio búlgaro (e aktual [[Nort Macedonia]]), pa e disípulonan di pader Cyrille òf posiblemente Clément d'Ohrid (e promé obispo di e iglesia ortodokso di [[Bulgaria]]) i ta basá riba e álfabèt [[Gresia|griego]] i glagolítiko. Ainda na komienso di siglo 21 ta usa e [[álfabèt siríliko]] den un kantidat di [[idioma slaviko]], entre otro búlgaro, masedoniano, [[idioma montenegrino|montenegrino]], servio, ukraniano, ruso i bieloruso. Bou influensia [[Rusia|ruso]] e ta komun tambe den hopi idioma ku no ta idioma slaviko manera [[kazachs]], [[idioma kirguis|kirguis]], [[tatar]] (idioma [[Turkia|turko]]), [[tajikistano]], [[idioma mongoles|mongoles]] inkluso hopi otro idioma chikitu. Te [[1859]] e tabata e skritura di e [[idioma rumano]] i den e antiguo [[Moldavia]] tabata skirbi e [[idioma moldaviano]] (un [[dialecto|dialekto]] rumano) ku un álfabèt siríliko. * Het Latijns schrift[1] is een alfabetisch schrift waarvoor in de loop der eeuwen een aantal alfabetten zijn ontwikkeld voor gebruik in vrijwel alle westerse geschreven talen, voornamelijk Noord- en Zuid-Amerika, bijna heel Europa, Sub-Saharaans Afrika en een aantal Aziatische landen in vooral Australazië en Centraal-Azië. Het Latijns schrift heeft het grootste aantal gebruikers ter wereld.[2] * '''Latin script''', also known as '''Roman script''', is a set of graphic signs ([[Writing system#General properties|script]]) based on the letters of the [[classical Latin alphabet]]. This is derived from {{cns|a form of the [[Cumae alphabet|Cumaean Greek]] version of|date=September 2021}} the [[Greek alphabet]] used by the [[Etruscan civilization|Etruscans]]. Several [[Latin-script alphabet]]s exist, which differ in graphemes, collation and phonetic values from the [[classical Latin alphabet]]. The Latin script is the basis of the [[International Phonetic Alphabet]], and the 26 most widespread letters are the letters contained in the [[ISO basic Latin alphabet]]. Latin script is the basis for the largest number of alphabets of any [[writing system]]{{sfn|Haarmann|2004|p=96}} and is the [[List of writing systems by adoption|most widely adopted]] writing system in the world (commonly used by about 70 percent of the world's population). Latin script is used as the standard method of writing in most Western, Central, as well as in some Eastern European languages, as well as in many languages in other parts of the world. ----------------- r46f0elwu1v9mva2fr75geg66f57kg5 203160 203159 2026-09-05T10:51:55Z Caribiana 8320 /* Uso */ 203160 wikitext text/x-wiki * [https://www.ea.aw/pages/wp-content/uploads/2019/09/Literatura-na-papiamento-havo.pdf Literatura na papiamento] nieuw: [[diptongo]] - [[triptongo]] - [[gramatika]] - [[frase]] - [[silaba]] - [[semántika]] - [[suheto]] - [[supstantivo]] - [[athetivo]] - [[verbo]] - [[vocal]] - [[consonante]] - [[sufiho]] - [[atverbio]] - [[koma]] - [[pronòmber]] - [[singular]] - [[plural]] ------------------------- {{Databox}} '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa [[papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta yama ''lenga di p'', den kua e [[vocal|vokal]] di kada [[silaba|sílaba]] ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. Por ehèmpel, ''mi ta bai kas'' ta bira mi''pi'' ta''pa'' bai''pa'' kas''pa''. "Mi ta bai kas" ta bira '''mi'''pi '''ta'''pa '''bai'''pa '''kas'''pa.<ref>[[Pierre Lauffer]], [https://www.dbnl.org/tekst/lauf001unse02_01/lauf001unse02_01_0036.php Un selekshon di palabra i ekspreshon. Deel 2], dbnl.org</ref><ref name=":0">[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 di mart 1965</ref> E wega di lenga no ta eksklusivamente un fenómeno den papiamentu. Den idiomanan ingles i spaño na [[Latinoamérika]] i otro paisnan di Karibe e ta tambe konosí.<ref>{{citeer web|auteur=[[Antoine Maduro|A.J. Maduro]]| titel=.Remitido Erornan|werk=[[Amigo]]|datum=1984-07-18|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-05|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643043:mpeg21:p006}}</ref> == Karakterístika == Galein ta un modo di papia ku deliberadamente ta alterá [[palabra]]nan di papiamentu, i no ta un idioma independiente. E reglanan por varia, pero den su forma mas simpel kada sílaba ta wòrdu sigui pa un sílaba ku e mesun vokal i e konsonante ''p''. Por ehèmpel: :''kas ta weta'' → ''kaspa tapa wepa tapa''.[1][2] Segun [[Pierre Lauffer]], galein ta konosí komo e ''lenga di p''. E ta distinguí galein di ''[[gueni]]'', ku tabata e nòmber pa e idioma ku, segun tradishon, katibunan ku tabata yega for di [[Afrika]] tabata papia.[2] == Uso == Galein tabata wòrdu usá prinsipalmente pa hasi un kombersashon ménos aksesibel pa hende pafó di e grupo ku no konosé e reglanan. Deskripshonnan di galein ta indiká ku e forma di papia tabata wòrdu usá komo un manera di skonde e kontenido di un kombersashon. Un deskripshon di Paul Brenneker, publiká den ''Sambumbu'' na 1971, ta referí na galein komo un forma di papiamentu ku tabata wòrdu deformá deliberadamente pa hende pafó no por komprondé e kombersashon.[3] Personanan bakiá den galein tabata usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internato i kriá den institushonnan grandi tin biaha tabata papia galein ku mesun fluides ku papiamento.<ref name=":0"/> == Galein i Gueni == Galein i Gueni ta dos fenómeno lingüístiko diferente. ''Gueni'' ta referí na un idioma ku, segun deskripshonnan lokal, tabata wòrdu papia pa katibunan ku tabata yega for di Africa. Galein, na otro banda, ta un forma di papiamentu ku ta wòrdu alterá mediante reglanan di un wega di lenga.[2][3] {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] [[:Kategoria:Papiamentu]] [[:Kategoria:Kultura di Kòrsou]] ------------------------ , usando un wega di lenga pa alterá e [[palabra]]nan. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehèmpel: "Mi ta bai kas" ta bira '''mi'''pi '''ta'''pa '''bai'''pa '''kas'''pa.<ref>[[Pierre Lauffer]], [https://www.dbnl.org/tekst/lauf001unse02_01/lauf001unse02_01_0036.php Un selekshon di palabra i ekspreshon. Deel 2], dbnl.org</ref> E tabata wòrdu yamá lenga p.<ref name=":0">[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 maart 1965</ref> E fenómeno di korumpí un lenga ta konosí komo un anti-lenga. '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa e [[Papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no ta konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta e yamá *lenga di p*, den kua e vokal di kada sílaba ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. Por ehèmpel, ''mi ta bai kas'' ta bira ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] ==Historia == Generalmente e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otro, ku no ta konosí ku e reglanan. E ta wòrdu usá mas tantu pa hubentut komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku galein. Na Kòrsou, e tabata wòrdu hopi bia konfundí ku [[gueni]], e idioma di katibu. Pero esensialmente e no tin nada di haber kuné. Galein ta un korupshon deliberá di papiamentu moderno normal, pa no wòrdu komprondé pa hende di afó. Personanan bakiá den galein tabata usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internato i kriá den institushonnan grandi tin biaha tabata papia galein ku mesun fluides ku papiamento.<ref name=":0"/> variante di e idioma papia di [[papiamentu]], usando un wega di lenga pa alterá e palabranan. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa. Internashonalmente e ta konosi komo un anti-lenga. , manera "Jerigonza". Den e wega di lenga [[palabra]]nan na papiamentu ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un [[sufiho]] fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di [[konsonante]] di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokal (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa Por ehèmpel, e frase “e no sa” por bira * agregando un silaba patras (sufiho) - '''e'''hay '''no'''hay '''sa'''hay * usando un silaba dilanti (prefiho) - ay'''e''' ay'''no''' ay'''sa''' * birando e leternan di un silaba ku sufiho - '''e'''ay '''on'''ay '''as'''ay '''Galein''' ta un wega di lenga of anti-lenga den kua [[palabra]]nan na papiamentu ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokál (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. Por ehèmpel, “e no sa” lo bira “ehay oesday otnay owknay”. aye ayno aysa - aye onay asay Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E ta wòrdu usá mas tantu pa hubentut komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Galein. -------------------- {{Infobox taal | naam = Galein | andere_naam = P-taal | taalgebied = [[Curaçao]] | soort = [[Taalspel]] }} '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa e [[Papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no ta konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta e yamá *lenga di p*, den kua e vokal di kada sílaba ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. Por ehèmpel, ''mi ta bai kas'' ta bira ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] == Karakterístikanan == Galein ta un forma deliberadamente alterá di Papiamentu, i no ta un idioma independiente. E reglanan por varia, pero den su forma mas simpel kada sílaba ta wòrdu sigui pa un sílaba ku e mesun vokal i e konsonante ''p''. Por ehèmpel: :''mi ta bai kas'' → ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] Segun Pierre Lauffer, Galein ta konosí komo e ''lenga di p''. El ta distinguí Galein di ''[[Gueni]]'', ku tabata e nòmber pa e idioma ku, segun tradishon, katibunan ku tabata yega for di Africa tabata papia.[2] == Uso == Galein tabata wòrdu usá prinsipalmente pa hasi un kombersashon ménos aksesibel pa hende pafó di e grupo ku tabata konosé e reglanan. Deskripshonnan di Galein ta indiká ku e forma di papia tabata usa komo un manera di skonde e kontenido di un kombersashon. Un deskripshon di Paul Brenneker, publiká den ''Sambumbu'' na 1971, ta referí na Galein komo un forma di Papiamentu ku tabata wòrdu deformá deliberadamente pa hende pafó no por komprondé e kombersashon.[3] == Galein i Gueni == Galein i Gueni ta dos fenómeno lingüístiko diferente. ''Gueni'' ta referí na un idioma ku, segun deskripshonnan lokal, tabata wòrdu papia pa katibunan ku tabata yega for di Africa. Galein, na otro banda, ta un forma di Papiamentu ku ta wòrdu alterá mediante reglanan di un wega di lenga.[2][3] == Fuentes == * Brenneker, Paul. ''Sambumbu: Volkskunde van Curaçao, Aruba en Bonaire''. Deel 3, 1971.[3] * Lauffer, Pierre. ''Un selekshon di palabra i ekspreshon''. Deel 2, 1974, p. 45.[2] ------------------- {{Databox}} '''Galein''' ta un modo di papia cu ta wordo aplica na e idioma [[Papiamentu]], unda ta korumpi .... E ta hopi bia ta wòrdu konfundí pa habitantenan di stat ku Gueni, e idioma di katibu. Pero esensialmente e no tin nada di haber kuné. Galein ta un korupshon deliberá di Papiamentu moderno normal, pa no wòrdu komprondé pa hende di afó. E forma mas simpel ta unu den kua e vokal di kasi tur sílaba ta wòrdu ripití ku un “p” promé kuné. Cas ta bira “cas”’’pa “mi mi”’’pi weta wepe-tapa. Pa e motibu aki, e ta wòrdu yamá tambe p-idioma. Maestronan den galein ta usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internat i criadanan den institucionnan grandi tin biaha ta papia galein mes fluido cu papiamento. Cas mi weta -> '''cas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa '''Galein''' wordt door stadsmensen vaak verward met [[Gueni]], de slaventaal. Maar het heeft er in wezen niets mee uit te staan. Galein is een opzettelijke verbastering van het normale hedendaagse [[Papiaments]], om door buitenstanders niet te worden verstaan. De eenvoudigste vorm is die, waarbij van ongeveer elke lettergreep de klinker wordt herhaald met een ''p'' ervoor. Cas wordt '''cas'''pa '''mi mi'''pi weta wepe-tapa. Het wordt om deze reden ook wel p-taal genoemd. Meesters in het galein bedienen zich van veel ingewikkelder herhalingen. Meisjes op internaten en dienstmeisjes in grote inrichtingen spreken galein soms even vlot als papiaments.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 maart 1965</ref> Teneinde te voorkomen, dat de meester hun gesprek zou kunnen volgen, hadden de slaven de gewoonte het Papiamentu opzettelijk te vervormen door bijvoorbeeld van ieder lettergreep de klinker te herhalen met een medeklinker ervoor. Een zin als: mi ta weta (ik zie) kan dan gaan luiden: mipi tapa wepetapa. Snel uitgesproken is deze "taal" alleen door ingewijden te verstaan.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120173503/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=370&lang= Galein], Encyclopedie van Curaçao</ref> Pig Latin (Igpay Atinlay) ta un wega di idioma òf cant den kua palabranan na ingles ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokál (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. Por ehèmpel, “e no sa” lo bira “ehay oesday otnay owknay”. Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E referensia na Latin ta un mal nòmber deliberadamente; Latin di Porko ta simplemente un forma di argot òf jargon ku no ta relashoná ku Latin, i e nòmber ta wòrdu usá pa su konotashonnan ingles komo un idioma straño i ku ta zona stranhero. E ta wòrdu usá mas tantu pa muchanan chikitu komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Latin di Porko.[2] [[:Kategoria:Idioma]] Bovendien werd het 'Galein' als een geheimtaal gebruikt, maar dit is geen oorspronkelijke taal, doch slechts een verbastering van het Papiamentu om niet door buitenstaanders begrepen te worden (Brenneker, 1971:529)". afunesto. 'Galein' no ta eksklusivamente un fenómeno di papiamentu. Den e paisnan ku ta rondoná nos tambe nan konosé i no ta nada straño ku ta di nan mes nos tin e. Pa no insumi muchu espasio dje diario aki, mi a sita solamente di Cuba. Don Esteban Pichardo, Pichardo Novisimo, 1953, paginanan 405/406: "Jerigonza.<ref>auteur=[[Antoine Maduro|A.J. Maduro]]. Remitido Erornan. "Amigoe". Curaçao, 18-07-1984, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 26-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643043:mpeg21:p006</ref> Aqui se aplica acierto modo revesado de hablaro lenguaje complicado de manera que otros no lo entiendan. Las mismas palabras denuestro idioma con un agregado pospuesto o antepuesto constituyen lajergacon que los muchachos, negros y algunas personas vulgares pierden el tiempo, creyendo sandiamente que es imposible comprenderlos. Las principales jerigonzasson, con las silabas pa, pc, pi, po, pu, agregando a cada silaba de lavoz castellana una de estas de la misma vocal, e.g.: * pu sa-pa bes-pe la-pa Je-peri-pi gon-po za-pa?" Presis manera nos ta us'é na Körsou. Nan ta us'é tambe ku e agregadonan: pina (esta: tu-pina) i tambe ku: gara, guere, guiri, gordo, guru (esta:tu-guiru etc.). Konklushon: papiamentu di gueni na Körsou ta basa riba fantasia, e grafia 'gene' ta pone hende pronunsia e palabra aki robes, galein no tin nada di lenga sekreto kune. --- es.wiki: Jerigonza Gibberish, geringonza, òf geringozo ta un forma di abla hunga den kua sílabanan ta wòrdu insertá repetidamente entre palabranan. Originalmente, “gibberish” tabata wòrdu usá pa deskribí kualke idioma ku ta den mal smak, kompliká, i difísil pa komprondé,[1] pero ku tempu su nifikashon a kambia pa e forma spesífiko di insershon. Ademas di entretenimentu, e por wòrdu usá tambe komo un manera di kodifiká e mensahe (cryptolalia) di manera ku otro hendenan serka di e oradornan ku no ta kustumbrá ku e forma di papia aki no por komprondé kiko e oradornan ta bisando. E formanan aki ta wòrdu usá komo wega òf entretenimentu den paisnan di abla spañó manera Spaña i Latino Amérika. Uso Despues di kada sílaba, e zonido “p” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Despues di kada vokal, e zonido “i” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Despues di kada vokal, e zonido “f” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Den vários region di Mexico, e último variashon hunga aki ta hopi popular bou di muchanan, asta risibí e nòmber “papia na Efe.” en.wiki *(cant):Un cant (hulandes: anti-taal) ta e jargon òf idioma di un grupo, hopi biaha empleá pa ekskluí òf gaña hende pafó di e grupo.[1] E por wòrdu yamá tambe un kriptolekto, argot, pseudo-idioma, anti-idioma òf idioma sekreto. Kada término ta diferensiá un poko den nifikashon; nan usonan ta inkonsistente. *language game: Un wega di idioma (tambe yamá un cant, idioma sekreto, ludling, òf argot) ta un sistema di manipulá palabranan papiá pa hasi nan inkomprendibel pa un oyente no entrená. Weganan di idioma ta wòrdu usá prinsipalmente pa gruponan ku ta purba di skonde nan kombersashonnan pa otronan. Algun ehèmpel komun ta Pig Latin; e famia Gibberish, prevalente na Merka i Suesia; i Verlan, papia na Fransia. Un difikultat komun ku weganan di idioma ta ku nan ta wòrdu pasá oralmente; miéntras ku por hasi tradukshonnan skirbí, hopi bia nan ta imperfekto, pues e ortografia por varia hopi. Algun frakshon ta argumentá ku palabranan den e lenganan papia aki mester wòrdu skirbí simplemente manera nan ta wòrdu pronunsiá, miéntras ku otronan ta insistí ku e puresa di idioma ta eksigí ku e transformashon ta keda visibel ora e palabranan ta wòrdu impartí riba papel. {{Appendix|1=|2= '''Literatuur''' * Martinus, Frank (1996), ''The kiss of a slave: Papiamentu’s West-African connections'', Universiteit van Amsterdam * Hartog, Johannes (1961, p 433), ''Curaçao: Van kolonie tot autonomie III, Vol.I,'', De Wit. '''Bronnen en voetnoten''' * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=|titel=|oldid=|datum=}} {{References}} }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Hulandes Caribeño''' of '''Hulandes Antiano''' ta un variante di [[idioma]] [[Hulandes]] cu a desaroya? na e [[Islanan ABC]], islanan perteneciente na Caribe Hulandes. Por considera esaki como un dialecto regional di Hulandes.? Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. == Contexto == E poblashon lokal i papiadónan hulandes riba Islanan ABC tabata papia i skirbi hulandes mesklá ku konstrukshonnan i palabranan for di papiamentu i otro idiomanan: “hopi plaka verdienen” (pap.: hopi sèn); “kabrieten in de koor” (Pap.: cabritonan den cura); y “een pastechi eten” (Come un pastechi) (Pap.: pasty). E uso aki a bira konosí komo Hulandes Antiano.<ref>[[Ronald Severing|Severihng, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden], literatuurgeschiedenis.org</ref> E norma den polítika di gobièrnu pa loke ta trata hulandes a kambia. E norma di idioma no ta limitá mas na Hulanda, sino tambe na Vlaanderen i e teritorionan den eksterior: e islanan kaminda palabranan hulandes antiano a originá ku no ta aparesé na Hulanda mes, i tambe na Sürnam independiente, kaminda ta usa hulandes surinam. E atenshon kresiente aki pa variedatnan di hulandes, pa multilingualismo, i pa interpretashon kultural a kondusí na inklushon di palabranan for di hulandes karibense den e vokabulario ofisial di e idioma hulandes. A base di un base di dato di palabra di korantnan na idioma hulandes riba e islanan, a hasi un selekshon di mas ku 400 palabra. E palabranan Hulandes Caribense aki, cu a wordo agrega na e Buki Berde di 2015, no ta aparece den Hulandes Standard. Por haña palabranan manera dushi (dushi, dushi), botika (botika kombiná ku botika), ayó (saludo), i eilandsraad (un tipo di konseho munisipal riba e islanan). Anteriormente, na 2005, alrededor di 500 palabra hulandes surinam a aparesé den e lista aki: afingisoep (sòpi di yuka), husselen (scrabble) i Sranan (krioyo surinam). Komo ku Antia no ta eksistí mas i Sürnam, ku Hulandes komo idioma ofisial, a bira miembro asosiá di Union di Idioma Hulandes, e término Hulandes Karibense ta wòrdu usá mas i mas pa e idioma Hulandes riba e islanan i na Sürnam. {{Appendix}} ----- Caribisch-Nederlands is de taalvariant van het Nederlands die gesproken wordt in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Deze variant wijkt op verschillende punten af van het Europees-Nederlands, zowel in uitspraak als in woordkeuze en grammatica. Op de Benedenwindse Eilanden (Aruba, Bonaire, Curaçao) is Papiaments de meest gesproken moedertaal, terwijl op de Bovenwindse Eilanden (Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius) Engels vaker de moedertaal is. ==Verschillen met Europees-Nederlands==: *Uitspraak: Er zijn verschillen in de uitspraak van klinkers en medeklinkers, en de intonatie kan anders zijn. * Woordenschat: Er zijn specifieke woorden en uitdrukkingen die in het Caribisch-Nederlands gebruikt worden, maar niet of minder vaak in Europees-Nederlands. * Grammatica: Er kunnen kleine grammaticale verschillen zijn, bijvoorbeeld in de volgorde van woorden of in het gebruik van bepaalde werkwoordstijden. * Invloed van andere talen: Papiaments: Op de ABC-eilanden heeft het Papiaments een grote invloed op het Nederlands. Veel Caribisch-Nederlandse woorden en uitdrukkingen zijn ontleend aan het Papiaments. Engels: Op de Bovenwindse eilanden heeft het Engels een grotere invloed. Ook hier zijn er invloeden merkbaar in de woordenschat en grammatica. * Onderwijs: In het basisonderwijs op de Benedenwindse eilanden wordt steeds meer onderwijs gegeven in het Papiaments. Het Nederlands wordt vaak als vreemde taal aangeboden. In het middelbaar onderwijs is het Nederlands wel de instructietaal. Op de Bovenwindse eilanden wordt in toenemende mate Engels gebruikt als instructietaal, ook in de Nederlandstalige scholen. * Conclusie: Caribisch-Nederlands is een levendige en diverse taalvariant die zich aanpast aan de lokale context en invloeden van andere talen ondergaat. ------ Hulandes ta un idioma oficial den Caribe Hulandes.<ref>https://taalunie.org/dossiers/22/nederlands-in-het-caribisch-gebied-en-suriname ]</ref> Omdat Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk geen omgangstaal is, maakt het onderwijs daar de omslag van moedertaalonderwijs Nederlands naar een vreemde taal aanpak. Hulandes semper tabata un idioma minoritario. Habladónan di Papiamentu tin bia ta konsiderá e Antianonan di abla Hulandes komo show-off, imitadó di e Hulandesnan. E label ey ta mas fuerte ora hende no ta dispuesto pa papia Papiamento. <ref>Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> Hulandes Antiano ta wòrdu distinguí for di Hulandes Standart pa e aksento. Bakhuis ta agregá ku Antianonan tambe ta agregá palabranan Papiamentu, ta konhugá verbonan Papiamentu na e manera Hulandes, i ta usa zonidonan típiko. Esaki ta conduci na frasenan manera: “Ai no,” “mi tin” “hopi,” “sakeerd” hopi potret pero nan ta “hodidu”! -- nl.wiki:[[:nl:Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden]]Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. Op de Benedenwindse ABC-eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) is de moedertaal vaak Papiaments, en op de Bovenwindse SSS-eilanden (Sint Maarten, Saba en Sint Eustatius) Engels. {{Appendix}} '''Caribisch‑Nederlands''', ook wel bekend als '''Antilliaans Nederlands''', is een in de ABC‑eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) gesproken vorm van het Nederlands, die sterk beïnvloed is door talen zoals Papiamento en Spaans. Het wordt gebruikt door Nederlandssprekenden op de eilanden, en bevat vaak woorden en zinsconstructies uit het Creooltaal Papiamento en regionale varianten. ==Gebruik en kenmerken== Spraak en schrijfwijze van Nederlands op de ABC‑eilanden mengen reguliere Nederlandse zinnen en woordenschat met Papiamentstalige of lokale uitdrukkingen. Voorbeelden hiervan zijn: * “hopi plaka verdienen” (veel geld verdienen) * “kabrieten in de koraal” (geiten op de erf) * “een pastechi eten” (een pasteitje eten) Dergelijke constructies behoren tot typische voorbeelden van Antilliaans Nederlands, waarin Papiamentse woorden (zoals hopi, plaka, pastechi) direct geïntegreerd zijn in het Nederlands. ==Sociolinguïstische context== In de lagen van de bevolking waar Nederlands als thuistaal wordt gesproken — vaak binnen families of in het onderwijs — wordt deze variant beschouwd als “tropisch Nederlands”. Sprekers worden in Nederland soms als dialectisch afwijkend ervaren en kunnen als “makamba” (Nederlander) worden bestempeld, vooral wanneer zij geen Papiamento spreken.<ref name="ntr">Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> De variant is te herkennen aan: *het gebruik van Papiamentse werkwoorden en woorden, *typische accenten, klankkleur en uitspraak, *de toepassing van regionale grammaticale structuren, zoals in: Ai no, ik heb hopi veel foto’s gesakeerd, maar ze zijn hodidu! == Aantal sprekers en taalgebruik == Hoewel het Nederlands in de Caribische delen van het Koninkrijk officieel is, wordt het meestal als tweede of derde taal gebruikt: in het dagelijks leven domineren Papiamento, Spaans en Engels. Op Bonaire is Nederlands moeders­taal voor ongeveer 15 % van de bevolking (2021), Spaans is even frequent; op Sint Eustatius en Saba ligt dat rond 4 % <ref>https://longreads.cbs.nl/the-caribbean-netherlands-in-numbers-2022/what-percentage-of-the-population-speaks-dutch/</ref> ==Identiteit en perceptie== De variëteit speelt een rol in identiteitsconstructie. Nederlandssprekende Antillianen voelen zich soms “niet helemaal thuis” in Nederland of in de Papiamentstalige gemeenschap, juist vanwege de gemengde taalstijl. Taalpuristen waarschuwen tegen het gebruik van Engelse of Spaanse leenwoorden in Papiamento, terwijl anderen juist blij zijn met de talenmix als onderdeel van de lokale identiteit.<ref name="ntr"/> == Vergelijking met andere niet-Europese Nederlandsvarianten == Nederlands wordt ook gesproken in de Caribische special gemeenten (Bonaire, Sint Eustatius, Saba), maar daar zijn andere varianten gangbaar, bijvoorbeeld Virgin Islands Creole Dutch. Die heeft, net als Antilliaans Nederlands, een sterke mix met andere talen.<ref>Welmoed Ventura, https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/gelijkenis-deens-antilliaans-creole-dutch-en-sranantongo/ Gelijkenis Deens-Antilliaans Creole Dutch en Sranantongo]</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Na [[Aruba]]''' e presencia di '''idioma Spaño''' ta significativo. E pais Caribense, cu [[Hulandes]] y [[Papiamentu|Papiamento]] como [[idioma ofisial|idiomanan oficial]], tin un gran cantidad di hablante di [[Spaño]]. Segun e censo di 2000, Spaño ta e di dos idioma mas papia riba e isla, despues di Papiamento. == Hablante di Spaño == Segun datonan di Censo 2010, 13.710 residente di Aruba ta papia Spañó como nan [[Lenga materno|idioma materno]].<ref>{{citeer web|url=https://www.cervantes.es/imagenes/File/espanol_lengua_viva_2019.pdf |titel=El Espanol: una lengua viva. Informe 2019|uitgever=Instituto Cervantes, pag. 9|datum= }}</ref> Na 2017 hablante di Spañó tabata representa 12.6% di e poblacion.<ref>{{citeer boek|nombre=Jesús|apellido={{v|Guanche}}|nombre2=Carmen|apellido2={{v|Corral}}|title=Diccionario etnográfico. Los pueblos del Caribe Insular y de México-Centroamérica|volume=Tomo I|year=2017|editorial=RUTH|isbn=9789590618154|capítulo=Cap. 5}}</ref> Esaki ta relaciona cu e emigrantenan for di paisnan hispano. Segun pais di origen e percentahe tabata, entre otro, 9.1% di [[Colombia]], 4.1% [[Republika Dominikano|Republica Dominicano]], 3.2% [[Venezuela]] i 1.1% [[Peru]].<ref name="cia.gov">{{en}}{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |title=Aruba |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |access-date=}}</ref> Si conta tur esunnan cu por comunica den Spaño, e cantidad total di hablante ta yega aproximadamente 93.500, o sea 85% di e poblacion Arubano. Pero solamente un di cada cinco persona ta uza Spaño como nan unico [[idioma]]. == Spaño den bida publico == No obstante di no ta un idioma oficial, e uso di Spaño ta sirbi metanan practico y ta extende den hopi aspecto di bida publico, reflehando su papel como idioma di contacto, identidad y comunicacion den e contexto multicultural di Aruba. E isla su proximidad cu [[Venezuela]] y [[Colombia]] y e fuerte contactonan religioso, comercial y cultural durante siglonan a contribui pa e uzo continuo na Aruba di Spaño.<ref>{{cite book|author=Ramirez, Catherine|title=La escogencia del idioma Español en el perfil de asignaturas en las escuelas de MAVO de Aruba|year=2016|editorial=[[Universidad de Curazao]]|url=https://www.worldcat.org/es/title/1029733877|location=Willemstad, Curacao}}</ref> Segun [[Johan Hartog|Hartog]] e influencia Spaño ta mas tanto notabel den e variante Arubano di Papiamento cu den e variantenan di Corsou y Boneiro.<ref name="Hartog"/> Den e sistema escolar, Spaño ta un materia obligatorio desde enseñansa basico, cuminsando den e di cinco klas bay dilanti.<ref>{{citeer web|auteur=Organización Panamericana de la Salud|titel=Aruba, perfil de país|url=https://www3.paho.org/hq/dmdocuments/2010/Salud_en_las_Americas_2007-Aruba.pdf|datum=2007 }}</ref><ref>Ministerio di Enseñansa di Aruba. Curriculum y Idioma den Sector Escolar.</ref> Ademas, varios canal di television for di Venezuela ta wordo ricibi sin problema riba e isla, ofreciendo noticia, entretenimento y programacion educativo na Spaño. Hopi radioemisora local ta inclui musica cu canto di [[Latinoamérika|Latino America]] den nan programacion, y den algun caso, ta transmiti programanan na Spaño. Den sector comercial, hopi empleado den tienda, restaurant y servicio publico ta comunica cu clientenan hispano den nan idioma nativo. Ora cu hende yega na un loket, e probabilidad ta halto cu nan por haci pregunta o haya informacion na Spaño. [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia catolico]] cu un comunidad grandi riba e isla ta ofrece misa regular na Spaño. Den algun bario, specialmente caminda comunidadnan hispano ta concentra, por tin borchi informativo cu dos of mas idioma, incluyendo Spaño. == Aspectonan sociolinguistico == Pa hopi residente, particularmente e migrantenan hispano di Colombia, Venezuela y Republica Dominicano, Spaño ta sigui sirbi como idioma principal na cas, den relacionnan familiar y comunidad religioso.<ref>Central Bureau of Statistics Aruba (2017). Migration and Population Report.</ref> Na nivel popular, Spaño ta keda un idioma di preferencia pa comunicacion informal den bario, mercado y luganan publico. Turistanan hispano, cu ta forma un porcion importante di e [[turismo]] entrante, tambe ta contribui na su visibilidad den bida diario Arubano. E [[multilingualismo]] na Aruba ta stimula un nivel halto di dominio pasivo di Spaño: hopi Arubiano por compronde Spaño aunke no ta papi’é activamente. E situacion aki ta refleha un [[diglosia]] dinamico, caminda Spaño ta sirbi mas na nivel informal y comunicativo, mientras cu Hulandes y Papiamento ta predomina den situacionnan formal, educativo y gubernamental. == Influencia di Spaño riba Papiamento den siglo 21 == E idioma oficial Papiamento ta un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu ta nace durante e periodo colonial for di e mescla di Spaño, [[Portugues]], Hulandes, [[Ingles]], [[Frances]] i Arawak. Gran parti (70%) di su vocabulario tin origen Spaño.<ref>[[Ronald Severing|Severing, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden#:~:text=Door%20hun%20geografische%20ligging%20en,eilanden%20genoemd%2C%20is%20het%20Papiaments. ''Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden''], literatuurgeschiedenis.org</ref> E isla di Aruba tabata pa mas cu un siglo parti di Imperio Spaño promé cu el a wordo cede na e Imperio Hulandes na aña [[1636]].<ref name="Hartog">{{cite book|author=[[Johan Hartog|Hartog, Johannes]]|title=Aruba: A Short History|year=2003|publisher=De Wit & Van Dorp Stores}}</ref> Aunke Papiamento ta ser considerá un idioma stabil, hopi [[Arubiano]] ta sinti cu su presencia ta birando menos, particularmente den contactonan cu emigrantenan hispano. Investigacion sociolinguistico a mustra cu e preocupacion no ta basa riba un cambio real, sino riba un “menasa simbolico” cu ta relaciona cu identidad y inclusividad di pertenencia.<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref> Un tema cu ta surgi frecuente den discusionnan publico y escolar ta e supuesta “contaminacion” di Papiamento cu palabra y structuranan Spaño. Algun ciudadano ta boga pa un Papiamento “puro”, afirmando cu influencia stranhero, particularmente di Spaño, por afecta e caracter crioyo di e idioma. E sintimento aki ta bira mas fuerte ora cu migrantenan nobo no ta haci esfuerso pa siña y papia Papiamento, sino ta keda den nan idioma materno.<ref>Carroll, Kevin S. (2010). [https://www.researchgate.net/publication/283245487_Language_maintenance_in_the_Caribbean_Examining_perceptions_of_threat_in_Aruba_and_Puerto_Rico'' Language maintenance in the Caribbean: Perceptions of threat in Aruba and Puerto Rico''], researchgate.net </ref> Estudionan recien, manera esun di Kester y Buijink (2023), a conclui cu aunke hopi Arubiano ta expresá preocupacion riba e futuro di Papiamento, e idioma mes no ta duna señalnan di bay atras.<ref name="Kester"/> Su uzo a keda halto den bida escolar, gobierno y medionan local, y e mes a demostra capacidad pa integra [[neologismo]]nan sin perde su esencia. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=es|oldid =161207719|titulo=Idioma español en Aruba}} {{References}} ;Lista di fuente * Allen, R. (2002). ''The Spanish Caribbean''. Cambridge University Press. }} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Idioma]] ------------- {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] tríphthongos, literalmente: ‘ku tres zonido’ òf ‘ku tres tono’) ta un kombinashon di tres zonido vocal cu ta pronunciá den un solo [[silaba]]. Den un triptongo, e tres vocal òf semivokal ta sigui un tras di otro sin interrupshon, formando un zonido monosilabico. Den [[fonetika]], un triptongo ta resulta di un movimiento kontinuo pero suave di e organonan di artikulashon for di un zonido di vocal pa otro, den un sekuénsia di tres zonido. Na kontraste ku un [[monoftongo]], ku tin un so zonido, òf un [[diptongo]] ku tin dos, un triptongo ta kontené tres zonido vocal den un so silaba. Importante pa nota ku un triptongo no ta meskos ku un sekuénsia disilabico di un diptongo sigui pa un monoftongo, kaminda por tin mas ku un silaba. Por ehempel, den aleman feuer [ˈfɔʏ.ɐ] (‘kandela’), e sekuénsia vocal ta dividí den dos silaba, i no ta un triptongo. Un triptongo tipiko ta forma pa un semivokal, sigui pa un vocal nukleo, i sigui pa un otro semivokal (por ehempel: /i̯/ + /a/ + /u̯/). Por existí tanto triptongonan orál komo nasal. == Ejempelnan == Den [[Papiamento]], triptongonan no ta hopi komun, pero por haña nan den palabra manera: biai (for di biaiha) kaiu (for di kaiu) huai (for di huai) Den [[kastellano]] (spañol), por haña triptongonan den palabra manera: miau Uruguay cambiáis == Referensianan == Martínez Celdrán, Eugenio. Manual de Fonética Española. Ariel Lingüística, 2001. Ladefoged, Peter. A Course in Phonetics. Cengage Learning, 2014. Crystal, David. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Wiley-Blackwell, 2008. -------------------------- Diptongonan komun den Papiamento Diptongo Tipo Ejèmplonan Nota ai Kreshente bai, traishon, baikèl vocal débil (i) tras vocal fuerte ei Kreshente sei, beisbol, trein oi Kreshente boi, koi, sopi ui Kreshente puiro, spruit, fluit ia Dekreshente biaha, rabia, familia vocal débil (i) prome vocal fuerte ie Dekreshente piedra, biento, piedra io Dekreshente nacional, religion ua Dekreshente lengua, francua, guahe ue Dekreshente pueblo, fuerte, muerto uo Dekreshente cuota, suave, actuosa menos komun 🗣️ Nota riba tipo di diptongo: Diptongo kreshente: e vocal débil (i, u) ta antes di vocal fuerte (a, e, o) → zonido ta subi. Diptongo dekreshente: e vocal débil ta despues di vocal fuerte → zonido ta baha. {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E articulacion ta consisti di un transicion suave den e frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta wordo percibi como un zonido continuo den un solo silaba. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. == Diptongo den Papiamento == Den [[Papiamentu|Papiamento]], un diptongo por wordo forma di un di e siguiente combinacionnan: == Vocal debil (i, u) + vocal fuerte (a, e, o) == Ehempel: * i-a → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-a → us'''ua'''l, a-u → bl'''au'''w, * i-e → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-e → f'''ue'''rte, e-u → '''eu'''caristia, * i-o → od'''io''', o-i → b'''oi'''cotia, * u-o → d'''uo''', o-u → bl'''ou'''sa. == Dos vocal debil (i + u, u + i) == Ehempel: * i-u → hud'''iu''', u-i → fl'''ui'''t === Tipo di diptongo === Dependiendo di e direccion di e transicion vocal, un diptongo por ta dividi den: * diptongo creciente → b'''ie'''nto, p'''ue'''blo, rab'''ia''' * diptongo decreciente → '''ai'''re, '''au'''mento, n'''ei'''shi Nota cu ora e zonido '''i''' ta na final di palabra ta skirbi '''ay''', '''ey''', '''oy''', '''uy'''.<ref>E regla aki no ta aplicabel pa e [[Ortografia di papiamentu|ortografia uza na Corsou y Boneiro]].</ref><br> Ehempel: * '''ay'''= cay - bay - caray - gay (homber) * '''ey'''= aworey - p'esey - t'ey - bedey - batrey * '''oy'''= coy - morocoy - haudoy - gogoy * '''uy'''= huy - puy - cuy - spruy {{Appendix}} == Lista di referencia == * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. * Goilo, E.R. (2002). ''Gramática di Papiamento''. De Wit Stores N.V. * [[Sidney Joubert|Joubert, Sidney M.]] (2015). ''Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu''. [[Fundashon pa Planifikashon di Idioma]]. * SIL International (2004). ''Papiamentu Phonology''. Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). ''Ortografía de la lengua española''. Madrid: Espasa Libros. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------- Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E ta consisti di un transicion suave den frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta percibi como un zonido continuo den un silaba unico. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. ==Formashon di diptongonan den Papiamentu== Den Papiamentu, un diptongo por wòrdu formá di un di e sigiente kombinashonnan: Un vocal débil (i, u) + un vocal fuerte (a, e, o) ehempel: baiskel biaha fuerte Dos vocal débil (i + u, u + i) ehempel: fluit hudui riu Tipo di diptongo: kreshente i dekreshente Dependiendo di e direkshon di e transishon vocal, un diptongo por ta: Kreshente (glide → vocal nuklear): ora e vocal débil ta na prinsipio. ehempel: biento pueblo rabia Dekreshente (vocal nuklear → glide): ora e vocal débil ta na fin di e diptongo. ehempel: aire aumento neishi Ortografia den fin di palabra Ora e zonido i ta na fin di palabra komo parti di un diptongo, e ta wòrdu skibí ku y: ay, ey, oy, uy ehempel: ay: cay, bay, caray, gay (hòmber) ey: aworey, p'esey, t'ey, bedey, batrey oy: coy, morocoy, haudoy, gogoy uy: huy, puy, cuy, spruy Un hiato ta un sekuencia di dos vocal ku ta pronunsiá separá, es decir, kada vocal ta forma su mesun silaba. E zonido no ta flòu komo den un diptongo, sino ta parti klaramente den dos unidat silábiko. Un hiato ta forma tipikamente den e sigiente kasonan: Dos vocal fuerte: poeta, maestro, teatro Vocal fuerte + vocal débil acentuá: país, María, baúl Den kaso di hiato, e zonido ta interrumpí, i kada vocal ta tuma su propio énfasis den pronunsiashon. Referencia * Goilo, E.R. (2002). Gramática di Papiamento. De Wit Stores N.V. * Joubert, Sidney M. (2015). Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu. Fundashon pa Planifikashon di Idioma. * SIL International (2004). "Papiamentu Phonology". Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). Ortografía de la lengua española. Madrid: Espasa Libros. * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. --- == Diferencia entre diptongo y hiato den Papiamento == {| class="wikitable" style="text-align:left" width="75%" |- ! Tipo ! Combinacion<br> di vocal ! Ehempel ! Division<br> silabico ! Remarke |- |rowspan="6" style="background:#FFD700|Diptongo|| style="text-align:center" |i + a || biaha || bia-ha ||vocal debil + fuerte, un silaba |- | style="text-align:center" |u + e || fuerte || fuer-te || vocal debil + fuerte |- | style="text-align:center" |i + e || biento || bien-to || diptongo creciente |- | style="text-align:center" |e + i || neishi || nei-shi || diptongo decreciente |- | style="text-align:center" |u + i || hudiu || hu-diu || dos vocal debil, un silaba |- | style="text-align:center" |i + u || riu || riu || un silaba |- | rowspan="3" style="background:#FF9000| Hiato || style="text-align:center" |a + i || caida || ca-i-da || vocal fuerte + debil, dos silaba |- | style="text-align:center" |o + e || poeta || po-e-ta || dos vocal fuerte, dos silaba |- |style="text-align:center" | o + a || oasis || o-a-sis || dos vocal fuerte, dos silaba |- |} [[:Kategoria:Idioma]] Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea y cu no ta inseparabel. Pues e ta consisti di e articulacion di dos vocal, un tras di otro, sin interupcion, produciendo un transicion suave den e frecuencianan di zonido cual ta caracterisa cada un di e dos vocalnan. Fonologicamente, dos vocal cu ta articula di e manera aki ta forma parti di e mesun [[silaba]]. Dependiendo di e tono ta haci distincion entre un diptongo creciente y un diptongo decreciente.<br> Ehempel: ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “cu tres zonido”, òf “cu tres tono”) ta un forma cu ta forma parti di un [[palabra]]. Casi semper e lo ta un [[vocal]] será mas un vocal habrí sigui pa un otro vokal será, formando un “triptongo”. Den [[fonétika|fonetica]], un '''triftongo''' ta un combinacion di vocal monosilabico cu ta encera un movecion rapido pero suave di e articulador di un calidad di vocal pa otro cu ta pasa riba un tersera parti. Miéntras ku vokalnan “puru”, òf monoftongonan, ta wòrdu bisa ku nan tin un posishon di artikuladó di meta, diftongonan tin dos i triftongonan tres. Triptongo no mester wordo confundi cu secuencia disilabico di un [[diptongo]] sigui pa un monoftongo, manera na aleman "feuer" [ˈfɔʏ.ɐ] ‘kandela’, caminda e vocal final ta mas largo cu esnan hañá den triptongo. Triptongo (for di griego : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “ku tres zonido,” òf “ku tres tono”) ta e nòmber duná na e kombinashon di un zonido semivokal , un zonido vokal i un zonido semivokal emití den un solo esfuerso vokal. Triptongo ta wòrdu dividí den oral y nasal. Den un triptongo tres vocal (of semivocal) ta un combinacion di tres zonido vocal hunto, cu ta forma un zonido. ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[linguistica]], '''singular''' ([[latin]]: ''singularis'', cu ta nifica “unico” of “solitario”) ta un termino gramatical cu ta referi na un forma di [[palabra]] cu ta indica un solo hende, cos, obheto, luga of idea. E ta contrasta cu e forma [[plural]], cu ta referi na mas cu un. == Uzo di singular == E singular ta e forma standard di un palabra den e gran mayoria di idioma, sin ningun modificcion special. E cambio ta bin pa palabranan den plural. Mescos den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma singular ta basico, unda un sustantivo ta presenta su mes, sin indica cantidad. E ta sirbi pa nombra un solo entidad.<br> Ehempel: * buki → un buki * mucha → un mucha homber * rosa → un flor * idea. → un solo pensamentu == Relacion cu artikulo y adhetivo == Un sustantivo den singular regularmente ta acompaña pa un articulo singular (manera un, e) y adhetivo cu ta acordá cu género y número.<br> Ehempel: * e rosa dushi * un cas grandi == Cambio pa plural == Pa pone un sustantivo singular den forma [[plural]], Papiamento normalment ta agregá -nan na fin di palabra. Sinembargo, e regla aki tin espeshonalidadnan y depende di ortografia y uso. Ejèmplo: buki → bukinan ros → rosnan idea → ideanan == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Plural''' ([[latin]]: pluralis, ku ta nifiká “di más ku uno”) ta un termino gramatikal ku ta referí na un forma di palabra ku ta indiká más ku un hende, kos, lugá of idea. E ta kontrastá ku e forma [[singular]], ku ta indiká un solo ente. == Uso den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], forma plural ta forma derivá di un sustantivo singular pa indiká ku tin más ku un di esaki. Ehempel: * buki → buki''nan'' * ros → ros''nan'' * muchu → mucha''nan'' == Formacion di plural == Den ortografia di Papiamento, e forma plural generalmente ta forma pa agregá e sufijo -nan na e sustantivo singular. E regla ta aplica pa hende, animal, kos, lugar y tambe idea abstracto. Ehempel: * cas → kasnan * idea → ideanan * persona → personanan == Plural eksplisito y implicito == Papiamento tambe por indiká pluralidad den otro manera, manera pa medio di un palabra ku ta indiká kantidat (manera hopi, tur, algun), aunque e sustantivo keda den forma singular. Pero den uso formal, ta preferibel pa pone e palabra den forma plural. Ejèmplo: hopi hende tur mucha ta contento == Komparashon ku otro idioma == Den otro idioma, manera español of inglés, forma plural por envolví kambio di letra, agregashon di sufijo otro ku -nan, of regla irregular. E forma di plural ku -nan ta un karakterístika partikular di Papiamento. == Referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] '''Silaba''' (na inglés: ''syllable''; na hulandés: ''lettergreep'') ta un unidad ritmico di zonido den un [[palabra]]. Un silaba ta normalmente forma pa un solo [[vocal]] of un combinacion di [[consonante]] y vocal, cu ta wordo pronuncia manera un solo impulso di bos. Den [[linguistica]], e analisis di e silaba ta un aspecto esencial den [[fonologia]], [[ortografia]], y e forma di rima den [[poesia]]. E structura di silaba por varia segun idioma, pero tur idioma tin algun forma di silaba den su sistema linguistico. Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], silabacion ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra.<br> Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do == Structura di silaba == E structura general di un sílaba ta consisti di tres segmento agrupa den dos componente: * ''Onset'': Un consonante of grupo di consonante, obligatorio den algun idioma, opshonal of hasta restringi den otronan * ''Rima'': ta consisti di un: ** ''nucleo'': e vocal principal di e silaba (obligatorio) ** ''coda'': e consonante of grupo di consonantenan despues di e vocal (opshonal) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. * Bo: onset = "b", nucleo = "o" * Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * [[Jossy Mansur|Mansur, Jossy M.]] (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (di 7 edicion). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] Núkleo (ν): Un konsonante vokal òf silábiko, obligatorio den mayoria idioma Coda (κ): Un konsonante òf grupo di konsonante, opshonal den algun idioma, altamente restringí òf prohibí den otronan Un silaba por consisti di tres parti principal: * '''Onset''': e consonante of consonantenan na comienso (optativo) * '''Nucleo''': e vocal principal di e silaba (obligatorio) * '''Coda''': e consonante of consonantenan despues di e vocal (optativo) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. — Bo: onset = "b", nucleo = "o" — Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda [[:Kategoria:Linguistica]] Silabacion den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma di e silabanan ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra. Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do -------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[fonétika|fonetica]], '''consonante''' (na [[Ingles]]: ''consonant''; na [[Hulandes]]: ''medeklinker'') ta un [[zonido]] di bos, forma pa un coriente di aire cu ta topa cu un of otro obstaculo, sea parcial of total, den e tracto vocal (boca y garganta). E ta un di e dos tipo principal di zonidonan di bos, e otro ta e [[vocal]]. Contrario na un [[vocal]], un consonante ta rekeri un tipo di tapamento, estorbo, of contacto den boka, como na nivel di e labionan, e lenga, of e dente, pa forma zonido. E palabra “consonante” ta bini di [[Latin]] ''consonans'', cu ta nifica “zonido cu ta zona hunto” (''con'' = hunto, ''sonare'' = zona). Tradicionalmente, consonantenan ta wordo considera zonido cu no por existi sin un vocal acerca. == Aplicacion == === Papiamento === Den e idioma [[Papiamentu|Papiamento]], por haña varios consonante den uso diario. E cantidad di consonante por varia segun e dialecto, pero generalmente e siguiente letternan ta representa consonante den e alfabet: '''B, C, D, F, G, H, J, K, L, M, N, P, R, S, T, V, W, Y, Z''' E letter '''Q''' casi no ta wordo uza; generalmente e ta wordo substitui/suplantá pa 'K'. E letter '''X''' ta usa solamente den palabra stranhero. Tur palabra den Papiamento ta contene un of mas consonante, cu ta forma [[silaba]]nan hunto cu e vocalnan. {| class="wikitable" width="65%" ! colspan=2 | Vocal || Balor na Papiamento<br> {{ABW|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel || Balor na Papiamentu<br> {{CUW|bandera}}/{{BON|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel |- | colspan=2 | b || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ala, ca'''b'''a || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ibu, fa'''b'''or |- | rowspan=2 | c || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}} || style="text-align:center" | /s/ || mere'''c'''e, ha'''c'''i || style="text-align:center" | /s/ || '''C'''ecilia |- | elsewhere || {{IPA|/k/}} || '''c'''aminda, '''c'''la || style="text-align:center" | /k/ || '''C'''aracas |- | colspan=2 | ch{{ref|dig|b}} || {{IPA|/tʃ/}} || '''ch'''ikito || style="text-align:center" | /tʃ/ || '''ch'''api |- | colspan=2 | d || style="text-align:center" | /d/ || '''d'''ocumento, '''d'''al || style="text-align:center" |/d/ || '''d'''uru, '''d'''ede |- | colspan=2 | dj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/dʒ/}} || '''dj'''aca || style="text-align:center" | /dʒ/ || '''dj'''ente || |- | colspan=2 | f || style="text-align:center" | /f/ || '''f'''ama || {{IPA|/f/}} || '''f'''òrki || |- | rowspan=2 | g || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}}, final || style="text-align:center" | /x/ || '''g'''esto, ma'''g''' || style="text-align:center" | /x/ || mar'''g'''en, brù'''g''' || |- | before unstressed {{angbr|e}}, elsewhere || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''arganta, san'''g'''er || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''osa, man'''g'''el || |- | colspan=2 | h || {{IPA|/h/}} || '''h'''asta, '''h'''abilidad || {{IPA|/h/}} || '''h'''ari, '''h'''eru || |- | colspan=2 | j{{ref|loan|a}} || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''j'''ong, '''j'''as<br>'''J'''uan || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''J'''an Thiel<br>'''J'''ulia || Some places still maintain their old spelling, e.g. Salinja. Here the {{angbr|nj}} is pronounced {{IPA|/ɲ/}}. |- | colspan=2 | k || {{IPA|/k/}} || '''k'''ishiki, '''k'''ere || {{IPA|/k/}} || '''k'''enta, se'''k'''reto || |- | colspan=2 | l || {{IPA|/l/}} || '''l'''ista, '''l'''aba || {{IPA|/l/}} || '''l'''esa, k'''l'''a || |- | colspan=2 | m || {{IPA|/m/}} || '''m'''ucha, pre'''m'''io || {{IPA|/m/}} || '''m'''an, la'''m'''pi || |- | rowspan=2 | n || before {{angbr|co}}, {{angbr|cu}}, {{angbr|g}}, {{angbr|k}},<br>final except after stressed vowel || {{IPA|/ŋ/}} || ma'''n'''go, pa'''n''' || {{IPA|/ŋ/}} || a'''n'''ker, bo'''n''' || In Papiamento, {{angbr|c}} followed by {{angbr|o}} or {{angbr|u}} would be pronounced as a {{IPA|/k/}} (see below), thus having the same effect on the {{angbr|n}} as {{angbr|k}} would. |- | elsewhere || {{IPA|/n/}} || '''n'''atural, te'''n'''e, algu'''n''' || {{IPA|/n/}} || '''n'''echi, he'''n'''de, tempra'''n''' || |- | colspan=2 | ñ || {{IPA|/ɲ/}} || a'''ñ'''a, so'''ñ'''o || {{IPA|/ɲ/}} || ba'''ñ'''a, '''ñ'''apa || |- | colspan=2 | p || {{IPA|/p/}} || '''p'''ipa, ado'''p'''ta || {{IPA|/p/}} || '''p'''alu, sa'''p'''u || |- | colspan=2 | q{{ref|loan|a}} || {{IPA|/k/}} || '''q'''uesillo || {{IPA|/k/}} || '''Q'''uebec || |- | colspan=2 | r || {{IPA|/r/}} || te'''r'''a, '''r'''osa || {{IPA|/r/}} || ba'''r'''ba, pode'''r''' || |- | colspan=2 | s || {{IPA|/s/}} || '''s'''aya, '''s'''ucu || {{IPA|/s/}} || kru'''s''', pa'''s'''a || In Papiamento, the {{angbr|s}} has a {{IPA|/ʃ/}} sound in words ending in -sion. In Papiamentu, it is written as -shon. |- | colspan=2 | sc || {{IPA|/s/}} || adole'''sc'''ente, pi'''sc'''ina || || || |- | colspan=2 | sh{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''imis || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''ete || |- | colspan=2 | t || {{IPA|/t/}} || '''t'''in, '''t'''ata || {{IPA|/t/}} || '''t'''rapi, ri'''t'''mo || |- | colspan=2 | v || {{IPA|/b/}}<br>{{IPA|/v/}} || '''v'''iuda<br>di'''v'''orcio || {{IPA|/v/}} || '''v'''erbo, '''v'''itamina || |- | colspan=2 | w || {{IPA|/w/}} || '''w'''ega || {{IPA|/w/}} || '''w'''owo || |- | colspan=2 | x{{ref|loan|a}} || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || e'''x'''amen, cone'''x'''ion, refle'''x'''ion || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || || |- | colspan=2 | y || {{IPA|/j/}} || '''y'''ama, ha'''y'''a || {{IPA|/j/}} || '''y'''uda, ka'''y'''ente || |- | colspan=2 | z || {{IPA|/z/}} || '''z'''ona || {{IPA|/z/}} || '''z'''eta || In Papiamento, the {{angbr|z}} has a {{IPA|/s/}} sound in words ending in -eza, -anza or with a {{angbr|z}}. In Papiamentu, they are written as -esa and -ansa. |- | colspan=2 | zj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''eito || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''ar || | colspan=2 | ù || || || style="text-align:center" |/ʏ/ || b'''ù'''s, y'''ù'''frou |- | colspan=2 | ü || || ||style="text-align:center" | /y/ || h'''ü'''r |- |} == List di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (7th ed.). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Sustantivo''' (na [[Ingles]]: ''noun''; na [[Hulandes]]: ''zelfstandig naamwoord'') ta un tipo di [[palabra]] den gramatica cu ta sirbi pa nombra hende, luga, cos, idea, of otro ser, sea concreto of abstracto. E palabra “sustantivo” mes ta bini di [[Latin]] substantia, ku ta nifiká “substancia” of “loke ta di esencia”. == Rol den frase == Den un frase, un sustantivo ta generalmente e sujeto of e objeto di un verbo. E ta e elemento ku e verbo ta referí na dje, i regularmente ta precedí of sigui pa un [[artikulo]] (manera “un”, “e”, “esey”) of un [[adhetivo]]. == Clase di sustantivo == Sustantivonan por wordo dividí den varios kategoria: '''Sustantivo komun''': nombra hende, kos of lugá den manera general, por ehèmpel: mùsiko, buki, isla. '''Sustantivo propio''': nombra spesífiko pa hende, lugá of entidad, i ta skibí ku mayuscula, manera: Maria, Aruba, Google. '''Sustantivo konkretu''': nombra kos ku por wordo mira of tuma, manera: mesa, silla, barco. '''Sustantivo abstrakto''': ta referí na idea, sentimiento of estado, manera: amistat, libertat, konsenshi. == Género y número == Tur sustantivo den Papiamento tin un [[género gramatikal]]: ta òf masculino òf femenino. E género ta influenshá e forma di artikulo y adhetivo ku ta akompañ'é (por ehèmpel: e homber vs e muher). Tambe, sustantivonan por ta den forma [[singular]] (un solo) of [[plural]] (más ku un), manera: buki / bukinan, muchanan / mucha. == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. * Trupia, Sandro (1995). ''Linguistica generale e grammatica''. Zanichelli. [[:Kategoria:Gramatika]] [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------- {{Databox}} '''Kontakto di idioma''' en.wiki:Contacto di idioma ta sosodé ora ku papiadónan di dos òf mas idioma òf variedat ta interkambiá ku i influensiá otro. E estudio di kontakto di idioma ta wòrdu yamá lingwístika di kontakto. Kontakto di idioma por sosodé na fronteranan di idioma,[1] entre idiomanan di adstrato, òf komo resultado di migrashon, ku un idioma intrusivo ku ta fungi komo sea un superstrato òf un substrato. Ora ku papiadónan di diferente idioma ta interkambiá estrechamente, ta tipiko pa nan idiomanan influensiá otro. Kontakto intensivo di idioma por resultá den konvergensia òf releksifikashon di idioma. Den algun kaso un idioma di kontakto nobo por wòrdu kreá komo resultado di e influensia, manera un idioma pidgin, krioyo òf miksto. Den hopi otro kaso, kontakto entre hablantenan ta sosodé ku efektonan duradero na eskala mas chikí riba e idioma; esakinan por inkluí e prestamo di palabranan di prestamo, kalku, òf otro tipo di material lingwístiko. Multilingwismo tabata komun durante gran parti di historia humano, i awendia mayoria hende na mundu ta multilingual.[2] Hablantenan multilingual por partisipá den kambio di kódigo, e uso di vários idioma den un solo kombersashon. Métodonan for di sosiolingwístika[3] (e estudio di uso di idioma den sosiedat), for di lingwístika di korpus i for di lingwístika formal ta wòrdu usá den e estudio di kontakto di idioma. ---------- [https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250524.pdf Celebra ta de vez en cuando, trabao ta continuo], Bon Dia Aruba, Rubrica Asina bon Nos Papiamento ta? (24 di mei 2025) Como medio di comunicacion nos posicion ta diferente, ya cu nos ta para meymey di e desaroyo di nos idioma a base diario. Esey ta duna un obligacion extra, pasobra loke nos ta publica ta pasa bao wowo di miles di lector diariamente. Mihor nos percura anto pa skirbi di tal forma cu nos ta respeta loke tin, pero di otro banda ta mira lo valioso di e entrada continuo di palabra nobo den nos idioma y usa nan di forma apropia.Den e casi cuatro aña di existencia di e column aki, nos a toca un sinfin di tema, semper di forma critico, sin ofende ningun hende. Na ocasion di e promer aniversario, na augustus 2022, nos a publica un lista di e topiconan cu nos ta trata den e aña ey, di forma critico. Esakinan ta duna un bon impresion di e amplitud di e temanan y a la vez ta mustra cu ainda tur ta relevante. Un resumen: * Aki, akinan, akinanan... tocante uso innecesario y excesivo di ‘nan’ * Uso innecesario y excesivo di ‘wordo’ o ‘ser’ * Paso o pasobra? Papia y skirbi ta dos cos diferente * Atende cu... o atende? Atende un asunto cu un persona; no atende cu un asunto * ‘Encuanto di’ y ‘tocante di’, tambe ‘durante di’: uso incorecto y innecesario di e palabra ‘di’ Contra? O Contra di...? * Uso corecto di ‘na’ den diferente contexto; ki ora ‘den’ y ki ora ‘na’? * Palabra modifica incorectamente: ‘nombracion’, ‘comportacion’, ‘cargacion’ (nombramento; comportamento; cargamento) * Parha o pahra...? Un palabra modifica recientemente * Tabatin o tabata tin...? Kico ta corecto? * Gobernado o Gobernador... Ta usa e ‘r’ si of no? * Diferencia entre idioma papia y skirbi * Agradable o agradabel...? Tocante origen Portugues/Spaño di e variantenan Directiva o ‘Hunta di Directiva’ Con pa adopta termino corectamente * Ki ora un palabra ta bira ‘Papiamento’...? * E proceso di adopcion y adaptacion Reforza, enforsa, reenforsa...? Palabra adopta di diferente fuente, reemplazando palabra existente caba “Esey no tin di haber cu…?” Corecto, of no? Origen di e expresion Compromiso, compromis, compromise...? Mesun palabra, adopta di diferente banda * Di dje, den dje, di unda e ‘dje’ ta bin...? * Doble negacion: ki ora si y ki ora no? * Uso di distincion di genero masculino/femenino * Ortografia uniforme un reto...? Variedad di ortografia cu medionan ta haya di tur banda * Terminonan opuesto: ‘progresivo’ o ‘progresista’; ‘conservativo’ o ‘conservador’? * Entre ‘advertencia’ y ‘advertentie’; uso corecto of no? Curasha o encurasha...? Reforza o reenforza...? Uso corecto of no?Pret of leuk...? Eigenlijk of...? Influencia di Hulandes den Papiamento Pa of Pa...? Para o por...? Voor of door...? Origen di nos ‘pa’ * E la bay o el a bay? Kico ta corecto? * Tocante eror gramatical cu casi no ta ripara... ‘Loke ta’ o ‘loke cu ta’? * Paris o Parijs? Londen, London o Londres? Variedad den nomber geografico...Nacionnan Uni o United Nations; IMF o FMI...? Cual idioma tin preferencia...? * Entre desaroyo liber y formalisacion di idioma: ki rumbo pa tuma? Papiamento manera papia..., o skirbi? * Tocante uso di ‘es’, ‘esnan’, ‘esunnan’...‘Cune’ o ‘cu nan’: * Tocante erornan cu no ta detecta facilmente...Papiamento ta rico na diferente tipo di vocal; a traves di influencia diverso * Algo mas di nos herencia Portugues; un exploracion den nos vocabulario. Nota: si bo ta desea pa nos trata un tema specifico atrobe, o mas amplio, laga nos sa via reaccion riba Facebook, o un mail na bondia.aruba@gmail.com --------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Educacion Profesional Intermedio''' (EPI) ta enseñansa riba nivel MBO (''Middelbaar Beroepsonderwijs'') na [[Aruba]]. E ta encera ... Colegio EPI ta e unico instituto di enseñansa riba nivel MBO na Aruba., situa den Venusstraat 3 na Oranjestad?? == Colegio EPI == A funda Colegio EPI riba prome di augustus 1997. Ta ofrece educacion na nivel 3, 4 y 5 consistiendo di e unidadnan; Salubridad & Servicio, Economia, Hospitalidad y Turismo y Ciencia & Tecnologia.<ref>[https://24ora.com/na-colegio-epi-partido-futuro-a-gana-eleccion-cu-nuebe-asiento/ Na Colegio EPI partido FUTURO a gana eleccion cu nuebe asiento], 24ora.com (2 di december 2024 </ref> Na aña 2022 Colegio EPI a introduci ocho estudio nobo. Na tur por scoge entre 13 diferente estudio, manera: Allround medewerker Information Technology Systems and Devices, Expert Information Technology Systems and Devices, Elektrotechniek, Allround Assistant Business Services, Business Administration & Control Specialist, Certified Cook, Associate of Applied Science in Culinary Arts, Zelfstanding Medewerker Travel & Hospitality, Leidinggevende Travel & Hospitality, Associate Of Science Degree in Hotel and Restaurant Management, Verpleegkundige, Verzorgende y Social Pedagogische Medewerker. Colegio EPI ta conta cu mas di 2000 studiante y mas cu 74% di nan ta logra termina nan estudio cu exito. [[:Category:Enseñansa]] [[:Category:Aruba|Enseñansa]] ---------------------------- == Arte di Palabra == '''Arte di Palabra''' ta un competensia literario ku partisipashon di hoben di Aruba, Boneiru i Korsou. (zie nl.wiki) Meta di e evento ta pa promove amor pa cultura di idioma Papiamento y aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y e desaroyo di dominio di idioma. == Historia == E evento di Arte di Palabra ta existi for di aña 2000 i a cuminsa na Korsou. Ange Jessurun, consulente di Papiamento e tempo ey, a krea e evento pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y [[haiku]]. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. == Publikashon == *Pòtpurí Arte di Palabra 2009, kolekshon di e miho obranan propio 2000-2008 *Pòtpurí Arte di Palabra 2014, bundel van de beste eigen werken 2009-2013 *Pòtpurí Arte di Palabra 2019, bundel van de beste eigen werken 2014-2018<ref>{{citeer boek|url=https://data.swpportal.com/upload/books/files/pdf.php?hash=f612ef13d53ec151f70f21767b8546f4&filename=potpuri-arte-di-palabra-2019_inkijkexemplaar.pdf|taal=pap|werk=Arte di Palabra|titel=Pòtpurí Arte di Palabra 2019|datum=|bezochtdatum=10 september 2019}}</ref> nl.wiki:Arte di Palabra ta un kompetensia den Papiamentu pa hóbennan den enseñansa sekundario na Aruba, Bonaire i Kòrsou. Nacemento For di aña skolar 1998-1999 "Papiaments" a bira un asignatura obligatorio den enseñansa sekundario na Kòrsou. E dato aki a duna e impulso pa e inicio di Arte di Palabra, cu na aña 2000 a tuma luga pa prome biaha na Curaçao. For di aña 2006 ta organisá kareda na Bonaire i for di aña 2009 tambe na Aruba. Arte di Palabra ta tuma lugá tur aña i su meta ta pa desaroyá talento literario hóben i literatura pa mucha papiamentu dor di recitashon di poema i konta storia. E kompetensia tin tres kategoria di presentashon: poesia, haiku i relato kòrtiku. Kada kategoria ta dividi den dos grupo: klasnan di skol 1-2 i klasnan di skol 3-6. Den klasnan 1 i 2 ta trata di poemas i storianan eksistente i den klasnan mas haltu ta trata di obranan original (propio). E evaluashon ta distinguí entre trabou propio i trabou eksistente. E finalistanan for di e rondonan di klasifikashon na Aruba, Bonaire i Kòrsou lo kompetí ku otro den e ronde final.[1] 1] E final di Arte di Palabra ta pasa pa tur isla i ta dirigí dor di e Stichting Arte di Palabra ku sosten di Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch gebied. E final ta generalmente konektá ku e entrega di e premionan di Tapushi Literario na honor di e ikonanan kultural na Aruba, Bonaire i Kòrsou. {{Appendix}} NOTES DIA 29 di juli 2021 a tuma lugar na Aruba, na Cas di Cultura, final di e competencia literario Arte di Palabra, cu participacion di hoben di Aruba, Boneiro y Corsou.<ref>https://www.awemainta.com/newspapers/AM210810/offline/download.pdf Arte di Palabra un celebracion na, di y pa Papiamento di kita sombre], Awemainta, 10 ougustus 2021. Rekupera ougustus 2021</ref> Fundacion Lanta Papiamento (FLP) tabata presente y a keda encanta, un biaha mas. Tabata un fiesta di berdad cu a pone enfoke riba Papiamento su rikesa y bunitesa cultural y riba e creatividad y dominio di idioma Papiamento di nos hobennan. E anochi tabata cuadra exactamente cu e meta di e evento cultural aki: Promove amor pa cultura di nos idioma Papiamento. Enrikece nos idioma cu creatividad di nos hubentud. Den sala tabata reina un entusiasmo y alegria y e hobennan a mustra aprecio pa cada un di e participantenan. Tur participante tabata haya un ovacion cu hasta pitamento cu ‘vuvuzela’. UNION t’e palabra cu ta caracterisa e evento aki, union cultural y social entre Aruba, Corsou y Boneiro. Arte di Palabra den tur sentido di palabra ta un celebracion di Papiamento, e idioma unificado di e islanan aki. Masha pabien n’e hobennan participante, na nan docentenan y n’e organisadornan! ===Historia cortico=== Arte di Palabra ta existi for di aña 2000. Señora Ange Jessurun kende tabata consulente di Papiamento e tempo ey, a cuminsa cu e evento aki na Corsou, pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y haiku. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch Gebied ta yuda den financiamento di biahe y estadia. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. Y importante pa menciona, t’e publicacionnan cu Arte di Palabra a produci caba: Pòtpurí Arte di Palabra 2009, cu e mihor obranan di 2000-2008: Pòtpurí Arte di Palabra 2014, cu e mihor obranan di 2009-2013: Pòtpurí Arte di Palabra 2019, cu e miho obranan di 2014-2018. Por bisa cu e coleccionnan aki ta bon material literario pa cualkier lesado y bon material cu por uza den scol. {{Appendix}} Arte di Palabra ta aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y ta masha importante den desaroyo di dominio di idioma. ---------------- '''Modern Hebrew''' ({{lang-he|עברית חדשה}}, ''ʿivrít ḥadašá[h]'', {{IPA-he|ivˈʁit χadaˈʃa|}}, ''[[Literal translation|lit]].'' "Modern Hebrew" or "New Hebrew"), also known as '''Israeli Hebrew''' and generally referred to by speakers simply as '''Hebrew''' ({{lang|he|עברית|}} {{transliteration|he|Ivrit}}), is the form of the [[Hebrew language]] that was [[Revival of the Hebrew language|revived as a spoken language]] in the late 19th and 20th centuries, and the standard form of Hebrew spoken today. It is the official language of the [[State of Israel]]. Among [[Canaanite languages]], Modern Hebrew is the only one spoken today.<ref>{{cite book |author1=Huehnergard, John |url=https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |title=The Semitic Languages |author2=Pat-El, Na'ama |publisher=Routledge |year=2019 |isbn=9780429655388 |page=571 |access-date=2021-02-18 |archive-date=2023-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230701134731/https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |url-status=live }}</ref> ----------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Flag of the Governor of Curaçao.svg|thumb|300px|Bandera di Gobernador di Kòrsou]] '''Gobernador di Korsou''' ta e representante di e monarka [[Hulanda|hulandes]] (hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]]) na [[Kòrsou]]. A instituí e posishon dia [[10 di òktober]] [[2010]] ku Korsou su status komo pais outónomo denter di [[Reino Hulandes]]. Riba nominashon di e mandatario hulandes pa relashonnan di Reino, e monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un término di seis aña; esaki por wòrdu prolonga te maximalmente 12 aña. E gobernador ta dispone di un sekretariado, e gabinete di gobernador, i ta wòrdu asesorá pa e Konseho di Konsulta, konsistiendo di minimo sinku miembro, apuntá pa e gobernador. E '''Gobernador di Aruba''' ta e representante di e hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]] na [[Aruba]]; esaki ta conforme stipulacion den [[Constitucion di Aruba]] (''Staatsregeling van Aruba'').<ref>Articulo II.1 Staatsregeling van Aruba (AB 1987 nr. GT 1)</ref> E posicion a keda institui desde prome di januari 1986 ora Aruba a haya su status como [[Status aparte di Aruba|pais autonomo dentro di Reino Hulandes]]. E monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un termino di seis aña; esaki por wordo prolonga te maximalmente 12 aña. == Facultadnan di gobernador == Facultadnan di e Gobernador di Aruba ta subdividi den e facultadnan asigna na su persona mediante [[ley]] como organo di e Reino y como organo di e pais Aruba. De gouverneur heeft twee taken: hij vertegenwoordigt en verdedigt de algemene belangen van het Rijk en is hoofd van de regering van Curaçao. Hij is tevens vertegenwoordiger op Curaçao van het staatshoofd van het Koninkrijk. Als hoofd van de landsregering is de gouverneur onschendbaar.<ref>Bij ambtsmisdrijven moet hij echter terechtstaan bij de [[Hoge Raad der Nederlanden]]. Bij overige misdrijven kan per Koninklijk Bevel of door de Tweede Kamer vervolging worden bevolen bij de bevoegde rechter in Den Haag.</ref> De gouverneur oefent de uitvoerende macht uit met als verantwoordelijken de ministers, die verantwoording moeten afleggen aan de [[Staten van Curaçao]]. De gouverneur heeft geen politieke verantwoordelijkheden en maakt geen onderdeel uit van het kabinet. Tijdens de formatie speelt de gouverneur een rol bij het aanwijzen van de formateur. In 2012 leidde dit tot onrust, toen gouverneur Goedgedrag tegen de zin van de zittende (demissionaire) ministers, maar op verzoek van de meerderheid van de Staten, een formateur aanwees om een waarnemend kabinet te vormen. De gouverneur wordt door het staatshoofd aangewezen voor een periode van zes jaar op voordracht van de bewindspersoon voor koninkrijksrelaties van het Koninkrijk (en tegelijk van het land Nederland). Deze periode kan worden verlengd tot maximaal één termijn. De gouverneur wordt bijgestaan door zijn secretariaat, het kabinet van de gouverneur, en wordt geadviseerd door de Raad van Advies, bestaande uit ten minste 5 leden, aangewezen door de gouverneur. == Lista == Op 10 oktober 2010 werd Curaçao een land binnen het [[Koninkrijk der Nederlanden]]. Voor deze datum vertegenwoordigde de [[Lijst van gouverneurs van de Nederlandse Antillen (1954-2010)|gouverneur van de Nederlandse Antillen]] onder meer Curaçao. E promé gobernador di Kòrsou tabata [[Frits Goedgedrag]], kende tambe tabata e último [[gobernador di Antia Hulandes (1954-2010)|gobernador di Antia Hulandes]] prome ku esaki a wordu disolbi dia [[10 di òktober]] [[2010]].<ref>RNW.nl - [https://web.archive.org/web/20110120003916/http://www.rnw.nl/caribiana/article/gouverneurs-voor-curacao-en-sint-maarten Gouverneurs voor Curaçao en Sint Maarten]</ref> {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !! Nòmber !! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | | 2010 - 2012 | [[Frits Goedgedrag]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2012 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | (interino) |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Lucille George-Wout-crop.jpg|95px]] | 2013 - presente | [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> | 4 di novèmber 2013 |} {| class="wikitable" ! Van ! Tot ! Nomber ! Bijzonderheden |- | 10 oktober 2010 || novèmber 2012 || [[Frits Goedgedrag]] || |- | november 2012 || novèmber 2013 || [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] || interino |- | november 2013 || presente || [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> || |} == Lista di gobernador interino == Bij koninklijk besluit kunnen een of meerdere waarnemend gouverneurs worden benoemd die de gouverneur vervangen bij ziekte of afwezigheid of hem vervangen na zijn ontslag of overlijden. {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !![[Gobernador interino]]!! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2010 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | | 2013 - 2019 | [[Nolda Römer-Kenepa]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Michèle Russel-Capriles.jpg|95px]] | 2019 - presente | [[Michèle Russel-Capriles]] | 1 di yüni 2019 |} * 10 oktober 2010 - [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] * 1 juni 2013 - [[Nolda Römer-Kenepa]] * 1 juni 2019 - [[Michèle Russel-Capriles]]<ref>{{cite news|url=https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|werk=Curaçao.nu|titel=RMR benoemt Russel-Capriles tot waarnemend gouverneur van Curaçao|datum=17 mei 2019|bezochtdatum=8 juni 2019|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190608092330/https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|archiefdatum=2019-06-08}}</ref> {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] [[:Category:Organonan Gubernamental]] --------- {{Databox}} ==Idiomanan na Aruba == Aruba ta un sociedad sumamente multilingual caminda mayoria di e habitantenan ta domina mas cu un idioma. Hopi [[Arubiano]] ta capas di combersa den por lo menos tres di e siguiente idiomanan: Papiamento, Hulandes, [[Ingles]] y [[Spaño]] y ta cambia comodamente entre dos of mas di e idiomanan aki den bida diario, haciendo e isla un di e teritorionan linguisticamente mas diverso den Caribe. E [[pais insular]] tin dos [[idioma ofisial|idioma oficial]], cu ta [[Papiamentu|Papiamento]] y [[Hulandes]]. E sistema di enseñansa local ta rekerí pa studiantenan siña Ingles y Spaño desde scol basico. Otro idiomanan, manera [[Portugues]], [[Chines mandarin|Chines]], [[Idioma Krioyo Haitiano|Crioyo Haitiano]] y hopi otro, tambe ta wordo papia den comunidadnan minoritario riba e isla. Segun estimacion na 2010 e gruponan etnico mas grandi tabata: Hulandes 78.7%, [[Colombia]]no 6.6%, [[Venezuela|Venezolano]] 5.5%, [[Republika Dominikano|Dominicano]] 2.8% y [[Haiti]]ano 1.3%.<ref name=":0">{{en}}{{Citeer web |titel=Aruba |datum=2025-03-25 |werk=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |bezochtdatum=2025-07-28 |uitgever=Central Intelligence Agency}}</ref>, Tur e cuater idioma, Papiamento, Hulandes, Ingles y Spaño, cu ta wordo uza como idioma principal of idioma primario bou di e poblacion Arubano a mira cambio den e periodo di 1980 te 2010 (idioma principal ta expresa den tabel como % di e total).<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref>: {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! Idioma principal!! 1980<br>% || 1990<br>% || 2000<br>%!! 2010<br>% || Trend |- | [[Papiamentu|Papiamento]] || &nbsp;&nbsp;80.1 || &nbsp;76.6 || &nbsp;&nbsp;69.4 || &nbsp;&nbsp;68.3 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- | [[Spaño]] || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;7.4 || &nbsp;&nbsp;13.2 || &nbsp;&nbsp;13.5 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{increase}} |- | [[Hulandes]]|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;5.0 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;5.4 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.0 ||&nbsp;&nbsp;{{steady}} |- | [[Ingles]] || &nbsp;&nbsp;10.6 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.9 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.1|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7.0 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- |} == Idiomanan oficial == === Papiamento === {{wak articulo|Articulo principal: [[Papiamento na Aruba]]}} Segun Gobierno di Aruba, e [[lenga materno|idioma materno]] y idioma primario di casi tur Arubiano ta Papiamento,<ref>{{en}}{{Cite web |title=Language |url=http://www.aruba.com/ExploreAruba/Culture/language.aspx |url-status= |archive-url=https://web.archive.org/web/20110809190231/http://www.aruba.com/explorearuba/culture/language.aspx |archive-date=2011-08-09 |access-date= |website=aruba.com}}</ref> un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu su raiz te na [[siglo 16|siglo diesseis]]. Sinembargo, Papiamento no tabata papia extensamente na Aruba te den siglo 18 y 19, ora cu e idioma a bira mas presente den material riba e isla, particularmente den e bukinan di scol Catolico Romano. Papiamento ta un idioma mescla cu ta combina elementonan for di [[Portugues]], Spaño, Hulandes y tambe algun rasgo di idiomanan Africano y Arawak.<ref name=":0"/> Su evolucion a tuma luga na Corsou durante siglo 16 ora cu e Africanonan sclabisa y e sclabisanan Spaño a desaroya un medio comun pa por comunica entre nan mes. Desde mei 2003, Papiamento ta e di dos idioma oficial riba Aruba, hunto cu Hulandes<ref>[https://www.gobierno.aw/1311-kunst-wetenschappen-en-taal Landsverordening officiële talen], Gobierno di Aruba</ref>, y e ta ser considera como un marcador esencial di identidad nacional. Den area di enseñansa, Papiamento no tabata ricibi masha atencion na Aruba te na 1995. E idioma a wordo inclui oficialmente den e curiculo escolar na 1998 y 1999. Desde e tempo ey, e isla a brasa su idioma nativo. Awendia, bijbel, diccionario y cuentanan di hada skirbi den e idioma ta facilmente disponibel riba e isla. === Hulandes === Pa decadanan Hulandes ta un di e idiomanan oficial di e isla ya cu e isla ta un parti contituyente di [[Reino Hulandes]]. Apesar di su status oficial, e ta incomun como un prome idioma papia. Un estudio di Croes (2015) entre estudiantenan a revela cu, apesar di e uzo amplio di Hulandes como idioma di instruccion, e idioma practicamente no tin funcion comunicativo pafor di les.<ref name=":1">{{citeer web|url=https://studenttheses.uu.nl/bitstream/handle/20.500.12932/42633/The%2520Current%2520Context%2520of%2520the%2520Language%2520of%2520Instruction%2520in%2520Aruban%2520Education%2520-%2520Master%2520Thesis%2520-%2520Kristi%2520Lo-Fo-Sang.pdf?sequence=1|titel= The Current Context of the Language of Instruction in Aruban Education Towards a more inclusive Multilingual Education|auteur=Kristi Lo-Fo-Sang|datum=2022|uitgever=Universidad Utrecht}}</ref> Banda di enseñansa, e uzo di Hulandes ta principalmente den asuntonan huridico y di gobernacion.<ref>{{Cite web |title=About Us |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |access-date=2014-05-20 |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |archive-date=2014-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean}}</ref> == Otro idiomanan comun == === Ingles === Aruba a reconoce Ingles como un idioma internacional, y a exigi pa muchanan siña Ingles for di klas 4 di scol basico. Uzo di Ingles riba e isla ta data for di cuminsamento di [[siglo 19|siglo diesnuebe]], tempo cu e Inglesnan a ocupa [[Kòrsou|Corsou]], Aruba y [[Boneiru|Boneiro]]. Ora cu e gobernacion Hulandes riba e islanan a reanudá na [[1815]], autoridadnan a tuma nota di e uzo ya generalisa di e idioma.<ref name="Putte">{{Cite book |last=Van Putte |first=Florimon |title=Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd |publisher=de Walburg Pers |year=1999 |location=Zutphen |language=nl}}</ref> Fin di añanan 1920 y inicio di añanan 1930 un cantidad grandi di hende cu ta papia Ingles, for di particularmente [[Karibe anglofóniko|Caribe anglofonico]], a wordo treci na e isla durante e añanan di boom di petroli. Hopi di e inmigrantenan aki tabata biba den e area di [[San Nicolas]], caminda [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] tambe tabata situa. Te cu awe, hopi di nan descendiente a keda cu Ingles Crioyo como nan prome idioma.<ref name=":1"/> Aunke Ingles no ta e [[lingua franca]] riba e isla, el a bira un idioma hopi popular bou di e hubentud. Ademas, Ingles ta un di e idiomanan mas importante den economia di Aruba. Un di e sectornan economico principal ta [[turismo]], mientras un cantidad significante di turista ta procedente di Merca y Canada.<ref name=":1"/> Mas recientemente, tin un aumento den uzo di idioma Ingles den enseñansa superior, por ehempel na [[Universidad di Aruba]]. === Spaño === {{wak articulo|Articulo principal: [[Idioma Spaño na Aruba]]}} Prome cu gobernacion Hulandes, Aruba tabata un colonia Spaño di 1499 te 1636. Spaño a bira un idioma importante riba e isla den [[siglo 18|siglo diesocho]] debi na cercania y lasonan economico estrecho cu colonianan Spaño den cercania den loke awor ta [[Venezuela]] y [[Colombia]],<ref name="Putte" /> Door di e localisacion geografico aki di Aruba, awendia hopi Arubiano y inmigrante tambe ta domina Spaño; 85% di e poblacion ta papia Spaño como di dos idioma.<ref name=":0"/> Studiantenan Arubiano ta cuminsa siña e idioma for di klas 5 di scol basico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1291007560|titulo=Languages on Aruba}} {{References}} }} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Idioma]] ----------------------------------------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Hilda de Windt-Ayoubi''' ( ) ta un lingwista, traduktor, outor, poeta, kolumnista i papiamentista di [[Kòrsou]]. lingwista, poeta, pintor i traduktor di The Prophet di Kahlil Gibra == Bida == Hilda Ayoubi a nase i lanta na Kòrsou. Famia di 5 yu muhe di mayornan di Libano. Hilde de Windt-Ayoubi a studia idiomanan ingles i spañó, tambe literatura. Na 2014 a sali e buki 'E Profeta', un tradukshon ku el a hasi di e buki ingles 'The Prophet', obra maestral di e eskritor Kahlil Gibran. Pa esaki el a risibí na 2014 un distinshon di 'The George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair' na e universidat di Maryland. Hilda a skirbi su promé poemanan na 1972, tempu ku e tabata studiante na Nijmegen, Hulanda. Despues e no tabata aktivo mas. Na desèmber 2007 el a kuminsá skirbi atrobe, pero tabata te na 2009, inspirá pa su kolega Robbie Griffith (†), ku el a bolbe kuminsá skirbi i publiká. Su poemanan na ingles, hulandes, spañó i papiamentu ta sali regularmente durante e último dékada den e korant Amigoe. She was born and raised in Curaçao. She was a secondary school teacher and a lecturer at the University in Curacao. Her works include Gedicht (2018) and Geef me je Taal (2019); for her Papiamento translation of Kahlil Gibran’s The Prophet (2014), she was awarded the Kahlil Gibran Chair at the University of Maryland. In 2019 she received UNESCO’s Certificate of Merit for her work on Papiamento.<ref>https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/translingualism-translation-and-caribbean-poetry/ Translingualism, Translation and Caribbean Poetry], Werkgroep Caraibische Letteren (2022)</ref> She writes in Dutch, French, English, Papiamento and Spanish. == Bibliografia == * ''La dislocación de los elementos oracionales y la elipsis en los refranes de La Celestina'' (2011, UoC) * ''Gedicht'' (2018?, kolekshon di poesia) * ''Geef me je taal. Dat ik je beter versta / Duna mi bo idioma. Pa mi por komprondé bo miho'' (2019) * ''Translingualism, Translation and Caribbean Poetry'' (2022, kolekshon di poesia multilingual huntu cu Piet Muysken) Hilda De Windt – Ayoubi, schrijfster, dichteres, columniste, kunstenares en hispaniste uit Curaçao. Ze is bekend vanwege o.a. haar vertaling in haar moedertaal Papiaments van het bekende boek The Prophet van Kahlil Gibran, CDL University Press, verschillende vertalingen van gedichten en haar jarenlange publicaties van gedichten in vier talen in de krant Amigoe op Curaçao. Ze presenteerde op deze middag ook haar Papiamentse vertaling van The Prophet die dit jaar wereldwijd haar 100-jarig bestaan viert en al in 105 talen, waaronder ook het Hindi, is vertaald.<ref>Henk Moeniralam,[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/papiaments-gedicht-moedertaal-van-hilda-de-windt-ayoubi-ook-in-sarnami-vertaald/ Papiaments gedicht ‘Moedertaal’ van Hilda de Windt-Ayoubi ook in Sarnámi vertaald], Werkgroep Caraibische Letteren (2023)</ref> I studied at the Catholic University in Nijmegen, nowadays named Radboud University. I also studied at UoC in Curacao, Dutch Antilles. I have a Master degree in Education with major in the Spanish Language and a Bachelor degree in Public Relations. Further on, I have a minor degree (LO) in English. I have been teaching the Spanish Language and Literature for more than 30 years at a secondary school and also have been teaching Didactics, Analysis of Methods, Spanish Grammar and Oral and Written Communication for more than eight year at University of Curacao. I translated "The Prophet" (by Kahlil Gibran) into the Papiamentu language. This translation was published by the Maryland University Press. For this translation I was granted an award by the George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair for Values and Peace, May, 2014. Further on, I attended an art Academy for four years. As part of a group exhibition I exhibited four times several of my paintings. I write poetry in six languages, Papiamento, Dutch, English, Spanish, Italian, and French. Recently my first poetry book illustrated with twenty of my paintings was published by LM Publishers in the Netherlands. I Master different languages, for example, Dutch, Spanish, English, Papiamentu. Currently, I am also studying different other languages, like Italian, Quechua. I am very interested in promoting and conserving Native Languages. Therefore, my poetry often focuses on native languages. In 2019, my second poetry book that focuses on language will be published. I belief that it is of utmost importance to focus more on Literature (specifically on creative writing) and Art in the education at school.<ref>[https://independent.academia.edu/HildadeWindtAyoubi Hilda de Windt Ayoubi]</ref> {{Appendix}} -------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Sidney M. Joubert''' (☆ [[1939]] na [[Kòrsou]]) ta un dosente, lingwista i papiamentista di [[Kòrsou]]. Na 2023 el a risibí e titulo di ''doctor honoris causa'' di [[University of Curaçao]] pa su kontribushon na [[idioma]] [[papiamentu]]. == Bida == == Bibliografia == * Dikshonario di verso Papiamento-Hulandes NOTES Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC March 20, 2023 REDAKSHON.<ref>[https://kikotapasando.com/2023/03/20/eredoctoraat-voor-sidney-joubert-bij-de-uoc-sidney-joubert-doctor-honoris-causa-bij-de-uoc/ Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC / Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC], Willemstad, 18 maart 2023</ref> Op 16 maart jl. werd tijdens een plechtige openbare zitting van het College van Decanen van de Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (UoC), aan de heer Sidney. M. Joubert, het eredoctoraat verleend. In een volle Aula opende de Rector Magnificus, dr. Francis de Lanoy, deze plechtige zitting, waarbij hij alle aanwezigen in de zaal welkom heette, in het bijzonder de heer Joubert en de twee paranimfen, mevrouw Lucille Berry-Haseth en de heer Edward John Joubert, die hem flankeerden tijdens deze plechtigheid. De decaan van de Algemene Faculteit, drs. Adriënne Fernandes, nam vervolgens het woord, en ging kort in op de redenen die voor de Algemene Faculteit aanleiding waren om de heer Sidney Milton Joubert voor te dragen als kandidaat voor het eredoctoraat. Zij gaf aan dat de heer Joubert over een tijdsbestek van vijftig jaar, zich bijzonder verdienstelijk heeft gemaakt voor de gemeenschap, op het gebied van taalkunde van het Papiamentu. Bovendien wees zij erop dat de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan is. Het eredoctoraat, zo vervolgde zij, wordt als welverdiend eerbetoon aan deze kandidaat verleend voor zijn zeer uitzonderlijke prestaties in het kader van culturele en academisch gerelateerde verdiensten. De heer Joubert, met zijn talrijke merites is van bijzondere betekenis voor de Algemene Faculteit, die taal, literatuur en cultuur centraal stelt, de lerarenopleiding Papiamentu aanbiedt en een leerstoel heeft gerelateerd aan het bestuderen en verwerven van Papiamentu. Het is dan ook niet verwonderlijk dat vanuit deze faculteit de rol van het Papiamentu als algemene omgangstaal in de Curaçaose samenleving, met deze erebenoeming, bekrachtigd en versterkt wordt. Vervolgens nam de Rector Magnificus het woord, die na verwijzing naar de mogelijkheid die de Landverordening Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (LuoC) biedt (art. 37 lid 2), de heer Sidney M. Joubert en zijn twee paranimfen naar voren riep om hen ten overstaan van het College van Decanen de bul te overhandigen. Prof. dr. Ronald Severing, verbonden aan de Algemene Faculteit, en promotor van Sidney Joubert bij deze plechtigheid, sprak bij de laudatio, lovende woorden uit, verluchtigd met een powerpoint, met afbeeldingen van werken van de heer Joubert. Hij gaf aan dat de heer Joubert een fervente taaldeskundige en in het bijzonder een verwoede Papiamentist is. Eerder was hij docent Spaanse taal- en letterkunde op de middelbare school en de UNA en tevens beëdigd vertaler en lexicograaf. Hij werd bij de oprichting van het overheidsbureau Sede di Papiamentu (1983) aangesteld om aan een vocabulaire van het Papiamentu te werken. Sindsdien zijn er van zijn hand ten behoeve van het Papiamentu, vocabulaires (1988, 1990) verschenen en verder woordenboeken in druk (1991, 1999, 2007), met supplementen (1997), een taalgids Papiamentu voor toeristen (1994), digitale woordenboeken (2002), online versies (Google Chrome, Microsoft Edge, Mozilla Firefox en Safari) en achtereenvolgende spellingcheckers Papiamentu voor Microsoft Office (2003-2014) Windows 98-8.1 (2001, 2007, 2014). Naast kenner van de taalkunde van het Papiamentu en de autoriteit op het gebied van de gemeenschappelijke Papiamentse woordenschat, is de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan, blijkens de omvangrijke driedelige gezamenlijke uitgave in het Papiamentu, Pa saka kara (1109 pp., 1983); ook verzorgde hij met auteursgroepen tweetalige Nanzi-boeken (2005, 2019). Hij is Papiamentu-connaisseur bij uitstek, getuige de talrijke publicaties van zijn hand en ook samen met lokale en buitenlandse deskundigen. Hij heeft zich bekwaamd en intensief ingezet voor het promoten van de studie, kennis en correct gebruik van het Papiamentu vanaf begin zeventiger jaren tot heden. Hij is ook medeverantwoordelijk voor de meer dan 400 woorden Antilliaans-Nederlands die in het Groene Boekje zijn opgenomen. Gedurende een aantal jaren, zijn de krantenteksten van het Antilliaans Dagblad en de Amigoe verzameld. Uit die verzameling zijn door onder andere de heer Joubert karakteristieke woorden geselecteerd die in het Groene boekje terecht zijn gekomen als: empaná, blenchi, dushi, karkó en snèkbar. Tevens is hij vanaf het begin (1999) tot recentelijk (2018) betrokken geweest bij de samenstelling van het Papiamentu-dictee en ook als jurylid van het jaarlijkse Diktado Nashonal Papiamentu in de aula van de UoC. De eredoctor is reeds meerdere malen eervol onderscheiden en heeft meervoudig eerbewijs mogen ervaren vanuit diverse maatschappelijke en academische instituties. Na de laudatio van zijn promotor kreeg dr. Sidney Joubert het woord van de rector. Hij liet weten dat toen hij van zijn benoeming op de hoogte werd gesteld, verrast was en zeer geëmotioneerd raakte. Hij dankte dan ook allen die betrokken waren vanaf de voordracht tot aan zijn benoeming. Hij vertelde hoe zijn belangstelling voor het Papiamentu begon. Dat gebeurde tijdens de colleges die hij volgde bij drs. Raúl Römer aan de Universiteit van Amsterdam. Raúl Römer onderzocht het Papiaments als toontaal. Joubert gaf voorbeelden als mata (plant) en mata (doden). Er was verschil in toon, hoog laag en laag hoog te horen. Op Curaçao werd Antoine Maduro zijn leermeester, waar hij ook mee samen werkte. Hij werd al snel door de overheid in twee opeenvolgende spellingcommissies voor het Papiamentu benoemd, in de commissie Römer en de commissie Jonis. Bij het Buki di oro, het gouden boekje met de officiële spelling van de overheid (2009), had hij ook zitting in de commissie die het werk voorbereidde. Na dit dankwoord en bijzonderheden over zijn werk, sloot de Rector Magnificus de officiële zitting. In het informele deel dat daarop volgde, spraken beide paranimfen de pas gedoctoreerde promotus toe. Lucille Berry-Haseth wees op haar lange vriendschap met de gepromoveerde en hun samenwerking op het gebied van Papiamentu. De laatste tien jaar hebben zij zich samen met een redactieteam beziggehouden met een verklarend woordenboek Papiamentu. Zij sloot af met een prachtige voordracht van het gedicht Oda na Sidney, dat zij eerder (2018) aan hem opdroeg. Vervolgens wist paranimf Edward John te vertellen dat zijn vader bekend stond als de leraar Spaans van het Peter Stuyvesant College. Hij vond het een eer dat hij de paranimf mocht zijn bij de promotie van zijn vader. Het informele deel werd afgesloten met een voordracht door Gregory Berry, die bij het publiek erg in de smaak viel met humoristische teksten uit de Papiamentu-literatuur van Guillermo Rosario, Pierre Lauffer en Elis Juliana. Het geheel werd afgesloten met een geanimeerde receptie op de patio van de Universiteit van Curaçao. {{Appendix}} ---------------- '''Frank Martinus Arion''', pseudónimo di '''Frank Efraim Martinus''' (n. [[17 di desèmber]] [[1936]] na [[Kòrsou]] - f. [[28 di sèptèmber]] [[2015]]) tabata un eskritor, poeta i lingwista [[Antias Hulandes|antiano]]. E tabata skirbi obranan tantu na idioma [[hulandes]] komo [[Papiamentu]]. Su obra mas famoso ta e novela ''Dubbelspel'' (Changá). E ta konosí tambe pa su investigashon di e orígen di Papiamentu i pa su empeño pa uso di Papiamentu komo idioma di instrukshon. == Biografia == Frank Martinus Arion a nase na 1936 i ta un di tres yu di Minuel Martinus Arion i Marina Jansen di bario di Buena Vista, [[Willemstad]]. Poko despues di su nasementu e famia ta muda pa [[Aruba]], unda su tata a wòrdu empleá pa e refineria [[Lago Oil & Transport Company|Lago]]. Ku kuater aña su mama i un ruman ta fayesé den un aksidente di tráfiko, despues di kual e ku su otro ruman a wòrdu mandá bek Kòrsou i alohá serka varios miembro di famia. Frank Martinus Arion a lanta den bario di [[Otrobanda]]. Fo'i skol básiko su talento pa skirbimentu a keda manifesta; den su último aña na skol básiko e ta gana e Premio Neerlandia pa e mihor ensayo na hulandes. Frank was een heel goede leerling. Hij mocht op de lagere school een aantal klassen overslaan. Durante su tempu na skol e ta kuminsa usa e nòmber Frank Efraim Martinus pa motibu di e laso ku su tata tabatin ku e [[partido polítiko]] [[Partido Nashonal di Pueblo|PNP]]. E no tabata deseá di wòrdu asosiá ku e aktivismo polítiko di su tata; te añanan 50 e ta usa su fam original pa publikashon di su promé obranan. Na kabamentu di skol sekundario na 1955, Arion ta muda pa [[Hulanda]] unda e ta studia idioma i literatura hulandes na [[Universidat di Leiden]]. Durante su temporada na universidat ela lanta e komunidat studiantil "Baranka Antilliana", kual tabata fungi komo refugio pa studiante prosedente di [[Antias Hulandes]], manera e mes. Tambe den e époka aki e tabata skirbi un seri di poema, kualnan a sali publika pa prome bes den e revista "Antilliaanse Cahiers" komo kolekshon titulá ''Stemmen uit Afrika''. ----- Na zijn schooltijd verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal- en letterkunde ging studeren aan de Universiteit Leiden. Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die, net als hijzelf, afkomstig waren uit de Nederlandse Antillen. Ook schreef hij in deze jaren een reeks gedichten, die in 1957 voor het eerst als bundel onder de titel Stemmen uit Afrika werden gepubliceerd in het tijdschrift Antilliaanse Cahiers. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het mede door hem opgerichte tijdschrift Encuentro Antilliano. Ook las hij regelmatig voor in het programma van de Nederlandse buitenlandse radio. Kort voor het einde van zijn studie onderbrak hij deze en keerde voor enige tijd terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij onderzoek deed naar de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiamentu. Hij publiceerde de resultaten van dit onderzoek in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch verder te studeren en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij het Instituut voor Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam.[2] Onder invloed van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel, waarin hij aan de hand van vier mannen die domino spelen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen in die tijd. Via de personages in de roman heeft Arion kritiek op de rebellen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen.[3] De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs. Arion doneerde het prijzengeld van 1000 ƒ aan de strijd tegen het apartheidsbeleid in Zuid-Afrika. In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam, waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin.[4] Vertaald met www.DeepL.com/Translator (gratis versie) de.wiki: Na zijn afstuderen verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal en Nederlandse letterkunde begon te studeren aan de Universiteit van Leiden . Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die net als hij uit de Nederlandse Antillen kwamen . Hij schreef in deze jaren ook een reeks gedichten, die in 1957 als bundel verscheen onder de titel Stemmen uit Afrika in het tijdschrift Antilliaanse Cahierswerden voor het eerst gepubliceerd. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het dagblad Encuentro Antilliano , waarvan hij medeoprichter was . Ook gaf hij regelmatig lezingen in het Nederlands buitenlands radioprogramma . Kort voor het einde van zijn studie brak hij het af en keerde voor een tijdje terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij zich bezighield met de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiaments. De resultaten van dit onderzoek publiceerde hij in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch zijn studie voort te zetten en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij de afdeling Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam . [2] Onder de indruk van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao, begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel , waarin hij aan de hand van het voorbeeld van vier dominospelende mannen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen op die tijd. Via de personages in de roman uit zich Arion kritisch over de opstandelingen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen. [3]De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en CW van der Hoogtprijs . Arion doneerde het prijzengeld van ƒ 1000 om de apartheid in Zuid-Afrika te helpen bestrijden . In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam , waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap van de stad. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin (in het Engels: "Farewell to the Queen"). [4] In 1975 ging Arion naar Zuid-Amerika, waar hij een aanstelling als docent aanvaardde aan een instituut voor de opleiding van leraren in de Nederlandse kolonie Suriname , die net onafhankelijk werd. Hier trouwde hij ook met zijn vrouw Trudi Guda, met wie hij twee kinderen zou verwekken. In 1980, na de machtsovername van Desi Bouterse , verliet het gezin Suriname en keerde terug naar Arion's thuisland Curaçao. Daar werkte hij aan de standaardisatie van het Papiaments en begon hij opnieuw onderzoek te doen naar de oorsprong ervan. Hij was vooral geïnteresseerd in de overeenkomsten tussen het Papiaments en de varianten van het Kaapverdiaans Creools, die worden gesproken op de eilanden voor de westkust van Afrika. Ook voerde hij campagne voor de invoering van het Papiaments als basisschooltaal op Curaçao, waardoor hij soms in conflict kwam met de lokale autoriteiten. In dit kader schonk hij in 1987 de particuliere basisschool Skol Humanistiko Erasmo , waar lessen werden gegeven in Papiaments. [5] Gedurende deze tijd begon Arion meer politiek betrokken te raken, wat culmineerde in de oprichting van zijn eigen partij, de Kambio Radical ("Radical Reversal", kortweg KARA) in 1988. KARA kreeg echter nooit genoeg stemmen om een ​​zetel in het parlement van het eiland te winnen. [6] In 1996 promoveerde Arion aan de Universiteit van Amsterdam. Zijn proefschrift was getiteld De kus van een slaaf. Papiaments West-Afrikaanse connecties en de oorsprong van het Papiaments en andere talen verkend. Hij bracht onder meer de stelling naar voren dat het Papiaments sterker dan voorheen bekend was beïnvloed door de geheime taal Guene, die door de plantageslaven van Curaçao werd gebruikt. Daarnaast heeft het Guene ook andere Caribische talen beïnvloed en zelfs de Engelse en Nederlandse taal. [7] == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doktoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (kontiniendo: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'') * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Mira tambe == * [[Gueni]] {{Commonscat|Frank Martinus Arion}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =191263500|titulo=Frank Martinus Arion}} {{References}} ;Lista di fuente * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3, pág. 405–410. * Wim Rutgers: ''Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba'', Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, pág. 272. * B. Jos de Roo: ''Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958'', Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam (2014), ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. Den: ''A History of Literature in the Caribbean''. Tomo 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia (2001), ISBN 90-272-3448-5, pág. 362. * ''Schrijver Frank Martinus Arion overleden''. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * ''Writer Frank Martinus Arion Passed Away'', Curacaochronicle.com (28 di sèptèmber 2015}}</ref> * ''Frank Martinus Arion geeft lintje terug'', Trouw.nl. (16 di desèmber 2008) }} {{DEFAULTSORT:Arion, Frank Martinus}} [[:Category:Ganador premio Cola Debrot]] [[:Category:Hende]] [[:Category:Kòrsou]] == Referensia == * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 407–408. * Wim Rutgers: Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba. 1. Auflage. Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, S. 272. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 408–409. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 410. * B. Jos de Roo: Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958. Hrsg.: Universiteit van Amsterdam. 1. Auflage. Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam 2014, ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. In: A History of Literature in the Caribbean. Band 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia 2001, ISBN 90-272-3448-5, S. 362. * Schrijver Frank Martinus Arion overleden. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * Frank Martinus Arion geeft lintje terug. In: trouw.nl. 16. Dezember 2008, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). == Weblinks == {{Commonscat}} [[:Category:Korsou]] [[:Category:Eskritor]] [[:Category:Hende]] Kort na de geboorte verhuisde het gezin naar Aruba, waar de vader een baan had aanvaard bij een plaatselijke oliemaatschappij. Toen hij vier jaar oud was, stierven Arions moeder en jongere broer bij een ongeval, waarna Frank en zijn zus werden teruggestuurd naar Curaçao, waar ze onderdak vonden bij verschillende familieleden. Zijn schrijftalent bleek al toen hij op de lagere school zat; in het laatste jaar van de basisschool won hij de Neerlandiaprijs voor het beste essay in het Nederlands. Tijdens zijn schooltijd begon hij de naam Frank Efraim Martinus voor zichzelf te gebruiken. De achtergrond was de politieke betrokkenheid van zijn vader bij de Nationale VolkspartijCuraçao, waardoor de naam "Arion" bekend werd bij veel bewoners van het eiland. Frank wilde echter niet geassocieerd worden met het politieke activisme van zijn vader; pas in de jaren vijftig gebruikte hij zijn oorspronkelijke achternaam weer voor de publicatie van zijn eerste werken. [1] '''Frank Martinus Arion''', seudónimo de '''Frank Efraim Martinus''' ([[Curazao]], [[17 de diciembre]] de [[1936]]-[[28 de septiembre]] de [[2015]])<ref name=fallece>{{cita noticia|título=Writer Frank Martinus Arion Passed Away|url=http://curacaochronicle.com/local/writer-frank-martinus-arion-passed-away/|fechaacceso=29 de septiembre de 2015|obra=curacao chronicle|fecha=28 de septiembre de 2015|idioma=inglés}}</ref> fue un escritor antillano. En 1955 se trasladó a los [[Países Bajos]] para estudiar letras neerlandesas en la Universidad de Leiden. En 1981 volvió a instalarse en su ciudad natal, tras residir unos años en [[Paramaribo]] ([[Surinam]]). Fue un fuerte promotor del [[papiamento]]. Hij werkte in Nederland , Suriname en de Nederlandse Antillen en schreef in het Nederlands en Papiaments . De roman Dubbelspel (nl) (1973) is zijn eerste boek en zijn grootste publiekssucces. == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' (Changa)<ref>[http://www.diegopuls.com.ar/index.php?option=com_content&task=view&id=112&Itemid=39&lang=es Doble juego, fragmento traducido al español (inédito)]; visitado el 21 de febrero de 2012</ref> *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doctoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (contiene: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'' * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Referencias== {{listaref}} == Link eksterno == *{{Enlace roto|1=[http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 página web sobre Arion del Fondo de las Letras Neerlandesas (en inglés)] |2=http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 |bot=InternetArchiveBot }} ------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Abraham Daniel Jesurun''' (n. [[20 di aprel]] 1839 na [[Korsou]] - f. [[20 di mart]] [[1918]] na [[Korsou]]) tabata un ....... [[Kòrsou]]. == Biografia == Jesurun a nase na aña 1939 na Willemstad. * Kasa ku Rachel David Capriles na 1880. * Na 1905 elegi Presidente di KVK Korsou. van 1884 tot 1919 In het grote boek over de History of the Jews of the Netherlands Antilles (1970) wordt Abraham Daniel Jesurun (1839-1918) ‘Curaçao’s then most cultured man’ genoemd, die verschillende talen in woord en geschrift beheerste. Hij wordt bijvoorbeeld een ‘specialist in Papiamento’ genoemd (Emmanuel & Emmanuel 1970, 1: 411, 454). Jesurun blijkt een belangrijk man geweest te zijn op Curaçao. Zo was hij secretaris-directeur van de Aruba Phosphaat Maatschappij, vele jaren voorzitter van de Kamer van Koophandel en Nijverheid en directeur van de Curaçaosche Bank. Ook is hij lid van de Koloniale Raad geweest en bestuurslid van het Geschied-, Taal-, Land- en Volkenkundig Genootschap te Willemstad. Voor al die activiteiten is hij onderscheiden: hij werd eerst ridder in de orde van OranjeNassau (1908), later officier (1913). In de serie ‘beroemde personen’ werd er in 1998 een postzegel met zijn beeltenis erop uitgebracht. <ref> ''Jan Noordergraaf'', [https://www.ivdnt.org/images/stories/onderzoek_en_onderwijs/publicaties/trefwoord/Papiaments_def.pdf Lexicografie op Curacao: Abraham Jesurun en zijn woordenlijst van het Papiaments (1898)]</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=it|oldid =129014577|titulo=Emilio Teza}} {{References}} }} [[:Category:Linguistica]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62275387|titulo=Dialect}} {{References}} }} [[:Category:Idioma]] ------- {{Variante|a}} [{Databox}} '''Pidgin''' ta e idioma ---------------- {{Databox}} E '''álfabèt latin''' ta un [[álfabèt|skritura alfabétiko]] foi kual den kurso di [[siglo]]nan a desaroyá un kantidat di álfabèt pa uso den kasi tur idioma skirbi den hemisferio oksidental, prinsipalmente na Nort i Sur Amerika, kasi henter [[Oropa]], Afrika supsahara i un kantidat di pais asiatiko na Oustralasia i Asia Sentral. E skritura latin tin e kantidat di usuario mas grandi na mundu. E skritura latin e ta forma e base di e [[Alfabèt Fonétiko Internashonal]] (IPA), i e 26 lèter mas komun ta e lèternan di e [[ISO basic Latin alphabet]]. E ta un álfabèt bikamaral di trinta lèter, kreá fin di siglo nuebe den imperio búlgaro (e aktual [[Nort Macedonia]]), pa e disípulonan di pader Cyrille òf posiblemente Clément d'Ohrid (e promé obispo di e iglesia ortodokso di [[Bulgaria]]) i ta basá riba e álfabèt [[Gresia|griego]] i glagolítiko. Ainda na komienso di siglo 21 ta usa e [[álfabèt siríliko]] den un kantidat di [[idioma slaviko]], entre otro búlgaro, masedoniano, [[idioma montenegrino|montenegrino]], servio, ukraniano, ruso i bieloruso. Bou influensia [[Rusia|ruso]] e ta komun tambe den hopi idioma ku no ta idioma slaviko manera [[kazachs]], [[idioma kirguis|kirguis]], [[tatar]] (idioma [[Turkia|turko]]), [[tajikistano]], [[idioma mongoles|mongoles]] inkluso hopi otro idioma chikitu. Te [[1859]] e tabata e skritura di e [[idioma rumano]] i den e antiguo [[Moldavia]] tabata skirbi e [[idioma moldaviano]] (un [[dialecto|dialekto]] rumano) ku un álfabèt siríliko. * Het Latijns schrift[1] is een alfabetisch schrift waarvoor in de loop der eeuwen een aantal alfabetten zijn ontwikkeld voor gebruik in vrijwel alle westerse geschreven talen, voornamelijk Noord- en Zuid-Amerika, bijna heel Europa, Sub-Saharaans Afrika en een aantal Aziatische landen in vooral Australazië en Centraal-Azië. Het Latijns schrift heeft het grootste aantal gebruikers ter wereld.[2] * '''Latin script''', also known as '''Roman script''', is a set of graphic signs ([[Writing system#General properties|script]]) based on the letters of the [[classical Latin alphabet]]. This is derived from {{cns|a form of the [[Cumae alphabet|Cumaean Greek]] version of|date=September 2021}} the [[Greek alphabet]] used by the [[Etruscan civilization|Etruscans]]. Several [[Latin-script alphabet]]s exist, which differ in graphemes, collation and phonetic values from the [[classical Latin alphabet]]. The Latin script is the basis of the [[International Phonetic Alphabet]], and the 26 most widespread letters are the letters contained in the [[ISO basic Latin alphabet]]. Latin script is the basis for the largest number of alphabets of any [[writing system]]{{sfn|Haarmann|2004|p=96}} and is the [[List of writing systems by adoption|most widely adopted]] writing system in the world (commonly used by about 70 percent of the world's population). Latin script is used as the standard method of writing in most Western, Central, as well as in some Eastern European languages, as well as in many languages in other parts of the world. ----------------- n1zc8jm2nj1w78zovkc8y9b9no1fyns 203161 203160 2026-09-05T10:53:23Z Caribiana 8320 /* Karakterístika */ 203161 wikitext text/x-wiki * [https://www.ea.aw/pages/wp-content/uploads/2019/09/Literatura-na-papiamento-havo.pdf Literatura na papiamento] nieuw: [[diptongo]] - [[triptongo]] - [[gramatika]] - [[frase]] - [[silaba]] - [[semántika]] - [[suheto]] - [[supstantivo]] - [[athetivo]] - [[verbo]] - [[vocal]] - [[consonante]] - [[sufiho]] - [[atverbio]] - [[koma]] - [[pronòmber]] - [[singular]] - [[plural]] ------------------------- {{Databox}} '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa [[papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta yama ''lenga di p'', den kua e [[vocal|vokal]] di kada [[silaba|sílaba]] ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. Por ehèmpel, ''mi ta bai kas'' ta bira mi''pi'' ta''pa'' bai''pa'' kas''pa''. "Mi ta bai kas" ta bira '''mi'''pi '''ta'''pa '''bai'''pa '''kas'''pa.<ref>[[Pierre Lauffer]], [https://www.dbnl.org/tekst/lauf001unse02_01/lauf001unse02_01_0036.php Un selekshon di palabra i ekspreshon. Deel 2], dbnl.org</ref><ref name=":0">[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 di mart 1965</ref> E wega di lenga no ta eksklusivamente un fenómeno den papiamentu. Den idiomanan ingles i spaño na [[Latinoamérika]] i otro paisnan di Karibe e ta tambe konosí.<ref>{{citeer web|auteur=[[Antoine Maduro|A.J. Maduro]]| titel=.Remitido Erornan|werk=[[Amigo]]|datum=1984-07-18|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-05|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643043:mpeg21:p006}}</ref> == Karakterístika == Galein ta un modo di papia ku deliberadamente ta alterá [[palabra]]nan di papiamentu, i no ta un idioma independiente. E reglanan por varia, pero den su forma mas simpel, yamá ''lenga di p'', kada sílaba ta wòrdu sigui pa un sílaba ku e mesun vokal i e konsonante ''p''. Por ehèmpel: :''kas ta weta'' → ''kaspa tapa wepa tapa''.[1][2] Segun [[Pierre Lauffer]], galein ta konosí komo e ''lenga di p''. E ta distinguí galein di ''[[gueni]]'', ku tabata e nòmber pa e idioma ku, segun tradishon, katibunan ku tabata yega for di [[Afrika]] tabata papia.[2] == Uso == Galein tabata wòrdu usá prinsipalmente pa hasi un kombersashon ménos aksesibel pa hende pafó di e grupo ku no konosé e reglanan. Deskripshonnan di galein ta indiká ku e forma di papia tabata wòrdu usá komo un manera di skonde e kontenido di un kombersashon. Un deskripshon di Paul Brenneker, publiká den ''Sambumbu'' na 1971, ta referí na galein komo un forma di papiamentu ku tabata wòrdu deformá deliberadamente pa hende pafó no por komprondé e kombersashon.[3] Personanan bakiá den galein tabata usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internato i kriá den institushonnan grandi tin biaha tabata papia galein ku mesun fluides ku papiamento.<ref name=":0"/> == Galein i Gueni == Galein i Gueni ta dos fenómeno lingüístiko diferente. ''Gueni'' ta referí na un idioma ku, segun deskripshonnan lokal, tabata wòrdu papia pa katibunan ku tabata yega for di Africa. Galein, na otro banda, ta un forma di papiamentu ku ta wòrdu alterá mediante reglanan di un wega di lenga.[2][3] {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] [[:Kategoria:Papiamentu]] [[:Kategoria:Kultura di Kòrsou]] ------------------------ , usando un wega di lenga pa alterá e [[palabra]]nan. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehèmpel: "Mi ta bai kas" ta bira '''mi'''pi '''ta'''pa '''bai'''pa '''kas'''pa.<ref>[[Pierre Lauffer]], [https://www.dbnl.org/tekst/lauf001unse02_01/lauf001unse02_01_0036.php Un selekshon di palabra i ekspreshon. Deel 2], dbnl.org</ref> E tabata wòrdu yamá lenga p.<ref name=":0">[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 maart 1965</ref> E fenómeno di korumpí un lenga ta konosí komo un anti-lenga. '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa e [[Papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no ta konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta e yamá *lenga di p*, den kua e vokal di kada sílaba ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. Por ehèmpel, ''mi ta bai kas'' ta bira ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] ==Historia == Generalmente e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otro, ku no ta konosí ku e reglanan. E ta wòrdu usá mas tantu pa hubentut komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku galein. Na Kòrsou, e tabata wòrdu hopi bia konfundí ku [[gueni]], e idioma di katibu. Pero esensialmente e no tin nada di haber kuné. Galein ta un korupshon deliberá di papiamentu moderno normal, pa no wòrdu komprondé pa hende di afó. Personanan bakiá den galein tabata usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internato i kriá den institushonnan grandi tin biaha tabata papia galein ku mesun fluides ku papiamento.<ref name=":0"/> variante di e idioma papia di [[papiamentu]], usando un wega di lenga pa alterá e palabranan. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa. Internashonalmente e ta konosi komo un anti-lenga. , manera "Jerigonza". Den e wega di lenga [[palabra]]nan na papiamentu ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un [[sufiho]] fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di [[konsonante]] di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokal (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa Por ehèmpel, e frase “e no sa” por bira * agregando un silaba patras (sufiho) - '''e'''hay '''no'''hay '''sa'''hay * usando un silaba dilanti (prefiho) - ay'''e''' ay'''no''' ay'''sa''' * birando e leternan di un silaba ku sufiho - '''e'''ay '''on'''ay '''as'''ay '''Galein''' ta un wega di lenga of anti-lenga den kua [[palabra]]nan na papiamentu ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokál (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. Por ehèmpel, “e no sa” lo bira “ehay oesday otnay owknay”. aye ayno aysa - aye onay asay Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E ta wòrdu usá mas tantu pa hubentut komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Galein. -------------------- {{Infobox taal | naam = Galein | andere_naam = P-taal | taalgebied = [[Curaçao]] | soort = [[Taalspel]] }} '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa e [[Papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no ta konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta e yamá *lenga di p*, den kua e vokal di kada sílaba ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. Por ehèmpel, ''mi ta bai kas'' ta bira ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] == Karakterístikanan == Galein ta un forma deliberadamente alterá di Papiamentu, i no ta un idioma independiente. E reglanan por varia, pero den su forma mas simpel kada sílaba ta wòrdu sigui pa un sílaba ku e mesun vokal i e konsonante ''p''. Por ehèmpel: :''mi ta bai kas'' → ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] Segun Pierre Lauffer, Galein ta konosí komo e ''lenga di p''. El ta distinguí Galein di ''[[Gueni]]'', ku tabata e nòmber pa e idioma ku, segun tradishon, katibunan ku tabata yega for di Africa tabata papia.[2] == Uso == Galein tabata wòrdu usá prinsipalmente pa hasi un kombersashon ménos aksesibel pa hende pafó di e grupo ku tabata konosé e reglanan. Deskripshonnan di Galein ta indiká ku e forma di papia tabata usa komo un manera di skonde e kontenido di un kombersashon. Un deskripshon di Paul Brenneker, publiká den ''Sambumbu'' na 1971, ta referí na Galein komo un forma di Papiamentu ku tabata wòrdu deformá deliberadamente pa hende pafó no por komprondé e kombersashon.[3] == Galein i Gueni == Galein i Gueni ta dos fenómeno lingüístiko diferente. ''Gueni'' ta referí na un idioma ku, segun deskripshonnan lokal, tabata wòrdu papia pa katibunan ku tabata yega for di Africa. Galein, na otro banda, ta un forma di Papiamentu ku ta wòrdu alterá mediante reglanan di un wega di lenga.[2][3] == Fuentes == * Brenneker, Paul. ''Sambumbu: Volkskunde van Curaçao, Aruba en Bonaire''. Deel 3, 1971.[3] * Lauffer, Pierre. ''Un selekshon di palabra i ekspreshon''. Deel 2, 1974, p. 45.[2] ------------------- {{Databox}} '''Galein''' ta un modo di papia cu ta wordo aplica na e idioma [[Papiamentu]], unda ta korumpi .... E ta hopi bia ta wòrdu konfundí pa habitantenan di stat ku Gueni, e idioma di katibu. Pero esensialmente e no tin nada di haber kuné. Galein ta un korupshon deliberá di Papiamentu moderno normal, pa no wòrdu komprondé pa hende di afó. E forma mas simpel ta unu den kua e vokal di kasi tur sílaba ta wòrdu ripití ku un “p” promé kuné. Cas ta bira “cas”’’pa “mi mi”’’pi weta wepe-tapa. Pa e motibu aki, e ta wòrdu yamá tambe p-idioma. Maestronan den galein ta usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internat i criadanan den institucionnan grandi tin biaha ta papia galein mes fluido cu papiamento. Cas mi weta -> '''cas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa '''Galein''' wordt door stadsmensen vaak verward met [[Gueni]], de slaventaal. Maar het heeft er in wezen niets mee uit te staan. Galein is een opzettelijke verbastering van het normale hedendaagse [[Papiaments]], om door buitenstanders niet te worden verstaan. De eenvoudigste vorm is die, waarbij van ongeveer elke lettergreep de klinker wordt herhaald met een ''p'' ervoor. Cas wordt '''cas'''pa '''mi mi'''pi weta wepe-tapa. Het wordt om deze reden ook wel p-taal genoemd. Meesters in het galein bedienen zich van veel ingewikkelder herhalingen. Meisjes op internaten en dienstmeisjes in grote inrichtingen spreken galein soms even vlot als papiaments.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 maart 1965</ref> Teneinde te voorkomen, dat de meester hun gesprek zou kunnen volgen, hadden de slaven de gewoonte het Papiamentu opzettelijk te vervormen door bijvoorbeeld van ieder lettergreep de klinker te herhalen met een medeklinker ervoor. Een zin als: mi ta weta (ik zie) kan dan gaan luiden: mipi tapa wepetapa. Snel uitgesproken is deze "taal" alleen door ingewijden te verstaan.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120173503/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=370&lang= Galein], Encyclopedie van Curaçao</ref> Pig Latin (Igpay Atinlay) ta un wega di idioma òf cant den kua palabranan na ingles ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokál (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. Por ehèmpel, “e no sa” lo bira “ehay oesday otnay owknay”. Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E referensia na Latin ta un mal nòmber deliberadamente; Latin di Porko ta simplemente un forma di argot òf jargon ku no ta relashoná ku Latin, i e nòmber ta wòrdu usá pa su konotashonnan ingles komo un idioma straño i ku ta zona stranhero. E ta wòrdu usá mas tantu pa muchanan chikitu komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Latin di Porko.[2] [[:Kategoria:Idioma]] Bovendien werd het 'Galein' als een geheimtaal gebruikt, maar dit is geen oorspronkelijke taal, doch slechts een verbastering van het Papiamentu om niet door buitenstaanders begrepen te worden (Brenneker, 1971:529)". afunesto. 'Galein' no ta eksklusivamente un fenómeno di papiamentu. Den e paisnan ku ta rondoná nos tambe nan konosé i no ta nada straño ku ta di nan mes nos tin e. Pa no insumi muchu espasio dje diario aki, mi a sita solamente di Cuba. Don Esteban Pichardo, Pichardo Novisimo, 1953, paginanan 405/406: "Jerigonza.<ref>auteur=[[Antoine Maduro|A.J. Maduro]]. Remitido Erornan. "Amigoe". Curaçao, 18-07-1984, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 26-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643043:mpeg21:p006</ref> Aqui se aplica acierto modo revesado de hablaro lenguaje complicado de manera que otros no lo entiendan. Las mismas palabras denuestro idioma con un agregado pospuesto o antepuesto constituyen lajergacon que los muchachos, negros y algunas personas vulgares pierden el tiempo, creyendo sandiamente que es imposible comprenderlos. Las principales jerigonzasson, con las silabas pa, pc, pi, po, pu, agregando a cada silaba de lavoz castellana una de estas de la misma vocal, e.g.: * pu sa-pa bes-pe la-pa Je-peri-pi gon-po za-pa?" Presis manera nos ta us'é na Körsou. Nan ta us'é tambe ku e agregadonan: pina (esta: tu-pina) i tambe ku: gara, guere, guiri, gordo, guru (esta:tu-guiru etc.). Konklushon: papiamentu di gueni na Körsou ta basa riba fantasia, e grafia 'gene' ta pone hende pronunsia e palabra aki robes, galein no tin nada di lenga sekreto kune. --- es.wiki: Jerigonza Gibberish, geringonza, òf geringozo ta un forma di abla hunga den kua sílabanan ta wòrdu insertá repetidamente entre palabranan. Originalmente, “gibberish” tabata wòrdu usá pa deskribí kualke idioma ku ta den mal smak, kompliká, i difísil pa komprondé,[1] pero ku tempu su nifikashon a kambia pa e forma spesífiko di insershon. Ademas di entretenimentu, e por wòrdu usá tambe komo un manera di kodifiká e mensahe (cryptolalia) di manera ku otro hendenan serka di e oradornan ku no ta kustumbrá ku e forma di papia aki no por komprondé kiko e oradornan ta bisando. E formanan aki ta wòrdu usá komo wega òf entretenimentu den paisnan di abla spañó manera Spaña i Latino Amérika. Uso Despues di kada sílaba, e zonido “p” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Despues di kada vokal, e zonido “i” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Despues di kada vokal, e zonido “f” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Den vários region di Mexico, e último variashon hunga aki ta hopi popular bou di muchanan, asta risibí e nòmber “papia na Efe.” en.wiki *(cant):Un cant (hulandes: anti-taal) ta e jargon òf idioma di un grupo, hopi biaha empleá pa ekskluí òf gaña hende pafó di e grupo.[1] E por wòrdu yamá tambe un kriptolekto, argot, pseudo-idioma, anti-idioma òf idioma sekreto. Kada término ta diferensiá un poko den nifikashon; nan usonan ta inkonsistente. *language game: Un wega di idioma (tambe yamá un cant, idioma sekreto, ludling, òf argot) ta un sistema di manipulá palabranan papiá pa hasi nan inkomprendibel pa un oyente no entrená. Weganan di idioma ta wòrdu usá prinsipalmente pa gruponan ku ta purba di skonde nan kombersashonnan pa otronan. Algun ehèmpel komun ta Pig Latin; e famia Gibberish, prevalente na Merka i Suesia; i Verlan, papia na Fransia. Un difikultat komun ku weganan di idioma ta ku nan ta wòrdu pasá oralmente; miéntras ku por hasi tradukshonnan skirbí, hopi bia nan ta imperfekto, pues e ortografia por varia hopi. Algun frakshon ta argumentá ku palabranan den e lenganan papia aki mester wòrdu skirbí simplemente manera nan ta wòrdu pronunsiá, miéntras ku otronan ta insistí ku e puresa di idioma ta eksigí ku e transformashon ta keda visibel ora e palabranan ta wòrdu impartí riba papel. {{Appendix|1=|2= '''Literatuur''' * Martinus, Frank (1996), ''The kiss of a slave: Papiamentu’s West-African connections'', Universiteit van Amsterdam * Hartog, Johannes (1961, p 433), ''Curaçao: Van kolonie tot autonomie III, Vol.I,'', De Wit. '''Bronnen en voetnoten''' * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=|titel=|oldid=|datum=}} {{References}} }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Hulandes Caribeño''' of '''Hulandes Antiano''' ta un variante di [[idioma]] [[Hulandes]] cu a desaroya? na e [[Islanan ABC]], islanan perteneciente na Caribe Hulandes. Por considera esaki como un dialecto regional di Hulandes.? Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. == Contexto == E poblashon lokal i papiadónan hulandes riba Islanan ABC tabata papia i skirbi hulandes mesklá ku konstrukshonnan i palabranan for di papiamentu i otro idiomanan: “hopi plaka verdienen” (pap.: hopi sèn); “kabrieten in de koor” (Pap.: cabritonan den cura); y “een pastechi eten” (Come un pastechi) (Pap.: pasty). E uso aki a bira konosí komo Hulandes Antiano.<ref>[[Ronald Severing|Severihng, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden], literatuurgeschiedenis.org</ref> E norma den polítika di gobièrnu pa loke ta trata hulandes a kambia. E norma di idioma no ta limitá mas na Hulanda, sino tambe na Vlaanderen i e teritorionan den eksterior: e islanan kaminda palabranan hulandes antiano a originá ku no ta aparesé na Hulanda mes, i tambe na Sürnam independiente, kaminda ta usa hulandes surinam. E atenshon kresiente aki pa variedatnan di hulandes, pa multilingualismo, i pa interpretashon kultural a kondusí na inklushon di palabranan for di hulandes karibense den e vokabulario ofisial di e idioma hulandes. A base di un base di dato di palabra di korantnan na idioma hulandes riba e islanan, a hasi un selekshon di mas ku 400 palabra. E palabranan Hulandes Caribense aki, cu a wordo agrega na e Buki Berde di 2015, no ta aparece den Hulandes Standard. Por haña palabranan manera dushi (dushi, dushi), botika (botika kombiná ku botika), ayó (saludo), i eilandsraad (un tipo di konseho munisipal riba e islanan). Anteriormente, na 2005, alrededor di 500 palabra hulandes surinam a aparesé den e lista aki: afingisoep (sòpi di yuka), husselen (scrabble) i Sranan (krioyo surinam). Komo ku Antia no ta eksistí mas i Sürnam, ku Hulandes komo idioma ofisial, a bira miembro asosiá di Union di Idioma Hulandes, e término Hulandes Karibense ta wòrdu usá mas i mas pa e idioma Hulandes riba e islanan i na Sürnam. {{Appendix}} ----- Caribisch-Nederlands is de taalvariant van het Nederlands die gesproken wordt in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Deze variant wijkt op verschillende punten af van het Europees-Nederlands, zowel in uitspraak als in woordkeuze en grammatica. Op de Benedenwindse Eilanden (Aruba, Bonaire, Curaçao) is Papiaments de meest gesproken moedertaal, terwijl op de Bovenwindse Eilanden (Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius) Engels vaker de moedertaal is. ==Verschillen met Europees-Nederlands==: *Uitspraak: Er zijn verschillen in de uitspraak van klinkers en medeklinkers, en de intonatie kan anders zijn. * Woordenschat: Er zijn specifieke woorden en uitdrukkingen die in het Caribisch-Nederlands gebruikt worden, maar niet of minder vaak in Europees-Nederlands. * Grammatica: Er kunnen kleine grammaticale verschillen zijn, bijvoorbeeld in de volgorde van woorden of in het gebruik van bepaalde werkwoordstijden. * Invloed van andere talen: Papiaments: Op de ABC-eilanden heeft het Papiaments een grote invloed op het Nederlands. Veel Caribisch-Nederlandse woorden en uitdrukkingen zijn ontleend aan het Papiaments. Engels: Op de Bovenwindse eilanden heeft het Engels een grotere invloed. Ook hier zijn er invloeden merkbaar in de woordenschat en grammatica. * Onderwijs: In het basisonderwijs op de Benedenwindse eilanden wordt steeds meer onderwijs gegeven in het Papiaments. Het Nederlands wordt vaak als vreemde taal aangeboden. In het middelbaar onderwijs is het Nederlands wel de instructietaal. Op de Bovenwindse eilanden wordt in toenemende mate Engels gebruikt als instructietaal, ook in de Nederlandstalige scholen. * Conclusie: Caribisch-Nederlands is een levendige en diverse taalvariant die zich aanpast aan de lokale context en invloeden van andere talen ondergaat. ------ Hulandes ta un idioma oficial den Caribe Hulandes.<ref>https://taalunie.org/dossiers/22/nederlands-in-het-caribisch-gebied-en-suriname ]</ref> Omdat Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk geen omgangstaal is, maakt het onderwijs daar de omslag van moedertaalonderwijs Nederlands naar een vreemde taal aanpak. Hulandes semper tabata un idioma minoritario. Habladónan di Papiamentu tin bia ta konsiderá e Antianonan di abla Hulandes komo show-off, imitadó di e Hulandesnan. E label ey ta mas fuerte ora hende no ta dispuesto pa papia Papiamento. <ref>Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> Hulandes Antiano ta wòrdu distinguí for di Hulandes Standart pa e aksento. Bakhuis ta agregá ku Antianonan tambe ta agregá palabranan Papiamentu, ta konhugá verbonan Papiamentu na e manera Hulandes, i ta usa zonidonan típiko. Esaki ta conduci na frasenan manera: “Ai no,” “mi tin” “hopi,” “sakeerd” hopi potret pero nan ta “hodidu”! -- nl.wiki:[[:nl:Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden]]Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. Op de Benedenwindse ABC-eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) is de moedertaal vaak Papiaments, en op de Bovenwindse SSS-eilanden (Sint Maarten, Saba en Sint Eustatius) Engels. {{Appendix}} '''Caribisch‑Nederlands''', ook wel bekend als '''Antilliaans Nederlands''', is een in de ABC‑eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) gesproken vorm van het Nederlands, die sterk beïnvloed is door talen zoals Papiamento en Spaans. Het wordt gebruikt door Nederlandssprekenden op de eilanden, en bevat vaak woorden en zinsconstructies uit het Creooltaal Papiamento en regionale varianten. ==Gebruik en kenmerken== Spraak en schrijfwijze van Nederlands op de ABC‑eilanden mengen reguliere Nederlandse zinnen en woordenschat met Papiamentstalige of lokale uitdrukkingen. Voorbeelden hiervan zijn: * “hopi plaka verdienen” (veel geld verdienen) * “kabrieten in de koraal” (geiten op de erf) * “een pastechi eten” (een pasteitje eten) Dergelijke constructies behoren tot typische voorbeelden van Antilliaans Nederlands, waarin Papiamentse woorden (zoals hopi, plaka, pastechi) direct geïntegreerd zijn in het Nederlands. ==Sociolinguïstische context== In de lagen van de bevolking waar Nederlands als thuistaal wordt gesproken — vaak binnen families of in het onderwijs — wordt deze variant beschouwd als “tropisch Nederlands”. Sprekers worden in Nederland soms als dialectisch afwijkend ervaren en kunnen als “makamba” (Nederlander) worden bestempeld, vooral wanneer zij geen Papiamento spreken.<ref name="ntr">Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> De variant is te herkennen aan: *het gebruik van Papiamentse werkwoorden en woorden, *typische accenten, klankkleur en uitspraak, *de toepassing van regionale grammaticale structuren, zoals in: Ai no, ik heb hopi veel foto’s gesakeerd, maar ze zijn hodidu! == Aantal sprekers en taalgebruik == Hoewel het Nederlands in de Caribische delen van het Koninkrijk officieel is, wordt het meestal als tweede of derde taal gebruikt: in het dagelijks leven domineren Papiamento, Spaans en Engels. Op Bonaire is Nederlands moeders­taal voor ongeveer 15 % van de bevolking (2021), Spaans is even frequent; op Sint Eustatius en Saba ligt dat rond 4 % <ref>https://longreads.cbs.nl/the-caribbean-netherlands-in-numbers-2022/what-percentage-of-the-population-speaks-dutch/</ref> ==Identiteit en perceptie== De variëteit speelt een rol in identiteitsconstructie. Nederlandssprekende Antillianen voelen zich soms “niet helemaal thuis” in Nederland of in de Papiamentstalige gemeenschap, juist vanwege de gemengde taalstijl. Taalpuristen waarschuwen tegen het gebruik van Engelse of Spaanse leenwoorden in Papiamento, terwijl anderen juist blij zijn met de talenmix als onderdeel van de lokale identiteit.<ref name="ntr"/> == Vergelijking met andere niet-Europese Nederlandsvarianten == Nederlands wordt ook gesproken in de Caribische special gemeenten (Bonaire, Sint Eustatius, Saba), maar daar zijn andere varianten gangbaar, bijvoorbeeld Virgin Islands Creole Dutch. Die heeft, net als Antilliaans Nederlands, een sterke mix met andere talen.<ref>Welmoed Ventura, https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/gelijkenis-deens-antilliaans-creole-dutch-en-sranantongo/ Gelijkenis Deens-Antilliaans Creole Dutch en Sranantongo]</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Na [[Aruba]]''' e presencia di '''idioma Spaño''' ta significativo. E pais Caribense, cu [[Hulandes]] y [[Papiamentu|Papiamento]] como [[idioma ofisial|idiomanan oficial]], tin un gran cantidad di hablante di [[Spaño]]. Segun e censo di 2000, Spaño ta e di dos idioma mas papia riba e isla, despues di Papiamento. == Hablante di Spaño == Segun datonan di Censo 2010, 13.710 residente di Aruba ta papia Spañó como nan [[Lenga materno|idioma materno]].<ref>{{citeer web|url=https://www.cervantes.es/imagenes/File/espanol_lengua_viva_2019.pdf |titel=El Espanol: una lengua viva. Informe 2019|uitgever=Instituto Cervantes, pag. 9|datum= }}</ref> Na 2017 hablante di Spañó tabata representa 12.6% di e poblacion.<ref>{{citeer boek|nombre=Jesús|apellido={{v|Guanche}}|nombre2=Carmen|apellido2={{v|Corral}}|title=Diccionario etnográfico. Los pueblos del Caribe Insular y de México-Centroamérica|volume=Tomo I|year=2017|editorial=RUTH|isbn=9789590618154|capítulo=Cap. 5}}</ref> Esaki ta relaciona cu e emigrantenan for di paisnan hispano. Segun pais di origen e percentahe tabata, entre otro, 9.1% di [[Colombia]], 4.1% [[Republika Dominikano|Republica Dominicano]], 3.2% [[Venezuela]] i 1.1% [[Peru]].<ref name="cia.gov">{{en}}{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |title=Aruba |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |access-date=}}</ref> Si conta tur esunnan cu por comunica den Spaño, e cantidad total di hablante ta yega aproximadamente 93.500, o sea 85% di e poblacion Arubano. Pero solamente un di cada cinco persona ta uza Spaño como nan unico [[idioma]]. == Spaño den bida publico == No obstante di no ta un idioma oficial, e uso di Spaño ta sirbi metanan practico y ta extende den hopi aspecto di bida publico, reflehando su papel como idioma di contacto, identidad y comunicacion den e contexto multicultural di Aruba. E isla su proximidad cu [[Venezuela]] y [[Colombia]] y e fuerte contactonan religioso, comercial y cultural durante siglonan a contribui pa e uzo continuo na Aruba di Spaño.<ref>{{cite book|author=Ramirez, Catherine|title=La escogencia del idioma Español en el perfil de asignaturas en las escuelas de MAVO de Aruba|year=2016|editorial=[[Universidad de Curazao]]|url=https://www.worldcat.org/es/title/1029733877|location=Willemstad, Curacao}}</ref> Segun [[Johan Hartog|Hartog]] e influencia Spaño ta mas tanto notabel den e variante Arubano di Papiamento cu den e variantenan di Corsou y Boneiro.<ref name="Hartog"/> Den e sistema escolar, Spaño ta un materia obligatorio desde enseñansa basico, cuminsando den e di cinco klas bay dilanti.<ref>{{citeer web|auteur=Organización Panamericana de la Salud|titel=Aruba, perfil de país|url=https://www3.paho.org/hq/dmdocuments/2010/Salud_en_las_Americas_2007-Aruba.pdf|datum=2007 }}</ref><ref>Ministerio di Enseñansa di Aruba. Curriculum y Idioma den Sector Escolar.</ref> Ademas, varios canal di television for di Venezuela ta wordo ricibi sin problema riba e isla, ofreciendo noticia, entretenimento y programacion educativo na Spaño. Hopi radioemisora local ta inclui musica cu canto di [[Latinoamérika|Latino America]] den nan programacion, y den algun caso, ta transmiti programanan na Spaño. Den sector comercial, hopi empleado den tienda, restaurant y servicio publico ta comunica cu clientenan hispano den nan idioma nativo. Ora cu hende yega na un loket, e probabilidad ta halto cu nan por haci pregunta o haya informacion na Spaño. [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia catolico]] cu un comunidad grandi riba e isla ta ofrece misa regular na Spaño. Den algun bario, specialmente caminda comunidadnan hispano ta concentra, por tin borchi informativo cu dos of mas idioma, incluyendo Spaño. == Aspectonan sociolinguistico == Pa hopi residente, particularmente e migrantenan hispano di Colombia, Venezuela y Republica Dominicano, Spaño ta sigui sirbi como idioma principal na cas, den relacionnan familiar y comunidad religioso.<ref>Central Bureau of Statistics Aruba (2017). Migration and Population Report.</ref> Na nivel popular, Spaño ta keda un idioma di preferencia pa comunicacion informal den bario, mercado y luganan publico. Turistanan hispano, cu ta forma un porcion importante di e [[turismo]] entrante, tambe ta contribui na su visibilidad den bida diario Arubano. E [[multilingualismo]] na Aruba ta stimula un nivel halto di dominio pasivo di Spaño: hopi Arubiano por compronde Spaño aunke no ta papi’é activamente. E situacion aki ta refleha un [[diglosia]] dinamico, caminda Spaño ta sirbi mas na nivel informal y comunicativo, mientras cu Hulandes y Papiamento ta predomina den situacionnan formal, educativo y gubernamental. == Influencia di Spaño riba Papiamento den siglo 21 == E idioma oficial Papiamento ta un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu ta nace durante e periodo colonial for di e mescla di Spaño, [[Portugues]], Hulandes, [[Ingles]], [[Frances]] i Arawak. Gran parti (70%) di su vocabulario tin origen Spaño.<ref>[[Ronald Severing|Severing, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden#:~:text=Door%20hun%20geografische%20ligging%20en,eilanden%20genoemd%2C%20is%20het%20Papiaments. ''Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden''], literatuurgeschiedenis.org</ref> E isla di Aruba tabata pa mas cu un siglo parti di Imperio Spaño promé cu el a wordo cede na e Imperio Hulandes na aña [[1636]].<ref name="Hartog">{{cite book|author=[[Johan Hartog|Hartog, Johannes]]|title=Aruba: A Short History|year=2003|publisher=De Wit & Van Dorp Stores}}</ref> Aunke Papiamento ta ser considerá un idioma stabil, hopi [[Arubiano]] ta sinti cu su presencia ta birando menos, particularmente den contactonan cu emigrantenan hispano. Investigacion sociolinguistico a mustra cu e preocupacion no ta basa riba un cambio real, sino riba un “menasa simbolico” cu ta relaciona cu identidad y inclusividad di pertenencia.<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref> Un tema cu ta surgi frecuente den discusionnan publico y escolar ta e supuesta “contaminacion” di Papiamento cu palabra y structuranan Spaño. Algun ciudadano ta boga pa un Papiamento “puro”, afirmando cu influencia stranhero, particularmente di Spaño, por afecta e caracter crioyo di e idioma. E sintimento aki ta bira mas fuerte ora cu migrantenan nobo no ta haci esfuerso pa siña y papia Papiamento, sino ta keda den nan idioma materno.<ref>Carroll, Kevin S. (2010). [https://www.researchgate.net/publication/283245487_Language_maintenance_in_the_Caribbean_Examining_perceptions_of_threat_in_Aruba_and_Puerto_Rico'' Language maintenance in the Caribbean: Perceptions of threat in Aruba and Puerto Rico''], researchgate.net </ref> Estudionan recien, manera esun di Kester y Buijink (2023), a conclui cu aunke hopi Arubiano ta expresá preocupacion riba e futuro di Papiamento, e idioma mes no ta duna señalnan di bay atras.<ref name="Kester"/> Su uzo a keda halto den bida escolar, gobierno y medionan local, y e mes a demostra capacidad pa integra [[neologismo]]nan sin perde su esencia. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=es|oldid =161207719|titulo=Idioma español en Aruba}} {{References}} ;Lista di fuente * Allen, R. (2002). ''The Spanish Caribbean''. Cambridge University Press. }} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Idioma]] ------------- {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] tríphthongos, literalmente: ‘ku tres zonido’ òf ‘ku tres tono’) ta un kombinashon di tres zonido vocal cu ta pronunciá den un solo [[silaba]]. Den un triptongo, e tres vocal òf semivokal ta sigui un tras di otro sin interrupshon, formando un zonido monosilabico. Den [[fonetika]], un triptongo ta resulta di un movimiento kontinuo pero suave di e organonan di artikulashon for di un zonido di vocal pa otro, den un sekuénsia di tres zonido. Na kontraste ku un [[monoftongo]], ku tin un so zonido, òf un [[diptongo]] ku tin dos, un triptongo ta kontené tres zonido vocal den un so silaba. Importante pa nota ku un triptongo no ta meskos ku un sekuénsia disilabico di un diptongo sigui pa un monoftongo, kaminda por tin mas ku un silaba. Por ehempel, den aleman feuer [ˈfɔʏ.ɐ] (‘kandela’), e sekuénsia vocal ta dividí den dos silaba, i no ta un triptongo. Un triptongo tipiko ta forma pa un semivokal, sigui pa un vocal nukleo, i sigui pa un otro semivokal (por ehempel: /i̯/ + /a/ + /u̯/). Por existí tanto triptongonan orál komo nasal. == Ejempelnan == Den [[Papiamento]], triptongonan no ta hopi komun, pero por haña nan den palabra manera: biai (for di biaiha) kaiu (for di kaiu) huai (for di huai) Den [[kastellano]] (spañol), por haña triptongonan den palabra manera: miau Uruguay cambiáis == Referensianan == Martínez Celdrán, Eugenio. Manual de Fonética Española. Ariel Lingüística, 2001. Ladefoged, Peter. A Course in Phonetics. Cengage Learning, 2014. Crystal, David. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Wiley-Blackwell, 2008. -------------------------- Diptongonan komun den Papiamento Diptongo Tipo Ejèmplonan Nota ai Kreshente bai, traishon, baikèl vocal débil (i) tras vocal fuerte ei Kreshente sei, beisbol, trein oi Kreshente boi, koi, sopi ui Kreshente puiro, spruit, fluit ia Dekreshente biaha, rabia, familia vocal débil (i) prome vocal fuerte ie Dekreshente piedra, biento, piedra io Dekreshente nacional, religion ua Dekreshente lengua, francua, guahe ue Dekreshente pueblo, fuerte, muerto uo Dekreshente cuota, suave, actuosa menos komun 🗣️ Nota riba tipo di diptongo: Diptongo kreshente: e vocal débil (i, u) ta antes di vocal fuerte (a, e, o) → zonido ta subi. Diptongo dekreshente: e vocal débil ta despues di vocal fuerte → zonido ta baha. {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E articulacion ta consisti di un transicion suave den e frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta wordo percibi como un zonido continuo den un solo silaba. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. == Diptongo den Papiamento == Den [[Papiamentu|Papiamento]], un diptongo por wordo forma di un di e siguiente combinacionnan: == Vocal debil (i, u) + vocal fuerte (a, e, o) == Ehempel: * i-a → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-a → us'''ua'''l, a-u → bl'''au'''w, * i-e → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-e → f'''ue'''rte, e-u → '''eu'''caristia, * i-o → od'''io''', o-i → b'''oi'''cotia, * u-o → d'''uo''', o-u → bl'''ou'''sa. == Dos vocal debil (i + u, u + i) == Ehempel: * i-u → hud'''iu''', u-i → fl'''ui'''t === Tipo di diptongo === Dependiendo di e direccion di e transicion vocal, un diptongo por ta dividi den: * diptongo creciente → b'''ie'''nto, p'''ue'''blo, rab'''ia''' * diptongo decreciente → '''ai'''re, '''au'''mento, n'''ei'''shi Nota cu ora e zonido '''i''' ta na final di palabra ta skirbi '''ay''', '''ey''', '''oy''', '''uy'''.<ref>E regla aki no ta aplicabel pa e [[Ortografia di papiamentu|ortografia uza na Corsou y Boneiro]].</ref><br> Ehempel: * '''ay'''= cay - bay - caray - gay (homber) * '''ey'''= aworey - p'esey - t'ey - bedey - batrey * '''oy'''= coy - morocoy - haudoy - gogoy * '''uy'''= huy - puy - cuy - spruy {{Appendix}} == Lista di referencia == * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. * Goilo, E.R. (2002). ''Gramática di Papiamento''. De Wit Stores N.V. * [[Sidney Joubert|Joubert, Sidney M.]] (2015). ''Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu''. [[Fundashon pa Planifikashon di Idioma]]. * SIL International (2004). ''Papiamentu Phonology''. Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). ''Ortografía de la lengua española''. Madrid: Espasa Libros. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------- Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E ta consisti di un transicion suave den frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta percibi como un zonido continuo den un silaba unico. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. ==Formashon di diptongonan den Papiamentu== Den Papiamentu, un diptongo por wòrdu formá di un di e sigiente kombinashonnan: Un vocal débil (i, u) + un vocal fuerte (a, e, o) ehempel: baiskel biaha fuerte Dos vocal débil (i + u, u + i) ehempel: fluit hudui riu Tipo di diptongo: kreshente i dekreshente Dependiendo di e direkshon di e transishon vocal, un diptongo por ta: Kreshente (glide → vocal nuklear): ora e vocal débil ta na prinsipio. ehempel: biento pueblo rabia Dekreshente (vocal nuklear → glide): ora e vocal débil ta na fin di e diptongo. ehempel: aire aumento neishi Ortografia den fin di palabra Ora e zonido i ta na fin di palabra komo parti di un diptongo, e ta wòrdu skibí ku y: ay, ey, oy, uy ehempel: ay: cay, bay, caray, gay (hòmber) ey: aworey, p'esey, t'ey, bedey, batrey oy: coy, morocoy, haudoy, gogoy uy: huy, puy, cuy, spruy Un hiato ta un sekuencia di dos vocal ku ta pronunsiá separá, es decir, kada vocal ta forma su mesun silaba. E zonido no ta flòu komo den un diptongo, sino ta parti klaramente den dos unidat silábiko. Un hiato ta forma tipikamente den e sigiente kasonan: Dos vocal fuerte: poeta, maestro, teatro Vocal fuerte + vocal débil acentuá: país, María, baúl Den kaso di hiato, e zonido ta interrumpí, i kada vocal ta tuma su propio énfasis den pronunsiashon. Referencia * Goilo, E.R. (2002). Gramática di Papiamento. De Wit Stores N.V. * Joubert, Sidney M. (2015). Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu. Fundashon pa Planifikashon di Idioma. * SIL International (2004). "Papiamentu Phonology". Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). Ortografía de la lengua española. Madrid: Espasa Libros. * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. --- == Diferencia entre diptongo y hiato den Papiamento == {| class="wikitable" style="text-align:left" width="75%" |- ! Tipo ! Combinacion<br> di vocal ! Ehempel ! Division<br> silabico ! Remarke |- |rowspan="6" style="background:#FFD700|Diptongo|| style="text-align:center" |i + a || biaha || bia-ha ||vocal debil + fuerte, un silaba |- | style="text-align:center" |u + e || fuerte || fuer-te || vocal debil + fuerte |- | style="text-align:center" |i + e || biento || bien-to || diptongo creciente |- | style="text-align:center" |e + i || neishi || nei-shi || diptongo decreciente |- | style="text-align:center" |u + i || hudiu || hu-diu || dos vocal debil, un silaba |- | style="text-align:center" |i + u || riu || riu || un silaba |- | rowspan="3" style="background:#FF9000| Hiato || style="text-align:center" |a + i || caida || ca-i-da || vocal fuerte + debil, dos silaba |- | style="text-align:center" |o + e || poeta || po-e-ta || dos vocal fuerte, dos silaba |- |style="text-align:center" | o + a || oasis || o-a-sis || dos vocal fuerte, dos silaba |- |} [[:Kategoria:Idioma]] Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea y cu no ta inseparabel. Pues e ta consisti di e articulacion di dos vocal, un tras di otro, sin interupcion, produciendo un transicion suave den e frecuencianan di zonido cual ta caracterisa cada un di e dos vocalnan. Fonologicamente, dos vocal cu ta articula di e manera aki ta forma parti di e mesun [[silaba]]. Dependiendo di e tono ta haci distincion entre un diptongo creciente y un diptongo decreciente.<br> Ehempel: ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “cu tres zonido”, òf “cu tres tono”) ta un forma cu ta forma parti di un [[palabra]]. Casi semper e lo ta un [[vocal]] será mas un vocal habrí sigui pa un otro vokal será, formando un “triptongo”. Den [[fonétika|fonetica]], un '''triftongo''' ta un combinacion di vocal monosilabico cu ta encera un movecion rapido pero suave di e articulador di un calidad di vocal pa otro cu ta pasa riba un tersera parti. Miéntras ku vokalnan “puru”, òf monoftongonan, ta wòrdu bisa ku nan tin un posishon di artikuladó di meta, diftongonan tin dos i triftongonan tres. Triptongo no mester wordo confundi cu secuencia disilabico di un [[diptongo]] sigui pa un monoftongo, manera na aleman "feuer" [ˈfɔʏ.ɐ] ‘kandela’, caminda e vocal final ta mas largo cu esnan hañá den triptongo. Triptongo (for di griego : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “ku tres zonido,” òf “ku tres tono”) ta e nòmber duná na e kombinashon di un zonido semivokal , un zonido vokal i un zonido semivokal emití den un solo esfuerso vokal. Triptongo ta wòrdu dividí den oral y nasal. Den un triptongo tres vocal (of semivocal) ta un combinacion di tres zonido vocal hunto, cu ta forma un zonido. ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[linguistica]], '''singular''' ([[latin]]: ''singularis'', cu ta nifica “unico” of “solitario”) ta un termino gramatical cu ta referi na un forma di [[palabra]] cu ta indica un solo hende, cos, obheto, luga of idea. E ta contrasta cu e forma [[plural]], cu ta referi na mas cu un. == Uzo di singular == E singular ta e forma standard di un palabra den e gran mayoria di idioma, sin ningun modificcion special. E cambio ta bin pa palabranan den plural. Mescos den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma singular ta basico, unda un sustantivo ta presenta su mes, sin indica cantidad. E ta sirbi pa nombra un solo entidad.<br> Ehempel: * buki → un buki * mucha → un mucha homber * rosa → un flor * idea. → un solo pensamentu == Relacion cu artikulo y adhetivo == Un sustantivo den singular regularmente ta acompaña pa un articulo singular (manera un, e) y adhetivo cu ta acordá cu género y número.<br> Ehempel: * e rosa dushi * un cas grandi == Cambio pa plural == Pa pone un sustantivo singular den forma [[plural]], Papiamento normalment ta agregá -nan na fin di palabra. Sinembargo, e regla aki tin espeshonalidadnan y depende di ortografia y uso. Ejèmplo: buki → bukinan ros → rosnan idea → ideanan == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Plural''' ([[latin]]: pluralis, ku ta nifiká “di más ku uno”) ta un termino gramatikal ku ta referí na un forma di palabra ku ta indiká más ku un hende, kos, lugá of idea. E ta kontrastá ku e forma [[singular]], ku ta indiká un solo ente. == Uso den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], forma plural ta forma derivá di un sustantivo singular pa indiká ku tin más ku un di esaki. Ehempel: * buki → buki''nan'' * ros → ros''nan'' * muchu → mucha''nan'' == Formacion di plural == Den ortografia di Papiamento, e forma plural generalmente ta forma pa agregá e sufijo -nan na e sustantivo singular. E regla ta aplica pa hende, animal, kos, lugar y tambe idea abstracto. Ehempel: * cas → kasnan * idea → ideanan * persona → personanan == Plural eksplisito y implicito == Papiamento tambe por indiká pluralidad den otro manera, manera pa medio di un palabra ku ta indiká kantidat (manera hopi, tur, algun), aunque e sustantivo keda den forma singular. Pero den uso formal, ta preferibel pa pone e palabra den forma plural. Ejèmplo: hopi hende tur mucha ta contento == Komparashon ku otro idioma == Den otro idioma, manera español of inglés, forma plural por envolví kambio di letra, agregashon di sufijo otro ku -nan, of regla irregular. E forma di plural ku -nan ta un karakterístika partikular di Papiamento. == Referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] '''Silaba''' (na inglés: ''syllable''; na hulandés: ''lettergreep'') ta un unidad ritmico di zonido den un [[palabra]]. Un silaba ta normalmente forma pa un solo [[vocal]] of un combinacion di [[consonante]] y vocal, cu ta wordo pronuncia manera un solo impulso di bos. Den [[linguistica]], e analisis di e silaba ta un aspecto esencial den [[fonologia]], [[ortografia]], y e forma di rima den [[poesia]]. E structura di silaba por varia segun idioma, pero tur idioma tin algun forma di silaba den su sistema linguistico. Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], silabacion ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra.<br> Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do == Structura di silaba == E structura general di un sílaba ta consisti di tres segmento agrupa den dos componente: * ''Onset'': Un consonante of grupo di consonante, obligatorio den algun idioma, opshonal of hasta restringi den otronan * ''Rima'': ta consisti di un: ** ''nucleo'': e vocal principal di e silaba (obligatorio) ** ''coda'': e consonante of grupo di consonantenan despues di e vocal (opshonal) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. * Bo: onset = "b", nucleo = "o" * Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * [[Jossy Mansur|Mansur, Jossy M.]] (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (di 7 edicion). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] Núkleo (ν): Un konsonante vokal òf silábiko, obligatorio den mayoria idioma Coda (κ): Un konsonante òf grupo di konsonante, opshonal den algun idioma, altamente restringí òf prohibí den otronan Un silaba por consisti di tres parti principal: * '''Onset''': e consonante of consonantenan na comienso (optativo) * '''Nucleo''': e vocal principal di e silaba (obligatorio) * '''Coda''': e consonante of consonantenan despues di e vocal (optativo) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. — Bo: onset = "b", nucleo = "o" — Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda [[:Kategoria:Linguistica]] Silabacion den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma di e silabanan ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra. Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do -------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[fonétika|fonetica]], '''consonante''' (na [[Ingles]]: ''consonant''; na [[Hulandes]]: ''medeklinker'') ta un [[zonido]] di bos, forma pa un coriente di aire cu ta topa cu un of otro obstaculo, sea parcial of total, den e tracto vocal (boca y garganta). E ta un di e dos tipo principal di zonidonan di bos, e otro ta e [[vocal]]. Contrario na un [[vocal]], un consonante ta rekeri un tipo di tapamento, estorbo, of contacto den boka, como na nivel di e labionan, e lenga, of e dente, pa forma zonido. E palabra “consonante” ta bini di [[Latin]] ''consonans'', cu ta nifica “zonido cu ta zona hunto” (''con'' = hunto, ''sonare'' = zona). Tradicionalmente, consonantenan ta wordo considera zonido cu no por existi sin un vocal acerca. == Aplicacion == === Papiamento === Den e idioma [[Papiamentu|Papiamento]], por haña varios consonante den uso diario. E cantidad di consonante por varia segun e dialecto, pero generalmente e siguiente letternan ta representa consonante den e alfabet: '''B, C, D, F, G, H, J, K, L, M, N, P, R, S, T, V, W, Y, Z''' E letter '''Q''' casi no ta wordo uza; generalmente e ta wordo substitui/suplantá pa 'K'. E letter '''X''' ta usa solamente den palabra stranhero. Tur palabra den Papiamento ta contene un of mas consonante, cu ta forma [[silaba]]nan hunto cu e vocalnan. {| class="wikitable" width="65%" ! colspan=2 | Vocal || Balor na Papiamento<br> {{ABW|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel || Balor na Papiamentu<br> {{CUW|bandera}}/{{BON|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel |- | colspan=2 | b || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ala, ca'''b'''a || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ibu, fa'''b'''or |- | rowspan=2 | c || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}} || style="text-align:center" | /s/ || mere'''c'''e, ha'''c'''i || style="text-align:center" | /s/ || '''C'''ecilia |- | elsewhere || {{IPA|/k/}} || '''c'''aminda, '''c'''la || style="text-align:center" | /k/ || '''C'''aracas |- | colspan=2 | ch{{ref|dig|b}} || {{IPA|/tʃ/}} || '''ch'''ikito || style="text-align:center" | /tʃ/ || '''ch'''api |- | colspan=2 | d || style="text-align:center" | /d/ || '''d'''ocumento, '''d'''al || style="text-align:center" |/d/ || '''d'''uru, '''d'''ede |- | colspan=2 | dj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/dʒ/}} || '''dj'''aca || style="text-align:center" | /dʒ/ || '''dj'''ente || |- | colspan=2 | f || style="text-align:center" | /f/ || '''f'''ama || {{IPA|/f/}} || '''f'''òrki || |- | rowspan=2 | g || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}}, final || style="text-align:center" | /x/ || '''g'''esto, ma'''g''' || style="text-align:center" | /x/ || mar'''g'''en, brù'''g''' || |- | before unstressed {{angbr|e}}, elsewhere || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''arganta, san'''g'''er || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''osa, man'''g'''el || |- | colspan=2 | h || {{IPA|/h/}} || '''h'''asta, '''h'''abilidad || {{IPA|/h/}} || '''h'''ari, '''h'''eru || |- | colspan=2 | j{{ref|loan|a}} || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''j'''ong, '''j'''as<br>'''J'''uan || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''J'''an Thiel<br>'''J'''ulia || Some places still maintain their old spelling, e.g. Salinja. Here the {{angbr|nj}} is pronounced {{IPA|/ɲ/}}. |- | colspan=2 | k || {{IPA|/k/}} || '''k'''ishiki, '''k'''ere || {{IPA|/k/}} || '''k'''enta, se'''k'''reto || |- | colspan=2 | l || {{IPA|/l/}} || '''l'''ista, '''l'''aba || {{IPA|/l/}} || '''l'''esa, k'''l'''a || |- | colspan=2 | m || {{IPA|/m/}} || '''m'''ucha, pre'''m'''io || {{IPA|/m/}} || '''m'''an, la'''m'''pi || |- | rowspan=2 | n || before {{angbr|co}}, {{angbr|cu}}, {{angbr|g}}, {{angbr|k}},<br>final except after stressed vowel || {{IPA|/ŋ/}} || ma'''n'''go, pa'''n''' || {{IPA|/ŋ/}} || a'''n'''ker, bo'''n''' || In Papiamento, {{angbr|c}} followed by {{angbr|o}} or {{angbr|u}} would be pronounced as a {{IPA|/k/}} (see below), thus having the same effect on the {{angbr|n}} as {{angbr|k}} would. |- | elsewhere || {{IPA|/n/}} || '''n'''atural, te'''n'''e, algu'''n''' || {{IPA|/n/}} || '''n'''echi, he'''n'''de, tempra'''n''' || |- | colspan=2 | ñ || {{IPA|/ɲ/}} || a'''ñ'''a, so'''ñ'''o || {{IPA|/ɲ/}} || ba'''ñ'''a, '''ñ'''apa || |- | colspan=2 | p || {{IPA|/p/}} || '''p'''ipa, ado'''p'''ta || {{IPA|/p/}} || '''p'''alu, sa'''p'''u || |- | colspan=2 | q{{ref|loan|a}} || {{IPA|/k/}} || '''q'''uesillo || {{IPA|/k/}} || '''Q'''uebec || |- | colspan=2 | r || {{IPA|/r/}} || te'''r'''a, '''r'''osa || {{IPA|/r/}} || ba'''r'''ba, pode'''r''' || |- | colspan=2 | s || {{IPA|/s/}} || '''s'''aya, '''s'''ucu || {{IPA|/s/}} || kru'''s''', pa'''s'''a || In Papiamento, the {{angbr|s}} has a {{IPA|/ʃ/}} sound in words ending in -sion. In Papiamentu, it is written as -shon. |- | colspan=2 | sc || {{IPA|/s/}} || adole'''sc'''ente, pi'''sc'''ina || || || |- | colspan=2 | sh{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''imis || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''ete || |- | colspan=2 | t || {{IPA|/t/}} || '''t'''in, '''t'''ata || {{IPA|/t/}} || '''t'''rapi, ri'''t'''mo || |- | colspan=2 | v || {{IPA|/b/}}<br>{{IPA|/v/}} || '''v'''iuda<br>di'''v'''orcio || {{IPA|/v/}} || '''v'''erbo, '''v'''itamina || |- | colspan=2 | w || {{IPA|/w/}} || '''w'''ega || {{IPA|/w/}} || '''w'''owo || |- | colspan=2 | x{{ref|loan|a}} || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || e'''x'''amen, cone'''x'''ion, refle'''x'''ion || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || || |- | colspan=2 | y || {{IPA|/j/}} || '''y'''ama, ha'''y'''a || {{IPA|/j/}} || '''y'''uda, ka'''y'''ente || |- | colspan=2 | z || {{IPA|/z/}} || '''z'''ona || {{IPA|/z/}} || '''z'''eta || In Papiamento, the {{angbr|z}} has a {{IPA|/s/}} sound in words ending in -eza, -anza or with a {{angbr|z}}. In Papiamentu, they are written as -esa and -ansa. |- | colspan=2 | zj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''eito || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''ar || | colspan=2 | ù || || || style="text-align:center" |/ʏ/ || b'''ù'''s, y'''ù'''frou |- | colspan=2 | ü || || ||style="text-align:center" | /y/ || h'''ü'''r |- |} == List di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (7th ed.). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Sustantivo''' (na [[Ingles]]: ''noun''; na [[Hulandes]]: ''zelfstandig naamwoord'') ta un tipo di [[palabra]] den gramatica cu ta sirbi pa nombra hende, luga, cos, idea, of otro ser, sea concreto of abstracto. E palabra “sustantivo” mes ta bini di [[Latin]] substantia, ku ta nifiká “substancia” of “loke ta di esencia”. == Rol den frase == Den un frase, un sustantivo ta generalmente e sujeto of e objeto di un verbo. E ta e elemento ku e verbo ta referí na dje, i regularmente ta precedí of sigui pa un [[artikulo]] (manera “un”, “e”, “esey”) of un [[adhetivo]]. == Clase di sustantivo == Sustantivonan por wordo dividí den varios kategoria: '''Sustantivo komun''': nombra hende, kos of lugá den manera general, por ehèmpel: mùsiko, buki, isla. '''Sustantivo propio''': nombra spesífiko pa hende, lugá of entidad, i ta skibí ku mayuscula, manera: Maria, Aruba, Google. '''Sustantivo konkretu''': nombra kos ku por wordo mira of tuma, manera: mesa, silla, barco. '''Sustantivo abstrakto''': ta referí na idea, sentimiento of estado, manera: amistat, libertat, konsenshi. == Género y número == Tur sustantivo den Papiamento tin un [[género gramatikal]]: ta òf masculino òf femenino. E género ta influenshá e forma di artikulo y adhetivo ku ta akompañ'é (por ehèmpel: e homber vs e muher). Tambe, sustantivonan por ta den forma [[singular]] (un solo) of [[plural]] (más ku un), manera: buki / bukinan, muchanan / mucha. == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. * Trupia, Sandro (1995). ''Linguistica generale e grammatica''. Zanichelli. [[:Kategoria:Gramatika]] [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------- {{Databox}} '''Kontakto di idioma''' en.wiki:Contacto di idioma ta sosodé ora ku papiadónan di dos òf mas idioma òf variedat ta interkambiá ku i influensiá otro. E estudio di kontakto di idioma ta wòrdu yamá lingwístika di kontakto. Kontakto di idioma por sosodé na fronteranan di idioma,[1] entre idiomanan di adstrato, òf komo resultado di migrashon, ku un idioma intrusivo ku ta fungi komo sea un superstrato òf un substrato. Ora ku papiadónan di diferente idioma ta interkambiá estrechamente, ta tipiko pa nan idiomanan influensiá otro. Kontakto intensivo di idioma por resultá den konvergensia òf releksifikashon di idioma. Den algun kaso un idioma di kontakto nobo por wòrdu kreá komo resultado di e influensia, manera un idioma pidgin, krioyo òf miksto. Den hopi otro kaso, kontakto entre hablantenan ta sosodé ku efektonan duradero na eskala mas chikí riba e idioma; esakinan por inkluí e prestamo di palabranan di prestamo, kalku, òf otro tipo di material lingwístiko. Multilingwismo tabata komun durante gran parti di historia humano, i awendia mayoria hende na mundu ta multilingual.[2] Hablantenan multilingual por partisipá den kambio di kódigo, e uso di vários idioma den un solo kombersashon. Métodonan for di sosiolingwístika[3] (e estudio di uso di idioma den sosiedat), for di lingwístika di korpus i for di lingwístika formal ta wòrdu usá den e estudio di kontakto di idioma. ---------- [https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250524.pdf Celebra ta de vez en cuando, trabao ta continuo], Bon Dia Aruba, Rubrica Asina bon Nos Papiamento ta? (24 di mei 2025) Como medio di comunicacion nos posicion ta diferente, ya cu nos ta para meymey di e desaroyo di nos idioma a base diario. Esey ta duna un obligacion extra, pasobra loke nos ta publica ta pasa bao wowo di miles di lector diariamente. Mihor nos percura anto pa skirbi di tal forma cu nos ta respeta loke tin, pero di otro banda ta mira lo valioso di e entrada continuo di palabra nobo den nos idioma y usa nan di forma apropia.Den e casi cuatro aña di existencia di e column aki, nos a toca un sinfin di tema, semper di forma critico, sin ofende ningun hende. Na ocasion di e promer aniversario, na augustus 2022, nos a publica un lista di e topiconan cu nos ta trata den e aña ey, di forma critico. Esakinan ta duna un bon impresion di e amplitud di e temanan y a la vez ta mustra cu ainda tur ta relevante. Un resumen: * Aki, akinan, akinanan... tocante uso innecesario y excesivo di ‘nan’ * Uso innecesario y excesivo di ‘wordo’ o ‘ser’ * Paso o pasobra? Papia y skirbi ta dos cos diferente * Atende cu... o atende? Atende un asunto cu un persona; no atende cu un asunto * ‘Encuanto di’ y ‘tocante di’, tambe ‘durante di’: uso incorecto y innecesario di e palabra ‘di’ Contra? O Contra di...? * Uso corecto di ‘na’ den diferente contexto; ki ora ‘den’ y ki ora ‘na’? * Palabra modifica incorectamente: ‘nombracion’, ‘comportacion’, ‘cargacion’ (nombramento; comportamento; cargamento) * Parha o pahra...? Un palabra modifica recientemente * Tabatin o tabata tin...? Kico ta corecto? * Gobernado o Gobernador... Ta usa e ‘r’ si of no? * Diferencia entre idioma papia y skirbi * Agradable o agradabel...? Tocante origen Portugues/Spaño di e variantenan Directiva o ‘Hunta di Directiva’ Con pa adopta termino corectamente * Ki ora un palabra ta bira ‘Papiamento’...? * E proceso di adopcion y adaptacion Reforza, enforsa, reenforsa...? Palabra adopta di diferente fuente, reemplazando palabra existente caba “Esey no tin di haber cu…?” Corecto, of no? Origen di e expresion Compromiso, compromis, compromise...? Mesun palabra, adopta di diferente banda * Di dje, den dje, di unda e ‘dje’ ta bin...? * Doble negacion: ki ora si y ki ora no? * Uso di distincion di genero masculino/femenino * Ortografia uniforme un reto...? Variedad di ortografia cu medionan ta haya di tur banda * Terminonan opuesto: ‘progresivo’ o ‘progresista’; ‘conservativo’ o ‘conservador’? * Entre ‘advertencia’ y ‘advertentie’; uso corecto of no? Curasha o encurasha...? Reforza o reenforza...? Uso corecto of no?Pret of leuk...? Eigenlijk of...? Influencia di Hulandes den Papiamento Pa of Pa...? Para o por...? Voor of door...? Origen di nos ‘pa’ * E la bay o el a bay? Kico ta corecto? * Tocante eror gramatical cu casi no ta ripara... ‘Loke ta’ o ‘loke cu ta’? * Paris o Parijs? Londen, London o Londres? Variedad den nomber geografico...Nacionnan Uni o United Nations; IMF o FMI...? Cual idioma tin preferencia...? * Entre desaroyo liber y formalisacion di idioma: ki rumbo pa tuma? Papiamento manera papia..., o skirbi? * Tocante uso di ‘es’, ‘esnan’, ‘esunnan’...‘Cune’ o ‘cu nan’: * Tocante erornan cu no ta detecta facilmente...Papiamento ta rico na diferente tipo di vocal; a traves di influencia diverso * Algo mas di nos herencia Portugues; un exploracion den nos vocabulario. Nota: si bo ta desea pa nos trata un tema specifico atrobe, o mas amplio, laga nos sa via reaccion riba Facebook, o un mail na bondia.aruba@gmail.com --------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Educacion Profesional Intermedio''' (EPI) ta enseñansa riba nivel MBO (''Middelbaar Beroepsonderwijs'') na [[Aruba]]. E ta encera ... Colegio EPI ta e unico instituto di enseñansa riba nivel MBO na Aruba., situa den Venusstraat 3 na Oranjestad?? == Colegio EPI == A funda Colegio EPI riba prome di augustus 1997. Ta ofrece educacion na nivel 3, 4 y 5 consistiendo di e unidadnan; Salubridad & Servicio, Economia, Hospitalidad y Turismo y Ciencia & Tecnologia.<ref>[https://24ora.com/na-colegio-epi-partido-futuro-a-gana-eleccion-cu-nuebe-asiento/ Na Colegio EPI partido FUTURO a gana eleccion cu nuebe asiento], 24ora.com (2 di december 2024 </ref> Na aña 2022 Colegio EPI a introduci ocho estudio nobo. Na tur por scoge entre 13 diferente estudio, manera: Allround medewerker Information Technology Systems and Devices, Expert Information Technology Systems and Devices, Elektrotechniek, Allround Assistant Business Services, Business Administration & Control Specialist, Certified Cook, Associate of Applied Science in Culinary Arts, Zelfstanding Medewerker Travel & Hospitality, Leidinggevende Travel & Hospitality, Associate Of Science Degree in Hotel and Restaurant Management, Verpleegkundige, Verzorgende y Social Pedagogische Medewerker. Colegio EPI ta conta cu mas di 2000 studiante y mas cu 74% di nan ta logra termina nan estudio cu exito. [[:Category:Enseñansa]] [[:Category:Aruba|Enseñansa]] ---------------------------- == Arte di Palabra == '''Arte di Palabra''' ta un competensia literario ku partisipashon di hoben di Aruba, Boneiru i Korsou. (zie nl.wiki) Meta di e evento ta pa promove amor pa cultura di idioma Papiamento y aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y e desaroyo di dominio di idioma. == Historia == E evento di Arte di Palabra ta existi for di aña 2000 i a cuminsa na Korsou. Ange Jessurun, consulente di Papiamento e tempo ey, a krea e evento pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y [[haiku]]. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. == Publikashon == *Pòtpurí Arte di Palabra 2009, kolekshon di e miho obranan propio 2000-2008 *Pòtpurí Arte di Palabra 2014, bundel van de beste eigen werken 2009-2013 *Pòtpurí Arte di Palabra 2019, bundel van de beste eigen werken 2014-2018<ref>{{citeer boek|url=https://data.swpportal.com/upload/books/files/pdf.php?hash=f612ef13d53ec151f70f21767b8546f4&filename=potpuri-arte-di-palabra-2019_inkijkexemplaar.pdf|taal=pap|werk=Arte di Palabra|titel=Pòtpurí Arte di Palabra 2019|datum=|bezochtdatum=10 september 2019}}</ref> nl.wiki:Arte di Palabra ta un kompetensia den Papiamentu pa hóbennan den enseñansa sekundario na Aruba, Bonaire i Kòrsou. Nacemento For di aña skolar 1998-1999 "Papiaments" a bira un asignatura obligatorio den enseñansa sekundario na Kòrsou. E dato aki a duna e impulso pa e inicio di Arte di Palabra, cu na aña 2000 a tuma luga pa prome biaha na Curaçao. For di aña 2006 ta organisá kareda na Bonaire i for di aña 2009 tambe na Aruba. Arte di Palabra ta tuma lugá tur aña i su meta ta pa desaroyá talento literario hóben i literatura pa mucha papiamentu dor di recitashon di poema i konta storia. E kompetensia tin tres kategoria di presentashon: poesia, haiku i relato kòrtiku. Kada kategoria ta dividi den dos grupo: klasnan di skol 1-2 i klasnan di skol 3-6. Den klasnan 1 i 2 ta trata di poemas i storianan eksistente i den klasnan mas haltu ta trata di obranan original (propio). E evaluashon ta distinguí entre trabou propio i trabou eksistente. E finalistanan for di e rondonan di klasifikashon na Aruba, Bonaire i Kòrsou lo kompetí ku otro den e ronde final.[1] 1] E final di Arte di Palabra ta pasa pa tur isla i ta dirigí dor di e Stichting Arte di Palabra ku sosten di Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch gebied. E final ta generalmente konektá ku e entrega di e premionan di Tapushi Literario na honor di e ikonanan kultural na Aruba, Bonaire i Kòrsou. {{Appendix}} NOTES DIA 29 di juli 2021 a tuma lugar na Aruba, na Cas di Cultura, final di e competencia literario Arte di Palabra, cu participacion di hoben di Aruba, Boneiro y Corsou.<ref>https://www.awemainta.com/newspapers/AM210810/offline/download.pdf Arte di Palabra un celebracion na, di y pa Papiamento di kita sombre], Awemainta, 10 ougustus 2021. Rekupera ougustus 2021</ref> Fundacion Lanta Papiamento (FLP) tabata presente y a keda encanta, un biaha mas. Tabata un fiesta di berdad cu a pone enfoke riba Papiamento su rikesa y bunitesa cultural y riba e creatividad y dominio di idioma Papiamento di nos hobennan. E anochi tabata cuadra exactamente cu e meta di e evento cultural aki: Promove amor pa cultura di nos idioma Papiamento. Enrikece nos idioma cu creatividad di nos hubentud. Den sala tabata reina un entusiasmo y alegria y e hobennan a mustra aprecio pa cada un di e participantenan. Tur participante tabata haya un ovacion cu hasta pitamento cu ‘vuvuzela’. UNION t’e palabra cu ta caracterisa e evento aki, union cultural y social entre Aruba, Corsou y Boneiro. Arte di Palabra den tur sentido di palabra ta un celebracion di Papiamento, e idioma unificado di e islanan aki. Masha pabien n’e hobennan participante, na nan docentenan y n’e organisadornan! ===Historia cortico=== Arte di Palabra ta existi for di aña 2000. Señora Ange Jessurun kende tabata consulente di Papiamento e tempo ey, a cuminsa cu e evento aki na Corsou, pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y haiku. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch Gebied ta yuda den financiamento di biahe y estadia. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. Y importante pa menciona, t’e publicacionnan cu Arte di Palabra a produci caba: Pòtpurí Arte di Palabra 2009, cu e mihor obranan di 2000-2008: Pòtpurí Arte di Palabra 2014, cu e mihor obranan di 2009-2013: Pòtpurí Arte di Palabra 2019, cu e miho obranan di 2014-2018. Por bisa cu e coleccionnan aki ta bon material literario pa cualkier lesado y bon material cu por uza den scol. {{Appendix}} Arte di Palabra ta aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y ta masha importante den desaroyo di dominio di idioma. ---------------- '''Modern Hebrew''' ({{lang-he|עברית חדשה}}, ''ʿivrít ḥadašá[h]'', {{IPA-he|ivˈʁit χadaˈʃa|}}, ''[[Literal translation|lit]].'' "Modern Hebrew" or "New Hebrew"), also known as '''Israeli Hebrew''' and generally referred to by speakers simply as '''Hebrew''' ({{lang|he|עברית|}} {{transliteration|he|Ivrit}}), is the form of the [[Hebrew language]] that was [[Revival of the Hebrew language|revived as a spoken language]] in the late 19th and 20th centuries, and the standard form of Hebrew spoken today. It is the official language of the [[State of Israel]]. Among [[Canaanite languages]], Modern Hebrew is the only one spoken today.<ref>{{cite book |author1=Huehnergard, John |url=https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |title=The Semitic Languages |author2=Pat-El, Na'ama |publisher=Routledge |year=2019 |isbn=9780429655388 |page=571 |access-date=2021-02-18 |archive-date=2023-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230701134731/https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |url-status=live }}</ref> ----------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Flag of the Governor of Curaçao.svg|thumb|300px|Bandera di Gobernador di Kòrsou]] '''Gobernador di Korsou''' ta e representante di e monarka [[Hulanda|hulandes]] (hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]]) na [[Kòrsou]]. A instituí e posishon dia [[10 di òktober]] [[2010]] ku Korsou su status komo pais outónomo denter di [[Reino Hulandes]]. Riba nominashon di e mandatario hulandes pa relashonnan di Reino, e monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un término di seis aña; esaki por wòrdu prolonga te maximalmente 12 aña. E gobernador ta dispone di un sekretariado, e gabinete di gobernador, i ta wòrdu asesorá pa e Konseho di Konsulta, konsistiendo di minimo sinku miembro, apuntá pa e gobernador. E '''Gobernador di Aruba''' ta e representante di e hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]] na [[Aruba]]; esaki ta conforme stipulacion den [[Constitucion di Aruba]] (''Staatsregeling van Aruba'').<ref>Articulo II.1 Staatsregeling van Aruba (AB 1987 nr. GT 1)</ref> E posicion a keda institui desde prome di januari 1986 ora Aruba a haya su status como [[Status aparte di Aruba|pais autonomo dentro di Reino Hulandes]]. E monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un termino di seis aña; esaki por wordo prolonga te maximalmente 12 aña. == Facultadnan di gobernador == Facultadnan di e Gobernador di Aruba ta subdividi den e facultadnan asigna na su persona mediante [[ley]] como organo di e Reino y como organo di e pais Aruba. De gouverneur heeft twee taken: hij vertegenwoordigt en verdedigt de algemene belangen van het Rijk en is hoofd van de regering van Curaçao. Hij is tevens vertegenwoordiger op Curaçao van het staatshoofd van het Koninkrijk. Als hoofd van de landsregering is de gouverneur onschendbaar.<ref>Bij ambtsmisdrijven moet hij echter terechtstaan bij de [[Hoge Raad der Nederlanden]]. Bij overige misdrijven kan per Koninklijk Bevel of door de Tweede Kamer vervolging worden bevolen bij de bevoegde rechter in Den Haag.</ref> De gouverneur oefent de uitvoerende macht uit met als verantwoordelijken de ministers, die verantwoording moeten afleggen aan de [[Staten van Curaçao]]. De gouverneur heeft geen politieke verantwoordelijkheden en maakt geen onderdeel uit van het kabinet. Tijdens de formatie speelt de gouverneur een rol bij het aanwijzen van de formateur. In 2012 leidde dit tot onrust, toen gouverneur Goedgedrag tegen de zin van de zittende (demissionaire) ministers, maar op verzoek van de meerderheid van de Staten, een formateur aanwees om een waarnemend kabinet te vormen. De gouverneur wordt door het staatshoofd aangewezen voor een periode van zes jaar op voordracht van de bewindspersoon voor koninkrijksrelaties van het Koninkrijk (en tegelijk van het land Nederland). Deze periode kan worden verlengd tot maximaal één termijn. De gouverneur wordt bijgestaan door zijn secretariaat, het kabinet van de gouverneur, en wordt geadviseerd door de Raad van Advies, bestaande uit ten minste 5 leden, aangewezen door de gouverneur. == Lista == Op 10 oktober 2010 werd Curaçao een land binnen het [[Koninkrijk der Nederlanden]]. Voor deze datum vertegenwoordigde de [[Lijst van gouverneurs van de Nederlandse Antillen (1954-2010)|gouverneur van de Nederlandse Antillen]] onder meer Curaçao. E promé gobernador di Kòrsou tabata [[Frits Goedgedrag]], kende tambe tabata e último [[gobernador di Antia Hulandes (1954-2010)|gobernador di Antia Hulandes]] prome ku esaki a wordu disolbi dia [[10 di òktober]] [[2010]].<ref>RNW.nl - [https://web.archive.org/web/20110120003916/http://www.rnw.nl/caribiana/article/gouverneurs-voor-curacao-en-sint-maarten Gouverneurs voor Curaçao en Sint Maarten]</ref> {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !! Nòmber !! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | | 2010 - 2012 | [[Frits Goedgedrag]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2012 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | (interino) |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Lucille George-Wout-crop.jpg|95px]] | 2013 - presente | [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> | 4 di novèmber 2013 |} {| class="wikitable" ! Van ! Tot ! Nomber ! Bijzonderheden |- | 10 oktober 2010 || novèmber 2012 || [[Frits Goedgedrag]] || |- | november 2012 || novèmber 2013 || [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] || interino |- | november 2013 || presente || [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> || |} == Lista di gobernador interino == Bij koninklijk besluit kunnen een of meerdere waarnemend gouverneurs worden benoemd die de gouverneur vervangen bij ziekte of afwezigheid of hem vervangen na zijn ontslag of overlijden. {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !![[Gobernador interino]]!! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2010 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | | 2013 - 2019 | [[Nolda Römer-Kenepa]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Michèle Russel-Capriles.jpg|95px]] | 2019 - presente | [[Michèle Russel-Capriles]] | 1 di yüni 2019 |} * 10 oktober 2010 - [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] * 1 juni 2013 - [[Nolda Römer-Kenepa]] * 1 juni 2019 - [[Michèle Russel-Capriles]]<ref>{{cite news|url=https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|werk=Curaçao.nu|titel=RMR benoemt Russel-Capriles tot waarnemend gouverneur van Curaçao|datum=17 mei 2019|bezochtdatum=8 juni 2019|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190608092330/https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|archiefdatum=2019-06-08}}</ref> {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] [[:Category:Organonan Gubernamental]] --------- {{Databox}} ==Idiomanan na Aruba == Aruba ta un sociedad sumamente multilingual caminda mayoria di e habitantenan ta domina mas cu un idioma. Hopi [[Arubiano]] ta capas di combersa den por lo menos tres di e siguiente idiomanan: Papiamento, Hulandes, [[Ingles]] y [[Spaño]] y ta cambia comodamente entre dos of mas di e idiomanan aki den bida diario, haciendo e isla un di e teritorionan linguisticamente mas diverso den Caribe. E [[pais insular]] tin dos [[idioma ofisial|idioma oficial]], cu ta [[Papiamentu|Papiamento]] y [[Hulandes]]. E sistema di enseñansa local ta rekerí pa studiantenan siña Ingles y Spaño desde scol basico. Otro idiomanan, manera [[Portugues]], [[Chines mandarin|Chines]], [[Idioma Krioyo Haitiano|Crioyo Haitiano]] y hopi otro, tambe ta wordo papia den comunidadnan minoritario riba e isla. Segun estimacion na 2010 e gruponan etnico mas grandi tabata: Hulandes 78.7%, [[Colombia]]no 6.6%, [[Venezuela|Venezolano]] 5.5%, [[Republika Dominikano|Dominicano]] 2.8% y [[Haiti]]ano 1.3%.<ref name=":0">{{en}}{{Citeer web |titel=Aruba |datum=2025-03-25 |werk=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |bezochtdatum=2025-07-28 |uitgever=Central Intelligence Agency}}</ref>, Tur e cuater idioma, Papiamento, Hulandes, Ingles y Spaño, cu ta wordo uza como idioma principal of idioma primario bou di e poblacion Arubano a mira cambio den e periodo di 1980 te 2010 (idioma principal ta expresa den tabel como % di e total).<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref>: {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! Idioma principal!! 1980<br>% || 1990<br>% || 2000<br>%!! 2010<br>% || Trend |- | [[Papiamentu|Papiamento]] || &nbsp;&nbsp;80.1 || &nbsp;76.6 || &nbsp;&nbsp;69.4 || &nbsp;&nbsp;68.3 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- | [[Spaño]] || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;7.4 || &nbsp;&nbsp;13.2 || &nbsp;&nbsp;13.5 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{increase}} |- | [[Hulandes]]|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;5.0 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;5.4 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.0 ||&nbsp;&nbsp;{{steady}} |- | [[Ingles]] || &nbsp;&nbsp;10.6 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.9 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.1|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7.0 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- |} == Idiomanan oficial == === Papiamento === {{wak articulo|Articulo principal: [[Papiamento na Aruba]]}} Segun Gobierno di Aruba, e [[lenga materno|idioma materno]] y idioma primario di casi tur Arubiano ta Papiamento,<ref>{{en}}{{Cite web |title=Language |url=http://www.aruba.com/ExploreAruba/Culture/language.aspx |url-status= |archive-url=https://web.archive.org/web/20110809190231/http://www.aruba.com/explorearuba/culture/language.aspx |archive-date=2011-08-09 |access-date= |website=aruba.com}}</ref> un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu su raiz te na [[siglo 16|siglo diesseis]]. Sinembargo, Papiamento no tabata papia extensamente na Aruba te den siglo 18 y 19, ora cu e idioma a bira mas presente den material riba e isla, particularmente den e bukinan di scol Catolico Romano. Papiamento ta un idioma mescla cu ta combina elementonan for di [[Portugues]], Spaño, Hulandes y tambe algun rasgo di idiomanan Africano y Arawak.<ref name=":0"/> Su evolucion a tuma luga na Corsou durante siglo 16 ora cu e Africanonan sclabisa y e sclabisanan Spaño a desaroya un medio comun pa por comunica entre nan mes. Desde mei 2003, Papiamento ta e di dos idioma oficial riba Aruba, hunto cu Hulandes<ref>[https://www.gobierno.aw/1311-kunst-wetenschappen-en-taal Landsverordening officiële talen], Gobierno di Aruba</ref>, y e ta ser considera como un marcador esencial di identidad nacional. Den area di enseñansa, Papiamento no tabata ricibi masha atencion na Aruba te na 1995. E idioma a wordo inclui oficialmente den e curiculo escolar na 1998 y 1999. Desde e tempo ey, e isla a brasa su idioma nativo. Awendia, bijbel, diccionario y cuentanan di hada skirbi den e idioma ta facilmente disponibel riba e isla. === Hulandes === Pa decadanan Hulandes ta un di e idiomanan oficial di e isla ya cu e isla ta un parti contituyente di [[Reino Hulandes]]. Apesar di su status oficial, e ta incomun como un prome idioma papia. Un estudio di Croes (2015) entre estudiantenan a revela cu, apesar di e uzo amplio di Hulandes como idioma di instruccion, e idioma practicamente no tin funcion comunicativo pafor di les.<ref name=":1">{{citeer web|url=https://studenttheses.uu.nl/bitstream/handle/20.500.12932/42633/The%2520Current%2520Context%2520of%2520the%2520Language%2520of%2520Instruction%2520in%2520Aruban%2520Education%2520-%2520Master%2520Thesis%2520-%2520Kristi%2520Lo-Fo-Sang.pdf?sequence=1|titel= The Current Context of the Language of Instruction in Aruban Education Towards a more inclusive Multilingual Education|auteur=Kristi Lo-Fo-Sang|datum=2022|uitgever=Universidad Utrecht}}</ref> Banda di enseñansa, e uzo di Hulandes ta principalmente den asuntonan huridico y di gobernacion.<ref>{{Cite web |title=About Us |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |access-date=2014-05-20 |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |archive-date=2014-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean}}</ref> == Otro idiomanan comun == === Ingles === Aruba a reconoce Ingles como un idioma internacional, y a exigi pa muchanan siña Ingles for di klas 4 di scol basico. Uzo di Ingles riba e isla ta data for di cuminsamento di [[siglo 19|siglo diesnuebe]], tempo cu e Inglesnan a ocupa [[Kòrsou|Corsou]], Aruba y [[Boneiru|Boneiro]]. Ora cu e gobernacion Hulandes riba e islanan a reanudá na [[1815]], autoridadnan a tuma nota di e uzo ya generalisa di e idioma.<ref name="Putte">{{Cite book |last=Van Putte |first=Florimon |title=Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd |publisher=de Walburg Pers |year=1999 |location=Zutphen |language=nl}}</ref> Fin di añanan 1920 y inicio di añanan 1930 un cantidad grandi di hende cu ta papia Ingles, for di particularmente [[Karibe anglofóniko|Caribe anglofonico]], a wordo treci na e isla durante e añanan di boom di petroli. Hopi di e inmigrantenan aki tabata biba den e area di [[San Nicolas]], caminda [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] tambe tabata situa. Te cu awe, hopi di nan descendiente a keda cu Ingles Crioyo como nan prome idioma.<ref name=":1"/> Aunke Ingles no ta e [[lingua franca]] riba e isla, el a bira un idioma hopi popular bou di e hubentud. Ademas, Ingles ta un di e idiomanan mas importante den economia di Aruba. Un di e sectornan economico principal ta [[turismo]], mientras un cantidad significante di turista ta procedente di Merca y Canada.<ref name=":1"/> Mas recientemente, tin un aumento den uzo di idioma Ingles den enseñansa superior, por ehempel na [[Universidad di Aruba]]. === Spaño === {{wak articulo|Articulo principal: [[Idioma Spaño na Aruba]]}} Prome cu gobernacion Hulandes, Aruba tabata un colonia Spaño di 1499 te 1636. Spaño a bira un idioma importante riba e isla den [[siglo 18|siglo diesocho]] debi na cercania y lasonan economico estrecho cu colonianan Spaño den cercania den loke awor ta [[Venezuela]] y [[Colombia]],<ref name="Putte" /> Door di e localisacion geografico aki di Aruba, awendia hopi Arubiano y inmigrante tambe ta domina Spaño; 85% di e poblacion ta papia Spaño como di dos idioma.<ref name=":0"/> Studiantenan Arubiano ta cuminsa siña e idioma for di klas 5 di scol basico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1291007560|titulo=Languages on Aruba}} {{References}} }} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Idioma]] ----------------------------------------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Hilda de Windt-Ayoubi''' ( ) ta un lingwista, traduktor, outor, poeta, kolumnista i papiamentista di [[Kòrsou]]. lingwista, poeta, pintor i traduktor di The Prophet di Kahlil Gibra == Bida == Hilda Ayoubi a nase i lanta na Kòrsou. Famia di 5 yu muhe di mayornan di Libano. Hilde de Windt-Ayoubi a studia idiomanan ingles i spañó, tambe literatura. Na 2014 a sali e buki 'E Profeta', un tradukshon ku el a hasi di e buki ingles 'The Prophet', obra maestral di e eskritor Kahlil Gibran. Pa esaki el a risibí na 2014 un distinshon di 'The George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair' na e universidat di Maryland. Hilda a skirbi su promé poemanan na 1972, tempu ku e tabata studiante na Nijmegen, Hulanda. Despues e no tabata aktivo mas. Na desèmber 2007 el a kuminsá skirbi atrobe, pero tabata te na 2009, inspirá pa su kolega Robbie Griffith (†), ku el a bolbe kuminsá skirbi i publiká. Su poemanan na ingles, hulandes, spañó i papiamentu ta sali regularmente durante e último dékada den e korant Amigoe. She was born and raised in Curaçao. She was a secondary school teacher and a lecturer at the University in Curacao. Her works include Gedicht (2018) and Geef me je Taal (2019); for her Papiamento translation of Kahlil Gibran’s The Prophet (2014), she was awarded the Kahlil Gibran Chair at the University of Maryland. In 2019 she received UNESCO’s Certificate of Merit for her work on Papiamento.<ref>https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/translingualism-translation-and-caribbean-poetry/ Translingualism, Translation and Caribbean Poetry], Werkgroep Caraibische Letteren (2022)</ref> She writes in Dutch, French, English, Papiamento and Spanish. == Bibliografia == * ''La dislocación de los elementos oracionales y la elipsis en los refranes de La Celestina'' (2011, UoC) * ''Gedicht'' (2018?, kolekshon di poesia) * ''Geef me je taal. Dat ik je beter versta / Duna mi bo idioma. Pa mi por komprondé bo miho'' (2019) * ''Translingualism, Translation and Caribbean Poetry'' (2022, kolekshon di poesia multilingual huntu cu Piet Muysken) Hilda De Windt – Ayoubi, schrijfster, dichteres, columniste, kunstenares en hispaniste uit Curaçao. Ze is bekend vanwege o.a. haar vertaling in haar moedertaal Papiaments van het bekende boek The Prophet van Kahlil Gibran, CDL University Press, verschillende vertalingen van gedichten en haar jarenlange publicaties van gedichten in vier talen in de krant Amigoe op Curaçao. Ze presenteerde op deze middag ook haar Papiamentse vertaling van The Prophet die dit jaar wereldwijd haar 100-jarig bestaan viert en al in 105 talen, waaronder ook het Hindi, is vertaald.<ref>Henk Moeniralam,[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/papiaments-gedicht-moedertaal-van-hilda-de-windt-ayoubi-ook-in-sarnami-vertaald/ Papiaments gedicht ‘Moedertaal’ van Hilda de Windt-Ayoubi ook in Sarnámi vertaald], Werkgroep Caraibische Letteren (2023)</ref> I studied at the Catholic University in Nijmegen, nowadays named Radboud University. I also studied at UoC in Curacao, Dutch Antilles. I have a Master degree in Education with major in the Spanish Language and a Bachelor degree in Public Relations. Further on, I have a minor degree (LO) in English. I have been teaching the Spanish Language and Literature for more than 30 years at a secondary school and also have been teaching Didactics, Analysis of Methods, Spanish Grammar and Oral and Written Communication for more than eight year at University of Curacao. I translated "The Prophet" (by Kahlil Gibran) into the Papiamentu language. This translation was published by the Maryland University Press. For this translation I was granted an award by the George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair for Values and Peace, May, 2014. Further on, I attended an art Academy for four years. As part of a group exhibition I exhibited four times several of my paintings. I write poetry in six languages, Papiamento, Dutch, English, Spanish, Italian, and French. Recently my first poetry book illustrated with twenty of my paintings was published by LM Publishers in the Netherlands. I Master different languages, for example, Dutch, Spanish, English, Papiamentu. Currently, I am also studying different other languages, like Italian, Quechua. I am very interested in promoting and conserving Native Languages. Therefore, my poetry often focuses on native languages. In 2019, my second poetry book that focuses on language will be published. I belief that it is of utmost importance to focus more on Literature (specifically on creative writing) and Art in the education at school.<ref>[https://independent.academia.edu/HildadeWindtAyoubi Hilda de Windt Ayoubi]</ref> {{Appendix}} -------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Sidney M. Joubert''' (☆ [[1939]] na [[Kòrsou]]) ta un dosente, lingwista i papiamentista di [[Kòrsou]]. Na 2023 el a risibí e titulo di ''doctor honoris causa'' di [[University of Curaçao]] pa su kontribushon na [[idioma]] [[papiamentu]]. == Bida == == Bibliografia == * Dikshonario di verso Papiamento-Hulandes NOTES Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC March 20, 2023 REDAKSHON.<ref>[https://kikotapasando.com/2023/03/20/eredoctoraat-voor-sidney-joubert-bij-de-uoc-sidney-joubert-doctor-honoris-causa-bij-de-uoc/ Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC / Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC], Willemstad, 18 maart 2023</ref> Op 16 maart jl. werd tijdens een plechtige openbare zitting van het College van Decanen van de Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (UoC), aan de heer Sidney. M. Joubert, het eredoctoraat verleend. In een volle Aula opende de Rector Magnificus, dr. Francis de Lanoy, deze plechtige zitting, waarbij hij alle aanwezigen in de zaal welkom heette, in het bijzonder de heer Joubert en de twee paranimfen, mevrouw Lucille Berry-Haseth en de heer Edward John Joubert, die hem flankeerden tijdens deze plechtigheid. De decaan van de Algemene Faculteit, drs. Adriënne Fernandes, nam vervolgens het woord, en ging kort in op de redenen die voor de Algemene Faculteit aanleiding waren om de heer Sidney Milton Joubert voor te dragen als kandidaat voor het eredoctoraat. Zij gaf aan dat de heer Joubert over een tijdsbestek van vijftig jaar, zich bijzonder verdienstelijk heeft gemaakt voor de gemeenschap, op het gebied van taalkunde van het Papiamentu. Bovendien wees zij erop dat de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan is. Het eredoctoraat, zo vervolgde zij, wordt als welverdiend eerbetoon aan deze kandidaat verleend voor zijn zeer uitzonderlijke prestaties in het kader van culturele en academisch gerelateerde verdiensten. De heer Joubert, met zijn talrijke merites is van bijzondere betekenis voor de Algemene Faculteit, die taal, literatuur en cultuur centraal stelt, de lerarenopleiding Papiamentu aanbiedt en een leerstoel heeft gerelateerd aan het bestuderen en verwerven van Papiamentu. Het is dan ook niet verwonderlijk dat vanuit deze faculteit de rol van het Papiamentu als algemene omgangstaal in de Curaçaose samenleving, met deze erebenoeming, bekrachtigd en versterkt wordt. Vervolgens nam de Rector Magnificus het woord, die na verwijzing naar de mogelijkheid die de Landverordening Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (LuoC) biedt (art. 37 lid 2), de heer Sidney M. Joubert en zijn twee paranimfen naar voren riep om hen ten overstaan van het College van Decanen de bul te overhandigen. Prof. dr. Ronald Severing, verbonden aan de Algemene Faculteit, en promotor van Sidney Joubert bij deze plechtigheid, sprak bij de laudatio, lovende woorden uit, verluchtigd met een powerpoint, met afbeeldingen van werken van de heer Joubert. Hij gaf aan dat de heer Joubert een fervente taaldeskundige en in het bijzonder een verwoede Papiamentist is. Eerder was hij docent Spaanse taal- en letterkunde op de middelbare school en de UNA en tevens beëdigd vertaler en lexicograaf. Hij werd bij de oprichting van het overheidsbureau Sede di Papiamentu (1983) aangesteld om aan een vocabulaire van het Papiamentu te werken. Sindsdien zijn er van zijn hand ten behoeve van het Papiamentu, vocabulaires (1988, 1990) verschenen en verder woordenboeken in druk (1991, 1999, 2007), met supplementen (1997), een taalgids Papiamentu voor toeristen (1994), digitale woordenboeken (2002), online versies (Google Chrome, Microsoft Edge, Mozilla Firefox en Safari) en achtereenvolgende spellingcheckers Papiamentu voor Microsoft Office (2003-2014) Windows 98-8.1 (2001, 2007, 2014). Naast kenner van de taalkunde van het Papiamentu en de autoriteit op het gebied van de gemeenschappelijke Papiamentse woordenschat, is de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan, blijkens de omvangrijke driedelige gezamenlijke uitgave in het Papiamentu, Pa saka kara (1109 pp., 1983); ook verzorgde hij met auteursgroepen tweetalige Nanzi-boeken (2005, 2019). Hij is Papiamentu-connaisseur bij uitstek, getuige de talrijke publicaties van zijn hand en ook samen met lokale en buitenlandse deskundigen. Hij heeft zich bekwaamd en intensief ingezet voor het promoten van de studie, kennis en correct gebruik van het Papiamentu vanaf begin zeventiger jaren tot heden. Hij is ook medeverantwoordelijk voor de meer dan 400 woorden Antilliaans-Nederlands die in het Groene Boekje zijn opgenomen. Gedurende een aantal jaren, zijn de krantenteksten van het Antilliaans Dagblad en de Amigoe verzameld. Uit die verzameling zijn door onder andere de heer Joubert karakteristieke woorden geselecteerd die in het Groene boekje terecht zijn gekomen als: empaná, blenchi, dushi, karkó en snèkbar. Tevens is hij vanaf het begin (1999) tot recentelijk (2018) betrokken geweest bij de samenstelling van het Papiamentu-dictee en ook als jurylid van het jaarlijkse Diktado Nashonal Papiamentu in de aula van de UoC. De eredoctor is reeds meerdere malen eervol onderscheiden en heeft meervoudig eerbewijs mogen ervaren vanuit diverse maatschappelijke en academische instituties. Na de laudatio van zijn promotor kreeg dr. Sidney Joubert het woord van de rector. Hij liet weten dat toen hij van zijn benoeming op de hoogte werd gesteld, verrast was en zeer geëmotioneerd raakte. Hij dankte dan ook allen die betrokken waren vanaf de voordracht tot aan zijn benoeming. Hij vertelde hoe zijn belangstelling voor het Papiamentu begon. Dat gebeurde tijdens de colleges die hij volgde bij drs. Raúl Römer aan de Universiteit van Amsterdam. Raúl Römer onderzocht het Papiaments als toontaal. Joubert gaf voorbeelden als mata (plant) en mata (doden). Er was verschil in toon, hoog laag en laag hoog te horen. Op Curaçao werd Antoine Maduro zijn leermeester, waar hij ook mee samen werkte. Hij werd al snel door de overheid in twee opeenvolgende spellingcommissies voor het Papiamentu benoemd, in de commissie Römer en de commissie Jonis. Bij het Buki di oro, het gouden boekje met de officiële spelling van de overheid (2009), had hij ook zitting in de commissie die het werk voorbereidde. Na dit dankwoord en bijzonderheden over zijn werk, sloot de Rector Magnificus de officiële zitting. In het informele deel dat daarop volgde, spraken beide paranimfen de pas gedoctoreerde promotus toe. Lucille Berry-Haseth wees op haar lange vriendschap met de gepromoveerde en hun samenwerking op het gebied van Papiamentu. De laatste tien jaar hebben zij zich samen met een redactieteam beziggehouden met een verklarend woordenboek Papiamentu. Zij sloot af met een prachtige voordracht van het gedicht Oda na Sidney, dat zij eerder (2018) aan hem opdroeg. Vervolgens wist paranimf Edward John te vertellen dat zijn vader bekend stond als de leraar Spaans van het Peter Stuyvesant College. Hij vond het een eer dat hij de paranimf mocht zijn bij de promotie van zijn vader. Het informele deel werd afgesloten met een voordracht door Gregory Berry, die bij het publiek erg in de smaak viel met humoristische teksten uit de Papiamentu-literatuur van Guillermo Rosario, Pierre Lauffer en Elis Juliana. Het geheel werd afgesloten met een geanimeerde receptie op de patio van de Universiteit van Curaçao. {{Appendix}} ---------------- '''Frank Martinus Arion''', pseudónimo di '''Frank Efraim Martinus''' (n. [[17 di desèmber]] [[1936]] na [[Kòrsou]] - f. [[28 di sèptèmber]] [[2015]]) tabata un eskritor, poeta i lingwista [[Antias Hulandes|antiano]]. E tabata skirbi obranan tantu na idioma [[hulandes]] komo [[Papiamentu]]. Su obra mas famoso ta e novela ''Dubbelspel'' (Changá). E ta konosí tambe pa su investigashon di e orígen di Papiamentu i pa su empeño pa uso di Papiamentu komo idioma di instrukshon. == Biografia == Frank Martinus Arion a nase na 1936 i ta un di tres yu di Minuel Martinus Arion i Marina Jansen di bario di Buena Vista, [[Willemstad]]. Poko despues di su nasementu e famia ta muda pa [[Aruba]], unda su tata a wòrdu empleá pa e refineria [[Lago Oil & Transport Company|Lago]]. Ku kuater aña su mama i un ruman ta fayesé den un aksidente di tráfiko, despues di kual e ku su otro ruman a wòrdu mandá bek Kòrsou i alohá serka varios miembro di famia. Frank Martinus Arion a lanta den bario di [[Otrobanda]]. Fo'i skol básiko su talento pa skirbimentu a keda manifesta; den su último aña na skol básiko e ta gana e Premio Neerlandia pa e mihor ensayo na hulandes. Frank was een heel goede leerling. Hij mocht op de lagere school een aantal klassen overslaan. Durante su tempu na skol e ta kuminsa usa e nòmber Frank Efraim Martinus pa motibu di e laso ku su tata tabatin ku e [[partido polítiko]] [[Partido Nashonal di Pueblo|PNP]]. E no tabata deseá di wòrdu asosiá ku e aktivismo polítiko di su tata; te añanan 50 e ta usa su fam original pa publikashon di su promé obranan. Na kabamentu di skol sekundario na 1955, Arion ta muda pa [[Hulanda]] unda e ta studia idioma i literatura hulandes na [[Universidat di Leiden]]. Durante su temporada na universidat ela lanta e komunidat studiantil "Baranka Antilliana", kual tabata fungi komo refugio pa studiante prosedente di [[Antias Hulandes]], manera e mes. Tambe den e époka aki e tabata skirbi un seri di poema, kualnan a sali publika pa prome bes den e revista "Antilliaanse Cahiers" komo kolekshon titulá ''Stemmen uit Afrika''. ----- Na zijn schooltijd verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal- en letterkunde ging studeren aan de Universiteit Leiden. Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die, net als hijzelf, afkomstig waren uit de Nederlandse Antillen. Ook schreef hij in deze jaren een reeks gedichten, die in 1957 voor het eerst als bundel onder de titel Stemmen uit Afrika werden gepubliceerd in het tijdschrift Antilliaanse Cahiers. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het mede door hem opgerichte tijdschrift Encuentro Antilliano. Ook las hij regelmatig voor in het programma van de Nederlandse buitenlandse radio. Kort voor het einde van zijn studie onderbrak hij deze en keerde voor enige tijd terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij onderzoek deed naar de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiamentu. Hij publiceerde de resultaten van dit onderzoek in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch verder te studeren en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij het Instituut voor Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam.[2] Onder invloed van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel, waarin hij aan de hand van vier mannen die domino spelen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen in die tijd. Via de personages in de roman heeft Arion kritiek op de rebellen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen.[3] De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs. Arion doneerde het prijzengeld van 1000 ƒ aan de strijd tegen het apartheidsbeleid in Zuid-Afrika. In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam, waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin.[4] Vertaald met www.DeepL.com/Translator (gratis versie) de.wiki: Na zijn afstuderen verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal en Nederlandse letterkunde begon te studeren aan de Universiteit van Leiden . Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die net als hij uit de Nederlandse Antillen kwamen . Hij schreef in deze jaren ook een reeks gedichten, die in 1957 als bundel verscheen onder de titel Stemmen uit Afrika in het tijdschrift Antilliaanse Cahierswerden voor het eerst gepubliceerd. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het dagblad Encuentro Antilliano , waarvan hij medeoprichter was . Ook gaf hij regelmatig lezingen in het Nederlands buitenlands radioprogramma . Kort voor het einde van zijn studie brak hij het af en keerde voor een tijdje terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij zich bezighield met de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiaments. De resultaten van dit onderzoek publiceerde hij in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch zijn studie voort te zetten en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij de afdeling Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam . [2] Onder de indruk van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao, begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel , waarin hij aan de hand van het voorbeeld van vier dominospelende mannen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen op die tijd. Via de personages in de roman uit zich Arion kritisch over de opstandelingen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen. [3]De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en CW van der Hoogtprijs . Arion doneerde het prijzengeld van ƒ 1000 om de apartheid in Zuid-Afrika te helpen bestrijden . In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam , waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap van de stad. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin (in het Engels: "Farewell to the Queen"). [4] In 1975 ging Arion naar Zuid-Amerika, waar hij een aanstelling als docent aanvaardde aan een instituut voor de opleiding van leraren in de Nederlandse kolonie Suriname , die net onafhankelijk werd. Hier trouwde hij ook met zijn vrouw Trudi Guda, met wie hij twee kinderen zou verwekken. In 1980, na de machtsovername van Desi Bouterse , verliet het gezin Suriname en keerde terug naar Arion's thuisland Curaçao. Daar werkte hij aan de standaardisatie van het Papiaments en begon hij opnieuw onderzoek te doen naar de oorsprong ervan. Hij was vooral geïnteresseerd in de overeenkomsten tussen het Papiaments en de varianten van het Kaapverdiaans Creools, die worden gesproken op de eilanden voor de westkust van Afrika. Ook voerde hij campagne voor de invoering van het Papiaments als basisschooltaal op Curaçao, waardoor hij soms in conflict kwam met de lokale autoriteiten. In dit kader schonk hij in 1987 de particuliere basisschool Skol Humanistiko Erasmo , waar lessen werden gegeven in Papiaments. [5] Gedurende deze tijd begon Arion meer politiek betrokken te raken, wat culmineerde in de oprichting van zijn eigen partij, de Kambio Radical ("Radical Reversal", kortweg KARA) in 1988. KARA kreeg echter nooit genoeg stemmen om een ​​zetel in het parlement van het eiland te winnen. [6] In 1996 promoveerde Arion aan de Universiteit van Amsterdam. Zijn proefschrift was getiteld De kus van een slaaf. Papiaments West-Afrikaanse connecties en de oorsprong van het Papiaments en andere talen verkend. Hij bracht onder meer de stelling naar voren dat het Papiaments sterker dan voorheen bekend was beïnvloed door de geheime taal Guene, die door de plantageslaven van Curaçao werd gebruikt. Daarnaast heeft het Guene ook andere Caribische talen beïnvloed en zelfs de Engelse en Nederlandse taal. [7] == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doktoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (kontiniendo: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'') * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Mira tambe == * [[Gueni]] {{Commonscat|Frank Martinus Arion}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =191263500|titulo=Frank Martinus Arion}} {{References}} ;Lista di fuente * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3, pág. 405–410. * Wim Rutgers: ''Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba'', Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, pág. 272. * B. Jos de Roo: ''Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958'', Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam (2014), ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. Den: ''A History of Literature in the Caribbean''. Tomo 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia (2001), ISBN 90-272-3448-5, pág. 362. * ''Schrijver Frank Martinus Arion overleden''. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * ''Writer Frank Martinus Arion Passed Away'', Curacaochronicle.com (28 di sèptèmber 2015}}</ref> * ''Frank Martinus Arion geeft lintje terug'', Trouw.nl. (16 di desèmber 2008) }} {{DEFAULTSORT:Arion, Frank Martinus}} [[:Category:Ganador premio Cola Debrot]] [[:Category:Hende]] [[:Category:Kòrsou]] == Referensia == * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 407–408. * Wim Rutgers: Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba. 1. Auflage. Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, S. 272. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 408–409. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 410. * B. Jos de Roo: Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958. Hrsg.: Universiteit van Amsterdam. 1. Auflage. Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam 2014, ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. In: A History of Literature in the Caribbean. Band 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia 2001, ISBN 90-272-3448-5, S. 362. * Schrijver Frank Martinus Arion overleden. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * Frank Martinus Arion geeft lintje terug. In: trouw.nl. 16. Dezember 2008, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). == Weblinks == {{Commonscat}} [[:Category:Korsou]] [[:Category:Eskritor]] [[:Category:Hende]] Kort na de geboorte verhuisde het gezin naar Aruba, waar de vader een baan had aanvaard bij een plaatselijke oliemaatschappij. Toen hij vier jaar oud was, stierven Arions moeder en jongere broer bij een ongeval, waarna Frank en zijn zus werden teruggestuurd naar Curaçao, waar ze onderdak vonden bij verschillende familieleden. Zijn schrijftalent bleek al toen hij op de lagere school zat; in het laatste jaar van de basisschool won hij de Neerlandiaprijs voor het beste essay in het Nederlands. Tijdens zijn schooltijd begon hij de naam Frank Efraim Martinus voor zichzelf te gebruiken. De achtergrond was de politieke betrokkenheid van zijn vader bij de Nationale VolkspartijCuraçao, waardoor de naam "Arion" bekend werd bij veel bewoners van het eiland. Frank wilde echter niet geassocieerd worden met het politieke activisme van zijn vader; pas in de jaren vijftig gebruikte hij zijn oorspronkelijke achternaam weer voor de publicatie van zijn eerste werken. [1] '''Frank Martinus Arion''', seudónimo de '''Frank Efraim Martinus''' ([[Curazao]], [[17 de diciembre]] de [[1936]]-[[28 de septiembre]] de [[2015]])<ref name=fallece>{{cita noticia|título=Writer Frank Martinus Arion Passed Away|url=http://curacaochronicle.com/local/writer-frank-martinus-arion-passed-away/|fechaacceso=29 de septiembre de 2015|obra=curacao chronicle|fecha=28 de septiembre de 2015|idioma=inglés}}</ref> fue un escritor antillano. En 1955 se trasladó a los [[Países Bajos]] para estudiar letras neerlandesas en la Universidad de Leiden. En 1981 volvió a instalarse en su ciudad natal, tras residir unos años en [[Paramaribo]] ([[Surinam]]). Fue un fuerte promotor del [[papiamento]]. Hij werkte in Nederland , Suriname en de Nederlandse Antillen en schreef in het Nederlands en Papiaments . De roman Dubbelspel (nl) (1973) is zijn eerste boek en zijn grootste publiekssucces. == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' (Changa)<ref>[http://www.diegopuls.com.ar/index.php?option=com_content&task=view&id=112&Itemid=39&lang=es Doble juego, fragmento traducido al español (inédito)]; visitado el 21 de febrero de 2012</ref> *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doctoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (contiene: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'' * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Referencias== {{listaref}} == Link eksterno == *{{Enlace roto|1=[http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 página web sobre Arion del Fondo de las Letras Neerlandesas (en inglés)] |2=http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 |bot=InternetArchiveBot }} ------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Abraham Daniel Jesurun''' (n. [[20 di aprel]] 1839 na [[Korsou]] - f. [[20 di mart]] [[1918]] na [[Korsou]]) tabata un ....... [[Kòrsou]]. == Biografia == Jesurun a nase na aña 1939 na Willemstad. * Kasa ku Rachel David Capriles na 1880. * Na 1905 elegi Presidente di KVK Korsou. van 1884 tot 1919 In het grote boek over de History of the Jews of the Netherlands Antilles (1970) wordt Abraham Daniel Jesurun (1839-1918) ‘Curaçao’s then most cultured man’ genoemd, die verschillende talen in woord en geschrift beheerste. Hij wordt bijvoorbeeld een ‘specialist in Papiamento’ genoemd (Emmanuel & Emmanuel 1970, 1: 411, 454). Jesurun blijkt een belangrijk man geweest te zijn op Curaçao. Zo was hij secretaris-directeur van de Aruba Phosphaat Maatschappij, vele jaren voorzitter van de Kamer van Koophandel en Nijverheid en directeur van de Curaçaosche Bank. Ook is hij lid van de Koloniale Raad geweest en bestuurslid van het Geschied-, Taal-, Land- en Volkenkundig Genootschap te Willemstad. Voor al die activiteiten is hij onderscheiden: hij werd eerst ridder in de orde van OranjeNassau (1908), later officier (1913). In de serie ‘beroemde personen’ werd er in 1998 een postzegel met zijn beeltenis erop uitgebracht. <ref> ''Jan Noordergraaf'', [https://www.ivdnt.org/images/stories/onderzoek_en_onderwijs/publicaties/trefwoord/Papiaments_def.pdf Lexicografie op Curacao: Abraham Jesurun en zijn woordenlijst van het Papiaments (1898)]</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=it|oldid =129014577|titulo=Emilio Teza}} {{References}} }} [[:Category:Linguistica]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62275387|titulo=Dialect}} {{References}} }} [[:Category:Idioma]] ------- {{Variante|a}} [{Databox}} '''Pidgin''' ta e idioma ---------------- {{Databox}} E '''álfabèt latin''' ta un [[álfabèt|skritura alfabétiko]] foi kual den kurso di [[siglo]]nan a desaroyá un kantidat di álfabèt pa uso den kasi tur idioma skirbi den hemisferio oksidental, prinsipalmente na Nort i Sur Amerika, kasi henter [[Oropa]], Afrika supsahara i un kantidat di pais asiatiko na Oustralasia i Asia Sentral. E skritura latin tin e kantidat di usuario mas grandi na mundu. E skritura latin e ta forma e base di e [[Alfabèt Fonétiko Internashonal]] (IPA), i e 26 lèter mas komun ta e lèternan di e [[ISO basic Latin alphabet]]. E ta un álfabèt bikamaral di trinta lèter, kreá fin di siglo nuebe den imperio búlgaro (e aktual [[Nort Macedonia]]), pa e disípulonan di pader Cyrille òf posiblemente Clément d'Ohrid (e promé obispo di e iglesia ortodokso di [[Bulgaria]]) i ta basá riba e álfabèt [[Gresia|griego]] i glagolítiko. Ainda na komienso di siglo 21 ta usa e [[álfabèt siríliko]] den un kantidat di [[idioma slaviko]], entre otro búlgaro, masedoniano, [[idioma montenegrino|montenegrino]], servio, ukraniano, ruso i bieloruso. Bou influensia [[Rusia|ruso]] e ta komun tambe den hopi idioma ku no ta idioma slaviko manera [[kazachs]], [[idioma kirguis|kirguis]], [[tatar]] (idioma [[Turkia|turko]]), [[tajikistano]], [[idioma mongoles|mongoles]] inkluso hopi otro idioma chikitu. Te [[1859]] e tabata e skritura di e [[idioma rumano]] i den e antiguo [[Moldavia]] tabata skirbi e [[idioma moldaviano]] (un [[dialecto|dialekto]] rumano) ku un álfabèt siríliko. * Het Latijns schrift[1] is een alfabetisch schrift waarvoor in de loop der eeuwen een aantal alfabetten zijn ontwikkeld voor gebruik in vrijwel alle westerse geschreven talen, voornamelijk Noord- en Zuid-Amerika, bijna heel Europa, Sub-Saharaans Afrika en een aantal Aziatische landen in vooral Australazië en Centraal-Azië. Het Latijns schrift heeft het grootste aantal gebruikers ter wereld.[2] * '''Latin script''', also known as '''Roman script''', is a set of graphic signs ([[Writing system#General properties|script]]) based on the letters of the [[classical Latin alphabet]]. This is derived from {{cns|a form of the [[Cumae alphabet|Cumaean Greek]] version of|date=September 2021}} the [[Greek alphabet]] used by the [[Etruscan civilization|Etruscans]]. Several [[Latin-script alphabet]]s exist, which differ in graphemes, collation and phonetic values from the [[classical Latin alphabet]]. The Latin script is the basis of the [[International Phonetic Alphabet]], and the 26 most widespread letters are the letters contained in the [[ISO basic Latin alphabet]]. Latin script is the basis for the largest number of alphabets of any [[writing system]]{{sfn|Haarmann|2004|p=96}} and is the [[List of writing systems by adoption|most widely adopted]] writing system in the world (commonly used by about 70 percent of the world's population). Latin script is used as the standard method of writing in most Western, Central, as well as in some Eastern European languages, as well as in many languages in other parts of the world. ----------------- e8v00tkbzqpcgtz4bbw2yns2qbjl2q9 203162 203161 2026-09-05T11:01:14Z Caribiana 8320 203162 wikitext text/x-wiki * [https://www.ea.aw/pages/wp-content/uploads/2019/09/Literatura-na-papiamento-havo.pdf Literatura na papiamento] nieuw: [[diptongo]] - [[triptongo]] - [[gramatika]] - [[frase]] - [[silaba]] - [[semántika]] - [[suheto]] - [[supstantivo]] - [[athetivo]] - [[verbo]] - [[vocal]] - [[consonante]] - [[sufiho]] - [[atverbio]] - [[koma]] - [[pronòmber]] - [[singular]] - [[plural]] ------------------------- {{Databox}} '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa [[papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta yama ''lenga di p'', den kua e [[vocal|vokal]] di kada [[silaba|sílaba]] ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. Por ehèmpel, ''mi ta bai kas'' ta bira mi''pi'' ta''pa'' bai''pa'' kas''pa''. "Mi ta bai kas" ta bira '''mi'''pi '''ta'''pa '''bai'''pa '''kas'''pa.<ref>[[Pierre Lauffer]], [https://www.dbnl.org/tekst/lauf001unse02_01/lauf001unse02_01_0036.php Un selekshon di palabra i ekspreshon. Deel 2], dbnl.org</ref><ref name=":0">[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 di mart 1965</ref> E wega di lenga no ta eksklusivamente un fenómeno den papiamentu. Den idiomanan ingles i spaño na [[Latinoamérika]] i otro paisnan di Karibe e ta tambe konosí bou nòmbernan manera pig latin, vesre i jerigonza.<ref>{{citeer web|auteur=[[Antoine Maduro|A.J. Maduro]]| titel=.Remitido Erornan|werk=[[Amigo]]|datum=1984-07-18|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-05|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643043:mpeg21:p006}}</ref> == Karakterístika == Galein ta un modo di papia ku deliberadamente ta alterá [[palabra]]nan di papiamentu, i no ta un idioma independiente. E reglanan por varia, pero den su forma mas simpel, yamá ''lenga di p'', den kua e [[vocal|vokal]] di kada [[silaba|sílaba]] ta wòrdu ripití ku un konsonante ''p'' su dilanti. Por ehèmpel: :''kas ta weta'' → ''kaspa tapa wepa tapa''.[1][2] Segun [[Pierre Lauffer]], galein ta konosí komo e ''lenga di p''. E ta distinguí galein di ''[[gueni]]'', ku tabata e nòmber pa e idioma ku, segun tradishon, katibunan ku tabata yega, den kua e [[vocal|vokal]] di kada [[silaba|sílaba]] ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. for di [[Afrika]] tabata papia.[2] == Uso == Galein tabata wòrdu usá prinsipalmente pa hasi un kombersashon ménos aksesibel pa hende pafó di e grupo ku no konosé e reglanan. Deskripshonnan di galein ta indiká ku e forma di papia tabata wòrdu usá komo un manera di skonde e kontenido di un kombersashon. Un deskripshon di Paul Brenneker, publiká den ''Sambumbu'' na 1971, ta referí na galein komo un forma di papiamentu ku tabata wòrdu deformá deliberadamente pa hende pafó no por komprondé e kombersashon.[3] Personanan bakiá den galein tabata usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internato i kriá den institushonnan grandi tin biaha tabata papia galein ku mesun fluides ku papiamento.<ref name=":0"/> == Galein i Gueni == Galein i Gueni ta dos fenómeno lingüístiko diferente. ''Gueni'' ta referí na un idioma ku, segun deskripshonnan lokal, tabata wòrdu papia pa katibunan ku tabata yega for di Africa. Galein, na otro banda, ta un forma di papiamentu ku ta wòrdu alterá mediante reglanan di un wega di lenga.[2][3] {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] [[:Kategoria:Papiamentu]] [[:Kategoria:Kultura di Kòrsou]] ------------------------ , usando un wega di lenga pa alterá e [[palabra]]nan. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehèmpel: "Mi ta bai kas" ta bira '''mi'''pi '''ta'''pa '''bai'''pa '''kas'''pa.<ref>[[Pierre Lauffer]], [https://www.dbnl.org/tekst/lauf001unse02_01/lauf001unse02_01_0036.php Un selekshon di palabra i ekspreshon. Deel 2], dbnl.org</ref> E tabata wòrdu yamá lenga p.<ref name=":0">[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 maart 1965</ref> E fenómeno di korumpí un lenga ta konosí komo un anti-lenga. '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa e [[Papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no ta konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta e yamá *lenga di p*, den kua e vokal di kada sílaba ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. Por ehèmpel, ''mi ta bai kas'' ta bira ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] ==Historia == Generalmente e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otro, ku no ta konosí ku e reglanan. E ta wòrdu usá mas tantu pa hubentut komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku galein. Na Kòrsou, e tabata wòrdu hopi bia konfundí ku [[gueni]], e idioma di katibu. Pero esensialmente e no tin nada di haber kuné. Galein ta un korupshon deliberá di papiamentu moderno normal, pa no wòrdu komprondé pa hende di afó. Personanan bakiá den galein tabata usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internato i kriá den institushonnan grandi tin biaha tabata papia galein ku mesun fluides ku papiamento.<ref name=":0"/> variante di e idioma papia di [[papiamentu]], usando un wega di lenga pa alterá e palabranan. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa. Internashonalmente e ta konosi komo un anti-lenga. , manera "Jerigonza". Den e wega di lenga [[palabra]]nan na papiamentu ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un [[sufiho]] fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di [[konsonante]] di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokal (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa Por ehèmpel, e frase “e no sa” por bira * agregando un silaba patras (sufiho) - '''e'''hay '''no'''hay '''sa'''hay * usando un silaba dilanti (prefiho) - ay'''e''' ay'''no''' ay'''sa''' * birando e leternan di un silaba ku sufiho - '''e'''ay '''on'''ay '''as'''ay '''Galein''' ta un wega di lenga of anti-lenga den kua [[palabra]]nan na papiamentu ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokál (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. Por ehèmpel, “e no sa” lo bira “ehay oesday otnay owknay”. aye ayno aysa - aye onay asay Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E ta wòrdu usá mas tantu pa hubentut komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Galein. -------------------- {{Infobox taal | naam = Galein | andere_naam = P-taal | taalgebied = [[Curaçao]] | soort = [[Taalspel]] }} '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa e [[Papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no ta konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta e yamá *lenga di p*, den kua e vokal di kada sílaba ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. Por ehèmpel, ''mi ta bai kas'' ta bira ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] == Karakterístikanan == Galein ta un forma deliberadamente alterá di Papiamentu, i no ta un idioma independiente. E reglanan por varia, pero den su forma mas simpel kada sílaba ta wòrdu sigui pa un sílaba ku e mesun vokal i e konsonante ''p''. Por ehèmpel: :''mi ta bai kas'' → ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] Segun Pierre Lauffer, Galein ta konosí komo e ''lenga di p''. El ta distinguí Galein di ''[[Gueni]]'', ku tabata e nòmber pa e idioma ku, segun tradishon, katibunan ku tabata yega for di Africa tabata papia.[2] == Uso == Galein tabata wòrdu usá prinsipalmente pa hasi un kombersashon ménos aksesibel pa hende pafó di e grupo ku tabata konosé e reglanan. Deskripshonnan di Galein ta indiká ku e forma di papia tabata usa komo un manera di skonde e kontenido di un kombersashon. Un deskripshon di Paul Brenneker, publiká den ''Sambumbu'' na 1971, ta referí na Galein komo un forma di Papiamentu ku tabata wòrdu deformá deliberadamente pa hende pafó no por komprondé e kombersashon.[3] == Galein i Gueni == Galein i Gueni ta dos fenómeno lingüístiko diferente. ''Gueni'' ta referí na un idioma ku, segun deskripshonnan lokal, tabata wòrdu papia pa katibunan ku tabata yega for di Africa. Galein, na otro banda, ta un forma di Papiamentu ku ta wòrdu alterá mediante reglanan di un wega di lenga.[2][3] == Fuentes == * Brenneker, Paul. ''Sambumbu: Volkskunde van Curaçao, Aruba en Bonaire''. Deel 3, 1971.[3] * Lauffer, Pierre. ''Un selekshon di palabra i ekspreshon''. Deel 2, 1974, p. 45.[2] ------------------- {{Databox}} '''Galein''' ta un modo di papia cu ta wordo aplica na e idioma [[Papiamentu]], unda ta korumpi .... E ta hopi bia ta wòrdu konfundí pa habitantenan di stat ku Gueni, e idioma di katibu. Pero esensialmente e no tin nada di haber kuné. Galein ta un korupshon deliberá di Papiamentu moderno normal, pa no wòrdu komprondé pa hende di afó. E forma mas simpel ta unu den kua e vokal di kasi tur sílaba ta wòrdu ripití ku un “p” promé kuné. Cas ta bira “cas”’’pa “mi mi”’’pi weta wepe-tapa. Pa e motibu aki, e ta wòrdu yamá tambe p-idioma. Maestronan den galein ta usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internat i criadanan den institucionnan grandi tin biaha ta papia galein mes fluido cu papiamento. Cas mi weta -> '''cas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa '''Galein''' wordt door stadsmensen vaak verward met [[Gueni]], de slaventaal. Maar het heeft er in wezen niets mee uit te staan. Galein is een opzettelijke verbastering van het normale hedendaagse [[Papiaments]], om door buitenstanders niet te worden verstaan. De eenvoudigste vorm is die, waarbij van ongeveer elke lettergreep de klinker wordt herhaald met een ''p'' ervoor. Cas wordt '''cas'''pa '''mi mi'''pi weta wepe-tapa. Het wordt om deze reden ook wel p-taal genoemd. Meesters in het galein bedienen zich van veel ingewikkelder herhalingen. Meisjes op internaten en dienstmeisjes in grote inrichtingen spreken galein soms even vlot als papiaments.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 maart 1965</ref> Teneinde te voorkomen, dat de meester hun gesprek zou kunnen volgen, hadden de slaven de gewoonte het Papiamentu opzettelijk te vervormen door bijvoorbeeld van ieder lettergreep de klinker te herhalen met een medeklinker ervoor. Een zin als: mi ta weta (ik zie) kan dan gaan luiden: mipi tapa wepetapa. Snel uitgesproken is deze "taal" alleen door ingewijden te verstaan.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120173503/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=370&lang= Galein], Encyclopedie van Curaçao</ref> Pig Latin (Igpay Atinlay) ta un wega di idioma òf cant den kua palabranan na ingles ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokál (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. Por ehèmpel, “e no sa” lo bira “ehay oesday otnay owknay”. Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E referensia na Latin ta un mal nòmber deliberadamente; Latin di Porko ta simplemente un forma di argot òf jargon ku no ta relashoná ku Latin, i e nòmber ta wòrdu usá pa su konotashonnan ingles komo un idioma straño i ku ta zona stranhero. E ta wòrdu usá mas tantu pa muchanan chikitu komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Latin di Porko.[2] [[:Kategoria:Idioma]] Bovendien werd het 'Galein' als een geheimtaal gebruikt, maar dit is geen oorspronkelijke taal, doch slechts een verbastering van het Papiamentu om niet door buitenstaanders begrepen te worden (Brenneker, 1971:529)". afunesto. 'Galein' no ta eksklusivamente un fenómeno di papiamentu. Den e paisnan ku ta rondoná nos tambe nan konosé i no ta nada straño ku ta di nan mes nos tin e. Pa no insumi muchu espasio dje diario aki, mi a sita solamente di Cuba. Don Esteban Pichardo, Pichardo Novisimo, 1953, paginanan 405/406: "Jerigonza.<ref>auteur=[[Antoine Maduro|A.J. Maduro]]. Remitido Erornan. "Amigoe". Curaçao, 18-07-1984, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 26-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643043:mpeg21:p006</ref> Aqui se aplica acierto modo revesado de hablaro lenguaje complicado de manera que otros no lo entiendan. Las mismas palabras denuestro idioma con un agregado pospuesto o antepuesto constituyen lajergacon que los muchachos, negros y algunas personas vulgares pierden el tiempo, creyendo sandiamente que es imposible comprenderlos. Las principales jerigonzasson, con las silabas pa, pc, pi, po, pu, agregando a cada silaba de lavoz castellana una de estas de la misma vocal, e.g.: * pu sa-pa bes-pe la-pa Je-peri-pi gon-po za-pa?" Presis manera nos ta us'é na Körsou. Nan ta us'é tambe ku e agregadonan: pina (esta: tu-pina) i tambe ku: gara, guere, guiri, gordo, guru (esta:tu-guiru etc.). Konklushon: papiamentu di gueni na Körsou ta basa riba fantasia, e grafia 'gene' ta pone hende pronunsia e palabra aki robes, galein no tin nada di lenga sekreto kune. --- es.wiki: Jerigonza Gibberish, geringonza, òf geringozo ta un forma di abla hunga den kua sílabanan ta wòrdu insertá repetidamente entre palabranan. Originalmente, “gibberish” tabata wòrdu usá pa deskribí kualke idioma ku ta den mal smak, kompliká, i difísil pa komprondé,[1] pero ku tempu su nifikashon a kambia pa e forma spesífiko di insershon. Ademas di entretenimentu, e por wòrdu usá tambe komo un manera di kodifiká e mensahe (cryptolalia) di manera ku otro hendenan serka di e oradornan ku no ta kustumbrá ku e forma di papia aki no por komprondé kiko e oradornan ta bisando. E formanan aki ta wòrdu usá komo wega òf entretenimentu den paisnan di abla spañó manera Spaña i Latino Amérika. Uso Despues di kada sílaba, e zonido “p” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Despues di kada vokal, e zonido “i” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Despues di kada vokal, e zonido “f” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Den vários region di Mexico, e último variashon hunga aki ta hopi popular bou di muchanan, asta risibí e nòmber “papia na Efe.” en.wiki *(cant):Un cant (hulandes: anti-taal) ta e jargon òf idioma di un grupo, hopi biaha empleá pa ekskluí òf gaña hende pafó di e grupo.[1] E por wòrdu yamá tambe un kriptolekto, argot, pseudo-idioma, anti-idioma òf idioma sekreto. Kada término ta diferensiá un poko den nifikashon; nan usonan ta inkonsistente. *language game: Un wega di idioma (tambe yamá un cant, idioma sekreto, ludling, òf argot) ta un sistema di manipulá palabranan papiá pa hasi nan inkomprendibel pa un oyente no entrená. Weganan di idioma ta wòrdu usá prinsipalmente pa gruponan ku ta purba di skonde nan kombersashonnan pa otronan. Algun ehèmpel komun ta Pig Latin; e famia Gibberish, prevalente na Merka i Suesia; i Verlan, papia na Fransia. Un difikultat komun ku weganan di idioma ta ku nan ta wòrdu pasá oralmente; miéntras ku por hasi tradukshonnan skirbí, hopi bia nan ta imperfekto, pues e ortografia por varia hopi. Algun frakshon ta argumentá ku palabranan den e lenganan papia aki mester wòrdu skirbí simplemente manera nan ta wòrdu pronunsiá, miéntras ku otronan ta insistí ku e puresa di idioma ta eksigí ku e transformashon ta keda visibel ora e palabranan ta wòrdu impartí riba papel. {{Appendix|1=|2= '''Literatuur''' * Martinus, Frank (1996), ''The kiss of a slave: Papiamentu’s West-African connections'', Universiteit van Amsterdam * Hartog, Johannes (1961, p 433), ''Curaçao: Van kolonie tot autonomie III, Vol.I,'', De Wit. '''Bronnen en voetnoten''' * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=|titel=|oldid=|datum=}} {{References}} }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Hulandes Caribeño''' of '''Hulandes Antiano''' ta un variante di [[idioma]] [[Hulandes]] cu a desaroya? na e [[Islanan ABC]], islanan perteneciente na Caribe Hulandes. Por considera esaki como un dialecto regional di Hulandes.? Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. == Contexto == E poblashon lokal i papiadónan hulandes riba Islanan ABC tabata papia i skirbi hulandes mesklá ku konstrukshonnan i palabranan for di papiamentu i otro idiomanan: “hopi plaka verdienen” (pap.: hopi sèn); “kabrieten in de koor” (Pap.: cabritonan den cura); y “een pastechi eten” (Come un pastechi) (Pap.: pasty). E uso aki a bira konosí komo Hulandes Antiano.<ref>[[Ronald Severing|Severihng, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden], literatuurgeschiedenis.org</ref> E norma den polítika di gobièrnu pa loke ta trata hulandes a kambia. E norma di idioma no ta limitá mas na Hulanda, sino tambe na Vlaanderen i e teritorionan den eksterior: e islanan kaminda palabranan hulandes antiano a originá ku no ta aparesé na Hulanda mes, i tambe na Sürnam independiente, kaminda ta usa hulandes surinam. E atenshon kresiente aki pa variedatnan di hulandes, pa multilingualismo, i pa interpretashon kultural a kondusí na inklushon di palabranan for di hulandes karibense den e vokabulario ofisial di e idioma hulandes. A base di un base di dato di palabra di korantnan na idioma hulandes riba e islanan, a hasi un selekshon di mas ku 400 palabra. E palabranan Hulandes Caribense aki, cu a wordo agrega na e Buki Berde di 2015, no ta aparece den Hulandes Standard. Por haña palabranan manera dushi (dushi, dushi), botika (botika kombiná ku botika), ayó (saludo), i eilandsraad (un tipo di konseho munisipal riba e islanan). Anteriormente, na 2005, alrededor di 500 palabra hulandes surinam a aparesé den e lista aki: afingisoep (sòpi di yuka), husselen (scrabble) i Sranan (krioyo surinam). Komo ku Antia no ta eksistí mas i Sürnam, ku Hulandes komo idioma ofisial, a bira miembro asosiá di Union di Idioma Hulandes, e término Hulandes Karibense ta wòrdu usá mas i mas pa e idioma Hulandes riba e islanan i na Sürnam. {{Appendix}} ----- Caribisch-Nederlands is de taalvariant van het Nederlands die gesproken wordt in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Deze variant wijkt op verschillende punten af van het Europees-Nederlands, zowel in uitspraak als in woordkeuze en grammatica. Op de Benedenwindse Eilanden (Aruba, Bonaire, Curaçao) is Papiaments de meest gesproken moedertaal, terwijl op de Bovenwindse Eilanden (Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius) Engels vaker de moedertaal is. ==Verschillen met Europees-Nederlands==: *Uitspraak: Er zijn verschillen in de uitspraak van klinkers en medeklinkers, en de intonatie kan anders zijn. * Woordenschat: Er zijn specifieke woorden en uitdrukkingen die in het Caribisch-Nederlands gebruikt worden, maar niet of minder vaak in Europees-Nederlands. * Grammatica: Er kunnen kleine grammaticale verschillen zijn, bijvoorbeeld in de volgorde van woorden of in het gebruik van bepaalde werkwoordstijden. * Invloed van andere talen: Papiaments: Op de ABC-eilanden heeft het Papiaments een grote invloed op het Nederlands. Veel Caribisch-Nederlandse woorden en uitdrukkingen zijn ontleend aan het Papiaments. Engels: Op de Bovenwindse eilanden heeft het Engels een grotere invloed. Ook hier zijn er invloeden merkbaar in de woordenschat en grammatica. * Onderwijs: In het basisonderwijs op de Benedenwindse eilanden wordt steeds meer onderwijs gegeven in het Papiaments. Het Nederlands wordt vaak als vreemde taal aangeboden. In het middelbaar onderwijs is het Nederlands wel de instructietaal. Op de Bovenwindse eilanden wordt in toenemende mate Engels gebruikt als instructietaal, ook in de Nederlandstalige scholen. * Conclusie: Caribisch-Nederlands is een levendige en diverse taalvariant die zich aanpast aan de lokale context en invloeden van andere talen ondergaat. ------ Hulandes ta un idioma oficial den Caribe Hulandes.<ref>https://taalunie.org/dossiers/22/nederlands-in-het-caribisch-gebied-en-suriname ]</ref> Omdat Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk geen omgangstaal is, maakt het onderwijs daar de omslag van moedertaalonderwijs Nederlands naar een vreemde taal aanpak. Hulandes semper tabata un idioma minoritario. Habladónan di Papiamentu tin bia ta konsiderá e Antianonan di abla Hulandes komo show-off, imitadó di e Hulandesnan. E label ey ta mas fuerte ora hende no ta dispuesto pa papia Papiamento. <ref>Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> Hulandes Antiano ta wòrdu distinguí for di Hulandes Standart pa e aksento. Bakhuis ta agregá ku Antianonan tambe ta agregá palabranan Papiamentu, ta konhugá verbonan Papiamentu na e manera Hulandes, i ta usa zonidonan típiko. Esaki ta conduci na frasenan manera: “Ai no,” “mi tin” “hopi,” “sakeerd” hopi potret pero nan ta “hodidu”! -- nl.wiki:[[:nl:Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden]]Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. Op de Benedenwindse ABC-eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) is de moedertaal vaak Papiaments, en op de Bovenwindse SSS-eilanden (Sint Maarten, Saba en Sint Eustatius) Engels. {{Appendix}} '''Caribisch‑Nederlands''', ook wel bekend als '''Antilliaans Nederlands''', is een in de ABC‑eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) gesproken vorm van het Nederlands, die sterk beïnvloed is door talen zoals Papiamento en Spaans. Het wordt gebruikt door Nederlandssprekenden op de eilanden, en bevat vaak woorden en zinsconstructies uit het Creooltaal Papiamento en regionale varianten. ==Gebruik en kenmerken== Spraak en schrijfwijze van Nederlands op de ABC‑eilanden mengen reguliere Nederlandse zinnen en woordenschat met Papiamentstalige of lokale uitdrukkingen. Voorbeelden hiervan zijn: * “hopi plaka verdienen” (veel geld verdienen) * “kabrieten in de koraal” (geiten op de erf) * “een pastechi eten” (een pasteitje eten) Dergelijke constructies behoren tot typische voorbeelden van Antilliaans Nederlands, waarin Papiamentse woorden (zoals hopi, plaka, pastechi) direct geïntegreerd zijn in het Nederlands. ==Sociolinguïstische context== In de lagen van de bevolking waar Nederlands als thuistaal wordt gesproken — vaak binnen families of in het onderwijs — wordt deze variant beschouwd als “tropisch Nederlands”. Sprekers worden in Nederland soms als dialectisch afwijkend ervaren en kunnen als “makamba” (Nederlander) worden bestempeld, vooral wanneer zij geen Papiamento spreken.<ref name="ntr">Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> De variant is te herkennen aan: *het gebruik van Papiamentse werkwoorden en woorden, *typische accenten, klankkleur en uitspraak, *de toepassing van regionale grammaticale structuren, zoals in: Ai no, ik heb hopi veel foto’s gesakeerd, maar ze zijn hodidu! == Aantal sprekers en taalgebruik == Hoewel het Nederlands in de Caribische delen van het Koninkrijk officieel is, wordt het meestal als tweede of derde taal gebruikt: in het dagelijks leven domineren Papiamento, Spaans en Engels. Op Bonaire is Nederlands moeders­taal voor ongeveer 15 % van de bevolking (2021), Spaans is even frequent; op Sint Eustatius en Saba ligt dat rond 4 % <ref>https://longreads.cbs.nl/the-caribbean-netherlands-in-numbers-2022/what-percentage-of-the-population-speaks-dutch/</ref> ==Identiteit en perceptie== De variëteit speelt een rol in identiteitsconstructie. Nederlandssprekende Antillianen voelen zich soms “niet helemaal thuis” in Nederland of in de Papiamentstalige gemeenschap, juist vanwege de gemengde taalstijl. Taalpuristen waarschuwen tegen het gebruik van Engelse of Spaanse leenwoorden in Papiamento, terwijl anderen juist blij zijn met de talenmix als onderdeel van de lokale identiteit.<ref name="ntr"/> == Vergelijking met andere niet-Europese Nederlandsvarianten == Nederlands wordt ook gesproken in de Caribische special gemeenten (Bonaire, Sint Eustatius, Saba), maar daar zijn andere varianten gangbaar, bijvoorbeeld Virgin Islands Creole Dutch. Die heeft, net als Antilliaans Nederlands, een sterke mix met andere talen.<ref>Welmoed Ventura, https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/gelijkenis-deens-antilliaans-creole-dutch-en-sranantongo/ Gelijkenis Deens-Antilliaans Creole Dutch en Sranantongo]</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Na [[Aruba]]''' e presencia di '''idioma Spaño''' ta significativo. E pais Caribense, cu [[Hulandes]] y [[Papiamentu|Papiamento]] como [[idioma ofisial|idiomanan oficial]], tin un gran cantidad di hablante di [[Spaño]]. Segun e censo di 2000, Spaño ta e di dos idioma mas papia riba e isla, despues di Papiamento. == Hablante di Spaño == Segun datonan di Censo 2010, 13.710 residente di Aruba ta papia Spañó como nan [[Lenga materno|idioma materno]].<ref>{{citeer web|url=https://www.cervantes.es/imagenes/File/espanol_lengua_viva_2019.pdf |titel=El Espanol: una lengua viva. Informe 2019|uitgever=Instituto Cervantes, pag. 9|datum= }}</ref> Na 2017 hablante di Spañó tabata representa 12.6% di e poblacion.<ref>{{citeer boek|nombre=Jesús|apellido={{v|Guanche}}|nombre2=Carmen|apellido2={{v|Corral}}|title=Diccionario etnográfico. Los pueblos del Caribe Insular y de México-Centroamérica|volume=Tomo I|year=2017|editorial=RUTH|isbn=9789590618154|capítulo=Cap. 5}}</ref> Esaki ta relaciona cu e emigrantenan for di paisnan hispano. Segun pais di origen e percentahe tabata, entre otro, 9.1% di [[Colombia]], 4.1% [[Republika Dominikano|Republica Dominicano]], 3.2% [[Venezuela]] i 1.1% [[Peru]].<ref name="cia.gov">{{en}}{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |title=Aruba |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |access-date=}}</ref> Si conta tur esunnan cu por comunica den Spaño, e cantidad total di hablante ta yega aproximadamente 93.500, o sea 85% di e poblacion Arubano. Pero solamente un di cada cinco persona ta uza Spaño como nan unico [[idioma]]. == Spaño den bida publico == No obstante di no ta un idioma oficial, e uso di Spaño ta sirbi metanan practico y ta extende den hopi aspecto di bida publico, reflehando su papel como idioma di contacto, identidad y comunicacion den e contexto multicultural di Aruba. E isla su proximidad cu [[Venezuela]] y [[Colombia]] y e fuerte contactonan religioso, comercial y cultural durante siglonan a contribui pa e uzo continuo na Aruba di Spaño.<ref>{{cite book|author=Ramirez, Catherine|title=La escogencia del idioma Español en el perfil de asignaturas en las escuelas de MAVO de Aruba|year=2016|editorial=[[Universidad de Curazao]]|url=https://www.worldcat.org/es/title/1029733877|location=Willemstad, Curacao}}</ref> Segun [[Johan Hartog|Hartog]] e influencia Spaño ta mas tanto notabel den e variante Arubano di Papiamento cu den e variantenan di Corsou y Boneiro.<ref name="Hartog"/> Den e sistema escolar, Spaño ta un materia obligatorio desde enseñansa basico, cuminsando den e di cinco klas bay dilanti.<ref>{{citeer web|auteur=Organización Panamericana de la Salud|titel=Aruba, perfil de país|url=https://www3.paho.org/hq/dmdocuments/2010/Salud_en_las_Americas_2007-Aruba.pdf|datum=2007 }}</ref><ref>Ministerio di Enseñansa di Aruba. Curriculum y Idioma den Sector Escolar.</ref> Ademas, varios canal di television for di Venezuela ta wordo ricibi sin problema riba e isla, ofreciendo noticia, entretenimento y programacion educativo na Spaño. Hopi radioemisora local ta inclui musica cu canto di [[Latinoamérika|Latino America]] den nan programacion, y den algun caso, ta transmiti programanan na Spaño. Den sector comercial, hopi empleado den tienda, restaurant y servicio publico ta comunica cu clientenan hispano den nan idioma nativo. Ora cu hende yega na un loket, e probabilidad ta halto cu nan por haci pregunta o haya informacion na Spaño. [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia catolico]] cu un comunidad grandi riba e isla ta ofrece misa regular na Spaño. Den algun bario, specialmente caminda comunidadnan hispano ta concentra, por tin borchi informativo cu dos of mas idioma, incluyendo Spaño. == Aspectonan sociolinguistico == Pa hopi residente, particularmente e migrantenan hispano di Colombia, Venezuela y Republica Dominicano, Spaño ta sigui sirbi como idioma principal na cas, den relacionnan familiar y comunidad religioso.<ref>Central Bureau of Statistics Aruba (2017). Migration and Population Report.</ref> Na nivel popular, Spaño ta keda un idioma di preferencia pa comunicacion informal den bario, mercado y luganan publico. Turistanan hispano, cu ta forma un porcion importante di e [[turismo]] entrante, tambe ta contribui na su visibilidad den bida diario Arubano. E [[multilingualismo]] na Aruba ta stimula un nivel halto di dominio pasivo di Spaño: hopi Arubiano por compronde Spaño aunke no ta papi’é activamente. E situacion aki ta refleha un [[diglosia]] dinamico, caminda Spaño ta sirbi mas na nivel informal y comunicativo, mientras cu Hulandes y Papiamento ta predomina den situacionnan formal, educativo y gubernamental. == Influencia di Spaño riba Papiamento den siglo 21 == E idioma oficial Papiamento ta un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu ta nace durante e periodo colonial for di e mescla di Spaño, [[Portugues]], Hulandes, [[Ingles]], [[Frances]] i Arawak. Gran parti (70%) di su vocabulario tin origen Spaño.<ref>[[Ronald Severing|Severing, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden#:~:text=Door%20hun%20geografische%20ligging%20en,eilanden%20genoemd%2C%20is%20het%20Papiaments. ''Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden''], literatuurgeschiedenis.org</ref> E isla di Aruba tabata pa mas cu un siglo parti di Imperio Spaño promé cu el a wordo cede na e Imperio Hulandes na aña [[1636]].<ref name="Hartog">{{cite book|author=[[Johan Hartog|Hartog, Johannes]]|title=Aruba: A Short History|year=2003|publisher=De Wit & Van Dorp Stores}}</ref> Aunke Papiamento ta ser considerá un idioma stabil, hopi [[Arubiano]] ta sinti cu su presencia ta birando menos, particularmente den contactonan cu emigrantenan hispano. Investigacion sociolinguistico a mustra cu e preocupacion no ta basa riba un cambio real, sino riba un “menasa simbolico” cu ta relaciona cu identidad y inclusividad di pertenencia.<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref> Un tema cu ta surgi frecuente den discusionnan publico y escolar ta e supuesta “contaminacion” di Papiamento cu palabra y structuranan Spaño. Algun ciudadano ta boga pa un Papiamento “puro”, afirmando cu influencia stranhero, particularmente di Spaño, por afecta e caracter crioyo di e idioma. E sintimento aki ta bira mas fuerte ora cu migrantenan nobo no ta haci esfuerso pa siña y papia Papiamento, sino ta keda den nan idioma materno.<ref>Carroll, Kevin S. (2010). [https://www.researchgate.net/publication/283245487_Language_maintenance_in_the_Caribbean_Examining_perceptions_of_threat_in_Aruba_and_Puerto_Rico'' Language maintenance in the Caribbean: Perceptions of threat in Aruba and Puerto Rico''], researchgate.net </ref> Estudionan recien, manera esun di Kester y Buijink (2023), a conclui cu aunke hopi Arubiano ta expresá preocupacion riba e futuro di Papiamento, e idioma mes no ta duna señalnan di bay atras.<ref name="Kester"/> Su uzo a keda halto den bida escolar, gobierno y medionan local, y e mes a demostra capacidad pa integra [[neologismo]]nan sin perde su esencia. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=es|oldid =161207719|titulo=Idioma español en Aruba}} {{References}} ;Lista di fuente * Allen, R. (2002). ''The Spanish Caribbean''. Cambridge University Press. }} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Idioma]] ------------- {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] tríphthongos, literalmente: ‘ku tres zonido’ òf ‘ku tres tono’) ta un kombinashon di tres zonido vocal cu ta pronunciá den un solo [[silaba]]. Den un triptongo, e tres vocal òf semivokal ta sigui un tras di otro sin interrupshon, formando un zonido monosilabico. Den [[fonetika]], un triptongo ta resulta di un movimiento kontinuo pero suave di e organonan di artikulashon for di un zonido di vocal pa otro, den un sekuénsia di tres zonido. Na kontraste ku un [[monoftongo]], ku tin un so zonido, òf un [[diptongo]] ku tin dos, un triptongo ta kontené tres zonido vocal den un so silaba. Importante pa nota ku un triptongo no ta meskos ku un sekuénsia disilabico di un diptongo sigui pa un monoftongo, kaminda por tin mas ku un silaba. Por ehempel, den aleman feuer [ˈfɔʏ.ɐ] (‘kandela’), e sekuénsia vocal ta dividí den dos silaba, i no ta un triptongo. Un triptongo tipiko ta forma pa un semivokal, sigui pa un vocal nukleo, i sigui pa un otro semivokal (por ehempel: /i̯/ + /a/ + /u̯/). Por existí tanto triptongonan orál komo nasal. == Ejempelnan == Den [[Papiamento]], triptongonan no ta hopi komun, pero por haña nan den palabra manera: biai (for di biaiha) kaiu (for di kaiu) huai (for di huai) Den [[kastellano]] (spañol), por haña triptongonan den palabra manera: miau Uruguay cambiáis == Referensianan == Martínez Celdrán, Eugenio. Manual de Fonética Española. Ariel Lingüística, 2001. Ladefoged, Peter. A Course in Phonetics. Cengage Learning, 2014. Crystal, David. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Wiley-Blackwell, 2008. -------------------------- Diptongonan komun den Papiamento Diptongo Tipo Ejèmplonan Nota ai Kreshente bai, traishon, baikèl vocal débil (i) tras vocal fuerte ei Kreshente sei, beisbol, trein oi Kreshente boi, koi, sopi ui Kreshente puiro, spruit, fluit ia Dekreshente biaha, rabia, familia vocal débil (i) prome vocal fuerte ie Dekreshente piedra, biento, piedra io Dekreshente nacional, religion ua Dekreshente lengua, francua, guahe ue Dekreshente pueblo, fuerte, muerto uo Dekreshente cuota, suave, actuosa menos komun 🗣️ Nota riba tipo di diptongo: Diptongo kreshente: e vocal débil (i, u) ta antes di vocal fuerte (a, e, o) → zonido ta subi. Diptongo dekreshente: e vocal débil ta despues di vocal fuerte → zonido ta baha. {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E articulacion ta consisti di un transicion suave den e frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta wordo percibi como un zonido continuo den un solo silaba. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. == Diptongo den Papiamento == Den [[Papiamentu|Papiamento]], un diptongo por wordo forma di un di e siguiente combinacionnan: == Vocal debil (i, u) + vocal fuerte (a, e, o) == Ehempel: * i-a → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-a → us'''ua'''l, a-u → bl'''au'''w, * i-e → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-e → f'''ue'''rte, e-u → '''eu'''caristia, * i-o → od'''io''', o-i → b'''oi'''cotia, * u-o → d'''uo''', o-u → bl'''ou'''sa. == Dos vocal debil (i + u, u + i) == Ehempel: * i-u → hud'''iu''', u-i → fl'''ui'''t === Tipo di diptongo === Dependiendo di e direccion di e transicion vocal, un diptongo por ta dividi den: * diptongo creciente → b'''ie'''nto, p'''ue'''blo, rab'''ia''' * diptongo decreciente → '''ai'''re, '''au'''mento, n'''ei'''shi Nota cu ora e zonido '''i''' ta na final di palabra ta skirbi '''ay''', '''ey''', '''oy''', '''uy'''.<ref>E regla aki no ta aplicabel pa e [[Ortografia di papiamentu|ortografia uza na Corsou y Boneiro]].</ref><br> Ehempel: * '''ay'''= cay - bay - caray - gay (homber) * '''ey'''= aworey - p'esey - t'ey - bedey - batrey * '''oy'''= coy - morocoy - haudoy - gogoy * '''uy'''= huy - puy - cuy - spruy {{Appendix}} == Lista di referencia == * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. * Goilo, E.R. (2002). ''Gramática di Papiamento''. De Wit Stores N.V. * [[Sidney Joubert|Joubert, Sidney M.]] (2015). ''Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu''. [[Fundashon pa Planifikashon di Idioma]]. * SIL International (2004). ''Papiamentu Phonology''. Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). ''Ortografía de la lengua española''. Madrid: Espasa Libros. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------- Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E ta consisti di un transicion suave den frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta percibi como un zonido continuo den un silaba unico. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. ==Formashon di diptongonan den Papiamentu== Den Papiamentu, un diptongo por wòrdu formá di un di e sigiente kombinashonnan: Un vocal débil (i, u) + un vocal fuerte (a, e, o) ehempel: baiskel biaha fuerte Dos vocal débil (i + u, u + i) ehempel: fluit hudui riu Tipo di diptongo: kreshente i dekreshente Dependiendo di e direkshon di e transishon vocal, un diptongo por ta: Kreshente (glide → vocal nuklear): ora e vocal débil ta na prinsipio. ehempel: biento pueblo rabia Dekreshente (vocal nuklear → glide): ora e vocal débil ta na fin di e diptongo. ehempel: aire aumento neishi Ortografia den fin di palabra Ora e zonido i ta na fin di palabra komo parti di un diptongo, e ta wòrdu skibí ku y: ay, ey, oy, uy ehempel: ay: cay, bay, caray, gay (hòmber) ey: aworey, p'esey, t'ey, bedey, batrey oy: coy, morocoy, haudoy, gogoy uy: huy, puy, cuy, spruy Un hiato ta un sekuencia di dos vocal ku ta pronunsiá separá, es decir, kada vocal ta forma su mesun silaba. E zonido no ta flòu komo den un diptongo, sino ta parti klaramente den dos unidat silábiko. Un hiato ta forma tipikamente den e sigiente kasonan: Dos vocal fuerte: poeta, maestro, teatro Vocal fuerte + vocal débil acentuá: país, María, baúl Den kaso di hiato, e zonido ta interrumpí, i kada vocal ta tuma su propio énfasis den pronunsiashon. Referencia * Goilo, E.R. (2002). Gramática di Papiamento. De Wit Stores N.V. * Joubert, Sidney M. (2015). Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu. Fundashon pa Planifikashon di Idioma. * SIL International (2004). "Papiamentu Phonology". Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). Ortografía de la lengua española. Madrid: Espasa Libros. * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. --- == Diferencia entre diptongo y hiato den Papiamento == {| class="wikitable" style="text-align:left" width="75%" |- ! Tipo ! Combinacion<br> di vocal ! Ehempel ! Division<br> silabico ! Remarke |- |rowspan="6" style="background:#FFD700|Diptongo|| style="text-align:center" |i + a || biaha || bia-ha ||vocal debil + fuerte, un silaba |- | style="text-align:center" |u + e || fuerte || fuer-te || vocal debil + fuerte |- | style="text-align:center" |i + e || biento || bien-to || diptongo creciente |- | style="text-align:center" |e + i || neishi || nei-shi || diptongo decreciente |- | style="text-align:center" |u + i || hudiu || hu-diu || dos vocal debil, un silaba |- | style="text-align:center" |i + u || riu || riu || un silaba |- | rowspan="3" style="background:#FF9000| Hiato || style="text-align:center" |a + i || caida || ca-i-da || vocal fuerte + debil, dos silaba |- | style="text-align:center" |o + e || poeta || po-e-ta || dos vocal fuerte, dos silaba |- |style="text-align:center" | o + a || oasis || o-a-sis || dos vocal fuerte, dos silaba |- |} [[:Kategoria:Idioma]] Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea y cu no ta inseparabel. Pues e ta consisti di e articulacion di dos vocal, un tras di otro, sin interupcion, produciendo un transicion suave den e frecuencianan di zonido cual ta caracterisa cada un di e dos vocalnan. Fonologicamente, dos vocal cu ta articula di e manera aki ta forma parti di e mesun [[silaba]]. Dependiendo di e tono ta haci distincion entre un diptongo creciente y un diptongo decreciente.<br> Ehempel: ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “cu tres zonido”, òf “cu tres tono”) ta un forma cu ta forma parti di un [[palabra]]. Casi semper e lo ta un [[vocal]] será mas un vocal habrí sigui pa un otro vokal será, formando un “triptongo”. Den [[fonétika|fonetica]], un '''triftongo''' ta un combinacion di vocal monosilabico cu ta encera un movecion rapido pero suave di e articulador di un calidad di vocal pa otro cu ta pasa riba un tersera parti. Miéntras ku vokalnan “puru”, òf monoftongonan, ta wòrdu bisa ku nan tin un posishon di artikuladó di meta, diftongonan tin dos i triftongonan tres. Triptongo no mester wordo confundi cu secuencia disilabico di un [[diptongo]] sigui pa un monoftongo, manera na aleman "feuer" [ˈfɔʏ.ɐ] ‘kandela’, caminda e vocal final ta mas largo cu esnan hañá den triptongo. Triptongo (for di griego : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “ku tres zonido,” òf “ku tres tono”) ta e nòmber duná na e kombinashon di un zonido semivokal , un zonido vokal i un zonido semivokal emití den un solo esfuerso vokal. Triptongo ta wòrdu dividí den oral y nasal. Den un triptongo tres vocal (of semivocal) ta un combinacion di tres zonido vocal hunto, cu ta forma un zonido. ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[linguistica]], '''singular''' ([[latin]]: ''singularis'', cu ta nifica “unico” of “solitario”) ta un termino gramatical cu ta referi na un forma di [[palabra]] cu ta indica un solo hende, cos, obheto, luga of idea. E ta contrasta cu e forma [[plural]], cu ta referi na mas cu un. == Uzo di singular == E singular ta e forma standard di un palabra den e gran mayoria di idioma, sin ningun modificcion special. E cambio ta bin pa palabranan den plural. Mescos den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma singular ta basico, unda un sustantivo ta presenta su mes, sin indica cantidad. E ta sirbi pa nombra un solo entidad.<br> Ehempel: * buki → un buki * mucha → un mucha homber * rosa → un flor * idea. → un solo pensamentu == Relacion cu artikulo y adhetivo == Un sustantivo den singular regularmente ta acompaña pa un articulo singular (manera un, e) y adhetivo cu ta acordá cu género y número.<br> Ehempel: * e rosa dushi * un cas grandi == Cambio pa plural == Pa pone un sustantivo singular den forma [[plural]], Papiamento normalment ta agregá -nan na fin di palabra. Sinembargo, e regla aki tin espeshonalidadnan y depende di ortografia y uso. Ejèmplo: buki → bukinan ros → rosnan idea → ideanan == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Plural''' ([[latin]]: pluralis, ku ta nifiká “di más ku uno”) ta un termino gramatikal ku ta referí na un forma di palabra ku ta indiká más ku un hende, kos, lugá of idea. E ta kontrastá ku e forma [[singular]], ku ta indiká un solo ente. == Uso den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], forma plural ta forma derivá di un sustantivo singular pa indiká ku tin más ku un di esaki. Ehempel: * buki → buki''nan'' * ros → ros''nan'' * muchu → mucha''nan'' == Formacion di plural == Den ortografia di Papiamento, e forma plural generalmente ta forma pa agregá e sufijo -nan na e sustantivo singular. E regla ta aplica pa hende, animal, kos, lugar y tambe idea abstracto. Ehempel: * cas → kasnan * idea → ideanan * persona → personanan == Plural eksplisito y implicito == Papiamento tambe por indiká pluralidad den otro manera, manera pa medio di un palabra ku ta indiká kantidat (manera hopi, tur, algun), aunque e sustantivo keda den forma singular. Pero den uso formal, ta preferibel pa pone e palabra den forma plural. Ejèmplo: hopi hende tur mucha ta contento == Komparashon ku otro idioma == Den otro idioma, manera español of inglés, forma plural por envolví kambio di letra, agregashon di sufijo otro ku -nan, of regla irregular. E forma di plural ku -nan ta un karakterístika partikular di Papiamento. == Referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] '''Silaba''' (na inglés: ''syllable''; na hulandés: ''lettergreep'') ta un unidad ritmico di zonido den un [[palabra]]. Un silaba ta normalmente forma pa un solo [[vocal]] of un combinacion di [[consonante]] y vocal, cu ta wordo pronuncia manera un solo impulso di bos. Den [[linguistica]], e analisis di e silaba ta un aspecto esencial den [[fonologia]], [[ortografia]], y e forma di rima den [[poesia]]. E structura di silaba por varia segun idioma, pero tur idioma tin algun forma di silaba den su sistema linguistico. Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], silabacion ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra.<br> Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do == Structura di silaba == E structura general di un sílaba ta consisti di tres segmento agrupa den dos componente: * ''Onset'': Un consonante of grupo di consonante, obligatorio den algun idioma, opshonal of hasta restringi den otronan * ''Rima'': ta consisti di un: ** ''nucleo'': e vocal principal di e silaba (obligatorio) ** ''coda'': e consonante of grupo di consonantenan despues di e vocal (opshonal) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. * Bo: onset = "b", nucleo = "o" * Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * [[Jossy Mansur|Mansur, Jossy M.]] (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (di 7 edicion). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] Núkleo (ν): Un konsonante vokal òf silábiko, obligatorio den mayoria idioma Coda (κ): Un konsonante òf grupo di konsonante, opshonal den algun idioma, altamente restringí òf prohibí den otronan Un silaba por consisti di tres parti principal: * '''Onset''': e consonante of consonantenan na comienso (optativo) * '''Nucleo''': e vocal principal di e silaba (obligatorio) * '''Coda''': e consonante of consonantenan despues di e vocal (optativo) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. — Bo: onset = "b", nucleo = "o" — Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda [[:Kategoria:Linguistica]] Silabacion den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma di e silabanan ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra. Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do -------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[fonétika|fonetica]], '''consonante''' (na [[Ingles]]: ''consonant''; na [[Hulandes]]: ''medeklinker'') ta un [[zonido]] di bos, forma pa un coriente di aire cu ta topa cu un of otro obstaculo, sea parcial of total, den e tracto vocal (boca y garganta). E ta un di e dos tipo principal di zonidonan di bos, e otro ta e [[vocal]]. Contrario na un [[vocal]], un consonante ta rekeri un tipo di tapamento, estorbo, of contacto den boka, como na nivel di e labionan, e lenga, of e dente, pa forma zonido. E palabra “consonante” ta bini di [[Latin]] ''consonans'', cu ta nifica “zonido cu ta zona hunto” (''con'' = hunto, ''sonare'' = zona). Tradicionalmente, consonantenan ta wordo considera zonido cu no por existi sin un vocal acerca. == Aplicacion == === Papiamento === Den e idioma [[Papiamentu|Papiamento]], por haña varios consonante den uso diario. E cantidad di consonante por varia segun e dialecto, pero generalmente e siguiente letternan ta representa consonante den e alfabet: '''B, C, D, F, G, H, J, K, L, M, N, P, R, S, T, V, W, Y, Z''' E letter '''Q''' casi no ta wordo uza; generalmente e ta wordo substitui/suplantá pa 'K'. E letter '''X''' ta usa solamente den palabra stranhero. Tur palabra den Papiamento ta contene un of mas consonante, cu ta forma [[silaba]]nan hunto cu e vocalnan. {| class="wikitable" width="65%" ! colspan=2 | Vocal || Balor na Papiamento<br> {{ABW|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel || Balor na Papiamentu<br> {{CUW|bandera}}/{{BON|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel |- | colspan=2 | b || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ala, ca'''b'''a || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ibu, fa'''b'''or |- | rowspan=2 | c || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}} || style="text-align:center" | /s/ || mere'''c'''e, ha'''c'''i || style="text-align:center" | /s/ || '''C'''ecilia |- | elsewhere || {{IPA|/k/}} || '''c'''aminda, '''c'''la || style="text-align:center" | /k/ || '''C'''aracas |- | colspan=2 | ch{{ref|dig|b}} || {{IPA|/tʃ/}} || '''ch'''ikito || style="text-align:center" | /tʃ/ || '''ch'''api |- | colspan=2 | d || style="text-align:center" | /d/ || '''d'''ocumento, '''d'''al || style="text-align:center" |/d/ || '''d'''uru, '''d'''ede |- | colspan=2 | dj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/dʒ/}} || '''dj'''aca || style="text-align:center" | /dʒ/ || '''dj'''ente || |- | colspan=2 | f || style="text-align:center" | /f/ || '''f'''ama || {{IPA|/f/}} || '''f'''òrki || |- | rowspan=2 | g || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}}, final || style="text-align:center" | /x/ || '''g'''esto, ma'''g''' || style="text-align:center" | /x/ || mar'''g'''en, brù'''g''' || |- | before unstressed {{angbr|e}}, elsewhere || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''arganta, san'''g'''er || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''osa, man'''g'''el || |- | colspan=2 | h || {{IPA|/h/}} || '''h'''asta, '''h'''abilidad || {{IPA|/h/}} || '''h'''ari, '''h'''eru || |- | colspan=2 | j{{ref|loan|a}} || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''j'''ong, '''j'''as<br>'''J'''uan || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''J'''an Thiel<br>'''J'''ulia || Some places still maintain their old spelling, e.g. Salinja. Here the {{angbr|nj}} is pronounced {{IPA|/ɲ/}}. |- | colspan=2 | k || {{IPA|/k/}} || '''k'''ishiki, '''k'''ere || {{IPA|/k/}} || '''k'''enta, se'''k'''reto || |- | colspan=2 | l || {{IPA|/l/}} || '''l'''ista, '''l'''aba || {{IPA|/l/}} || '''l'''esa, k'''l'''a || |- | colspan=2 | m || {{IPA|/m/}} || '''m'''ucha, pre'''m'''io || {{IPA|/m/}} || '''m'''an, la'''m'''pi || |- | rowspan=2 | n || before {{angbr|co}}, {{angbr|cu}}, {{angbr|g}}, {{angbr|k}},<br>final except after stressed vowel || {{IPA|/ŋ/}} || ma'''n'''go, pa'''n''' || {{IPA|/ŋ/}} || a'''n'''ker, bo'''n''' || In Papiamento, {{angbr|c}} followed by {{angbr|o}} or {{angbr|u}} would be pronounced as a {{IPA|/k/}} (see below), thus having the same effect on the {{angbr|n}} as {{angbr|k}} would. |- | elsewhere || {{IPA|/n/}} || '''n'''atural, te'''n'''e, algu'''n''' || {{IPA|/n/}} || '''n'''echi, he'''n'''de, tempra'''n''' || |- | colspan=2 | ñ || {{IPA|/ɲ/}} || a'''ñ'''a, so'''ñ'''o || {{IPA|/ɲ/}} || ba'''ñ'''a, '''ñ'''apa || |- | colspan=2 | p || {{IPA|/p/}} || '''p'''ipa, ado'''p'''ta || {{IPA|/p/}} || '''p'''alu, sa'''p'''u || |- | colspan=2 | q{{ref|loan|a}} || {{IPA|/k/}} || '''q'''uesillo || {{IPA|/k/}} || '''Q'''uebec || |- | colspan=2 | r || {{IPA|/r/}} || te'''r'''a, '''r'''osa || {{IPA|/r/}} || ba'''r'''ba, pode'''r''' || |- | colspan=2 | s || {{IPA|/s/}} || '''s'''aya, '''s'''ucu || {{IPA|/s/}} || kru'''s''', pa'''s'''a || In Papiamento, the {{angbr|s}} has a {{IPA|/ʃ/}} sound in words ending in -sion. In Papiamentu, it is written as -shon. |- | colspan=2 | sc || {{IPA|/s/}} || adole'''sc'''ente, pi'''sc'''ina || || || |- | colspan=2 | sh{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''imis || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''ete || |- | colspan=2 | t || {{IPA|/t/}} || '''t'''in, '''t'''ata || {{IPA|/t/}} || '''t'''rapi, ri'''t'''mo || |- | colspan=2 | v || {{IPA|/b/}}<br>{{IPA|/v/}} || '''v'''iuda<br>di'''v'''orcio || {{IPA|/v/}} || '''v'''erbo, '''v'''itamina || |- | colspan=2 | w || {{IPA|/w/}} || '''w'''ega || {{IPA|/w/}} || '''w'''owo || |- | colspan=2 | x{{ref|loan|a}} || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || e'''x'''amen, cone'''x'''ion, refle'''x'''ion || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || || |- | colspan=2 | y || {{IPA|/j/}} || '''y'''ama, ha'''y'''a || {{IPA|/j/}} || '''y'''uda, ka'''y'''ente || |- | colspan=2 | z || {{IPA|/z/}} || '''z'''ona || {{IPA|/z/}} || '''z'''eta || In Papiamento, the {{angbr|z}} has a {{IPA|/s/}} sound in words ending in -eza, -anza or with a {{angbr|z}}. In Papiamentu, they are written as -esa and -ansa. |- | colspan=2 | zj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''eito || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''ar || | colspan=2 | ù || || || style="text-align:center" |/ʏ/ || b'''ù'''s, y'''ù'''frou |- | colspan=2 | ü || || ||style="text-align:center" | /y/ || h'''ü'''r |- |} == List di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (7th ed.). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Sustantivo''' (na [[Ingles]]: ''noun''; na [[Hulandes]]: ''zelfstandig naamwoord'') ta un tipo di [[palabra]] den gramatica cu ta sirbi pa nombra hende, luga, cos, idea, of otro ser, sea concreto of abstracto. E palabra “sustantivo” mes ta bini di [[Latin]] substantia, ku ta nifiká “substancia” of “loke ta di esencia”. == Rol den frase == Den un frase, un sustantivo ta generalmente e sujeto of e objeto di un verbo. E ta e elemento ku e verbo ta referí na dje, i regularmente ta precedí of sigui pa un [[artikulo]] (manera “un”, “e”, “esey”) of un [[adhetivo]]. == Clase di sustantivo == Sustantivonan por wordo dividí den varios kategoria: '''Sustantivo komun''': nombra hende, kos of lugá den manera general, por ehèmpel: mùsiko, buki, isla. '''Sustantivo propio''': nombra spesífiko pa hende, lugá of entidad, i ta skibí ku mayuscula, manera: Maria, Aruba, Google. '''Sustantivo konkretu''': nombra kos ku por wordo mira of tuma, manera: mesa, silla, barco. '''Sustantivo abstrakto''': ta referí na idea, sentimiento of estado, manera: amistat, libertat, konsenshi. == Género y número == Tur sustantivo den Papiamento tin un [[género gramatikal]]: ta òf masculino òf femenino. E género ta influenshá e forma di artikulo y adhetivo ku ta akompañ'é (por ehèmpel: e homber vs e muher). Tambe, sustantivonan por ta den forma [[singular]] (un solo) of [[plural]] (más ku un), manera: buki / bukinan, muchanan / mucha. == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. * Trupia, Sandro (1995). ''Linguistica generale e grammatica''. Zanichelli. [[:Kategoria:Gramatika]] [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------- {{Databox}} '''Kontakto di idioma''' en.wiki:Contacto di idioma ta sosodé ora ku papiadónan di dos òf mas idioma òf variedat ta interkambiá ku i influensiá otro. E estudio di kontakto di idioma ta wòrdu yamá lingwístika di kontakto. Kontakto di idioma por sosodé na fronteranan di idioma,[1] entre idiomanan di adstrato, òf komo resultado di migrashon, ku un idioma intrusivo ku ta fungi komo sea un superstrato òf un substrato. Ora ku papiadónan di diferente idioma ta interkambiá estrechamente, ta tipiko pa nan idiomanan influensiá otro. Kontakto intensivo di idioma por resultá den konvergensia òf releksifikashon di idioma. Den algun kaso un idioma di kontakto nobo por wòrdu kreá komo resultado di e influensia, manera un idioma pidgin, krioyo òf miksto. Den hopi otro kaso, kontakto entre hablantenan ta sosodé ku efektonan duradero na eskala mas chikí riba e idioma; esakinan por inkluí e prestamo di palabranan di prestamo, kalku, òf otro tipo di material lingwístiko. Multilingwismo tabata komun durante gran parti di historia humano, i awendia mayoria hende na mundu ta multilingual.[2] Hablantenan multilingual por partisipá den kambio di kódigo, e uso di vários idioma den un solo kombersashon. Métodonan for di sosiolingwístika[3] (e estudio di uso di idioma den sosiedat), for di lingwístika di korpus i for di lingwístika formal ta wòrdu usá den e estudio di kontakto di idioma. ---------- [https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250524.pdf Celebra ta de vez en cuando, trabao ta continuo], Bon Dia Aruba, Rubrica Asina bon Nos Papiamento ta? (24 di mei 2025) Como medio di comunicacion nos posicion ta diferente, ya cu nos ta para meymey di e desaroyo di nos idioma a base diario. Esey ta duna un obligacion extra, pasobra loke nos ta publica ta pasa bao wowo di miles di lector diariamente. Mihor nos percura anto pa skirbi di tal forma cu nos ta respeta loke tin, pero di otro banda ta mira lo valioso di e entrada continuo di palabra nobo den nos idioma y usa nan di forma apropia.Den e casi cuatro aña di existencia di e column aki, nos a toca un sinfin di tema, semper di forma critico, sin ofende ningun hende. Na ocasion di e promer aniversario, na augustus 2022, nos a publica un lista di e topiconan cu nos ta trata den e aña ey, di forma critico. Esakinan ta duna un bon impresion di e amplitud di e temanan y a la vez ta mustra cu ainda tur ta relevante. Un resumen: * Aki, akinan, akinanan... tocante uso innecesario y excesivo di ‘nan’ * Uso innecesario y excesivo di ‘wordo’ o ‘ser’ * Paso o pasobra? Papia y skirbi ta dos cos diferente * Atende cu... o atende? Atende un asunto cu un persona; no atende cu un asunto * ‘Encuanto di’ y ‘tocante di’, tambe ‘durante di’: uso incorecto y innecesario di e palabra ‘di’ Contra? O Contra di...? * Uso corecto di ‘na’ den diferente contexto; ki ora ‘den’ y ki ora ‘na’? * Palabra modifica incorectamente: ‘nombracion’, ‘comportacion’, ‘cargacion’ (nombramento; comportamento; cargamento) * Parha o pahra...? Un palabra modifica recientemente * Tabatin o tabata tin...? Kico ta corecto? * Gobernado o Gobernador... Ta usa e ‘r’ si of no? * Diferencia entre idioma papia y skirbi * Agradable o agradabel...? Tocante origen Portugues/Spaño di e variantenan Directiva o ‘Hunta di Directiva’ Con pa adopta termino corectamente * Ki ora un palabra ta bira ‘Papiamento’...? * E proceso di adopcion y adaptacion Reforza, enforsa, reenforsa...? Palabra adopta di diferente fuente, reemplazando palabra existente caba “Esey no tin di haber cu…?” Corecto, of no? Origen di e expresion Compromiso, compromis, compromise...? Mesun palabra, adopta di diferente banda * Di dje, den dje, di unda e ‘dje’ ta bin...? * Doble negacion: ki ora si y ki ora no? * Uso di distincion di genero masculino/femenino * Ortografia uniforme un reto...? Variedad di ortografia cu medionan ta haya di tur banda * Terminonan opuesto: ‘progresivo’ o ‘progresista’; ‘conservativo’ o ‘conservador’? * Entre ‘advertencia’ y ‘advertentie’; uso corecto of no? Curasha o encurasha...? Reforza o reenforza...? Uso corecto of no?Pret of leuk...? Eigenlijk of...? Influencia di Hulandes den Papiamento Pa of Pa...? Para o por...? Voor of door...? Origen di nos ‘pa’ * E la bay o el a bay? Kico ta corecto? * Tocante eror gramatical cu casi no ta ripara... ‘Loke ta’ o ‘loke cu ta’? * Paris o Parijs? Londen, London o Londres? Variedad den nomber geografico...Nacionnan Uni o United Nations; IMF o FMI...? Cual idioma tin preferencia...? * Entre desaroyo liber y formalisacion di idioma: ki rumbo pa tuma? Papiamento manera papia..., o skirbi? * Tocante uso di ‘es’, ‘esnan’, ‘esunnan’...‘Cune’ o ‘cu nan’: * Tocante erornan cu no ta detecta facilmente...Papiamento ta rico na diferente tipo di vocal; a traves di influencia diverso * Algo mas di nos herencia Portugues; un exploracion den nos vocabulario. Nota: si bo ta desea pa nos trata un tema specifico atrobe, o mas amplio, laga nos sa via reaccion riba Facebook, o un mail na bondia.aruba@gmail.com --------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Educacion Profesional Intermedio''' (EPI) ta enseñansa riba nivel MBO (''Middelbaar Beroepsonderwijs'') na [[Aruba]]. E ta encera ... Colegio EPI ta e unico instituto di enseñansa riba nivel MBO na Aruba., situa den Venusstraat 3 na Oranjestad?? == Colegio EPI == A funda Colegio EPI riba prome di augustus 1997. Ta ofrece educacion na nivel 3, 4 y 5 consistiendo di e unidadnan; Salubridad & Servicio, Economia, Hospitalidad y Turismo y Ciencia & Tecnologia.<ref>[https://24ora.com/na-colegio-epi-partido-futuro-a-gana-eleccion-cu-nuebe-asiento/ Na Colegio EPI partido FUTURO a gana eleccion cu nuebe asiento], 24ora.com (2 di december 2024 </ref> Na aña 2022 Colegio EPI a introduci ocho estudio nobo. Na tur por scoge entre 13 diferente estudio, manera: Allround medewerker Information Technology Systems and Devices, Expert Information Technology Systems and Devices, Elektrotechniek, Allround Assistant Business Services, Business Administration & Control Specialist, Certified Cook, Associate of Applied Science in Culinary Arts, Zelfstanding Medewerker Travel & Hospitality, Leidinggevende Travel & Hospitality, Associate Of Science Degree in Hotel and Restaurant Management, Verpleegkundige, Verzorgende y Social Pedagogische Medewerker. Colegio EPI ta conta cu mas di 2000 studiante y mas cu 74% di nan ta logra termina nan estudio cu exito. [[:Category:Enseñansa]] [[:Category:Aruba|Enseñansa]] ---------------------------- == Arte di Palabra == '''Arte di Palabra''' ta un competensia literario ku partisipashon di hoben di Aruba, Boneiru i Korsou. (zie nl.wiki) Meta di e evento ta pa promove amor pa cultura di idioma Papiamento y aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y e desaroyo di dominio di idioma. == Historia == E evento di Arte di Palabra ta existi for di aña 2000 i a cuminsa na Korsou. Ange Jessurun, consulente di Papiamento e tempo ey, a krea e evento pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y [[haiku]]. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. == Publikashon == *Pòtpurí Arte di Palabra 2009, kolekshon di e miho obranan propio 2000-2008 *Pòtpurí Arte di Palabra 2014, bundel van de beste eigen werken 2009-2013 *Pòtpurí Arte di Palabra 2019, bundel van de beste eigen werken 2014-2018<ref>{{citeer boek|url=https://data.swpportal.com/upload/books/files/pdf.php?hash=f612ef13d53ec151f70f21767b8546f4&filename=potpuri-arte-di-palabra-2019_inkijkexemplaar.pdf|taal=pap|werk=Arte di Palabra|titel=Pòtpurí Arte di Palabra 2019|datum=|bezochtdatum=10 september 2019}}</ref> nl.wiki:Arte di Palabra ta un kompetensia den Papiamentu pa hóbennan den enseñansa sekundario na Aruba, Bonaire i Kòrsou. Nacemento For di aña skolar 1998-1999 "Papiaments" a bira un asignatura obligatorio den enseñansa sekundario na Kòrsou. E dato aki a duna e impulso pa e inicio di Arte di Palabra, cu na aña 2000 a tuma luga pa prome biaha na Curaçao. For di aña 2006 ta organisá kareda na Bonaire i for di aña 2009 tambe na Aruba. Arte di Palabra ta tuma lugá tur aña i su meta ta pa desaroyá talento literario hóben i literatura pa mucha papiamentu dor di recitashon di poema i konta storia. E kompetensia tin tres kategoria di presentashon: poesia, haiku i relato kòrtiku. Kada kategoria ta dividi den dos grupo: klasnan di skol 1-2 i klasnan di skol 3-6. Den klasnan 1 i 2 ta trata di poemas i storianan eksistente i den klasnan mas haltu ta trata di obranan original (propio). E evaluashon ta distinguí entre trabou propio i trabou eksistente. E finalistanan for di e rondonan di klasifikashon na Aruba, Bonaire i Kòrsou lo kompetí ku otro den e ronde final.[1] 1] E final di Arte di Palabra ta pasa pa tur isla i ta dirigí dor di e Stichting Arte di Palabra ku sosten di Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch gebied. E final ta generalmente konektá ku e entrega di e premionan di Tapushi Literario na honor di e ikonanan kultural na Aruba, Bonaire i Kòrsou. {{Appendix}} NOTES DIA 29 di juli 2021 a tuma lugar na Aruba, na Cas di Cultura, final di e competencia literario Arte di Palabra, cu participacion di hoben di Aruba, Boneiro y Corsou.<ref>https://www.awemainta.com/newspapers/AM210810/offline/download.pdf Arte di Palabra un celebracion na, di y pa Papiamento di kita sombre], Awemainta, 10 ougustus 2021. Rekupera ougustus 2021</ref> Fundacion Lanta Papiamento (FLP) tabata presente y a keda encanta, un biaha mas. Tabata un fiesta di berdad cu a pone enfoke riba Papiamento su rikesa y bunitesa cultural y riba e creatividad y dominio di idioma Papiamento di nos hobennan. E anochi tabata cuadra exactamente cu e meta di e evento cultural aki: Promove amor pa cultura di nos idioma Papiamento. Enrikece nos idioma cu creatividad di nos hubentud. Den sala tabata reina un entusiasmo y alegria y e hobennan a mustra aprecio pa cada un di e participantenan. Tur participante tabata haya un ovacion cu hasta pitamento cu ‘vuvuzela’. UNION t’e palabra cu ta caracterisa e evento aki, union cultural y social entre Aruba, Corsou y Boneiro. Arte di Palabra den tur sentido di palabra ta un celebracion di Papiamento, e idioma unificado di e islanan aki. Masha pabien n’e hobennan participante, na nan docentenan y n’e organisadornan! ===Historia cortico=== Arte di Palabra ta existi for di aña 2000. Señora Ange Jessurun kende tabata consulente di Papiamento e tempo ey, a cuminsa cu e evento aki na Corsou, pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y haiku. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch Gebied ta yuda den financiamento di biahe y estadia. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. Y importante pa menciona, t’e publicacionnan cu Arte di Palabra a produci caba: Pòtpurí Arte di Palabra 2009, cu e mihor obranan di 2000-2008: Pòtpurí Arte di Palabra 2014, cu e mihor obranan di 2009-2013: Pòtpurí Arte di Palabra 2019, cu e miho obranan di 2014-2018. Por bisa cu e coleccionnan aki ta bon material literario pa cualkier lesado y bon material cu por uza den scol. {{Appendix}} Arte di Palabra ta aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y ta masha importante den desaroyo di dominio di idioma. ---------------- '''Modern Hebrew''' ({{lang-he|עברית חדשה}}, ''ʿivrít ḥadašá[h]'', {{IPA-he|ivˈʁit χadaˈʃa|}}, ''[[Literal translation|lit]].'' "Modern Hebrew" or "New Hebrew"), also known as '''Israeli Hebrew''' and generally referred to by speakers simply as '''Hebrew''' ({{lang|he|עברית|}} {{transliteration|he|Ivrit}}), is the form of the [[Hebrew language]] that was [[Revival of the Hebrew language|revived as a spoken language]] in the late 19th and 20th centuries, and the standard form of Hebrew spoken today. It is the official language of the [[State of Israel]]. Among [[Canaanite languages]], Modern Hebrew is the only one spoken today.<ref>{{cite book |author1=Huehnergard, John |url=https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |title=The Semitic Languages |author2=Pat-El, Na'ama |publisher=Routledge |year=2019 |isbn=9780429655388 |page=571 |access-date=2021-02-18 |archive-date=2023-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230701134731/https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |url-status=live }}</ref> ----------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Flag of the Governor of Curaçao.svg|thumb|300px|Bandera di Gobernador di Kòrsou]] '''Gobernador di Korsou''' ta e representante di e monarka [[Hulanda|hulandes]] (hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]]) na [[Kòrsou]]. A instituí e posishon dia [[10 di òktober]] [[2010]] ku Korsou su status komo pais outónomo denter di [[Reino Hulandes]]. Riba nominashon di e mandatario hulandes pa relashonnan di Reino, e monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un término di seis aña; esaki por wòrdu prolonga te maximalmente 12 aña. E gobernador ta dispone di un sekretariado, e gabinete di gobernador, i ta wòrdu asesorá pa e Konseho di Konsulta, konsistiendo di minimo sinku miembro, apuntá pa e gobernador. E '''Gobernador di Aruba''' ta e representante di e hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]] na [[Aruba]]; esaki ta conforme stipulacion den [[Constitucion di Aruba]] (''Staatsregeling van Aruba'').<ref>Articulo II.1 Staatsregeling van Aruba (AB 1987 nr. GT 1)</ref> E posicion a keda institui desde prome di januari 1986 ora Aruba a haya su status como [[Status aparte di Aruba|pais autonomo dentro di Reino Hulandes]]. E monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un termino di seis aña; esaki por wordo prolonga te maximalmente 12 aña. == Facultadnan di gobernador == Facultadnan di e Gobernador di Aruba ta subdividi den e facultadnan asigna na su persona mediante [[ley]] como organo di e Reino y como organo di e pais Aruba. De gouverneur heeft twee taken: hij vertegenwoordigt en verdedigt de algemene belangen van het Rijk en is hoofd van de regering van Curaçao. Hij is tevens vertegenwoordiger op Curaçao van het staatshoofd van het Koninkrijk. Als hoofd van de landsregering is de gouverneur onschendbaar.<ref>Bij ambtsmisdrijven moet hij echter terechtstaan bij de [[Hoge Raad der Nederlanden]]. Bij overige misdrijven kan per Koninklijk Bevel of door de Tweede Kamer vervolging worden bevolen bij de bevoegde rechter in Den Haag.</ref> De gouverneur oefent de uitvoerende macht uit met als verantwoordelijken de ministers, die verantwoording moeten afleggen aan de [[Staten van Curaçao]]. De gouverneur heeft geen politieke verantwoordelijkheden en maakt geen onderdeel uit van het kabinet. Tijdens de formatie speelt de gouverneur een rol bij het aanwijzen van de formateur. In 2012 leidde dit tot onrust, toen gouverneur Goedgedrag tegen de zin van de zittende (demissionaire) ministers, maar op verzoek van de meerderheid van de Staten, een formateur aanwees om een waarnemend kabinet te vormen. De gouverneur wordt door het staatshoofd aangewezen voor een periode van zes jaar op voordracht van de bewindspersoon voor koninkrijksrelaties van het Koninkrijk (en tegelijk van het land Nederland). Deze periode kan worden verlengd tot maximaal één termijn. De gouverneur wordt bijgestaan door zijn secretariaat, het kabinet van de gouverneur, en wordt geadviseerd door de Raad van Advies, bestaande uit ten minste 5 leden, aangewezen door de gouverneur. == Lista == Op 10 oktober 2010 werd Curaçao een land binnen het [[Koninkrijk der Nederlanden]]. Voor deze datum vertegenwoordigde de [[Lijst van gouverneurs van de Nederlandse Antillen (1954-2010)|gouverneur van de Nederlandse Antillen]] onder meer Curaçao. E promé gobernador di Kòrsou tabata [[Frits Goedgedrag]], kende tambe tabata e último [[gobernador di Antia Hulandes (1954-2010)|gobernador di Antia Hulandes]] prome ku esaki a wordu disolbi dia [[10 di òktober]] [[2010]].<ref>RNW.nl - [https://web.archive.org/web/20110120003916/http://www.rnw.nl/caribiana/article/gouverneurs-voor-curacao-en-sint-maarten Gouverneurs voor Curaçao en Sint Maarten]</ref> {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !! Nòmber !! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | | 2010 - 2012 | [[Frits Goedgedrag]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2012 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | (interino) |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Lucille George-Wout-crop.jpg|95px]] | 2013 - presente | [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> | 4 di novèmber 2013 |} {| class="wikitable" ! Van ! Tot ! Nomber ! Bijzonderheden |- | 10 oktober 2010 || novèmber 2012 || [[Frits Goedgedrag]] || |- | november 2012 || novèmber 2013 || [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] || interino |- | november 2013 || presente || [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> || |} == Lista di gobernador interino == Bij koninklijk besluit kunnen een of meerdere waarnemend gouverneurs worden benoemd die de gouverneur vervangen bij ziekte of afwezigheid of hem vervangen na zijn ontslag of overlijden. {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !![[Gobernador interino]]!! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2010 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | | 2013 - 2019 | [[Nolda Römer-Kenepa]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Michèle Russel-Capriles.jpg|95px]] | 2019 - presente | [[Michèle Russel-Capriles]] | 1 di yüni 2019 |} * 10 oktober 2010 - [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] * 1 juni 2013 - [[Nolda Römer-Kenepa]] * 1 juni 2019 - [[Michèle Russel-Capriles]]<ref>{{cite news|url=https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|werk=Curaçao.nu|titel=RMR benoemt Russel-Capriles tot waarnemend gouverneur van Curaçao|datum=17 mei 2019|bezochtdatum=8 juni 2019|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190608092330/https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|archiefdatum=2019-06-08}}</ref> {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] [[:Category:Organonan Gubernamental]] --------- {{Databox}} ==Idiomanan na Aruba == Aruba ta un sociedad sumamente multilingual caminda mayoria di e habitantenan ta domina mas cu un idioma. Hopi [[Arubiano]] ta capas di combersa den por lo menos tres di e siguiente idiomanan: Papiamento, Hulandes, [[Ingles]] y [[Spaño]] y ta cambia comodamente entre dos of mas di e idiomanan aki den bida diario, haciendo e isla un di e teritorionan linguisticamente mas diverso den Caribe. E [[pais insular]] tin dos [[idioma ofisial|idioma oficial]], cu ta [[Papiamentu|Papiamento]] y [[Hulandes]]. E sistema di enseñansa local ta rekerí pa studiantenan siña Ingles y Spaño desde scol basico. Otro idiomanan, manera [[Portugues]], [[Chines mandarin|Chines]], [[Idioma Krioyo Haitiano|Crioyo Haitiano]] y hopi otro, tambe ta wordo papia den comunidadnan minoritario riba e isla. Segun estimacion na 2010 e gruponan etnico mas grandi tabata: Hulandes 78.7%, [[Colombia]]no 6.6%, [[Venezuela|Venezolano]] 5.5%, [[Republika Dominikano|Dominicano]] 2.8% y [[Haiti]]ano 1.3%.<ref name=":0">{{en}}{{Citeer web |titel=Aruba |datum=2025-03-25 |werk=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |bezochtdatum=2025-07-28 |uitgever=Central Intelligence Agency}}</ref>, Tur e cuater idioma, Papiamento, Hulandes, Ingles y Spaño, cu ta wordo uza como idioma principal of idioma primario bou di e poblacion Arubano a mira cambio den e periodo di 1980 te 2010 (idioma principal ta expresa den tabel como % di e total).<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref>: {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! Idioma principal!! 1980<br>% || 1990<br>% || 2000<br>%!! 2010<br>% || Trend |- | [[Papiamentu|Papiamento]] || &nbsp;&nbsp;80.1 || &nbsp;76.6 || &nbsp;&nbsp;69.4 || &nbsp;&nbsp;68.3 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- | [[Spaño]] || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;7.4 || &nbsp;&nbsp;13.2 || &nbsp;&nbsp;13.5 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{increase}} |- | [[Hulandes]]|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;5.0 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;5.4 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.0 ||&nbsp;&nbsp;{{steady}} |- | [[Ingles]] || &nbsp;&nbsp;10.6 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.9 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.1|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7.0 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- |} == Idiomanan oficial == === Papiamento === {{wak articulo|Articulo principal: [[Papiamento na Aruba]]}} Segun Gobierno di Aruba, e [[lenga materno|idioma materno]] y idioma primario di casi tur Arubiano ta Papiamento,<ref>{{en}}{{Cite web |title=Language |url=http://www.aruba.com/ExploreAruba/Culture/language.aspx |url-status= |archive-url=https://web.archive.org/web/20110809190231/http://www.aruba.com/explorearuba/culture/language.aspx |archive-date=2011-08-09 |access-date= |website=aruba.com}}</ref> un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu su raiz te na [[siglo 16|siglo diesseis]]. Sinembargo, Papiamento no tabata papia extensamente na Aruba te den siglo 18 y 19, ora cu e idioma a bira mas presente den material riba e isla, particularmente den e bukinan di scol Catolico Romano. Papiamento ta un idioma mescla cu ta combina elementonan for di [[Portugues]], Spaño, Hulandes y tambe algun rasgo di idiomanan Africano y Arawak.<ref name=":0"/> Su evolucion a tuma luga na Corsou durante siglo 16 ora cu e Africanonan sclabisa y e sclabisanan Spaño a desaroya un medio comun pa por comunica entre nan mes. Desde mei 2003, Papiamento ta e di dos idioma oficial riba Aruba, hunto cu Hulandes<ref>[https://www.gobierno.aw/1311-kunst-wetenschappen-en-taal Landsverordening officiële talen], Gobierno di Aruba</ref>, y e ta ser considera como un marcador esencial di identidad nacional. Den area di enseñansa, Papiamento no tabata ricibi masha atencion na Aruba te na 1995. E idioma a wordo inclui oficialmente den e curiculo escolar na 1998 y 1999. Desde e tempo ey, e isla a brasa su idioma nativo. Awendia, bijbel, diccionario y cuentanan di hada skirbi den e idioma ta facilmente disponibel riba e isla. === Hulandes === Pa decadanan Hulandes ta un di e idiomanan oficial di e isla ya cu e isla ta un parti contituyente di [[Reino Hulandes]]. Apesar di su status oficial, e ta incomun como un prome idioma papia. Un estudio di Croes (2015) entre estudiantenan a revela cu, apesar di e uzo amplio di Hulandes como idioma di instruccion, e idioma practicamente no tin funcion comunicativo pafor di les.<ref name=":1">{{citeer web|url=https://studenttheses.uu.nl/bitstream/handle/20.500.12932/42633/The%2520Current%2520Context%2520of%2520the%2520Language%2520of%2520Instruction%2520in%2520Aruban%2520Education%2520-%2520Master%2520Thesis%2520-%2520Kristi%2520Lo-Fo-Sang.pdf?sequence=1|titel= The Current Context of the Language of Instruction in Aruban Education Towards a more inclusive Multilingual Education|auteur=Kristi Lo-Fo-Sang|datum=2022|uitgever=Universidad Utrecht}}</ref> Banda di enseñansa, e uzo di Hulandes ta principalmente den asuntonan huridico y di gobernacion.<ref>{{Cite web |title=About Us |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |access-date=2014-05-20 |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |archive-date=2014-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean}}</ref> == Otro idiomanan comun == === Ingles === Aruba a reconoce Ingles como un idioma internacional, y a exigi pa muchanan siña Ingles for di klas 4 di scol basico. Uzo di Ingles riba e isla ta data for di cuminsamento di [[siglo 19|siglo diesnuebe]], tempo cu e Inglesnan a ocupa [[Kòrsou|Corsou]], Aruba y [[Boneiru|Boneiro]]. Ora cu e gobernacion Hulandes riba e islanan a reanudá na [[1815]], autoridadnan a tuma nota di e uzo ya generalisa di e idioma.<ref name="Putte">{{Cite book |last=Van Putte |first=Florimon |title=Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd |publisher=de Walburg Pers |year=1999 |location=Zutphen |language=nl}}</ref> Fin di añanan 1920 y inicio di añanan 1930 un cantidad grandi di hende cu ta papia Ingles, for di particularmente [[Karibe anglofóniko|Caribe anglofonico]], a wordo treci na e isla durante e añanan di boom di petroli. Hopi di e inmigrantenan aki tabata biba den e area di [[San Nicolas]], caminda [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] tambe tabata situa. Te cu awe, hopi di nan descendiente a keda cu Ingles Crioyo como nan prome idioma.<ref name=":1"/> Aunke Ingles no ta e [[lingua franca]] riba e isla, el a bira un idioma hopi popular bou di e hubentud. Ademas, Ingles ta un di e idiomanan mas importante den economia di Aruba. Un di e sectornan economico principal ta [[turismo]], mientras un cantidad significante di turista ta procedente di Merca y Canada.<ref name=":1"/> Mas recientemente, tin un aumento den uzo di idioma Ingles den enseñansa superior, por ehempel na [[Universidad di Aruba]]. === Spaño === {{wak articulo|Articulo principal: [[Idioma Spaño na Aruba]]}} Prome cu gobernacion Hulandes, Aruba tabata un colonia Spaño di 1499 te 1636. Spaño a bira un idioma importante riba e isla den [[siglo 18|siglo diesocho]] debi na cercania y lasonan economico estrecho cu colonianan Spaño den cercania den loke awor ta [[Venezuela]] y [[Colombia]],<ref name="Putte" /> Door di e localisacion geografico aki di Aruba, awendia hopi Arubiano y inmigrante tambe ta domina Spaño; 85% di e poblacion ta papia Spaño como di dos idioma.<ref name=":0"/> Studiantenan Arubiano ta cuminsa siña e idioma for di klas 5 di scol basico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1291007560|titulo=Languages on Aruba}} {{References}} }} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Idioma]] ----------------------------------------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Hilda de Windt-Ayoubi''' ( ) ta un lingwista, traduktor, outor, poeta, kolumnista i papiamentista di [[Kòrsou]]. lingwista, poeta, pintor i traduktor di The Prophet di Kahlil Gibra == Bida == Hilda Ayoubi a nase i lanta na Kòrsou. Famia di 5 yu muhe di mayornan di Libano. Hilde de Windt-Ayoubi a studia idiomanan ingles i spañó, tambe literatura. Na 2014 a sali e buki 'E Profeta', un tradukshon ku el a hasi di e buki ingles 'The Prophet', obra maestral di e eskritor Kahlil Gibran. Pa esaki el a risibí na 2014 un distinshon di 'The George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair' na e universidat di Maryland. Hilda a skirbi su promé poemanan na 1972, tempu ku e tabata studiante na Nijmegen, Hulanda. Despues e no tabata aktivo mas. Na desèmber 2007 el a kuminsá skirbi atrobe, pero tabata te na 2009, inspirá pa su kolega Robbie Griffith (†), ku el a bolbe kuminsá skirbi i publiká. Su poemanan na ingles, hulandes, spañó i papiamentu ta sali regularmente durante e último dékada den e korant Amigoe. She was born and raised in Curaçao. She was a secondary school teacher and a lecturer at the University in Curacao. Her works include Gedicht (2018) and Geef me je Taal (2019); for her Papiamento translation of Kahlil Gibran’s The Prophet (2014), she was awarded the Kahlil Gibran Chair at the University of Maryland. In 2019 she received UNESCO’s Certificate of Merit for her work on Papiamento.<ref>https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/translingualism-translation-and-caribbean-poetry/ Translingualism, Translation and Caribbean Poetry], Werkgroep Caraibische Letteren (2022)</ref> She writes in Dutch, French, English, Papiamento and Spanish. == Bibliografia == * ''La dislocación de los elementos oracionales y la elipsis en los refranes de La Celestina'' (2011, UoC) * ''Gedicht'' (2018?, kolekshon di poesia) * ''Geef me je taal. Dat ik je beter versta / Duna mi bo idioma. Pa mi por komprondé bo miho'' (2019) * ''Translingualism, Translation and Caribbean Poetry'' (2022, kolekshon di poesia multilingual huntu cu Piet Muysken) Hilda De Windt – Ayoubi, schrijfster, dichteres, columniste, kunstenares en hispaniste uit Curaçao. Ze is bekend vanwege o.a. haar vertaling in haar moedertaal Papiaments van het bekende boek The Prophet van Kahlil Gibran, CDL University Press, verschillende vertalingen van gedichten en haar jarenlange publicaties van gedichten in vier talen in de krant Amigoe op Curaçao. Ze presenteerde op deze middag ook haar Papiamentse vertaling van The Prophet die dit jaar wereldwijd haar 100-jarig bestaan viert en al in 105 talen, waaronder ook het Hindi, is vertaald.<ref>Henk Moeniralam,[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/papiaments-gedicht-moedertaal-van-hilda-de-windt-ayoubi-ook-in-sarnami-vertaald/ Papiaments gedicht ‘Moedertaal’ van Hilda de Windt-Ayoubi ook in Sarnámi vertaald], Werkgroep Caraibische Letteren (2023)</ref> I studied at the Catholic University in Nijmegen, nowadays named Radboud University. I also studied at UoC in Curacao, Dutch Antilles. I have a Master degree in Education with major in the Spanish Language and a Bachelor degree in Public Relations. Further on, I have a minor degree (LO) in English. I have been teaching the Spanish Language and Literature for more than 30 years at a secondary school and also have been teaching Didactics, Analysis of Methods, Spanish Grammar and Oral and Written Communication for more than eight year at University of Curacao. I translated "The Prophet" (by Kahlil Gibran) into the Papiamentu language. This translation was published by the Maryland University Press. For this translation I was granted an award by the George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair for Values and Peace, May, 2014. Further on, I attended an art Academy for four years. As part of a group exhibition I exhibited four times several of my paintings. I write poetry in six languages, Papiamento, Dutch, English, Spanish, Italian, and French. Recently my first poetry book illustrated with twenty of my paintings was published by LM Publishers in the Netherlands. I Master different languages, for example, Dutch, Spanish, English, Papiamentu. Currently, I am also studying different other languages, like Italian, Quechua. I am very interested in promoting and conserving Native Languages. Therefore, my poetry often focuses on native languages. In 2019, my second poetry book that focuses on language will be published. I belief that it is of utmost importance to focus more on Literature (specifically on creative writing) and Art in the education at school.<ref>[https://independent.academia.edu/HildadeWindtAyoubi Hilda de Windt Ayoubi]</ref> {{Appendix}} -------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Sidney M. Joubert''' (☆ [[1939]] na [[Kòrsou]]) ta un dosente, lingwista i papiamentista di [[Kòrsou]]. Na 2023 el a risibí e titulo di ''doctor honoris causa'' di [[University of Curaçao]] pa su kontribushon na [[idioma]] [[papiamentu]]. == Bida == == Bibliografia == * Dikshonario di verso Papiamento-Hulandes NOTES Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC March 20, 2023 REDAKSHON.<ref>[https://kikotapasando.com/2023/03/20/eredoctoraat-voor-sidney-joubert-bij-de-uoc-sidney-joubert-doctor-honoris-causa-bij-de-uoc/ Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC / Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC], Willemstad, 18 maart 2023</ref> Op 16 maart jl. werd tijdens een plechtige openbare zitting van het College van Decanen van de Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (UoC), aan de heer Sidney. M. Joubert, het eredoctoraat verleend. In een volle Aula opende de Rector Magnificus, dr. Francis de Lanoy, deze plechtige zitting, waarbij hij alle aanwezigen in de zaal welkom heette, in het bijzonder de heer Joubert en de twee paranimfen, mevrouw Lucille Berry-Haseth en de heer Edward John Joubert, die hem flankeerden tijdens deze plechtigheid. De decaan van de Algemene Faculteit, drs. Adriënne Fernandes, nam vervolgens het woord, en ging kort in op de redenen die voor de Algemene Faculteit aanleiding waren om de heer Sidney Milton Joubert voor te dragen als kandidaat voor het eredoctoraat. Zij gaf aan dat de heer Joubert over een tijdsbestek van vijftig jaar, zich bijzonder verdienstelijk heeft gemaakt voor de gemeenschap, op het gebied van taalkunde van het Papiamentu. Bovendien wees zij erop dat de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan is. Het eredoctoraat, zo vervolgde zij, wordt als welverdiend eerbetoon aan deze kandidaat verleend voor zijn zeer uitzonderlijke prestaties in het kader van culturele en academisch gerelateerde verdiensten. De heer Joubert, met zijn talrijke merites is van bijzondere betekenis voor de Algemene Faculteit, die taal, literatuur en cultuur centraal stelt, de lerarenopleiding Papiamentu aanbiedt en een leerstoel heeft gerelateerd aan het bestuderen en verwerven van Papiamentu. Het is dan ook niet verwonderlijk dat vanuit deze faculteit de rol van het Papiamentu als algemene omgangstaal in de Curaçaose samenleving, met deze erebenoeming, bekrachtigd en versterkt wordt. Vervolgens nam de Rector Magnificus het woord, die na verwijzing naar de mogelijkheid die de Landverordening Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (LuoC) biedt (art. 37 lid 2), de heer Sidney M. Joubert en zijn twee paranimfen naar voren riep om hen ten overstaan van het College van Decanen de bul te overhandigen. Prof. dr. Ronald Severing, verbonden aan de Algemene Faculteit, en promotor van Sidney Joubert bij deze plechtigheid, sprak bij de laudatio, lovende woorden uit, verluchtigd met een powerpoint, met afbeeldingen van werken van de heer Joubert. Hij gaf aan dat de heer Joubert een fervente taaldeskundige en in het bijzonder een verwoede Papiamentist is. Eerder was hij docent Spaanse taal- en letterkunde op de middelbare school en de UNA en tevens beëdigd vertaler en lexicograaf. Hij werd bij de oprichting van het overheidsbureau Sede di Papiamentu (1983) aangesteld om aan een vocabulaire van het Papiamentu te werken. Sindsdien zijn er van zijn hand ten behoeve van het Papiamentu, vocabulaires (1988, 1990) verschenen en verder woordenboeken in druk (1991, 1999, 2007), met supplementen (1997), een taalgids Papiamentu voor toeristen (1994), digitale woordenboeken (2002), online versies (Google Chrome, Microsoft Edge, Mozilla Firefox en Safari) en achtereenvolgende spellingcheckers Papiamentu voor Microsoft Office (2003-2014) Windows 98-8.1 (2001, 2007, 2014). Naast kenner van de taalkunde van het Papiamentu en de autoriteit op het gebied van de gemeenschappelijke Papiamentse woordenschat, is de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan, blijkens de omvangrijke driedelige gezamenlijke uitgave in het Papiamentu, Pa saka kara (1109 pp., 1983); ook verzorgde hij met auteursgroepen tweetalige Nanzi-boeken (2005, 2019). Hij is Papiamentu-connaisseur bij uitstek, getuige de talrijke publicaties van zijn hand en ook samen met lokale en buitenlandse deskundigen. Hij heeft zich bekwaamd en intensief ingezet voor het promoten van de studie, kennis en correct gebruik van het Papiamentu vanaf begin zeventiger jaren tot heden. Hij is ook medeverantwoordelijk voor de meer dan 400 woorden Antilliaans-Nederlands die in het Groene Boekje zijn opgenomen. Gedurende een aantal jaren, zijn de krantenteksten van het Antilliaans Dagblad en de Amigoe verzameld. Uit die verzameling zijn door onder andere de heer Joubert karakteristieke woorden geselecteerd die in het Groene boekje terecht zijn gekomen als: empaná, blenchi, dushi, karkó en snèkbar. Tevens is hij vanaf het begin (1999) tot recentelijk (2018) betrokken geweest bij de samenstelling van het Papiamentu-dictee en ook als jurylid van het jaarlijkse Diktado Nashonal Papiamentu in de aula van de UoC. De eredoctor is reeds meerdere malen eervol onderscheiden en heeft meervoudig eerbewijs mogen ervaren vanuit diverse maatschappelijke en academische instituties. Na de laudatio van zijn promotor kreeg dr. Sidney Joubert het woord van de rector. Hij liet weten dat toen hij van zijn benoeming op de hoogte werd gesteld, verrast was en zeer geëmotioneerd raakte. Hij dankte dan ook allen die betrokken waren vanaf de voordracht tot aan zijn benoeming. Hij vertelde hoe zijn belangstelling voor het Papiamentu begon. Dat gebeurde tijdens de colleges die hij volgde bij drs. Raúl Römer aan de Universiteit van Amsterdam. Raúl Römer onderzocht het Papiaments als toontaal. Joubert gaf voorbeelden als mata (plant) en mata (doden). Er was verschil in toon, hoog laag en laag hoog te horen. Op Curaçao werd Antoine Maduro zijn leermeester, waar hij ook mee samen werkte. Hij werd al snel door de overheid in twee opeenvolgende spellingcommissies voor het Papiamentu benoemd, in de commissie Römer en de commissie Jonis. Bij het Buki di oro, het gouden boekje met de officiële spelling van de overheid (2009), had hij ook zitting in de commissie die het werk voorbereidde. Na dit dankwoord en bijzonderheden over zijn werk, sloot de Rector Magnificus de officiële zitting. In het informele deel dat daarop volgde, spraken beide paranimfen de pas gedoctoreerde promotus toe. Lucille Berry-Haseth wees op haar lange vriendschap met de gepromoveerde en hun samenwerking op het gebied van Papiamentu. De laatste tien jaar hebben zij zich samen met een redactieteam beziggehouden met een verklarend woordenboek Papiamentu. Zij sloot af met een prachtige voordracht van het gedicht Oda na Sidney, dat zij eerder (2018) aan hem opdroeg. Vervolgens wist paranimf Edward John te vertellen dat zijn vader bekend stond als de leraar Spaans van het Peter Stuyvesant College. Hij vond het een eer dat hij de paranimf mocht zijn bij de promotie van zijn vader. Het informele deel werd afgesloten met een voordracht door Gregory Berry, die bij het publiek erg in de smaak viel met humoristische teksten uit de Papiamentu-literatuur van Guillermo Rosario, Pierre Lauffer en Elis Juliana. Het geheel werd afgesloten met een geanimeerde receptie op de patio van de Universiteit van Curaçao. {{Appendix}} ---------------- '''Frank Martinus Arion''', pseudónimo di '''Frank Efraim Martinus''' (n. [[17 di desèmber]] [[1936]] na [[Kòrsou]] - f. [[28 di sèptèmber]] [[2015]]) tabata un eskritor, poeta i lingwista [[Antias Hulandes|antiano]]. E tabata skirbi obranan tantu na idioma [[hulandes]] komo [[Papiamentu]]. Su obra mas famoso ta e novela ''Dubbelspel'' (Changá). E ta konosí tambe pa su investigashon di e orígen di Papiamentu i pa su empeño pa uso di Papiamentu komo idioma di instrukshon. == Biografia == Frank Martinus Arion a nase na 1936 i ta un di tres yu di Minuel Martinus Arion i Marina Jansen di bario di Buena Vista, [[Willemstad]]. Poko despues di su nasementu e famia ta muda pa [[Aruba]], unda su tata a wòrdu empleá pa e refineria [[Lago Oil & Transport Company|Lago]]. Ku kuater aña su mama i un ruman ta fayesé den un aksidente di tráfiko, despues di kual e ku su otro ruman a wòrdu mandá bek Kòrsou i alohá serka varios miembro di famia. Frank Martinus Arion a lanta den bario di [[Otrobanda]]. Fo'i skol básiko su talento pa skirbimentu a keda manifesta; den su último aña na skol básiko e ta gana e Premio Neerlandia pa e mihor ensayo na hulandes. Frank was een heel goede leerling. Hij mocht op de lagere school een aantal klassen overslaan. Durante su tempu na skol e ta kuminsa usa e nòmber Frank Efraim Martinus pa motibu di e laso ku su tata tabatin ku e [[partido polítiko]] [[Partido Nashonal di Pueblo|PNP]]. E no tabata deseá di wòrdu asosiá ku e aktivismo polítiko di su tata; te añanan 50 e ta usa su fam original pa publikashon di su promé obranan. Na kabamentu di skol sekundario na 1955, Arion ta muda pa [[Hulanda]] unda e ta studia idioma i literatura hulandes na [[Universidat di Leiden]]. Durante su temporada na universidat ela lanta e komunidat studiantil "Baranka Antilliana", kual tabata fungi komo refugio pa studiante prosedente di [[Antias Hulandes]], manera e mes. Tambe den e époka aki e tabata skirbi un seri di poema, kualnan a sali publika pa prome bes den e revista "Antilliaanse Cahiers" komo kolekshon titulá ''Stemmen uit Afrika''. ----- Na zijn schooltijd verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal- en letterkunde ging studeren aan de Universiteit Leiden. Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die, net als hijzelf, afkomstig waren uit de Nederlandse Antillen. Ook schreef hij in deze jaren een reeks gedichten, die in 1957 voor het eerst als bundel onder de titel Stemmen uit Afrika werden gepubliceerd in het tijdschrift Antilliaanse Cahiers. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het mede door hem opgerichte tijdschrift Encuentro Antilliano. Ook las hij regelmatig voor in het programma van de Nederlandse buitenlandse radio. Kort voor het einde van zijn studie onderbrak hij deze en keerde voor enige tijd terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij onderzoek deed naar de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiamentu. Hij publiceerde de resultaten van dit onderzoek in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch verder te studeren en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij het Instituut voor Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam.[2] Onder invloed van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel, waarin hij aan de hand van vier mannen die domino spelen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen in die tijd. Via de personages in de roman heeft Arion kritiek op de rebellen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen.[3] De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs. Arion doneerde het prijzengeld van 1000 ƒ aan de strijd tegen het apartheidsbeleid in Zuid-Afrika. In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam, waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin.[4] Vertaald met www.DeepL.com/Translator (gratis versie) de.wiki: Na zijn afstuderen verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal en Nederlandse letterkunde begon te studeren aan de Universiteit van Leiden . Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die net als hij uit de Nederlandse Antillen kwamen . Hij schreef in deze jaren ook een reeks gedichten, die in 1957 als bundel verscheen onder de titel Stemmen uit Afrika in het tijdschrift Antilliaanse Cahierswerden voor het eerst gepubliceerd. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het dagblad Encuentro Antilliano , waarvan hij medeoprichter was . Ook gaf hij regelmatig lezingen in het Nederlands buitenlands radioprogramma . Kort voor het einde van zijn studie brak hij het af en keerde voor een tijdje terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij zich bezighield met de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiaments. De resultaten van dit onderzoek publiceerde hij in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch zijn studie voort te zetten en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij de afdeling Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam . [2] Onder de indruk van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao, begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel , waarin hij aan de hand van het voorbeeld van vier dominospelende mannen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen op die tijd. Via de personages in de roman uit zich Arion kritisch over de opstandelingen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen. [3]De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en CW van der Hoogtprijs . Arion doneerde het prijzengeld van ƒ 1000 om de apartheid in Zuid-Afrika te helpen bestrijden . In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam , waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap van de stad. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin (in het Engels: "Farewell to the Queen"). [4] In 1975 ging Arion naar Zuid-Amerika, waar hij een aanstelling als docent aanvaardde aan een instituut voor de opleiding van leraren in de Nederlandse kolonie Suriname , die net onafhankelijk werd. Hier trouwde hij ook met zijn vrouw Trudi Guda, met wie hij twee kinderen zou verwekken. In 1980, na de machtsovername van Desi Bouterse , verliet het gezin Suriname en keerde terug naar Arion's thuisland Curaçao. Daar werkte hij aan de standaardisatie van het Papiaments en begon hij opnieuw onderzoek te doen naar de oorsprong ervan. Hij was vooral geïnteresseerd in de overeenkomsten tussen het Papiaments en de varianten van het Kaapverdiaans Creools, die worden gesproken op de eilanden voor de westkust van Afrika. Ook voerde hij campagne voor de invoering van het Papiaments als basisschooltaal op Curaçao, waardoor hij soms in conflict kwam met de lokale autoriteiten. In dit kader schonk hij in 1987 de particuliere basisschool Skol Humanistiko Erasmo , waar lessen werden gegeven in Papiaments. [5] Gedurende deze tijd begon Arion meer politiek betrokken te raken, wat culmineerde in de oprichting van zijn eigen partij, de Kambio Radical ("Radical Reversal", kortweg KARA) in 1988. KARA kreeg echter nooit genoeg stemmen om een ​​zetel in het parlement van het eiland te winnen. [6] In 1996 promoveerde Arion aan de Universiteit van Amsterdam. Zijn proefschrift was getiteld De kus van een slaaf. Papiaments West-Afrikaanse connecties en de oorsprong van het Papiaments en andere talen verkend. Hij bracht onder meer de stelling naar voren dat het Papiaments sterker dan voorheen bekend was beïnvloed door de geheime taal Guene, die door de plantageslaven van Curaçao werd gebruikt. Daarnaast heeft het Guene ook andere Caribische talen beïnvloed en zelfs de Engelse en Nederlandse taal. [7] == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doktoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (kontiniendo: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'') * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Mira tambe == * [[Gueni]] {{Commonscat|Frank Martinus Arion}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =191263500|titulo=Frank Martinus Arion}} {{References}} ;Lista di fuente * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3, pág. 405–410. * Wim Rutgers: ''Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba'', Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, pág. 272. * B. Jos de Roo: ''Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958'', Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam (2014), ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. Den: ''A History of Literature in the Caribbean''. Tomo 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia (2001), ISBN 90-272-3448-5, pág. 362. * ''Schrijver Frank Martinus Arion overleden''. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * ''Writer Frank Martinus Arion Passed Away'', Curacaochronicle.com (28 di sèptèmber 2015}}</ref> * ''Frank Martinus Arion geeft lintje terug'', Trouw.nl. (16 di desèmber 2008) }} {{DEFAULTSORT:Arion, Frank Martinus}} [[:Category:Ganador premio Cola Debrot]] [[:Category:Hende]] [[:Category:Kòrsou]] == Referensia == * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 407–408. * Wim Rutgers: Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba. 1. Auflage. Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, S. 272. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 408–409. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 410. * B. Jos de Roo: Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958. Hrsg.: Universiteit van Amsterdam. 1. Auflage. Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam 2014, ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. In: A History of Literature in the Caribbean. Band 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia 2001, ISBN 90-272-3448-5, S. 362. * Schrijver Frank Martinus Arion overleden. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * Frank Martinus Arion geeft lintje terug. In: trouw.nl. 16. Dezember 2008, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). == Weblinks == {{Commonscat}} [[:Category:Korsou]] [[:Category:Eskritor]] [[:Category:Hende]] Kort na de geboorte verhuisde het gezin naar Aruba, waar de vader een baan had aanvaard bij een plaatselijke oliemaatschappij. Toen hij vier jaar oud was, stierven Arions moeder en jongere broer bij een ongeval, waarna Frank en zijn zus werden teruggestuurd naar Curaçao, waar ze onderdak vonden bij verschillende familieleden. Zijn schrijftalent bleek al toen hij op de lagere school zat; in het laatste jaar van de basisschool won hij de Neerlandiaprijs voor het beste essay in het Nederlands. Tijdens zijn schooltijd begon hij de naam Frank Efraim Martinus voor zichzelf te gebruiken. De achtergrond was de politieke betrokkenheid van zijn vader bij de Nationale VolkspartijCuraçao, waardoor de naam "Arion" bekend werd bij veel bewoners van het eiland. Frank wilde echter niet geassocieerd worden met het politieke activisme van zijn vader; pas in de jaren vijftig gebruikte hij zijn oorspronkelijke achternaam weer voor de publicatie van zijn eerste werken. [1] '''Frank Martinus Arion''', seudónimo de '''Frank Efraim Martinus''' ([[Curazao]], [[17 de diciembre]] de [[1936]]-[[28 de septiembre]] de [[2015]])<ref name=fallece>{{cita noticia|título=Writer Frank Martinus Arion Passed Away|url=http://curacaochronicle.com/local/writer-frank-martinus-arion-passed-away/|fechaacceso=29 de septiembre de 2015|obra=curacao chronicle|fecha=28 de septiembre de 2015|idioma=inglés}}</ref> fue un escritor antillano. En 1955 se trasladó a los [[Países Bajos]] para estudiar letras neerlandesas en la Universidad de Leiden. En 1981 volvió a instalarse en su ciudad natal, tras residir unos años en [[Paramaribo]] ([[Surinam]]). Fue un fuerte promotor del [[papiamento]]. Hij werkte in Nederland , Suriname en de Nederlandse Antillen en schreef in het Nederlands en Papiaments . De roman Dubbelspel (nl) (1973) is zijn eerste boek en zijn grootste publiekssucces. == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' (Changa)<ref>[http://www.diegopuls.com.ar/index.php?option=com_content&task=view&id=112&Itemid=39&lang=es Doble juego, fragmento traducido al español (inédito)]; visitado el 21 de febrero de 2012</ref> *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doctoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (contiene: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'' * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Referencias== {{listaref}} == Link eksterno == *{{Enlace roto|1=[http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 página web sobre Arion del Fondo de las Letras Neerlandesas (en inglés)] |2=http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 |bot=InternetArchiveBot }} ------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Abraham Daniel Jesurun''' (n. [[20 di aprel]] 1839 na [[Korsou]] - f. [[20 di mart]] [[1918]] na [[Korsou]]) tabata un ....... [[Kòrsou]]. == Biografia == Jesurun a nase na aña 1939 na Willemstad. * Kasa ku Rachel David Capriles na 1880. * Na 1905 elegi Presidente di KVK Korsou. van 1884 tot 1919 In het grote boek over de History of the Jews of the Netherlands Antilles (1970) wordt Abraham Daniel Jesurun (1839-1918) ‘Curaçao’s then most cultured man’ genoemd, die verschillende talen in woord en geschrift beheerste. Hij wordt bijvoorbeeld een ‘specialist in Papiamento’ genoemd (Emmanuel & Emmanuel 1970, 1: 411, 454). Jesurun blijkt een belangrijk man geweest te zijn op Curaçao. Zo was hij secretaris-directeur van de Aruba Phosphaat Maatschappij, vele jaren voorzitter van de Kamer van Koophandel en Nijverheid en directeur van de Curaçaosche Bank. Ook is hij lid van de Koloniale Raad geweest en bestuurslid van het Geschied-, Taal-, Land- en Volkenkundig Genootschap te Willemstad. Voor al die activiteiten is hij onderscheiden: hij werd eerst ridder in de orde van OranjeNassau (1908), later officier (1913). In de serie ‘beroemde personen’ werd er in 1998 een postzegel met zijn beeltenis erop uitgebracht. <ref> ''Jan Noordergraaf'', [https://www.ivdnt.org/images/stories/onderzoek_en_onderwijs/publicaties/trefwoord/Papiaments_def.pdf Lexicografie op Curacao: Abraham Jesurun en zijn woordenlijst van het Papiaments (1898)]</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=it|oldid =129014577|titulo=Emilio Teza}} {{References}} }} [[:Category:Linguistica]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62275387|titulo=Dialect}} {{References}} }} [[:Category:Idioma]] ------- {{Variante|a}} [{Databox}} '''Pidgin''' ta e idioma ---------------- {{Databox}} E '''álfabèt latin''' ta un [[álfabèt|skritura alfabétiko]] foi kual den kurso di [[siglo]]nan a desaroyá un kantidat di álfabèt pa uso den kasi tur idioma skirbi den hemisferio oksidental, prinsipalmente na Nort i Sur Amerika, kasi henter [[Oropa]], Afrika supsahara i un kantidat di pais asiatiko na Oustralasia i Asia Sentral. E skritura latin tin e kantidat di usuario mas grandi na mundu. E skritura latin e ta forma e base di e [[Alfabèt Fonétiko Internashonal]] (IPA), i e 26 lèter mas komun ta e lèternan di e [[ISO basic Latin alphabet]]. E ta un álfabèt bikamaral di trinta lèter, kreá fin di siglo nuebe den imperio búlgaro (e aktual [[Nort Macedonia]]), pa e disípulonan di pader Cyrille òf posiblemente Clément d'Ohrid (e promé obispo di e iglesia ortodokso di [[Bulgaria]]) i ta basá riba e álfabèt [[Gresia|griego]] i glagolítiko. Ainda na komienso di siglo 21 ta usa e [[álfabèt siríliko]] den un kantidat di [[idioma slaviko]], entre otro búlgaro, masedoniano, [[idioma montenegrino|montenegrino]], servio, ukraniano, ruso i bieloruso. Bou influensia [[Rusia|ruso]] e ta komun tambe den hopi idioma ku no ta idioma slaviko manera [[kazachs]], [[idioma kirguis|kirguis]], [[tatar]] (idioma [[Turkia|turko]]), [[tajikistano]], [[idioma mongoles|mongoles]] inkluso hopi otro idioma chikitu. Te [[1859]] e tabata e skritura di e [[idioma rumano]] i den e antiguo [[Moldavia]] tabata skirbi e [[idioma moldaviano]] (un [[dialecto|dialekto]] rumano) ku un álfabèt siríliko. * Het Latijns schrift[1] is een alfabetisch schrift waarvoor in de loop der eeuwen een aantal alfabetten zijn ontwikkeld voor gebruik in vrijwel alle westerse geschreven talen, voornamelijk Noord- en Zuid-Amerika, bijna heel Europa, Sub-Saharaans Afrika en een aantal Aziatische landen in vooral Australazië en Centraal-Azië. Het Latijns schrift heeft het grootste aantal gebruikers ter wereld.[2] * '''Latin script''', also known as '''Roman script''', is a set of graphic signs ([[Writing system#General properties|script]]) based on the letters of the [[classical Latin alphabet]]. This is derived from {{cns|a form of the [[Cumae alphabet|Cumaean Greek]] version of|date=September 2021}} the [[Greek alphabet]] used by the [[Etruscan civilization|Etruscans]]. Several [[Latin-script alphabet]]s exist, which differ in graphemes, collation and phonetic values from the [[classical Latin alphabet]]. The Latin script is the basis of the [[International Phonetic Alphabet]], and the 26 most widespread letters are the letters contained in the [[ISO basic Latin alphabet]]. Latin script is the basis for the largest number of alphabets of any [[writing system]]{{sfn|Haarmann|2004|p=96}} and is the [[List of writing systems by adoption|most widely adopted]] writing system in the world (commonly used by about 70 percent of the world's population). Latin script is used as the standard method of writing in most Western, Central, as well as in some Eastern European languages, as well as in many languages in other parts of the world. ----------------- 9v4k1az006pta6o3649tnkjkabkjx84 203163 203162 2026-09-05T11:12:52Z Caribiana 8320 203163 wikitext text/x-wiki * [https://www.ea.aw/pages/wp-content/uploads/2019/09/Literatura-na-papiamento-havo.pdf Literatura na papiamento] nieuw: [[diptongo]] - [[triptongo]] - [[gramatika]] - [[frase]] - [[silaba]] - [[semántika]] - [[suheto]] - [[supstantivo]] - [[athetivo]] - [[verbo]] - [[vocal]] - [[consonante]] - [[sufiho]] - [[atverbio]] - [[koma]] - [[pronòmber]] - [[singular]] - [[plural]] ------------------------- {{Databox}} '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa [[papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta yama ''lenga di p'', den kua e [[vocal|vokal]] di kada [[silaba|sílaba]] ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti.<ref>[[Pierre Lauffer]], [https://www.dbnl.org/tekst/lauf001unse02_01/lauf001unse02_01_0036.php Un selekshon di palabra i ekspreshon. Deel 2], dbnl.org</ref><ref name=":0">[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 di mart 1965</ref> E wega di lenga no ta eksklusivamente un fenómeno den papiamentu. Den idiomanan ingles i spaño na [[Latinoamérika]] i otro paisnan di Karibe e ta konosí bou nòmbernan manera pig latin, vesre i jerigonza.<ref>{{citeer web|auteur=[[Antoine Maduro|A.J. Maduro]]| titel=.Remitido Erornan|werk=[[Amigo]]|datum=1984-07-18|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-05|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643043:mpeg21:p006}}</ref> == Karakterístika == Galein ta un modo di papia ku deliberadamente ta alterá [[palabra]]nan di papiamentu, i no ta un idioma independiente. E reglanan por varia, pero den su forma mas simpel, yamá ''lenga di p'', den kua e [[vocal|vokal]] di kada [[silaba|sílaba]] ta wòrdu ripití ku un konsonante ''p'' su dilanti. Por ehèmpel: :''mi ta bai kas'' ta bira mi''pi'' ta''pa'' bai''pa'' kas''pa''. "Mi ta bai kas" ta bira '''mi'''pi '''ta'''pa '''bai'''pa '''kas'''pa. :''kas ta weta'' → ''kaspa tapa wepa tapa''.[1][2] Ehempel di variante mas komplika, usando e frase “e no sa” ta: * agregando un silaba patras ([[sufiho]]) - '''e'''hay '''no'''hay '''sa'''hay * usando un silaba dilanti ([[prefiho]]) - ay'''e''' ay'''no''' ay'''sa''' * birando e leternan di un silaba ku sufiho - '''e'''ay '''on'''ay '''as'''ay Segun [[Pierre Lauffer]], galein ta konosí komo e ''lenga di p''. E ta distinguí galein di ''[[gueni]]'', ku tabata e nòmber pa e idioma ku, segun tradishon, katibunan ku tabata yega, den kua e [[vocal|vokal]] di kada [[silaba|sílaba]] ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. for di [[Afrika]] tabata papia.[2] == Uso == Galein tabata wòrdu usá prinsipalmente pa hasi un kombersashon ménos aksesibel pa hende pafó di e grupo ku no konosé e reglanan. Deskripshonnan di galein ta indiká ku e forma di papia tabata wòrdu usá komo un manera di skonde e kontenido di un kombersashon. Un deskripshon di Paul Brenneker, publiká den ''Sambumbu'' na 1971, ta referí na galein komo un forma di papiamentu ku tabata wòrdu deformá deliberadamente pa hende pafó no por komprondé e kombersashon.[3] Personanan bakiá den galein tabata usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internato i kriá den institushonnan grandi tin biaha tabata papia galein ku mesun fluides ku papiamento.<ref name=":0"/> == Galein i Gueni == Galein i Gueni ta dos fenómeno lingüístiko diferente. ''Gueni'' ta referí na un idioma ku, segun deskripshonnan lokal, tabata wòrdu papia pa katibunan ku tabata yega for di Africa. Galein, na otro banda, ta un forma di papiamentu ku ta wòrdu alterá mediante reglanan di un wega di lenga.[2][3] {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] [[:Kategoria:Papiamentu]] [[:Kategoria:Kultura di Kòrsou]] ------------------------ , usando un wega di lenga pa alterá e [[palabra]]nan. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehèmpel: "Mi ta bai kas" ta bira '''mi'''pi '''ta'''pa '''bai'''pa '''kas'''pa.<ref>[[Pierre Lauffer]], [https://www.dbnl.org/tekst/lauf001unse02_01/lauf001unse02_01_0036.php Un selekshon di palabra i ekspreshon. Deel 2], dbnl.org</ref> E tabata wòrdu yamá lenga p.<ref name=":0">[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 maart 1965</ref> E fenómeno di korumpí un lenga ta konosí komo un anti-lenga. '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa e [[Papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no ta konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta e yamá *lenga di p*, den kua e vokal di kada sílaba ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. Por ehèmpel, ''mi ta bai kas'' ta bira ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] ==Historia == Generalmente e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otro, ku no ta konosí ku e reglanan. E ta wòrdu usá mas tantu pa hubentut komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku galein. Na Kòrsou, e tabata wòrdu hopi bia konfundí ku [[gueni]], e idioma di katibu. Pero esensialmente e no tin nada di haber kuné. Galein ta un korupshon deliberá di papiamentu moderno normal, pa no wòrdu komprondé pa hende di afó. Personanan bakiá den galein tabata usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internato i kriá den institushonnan grandi tin biaha tabata papia galein ku mesun fluides ku papiamento.<ref name=":0"/> variante di e idioma papia di [[papiamentu]], usando un wega di lenga pa alterá e palabranan. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa. Internashonalmente e ta konosi komo un anti-lenga. , manera "Jerigonza". Den e wega di lenga [[palabra]]nan na papiamentu ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un [[sufiho]] fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di [[konsonante]] di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokal (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa Por ehèmpel, e frase “e no sa” por bira * agregando un silaba patras (sufiho) - '''e'''hay '''no'''hay '''sa'''hay * usando un silaba dilanti (prefiho) - ay'''e''' ay'''no''' ay'''sa''' * birando e leternan di un silaba ku sufiho - '''e'''ay '''on'''ay '''as'''ay '''Galein''' ta un wega di lenga of anti-lenga den kua [[palabra]]nan na papiamentu ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokál (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. Por ehèmpel, “e no sa” lo bira “ehay oesday otnay owknay”. aye ayno aysa - aye onay asay Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E ta wòrdu usá mas tantu pa hubentut komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Galein. -------------------- {{Infobox taal | naam = Galein | andere_naam = P-taal | taalgebied = [[Curaçao]] | soort = [[Taalspel]] }} '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa e [[Papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no ta konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta e yamá *lenga di p*, den kua e vokal di kada sílaba ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. Por ehèmpel, ''mi ta bai kas'' ta bira ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] == Karakterístikanan == Galein ta un forma deliberadamente alterá di Papiamentu, i no ta un idioma independiente. E reglanan por varia, pero den su forma mas simpel kada sílaba ta wòrdu sigui pa un sílaba ku e mesun vokal i e konsonante ''p''. Por ehèmpel: :''mi ta bai kas'' → ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] Segun Pierre Lauffer, Galein ta konosí komo e ''lenga di p''. El ta distinguí Galein di ''[[Gueni]]'', ku tabata e nòmber pa e idioma ku, segun tradishon, katibunan ku tabata yega for di Africa tabata papia.[2] == Uso == Galein tabata wòrdu usá prinsipalmente pa hasi un kombersashon ménos aksesibel pa hende pafó di e grupo ku tabata konosé e reglanan. Deskripshonnan di Galein ta indiká ku e forma di papia tabata usa komo un manera di skonde e kontenido di un kombersashon. Un deskripshon di Paul Brenneker, publiká den ''Sambumbu'' na 1971, ta referí na Galein komo un forma di Papiamentu ku tabata wòrdu deformá deliberadamente pa hende pafó no por komprondé e kombersashon.[3] == Galein i Gueni == Galein i Gueni ta dos fenómeno lingüístiko diferente. ''Gueni'' ta referí na un idioma ku, segun deskripshonnan lokal, tabata wòrdu papia pa katibunan ku tabata yega for di Africa. Galein, na otro banda, ta un forma di Papiamentu ku ta wòrdu alterá mediante reglanan di un wega di lenga.[2][3] == Fuentes == * Brenneker, Paul. ''Sambumbu: Volkskunde van Curaçao, Aruba en Bonaire''. Deel 3, 1971.[3] * Lauffer, Pierre. ''Un selekshon di palabra i ekspreshon''. Deel 2, 1974, p. 45.[2] ------------------- {{Databox}} '''Galein''' ta un modo di papia cu ta wordo aplica na e idioma [[Papiamentu]], unda ta korumpi .... E ta hopi bia ta wòrdu konfundí pa habitantenan di stat ku Gueni, e idioma di katibu. Pero esensialmente e no tin nada di haber kuné. Galein ta un korupshon deliberá di Papiamentu moderno normal, pa no wòrdu komprondé pa hende di afó. E forma mas simpel ta unu den kua e vokal di kasi tur sílaba ta wòrdu ripití ku un “p” promé kuné. Cas ta bira “cas”’’pa “mi mi”’’pi weta wepe-tapa. Pa e motibu aki, e ta wòrdu yamá tambe p-idioma. Maestronan den galein ta usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internat i criadanan den institucionnan grandi tin biaha ta papia galein mes fluido cu papiamento. Cas mi weta -> '''cas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa '''Galein''' wordt door stadsmensen vaak verward met [[Gueni]], de slaventaal. Maar het heeft er in wezen niets mee uit te staan. Galein is een opzettelijke verbastering van het normale hedendaagse [[Papiaments]], om door buitenstanders niet te worden verstaan. De eenvoudigste vorm is die, waarbij van ongeveer elke lettergreep de klinker wordt herhaald met een ''p'' ervoor. Cas wordt '''cas'''pa '''mi mi'''pi weta wepe-tapa. Het wordt om deze reden ook wel p-taal genoemd. Meesters in het galein bedienen zich van veel ingewikkelder herhalingen. Meisjes op internaten en dienstmeisjes in grote inrichtingen spreken galein soms even vlot als papiaments.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 maart 1965</ref> Teneinde te voorkomen, dat de meester hun gesprek zou kunnen volgen, hadden de slaven de gewoonte het Papiamentu opzettelijk te vervormen door bijvoorbeeld van ieder lettergreep de klinker te herhalen met een medeklinker ervoor. Een zin als: mi ta weta (ik zie) kan dan gaan luiden: mipi tapa wepetapa. Snel uitgesproken is deze "taal" alleen door ingewijden te verstaan.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120173503/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=370&lang= Galein], Encyclopedie van Curaçao</ref> Pig Latin (Igpay Atinlay) ta un wega di idioma òf cant den kua palabranan na ingles ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokál (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. Por ehèmpel, “e no sa” lo bira “ehay oesday otnay owknay”. Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E referensia na Latin ta un mal nòmber deliberadamente; Latin di Porko ta simplemente un forma di argot òf jargon ku no ta relashoná ku Latin, i e nòmber ta wòrdu usá pa su konotashonnan ingles komo un idioma straño i ku ta zona stranhero. E ta wòrdu usá mas tantu pa muchanan chikitu komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Latin di Porko.[2] [[:Kategoria:Idioma]] Bovendien werd het 'Galein' als een geheimtaal gebruikt, maar dit is geen oorspronkelijke taal, doch slechts een verbastering van het Papiamentu om niet door buitenstaanders begrepen te worden (Brenneker, 1971:529)". afunesto. 'Galein' no ta eksklusivamente un fenómeno di papiamentu. Den e paisnan ku ta rondoná nos tambe nan konosé i no ta nada straño ku ta di nan mes nos tin e. Pa no insumi muchu espasio dje diario aki, mi a sita solamente di Cuba. Don Esteban Pichardo, Pichardo Novisimo, 1953, paginanan 405/406: "Jerigonza.<ref>auteur=[[Antoine Maduro|A.J. Maduro]]. Remitido Erornan. "Amigoe". Curaçao, 18-07-1984, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 26-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643043:mpeg21:p006</ref> Aqui se aplica acierto modo revesado de hablaro lenguaje complicado de manera que otros no lo entiendan. Las mismas palabras denuestro idioma con un agregado pospuesto o antepuesto constituyen lajergacon que los muchachos, negros y algunas personas vulgares pierden el tiempo, creyendo sandiamente que es imposible comprenderlos. Las principales jerigonzasson, con las silabas pa, pc, pi, po, pu, agregando a cada silaba de lavoz castellana una de estas de la misma vocal, e.g.: * pu sa-pa bes-pe la-pa Je-peri-pi gon-po za-pa?" Presis manera nos ta us'é na Körsou. Nan ta us'é tambe ku e agregadonan: pina (esta: tu-pina) i tambe ku: gara, guere, guiri, gordo, guru (esta:tu-guiru etc.). Konklushon: papiamentu di gueni na Körsou ta basa riba fantasia, e grafia 'gene' ta pone hende pronunsia e palabra aki robes, galein no tin nada di lenga sekreto kune. --- es.wiki: Jerigonza Gibberish, geringonza, òf geringozo ta un forma di abla hunga den kua sílabanan ta wòrdu insertá repetidamente entre palabranan. Originalmente, “gibberish” tabata wòrdu usá pa deskribí kualke idioma ku ta den mal smak, kompliká, i difísil pa komprondé,[1] pero ku tempu su nifikashon a kambia pa e forma spesífiko di insershon. Ademas di entretenimentu, e por wòrdu usá tambe komo un manera di kodifiká e mensahe (cryptolalia) di manera ku otro hendenan serka di e oradornan ku no ta kustumbrá ku e forma di papia aki no por komprondé kiko e oradornan ta bisando. E formanan aki ta wòrdu usá komo wega òf entretenimentu den paisnan di abla spañó manera Spaña i Latino Amérika. Uso Despues di kada sílaba, e zonido “p” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Despues di kada vokal, e zonido “i” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Despues di kada vokal, e zonido “f” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Den vários region di Mexico, e último variashon hunga aki ta hopi popular bou di muchanan, asta risibí e nòmber “papia na Efe.” en.wiki *(cant):Un cant (hulandes: anti-taal) ta e jargon òf idioma di un grupo, hopi biaha empleá pa ekskluí òf gaña hende pafó di e grupo.[1] E por wòrdu yamá tambe un kriptolekto, argot, pseudo-idioma, anti-idioma òf idioma sekreto. Kada término ta diferensiá un poko den nifikashon; nan usonan ta inkonsistente. *language game: Un wega di idioma (tambe yamá un cant, idioma sekreto, ludling, òf argot) ta un sistema di manipulá palabranan papiá pa hasi nan inkomprendibel pa un oyente no entrená. Weganan di idioma ta wòrdu usá prinsipalmente pa gruponan ku ta purba di skonde nan kombersashonnan pa otronan. Algun ehèmpel komun ta Pig Latin; e famia Gibberish, prevalente na Merka i Suesia; i Verlan, papia na Fransia. Un difikultat komun ku weganan di idioma ta ku nan ta wòrdu pasá oralmente; miéntras ku por hasi tradukshonnan skirbí, hopi bia nan ta imperfekto, pues e ortografia por varia hopi. Algun frakshon ta argumentá ku palabranan den e lenganan papia aki mester wòrdu skirbí simplemente manera nan ta wòrdu pronunsiá, miéntras ku otronan ta insistí ku e puresa di idioma ta eksigí ku e transformashon ta keda visibel ora e palabranan ta wòrdu impartí riba papel. {{Appendix|1=|2= '''Literatuur''' * Martinus, Frank (1996), ''The kiss of a slave: Papiamentu’s West-African connections'', Universiteit van Amsterdam * Hartog, Johannes (1961, p 433), ''Curaçao: Van kolonie tot autonomie III, Vol.I,'', De Wit. '''Bronnen en voetnoten''' * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=|titel=|oldid=|datum=}} {{References}} }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Hulandes Caribeño''' of '''Hulandes Antiano''' ta un variante di [[idioma]] [[Hulandes]] cu a desaroya? na e [[Islanan ABC]], islanan perteneciente na Caribe Hulandes. Por considera esaki como un dialecto regional di Hulandes.? Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. == Contexto == E poblashon lokal i papiadónan hulandes riba Islanan ABC tabata papia i skirbi hulandes mesklá ku konstrukshonnan i palabranan for di papiamentu i otro idiomanan: “hopi plaka verdienen” (pap.: hopi sèn); “kabrieten in de koor” (Pap.: cabritonan den cura); y “een pastechi eten” (Come un pastechi) (Pap.: pasty). E uso aki a bira konosí komo Hulandes Antiano.<ref>[[Ronald Severing|Severihng, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden], literatuurgeschiedenis.org</ref> E norma den polítika di gobièrnu pa loke ta trata hulandes a kambia. E norma di idioma no ta limitá mas na Hulanda, sino tambe na Vlaanderen i e teritorionan den eksterior: e islanan kaminda palabranan hulandes antiano a originá ku no ta aparesé na Hulanda mes, i tambe na Sürnam independiente, kaminda ta usa hulandes surinam. E atenshon kresiente aki pa variedatnan di hulandes, pa multilingualismo, i pa interpretashon kultural a kondusí na inklushon di palabranan for di hulandes karibense den e vokabulario ofisial di e idioma hulandes. A base di un base di dato di palabra di korantnan na idioma hulandes riba e islanan, a hasi un selekshon di mas ku 400 palabra. E palabranan Hulandes Caribense aki, cu a wordo agrega na e Buki Berde di 2015, no ta aparece den Hulandes Standard. Por haña palabranan manera dushi (dushi, dushi), botika (botika kombiná ku botika), ayó (saludo), i eilandsraad (un tipo di konseho munisipal riba e islanan). Anteriormente, na 2005, alrededor di 500 palabra hulandes surinam a aparesé den e lista aki: afingisoep (sòpi di yuka), husselen (scrabble) i Sranan (krioyo surinam). Komo ku Antia no ta eksistí mas i Sürnam, ku Hulandes komo idioma ofisial, a bira miembro asosiá di Union di Idioma Hulandes, e término Hulandes Karibense ta wòrdu usá mas i mas pa e idioma Hulandes riba e islanan i na Sürnam. {{Appendix}} ----- Caribisch-Nederlands is de taalvariant van het Nederlands die gesproken wordt in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Deze variant wijkt op verschillende punten af van het Europees-Nederlands, zowel in uitspraak als in woordkeuze en grammatica. Op de Benedenwindse Eilanden (Aruba, Bonaire, Curaçao) is Papiaments de meest gesproken moedertaal, terwijl op de Bovenwindse Eilanden (Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius) Engels vaker de moedertaal is. ==Verschillen met Europees-Nederlands==: *Uitspraak: Er zijn verschillen in de uitspraak van klinkers en medeklinkers, en de intonatie kan anders zijn. * Woordenschat: Er zijn specifieke woorden en uitdrukkingen die in het Caribisch-Nederlands gebruikt worden, maar niet of minder vaak in Europees-Nederlands. * Grammatica: Er kunnen kleine grammaticale verschillen zijn, bijvoorbeeld in de volgorde van woorden of in het gebruik van bepaalde werkwoordstijden. * Invloed van andere talen: Papiaments: Op de ABC-eilanden heeft het Papiaments een grote invloed op het Nederlands. Veel Caribisch-Nederlandse woorden en uitdrukkingen zijn ontleend aan het Papiaments. Engels: Op de Bovenwindse eilanden heeft het Engels een grotere invloed. Ook hier zijn er invloeden merkbaar in de woordenschat en grammatica. * Onderwijs: In het basisonderwijs op de Benedenwindse eilanden wordt steeds meer onderwijs gegeven in het Papiaments. Het Nederlands wordt vaak als vreemde taal aangeboden. In het middelbaar onderwijs is het Nederlands wel de instructietaal. Op de Bovenwindse eilanden wordt in toenemende mate Engels gebruikt als instructietaal, ook in de Nederlandstalige scholen. * Conclusie: Caribisch-Nederlands is een levendige en diverse taalvariant die zich aanpast aan de lokale context en invloeden van andere talen ondergaat. ------ Hulandes ta un idioma oficial den Caribe Hulandes.<ref>https://taalunie.org/dossiers/22/nederlands-in-het-caribisch-gebied-en-suriname ]</ref> Omdat Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk geen omgangstaal is, maakt het onderwijs daar de omslag van moedertaalonderwijs Nederlands naar een vreemde taal aanpak. Hulandes semper tabata un idioma minoritario. Habladónan di Papiamentu tin bia ta konsiderá e Antianonan di abla Hulandes komo show-off, imitadó di e Hulandesnan. E label ey ta mas fuerte ora hende no ta dispuesto pa papia Papiamento. <ref>Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> Hulandes Antiano ta wòrdu distinguí for di Hulandes Standart pa e aksento. Bakhuis ta agregá ku Antianonan tambe ta agregá palabranan Papiamentu, ta konhugá verbonan Papiamentu na e manera Hulandes, i ta usa zonidonan típiko. Esaki ta conduci na frasenan manera: “Ai no,” “mi tin” “hopi,” “sakeerd” hopi potret pero nan ta “hodidu”! -- nl.wiki:[[:nl:Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden]]Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. Op de Benedenwindse ABC-eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) is de moedertaal vaak Papiaments, en op de Bovenwindse SSS-eilanden (Sint Maarten, Saba en Sint Eustatius) Engels. {{Appendix}} '''Caribisch‑Nederlands''', ook wel bekend als '''Antilliaans Nederlands''', is een in de ABC‑eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) gesproken vorm van het Nederlands, die sterk beïnvloed is door talen zoals Papiamento en Spaans. Het wordt gebruikt door Nederlandssprekenden op de eilanden, en bevat vaak woorden en zinsconstructies uit het Creooltaal Papiamento en regionale varianten. ==Gebruik en kenmerken== Spraak en schrijfwijze van Nederlands op de ABC‑eilanden mengen reguliere Nederlandse zinnen en woordenschat met Papiamentstalige of lokale uitdrukkingen. Voorbeelden hiervan zijn: * “hopi plaka verdienen” (veel geld verdienen) * “kabrieten in de koraal” (geiten op de erf) * “een pastechi eten” (een pasteitje eten) Dergelijke constructies behoren tot typische voorbeelden van Antilliaans Nederlands, waarin Papiamentse woorden (zoals hopi, plaka, pastechi) direct geïntegreerd zijn in het Nederlands. ==Sociolinguïstische context== In de lagen van de bevolking waar Nederlands als thuistaal wordt gesproken — vaak binnen families of in het onderwijs — wordt deze variant beschouwd als “tropisch Nederlands”. Sprekers worden in Nederland soms als dialectisch afwijkend ervaren en kunnen als “makamba” (Nederlander) worden bestempeld, vooral wanneer zij geen Papiamento spreken.<ref name="ntr">Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> De variant is te herkennen aan: *het gebruik van Papiamentse werkwoorden en woorden, *typische accenten, klankkleur en uitspraak, *de toepassing van regionale grammaticale structuren, zoals in: Ai no, ik heb hopi veel foto’s gesakeerd, maar ze zijn hodidu! == Aantal sprekers en taalgebruik == Hoewel het Nederlands in de Caribische delen van het Koninkrijk officieel is, wordt het meestal als tweede of derde taal gebruikt: in het dagelijks leven domineren Papiamento, Spaans en Engels. Op Bonaire is Nederlands moeders­taal voor ongeveer 15 % van de bevolking (2021), Spaans is even frequent; op Sint Eustatius en Saba ligt dat rond 4 % <ref>https://longreads.cbs.nl/the-caribbean-netherlands-in-numbers-2022/what-percentage-of-the-population-speaks-dutch/</ref> ==Identiteit en perceptie== De variëteit speelt een rol in identiteitsconstructie. Nederlandssprekende Antillianen voelen zich soms “niet helemaal thuis” in Nederland of in de Papiamentstalige gemeenschap, juist vanwege de gemengde taalstijl. Taalpuristen waarschuwen tegen het gebruik van Engelse of Spaanse leenwoorden in Papiamento, terwijl anderen juist blij zijn met de talenmix als onderdeel van de lokale identiteit.<ref name="ntr"/> == Vergelijking met andere niet-Europese Nederlandsvarianten == Nederlands wordt ook gesproken in de Caribische special gemeenten (Bonaire, Sint Eustatius, Saba), maar daar zijn andere varianten gangbaar, bijvoorbeeld Virgin Islands Creole Dutch. Die heeft, net als Antilliaans Nederlands, een sterke mix met andere talen.<ref>Welmoed Ventura, https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/gelijkenis-deens-antilliaans-creole-dutch-en-sranantongo/ Gelijkenis Deens-Antilliaans Creole Dutch en Sranantongo]</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Na [[Aruba]]''' e presencia di '''idioma Spaño''' ta significativo. E pais Caribense, cu [[Hulandes]] y [[Papiamentu|Papiamento]] como [[idioma ofisial|idiomanan oficial]], tin un gran cantidad di hablante di [[Spaño]]. Segun e censo di 2000, Spaño ta e di dos idioma mas papia riba e isla, despues di Papiamento. == Hablante di Spaño == Segun datonan di Censo 2010, 13.710 residente di Aruba ta papia Spañó como nan [[Lenga materno|idioma materno]].<ref>{{citeer web|url=https://www.cervantes.es/imagenes/File/espanol_lengua_viva_2019.pdf |titel=El Espanol: una lengua viva. Informe 2019|uitgever=Instituto Cervantes, pag. 9|datum= }}</ref> Na 2017 hablante di Spañó tabata representa 12.6% di e poblacion.<ref>{{citeer boek|nombre=Jesús|apellido={{v|Guanche}}|nombre2=Carmen|apellido2={{v|Corral}}|title=Diccionario etnográfico. Los pueblos del Caribe Insular y de México-Centroamérica|volume=Tomo I|year=2017|editorial=RUTH|isbn=9789590618154|capítulo=Cap. 5}}</ref> Esaki ta relaciona cu e emigrantenan for di paisnan hispano. Segun pais di origen e percentahe tabata, entre otro, 9.1% di [[Colombia]], 4.1% [[Republika Dominikano|Republica Dominicano]], 3.2% [[Venezuela]] i 1.1% [[Peru]].<ref name="cia.gov">{{en}}{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |title=Aruba |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |access-date=}}</ref> Si conta tur esunnan cu por comunica den Spaño, e cantidad total di hablante ta yega aproximadamente 93.500, o sea 85% di e poblacion Arubano. Pero solamente un di cada cinco persona ta uza Spaño como nan unico [[idioma]]. == Spaño den bida publico == No obstante di no ta un idioma oficial, e uso di Spaño ta sirbi metanan practico y ta extende den hopi aspecto di bida publico, reflehando su papel como idioma di contacto, identidad y comunicacion den e contexto multicultural di Aruba. E isla su proximidad cu [[Venezuela]] y [[Colombia]] y e fuerte contactonan religioso, comercial y cultural durante siglonan a contribui pa e uzo continuo na Aruba di Spaño.<ref>{{cite book|author=Ramirez, Catherine|title=La escogencia del idioma Español en el perfil de asignaturas en las escuelas de MAVO de Aruba|year=2016|editorial=[[Universidad de Curazao]]|url=https://www.worldcat.org/es/title/1029733877|location=Willemstad, Curacao}}</ref> Segun [[Johan Hartog|Hartog]] e influencia Spaño ta mas tanto notabel den e variante Arubano di Papiamento cu den e variantenan di Corsou y Boneiro.<ref name="Hartog"/> Den e sistema escolar, Spaño ta un materia obligatorio desde enseñansa basico, cuminsando den e di cinco klas bay dilanti.<ref>{{citeer web|auteur=Organización Panamericana de la Salud|titel=Aruba, perfil de país|url=https://www3.paho.org/hq/dmdocuments/2010/Salud_en_las_Americas_2007-Aruba.pdf|datum=2007 }}</ref><ref>Ministerio di Enseñansa di Aruba. Curriculum y Idioma den Sector Escolar.</ref> Ademas, varios canal di television for di Venezuela ta wordo ricibi sin problema riba e isla, ofreciendo noticia, entretenimento y programacion educativo na Spaño. Hopi radioemisora local ta inclui musica cu canto di [[Latinoamérika|Latino America]] den nan programacion, y den algun caso, ta transmiti programanan na Spaño. Den sector comercial, hopi empleado den tienda, restaurant y servicio publico ta comunica cu clientenan hispano den nan idioma nativo. Ora cu hende yega na un loket, e probabilidad ta halto cu nan por haci pregunta o haya informacion na Spaño. [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia catolico]] cu un comunidad grandi riba e isla ta ofrece misa regular na Spaño. Den algun bario, specialmente caminda comunidadnan hispano ta concentra, por tin borchi informativo cu dos of mas idioma, incluyendo Spaño. == Aspectonan sociolinguistico == Pa hopi residente, particularmente e migrantenan hispano di Colombia, Venezuela y Republica Dominicano, Spaño ta sigui sirbi como idioma principal na cas, den relacionnan familiar y comunidad religioso.<ref>Central Bureau of Statistics Aruba (2017). Migration and Population Report.</ref> Na nivel popular, Spaño ta keda un idioma di preferencia pa comunicacion informal den bario, mercado y luganan publico. Turistanan hispano, cu ta forma un porcion importante di e [[turismo]] entrante, tambe ta contribui na su visibilidad den bida diario Arubano. E [[multilingualismo]] na Aruba ta stimula un nivel halto di dominio pasivo di Spaño: hopi Arubiano por compronde Spaño aunke no ta papi’é activamente. E situacion aki ta refleha un [[diglosia]] dinamico, caminda Spaño ta sirbi mas na nivel informal y comunicativo, mientras cu Hulandes y Papiamento ta predomina den situacionnan formal, educativo y gubernamental. == Influencia di Spaño riba Papiamento den siglo 21 == E idioma oficial Papiamento ta un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu ta nace durante e periodo colonial for di e mescla di Spaño, [[Portugues]], Hulandes, [[Ingles]], [[Frances]] i Arawak. Gran parti (70%) di su vocabulario tin origen Spaño.<ref>[[Ronald Severing|Severing, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden#:~:text=Door%20hun%20geografische%20ligging%20en,eilanden%20genoemd%2C%20is%20het%20Papiaments. ''Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden''], literatuurgeschiedenis.org</ref> E isla di Aruba tabata pa mas cu un siglo parti di Imperio Spaño promé cu el a wordo cede na e Imperio Hulandes na aña [[1636]].<ref name="Hartog">{{cite book|author=[[Johan Hartog|Hartog, Johannes]]|title=Aruba: A Short History|year=2003|publisher=De Wit & Van Dorp Stores}}</ref> Aunke Papiamento ta ser considerá un idioma stabil, hopi [[Arubiano]] ta sinti cu su presencia ta birando menos, particularmente den contactonan cu emigrantenan hispano. Investigacion sociolinguistico a mustra cu e preocupacion no ta basa riba un cambio real, sino riba un “menasa simbolico” cu ta relaciona cu identidad y inclusividad di pertenencia.<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref> Un tema cu ta surgi frecuente den discusionnan publico y escolar ta e supuesta “contaminacion” di Papiamento cu palabra y structuranan Spaño. Algun ciudadano ta boga pa un Papiamento “puro”, afirmando cu influencia stranhero, particularmente di Spaño, por afecta e caracter crioyo di e idioma. E sintimento aki ta bira mas fuerte ora cu migrantenan nobo no ta haci esfuerso pa siña y papia Papiamento, sino ta keda den nan idioma materno.<ref>Carroll, Kevin S. (2010). [https://www.researchgate.net/publication/283245487_Language_maintenance_in_the_Caribbean_Examining_perceptions_of_threat_in_Aruba_and_Puerto_Rico'' Language maintenance in the Caribbean: Perceptions of threat in Aruba and Puerto Rico''], researchgate.net </ref> Estudionan recien, manera esun di Kester y Buijink (2023), a conclui cu aunke hopi Arubiano ta expresá preocupacion riba e futuro di Papiamento, e idioma mes no ta duna señalnan di bay atras.<ref name="Kester"/> Su uzo a keda halto den bida escolar, gobierno y medionan local, y e mes a demostra capacidad pa integra [[neologismo]]nan sin perde su esencia. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=es|oldid =161207719|titulo=Idioma español en Aruba}} {{References}} ;Lista di fuente * Allen, R. (2002). ''The Spanish Caribbean''. Cambridge University Press. }} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Idioma]] ------------- {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] tríphthongos, literalmente: ‘ku tres zonido’ òf ‘ku tres tono’) ta un kombinashon di tres zonido vocal cu ta pronunciá den un solo [[silaba]]. Den un triptongo, e tres vocal òf semivokal ta sigui un tras di otro sin interrupshon, formando un zonido monosilabico. Den [[fonetika]], un triptongo ta resulta di un movimiento kontinuo pero suave di e organonan di artikulashon for di un zonido di vocal pa otro, den un sekuénsia di tres zonido. Na kontraste ku un [[monoftongo]], ku tin un so zonido, òf un [[diptongo]] ku tin dos, un triptongo ta kontené tres zonido vocal den un so silaba. Importante pa nota ku un triptongo no ta meskos ku un sekuénsia disilabico di un diptongo sigui pa un monoftongo, kaminda por tin mas ku un silaba. Por ehempel, den aleman feuer [ˈfɔʏ.ɐ] (‘kandela’), e sekuénsia vocal ta dividí den dos silaba, i no ta un triptongo. Un triptongo tipiko ta forma pa un semivokal, sigui pa un vocal nukleo, i sigui pa un otro semivokal (por ehempel: /i̯/ + /a/ + /u̯/). Por existí tanto triptongonan orál komo nasal. == Ejempelnan == Den [[Papiamento]], triptongonan no ta hopi komun, pero por haña nan den palabra manera: biai (for di biaiha) kaiu (for di kaiu) huai (for di huai) Den [[kastellano]] (spañol), por haña triptongonan den palabra manera: miau Uruguay cambiáis == Referensianan == Martínez Celdrán, Eugenio. Manual de Fonética Española. Ariel Lingüística, 2001. Ladefoged, Peter. A Course in Phonetics. Cengage Learning, 2014. Crystal, David. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Wiley-Blackwell, 2008. -------------------------- Diptongonan komun den Papiamento Diptongo Tipo Ejèmplonan Nota ai Kreshente bai, traishon, baikèl vocal débil (i) tras vocal fuerte ei Kreshente sei, beisbol, trein oi Kreshente boi, koi, sopi ui Kreshente puiro, spruit, fluit ia Dekreshente biaha, rabia, familia vocal débil (i) prome vocal fuerte ie Dekreshente piedra, biento, piedra io Dekreshente nacional, religion ua Dekreshente lengua, francua, guahe ue Dekreshente pueblo, fuerte, muerto uo Dekreshente cuota, suave, actuosa menos komun 🗣️ Nota riba tipo di diptongo: Diptongo kreshente: e vocal débil (i, u) ta antes di vocal fuerte (a, e, o) → zonido ta subi. Diptongo dekreshente: e vocal débil ta despues di vocal fuerte → zonido ta baha. {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E articulacion ta consisti di un transicion suave den e frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta wordo percibi como un zonido continuo den un solo silaba. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. == Diptongo den Papiamento == Den [[Papiamentu|Papiamento]], un diptongo por wordo forma di un di e siguiente combinacionnan: == Vocal debil (i, u) + vocal fuerte (a, e, o) == Ehempel: * i-a → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-a → us'''ua'''l, a-u → bl'''au'''w, * i-e → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-e → f'''ue'''rte, e-u → '''eu'''caristia, * i-o → od'''io''', o-i → b'''oi'''cotia, * u-o → d'''uo''', o-u → bl'''ou'''sa. == Dos vocal debil (i + u, u + i) == Ehempel: * i-u → hud'''iu''', u-i → fl'''ui'''t === Tipo di diptongo === Dependiendo di e direccion di e transicion vocal, un diptongo por ta dividi den: * diptongo creciente → b'''ie'''nto, p'''ue'''blo, rab'''ia''' * diptongo decreciente → '''ai'''re, '''au'''mento, n'''ei'''shi Nota cu ora e zonido '''i''' ta na final di palabra ta skirbi '''ay''', '''ey''', '''oy''', '''uy'''.<ref>E regla aki no ta aplicabel pa e [[Ortografia di papiamentu|ortografia uza na Corsou y Boneiro]].</ref><br> Ehempel: * '''ay'''= cay - bay - caray - gay (homber) * '''ey'''= aworey - p'esey - t'ey - bedey - batrey * '''oy'''= coy - morocoy - haudoy - gogoy * '''uy'''= huy - puy - cuy - spruy {{Appendix}} == Lista di referencia == * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. * Goilo, E.R. (2002). ''Gramática di Papiamento''. De Wit Stores N.V. * [[Sidney Joubert|Joubert, Sidney M.]] (2015). ''Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu''. [[Fundashon pa Planifikashon di Idioma]]. * SIL International (2004). ''Papiamentu Phonology''. Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). ''Ortografía de la lengua española''. Madrid: Espasa Libros. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------- Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E ta consisti di un transicion suave den frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta percibi como un zonido continuo den un silaba unico. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. ==Formashon di diptongonan den Papiamentu== Den Papiamentu, un diptongo por wòrdu formá di un di e sigiente kombinashonnan: Un vocal débil (i, u) + un vocal fuerte (a, e, o) ehempel: baiskel biaha fuerte Dos vocal débil (i + u, u + i) ehempel: fluit hudui riu Tipo di diptongo: kreshente i dekreshente Dependiendo di e direkshon di e transishon vocal, un diptongo por ta: Kreshente (glide → vocal nuklear): ora e vocal débil ta na prinsipio. ehempel: biento pueblo rabia Dekreshente (vocal nuklear → glide): ora e vocal débil ta na fin di e diptongo. ehempel: aire aumento neishi Ortografia den fin di palabra Ora e zonido i ta na fin di palabra komo parti di un diptongo, e ta wòrdu skibí ku y: ay, ey, oy, uy ehempel: ay: cay, bay, caray, gay (hòmber) ey: aworey, p'esey, t'ey, bedey, batrey oy: coy, morocoy, haudoy, gogoy uy: huy, puy, cuy, spruy Un hiato ta un sekuencia di dos vocal ku ta pronunsiá separá, es decir, kada vocal ta forma su mesun silaba. E zonido no ta flòu komo den un diptongo, sino ta parti klaramente den dos unidat silábiko. Un hiato ta forma tipikamente den e sigiente kasonan: Dos vocal fuerte: poeta, maestro, teatro Vocal fuerte + vocal débil acentuá: país, María, baúl Den kaso di hiato, e zonido ta interrumpí, i kada vocal ta tuma su propio énfasis den pronunsiashon. Referencia * Goilo, E.R. (2002). Gramática di Papiamento. De Wit Stores N.V. * Joubert, Sidney M. (2015). Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu. Fundashon pa Planifikashon di Idioma. * SIL International (2004). "Papiamentu Phonology". Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). Ortografía de la lengua española. Madrid: Espasa Libros. * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. --- == Diferencia entre diptongo y hiato den Papiamento == {| class="wikitable" style="text-align:left" width="75%" |- ! Tipo ! Combinacion<br> di vocal ! Ehempel ! Division<br> silabico ! Remarke |- |rowspan="6" style="background:#FFD700|Diptongo|| style="text-align:center" |i + a || biaha || bia-ha ||vocal debil + fuerte, un silaba |- | style="text-align:center" |u + e || fuerte || fuer-te || vocal debil + fuerte |- | style="text-align:center" |i + e || biento || bien-to || diptongo creciente |- | style="text-align:center" |e + i || neishi || nei-shi || diptongo decreciente |- | style="text-align:center" |u + i || hudiu || hu-diu || dos vocal debil, un silaba |- | style="text-align:center" |i + u || riu || riu || un silaba |- | rowspan="3" style="background:#FF9000| Hiato || style="text-align:center" |a + i || caida || ca-i-da || vocal fuerte + debil, dos silaba |- | style="text-align:center" |o + e || poeta || po-e-ta || dos vocal fuerte, dos silaba |- |style="text-align:center" | o + a || oasis || o-a-sis || dos vocal fuerte, dos silaba |- |} [[:Kategoria:Idioma]] Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea y cu no ta inseparabel. Pues e ta consisti di e articulacion di dos vocal, un tras di otro, sin interupcion, produciendo un transicion suave den e frecuencianan di zonido cual ta caracterisa cada un di e dos vocalnan. Fonologicamente, dos vocal cu ta articula di e manera aki ta forma parti di e mesun [[silaba]]. Dependiendo di e tono ta haci distincion entre un diptongo creciente y un diptongo decreciente.<br> Ehempel: ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “cu tres zonido”, òf “cu tres tono”) ta un forma cu ta forma parti di un [[palabra]]. Casi semper e lo ta un [[vocal]] será mas un vocal habrí sigui pa un otro vokal será, formando un “triptongo”. Den [[fonétika|fonetica]], un '''triftongo''' ta un combinacion di vocal monosilabico cu ta encera un movecion rapido pero suave di e articulador di un calidad di vocal pa otro cu ta pasa riba un tersera parti. Miéntras ku vokalnan “puru”, òf monoftongonan, ta wòrdu bisa ku nan tin un posishon di artikuladó di meta, diftongonan tin dos i triftongonan tres. Triptongo no mester wordo confundi cu secuencia disilabico di un [[diptongo]] sigui pa un monoftongo, manera na aleman "feuer" [ˈfɔʏ.ɐ] ‘kandela’, caminda e vocal final ta mas largo cu esnan hañá den triptongo. Triptongo (for di griego : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “ku tres zonido,” òf “ku tres tono”) ta e nòmber duná na e kombinashon di un zonido semivokal , un zonido vokal i un zonido semivokal emití den un solo esfuerso vokal. Triptongo ta wòrdu dividí den oral y nasal. Den un triptongo tres vocal (of semivocal) ta un combinacion di tres zonido vocal hunto, cu ta forma un zonido. ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[linguistica]], '''singular''' ([[latin]]: ''singularis'', cu ta nifica “unico” of “solitario”) ta un termino gramatical cu ta referi na un forma di [[palabra]] cu ta indica un solo hende, cos, obheto, luga of idea. E ta contrasta cu e forma [[plural]], cu ta referi na mas cu un. == Uzo di singular == E singular ta e forma standard di un palabra den e gran mayoria di idioma, sin ningun modificcion special. E cambio ta bin pa palabranan den plural. Mescos den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma singular ta basico, unda un sustantivo ta presenta su mes, sin indica cantidad. E ta sirbi pa nombra un solo entidad.<br> Ehempel: * buki → un buki * mucha → un mucha homber * rosa → un flor * idea. → un solo pensamentu == Relacion cu artikulo y adhetivo == Un sustantivo den singular regularmente ta acompaña pa un articulo singular (manera un, e) y adhetivo cu ta acordá cu género y número.<br> Ehempel: * e rosa dushi * un cas grandi == Cambio pa plural == Pa pone un sustantivo singular den forma [[plural]], Papiamento normalment ta agregá -nan na fin di palabra. Sinembargo, e regla aki tin espeshonalidadnan y depende di ortografia y uso. Ejèmplo: buki → bukinan ros → rosnan idea → ideanan == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Plural''' ([[latin]]: pluralis, ku ta nifiká “di más ku uno”) ta un termino gramatikal ku ta referí na un forma di palabra ku ta indiká más ku un hende, kos, lugá of idea. E ta kontrastá ku e forma [[singular]], ku ta indiká un solo ente. == Uso den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], forma plural ta forma derivá di un sustantivo singular pa indiká ku tin más ku un di esaki. Ehempel: * buki → buki''nan'' * ros → ros''nan'' * muchu → mucha''nan'' == Formacion di plural == Den ortografia di Papiamento, e forma plural generalmente ta forma pa agregá e sufijo -nan na e sustantivo singular. E regla ta aplica pa hende, animal, kos, lugar y tambe idea abstracto. Ehempel: * cas → kasnan * idea → ideanan * persona → personanan == Plural eksplisito y implicito == Papiamento tambe por indiká pluralidad den otro manera, manera pa medio di un palabra ku ta indiká kantidat (manera hopi, tur, algun), aunque e sustantivo keda den forma singular. Pero den uso formal, ta preferibel pa pone e palabra den forma plural. Ejèmplo: hopi hende tur mucha ta contento == Komparashon ku otro idioma == Den otro idioma, manera español of inglés, forma plural por envolví kambio di letra, agregashon di sufijo otro ku -nan, of regla irregular. E forma di plural ku -nan ta un karakterístika partikular di Papiamento. == Referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] '''Silaba''' (na inglés: ''syllable''; na hulandés: ''lettergreep'') ta un unidad ritmico di zonido den un [[palabra]]. Un silaba ta normalmente forma pa un solo [[vocal]] of un combinacion di [[consonante]] y vocal, cu ta wordo pronuncia manera un solo impulso di bos. Den [[linguistica]], e analisis di e silaba ta un aspecto esencial den [[fonologia]], [[ortografia]], y e forma di rima den [[poesia]]. E structura di silaba por varia segun idioma, pero tur idioma tin algun forma di silaba den su sistema linguistico. Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], silabacion ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra.<br> Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do == Structura di silaba == E structura general di un sílaba ta consisti di tres segmento agrupa den dos componente: * ''Onset'': Un consonante of grupo di consonante, obligatorio den algun idioma, opshonal of hasta restringi den otronan * ''Rima'': ta consisti di un: ** ''nucleo'': e vocal principal di e silaba (obligatorio) ** ''coda'': e consonante of grupo di consonantenan despues di e vocal (opshonal) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. * Bo: onset = "b", nucleo = "o" * Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * [[Jossy Mansur|Mansur, Jossy M.]] (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (di 7 edicion). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] Núkleo (ν): Un konsonante vokal òf silábiko, obligatorio den mayoria idioma Coda (κ): Un konsonante òf grupo di konsonante, opshonal den algun idioma, altamente restringí òf prohibí den otronan Un silaba por consisti di tres parti principal: * '''Onset''': e consonante of consonantenan na comienso (optativo) * '''Nucleo''': e vocal principal di e silaba (obligatorio) * '''Coda''': e consonante of consonantenan despues di e vocal (optativo) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. — Bo: onset = "b", nucleo = "o" — Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda [[:Kategoria:Linguistica]] Silabacion den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma di e silabanan ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra. Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do -------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[fonétika|fonetica]], '''consonante''' (na [[Ingles]]: ''consonant''; na [[Hulandes]]: ''medeklinker'') ta un [[zonido]] di bos, forma pa un coriente di aire cu ta topa cu un of otro obstaculo, sea parcial of total, den e tracto vocal (boca y garganta). E ta un di e dos tipo principal di zonidonan di bos, e otro ta e [[vocal]]. Contrario na un [[vocal]], un consonante ta rekeri un tipo di tapamento, estorbo, of contacto den boka, como na nivel di e labionan, e lenga, of e dente, pa forma zonido. E palabra “consonante” ta bini di [[Latin]] ''consonans'', cu ta nifica “zonido cu ta zona hunto” (''con'' = hunto, ''sonare'' = zona). Tradicionalmente, consonantenan ta wordo considera zonido cu no por existi sin un vocal acerca. == Aplicacion == === Papiamento === Den e idioma [[Papiamentu|Papiamento]], por haña varios consonante den uso diario. E cantidad di consonante por varia segun e dialecto, pero generalmente e siguiente letternan ta representa consonante den e alfabet: '''B, C, D, F, G, H, J, K, L, M, N, P, R, S, T, V, W, Y, Z''' E letter '''Q''' casi no ta wordo uza; generalmente e ta wordo substitui/suplantá pa 'K'. E letter '''X''' ta usa solamente den palabra stranhero. Tur palabra den Papiamento ta contene un of mas consonante, cu ta forma [[silaba]]nan hunto cu e vocalnan. {| class="wikitable" width="65%" ! colspan=2 | Vocal || Balor na Papiamento<br> {{ABW|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel || Balor na Papiamentu<br> {{CUW|bandera}}/{{BON|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel |- | colspan=2 | b || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ala, ca'''b'''a || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ibu, fa'''b'''or |- | rowspan=2 | c || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}} || style="text-align:center" | /s/ || mere'''c'''e, ha'''c'''i || style="text-align:center" | /s/ || '''C'''ecilia |- | elsewhere || {{IPA|/k/}} || '''c'''aminda, '''c'''la || style="text-align:center" | /k/ || '''C'''aracas |- | colspan=2 | ch{{ref|dig|b}} || {{IPA|/tʃ/}} || '''ch'''ikito || style="text-align:center" | /tʃ/ || '''ch'''api |- | colspan=2 | d || style="text-align:center" | /d/ || '''d'''ocumento, '''d'''al || style="text-align:center" |/d/ || '''d'''uru, '''d'''ede |- | colspan=2 | dj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/dʒ/}} || '''dj'''aca || style="text-align:center" | /dʒ/ || '''dj'''ente || |- | colspan=2 | f || style="text-align:center" | /f/ || '''f'''ama || {{IPA|/f/}} || '''f'''òrki || |- | rowspan=2 | g || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}}, final || style="text-align:center" | /x/ || '''g'''esto, ma'''g''' || style="text-align:center" | /x/ || mar'''g'''en, brù'''g''' || |- | before unstressed {{angbr|e}}, elsewhere || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''arganta, san'''g'''er || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''osa, man'''g'''el || |- | colspan=2 | h || {{IPA|/h/}} || '''h'''asta, '''h'''abilidad || {{IPA|/h/}} || '''h'''ari, '''h'''eru || |- | colspan=2 | j{{ref|loan|a}} || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''j'''ong, '''j'''as<br>'''J'''uan || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''J'''an Thiel<br>'''J'''ulia || Some places still maintain their old spelling, e.g. Salinja. Here the {{angbr|nj}} is pronounced {{IPA|/ɲ/}}. |- | colspan=2 | k || {{IPA|/k/}} || '''k'''ishiki, '''k'''ere || {{IPA|/k/}} || '''k'''enta, se'''k'''reto || |- | colspan=2 | l || {{IPA|/l/}} || '''l'''ista, '''l'''aba || {{IPA|/l/}} || '''l'''esa, k'''l'''a || |- | colspan=2 | m || {{IPA|/m/}} || '''m'''ucha, pre'''m'''io || {{IPA|/m/}} || '''m'''an, la'''m'''pi || |- | rowspan=2 | n || before {{angbr|co}}, {{angbr|cu}}, {{angbr|g}}, {{angbr|k}},<br>final except after stressed vowel || {{IPA|/ŋ/}} || ma'''n'''go, pa'''n''' || {{IPA|/ŋ/}} || a'''n'''ker, bo'''n''' || In Papiamento, {{angbr|c}} followed by {{angbr|o}} or {{angbr|u}} would be pronounced as a {{IPA|/k/}} (see below), thus having the same effect on the {{angbr|n}} as {{angbr|k}} would. |- | elsewhere || {{IPA|/n/}} || '''n'''atural, te'''n'''e, algu'''n''' || {{IPA|/n/}} || '''n'''echi, he'''n'''de, tempra'''n''' || |- | colspan=2 | ñ || {{IPA|/ɲ/}} || a'''ñ'''a, so'''ñ'''o || {{IPA|/ɲ/}} || ba'''ñ'''a, '''ñ'''apa || |- | colspan=2 | p || {{IPA|/p/}} || '''p'''ipa, ado'''p'''ta || {{IPA|/p/}} || '''p'''alu, sa'''p'''u || |- | colspan=2 | q{{ref|loan|a}} || {{IPA|/k/}} || '''q'''uesillo || {{IPA|/k/}} || '''Q'''uebec || |- | colspan=2 | r || {{IPA|/r/}} || te'''r'''a, '''r'''osa || {{IPA|/r/}} || ba'''r'''ba, pode'''r''' || |- | colspan=2 | s || {{IPA|/s/}} || '''s'''aya, '''s'''ucu || {{IPA|/s/}} || kru'''s''', pa'''s'''a || In Papiamento, the {{angbr|s}} has a {{IPA|/ʃ/}} sound in words ending in -sion. In Papiamentu, it is written as -shon. |- | colspan=2 | sc || {{IPA|/s/}} || adole'''sc'''ente, pi'''sc'''ina || || || |- | colspan=2 | sh{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''imis || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''ete || |- | colspan=2 | t || {{IPA|/t/}} || '''t'''in, '''t'''ata || {{IPA|/t/}} || '''t'''rapi, ri'''t'''mo || |- | colspan=2 | v || {{IPA|/b/}}<br>{{IPA|/v/}} || '''v'''iuda<br>di'''v'''orcio || {{IPA|/v/}} || '''v'''erbo, '''v'''itamina || |- | colspan=2 | w || {{IPA|/w/}} || '''w'''ega || {{IPA|/w/}} || '''w'''owo || |- | colspan=2 | x{{ref|loan|a}} || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || e'''x'''amen, cone'''x'''ion, refle'''x'''ion || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || || |- | colspan=2 | y || {{IPA|/j/}} || '''y'''ama, ha'''y'''a || {{IPA|/j/}} || '''y'''uda, ka'''y'''ente || |- | colspan=2 | z || {{IPA|/z/}} || '''z'''ona || {{IPA|/z/}} || '''z'''eta || In Papiamento, the {{angbr|z}} has a {{IPA|/s/}} sound in words ending in -eza, -anza or with a {{angbr|z}}. In Papiamentu, they are written as -esa and -ansa. |- | colspan=2 | zj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''eito || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''ar || | colspan=2 | ù || || || style="text-align:center" |/ʏ/ || b'''ù'''s, y'''ù'''frou |- | colspan=2 | ü || || ||style="text-align:center" | /y/ || h'''ü'''r |- |} == List di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (7th ed.). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Sustantivo''' (na [[Ingles]]: ''noun''; na [[Hulandes]]: ''zelfstandig naamwoord'') ta un tipo di [[palabra]] den gramatica cu ta sirbi pa nombra hende, luga, cos, idea, of otro ser, sea concreto of abstracto. E palabra “sustantivo” mes ta bini di [[Latin]] substantia, ku ta nifiká “substancia” of “loke ta di esencia”. == Rol den frase == Den un frase, un sustantivo ta generalmente e sujeto of e objeto di un verbo. E ta e elemento ku e verbo ta referí na dje, i regularmente ta precedí of sigui pa un [[artikulo]] (manera “un”, “e”, “esey”) of un [[adhetivo]]. == Clase di sustantivo == Sustantivonan por wordo dividí den varios kategoria: '''Sustantivo komun''': nombra hende, kos of lugá den manera general, por ehèmpel: mùsiko, buki, isla. '''Sustantivo propio''': nombra spesífiko pa hende, lugá of entidad, i ta skibí ku mayuscula, manera: Maria, Aruba, Google. '''Sustantivo konkretu''': nombra kos ku por wordo mira of tuma, manera: mesa, silla, barco. '''Sustantivo abstrakto''': ta referí na idea, sentimiento of estado, manera: amistat, libertat, konsenshi. == Género y número == Tur sustantivo den Papiamento tin un [[género gramatikal]]: ta òf masculino òf femenino. E género ta influenshá e forma di artikulo y adhetivo ku ta akompañ'é (por ehèmpel: e homber vs e muher). Tambe, sustantivonan por ta den forma [[singular]] (un solo) of [[plural]] (más ku un), manera: buki / bukinan, muchanan / mucha. == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. * Trupia, Sandro (1995). ''Linguistica generale e grammatica''. Zanichelli. [[:Kategoria:Gramatika]] [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------- {{Databox}} '''Kontakto di idioma''' en.wiki:Contacto di idioma ta sosodé ora ku papiadónan di dos òf mas idioma òf variedat ta interkambiá ku i influensiá otro. E estudio di kontakto di idioma ta wòrdu yamá lingwístika di kontakto. Kontakto di idioma por sosodé na fronteranan di idioma,[1] entre idiomanan di adstrato, òf komo resultado di migrashon, ku un idioma intrusivo ku ta fungi komo sea un superstrato òf un substrato. Ora ku papiadónan di diferente idioma ta interkambiá estrechamente, ta tipiko pa nan idiomanan influensiá otro. Kontakto intensivo di idioma por resultá den konvergensia òf releksifikashon di idioma. Den algun kaso un idioma di kontakto nobo por wòrdu kreá komo resultado di e influensia, manera un idioma pidgin, krioyo òf miksto. Den hopi otro kaso, kontakto entre hablantenan ta sosodé ku efektonan duradero na eskala mas chikí riba e idioma; esakinan por inkluí e prestamo di palabranan di prestamo, kalku, òf otro tipo di material lingwístiko. Multilingwismo tabata komun durante gran parti di historia humano, i awendia mayoria hende na mundu ta multilingual.[2] Hablantenan multilingual por partisipá den kambio di kódigo, e uso di vários idioma den un solo kombersashon. Métodonan for di sosiolingwístika[3] (e estudio di uso di idioma den sosiedat), for di lingwístika di korpus i for di lingwístika formal ta wòrdu usá den e estudio di kontakto di idioma. ---------- [https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250524.pdf Celebra ta de vez en cuando, trabao ta continuo], Bon Dia Aruba, Rubrica Asina bon Nos Papiamento ta? (24 di mei 2025) Como medio di comunicacion nos posicion ta diferente, ya cu nos ta para meymey di e desaroyo di nos idioma a base diario. Esey ta duna un obligacion extra, pasobra loke nos ta publica ta pasa bao wowo di miles di lector diariamente. Mihor nos percura anto pa skirbi di tal forma cu nos ta respeta loke tin, pero di otro banda ta mira lo valioso di e entrada continuo di palabra nobo den nos idioma y usa nan di forma apropia.Den e casi cuatro aña di existencia di e column aki, nos a toca un sinfin di tema, semper di forma critico, sin ofende ningun hende. Na ocasion di e promer aniversario, na augustus 2022, nos a publica un lista di e topiconan cu nos ta trata den e aña ey, di forma critico. Esakinan ta duna un bon impresion di e amplitud di e temanan y a la vez ta mustra cu ainda tur ta relevante. Un resumen: * Aki, akinan, akinanan... tocante uso innecesario y excesivo di ‘nan’ * Uso innecesario y excesivo di ‘wordo’ o ‘ser’ * Paso o pasobra? Papia y skirbi ta dos cos diferente * Atende cu... o atende? Atende un asunto cu un persona; no atende cu un asunto * ‘Encuanto di’ y ‘tocante di’, tambe ‘durante di’: uso incorecto y innecesario di e palabra ‘di’ Contra? O Contra di...? * Uso corecto di ‘na’ den diferente contexto; ki ora ‘den’ y ki ora ‘na’? * Palabra modifica incorectamente: ‘nombracion’, ‘comportacion’, ‘cargacion’ (nombramento; comportamento; cargamento) * Parha o pahra...? Un palabra modifica recientemente * Tabatin o tabata tin...? Kico ta corecto? * Gobernado o Gobernador... Ta usa e ‘r’ si of no? * Diferencia entre idioma papia y skirbi * Agradable o agradabel...? Tocante origen Portugues/Spaño di e variantenan Directiva o ‘Hunta di Directiva’ Con pa adopta termino corectamente * Ki ora un palabra ta bira ‘Papiamento’...? * E proceso di adopcion y adaptacion Reforza, enforsa, reenforsa...? Palabra adopta di diferente fuente, reemplazando palabra existente caba “Esey no tin di haber cu…?” Corecto, of no? Origen di e expresion Compromiso, compromis, compromise...? Mesun palabra, adopta di diferente banda * Di dje, den dje, di unda e ‘dje’ ta bin...? * Doble negacion: ki ora si y ki ora no? * Uso di distincion di genero masculino/femenino * Ortografia uniforme un reto...? Variedad di ortografia cu medionan ta haya di tur banda * Terminonan opuesto: ‘progresivo’ o ‘progresista’; ‘conservativo’ o ‘conservador’? * Entre ‘advertencia’ y ‘advertentie’; uso corecto of no? Curasha o encurasha...? Reforza o reenforza...? Uso corecto of no?Pret of leuk...? Eigenlijk of...? Influencia di Hulandes den Papiamento Pa of Pa...? Para o por...? Voor of door...? Origen di nos ‘pa’ * E la bay o el a bay? Kico ta corecto? * Tocante eror gramatical cu casi no ta ripara... ‘Loke ta’ o ‘loke cu ta’? * Paris o Parijs? Londen, London o Londres? Variedad den nomber geografico...Nacionnan Uni o United Nations; IMF o FMI...? Cual idioma tin preferencia...? * Entre desaroyo liber y formalisacion di idioma: ki rumbo pa tuma? Papiamento manera papia..., o skirbi? * Tocante uso di ‘es’, ‘esnan’, ‘esunnan’...‘Cune’ o ‘cu nan’: * Tocante erornan cu no ta detecta facilmente...Papiamento ta rico na diferente tipo di vocal; a traves di influencia diverso * Algo mas di nos herencia Portugues; un exploracion den nos vocabulario. Nota: si bo ta desea pa nos trata un tema specifico atrobe, o mas amplio, laga nos sa via reaccion riba Facebook, o un mail na bondia.aruba@gmail.com --------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Educacion Profesional Intermedio''' (EPI) ta enseñansa riba nivel MBO (''Middelbaar Beroepsonderwijs'') na [[Aruba]]. E ta encera ... Colegio EPI ta e unico instituto di enseñansa riba nivel MBO na Aruba., situa den Venusstraat 3 na Oranjestad?? == Colegio EPI == A funda Colegio EPI riba prome di augustus 1997. Ta ofrece educacion na nivel 3, 4 y 5 consistiendo di e unidadnan; Salubridad & Servicio, Economia, Hospitalidad y Turismo y Ciencia & Tecnologia.<ref>[https://24ora.com/na-colegio-epi-partido-futuro-a-gana-eleccion-cu-nuebe-asiento/ Na Colegio EPI partido FUTURO a gana eleccion cu nuebe asiento], 24ora.com (2 di december 2024 </ref> Na aña 2022 Colegio EPI a introduci ocho estudio nobo. Na tur por scoge entre 13 diferente estudio, manera: Allround medewerker Information Technology Systems and Devices, Expert Information Technology Systems and Devices, Elektrotechniek, Allround Assistant Business Services, Business Administration & Control Specialist, Certified Cook, Associate of Applied Science in Culinary Arts, Zelfstanding Medewerker Travel & Hospitality, Leidinggevende Travel & Hospitality, Associate Of Science Degree in Hotel and Restaurant Management, Verpleegkundige, Verzorgende y Social Pedagogische Medewerker. Colegio EPI ta conta cu mas di 2000 studiante y mas cu 74% di nan ta logra termina nan estudio cu exito. [[:Category:Enseñansa]] [[:Category:Aruba|Enseñansa]] ---------------------------- == Arte di Palabra == '''Arte di Palabra''' ta un competensia literario ku partisipashon di hoben di Aruba, Boneiru i Korsou. (zie nl.wiki) Meta di e evento ta pa promove amor pa cultura di idioma Papiamento y aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y e desaroyo di dominio di idioma. == Historia == E evento di Arte di Palabra ta existi for di aña 2000 i a cuminsa na Korsou. Ange Jessurun, consulente di Papiamento e tempo ey, a krea e evento pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y [[haiku]]. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. == Publikashon == *Pòtpurí Arte di Palabra 2009, kolekshon di e miho obranan propio 2000-2008 *Pòtpurí Arte di Palabra 2014, bundel van de beste eigen werken 2009-2013 *Pòtpurí Arte di Palabra 2019, bundel van de beste eigen werken 2014-2018<ref>{{citeer boek|url=https://data.swpportal.com/upload/books/files/pdf.php?hash=f612ef13d53ec151f70f21767b8546f4&filename=potpuri-arte-di-palabra-2019_inkijkexemplaar.pdf|taal=pap|werk=Arte di Palabra|titel=Pòtpurí Arte di Palabra 2019|datum=|bezochtdatum=10 september 2019}}</ref> nl.wiki:Arte di Palabra ta un kompetensia den Papiamentu pa hóbennan den enseñansa sekundario na Aruba, Bonaire i Kòrsou. Nacemento For di aña skolar 1998-1999 "Papiaments" a bira un asignatura obligatorio den enseñansa sekundario na Kòrsou. E dato aki a duna e impulso pa e inicio di Arte di Palabra, cu na aña 2000 a tuma luga pa prome biaha na Curaçao. For di aña 2006 ta organisá kareda na Bonaire i for di aña 2009 tambe na Aruba. Arte di Palabra ta tuma lugá tur aña i su meta ta pa desaroyá talento literario hóben i literatura pa mucha papiamentu dor di recitashon di poema i konta storia. E kompetensia tin tres kategoria di presentashon: poesia, haiku i relato kòrtiku. Kada kategoria ta dividi den dos grupo: klasnan di skol 1-2 i klasnan di skol 3-6. Den klasnan 1 i 2 ta trata di poemas i storianan eksistente i den klasnan mas haltu ta trata di obranan original (propio). E evaluashon ta distinguí entre trabou propio i trabou eksistente. E finalistanan for di e rondonan di klasifikashon na Aruba, Bonaire i Kòrsou lo kompetí ku otro den e ronde final.[1] 1] E final di Arte di Palabra ta pasa pa tur isla i ta dirigí dor di e Stichting Arte di Palabra ku sosten di Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch gebied. E final ta generalmente konektá ku e entrega di e premionan di Tapushi Literario na honor di e ikonanan kultural na Aruba, Bonaire i Kòrsou. {{Appendix}} NOTES DIA 29 di juli 2021 a tuma lugar na Aruba, na Cas di Cultura, final di e competencia literario Arte di Palabra, cu participacion di hoben di Aruba, Boneiro y Corsou.<ref>https://www.awemainta.com/newspapers/AM210810/offline/download.pdf Arte di Palabra un celebracion na, di y pa Papiamento di kita sombre], Awemainta, 10 ougustus 2021. Rekupera ougustus 2021</ref> Fundacion Lanta Papiamento (FLP) tabata presente y a keda encanta, un biaha mas. Tabata un fiesta di berdad cu a pone enfoke riba Papiamento su rikesa y bunitesa cultural y riba e creatividad y dominio di idioma Papiamento di nos hobennan. E anochi tabata cuadra exactamente cu e meta di e evento cultural aki: Promove amor pa cultura di nos idioma Papiamento. Enrikece nos idioma cu creatividad di nos hubentud. Den sala tabata reina un entusiasmo y alegria y e hobennan a mustra aprecio pa cada un di e participantenan. Tur participante tabata haya un ovacion cu hasta pitamento cu ‘vuvuzela’. UNION t’e palabra cu ta caracterisa e evento aki, union cultural y social entre Aruba, Corsou y Boneiro. Arte di Palabra den tur sentido di palabra ta un celebracion di Papiamento, e idioma unificado di e islanan aki. Masha pabien n’e hobennan participante, na nan docentenan y n’e organisadornan! ===Historia cortico=== Arte di Palabra ta existi for di aña 2000. Señora Ange Jessurun kende tabata consulente di Papiamento e tempo ey, a cuminsa cu e evento aki na Corsou, pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y haiku. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch Gebied ta yuda den financiamento di biahe y estadia. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. Y importante pa menciona, t’e publicacionnan cu Arte di Palabra a produci caba: Pòtpurí Arte di Palabra 2009, cu e mihor obranan di 2000-2008: Pòtpurí Arte di Palabra 2014, cu e mihor obranan di 2009-2013: Pòtpurí Arte di Palabra 2019, cu e miho obranan di 2014-2018. Por bisa cu e coleccionnan aki ta bon material literario pa cualkier lesado y bon material cu por uza den scol. {{Appendix}} Arte di Palabra ta aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y ta masha importante den desaroyo di dominio di idioma. ---------------- '''Modern Hebrew''' ({{lang-he|עברית חדשה}}, ''ʿivrít ḥadašá[h]'', {{IPA-he|ivˈʁit χadaˈʃa|}}, ''[[Literal translation|lit]].'' "Modern Hebrew" or "New Hebrew"), also known as '''Israeli Hebrew''' and generally referred to by speakers simply as '''Hebrew''' ({{lang|he|עברית|}} {{transliteration|he|Ivrit}}), is the form of the [[Hebrew language]] that was [[Revival of the Hebrew language|revived as a spoken language]] in the late 19th and 20th centuries, and the standard form of Hebrew spoken today. It is the official language of the [[State of Israel]]. Among [[Canaanite languages]], Modern Hebrew is the only one spoken today.<ref>{{cite book |author1=Huehnergard, John |url=https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |title=The Semitic Languages |author2=Pat-El, Na'ama |publisher=Routledge |year=2019 |isbn=9780429655388 |page=571 |access-date=2021-02-18 |archive-date=2023-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230701134731/https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |url-status=live }}</ref> ----------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Flag of the Governor of Curaçao.svg|thumb|300px|Bandera di Gobernador di Kòrsou]] '''Gobernador di Korsou''' ta e representante di e monarka [[Hulanda|hulandes]] (hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]]) na [[Kòrsou]]. A instituí e posishon dia [[10 di òktober]] [[2010]] ku Korsou su status komo pais outónomo denter di [[Reino Hulandes]]. Riba nominashon di e mandatario hulandes pa relashonnan di Reino, e monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un término di seis aña; esaki por wòrdu prolonga te maximalmente 12 aña. E gobernador ta dispone di un sekretariado, e gabinete di gobernador, i ta wòrdu asesorá pa e Konseho di Konsulta, konsistiendo di minimo sinku miembro, apuntá pa e gobernador. E '''Gobernador di Aruba''' ta e representante di e hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]] na [[Aruba]]; esaki ta conforme stipulacion den [[Constitucion di Aruba]] (''Staatsregeling van Aruba'').<ref>Articulo II.1 Staatsregeling van Aruba (AB 1987 nr. GT 1)</ref> E posicion a keda institui desde prome di januari 1986 ora Aruba a haya su status como [[Status aparte di Aruba|pais autonomo dentro di Reino Hulandes]]. E monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un termino di seis aña; esaki por wordo prolonga te maximalmente 12 aña. == Facultadnan di gobernador == Facultadnan di e Gobernador di Aruba ta subdividi den e facultadnan asigna na su persona mediante [[ley]] como organo di e Reino y como organo di e pais Aruba. De gouverneur heeft twee taken: hij vertegenwoordigt en verdedigt de algemene belangen van het Rijk en is hoofd van de regering van Curaçao. Hij is tevens vertegenwoordiger op Curaçao van het staatshoofd van het Koninkrijk. Als hoofd van de landsregering is de gouverneur onschendbaar.<ref>Bij ambtsmisdrijven moet hij echter terechtstaan bij de [[Hoge Raad der Nederlanden]]. Bij overige misdrijven kan per Koninklijk Bevel of door de Tweede Kamer vervolging worden bevolen bij de bevoegde rechter in Den Haag.</ref> De gouverneur oefent de uitvoerende macht uit met als verantwoordelijken de ministers, die verantwoording moeten afleggen aan de [[Staten van Curaçao]]. De gouverneur heeft geen politieke verantwoordelijkheden en maakt geen onderdeel uit van het kabinet. Tijdens de formatie speelt de gouverneur een rol bij het aanwijzen van de formateur. In 2012 leidde dit tot onrust, toen gouverneur Goedgedrag tegen de zin van de zittende (demissionaire) ministers, maar op verzoek van de meerderheid van de Staten, een formateur aanwees om een waarnemend kabinet te vormen. De gouverneur wordt door het staatshoofd aangewezen voor een periode van zes jaar op voordracht van de bewindspersoon voor koninkrijksrelaties van het Koninkrijk (en tegelijk van het land Nederland). Deze periode kan worden verlengd tot maximaal één termijn. De gouverneur wordt bijgestaan door zijn secretariaat, het kabinet van de gouverneur, en wordt geadviseerd door de Raad van Advies, bestaande uit ten minste 5 leden, aangewezen door de gouverneur. == Lista == Op 10 oktober 2010 werd Curaçao een land binnen het [[Koninkrijk der Nederlanden]]. Voor deze datum vertegenwoordigde de [[Lijst van gouverneurs van de Nederlandse Antillen (1954-2010)|gouverneur van de Nederlandse Antillen]] onder meer Curaçao. E promé gobernador di Kòrsou tabata [[Frits Goedgedrag]], kende tambe tabata e último [[gobernador di Antia Hulandes (1954-2010)|gobernador di Antia Hulandes]] prome ku esaki a wordu disolbi dia [[10 di òktober]] [[2010]].<ref>RNW.nl - [https://web.archive.org/web/20110120003916/http://www.rnw.nl/caribiana/article/gouverneurs-voor-curacao-en-sint-maarten Gouverneurs voor Curaçao en Sint Maarten]</ref> {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !! Nòmber !! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | | 2010 - 2012 | [[Frits Goedgedrag]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2012 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | (interino) |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Lucille George-Wout-crop.jpg|95px]] | 2013 - presente | [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> | 4 di novèmber 2013 |} {| class="wikitable" ! Van ! Tot ! Nomber ! Bijzonderheden |- | 10 oktober 2010 || novèmber 2012 || [[Frits Goedgedrag]] || |- | november 2012 || novèmber 2013 || [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] || interino |- | november 2013 || presente || [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> || |} == Lista di gobernador interino == Bij koninklijk besluit kunnen een of meerdere waarnemend gouverneurs worden benoemd die de gouverneur vervangen bij ziekte of afwezigheid of hem vervangen na zijn ontslag of overlijden. {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !![[Gobernador interino]]!! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2010 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | | 2013 - 2019 | [[Nolda Römer-Kenepa]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Michèle Russel-Capriles.jpg|95px]] | 2019 - presente | [[Michèle Russel-Capriles]] | 1 di yüni 2019 |} * 10 oktober 2010 - [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] * 1 juni 2013 - [[Nolda Römer-Kenepa]] * 1 juni 2019 - [[Michèle Russel-Capriles]]<ref>{{cite news|url=https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|werk=Curaçao.nu|titel=RMR benoemt Russel-Capriles tot waarnemend gouverneur van Curaçao|datum=17 mei 2019|bezochtdatum=8 juni 2019|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190608092330/https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|archiefdatum=2019-06-08}}</ref> {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] [[:Category:Organonan Gubernamental]] --------- {{Databox}} ==Idiomanan na Aruba == Aruba ta un sociedad sumamente multilingual caminda mayoria di e habitantenan ta domina mas cu un idioma. Hopi [[Arubiano]] ta capas di combersa den por lo menos tres di e siguiente idiomanan: Papiamento, Hulandes, [[Ingles]] y [[Spaño]] y ta cambia comodamente entre dos of mas di e idiomanan aki den bida diario, haciendo e isla un di e teritorionan linguisticamente mas diverso den Caribe. E [[pais insular]] tin dos [[idioma ofisial|idioma oficial]], cu ta [[Papiamentu|Papiamento]] y [[Hulandes]]. E sistema di enseñansa local ta rekerí pa studiantenan siña Ingles y Spaño desde scol basico. Otro idiomanan, manera [[Portugues]], [[Chines mandarin|Chines]], [[Idioma Krioyo Haitiano|Crioyo Haitiano]] y hopi otro, tambe ta wordo papia den comunidadnan minoritario riba e isla. Segun estimacion na 2010 e gruponan etnico mas grandi tabata: Hulandes 78.7%, [[Colombia]]no 6.6%, [[Venezuela|Venezolano]] 5.5%, [[Republika Dominikano|Dominicano]] 2.8% y [[Haiti]]ano 1.3%.<ref name=":0">{{en}}{{Citeer web |titel=Aruba |datum=2025-03-25 |werk=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |bezochtdatum=2025-07-28 |uitgever=Central Intelligence Agency}}</ref>, Tur e cuater idioma, Papiamento, Hulandes, Ingles y Spaño, cu ta wordo uza como idioma principal of idioma primario bou di e poblacion Arubano a mira cambio den e periodo di 1980 te 2010 (idioma principal ta expresa den tabel como % di e total).<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref>: {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! Idioma principal!! 1980<br>% || 1990<br>% || 2000<br>%!! 2010<br>% || Trend |- | [[Papiamentu|Papiamento]] || &nbsp;&nbsp;80.1 || &nbsp;76.6 || &nbsp;&nbsp;69.4 || &nbsp;&nbsp;68.3 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- | [[Spaño]] || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;7.4 || &nbsp;&nbsp;13.2 || &nbsp;&nbsp;13.5 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{increase}} |- | [[Hulandes]]|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;5.0 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;5.4 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.0 ||&nbsp;&nbsp;{{steady}} |- | [[Ingles]] || &nbsp;&nbsp;10.6 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.9 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.1|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7.0 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- |} == Idiomanan oficial == === Papiamento === {{wak articulo|Articulo principal: [[Papiamento na Aruba]]}} Segun Gobierno di Aruba, e [[lenga materno|idioma materno]] y idioma primario di casi tur Arubiano ta Papiamento,<ref>{{en}}{{Cite web |title=Language |url=http://www.aruba.com/ExploreAruba/Culture/language.aspx |url-status= |archive-url=https://web.archive.org/web/20110809190231/http://www.aruba.com/explorearuba/culture/language.aspx |archive-date=2011-08-09 |access-date= |website=aruba.com}}</ref> un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu su raiz te na [[siglo 16|siglo diesseis]]. Sinembargo, Papiamento no tabata papia extensamente na Aruba te den siglo 18 y 19, ora cu e idioma a bira mas presente den material riba e isla, particularmente den e bukinan di scol Catolico Romano. Papiamento ta un idioma mescla cu ta combina elementonan for di [[Portugues]], Spaño, Hulandes y tambe algun rasgo di idiomanan Africano y Arawak.<ref name=":0"/> Su evolucion a tuma luga na Corsou durante siglo 16 ora cu e Africanonan sclabisa y e sclabisanan Spaño a desaroya un medio comun pa por comunica entre nan mes. Desde mei 2003, Papiamento ta e di dos idioma oficial riba Aruba, hunto cu Hulandes<ref>[https://www.gobierno.aw/1311-kunst-wetenschappen-en-taal Landsverordening officiële talen], Gobierno di Aruba</ref>, y e ta ser considera como un marcador esencial di identidad nacional. Den area di enseñansa, Papiamento no tabata ricibi masha atencion na Aruba te na 1995. E idioma a wordo inclui oficialmente den e curiculo escolar na 1998 y 1999. Desde e tempo ey, e isla a brasa su idioma nativo. Awendia, bijbel, diccionario y cuentanan di hada skirbi den e idioma ta facilmente disponibel riba e isla. === Hulandes === Pa decadanan Hulandes ta un di e idiomanan oficial di e isla ya cu e isla ta un parti contituyente di [[Reino Hulandes]]. Apesar di su status oficial, e ta incomun como un prome idioma papia. Un estudio di Croes (2015) entre estudiantenan a revela cu, apesar di e uzo amplio di Hulandes como idioma di instruccion, e idioma practicamente no tin funcion comunicativo pafor di les.<ref name=":1">{{citeer web|url=https://studenttheses.uu.nl/bitstream/handle/20.500.12932/42633/The%2520Current%2520Context%2520of%2520the%2520Language%2520of%2520Instruction%2520in%2520Aruban%2520Education%2520-%2520Master%2520Thesis%2520-%2520Kristi%2520Lo-Fo-Sang.pdf?sequence=1|titel= The Current Context of the Language of Instruction in Aruban Education Towards a more inclusive Multilingual Education|auteur=Kristi Lo-Fo-Sang|datum=2022|uitgever=Universidad Utrecht}}</ref> Banda di enseñansa, e uzo di Hulandes ta principalmente den asuntonan huridico y di gobernacion.<ref>{{Cite web |title=About Us |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |access-date=2014-05-20 |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |archive-date=2014-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean}}</ref> == Otro idiomanan comun == === Ingles === Aruba a reconoce Ingles como un idioma internacional, y a exigi pa muchanan siña Ingles for di klas 4 di scol basico. Uzo di Ingles riba e isla ta data for di cuminsamento di [[siglo 19|siglo diesnuebe]], tempo cu e Inglesnan a ocupa [[Kòrsou|Corsou]], Aruba y [[Boneiru|Boneiro]]. Ora cu e gobernacion Hulandes riba e islanan a reanudá na [[1815]], autoridadnan a tuma nota di e uzo ya generalisa di e idioma.<ref name="Putte">{{Cite book |last=Van Putte |first=Florimon |title=Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd |publisher=de Walburg Pers |year=1999 |location=Zutphen |language=nl}}</ref> Fin di añanan 1920 y inicio di añanan 1930 un cantidad grandi di hende cu ta papia Ingles, for di particularmente [[Karibe anglofóniko|Caribe anglofonico]], a wordo treci na e isla durante e añanan di boom di petroli. Hopi di e inmigrantenan aki tabata biba den e area di [[San Nicolas]], caminda [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] tambe tabata situa. Te cu awe, hopi di nan descendiente a keda cu Ingles Crioyo como nan prome idioma.<ref name=":1"/> Aunke Ingles no ta e [[lingua franca]] riba e isla, el a bira un idioma hopi popular bou di e hubentud. Ademas, Ingles ta un di e idiomanan mas importante den economia di Aruba. Un di e sectornan economico principal ta [[turismo]], mientras un cantidad significante di turista ta procedente di Merca y Canada.<ref name=":1"/> Mas recientemente, tin un aumento den uzo di idioma Ingles den enseñansa superior, por ehempel na [[Universidad di Aruba]]. === Spaño === {{wak articulo|Articulo principal: [[Idioma Spaño na Aruba]]}} Prome cu gobernacion Hulandes, Aruba tabata un colonia Spaño di 1499 te 1636. Spaño a bira un idioma importante riba e isla den [[siglo 18|siglo diesocho]] debi na cercania y lasonan economico estrecho cu colonianan Spaño den cercania den loke awor ta [[Venezuela]] y [[Colombia]],<ref name="Putte" /> Door di e localisacion geografico aki di Aruba, awendia hopi Arubiano y inmigrante tambe ta domina Spaño; 85% di e poblacion ta papia Spaño como di dos idioma.<ref name=":0"/> Studiantenan Arubiano ta cuminsa siña e idioma for di klas 5 di scol basico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1291007560|titulo=Languages on Aruba}} {{References}} }} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Idioma]] ----------------------------------------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Hilda de Windt-Ayoubi''' ( ) ta un lingwista, traduktor, outor, poeta, kolumnista i papiamentista di [[Kòrsou]]. lingwista, poeta, pintor i traduktor di The Prophet di Kahlil Gibra == Bida == Hilda Ayoubi a nase i lanta na Kòrsou. Famia di 5 yu muhe di mayornan di Libano. Hilde de Windt-Ayoubi a studia idiomanan ingles i spañó, tambe literatura. Na 2014 a sali e buki 'E Profeta', un tradukshon ku el a hasi di e buki ingles 'The Prophet', obra maestral di e eskritor Kahlil Gibran. Pa esaki el a risibí na 2014 un distinshon di 'The George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair' na e universidat di Maryland. Hilda a skirbi su promé poemanan na 1972, tempu ku e tabata studiante na Nijmegen, Hulanda. Despues e no tabata aktivo mas. Na desèmber 2007 el a kuminsá skirbi atrobe, pero tabata te na 2009, inspirá pa su kolega Robbie Griffith (†), ku el a bolbe kuminsá skirbi i publiká. Su poemanan na ingles, hulandes, spañó i papiamentu ta sali regularmente durante e último dékada den e korant Amigoe. She was born and raised in Curaçao. She was a secondary school teacher and a lecturer at the University in Curacao. Her works include Gedicht (2018) and Geef me je Taal (2019); for her Papiamento translation of Kahlil Gibran’s The Prophet (2014), she was awarded the Kahlil Gibran Chair at the University of Maryland. In 2019 she received UNESCO’s Certificate of Merit for her work on Papiamento.<ref>https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/translingualism-translation-and-caribbean-poetry/ Translingualism, Translation and Caribbean Poetry], Werkgroep Caraibische Letteren (2022)</ref> She writes in Dutch, French, English, Papiamento and Spanish. == Bibliografia == * ''La dislocación de los elementos oracionales y la elipsis en los refranes de La Celestina'' (2011, UoC) * ''Gedicht'' (2018?, kolekshon di poesia) * ''Geef me je taal. Dat ik je beter versta / Duna mi bo idioma. Pa mi por komprondé bo miho'' (2019) * ''Translingualism, Translation and Caribbean Poetry'' (2022, kolekshon di poesia multilingual huntu cu Piet Muysken) Hilda De Windt – Ayoubi, schrijfster, dichteres, columniste, kunstenares en hispaniste uit Curaçao. Ze is bekend vanwege o.a. haar vertaling in haar moedertaal Papiaments van het bekende boek The Prophet van Kahlil Gibran, CDL University Press, verschillende vertalingen van gedichten en haar jarenlange publicaties van gedichten in vier talen in de krant Amigoe op Curaçao. Ze presenteerde op deze middag ook haar Papiamentse vertaling van The Prophet die dit jaar wereldwijd haar 100-jarig bestaan viert en al in 105 talen, waaronder ook het Hindi, is vertaald.<ref>Henk Moeniralam,[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/papiaments-gedicht-moedertaal-van-hilda-de-windt-ayoubi-ook-in-sarnami-vertaald/ Papiaments gedicht ‘Moedertaal’ van Hilda de Windt-Ayoubi ook in Sarnámi vertaald], Werkgroep Caraibische Letteren (2023)</ref> I studied at the Catholic University in Nijmegen, nowadays named Radboud University. I also studied at UoC in Curacao, Dutch Antilles. I have a Master degree in Education with major in the Spanish Language and a Bachelor degree in Public Relations. Further on, I have a minor degree (LO) in English. I have been teaching the Spanish Language and Literature for more than 30 years at a secondary school and also have been teaching Didactics, Analysis of Methods, Spanish Grammar and Oral and Written Communication for more than eight year at University of Curacao. I translated "The Prophet" (by Kahlil Gibran) into the Papiamentu language. This translation was published by the Maryland University Press. For this translation I was granted an award by the George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair for Values and Peace, May, 2014. Further on, I attended an art Academy for four years. As part of a group exhibition I exhibited four times several of my paintings. I write poetry in six languages, Papiamento, Dutch, English, Spanish, Italian, and French. Recently my first poetry book illustrated with twenty of my paintings was published by LM Publishers in the Netherlands. I Master different languages, for example, Dutch, Spanish, English, Papiamentu. Currently, I am also studying different other languages, like Italian, Quechua. I am very interested in promoting and conserving Native Languages. Therefore, my poetry often focuses on native languages. In 2019, my second poetry book that focuses on language will be published. I belief that it is of utmost importance to focus more on Literature (specifically on creative writing) and Art in the education at school.<ref>[https://independent.academia.edu/HildadeWindtAyoubi Hilda de Windt Ayoubi]</ref> {{Appendix}} -------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Sidney M. Joubert''' (☆ [[1939]] na [[Kòrsou]]) ta un dosente, lingwista i papiamentista di [[Kòrsou]]. Na 2023 el a risibí e titulo di ''doctor honoris causa'' di [[University of Curaçao]] pa su kontribushon na [[idioma]] [[papiamentu]]. == Bida == == Bibliografia == * Dikshonario di verso Papiamento-Hulandes NOTES Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC March 20, 2023 REDAKSHON.<ref>[https://kikotapasando.com/2023/03/20/eredoctoraat-voor-sidney-joubert-bij-de-uoc-sidney-joubert-doctor-honoris-causa-bij-de-uoc/ Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC / Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC], Willemstad, 18 maart 2023</ref> Op 16 maart jl. werd tijdens een plechtige openbare zitting van het College van Decanen van de Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (UoC), aan de heer Sidney. M. Joubert, het eredoctoraat verleend. In een volle Aula opende de Rector Magnificus, dr. Francis de Lanoy, deze plechtige zitting, waarbij hij alle aanwezigen in de zaal welkom heette, in het bijzonder de heer Joubert en de twee paranimfen, mevrouw Lucille Berry-Haseth en de heer Edward John Joubert, die hem flankeerden tijdens deze plechtigheid. De decaan van de Algemene Faculteit, drs. Adriënne Fernandes, nam vervolgens het woord, en ging kort in op de redenen die voor de Algemene Faculteit aanleiding waren om de heer Sidney Milton Joubert voor te dragen als kandidaat voor het eredoctoraat. Zij gaf aan dat de heer Joubert over een tijdsbestek van vijftig jaar, zich bijzonder verdienstelijk heeft gemaakt voor de gemeenschap, op het gebied van taalkunde van het Papiamentu. Bovendien wees zij erop dat de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan is. Het eredoctoraat, zo vervolgde zij, wordt als welverdiend eerbetoon aan deze kandidaat verleend voor zijn zeer uitzonderlijke prestaties in het kader van culturele en academisch gerelateerde verdiensten. De heer Joubert, met zijn talrijke merites is van bijzondere betekenis voor de Algemene Faculteit, die taal, literatuur en cultuur centraal stelt, de lerarenopleiding Papiamentu aanbiedt en een leerstoel heeft gerelateerd aan het bestuderen en verwerven van Papiamentu. Het is dan ook niet verwonderlijk dat vanuit deze faculteit de rol van het Papiamentu als algemene omgangstaal in de Curaçaose samenleving, met deze erebenoeming, bekrachtigd en versterkt wordt. Vervolgens nam de Rector Magnificus het woord, die na verwijzing naar de mogelijkheid die de Landverordening Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (LuoC) biedt (art. 37 lid 2), de heer Sidney M. Joubert en zijn twee paranimfen naar voren riep om hen ten overstaan van het College van Decanen de bul te overhandigen. Prof. dr. Ronald Severing, verbonden aan de Algemene Faculteit, en promotor van Sidney Joubert bij deze plechtigheid, sprak bij de laudatio, lovende woorden uit, verluchtigd met een powerpoint, met afbeeldingen van werken van de heer Joubert. Hij gaf aan dat de heer Joubert een fervente taaldeskundige en in het bijzonder een verwoede Papiamentist is. Eerder was hij docent Spaanse taal- en letterkunde op de middelbare school en de UNA en tevens beëdigd vertaler en lexicograaf. Hij werd bij de oprichting van het overheidsbureau Sede di Papiamentu (1983) aangesteld om aan een vocabulaire van het Papiamentu te werken. Sindsdien zijn er van zijn hand ten behoeve van het Papiamentu, vocabulaires (1988, 1990) verschenen en verder woordenboeken in druk (1991, 1999, 2007), met supplementen (1997), een taalgids Papiamentu voor toeristen (1994), digitale woordenboeken (2002), online versies (Google Chrome, Microsoft Edge, Mozilla Firefox en Safari) en achtereenvolgende spellingcheckers Papiamentu voor Microsoft Office (2003-2014) Windows 98-8.1 (2001, 2007, 2014). Naast kenner van de taalkunde van het Papiamentu en de autoriteit op het gebied van de gemeenschappelijke Papiamentse woordenschat, is de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan, blijkens de omvangrijke driedelige gezamenlijke uitgave in het Papiamentu, Pa saka kara (1109 pp., 1983); ook verzorgde hij met auteursgroepen tweetalige Nanzi-boeken (2005, 2019). Hij is Papiamentu-connaisseur bij uitstek, getuige de talrijke publicaties van zijn hand en ook samen met lokale en buitenlandse deskundigen. Hij heeft zich bekwaamd en intensief ingezet voor het promoten van de studie, kennis en correct gebruik van het Papiamentu vanaf begin zeventiger jaren tot heden. Hij is ook medeverantwoordelijk voor de meer dan 400 woorden Antilliaans-Nederlands die in het Groene Boekje zijn opgenomen. Gedurende een aantal jaren, zijn de krantenteksten van het Antilliaans Dagblad en de Amigoe verzameld. Uit die verzameling zijn door onder andere de heer Joubert karakteristieke woorden geselecteerd die in het Groene boekje terecht zijn gekomen als: empaná, blenchi, dushi, karkó en snèkbar. Tevens is hij vanaf het begin (1999) tot recentelijk (2018) betrokken geweest bij de samenstelling van het Papiamentu-dictee en ook als jurylid van het jaarlijkse Diktado Nashonal Papiamentu in de aula van de UoC. De eredoctor is reeds meerdere malen eervol onderscheiden en heeft meervoudig eerbewijs mogen ervaren vanuit diverse maatschappelijke en academische instituties. Na de laudatio van zijn promotor kreeg dr. Sidney Joubert het woord van de rector. Hij liet weten dat toen hij van zijn benoeming op de hoogte werd gesteld, verrast was en zeer geëmotioneerd raakte. Hij dankte dan ook allen die betrokken waren vanaf de voordracht tot aan zijn benoeming. Hij vertelde hoe zijn belangstelling voor het Papiamentu begon. Dat gebeurde tijdens de colleges die hij volgde bij drs. Raúl Römer aan de Universiteit van Amsterdam. Raúl Römer onderzocht het Papiaments als toontaal. Joubert gaf voorbeelden als mata (plant) en mata (doden). Er was verschil in toon, hoog laag en laag hoog te horen. Op Curaçao werd Antoine Maduro zijn leermeester, waar hij ook mee samen werkte. Hij werd al snel door de overheid in twee opeenvolgende spellingcommissies voor het Papiamentu benoemd, in de commissie Römer en de commissie Jonis. Bij het Buki di oro, het gouden boekje met de officiële spelling van de overheid (2009), had hij ook zitting in de commissie die het werk voorbereidde. Na dit dankwoord en bijzonderheden over zijn werk, sloot de Rector Magnificus de officiële zitting. In het informele deel dat daarop volgde, spraken beide paranimfen de pas gedoctoreerde promotus toe. Lucille Berry-Haseth wees op haar lange vriendschap met de gepromoveerde en hun samenwerking op het gebied van Papiamentu. De laatste tien jaar hebben zij zich samen met een redactieteam beziggehouden met een verklarend woordenboek Papiamentu. Zij sloot af met een prachtige voordracht van het gedicht Oda na Sidney, dat zij eerder (2018) aan hem opdroeg. Vervolgens wist paranimf Edward John te vertellen dat zijn vader bekend stond als de leraar Spaans van het Peter Stuyvesant College. Hij vond het een eer dat hij de paranimf mocht zijn bij de promotie van zijn vader. Het informele deel werd afgesloten met een voordracht door Gregory Berry, die bij het publiek erg in de smaak viel met humoristische teksten uit de Papiamentu-literatuur van Guillermo Rosario, Pierre Lauffer en Elis Juliana. Het geheel werd afgesloten met een geanimeerde receptie op de patio van de Universiteit van Curaçao. {{Appendix}} ---------------- '''Frank Martinus Arion''', pseudónimo di '''Frank Efraim Martinus''' (n. [[17 di desèmber]] [[1936]] na [[Kòrsou]] - f. [[28 di sèptèmber]] [[2015]]) tabata un eskritor, poeta i lingwista [[Antias Hulandes|antiano]]. E tabata skirbi obranan tantu na idioma [[hulandes]] komo [[Papiamentu]]. Su obra mas famoso ta e novela ''Dubbelspel'' (Changá). E ta konosí tambe pa su investigashon di e orígen di Papiamentu i pa su empeño pa uso di Papiamentu komo idioma di instrukshon. == Biografia == Frank Martinus Arion a nase na 1936 i ta un di tres yu di Minuel Martinus Arion i Marina Jansen di bario di Buena Vista, [[Willemstad]]. Poko despues di su nasementu e famia ta muda pa [[Aruba]], unda su tata a wòrdu empleá pa e refineria [[Lago Oil & Transport Company|Lago]]. Ku kuater aña su mama i un ruman ta fayesé den un aksidente di tráfiko, despues di kual e ku su otro ruman a wòrdu mandá bek Kòrsou i alohá serka varios miembro di famia. Frank Martinus Arion a lanta den bario di [[Otrobanda]]. Fo'i skol básiko su talento pa skirbimentu a keda manifesta; den su último aña na skol básiko e ta gana e Premio Neerlandia pa e mihor ensayo na hulandes. Frank was een heel goede leerling. Hij mocht op de lagere school een aantal klassen overslaan. Durante su tempu na skol e ta kuminsa usa e nòmber Frank Efraim Martinus pa motibu di e laso ku su tata tabatin ku e [[partido polítiko]] [[Partido Nashonal di Pueblo|PNP]]. E no tabata deseá di wòrdu asosiá ku e aktivismo polítiko di su tata; te añanan 50 e ta usa su fam original pa publikashon di su promé obranan. Na kabamentu di skol sekundario na 1955, Arion ta muda pa [[Hulanda]] unda e ta studia idioma i literatura hulandes na [[Universidat di Leiden]]. Durante su temporada na universidat ela lanta e komunidat studiantil "Baranka Antilliana", kual tabata fungi komo refugio pa studiante prosedente di [[Antias Hulandes]], manera e mes. Tambe den e époka aki e tabata skirbi un seri di poema, kualnan a sali publika pa prome bes den e revista "Antilliaanse Cahiers" komo kolekshon titulá ''Stemmen uit Afrika''. ----- Na zijn schooltijd verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal- en letterkunde ging studeren aan de Universiteit Leiden. Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die, net als hijzelf, afkomstig waren uit de Nederlandse Antillen. Ook schreef hij in deze jaren een reeks gedichten, die in 1957 voor het eerst als bundel onder de titel Stemmen uit Afrika werden gepubliceerd in het tijdschrift Antilliaanse Cahiers. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het mede door hem opgerichte tijdschrift Encuentro Antilliano. Ook las hij regelmatig voor in het programma van de Nederlandse buitenlandse radio. Kort voor het einde van zijn studie onderbrak hij deze en keerde voor enige tijd terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij onderzoek deed naar de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiamentu. Hij publiceerde de resultaten van dit onderzoek in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch verder te studeren en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij het Instituut voor Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam.[2] Onder invloed van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel, waarin hij aan de hand van vier mannen die domino spelen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen in die tijd. Via de personages in de roman heeft Arion kritiek op de rebellen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen.[3] De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs. Arion doneerde het prijzengeld van 1000 ƒ aan de strijd tegen het apartheidsbeleid in Zuid-Afrika. In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam, waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin.[4] Vertaald met www.DeepL.com/Translator (gratis versie) de.wiki: Na zijn afstuderen verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal en Nederlandse letterkunde begon te studeren aan de Universiteit van Leiden . Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die net als hij uit de Nederlandse Antillen kwamen . Hij schreef in deze jaren ook een reeks gedichten, die in 1957 als bundel verscheen onder de titel Stemmen uit Afrika in het tijdschrift Antilliaanse Cahierswerden voor het eerst gepubliceerd. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het dagblad Encuentro Antilliano , waarvan hij medeoprichter was . Ook gaf hij regelmatig lezingen in het Nederlands buitenlands radioprogramma . Kort voor het einde van zijn studie brak hij het af en keerde voor een tijdje terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij zich bezighield met de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiaments. De resultaten van dit onderzoek publiceerde hij in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch zijn studie voort te zetten en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij de afdeling Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam . [2] Onder de indruk van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao, begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel , waarin hij aan de hand van het voorbeeld van vier dominospelende mannen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen op die tijd. Via de personages in de roman uit zich Arion kritisch over de opstandelingen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen. [3]De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en CW van der Hoogtprijs . Arion doneerde het prijzengeld van ƒ 1000 om de apartheid in Zuid-Afrika te helpen bestrijden . In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam , waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap van de stad. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin (in het Engels: "Farewell to the Queen"). [4] In 1975 ging Arion naar Zuid-Amerika, waar hij een aanstelling als docent aanvaardde aan een instituut voor de opleiding van leraren in de Nederlandse kolonie Suriname , die net onafhankelijk werd. Hier trouwde hij ook met zijn vrouw Trudi Guda, met wie hij twee kinderen zou verwekken. In 1980, na de machtsovername van Desi Bouterse , verliet het gezin Suriname en keerde terug naar Arion's thuisland Curaçao. Daar werkte hij aan de standaardisatie van het Papiaments en begon hij opnieuw onderzoek te doen naar de oorsprong ervan. Hij was vooral geïnteresseerd in de overeenkomsten tussen het Papiaments en de varianten van het Kaapverdiaans Creools, die worden gesproken op de eilanden voor de westkust van Afrika. Ook voerde hij campagne voor de invoering van het Papiaments als basisschooltaal op Curaçao, waardoor hij soms in conflict kwam met de lokale autoriteiten. In dit kader schonk hij in 1987 de particuliere basisschool Skol Humanistiko Erasmo , waar lessen werden gegeven in Papiaments. [5] Gedurende deze tijd begon Arion meer politiek betrokken te raken, wat culmineerde in de oprichting van zijn eigen partij, de Kambio Radical ("Radical Reversal", kortweg KARA) in 1988. KARA kreeg echter nooit genoeg stemmen om een ​​zetel in het parlement van het eiland te winnen. [6] In 1996 promoveerde Arion aan de Universiteit van Amsterdam. Zijn proefschrift was getiteld De kus van een slaaf. Papiaments West-Afrikaanse connecties en de oorsprong van het Papiaments en andere talen verkend. Hij bracht onder meer de stelling naar voren dat het Papiaments sterker dan voorheen bekend was beïnvloed door de geheime taal Guene, die door de plantageslaven van Curaçao werd gebruikt. Daarnaast heeft het Guene ook andere Caribische talen beïnvloed en zelfs de Engelse en Nederlandse taal. [7] == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doktoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (kontiniendo: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'') * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Mira tambe == * [[Gueni]] {{Commonscat|Frank Martinus Arion}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =191263500|titulo=Frank Martinus Arion}} {{References}} ;Lista di fuente * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3, pág. 405–410. * Wim Rutgers: ''Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba'', Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, pág. 272. * B. Jos de Roo: ''Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958'', Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam (2014), ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. Den: ''A History of Literature in the Caribbean''. Tomo 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia (2001), ISBN 90-272-3448-5, pág. 362. * ''Schrijver Frank Martinus Arion overleden''. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * ''Writer Frank Martinus Arion Passed Away'', Curacaochronicle.com (28 di sèptèmber 2015}}</ref> * ''Frank Martinus Arion geeft lintje terug'', Trouw.nl. (16 di desèmber 2008) }} {{DEFAULTSORT:Arion, Frank Martinus}} [[:Category:Ganador premio Cola Debrot]] [[:Category:Hende]] [[:Category:Kòrsou]] == Referensia == * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 407–408. * Wim Rutgers: Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba. 1. Auflage. Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, S. 272. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 408–409. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 410. * B. Jos de Roo: Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958. Hrsg.: Universiteit van Amsterdam. 1. Auflage. Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam 2014, ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. In: A History of Literature in the Caribbean. Band 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia 2001, ISBN 90-272-3448-5, S. 362. * Schrijver Frank Martinus Arion overleden. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * Frank Martinus Arion geeft lintje terug. In: trouw.nl. 16. Dezember 2008, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). == Weblinks == {{Commonscat}} [[:Category:Korsou]] [[:Category:Eskritor]] [[:Category:Hende]] Kort na de geboorte verhuisde het gezin naar Aruba, waar de vader een baan had aanvaard bij een plaatselijke oliemaatschappij. Toen hij vier jaar oud was, stierven Arions moeder en jongere broer bij een ongeval, waarna Frank en zijn zus werden teruggestuurd naar Curaçao, waar ze onderdak vonden bij verschillende familieleden. Zijn schrijftalent bleek al toen hij op de lagere school zat; in het laatste jaar van de basisschool won hij de Neerlandiaprijs voor het beste essay in het Nederlands. Tijdens zijn schooltijd begon hij de naam Frank Efraim Martinus voor zichzelf te gebruiken. De achtergrond was de politieke betrokkenheid van zijn vader bij de Nationale VolkspartijCuraçao, waardoor de naam "Arion" bekend werd bij veel bewoners van het eiland. Frank wilde echter niet geassocieerd worden met het politieke activisme van zijn vader; pas in de jaren vijftig gebruikte hij zijn oorspronkelijke achternaam weer voor de publicatie van zijn eerste werken. [1] '''Frank Martinus Arion''', seudónimo de '''Frank Efraim Martinus''' ([[Curazao]], [[17 de diciembre]] de [[1936]]-[[28 de septiembre]] de [[2015]])<ref name=fallece>{{cita noticia|título=Writer Frank Martinus Arion Passed Away|url=http://curacaochronicle.com/local/writer-frank-martinus-arion-passed-away/|fechaacceso=29 de septiembre de 2015|obra=curacao chronicle|fecha=28 de septiembre de 2015|idioma=inglés}}</ref> fue un escritor antillano. En 1955 se trasladó a los [[Países Bajos]] para estudiar letras neerlandesas en la Universidad de Leiden. En 1981 volvió a instalarse en su ciudad natal, tras residir unos años en [[Paramaribo]] ([[Surinam]]). Fue un fuerte promotor del [[papiamento]]. Hij werkte in Nederland , Suriname en de Nederlandse Antillen en schreef in het Nederlands en Papiaments . De roman Dubbelspel (nl) (1973) is zijn eerste boek en zijn grootste publiekssucces. == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' (Changa)<ref>[http://www.diegopuls.com.ar/index.php?option=com_content&task=view&id=112&Itemid=39&lang=es Doble juego, fragmento traducido al español (inédito)]; visitado el 21 de febrero de 2012</ref> *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doctoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (contiene: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'' * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Referencias== {{listaref}} == Link eksterno == *{{Enlace roto|1=[http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 página web sobre Arion del Fondo de las Letras Neerlandesas (en inglés)] |2=http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 |bot=InternetArchiveBot }} ------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Abraham Daniel Jesurun''' (n. [[20 di aprel]] 1839 na [[Korsou]] - f. [[20 di mart]] [[1918]] na [[Korsou]]) tabata un ....... [[Kòrsou]]. == Biografia == Jesurun a nase na aña 1939 na Willemstad. * Kasa ku Rachel David Capriles na 1880. * Na 1905 elegi Presidente di KVK Korsou. van 1884 tot 1919 In het grote boek over de History of the Jews of the Netherlands Antilles (1970) wordt Abraham Daniel Jesurun (1839-1918) ‘Curaçao’s then most cultured man’ genoemd, die verschillende talen in woord en geschrift beheerste. Hij wordt bijvoorbeeld een ‘specialist in Papiamento’ genoemd (Emmanuel & Emmanuel 1970, 1: 411, 454). Jesurun blijkt een belangrijk man geweest te zijn op Curaçao. Zo was hij secretaris-directeur van de Aruba Phosphaat Maatschappij, vele jaren voorzitter van de Kamer van Koophandel en Nijverheid en directeur van de Curaçaosche Bank. Ook is hij lid van de Koloniale Raad geweest en bestuurslid van het Geschied-, Taal-, Land- en Volkenkundig Genootschap te Willemstad. Voor al die activiteiten is hij onderscheiden: hij werd eerst ridder in de orde van OranjeNassau (1908), later officier (1913). In de serie ‘beroemde personen’ werd er in 1998 een postzegel met zijn beeltenis erop uitgebracht. <ref> ''Jan Noordergraaf'', [https://www.ivdnt.org/images/stories/onderzoek_en_onderwijs/publicaties/trefwoord/Papiaments_def.pdf Lexicografie op Curacao: Abraham Jesurun en zijn woordenlijst van het Papiaments (1898)]</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=it|oldid =129014577|titulo=Emilio Teza}} {{References}} }} [[:Category:Linguistica]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62275387|titulo=Dialect}} {{References}} }} [[:Category:Idioma]] ------- {{Variante|a}} [{Databox}} '''Pidgin''' ta e idioma ---------------- {{Databox}} E '''álfabèt latin''' ta un [[álfabèt|skritura alfabétiko]] foi kual den kurso di [[siglo]]nan a desaroyá un kantidat di álfabèt pa uso den kasi tur idioma skirbi den hemisferio oksidental, prinsipalmente na Nort i Sur Amerika, kasi henter [[Oropa]], Afrika supsahara i un kantidat di pais asiatiko na Oustralasia i Asia Sentral. E skritura latin tin e kantidat di usuario mas grandi na mundu. E skritura latin e ta forma e base di e [[Alfabèt Fonétiko Internashonal]] (IPA), i e 26 lèter mas komun ta e lèternan di e [[ISO basic Latin alphabet]]. E ta un álfabèt bikamaral di trinta lèter, kreá fin di siglo nuebe den imperio búlgaro (e aktual [[Nort Macedonia]]), pa e disípulonan di pader Cyrille òf posiblemente Clément d'Ohrid (e promé obispo di e iglesia ortodokso di [[Bulgaria]]) i ta basá riba e álfabèt [[Gresia|griego]] i glagolítiko. Ainda na komienso di siglo 21 ta usa e [[álfabèt siríliko]] den un kantidat di [[idioma slaviko]], entre otro búlgaro, masedoniano, [[idioma montenegrino|montenegrino]], servio, ukraniano, ruso i bieloruso. Bou influensia [[Rusia|ruso]] e ta komun tambe den hopi idioma ku no ta idioma slaviko manera [[kazachs]], [[idioma kirguis|kirguis]], [[tatar]] (idioma [[Turkia|turko]]), [[tajikistano]], [[idioma mongoles|mongoles]] inkluso hopi otro idioma chikitu. Te [[1859]] e tabata e skritura di e [[idioma rumano]] i den e antiguo [[Moldavia]] tabata skirbi e [[idioma moldaviano]] (un [[dialecto|dialekto]] rumano) ku un álfabèt siríliko. * Het Latijns schrift[1] is een alfabetisch schrift waarvoor in de loop der eeuwen een aantal alfabetten zijn ontwikkeld voor gebruik in vrijwel alle westerse geschreven talen, voornamelijk Noord- en Zuid-Amerika, bijna heel Europa, Sub-Saharaans Afrika en een aantal Aziatische landen in vooral Australazië en Centraal-Azië. Het Latijns schrift heeft het grootste aantal gebruikers ter wereld.[2] * '''Latin script''', also known as '''Roman script''', is a set of graphic signs ([[Writing system#General properties|script]]) based on the letters of the [[classical Latin alphabet]]. This is derived from {{cns|a form of the [[Cumae alphabet|Cumaean Greek]] version of|date=September 2021}} the [[Greek alphabet]] used by the [[Etruscan civilization|Etruscans]]. Several [[Latin-script alphabet]]s exist, which differ in graphemes, collation and phonetic values from the [[classical Latin alphabet]]. The Latin script is the basis of the [[International Phonetic Alphabet]], and the 26 most widespread letters are the letters contained in the [[ISO basic Latin alphabet]]. Latin script is the basis for the largest number of alphabets of any [[writing system]]{{sfn|Haarmann|2004|p=96}} and is the [[List of writing systems by adoption|most widely adopted]] writing system in the world (commonly used by about 70 percent of the world's population). Latin script is used as the standard method of writing in most Western, Central, as well as in some Eastern European languages, as well as in many languages in other parts of the world. ----------------- 0n3bp8c6d8tx562kao703b1qvc0cpde 203164 203163 2026-09-05T11:14:38Z Caribiana 8320 203164 wikitext text/x-wiki * [https://www.ea.aw/pages/wp-content/uploads/2019/09/Literatura-na-papiamento-havo.pdf Literatura na papiamento] nieuw: [[diptongo]] - [[triptongo]] - [[gramatika]] - [[frase]] - [[silaba]] - [[semántika]] - [[suheto]] - [[supstantivo]] - [[athetivo]] - [[verbo]] - [[vocal]] - [[consonante]] - [[sufiho]] - [[atverbio]] - [[koma]] - [[pronòmber]] - [[singular]] - [[plural]] ------------------------- {{Databox}} '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa [[papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta yama ''lenga di p'', den kua e [[vocal|vokal]] di kada [[silaba|sílaba]] ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti.<ref>[[Pierre Lauffer]], [https://www.dbnl.org/tekst/lauf001unse02_01/lauf001unse02_01_0036.php Un selekshon di palabra i ekspreshon. Deel 2], dbnl.org</ref><ref name=":0">[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 di mart 1965</ref> E wega di lenga no ta eksklusivamente un fenómeno den papiamentu. Den idiomanan ingles i spaño na [[Latinoamérika]] i otro paisnan di Karibe e ta konosí bou nòmbernan manera pig latin, vesre i jerigonza.<ref>{{citeer web|auteur=[[Antoine Maduro|A.J. Maduro]]| titel=.Remitido Erornan|werk=[[Amigo]]|datum=1984-07-18|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-05|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643043:mpeg21:p006}}</ref> == Karakterístika == Galein ta un modo di papia ku deliberadamente ta alterá [[palabra]]nan di papiamentu, i no ta un idioma independiente. E reglanan por varia, pero den su forma mas simpel, yamá ''lenga di p'', den kua e [[vocal|vokal]] di kada [[silaba|sílaba]] ta wòrdu ripití ku un konsonante ''p'' su dilanti. Por ehèmpel: :''mi ta bai kas'' ta bira mi''pi'' ta''pa'' bai''pa'' kas''pa''. "Mi ta bai kas" ta bira '''mi'''pi '''ta'''pa '''bai'''pa '''kas'''pa. :''kas ta weta'' → ''kaspa tapa wepa tapa''.[1][2] Ehempel di variante mas komplika, usando e frase “e no sa” ta: * agregando un silaba patras ([[sufiho]]) - '''e'''hay '''no'''hay '''sa'''hay * usando un silaba dilanti ([[prefiho]]) - ay'''e''' ay'''no''' ay'''sa''' * birando e leternan di un silaba ku sufiho - '''e'''ay '''on'''ay '''as'''ay Segun [[Pierre Lauffer]], galein ta konosí komo e ''lenga di p''. E ta distinguí galein di ''[[gueni]]'', ku tabata e nòmber pa e idioma ku, segun tradishon, katibunan ku tabata yega, den kua e [[vocal|vokal]] di kada [[silaba|sílaba]] ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. for di [[Afrika]] tabata papia.[2] Segun [[Pierre Lauffer]], galein i [[gueni]] ta dos fenómeno lingüístiko diferente. ''Gueni'' ta referí na un idioma ku, segun deskripshonnan lokal, tabata wòrdu papia pa katibunan ku tabata yega for di Africa. Galein, na otro banda, ta un forma di papiamentu ku ta wòrdu alterá mediante reglanan di un wega di lenga.[2][3] == Uso == Galein tabata wòrdu usá prinsipalmente pa hasi un kombersashon ménos aksesibel pa hende pafó di e grupo ku no konosé e reglanan. Deskripshonnan di galein ta indiká ku e forma di papia tabata wòrdu usá komo un manera di skonde e kontenido di un kombersashon. Un deskripshon di Paul Brenneker, publiká den ''Sambumbu'' na 1971, ta referí na galein komo un forma di papiamentu ku tabata wòrdu deformá deliberadamente pa hende pafó no por komprondé e kombersashon.[3] Personanan bakiá den galein tabata usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internato i kriá den institushonnan grandi tin biaha tabata papia galein ku mesun fluides ku papiamento.<ref name=":0"/> {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] [[:Kategoria:Papiamentu]] [[:Kategoria:Kultura di Kòrsou]] ------------------------ , usando un wega di lenga pa alterá e [[palabra]]nan. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehèmpel: "Mi ta bai kas" ta bira '''mi'''pi '''ta'''pa '''bai'''pa '''kas'''pa.<ref>[[Pierre Lauffer]], [https://www.dbnl.org/tekst/lauf001unse02_01/lauf001unse02_01_0036.php Un selekshon di palabra i ekspreshon. Deel 2], dbnl.org</ref> E tabata wòrdu yamá lenga p.<ref name=":0">[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 maart 1965</ref> E fenómeno di korumpí un lenga ta konosí komo un anti-lenga. '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa e [[Papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no ta konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta e yamá *lenga di p*, den kua e vokal di kada sílaba ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. Por ehèmpel, ''mi ta bai kas'' ta bira ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] ==Historia == Generalmente e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otro, ku no ta konosí ku e reglanan. E ta wòrdu usá mas tantu pa hubentut komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku galein. Na Kòrsou, e tabata wòrdu hopi bia konfundí ku [[gueni]], e idioma di katibu. Pero esensialmente e no tin nada di haber kuné. Galein ta un korupshon deliberá di papiamentu moderno normal, pa no wòrdu komprondé pa hende di afó. Personanan bakiá den galein tabata usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internato i kriá den institushonnan grandi tin biaha tabata papia galein ku mesun fluides ku papiamento.<ref name=":0"/> variante di e idioma papia di [[papiamentu]], usando un wega di lenga pa alterá e palabranan. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa. Internashonalmente e ta konosi komo un anti-lenga. , manera "Jerigonza". Den e wega di lenga [[palabra]]nan na papiamentu ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un [[sufiho]] fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di [[konsonante]] di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokal (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa Por ehèmpel, e frase “e no sa” por bira * agregando un silaba patras (sufiho) - '''e'''hay '''no'''hay '''sa'''hay * usando un silaba dilanti (prefiho) - ay'''e''' ay'''no''' ay'''sa''' * birando e leternan di un silaba ku sufiho - '''e'''ay '''on'''ay '''as'''ay '''Galein''' ta un wega di lenga of anti-lenga den kua [[palabra]]nan na papiamentu ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokál (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. Por ehèmpel, “e no sa” lo bira “ehay oesday otnay owknay”. aye ayno aysa - aye onay asay Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E ta wòrdu usá mas tantu pa hubentut komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Galein. -------------------- {{Infobox taal | naam = Galein | andere_naam = P-taal | taalgebied = [[Curaçao]] | soort = [[Taalspel]] }} '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa e [[Papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no ta konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta e yamá *lenga di p*, den kua e vokal di kada sílaba ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. Por ehèmpel, ''mi ta bai kas'' ta bira ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] == Karakterístikanan == Galein ta un forma deliberadamente alterá di Papiamentu, i no ta un idioma independiente. E reglanan por varia, pero den su forma mas simpel kada sílaba ta wòrdu sigui pa un sílaba ku e mesun vokal i e konsonante ''p''. Por ehèmpel: :''mi ta bai kas'' → ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] Segun Pierre Lauffer, Galein ta konosí komo e ''lenga di p''. El ta distinguí Galein di ''[[Gueni]]'', ku tabata e nòmber pa e idioma ku, segun tradishon, katibunan ku tabata yega for di Africa tabata papia.[2] == Uso == Galein tabata wòrdu usá prinsipalmente pa hasi un kombersashon ménos aksesibel pa hende pafó di e grupo ku tabata konosé e reglanan. Deskripshonnan di Galein ta indiká ku e forma di papia tabata usa komo un manera di skonde e kontenido di un kombersashon. Un deskripshon di Paul Brenneker, publiká den ''Sambumbu'' na 1971, ta referí na Galein komo un forma di Papiamentu ku tabata wòrdu deformá deliberadamente pa hende pafó no por komprondé e kombersashon.[3] == Galein i Gueni == Galein i Gueni ta dos fenómeno lingüístiko diferente. ''Gueni'' ta referí na un idioma ku, segun deskripshonnan lokal, tabata wòrdu papia pa katibunan ku tabata yega for di Africa. Galein, na otro banda, ta un forma di Papiamentu ku ta wòrdu alterá mediante reglanan di un wega di lenga.[2][3] == Fuentes == * Brenneker, Paul. ''Sambumbu: Volkskunde van Curaçao, Aruba en Bonaire''. Deel 3, 1971.[3] * Lauffer, Pierre. ''Un selekshon di palabra i ekspreshon''. Deel 2, 1974, p. 45.[2] ------------------- {{Databox}} '''Galein''' ta un modo di papia cu ta wordo aplica na e idioma [[Papiamentu]], unda ta korumpi .... E ta hopi bia ta wòrdu konfundí pa habitantenan di stat ku Gueni, e idioma di katibu. Pero esensialmente e no tin nada di haber kuné. Galein ta un korupshon deliberá di Papiamentu moderno normal, pa no wòrdu komprondé pa hende di afó. E forma mas simpel ta unu den kua e vokal di kasi tur sílaba ta wòrdu ripití ku un “p” promé kuné. Cas ta bira “cas”’’pa “mi mi”’’pi weta wepe-tapa. Pa e motibu aki, e ta wòrdu yamá tambe p-idioma. Maestronan den galein ta usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internat i criadanan den institucionnan grandi tin biaha ta papia galein mes fluido cu papiamento. Cas mi weta -> '''cas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa '''Galein''' wordt door stadsmensen vaak verward met [[Gueni]], de slaventaal. Maar het heeft er in wezen niets mee uit te staan. Galein is een opzettelijke verbastering van het normale hedendaagse [[Papiaments]], om door buitenstanders niet te worden verstaan. De eenvoudigste vorm is die, waarbij van ongeveer elke lettergreep de klinker wordt herhaald met een ''p'' ervoor. Cas wordt '''cas'''pa '''mi mi'''pi weta wepe-tapa. Het wordt om deze reden ook wel p-taal genoemd. Meesters in het galein bedienen zich van veel ingewikkelder herhalingen. Meisjes op internaten en dienstmeisjes in grote inrichtingen spreken galein soms even vlot als papiaments.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 maart 1965</ref> Teneinde te voorkomen, dat de meester hun gesprek zou kunnen volgen, hadden de slaven de gewoonte het Papiamentu opzettelijk te vervormen door bijvoorbeeld van ieder lettergreep de klinker te herhalen met een medeklinker ervoor. Een zin als: mi ta weta (ik zie) kan dan gaan luiden: mipi tapa wepetapa. Snel uitgesproken is deze "taal" alleen door ingewijden te verstaan.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120173503/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=370&lang= Galein], Encyclopedie van Curaçao</ref> Pig Latin (Igpay Atinlay) ta un wega di idioma òf cant den kua palabranan na ingles ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokál (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. Por ehèmpel, “e no sa” lo bira “ehay oesday otnay owknay”. Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E referensia na Latin ta un mal nòmber deliberadamente; Latin di Porko ta simplemente un forma di argot òf jargon ku no ta relashoná ku Latin, i e nòmber ta wòrdu usá pa su konotashonnan ingles komo un idioma straño i ku ta zona stranhero. E ta wòrdu usá mas tantu pa muchanan chikitu komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Latin di Porko.[2] [[:Kategoria:Idioma]] Bovendien werd het 'Galein' als een geheimtaal gebruikt, maar dit is geen oorspronkelijke taal, doch slechts een verbastering van het Papiamentu om niet door buitenstaanders begrepen te worden (Brenneker, 1971:529)". afunesto. 'Galein' no ta eksklusivamente un fenómeno di papiamentu. Den e paisnan ku ta rondoná nos tambe nan konosé i no ta nada straño ku ta di nan mes nos tin e. Pa no insumi muchu espasio dje diario aki, mi a sita solamente di Cuba. Don Esteban Pichardo, Pichardo Novisimo, 1953, paginanan 405/406: "Jerigonza.<ref>auteur=[[Antoine Maduro|A.J. Maduro]]. Remitido Erornan. "Amigoe". Curaçao, 18-07-1984, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 26-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643043:mpeg21:p006</ref> Aqui se aplica acierto modo revesado de hablaro lenguaje complicado de manera que otros no lo entiendan. Las mismas palabras denuestro idioma con un agregado pospuesto o antepuesto constituyen lajergacon que los muchachos, negros y algunas personas vulgares pierden el tiempo, creyendo sandiamente que es imposible comprenderlos. Las principales jerigonzasson, con las silabas pa, pc, pi, po, pu, agregando a cada silaba de lavoz castellana una de estas de la misma vocal, e.g.: * pu sa-pa bes-pe la-pa Je-peri-pi gon-po za-pa?" Presis manera nos ta us'é na Körsou. Nan ta us'é tambe ku e agregadonan: pina (esta: tu-pina) i tambe ku: gara, guere, guiri, gordo, guru (esta:tu-guiru etc.). Konklushon: papiamentu di gueni na Körsou ta basa riba fantasia, e grafia 'gene' ta pone hende pronunsia e palabra aki robes, galein no tin nada di lenga sekreto kune. --- es.wiki: Jerigonza Gibberish, geringonza, òf geringozo ta un forma di abla hunga den kua sílabanan ta wòrdu insertá repetidamente entre palabranan. Originalmente, “gibberish” tabata wòrdu usá pa deskribí kualke idioma ku ta den mal smak, kompliká, i difísil pa komprondé,[1] pero ku tempu su nifikashon a kambia pa e forma spesífiko di insershon. Ademas di entretenimentu, e por wòrdu usá tambe komo un manera di kodifiká e mensahe (cryptolalia) di manera ku otro hendenan serka di e oradornan ku no ta kustumbrá ku e forma di papia aki no por komprondé kiko e oradornan ta bisando. E formanan aki ta wòrdu usá komo wega òf entretenimentu den paisnan di abla spañó manera Spaña i Latino Amérika. Uso Despues di kada sílaba, e zonido “p” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Despues di kada vokal, e zonido “i” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Despues di kada vokal, e zonido “f” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Den vários region di Mexico, e último variashon hunga aki ta hopi popular bou di muchanan, asta risibí e nòmber “papia na Efe.” en.wiki *(cant):Un cant (hulandes: anti-taal) ta e jargon òf idioma di un grupo, hopi biaha empleá pa ekskluí òf gaña hende pafó di e grupo.[1] E por wòrdu yamá tambe un kriptolekto, argot, pseudo-idioma, anti-idioma òf idioma sekreto. Kada término ta diferensiá un poko den nifikashon; nan usonan ta inkonsistente. *language game: Un wega di idioma (tambe yamá un cant, idioma sekreto, ludling, òf argot) ta un sistema di manipulá palabranan papiá pa hasi nan inkomprendibel pa un oyente no entrená. Weganan di idioma ta wòrdu usá prinsipalmente pa gruponan ku ta purba di skonde nan kombersashonnan pa otronan. Algun ehèmpel komun ta Pig Latin; e famia Gibberish, prevalente na Merka i Suesia; i Verlan, papia na Fransia. Un difikultat komun ku weganan di idioma ta ku nan ta wòrdu pasá oralmente; miéntras ku por hasi tradukshonnan skirbí, hopi bia nan ta imperfekto, pues e ortografia por varia hopi. Algun frakshon ta argumentá ku palabranan den e lenganan papia aki mester wòrdu skirbí simplemente manera nan ta wòrdu pronunsiá, miéntras ku otronan ta insistí ku e puresa di idioma ta eksigí ku e transformashon ta keda visibel ora e palabranan ta wòrdu impartí riba papel. {{Appendix|1=|2= '''Literatuur''' * Martinus, Frank (1996), ''The kiss of a slave: Papiamentu’s West-African connections'', Universiteit van Amsterdam * Hartog, Johannes (1961, p 433), ''Curaçao: Van kolonie tot autonomie III, Vol.I,'', De Wit. '''Bronnen en voetnoten''' * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=|titel=|oldid=|datum=}} {{References}} }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Hulandes Caribeño''' of '''Hulandes Antiano''' ta un variante di [[idioma]] [[Hulandes]] cu a desaroya? na e [[Islanan ABC]], islanan perteneciente na Caribe Hulandes. Por considera esaki como un dialecto regional di Hulandes.? Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. == Contexto == E poblashon lokal i papiadónan hulandes riba Islanan ABC tabata papia i skirbi hulandes mesklá ku konstrukshonnan i palabranan for di papiamentu i otro idiomanan: “hopi plaka verdienen” (pap.: hopi sèn); “kabrieten in de koor” (Pap.: cabritonan den cura); y “een pastechi eten” (Come un pastechi) (Pap.: pasty). E uso aki a bira konosí komo Hulandes Antiano.<ref>[[Ronald Severing|Severihng, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden], literatuurgeschiedenis.org</ref> E norma den polítika di gobièrnu pa loke ta trata hulandes a kambia. E norma di idioma no ta limitá mas na Hulanda, sino tambe na Vlaanderen i e teritorionan den eksterior: e islanan kaminda palabranan hulandes antiano a originá ku no ta aparesé na Hulanda mes, i tambe na Sürnam independiente, kaminda ta usa hulandes surinam. E atenshon kresiente aki pa variedatnan di hulandes, pa multilingualismo, i pa interpretashon kultural a kondusí na inklushon di palabranan for di hulandes karibense den e vokabulario ofisial di e idioma hulandes. A base di un base di dato di palabra di korantnan na idioma hulandes riba e islanan, a hasi un selekshon di mas ku 400 palabra. E palabranan Hulandes Caribense aki, cu a wordo agrega na e Buki Berde di 2015, no ta aparece den Hulandes Standard. Por haña palabranan manera dushi (dushi, dushi), botika (botika kombiná ku botika), ayó (saludo), i eilandsraad (un tipo di konseho munisipal riba e islanan). Anteriormente, na 2005, alrededor di 500 palabra hulandes surinam a aparesé den e lista aki: afingisoep (sòpi di yuka), husselen (scrabble) i Sranan (krioyo surinam). Komo ku Antia no ta eksistí mas i Sürnam, ku Hulandes komo idioma ofisial, a bira miembro asosiá di Union di Idioma Hulandes, e término Hulandes Karibense ta wòrdu usá mas i mas pa e idioma Hulandes riba e islanan i na Sürnam. {{Appendix}} ----- Caribisch-Nederlands is de taalvariant van het Nederlands die gesproken wordt in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Deze variant wijkt op verschillende punten af van het Europees-Nederlands, zowel in uitspraak als in woordkeuze en grammatica. Op de Benedenwindse Eilanden (Aruba, Bonaire, Curaçao) is Papiaments de meest gesproken moedertaal, terwijl op de Bovenwindse Eilanden (Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius) Engels vaker de moedertaal is. ==Verschillen met Europees-Nederlands==: *Uitspraak: Er zijn verschillen in de uitspraak van klinkers en medeklinkers, en de intonatie kan anders zijn. * Woordenschat: Er zijn specifieke woorden en uitdrukkingen die in het Caribisch-Nederlands gebruikt worden, maar niet of minder vaak in Europees-Nederlands. * Grammatica: Er kunnen kleine grammaticale verschillen zijn, bijvoorbeeld in de volgorde van woorden of in het gebruik van bepaalde werkwoordstijden. * Invloed van andere talen: Papiaments: Op de ABC-eilanden heeft het Papiaments een grote invloed op het Nederlands. Veel Caribisch-Nederlandse woorden en uitdrukkingen zijn ontleend aan het Papiaments. Engels: Op de Bovenwindse eilanden heeft het Engels een grotere invloed. Ook hier zijn er invloeden merkbaar in de woordenschat en grammatica. * Onderwijs: In het basisonderwijs op de Benedenwindse eilanden wordt steeds meer onderwijs gegeven in het Papiaments. Het Nederlands wordt vaak als vreemde taal aangeboden. In het middelbaar onderwijs is het Nederlands wel de instructietaal. Op de Bovenwindse eilanden wordt in toenemende mate Engels gebruikt als instructietaal, ook in de Nederlandstalige scholen. * Conclusie: Caribisch-Nederlands is een levendige en diverse taalvariant die zich aanpast aan de lokale context en invloeden van andere talen ondergaat. ------ Hulandes ta un idioma oficial den Caribe Hulandes.<ref>https://taalunie.org/dossiers/22/nederlands-in-het-caribisch-gebied-en-suriname ]</ref> Omdat Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk geen omgangstaal is, maakt het onderwijs daar de omslag van moedertaalonderwijs Nederlands naar een vreemde taal aanpak. Hulandes semper tabata un idioma minoritario. Habladónan di Papiamentu tin bia ta konsiderá e Antianonan di abla Hulandes komo show-off, imitadó di e Hulandesnan. E label ey ta mas fuerte ora hende no ta dispuesto pa papia Papiamento. <ref>Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> Hulandes Antiano ta wòrdu distinguí for di Hulandes Standart pa e aksento. Bakhuis ta agregá ku Antianonan tambe ta agregá palabranan Papiamentu, ta konhugá verbonan Papiamentu na e manera Hulandes, i ta usa zonidonan típiko. Esaki ta conduci na frasenan manera: “Ai no,” “mi tin” “hopi,” “sakeerd” hopi potret pero nan ta “hodidu”! -- nl.wiki:[[:nl:Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden]]Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. Op de Benedenwindse ABC-eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) is de moedertaal vaak Papiaments, en op de Bovenwindse SSS-eilanden (Sint Maarten, Saba en Sint Eustatius) Engels. {{Appendix}} '''Caribisch‑Nederlands''', ook wel bekend als '''Antilliaans Nederlands''', is een in de ABC‑eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) gesproken vorm van het Nederlands, die sterk beïnvloed is door talen zoals Papiamento en Spaans. Het wordt gebruikt door Nederlandssprekenden op de eilanden, en bevat vaak woorden en zinsconstructies uit het Creooltaal Papiamento en regionale varianten. ==Gebruik en kenmerken== Spraak en schrijfwijze van Nederlands op de ABC‑eilanden mengen reguliere Nederlandse zinnen en woordenschat met Papiamentstalige of lokale uitdrukkingen. Voorbeelden hiervan zijn: * “hopi plaka verdienen” (veel geld verdienen) * “kabrieten in de koraal” (geiten op de erf) * “een pastechi eten” (een pasteitje eten) Dergelijke constructies behoren tot typische voorbeelden van Antilliaans Nederlands, waarin Papiamentse woorden (zoals hopi, plaka, pastechi) direct geïntegreerd zijn in het Nederlands. ==Sociolinguïstische context== In de lagen van de bevolking waar Nederlands als thuistaal wordt gesproken — vaak binnen families of in het onderwijs — wordt deze variant beschouwd als “tropisch Nederlands”. Sprekers worden in Nederland soms als dialectisch afwijkend ervaren en kunnen als “makamba” (Nederlander) worden bestempeld, vooral wanneer zij geen Papiamento spreken.<ref name="ntr">Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> De variant is te herkennen aan: *het gebruik van Papiamentse werkwoorden en woorden, *typische accenten, klankkleur en uitspraak, *de toepassing van regionale grammaticale structuren, zoals in: Ai no, ik heb hopi veel foto’s gesakeerd, maar ze zijn hodidu! == Aantal sprekers en taalgebruik == Hoewel het Nederlands in de Caribische delen van het Koninkrijk officieel is, wordt het meestal als tweede of derde taal gebruikt: in het dagelijks leven domineren Papiamento, Spaans en Engels. Op Bonaire is Nederlands moeders­taal voor ongeveer 15 % van de bevolking (2021), Spaans is even frequent; op Sint Eustatius en Saba ligt dat rond 4 % <ref>https://longreads.cbs.nl/the-caribbean-netherlands-in-numbers-2022/what-percentage-of-the-population-speaks-dutch/</ref> ==Identiteit en perceptie== De variëteit speelt een rol in identiteitsconstructie. Nederlandssprekende Antillianen voelen zich soms “niet helemaal thuis” in Nederland of in de Papiamentstalige gemeenschap, juist vanwege de gemengde taalstijl. Taalpuristen waarschuwen tegen het gebruik van Engelse of Spaanse leenwoorden in Papiamento, terwijl anderen juist blij zijn met de talenmix als onderdeel van de lokale identiteit.<ref name="ntr"/> == Vergelijking met andere niet-Europese Nederlandsvarianten == Nederlands wordt ook gesproken in de Caribische special gemeenten (Bonaire, Sint Eustatius, Saba), maar daar zijn andere varianten gangbaar, bijvoorbeeld Virgin Islands Creole Dutch. Die heeft, net als Antilliaans Nederlands, een sterke mix met andere talen.<ref>Welmoed Ventura, https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/gelijkenis-deens-antilliaans-creole-dutch-en-sranantongo/ Gelijkenis Deens-Antilliaans Creole Dutch en Sranantongo]</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Na [[Aruba]]''' e presencia di '''idioma Spaño''' ta significativo. E pais Caribense, cu [[Hulandes]] y [[Papiamentu|Papiamento]] como [[idioma ofisial|idiomanan oficial]], tin un gran cantidad di hablante di [[Spaño]]. Segun e censo di 2000, Spaño ta e di dos idioma mas papia riba e isla, despues di Papiamento. == Hablante di Spaño == Segun datonan di Censo 2010, 13.710 residente di Aruba ta papia Spañó como nan [[Lenga materno|idioma materno]].<ref>{{citeer web|url=https://www.cervantes.es/imagenes/File/espanol_lengua_viva_2019.pdf |titel=El Espanol: una lengua viva. Informe 2019|uitgever=Instituto Cervantes, pag. 9|datum= }}</ref> Na 2017 hablante di Spañó tabata representa 12.6% di e poblacion.<ref>{{citeer boek|nombre=Jesús|apellido={{v|Guanche}}|nombre2=Carmen|apellido2={{v|Corral}}|title=Diccionario etnográfico. Los pueblos del Caribe Insular y de México-Centroamérica|volume=Tomo I|year=2017|editorial=RUTH|isbn=9789590618154|capítulo=Cap. 5}}</ref> Esaki ta relaciona cu e emigrantenan for di paisnan hispano. Segun pais di origen e percentahe tabata, entre otro, 9.1% di [[Colombia]], 4.1% [[Republika Dominikano|Republica Dominicano]], 3.2% [[Venezuela]] i 1.1% [[Peru]].<ref name="cia.gov">{{en}}{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |title=Aruba |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |access-date=}}</ref> Si conta tur esunnan cu por comunica den Spaño, e cantidad total di hablante ta yega aproximadamente 93.500, o sea 85% di e poblacion Arubano. Pero solamente un di cada cinco persona ta uza Spaño como nan unico [[idioma]]. == Spaño den bida publico == No obstante di no ta un idioma oficial, e uso di Spaño ta sirbi metanan practico y ta extende den hopi aspecto di bida publico, reflehando su papel como idioma di contacto, identidad y comunicacion den e contexto multicultural di Aruba. E isla su proximidad cu [[Venezuela]] y [[Colombia]] y e fuerte contactonan religioso, comercial y cultural durante siglonan a contribui pa e uzo continuo na Aruba di Spaño.<ref>{{cite book|author=Ramirez, Catherine|title=La escogencia del idioma Español en el perfil de asignaturas en las escuelas de MAVO de Aruba|year=2016|editorial=[[Universidad de Curazao]]|url=https://www.worldcat.org/es/title/1029733877|location=Willemstad, Curacao}}</ref> Segun [[Johan Hartog|Hartog]] e influencia Spaño ta mas tanto notabel den e variante Arubano di Papiamento cu den e variantenan di Corsou y Boneiro.<ref name="Hartog"/> Den e sistema escolar, Spaño ta un materia obligatorio desde enseñansa basico, cuminsando den e di cinco klas bay dilanti.<ref>{{citeer web|auteur=Organización Panamericana de la Salud|titel=Aruba, perfil de país|url=https://www3.paho.org/hq/dmdocuments/2010/Salud_en_las_Americas_2007-Aruba.pdf|datum=2007 }}</ref><ref>Ministerio di Enseñansa di Aruba. Curriculum y Idioma den Sector Escolar.</ref> Ademas, varios canal di television for di Venezuela ta wordo ricibi sin problema riba e isla, ofreciendo noticia, entretenimento y programacion educativo na Spaño. Hopi radioemisora local ta inclui musica cu canto di [[Latinoamérika|Latino America]] den nan programacion, y den algun caso, ta transmiti programanan na Spaño. Den sector comercial, hopi empleado den tienda, restaurant y servicio publico ta comunica cu clientenan hispano den nan idioma nativo. Ora cu hende yega na un loket, e probabilidad ta halto cu nan por haci pregunta o haya informacion na Spaño. [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia catolico]] cu un comunidad grandi riba e isla ta ofrece misa regular na Spaño. Den algun bario, specialmente caminda comunidadnan hispano ta concentra, por tin borchi informativo cu dos of mas idioma, incluyendo Spaño. == Aspectonan sociolinguistico == Pa hopi residente, particularmente e migrantenan hispano di Colombia, Venezuela y Republica Dominicano, Spaño ta sigui sirbi como idioma principal na cas, den relacionnan familiar y comunidad religioso.<ref>Central Bureau of Statistics Aruba (2017). Migration and Population Report.</ref> Na nivel popular, Spaño ta keda un idioma di preferencia pa comunicacion informal den bario, mercado y luganan publico. Turistanan hispano, cu ta forma un porcion importante di e [[turismo]] entrante, tambe ta contribui na su visibilidad den bida diario Arubano. E [[multilingualismo]] na Aruba ta stimula un nivel halto di dominio pasivo di Spaño: hopi Arubiano por compronde Spaño aunke no ta papi’é activamente. E situacion aki ta refleha un [[diglosia]] dinamico, caminda Spaño ta sirbi mas na nivel informal y comunicativo, mientras cu Hulandes y Papiamento ta predomina den situacionnan formal, educativo y gubernamental. == Influencia di Spaño riba Papiamento den siglo 21 == E idioma oficial Papiamento ta un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu ta nace durante e periodo colonial for di e mescla di Spaño, [[Portugues]], Hulandes, [[Ingles]], [[Frances]] i Arawak. Gran parti (70%) di su vocabulario tin origen Spaño.<ref>[[Ronald Severing|Severing, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden#:~:text=Door%20hun%20geografische%20ligging%20en,eilanden%20genoemd%2C%20is%20het%20Papiaments. ''Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden''], literatuurgeschiedenis.org</ref> E isla di Aruba tabata pa mas cu un siglo parti di Imperio Spaño promé cu el a wordo cede na e Imperio Hulandes na aña [[1636]].<ref name="Hartog">{{cite book|author=[[Johan Hartog|Hartog, Johannes]]|title=Aruba: A Short History|year=2003|publisher=De Wit & Van Dorp Stores}}</ref> Aunke Papiamento ta ser considerá un idioma stabil, hopi [[Arubiano]] ta sinti cu su presencia ta birando menos, particularmente den contactonan cu emigrantenan hispano. Investigacion sociolinguistico a mustra cu e preocupacion no ta basa riba un cambio real, sino riba un “menasa simbolico” cu ta relaciona cu identidad y inclusividad di pertenencia.<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref> Un tema cu ta surgi frecuente den discusionnan publico y escolar ta e supuesta “contaminacion” di Papiamento cu palabra y structuranan Spaño. Algun ciudadano ta boga pa un Papiamento “puro”, afirmando cu influencia stranhero, particularmente di Spaño, por afecta e caracter crioyo di e idioma. E sintimento aki ta bira mas fuerte ora cu migrantenan nobo no ta haci esfuerso pa siña y papia Papiamento, sino ta keda den nan idioma materno.<ref>Carroll, Kevin S. (2010). [https://www.researchgate.net/publication/283245487_Language_maintenance_in_the_Caribbean_Examining_perceptions_of_threat_in_Aruba_and_Puerto_Rico'' Language maintenance in the Caribbean: Perceptions of threat in Aruba and Puerto Rico''], researchgate.net </ref> Estudionan recien, manera esun di Kester y Buijink (2023), a conclui cu aunke hopi Arubiano ta expresá preocupacion riba e futuro di Papiamento, e idioma mes no ta duna señalnan di bay atras.<ref name="Kester"/> Su uzo a keda halto den bida escolar, gobierno y medionan local, y e mes a demostra capacidad pa integra [[neologismo]]nan sin perde su esencia. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=es|oldid =161207719|titulo=Idioma español en Aruba}} {{References}} ;Lista di fuente * Allen, R. (2002). ''The Spanish Caribbean''. Cambridge University Press. }} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Idioma]] ------------- {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] tríphthongos, literalmente: ‘ku tres zonido’ òf ‘ku tres tono’) ta un kombinashon di tres zonido vocal cu ta pronunciá den un solo [[silaba]]. Den un triptongo, e tres vocal òf semivokal ta sigui un tras di otro sin interrupshon, formando un zonido monosilabico. Den [[fonetika]], un triptongo ta resulta di un movimiento kontinuo pero suave di e organonan di artikulashon for di un zonido di vocal pa otro, den un sekuénsia di tres zonido. Na kontraste ku un [[monoftongo]], ku tin un so zonido, òf un [[diptongo]] ku tin dos, un triptongo ta kontené tres zonido vocal den un so silaba. Importante pa nota ku un triptongo no ta meskos ku un sekuénsia disilabico di un diptongo sigui pa un monoftongo, kaminda por tin mas ku un silaba. Por ehempel, den aleman feuer [ˈfɔʏ.ɐ] (‘kandela’), e sekuénsia vocal ta dividí den dos silaba, i no ta un triptongo. Un triptongo tipiko ta forma pa un semivokal, sigui pa un vocal nukleo, i sigui pa un otro semivokal (por ehempel: /i̯/ + /a/ + /u̯/). Por existí tanto triptongonan orál komo nasal. == Ejempelnan == Den [[Papiamento]], triptongonan no ta hopi komun, pero por haña nan den palabra manera: biai (for di biaiha) kaiu (for di kaiu) huai (for di huai) Den [[kastellano]] (spañol), por haña triptongonan den palabra manera: miau Uruguay cambiáis == Referensianan == Martínez Celdrán, Eugenio. Manual de Fonética Española. Ariel Lingüística, 2001. Ladefoged, Peter. A Course in Phonetics. Cengage Learning, 2014. Crystal, David. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Wiley-Blackwell, 2008. -------------------------- Diptongonan komun den Papiamento Diptongo Tipo Ejèmplonan Nota ai Kreshente bai, traishon, baikèl vocal débil (i) tras vocal fuerte ei Kreshente sei, beisbol, trein oi Kreshente boi, koi, sopi ui Kreshente puiro, spruit, fluit ia Dekreshente biaha, rabia, familia vocal débil (i) prome vocal fuerte ie Dekreshente piedra, biento, piedra io Dekreshente nacional, religion ua Dekreshente lengua, francua, guahe ue Dekreshente pueblo, fuerte, muerto uo Dekreshente cuota, suave, actuosa menos komun 🗣️ Nota riba tipo di diptongo: Diptongo kreshente: e vocal débil (i, u) ta antes di vocal fuerte (a, e, o) → zonido ta subi. Diptongo dekreshente: e vocal débil ta despues di vocal fuerte → zonido ta baha. {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E articulacion ta consisti di un transicion suave den e frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta wordo percibi como un zonido continuo den un solo silaba. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. == Diptongo den Papiamento == Den [[Papiamentu|Papiamento]], un diptongo por wordo forma di un di e siguiente combinacionnan: == Vocal debil (i, u) + vocal fuerte (a, e, o) == Ehempel: * i-a → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-a → us'''ua'''l, a-u → bl'''au'''w, * i-e → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-e → f'''ue'''rte, e-u → '''eu'''caristia, * i-o → od'''io''', o-i → b'''oi'''cotia, * u-o → d'''uo''', o-u → bl'''ou'''sa. == Dos vocal debil (i + u, u + i) == Ehempel: * i-u → hud'''iu''', u-i → fl'''ui'''t === Tipo di diptongo === Dependiendo di e direccion di e transicion vocal, un diptongo por ta dividi den: * diptongo creciente → b'''ie'''nto, p'''ue'''blo, rab'''ia''' * diptongo decreciente → '''ai'''re, '''au'''mento, n'''ei'''shi Nota cu ora e zonido '''i''' ta na final di palabra ta skirbi '''ay''', '''ey''', '''oy''', '''uy'''.<ref>E regla aki no ta aplicabel pa e [[Ortografia di papiamentu|ortografia uza na Corsou y Boneiro]].</ref><br> Ehempel: * '''ay'''= cay - bay - caray - gay (homber) * '''ey'''= aworey - p'esey - t'ey - bedey - batrey * '''oy'''= coy - morocoy - haudoy - gogoy * '''uy'''= huy - puy - cuy - spruy {{Appendix}} == Lista di referencia == * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. * Goilo, E.R. (2002). ''Gramática di Papiamento''. De Wit Stores N.V. * [[Sidney Joubert|Joubert, Sidney M.]] (2015). ''Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu''. [[Fundashon pa Planifikashon di Idioma]]. * SIL International (2004). ''Papiamentu Phonology''. Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). ''Ortografía de la lengua española''. Madrid: Espasa Libros. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------- Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E ta consisti di un transicion suave den frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta percibi como un zonido continuo den un silaba unico. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. ==Formashon di diptongonan den Papiamentu== Den Papiamentu, un diptongo por wòrdu formá di un di e sigiente kombinashonnan: Un vocal débil (i, u) + un vocal fuerte (a, e, o) ehempel: baiskel biaha fuerte Dos vocal débil (i + u, u + i) ehempel: fluit hudui riu Tipo di diptongo: kreshente i dekreshente Dependiendo di e direkshon di e transishon vocal, un diptongo por ta: Kreshente (glide → vocal nuklear): ora e vocal débil ta na prinsipio. ehempel: biento pueblo rabia Dekreshente (vocal nuklear → glide): ora e vocal débil ta na fin di e diptongo. ehempel: aire aumento neishi Ortografia den fin di palabra Ora e zonido i ta na fin di palabra komo parti di un diptongo, e ta wòrdu skibí ku y: ay, ey, oy, uy ehempel: ay: cay, bay, caray, gay (hòmber) ey: aworey, p'esey, t'ey, bedey, batrey oy: coy, morocoy, haudoy, gogoy uy: huy, puy, cuy, spruy Un hiato ta un sekuencia di dos vocal ku ta pronunsiá separá, es decir, kada vocal ta forma su mesun silaba. E zonido no ta flòu komo den un diptongo, sino ta parti klaramente den dos unidat silábiko. Un hiato ta forma tipikamente den e sigiente kasonan: Dos vocal fuerte: poeta, maestro, teatro Vocal fuerte + vocal débil acentuá: país, María, baúl Den kaso di hiato, e zonido ta interrumpí, i kada vocal ta tuma su propio énfasis den pronunsiashon. Referencia * Goilo, E.R. (2002). Gramática di Papiamento. De Wit Stores N.V. * Joubert, Sidney M. (2015). Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu. Fundashon pa Planifikashon di Idioma. * SIL International (2004). "Papiamentu Phonology". Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). Ortografía de la lengua española. Madrid: Espasa Libros. * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. --- == Diferencia entre diptongo y hiato den Papiamento == {| class="wikitable" style="text-align:left" width="75%" |- ! Tipo ! Combinacion<br> di vocal ! Ehempel ! Division<br> silabico ! Remarke |- |rowspan="6" style="background:#FFD700|Diptongo|| style="text-align:center" |i + a || biaha || bia-ha ||vocal debil + fuerte, un silaba |- | style="text-align:center" |u + e || fuerte || fuer-te || vocal debil + fuerte |- | style="text-align:center" |i + e || biento || bien-to || diptongo creciente |- | style="text-align:center" |e + i || neishi || nei-shi || diptongo decreciente |- | style="text-align:center" |u + i || hudiu || hu-diu || dos vocal debil, un silaba |- | style="text-align:center" |i + u || riu || riu || un silaba |- | rowspan="3" style="background:#FF9000| Hiato || style="text-align:center" |a + i || caida || ca-i-da || vocal fuerte + debil, dos silaba |- | style="text-align:center" |o + e || poeta || po-e-ta || dos vocal fuerte, dos silaba |- |style="text-align:center" | o + a || oasis || o-a-sis || dos vocal fuerte, dos silaba |- |} [[:Kategoria:Idioma]] Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea y cu no ta inseparabel. Pues e ta consisti di e articulacion di dos vocal, un tras di otro, sin interupcion, produciendo un transicion suave den e frecuencianan di zonido cual ta caracterisa cada un di e dos vocalnan. Fonologicamente, dos vocal cu ta articula di e manera aki ta forma parti di e mesun [[silaba]]. Dependiendo di e tono ta haci distincion entre un diptongo creciente y un diptongo decreciente.<br> Ehempel: ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “cu tres zonido”, òf “cu tres tono”) ta un forma cu ta forma parti di un [[palabra]]. Casi semper e lo ta un [[vocal]] será mas un vocal habrí sigui pa un otro vokal será, formando un “triptongo”. Den [[fonétika|fonetica]], un '''triftongo''' ta un combinacion di vocal monosilabico cu ta encera un movecion rapido pero suave di e articulador di un calidad di vocal pa otro cu ta pasa riba un tersera parti. Miéntras ku vokalnan “puru”, òf monoftongonan, ta wòrdu bisa ku nan tin un posishon di artikuladó di meta, diftongonan tin dos i triftongonan tres. Triptongo no mester wordo confundi cu secuencia disilabico di un [[diptongo]] sigui pa un monoftongo, manera na aleman "feuer" [ˈfɔʏ.ɐ] ‘kandela’, caminda e vocal final ta mas largo cu esnan hañá den triptongo. Triptongo (for di griego : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “ku tres zonido,” òf “ku tres tono”) ta e nòmber duná na e kombinashon di un zonido semivokal , un zonido vokal i un zonido semivokal emití den un solo esfuerso vokal. Triptongo ta wòrdu dividí den oral y nasal. Den un triptongo tres vocal (of semivocal) ta un combinacion di tres zonido vocal hunto, cu ta forma un zonido. ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[linguistica]], '''singular''' ([[latin]]: ''singularis'', cu ta nifica “unico” of “solitario”) ta un termino gramatical cu ta referi na un forma di [[palabra]] cu ta indica un solo hende, cos, obheto, luga of idea. E ta contrasta cu e forma [[plural]], cu ta referi na mas cu un. == Uzo di singular == E singular ta e forma standard di un palabra den e gran mayoria di idioma, sin ningun modificcion special. E cambio ta bin pa palabranan den plural. Mescos den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma singular ta basico, unda un sustantivo ta presenta su mes, sin indica cantidad. E ta sirbi pa nombra un solo entidad.<br> Ehempel: * buki → un buki * mucha → un mucha homber * rosa → un flor * idea. → un solo pensamentu == Relacion cu artikulo y adhetivo == Un sustantivo den singular regularmente ta acompaña pa un articulo singular (manera un, e) y adhetivo cu ta acordá cu género y número.<br> Ehempel: * e rosa dushi * un cas grandi == Cambio pa plural == Pa pone un sustantivo singular den forma [[plural]], Papiamento normalment ta agregá -nan na fin di palabra. Sinembargo, e regla aki tin espeshonalidadnan y depende di ortografia y uso. Ejèmplo: buki → bukinan ros → rosnan idea → ideanan == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Plural''' ([[latin]]: pluralis, ku ta nifiká “di más ku uno”) ta un termino gramatikal ku ta referí na un forma di palabra ku ta indiká más ku un hende, kos, lugá of idea. E ta kontrastá ku e forma [[singular]], ku ta indiká un solo ente. == Uso den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], forma plural ta forma derivá di un sustantivo singular pa indiká ku tin más ku un di esaki. Ehempel: * buki → buki''nan'' * ros → ros''nan'' * muchu → mucha''nan'' == Formacion di plural == Den ortografia di Papiamento, e forma plural generalmente ta forma pa agregá e sufijo -nan na e sustantivo singular. E regla ta aplica pa hende, animal, kos, lugar y tambe idea abstracto. Ehempel: * cas → kasnan * idea → ideanan * persona → personanan == Plural eksplisito y implicito == Papiamento tambe por indiká pluralidad den otro manera, manera pa medio di un palabra ku ta indiká kantidat (manera hopi, tur, algun), aunque e sustantivo keda den forma singular. Pero den uso formal, ta preferibel pa pone e palabra den forma plural. Ejèmplo: hopi hende tur mucha ta contento == Komparashon ku otro idioma == Den otro idioma, manera español of inglés, forma plural por envolví kambio di letra, agregashon di sufijo otro ku -nan, of regla irregular. E forma di plural ku -nan ta un karakterístika partikular di Papiamento. == Referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] '''Silaba''' (na inglés: ''syllable''; na hulandés: ''lettergreep'') ta un unidad ritmico di zonido den un [[palabra]]. Un silaba ta normalmente forma pa un solo [[vocal]] of un combinacion di [[consonante]] y vocal, cu ta wordo pronuncia manera un solo impulso di bos. Den [[linguistica]], e analisis di e silaba ta un aspecto esencial den [[fonologia]], [[ortografia]], y e forma di rima den [[poesia]]. E structura di silaba por varia segun idioma, pero tur idioma tin algun forma di silaba den su sistema linguistico. Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], silabacion ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra.<br> Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do == Structura di silaba == E structura general di un sílaba ta consisti di tres segmento agrupa den dos componente: * ''Onset'': Un consonante of grupo di consonante, obligatorio den algun idioma, opshonal of hasta restringi den otronan * ''Rima'': ta consisti di un: ** ''nucleo'': e vocal principal di e silaba (obligatorio) ** ''coda'': e consonante of grupo di consonantenan despues di e vocal (opshonal) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. * Bo: onset = "b", nucleo = "o" * Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * [[Jossy Mansur|Mansur, Jossy M.]] (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (di 7 edicion). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] Núkleo (ν): Un konsonante vokal òf silábiko, obligatorio den mayoria idioma Coda (κ): Un konsonante òf grupo di konsonante, opshonal den algun idioma, altamente restringí òf prohibí den otronan Un silaba por consisti di tres parti principal: * '''Onset''': e consonante of consonantenan na comienso (optativo) * '''Nucleo''': e vocal principal di e silaba (obligatorio) * '''Coda''': e consonante of consonantenan despues di e vocal (optativo) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. — Bo: onset = "b", nucleo = "o" — Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda [[:Kategoria:Linguistica]] Silabacion den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma di e silabanan ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra. Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do -------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[fonétika|fonetica]], '''consonante''' (na [[Ingles]]: ''consonant''; na [[Hulandes]]: ''medeklinker'') ta un [[zonido]] di bos, forma pa un coriente di aire cu ta topa cu un of otro obstaculo, sea parcial of total, den e tracto vocal (boca y garganta). E ta un di e dos tipo principal di zonidonan di bos, e otro ta e [[vocal]]. Contrario na un [[vocal]], un consonante ta rekeri un tipo di tapamento, estorbo, of contacto den boka, como na nivel di e labionan, e lenga, of e dente, pa forma zonido. E palabra “consonante” ta bini di [[Latin]] ''consonans'', cu ta nifica “zonido cu ta zona hunto” (''con'' = hunto, ''sonare'' = zona). Tradicionalmente, consonantenan ta wordo considera zonido cu no por existi sin un vocal acerca. == Aplicacion == === Papiamento === Den e idioma [[Papiamentu|Papiamento]], por haña varios consonante den uso diario. E cantidad di consonante por varia segun e dialecto, pero generalmente e siguiente letternan ta representa consonante den e alfabet: '''B, C, D, F, G, H, J, K, L, M, N, P, R, S, T, V, W, Y, Z''' E letter '''Q''' casi no ta wordo uza; generalmente e ta wordo substitui/suplantá pa 'K'. E letter '''X''' ta usa solamente den palabra stranhero. Tur palabra den Papiamento ta contene un of mas consonante, cu ta forma [[silaba]]nan hunto cu e vocalnan. {| class="wikitable" width="65%" ! colspan=2 | Vocal || Balor na Papiamento<br> {{ABW|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel || Balor na Papiamentu<br> {{CUW|bandera}}/{{BON|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel |- | colspan=2 | b || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ala, ca'''b'''a || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ibu, fa'''b'''or |- | rowspan=2 | c || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}} || style="text-align:center" | /s/ || mere'''c'''e, ha'''c'''i || style="text-align:center" | /s/ || '''C'''ecilia |- | elsewhere || {{IPA|/k/}} || '''c'''aminda, '''c'''la || style="text-align:center" | /k/ || '''C'''aracas |- | colspan=2 | ch{{ref|dig|b}} || {{IPA|/tʃ/}} || '''ch'''ikito || style="text-align:center" | /tʃ/ || '''ch'''api |- | colspan=2 | d || style="text-align:center" | /d/ || '''d'''ocumento, '''d'''al || style="text-align:center" |/d/ || '''d'''uru, '''d'''ede |- | colspan=2 | dj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/dʒ/}} || '''dj'''aca || style="text-align:center" | /dʒ/ || '''dj'''ente || |- | colspan=2 | f || style="text-align:center" | /f/ || '''f'''ama || {{IPA|/f/}} || '''f'''òrki || |- | rowspan=2 | g || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}}, final || style="text-align:center" | /x/ || '''g'''esto, ma'''g''' || style="text-align:center" | /x/ || mar'''g'''en, brù'''g''' || |- | before unstressed {{angbr|e}}, elsewhere || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''arganta, san'''g'''er || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''osa, man'''g'''el || |- | colspan=2 | h || {{IPA|/h/}} || '''h'''asta, '''h'''abilidad || {{IPA|/h/}} || '''h'''ari, '''h'''eru || |- | colspan=2 | j{{ref|loan|a}} || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''j'''ong, '''j'''as<br>'''J'''uan || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''J'''an Thiel<br>'''J'''ulia || Some places still maintain their old spelling, e.g. Salinja. Here the {{angbr|nj}} is pronounced {{IPA|/ɲ/}}. |- | colspan=2 | k || {{IPA|/k/}} || '''k'''ishiki, '''k'''ere || {{IPA|/k/}} || '''k'''enta, se'''k'''reto || |- | colspan=2 | l || {{IPA|/l/}} || '''l'''ista, '''l'''aba || {{IPA|/l/}} || '''l'''esa, k'''l'''a || |- | colspan=2 | m || {{IPA|/m/}} || '''m'''ucha, pre'''m'''io || {{IPA|/m/}} || '''m'''an, la'''m'''pi || |- | rowspan=2 | n || before {{angbr|co}}, {{angbr|cu}}, {{angbr|g}}, {{angbr|k}},<br>final except after stressed vowel || {{IPA|/ŋ/}} || ma'''n'''go, pa'''n''' || {{IPA|/ŋ/}} || a'''n'''ker, bo'''n''' || In Papiamento, {{angbr|c}} followed by {{angbr|o}} or {{angbr|u}} would be pronounced as a {{IPA|/k/}} (see below), thus having the same effect on the {{angbr|n}} as {{angbr|k}} would. |- | elsewhere || {{IPA|/n/}} || '''n'''atural, te'''n'''e, algu'''n''' || {{IPA|/n/}} || '''n'''echi, he'''n'''de, tempra'''n''' || |- | colspan=2 | ñ || {{IPA|/ɲ/}} || a'''ñ'''a, so'''ñ'''o || {{IPA|/ɲ/}} || ba'''ñ'''a, '''ñ'''apa || |- | colspan=2 | p || {{IPA|/p/}} || '''p'''ipa, ado'''p'''ta || {{IPA|/p/}} || '''p'''alu, sa'''p'''u || |- | colspan=2 | q{{ref|loan|a}} || {{IPA|/k/}} || '''q'''uesillo || {{IPA|/k/}} || '''Q'''uebec || |- | colspan=2 | r || {{IPA|/r/}} || te'''r'''a, '''r'''osa || {{IPA|/r/}} || ba'''r'''ba, pode'''r''' || |- | colspan=2 | s || {{IPA|/s/}} || '''s'''aya, '''s'''ucu || {{IPA|/s/}} || kru'''s''', pa'''s'''a || In Papiamento, the {{angbr|s}} has a {{IPA|/ʃ/}} sound in words ending in -sion. In Papiamentu, it is written as -shon. |- | colspan=2 | sc || {{IPA|/s/}} || adole'''sc'''ente, pi'''sc'''ina || || || |- | colspan=2 | sh{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''imis || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''ete || |- | colspan=2 | t || {{IPA|/t/}} || '''t'''in, '''t'''ata || {{IPA|/t/}} || '''t'''rapi, ri'''t'''mo || |- | colspan=2 | v || {{IPA|/b/}}<br>{{IPA|/v/}} || '''v'''iuda<br>di'''v'''orcio || {{IPA|/v/}} || '''v'''erbo, '''v'''itamina || |- | colspan=2 | w || {{IPA|/w/}} || '''w'''ega || {{IPA|/w/}} || '''w'''owo || |- | colspan=2 | x{{ref|loan|a}} || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || e'''x'''amen, cone'''x'''ion, refle'''x'''ion || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || || |- | colspan=2 | y || {{IPA|/j/}} || '''y'''ama, ha'''y'''a || {{IPA|/j/}} || '''y'''uda, ka'''y'''ente || |- | colspan=2 | z || {{IPA|/z/}} || '''z'''ona || {{IPA|/z/}} || '''z'''eta || In Papiamento, the {{angbr|z}} has a {{IPA|/s/}} sound in words ending in -eza, -anza or with a {{angbr|z}}. In Papiamentu, they are written as -esa and -ansa. |- | colspan=2 | zj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''eito || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''ar || | colspan=2 | ù || || || style="text-align:center" |/ʏ/ || b'''ù'''s, y'''ù'''frou |- | colspan=2 | ü || || ||style="text-align:center" | /y/ || h'''ü'''r |- |} == List di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (7th ed.). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Sustantivo''' (na [[Ingles]]: ''noun''; na [[Hulandes]]: ''zelfstandig naamwoord'') ta un tipo di [[palabra]] den gramatica cu ta sirbi pa nombra hende, luga, cos, idea, of otro ser, sea concreto of abstracto. E palabra “sustantivo” mes ta bini di [[Latin]] substantia, ku ta nifiká “substancia” of “loke ta di esencia”. == Rol den frase == Den un frase, un sustantivo ta generalmente e sujeto of e objeto di un verbo. E ta e elemento ku e verbo ta referí na dje, i regularmente ta precedí of sigui pa un [[artikulo]] (manera “un”, “e”, “esey”) of un [[adhetivo]]. == Clase di sustantivo == Sustantivonan por wordo dividí den varios kategoria: '''Sustantivo komun''': nombra hende, kos of lugá den manera general, por ehèmpel: mùsiko, buki, isla. '''Sustantivo propio''': nombra spesífiko pa hende, lugá of entidad, i ta skibí ku mayuscula, manera: Maria, Aruba, Google. '''Sustantivo konkretu''': nombra kos ku por wordo mira of tuma, manera: mesa, silla, barco. '''Sustantivo abstrakto''': ta referí na idea, sentimiento of estado, manera: amistat, libertat, konsenshi. == Género y número == Tur sustantivo den Papiamento tin un [[género gramatikal]]: ta òf masculino òf femenino. E género ta influenshá e forma di artikulo y adhetivo ku ta akompañ'é (por ehèmpel: e homber vs e muher). Tambe, sustantivonan por ta den forma [[singular]] (un solo) of [[plural]] (más ku un), manera: buki / bukinan, muchanan / mucha. == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. * Trupia, Sandro (1995). ''Linguistica generale e grammatica''. Zanichelli. [[:Kategoria:Gramatika]] [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------- {{Databox}} '''Kontakto di idioma''' en.wiki:Contacto di idioma ta sosodé ora ku papiadónan di dos òf mas idioma òf variedat ta interkambiá ku i influensiá otro. E estudio di kontakto di idioma ta wòrdu yamá lingwístika di kontakto. Kontakto di idioma por sosodé na fronteranan di idioma,[1] entre idiomanan di adstrato, òf komo resultado di migrashon, ku un idioma intrusivo ku ta fungi komo sea un superstrato òf un substrato. Ora ku papiadónan di diferente idioma ta interkambiá estrechamente, ta tipiko pa nan idiomanan influensiá otro. Kontakto intensivo di idioma por resultá den konvergensia òf releksifikashon di idioma. Den algun kaso un idioma di kontakto nobo por wòrdu kreá komo resultado di e influensia, manera un idioma pidgin, krioyo òf miksto. Den hopi otro kaso, kontakto entre hablantenan ta sosodé ku efektonan duradero na eskala mas chikí riba e idioma; esakinan por inkluí e prestamo di palabranan di prestamo, kalku, òf otro tipo di material lingwístiko. Multilingwismo tabata komun durante gran parti di historia humano, i awendia mayoria hende na mundu ta multilingual.[2] Hablantenan multilingual por partisipá den kambio di kódigo, e uso di vários idioma den un solo kombersashon. Métodonan for di sosiolingwístika[3] (e estudio di uso di idioma den sosiedat), for di lingwístika di korpus i for di lingwístika formal ta wòrdu usá den e estudio di kontakto di idioma. ---------- [https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250524.pdf Celebra ta de vez en cuando, trabao ta continuo], Bon Dia Aruba, Rubrica Asina bon Nos Papiamento ta? (24 di mei 2025) Como medio di comunicacion nos posicion ta diferente, ya cu nos ta para meymey di e desaroyo di nos idioma a base diario. Esey ta duna un obligacion extra, pasobra loke nos ta publica ta pasa bao wowo di miles di lector diariamente. Mihor nos percura anto pa skirbi di tal forma cu nos ta respeta loke tin, pero di otro banda ta mira lo valioso di e entrada continuo di palabra nobo den nos idioma y usa nan di forma apropia.Den e casi cuatro aña di existencia di e column aki, nos a toca un sinfin di tema, semper di forma critico, sin ofende ningun hende. Na ocasion di e promer aniversario, na augustus 2022, nos a publica un lista di e topiconan cu nos ta trata den e aña ey, di forma critico. Esakinan ta duna un bon impresion di e amplitud di e temanan y a la vez ta mustra cu ainda tur ta relevante. Un resumen: * Aki, akinan, akinanan... tocante uso innecesario y excesivo di ‘nan’ * Uso innecesario y excesivo di ‘wordo’ o ‘ser’ * Paso o pasobra? Papia y skirbi ta dos cos diferente * Atende cu... o atende? Atende un asunto cu un persona; no atende cu un asunto * ‘Encuanto di’ y ‘tocante di’, tambe ‘durante di’: uso incorecto y innecesario di e palabra ‘di’ Contra? O Contra di...? * Uso corecto di ‘na’ den diferente contexto; ki ora ‘den’ y ki ora ‘na’? * Palabra modifica incorectamente: ‘nombracion’, ‘comportacion’, ‘cargacion’ (nombramento; comportamento; cargamento) * Parha o pahra...? Un palabra modifica recientemente * Tabatin o tabata tin...? Kico ta corecto? * Gobernado o Gobernador... Ta usa e ‘r’ si of no? * Diferencia entre idioma papia y skirbi * Agradable o agradabel...? Tocante origen Portugues/Spaño di e variantenan Directiva o ‘Hunta di Directiva’ Con pa adopta termino corectamente * Ki ora un palabra ta bira ‘Papiamento’...? * E proceso di adopcion y adaptacion Reforza, enforsa, reenforsa...? Palabra adopta di diferente fuente, reemplazando palabra existente caba “Esey no tin di haber cu…?” Corecto, of no? Origen di e expresion Compromiso, compromis, compromise...? Mesun palabra, adopta di diferente banda * Di dje, den dje, di unda e ‘dje’ ta bin...? * Doble negacion: ki ora si y ki ora no? * Uso di distincion di genero masculino/femenino * Ortografia uniforme un reto...? Variedad di ortografia cu medionan ta haya di tur banda * Terminonan opuesto: ‘progresivo’ o ‘progresista’; ‘conservativo’ o ‘conservador’? * Entre ‘advertencia’ y ‘advertentie’; uso corecto of no? Curasha o encurasha...? Reforza o reenforza...? Uso corecto of no?Pret of leuk...? Eigenlijk of...? Influencia di Hulandes den Papiamento Pa of Pa...? Para o por...? Voor of door...? Origen di nos ‘pa’ * E la bay o el a bay? Kico ta corecto? * Tocante eror gramatical cu casi no ta ripara... ‘Loke ta’ o ‘loke cu ta’? * Paris o Parijs? Londen, London o Londres? Variedad den nomber geografico...Nacionnan Uni o United Nations; IMF o FMI...? Cual idioma tin preferencia...? * Entre desaroyo liber y formalisacion di idioma: ki rumbo pa tuma? Papiamento manera papia..., o skirbi? * Tocante uso di ‘es’, ‘esnan’, ‘esunnan’...‘Cune’ o ‘cu nan’: * Tocante erornan cu no ta detecta facilmente...Papiamento ta rico na diferente tipo di vocal; a traves di influencia diverso * Algo mas di nos herencia Portugues; un exploracion den nos vocabulario. Nota: si bo ta desea pa nos trata un tema specifico atrobe, o mas amplio, laga nos sa via reaccion riba Facebook, o un mail na bondia.aruba@gmail.com --------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Educacion Profesional Intermedio''' (EPI) ta enseñansa riba nivel MBO (''Middelbaar Beroepsonderwijs'') na [[Aruba]]. E ta encera ... Colegio EPI ta e unico instituto di enseñansa riba nivel MBO na Aruba., situa den Venusstraat 3 na Oranjestad?? == Colegio EPI == A funda Colegio EPI riba prome di augustus 1997. Ta ofrece educacion na nivel 3, 4 y 5 consistiendo di e unidadnan; Salubridad & Servicio, Economia, Hospitalidad y Turismo y Ciencia & Tecnologia.<ref>[https://24ora.com/na-colegio-epi-partido-futuro-a-gana-eleccion-cu-nuebe-asiento/ Na Colegio EPI partido FUTURO a gana eleccion cu nuebe asiento], 24ora.com (2 di december 2024 </ref> Na aña 2022 Colegio EPI a introduci ocho estudio nobo. Na tur por scoge entre 13 diferente estudio, manera: Allround medewerker Information Technology Systems and Devices, Expert Information Technology Systems and Devices, Elektrotechniek, Allround Assistant Business Services, Business Administration & Control Specialist, Certified Cook, Associate of Applied Science in Culinary Arts, Zelfstanding Medewerker Travel & Hospitality, Leidinggevende Travel & Hospitality, Associate Of Science Degree in Hotel and Restaurant Management, Verpleegkundige, Verzorgende y Social Pedagogische Medewerker. Colegio EPI ta conta cu mas di 2000 studiante y mas cu 74% di nan ta logra termina nan estudio cu exito. [[:Category:Enseñansa]] [[:Category:Aruba|Enseñansa]] ---------------------------- == Arte di Palabra == '''Arte di Palabra''' ta un competensia literario ku partisipashon di hoben di Aruba, Boneiru i Korsou. (zie nl.wiki) Meta di e evento ta pa promove amor pa cultura di idioma Papiamento y aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y e desaroyo di dominio di idioma. == Historia == E evento di Arte di Palabra ta existi for di aña 2000 i a cuminsa na Korsou. Ange Jessurun, consulente di Papiamento e tempo ey, a krea e evento pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y [[haiku]]. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. == Publikashon == *Pòtpurí Arte di Palabra 2009, kolekshon di e miho obranan propio 2000-2008 *Pòtpurí Arte di Palabra 2014, bundel van de beste eigen werken 2009-2013 *Pòtpurí Arte di Palabra 2019, bundel van de beste eigen werken 2014-2018<ref>{{citeer boek|url=https://data.swpportal.com/upload/books/files/pdf.php?hash=f612ef13d53ec151f70f21767b8546f4&filename=potpuri-arte-di-palabra-2019_inkijkexemplaar.pdf|taal=pap|werk=Arte di Palabra|titel=Pòtpurí Arte di Palabra 2019|datum=|bezochtdatum=10 september 2019}}</ref> nl.wiki:Arte di Palabra ta un kompetensia den Papiamentu pa hóbennan den enseñansa sekundario na Aruba, Bonaire i Kòrsou. Nacemento For di aña skolar 1998-1999 "Papiaments" a bira un asignatura obligatorio den enseñansa sekundario na Kòrsou. E dato aki a duna e impulso pa e inicio di Arte di Palabra, cu na aña 2000 a tuma luga pa prome biaha na Curaçao. For di aña 2006 ta organisá kareda na Bonaire i for di aña 2009 tambe na Aruba. Arte di Palabra ta tuma lugá tur aña i su meta ta pa desaroyá talento literario hóben i literatura pa mucha papiamentu dor di recitashon di poema i konta storia. E kompetensia tin tres kategoria di presentashon: poesia, haiku i relato kòrtiku. Kada kategoria ta dividi den dos grupo: klasnan di skol 1-2 i klasnan di skol 3-6. Den klasnan 1 i 2 ta trata di poemas i storianan eksistente i den klasnan mas haltu ta trata di obranan original (propio). E evaluashon ta distinguí entre trabou propio i trabou eksistente. E finalistanan for di e rondonan di klasifikashon na Aruba, Bonaire i Kòrsou lo kompetí ku otro den e ronde final.[1] 1] E final di Arte di Palabra ta pasa pa tur isla i ta dirigí dor di e Stichting Arte di Palabra ku sosten di Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch gebied. E final ta generalmente konektá ku e entrega di e premionan di Tapushi Literario na honor di e ikonanan kultural na Aruba, Bonaire i Kòrsou. {{Appendix}} NOTES DIA 29 di juli 2021 a tuma lugar na Aruba, na Cas di Cultura, final di e competencia literario Arte di Palabra, cu participacion di hoben di Aruba, Boneiro y Corsou.<ref>https://www.awemainta.com/newspapers/AM210810/offline/download.pdf Arte di Palabra un celebracion na, di y pa Papiamento di kita sombre], Awemainta, 10 ougustus 2021. Rekupera ougustus 2021</ref> Fundacion Lanta Papiamento (FLP) tabata presente y a keda encanta, un biaha mas. Tabata un fiesta di berdad cu a pone enfoke riba Papiamento su rikesa y bunitesa cultural y riba e creatividad y dominio di idioma Papiamento di nos hobennan. E anochi tabata cuadra exactamente cu e meta di e evento cultural aki: Promove amor pa cultura di nos idioma Papiamento. Enrikece nos idioma cu creatividad di nos hubentud. Den sala tabata reina un entusiasmo y alegria y e hobennan a mustra aprecio pa cada un di e participantenan. Tur participante tabata haya un ovacion cu hasta pitamento cu ‘vuvuzela’. UNION t’e palabra cu ta caracterisa e evento aki, union cultural y social entre Aruba, Corsou y Boneiro. Arte di Palabra den tur sentido di palabra ta un celebracion di Papiamento, e idioma unificado di e islanan aki. Masha pabien n’e hobennan participante, na nan docentenan y n’e organisadornan! ===Historia cortico=== Arte di Palabra ta existi for di aña 2000. Señora Ange Jessurun kende tabata consulente di Papiamento e tempo ey, a cuminsa cu e evento aki na Corsou, pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y haiku. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch Gebied ta yuda den financiamento di biahe y estadia. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. Y importante pa menciona, t’e publicacionnan cu Arte di Palabra a produci caba: Pòtpurí Arte di Palabra 2009, cu e mihor obranan di 2000-2008: Pòtpurí Arte di Palabra 2014, cu e mihor obranan di 2009-2013: Pòtpurí Arte di Palabra 2019, cu e miho obranan di 2014-2018. Por bisa cu e coleccionnan aki ta bon material literario pa cualkier lesado y bon material cu por uza den scol. {{Appendix}} Arte di Palabra ta aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y ta masha importante den desaroyo di dominio di idioma. ---------------- '''Modern Hebrew''' ({{lang-he|עברית חדשה}}, ''ʿivrít ḥadašá[h]'', {{IPA-he|ivˈʁit χadaˈʃa|}}, ''[[Literal translation|lit]].'' "Modern Hebrew" or "New Hebrew"), also known as '''Israeli Hebrew''' and generally referred to by speakers simply as '''Hebrew''' ({{lang|he|עברית|}} {{transliteration|he|Ivrit}}), is the form of the [[Hebrew language]] that was [[Revival of the Hebrew language|revived as a spoken language]] in the late 19th and 20th centuries, and the standard form of Hebrew spoken today. It is the official language of the [[State of Israel]]. Among [[Canaanite languages]], Modern Hebrew is the only one spoken today.<ref>{{cite book |author1=Huehnergard, John |url=https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |title=The Semitic Languages |author2=Pat-El, Na'ama |publisher=Routledge |year=2019 |isbn=9780429655388 |page=571 |access-date=2021-02-18 |archive-date=2023-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230701134731/https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |url-status=live }}</ref> ----------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Flag of the Governor of Curaçao.svg|thumb|300px|Bandera di Gobernador di Kòrsou]] '''Gobernador di Korsou''' ta e representante di e monarka [[Hulanda|hulandes]] (hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]]) na [[Kòrsou]]. A instituí e posishon dia [[10 di òktober]] [[2010]] ku Korsou su status komo pais outónomo denter di [[Reino Hulandes]]. Riba nominashon di e mandatario hulandes pa relashonnan di Reino, e monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un término di seis aña; esaki por wòrdu prolonga te maximalmente 12 aña. E gobernador ta dispone di un sekretariado, e gabinete di gobernador, i ta wòrdu asesorá pa e Konseho di Konsulta, konsistiendo di minimo sinku miembro, apuntá pa e gobernador. E '''Gobernador di Aruba''' ta e representante di e hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]] na [[Aruba]]; esaki ta conforme stipulacion den [[Constitucion di Aruba]] (''Staatsregeling van Aruba'').<ref>Articulo II.1 Staatsregeling van Aruba (AB 1987 nr. GT 1)</ref> E posicion a keda institui desde prome di januari 1986 ora Aruba a haya su status como [[Status aparte di Aruba|pais autonomo dentro di Reino Hulandes]]. E monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un termino di seis aña; esaki por wordo prolonga te maximalmente 12 aña. == Facultadnan di gobernador == Facultadnan di e Gobernador di Aruba ta subdividi den e facultadnan asigna na su persona mediante [[ley]] como organo di e Reino y como organo di e pais Aruba. De gouverneur heeft twee taken: hij vertegenwoordigt en verdedigt de algemene belangen van het Rijk en is hoofd van de regering van Curaçao. Hij is tevens vertegenwoordiger op Curaçao van het staatshoofd van het Koninkrijk. Als hoofd van de landsregering is de gouverneur onschendbaar.<ref>Bij ambtsmisdrijven moet hij echter terechtstaan bij de [[Hoge Raad der Nederlanden]]. Bij overige misdrijven kan per Koninklijk Bevel of door de Tweede Kamer vervolging worden bevolen bij de bevoegde rechter in Den Haag.</ref> De gouverneur oefent de uitvoerende macht uit met als verantwoordelijken de ministers, die verantwoording moeten afleggen aan de [[Staten van Curaçao]]. De gouverneur heeft geen politieke verantwoordelijkheden en maakt geen onderdeel uit van het kabinet. Tijdens de formatie speelt de gouverneur een rol bij het aanwijzen van de formateur. In 2012 leidde dit tot onrust, toen gouverneur Goedgedrag tegen de zin van de zittende (demissionaire) ministers, maar op verzoek van de meerderheid van de Staten, een formateur aanwees om een waarnemend kabinet te vormen. De gouverneur wordt door het staatshoofd aangewezen voor een periode van zes jaar op voordracht van de bewindspersoon voor koninkrijksrelaties van het Koninkrijk (en tegelijk van het land Nederland). Deze periode kan worden verlengd tot maximaal één termijn. De gouverneur wordt bijgestaan door zijn secretariaat, het kabinet van de gouverneur, en wordt geadviseerd door de Raad van Advies, bestaande uit ten minste 5 leden, aangewezen door de gouverneur. == Lista == Op 10 oktober 2010 werd Curaçao een land binnen het [[Koninkrijk der Nederlanden]]. Voor deze datum vertegenwoordigde de [[Lijst van gouverneurs van de Nederlandse Antillen (1954-2010)|gouverneur van de Nederlandse Antillen]] onder meer Curaçao. E promé gobernador di Kòrsou tabata [[Frits Goedgedrag]], kende tambe tabata e último [[gobernador di Antia Hulandes (1954-2010)|gobernador di Antia Hulandes]] prome ku esaki a wordu disolbi dia [[10 di òktober]] [[2010]].<ref>RNW.nl - [https://web.archive.org/web/20110120003916/http://www.rnw.nl/caribiana/article/gouverneurs-voor-curacao-en-sint-maarten Gouverneurs voor Curaçao en Sint Maarten]</ref> {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !! Nòmber !! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | | 2010 - 2012 | [[Frits Goedgedrag]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2012 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | (interino) |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Lucille George-Wout-crop.jpg|95px]] | 2013 - presente | [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> | 4 di novèmber 2013 |} {| class="wikitable" ! Van ! Tot ! Nomber ! Bijzonderheden |- | 10 oktober 2010 || novèmber 2012 || [[Frits Goedgedrag]] || |- | november 2012 || novèmber 2013 || [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] || interino |- | november 2013 || presente || [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> || |} == Lista di gobernador interino == Bij koninklijk besluit kunnen een of meerdere waarnemend gouverneurs worden benoemd die de gouverneur vervangen bij ziekte of afwezigheid of hem vervangen na zijn ontslag of overlijden. {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !![[Gobernador interino]]!! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2010 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | | 2013 - 2019 | [[Nolda Römer-Kenepa]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Michèle Russel-Capriles.jpg|95px]] | 2019 - presente | [[Michèle Russel-Capriles]] | 1 di yüni 2019 |} * 10 oktober 2010 - [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] * 1 juni 2013 - [[Nolda Römer-Kenepa]] * 1 juni 2019 - [[Michèle Russel-Capriles]]<ref>{{cite news|url=https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|werk=Curaçao.nu|titel=RMR benoemt Russel-Capriles tot waarnemend gouverneur van Curaçao|datum=17 mei 2019|bezochtdatum=8 juni 2019|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190608092330/https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|archiefdatum=2019-06-08}}</ref> {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] [[:Category:Organonan Gubernamental]] --------- {{Databox}} ==Idiomanan na Aruba == Aruba ta un sociedad sumamente multilingual caminda mayoria di e habitantenan ta domina mas cu un idioma. Hopi [[Arubiano]] ta capas di combersa den por lo menos tres di e siguiente idiomanan: Papiamento, Hulandes, [[Ingles]] y [[Spaño]] y ta cambia comodamente entre dos of mas di e idiomanan aki den bida diario, haciendo e isla un di e teritorionan linguisticamente mas diverso den Caribe. E [[pais insular]] tin dos [[idioma ofisial|idioma oficial]], cu ta [[Papiamentu|Papiamento]] y [[Hulandes]]. E sistema di enseñansa local ta rekerí pa studiantenan siña Ingles y Spaño desde scol basico. Otro idiomanan, manera [[Portugues]], [[Chines mandarin|Chines]], [[Idioma Krioyo Haitiano|Crioyo Haitiano]] y hopi otro, tambe ta wordo papia den comunidadnan minoritario riba e isla. Segun estimacion na 2010 e gruponan etnico mas grandi tabata: Hulandes 78.7%, [[Colombia]]no 6.6%, [[Venezuela|Venezolano]] 5.5%, [[Republika Dominikano|Dominicano]] 2.8% y [[Haiti]]ano 1.3%.<ref name=":0">{{en}}{{Citeer web |titel=Aruba |datum=2025-03-25 |werk=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |bezochtdatum=2025-07-28 |uitgever=Central Intelligence Agency}}</ref>, Tur e cuater idioma, Papiamento, Hulandes, Ingles y Spaño, cu ta wordo uza como idioma principal of idioma primario bou di e poblacion Arubano a mira cambio den e periodo di 1980 te 2010 (idioma principal ta expresa den tabel como % di e total).<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref>: {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! Idioma principal!! 1980<br>% || 1990<br>% || 2000<br>%!! 2010<br>% || Trend |- | [[Papiamentu|Papiamento]] || &nbsp;&nbsp;80.1 || &nbsp;76.6 || &nbsp;&nbsp;69.4 || &nbsp;&nbsp;68.3 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- | [[Spaño]] || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;7.4 || &nbsp;&nbsp;13.2 || &nbsp;&nbsp;13.5 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{increase}} |- | [[Hulandes]]|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;5.0 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;5.4 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.0 ||&nbsp;&nbsp;{{steady}} |- | [[Ingles]] || &nbsp;&nbsp;10.6 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.9 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.1|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7.0 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- |} == Idiomanan oficial == === Papiamento === {{wak articulo|Articulo principal: [[Papiamento na Aruba]]}} Segun Gobierno di Aruba, e [[lenga materno|idioma materno]] y idioma primario di casi tur Arubiano ta Papiamento,<ref>{{en}}{{Cite web |title=Language |url=http://www.aruba.com/ExploreAruba/Culture/language.aspx |url-status= |archive-url=https://web.archive.org/web/20110809190231/http://www.aruba.com/explorearuba/culture/language.aspx |archive-date=2011-08-09 |access-date= |website=aruba.com}}</ref> un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu su raiz te na [[siglo 16|siglo diesseis]]. Sinembargo, Papiamento no tabata papia extensamente na Aruba te den siglo 18 y 19, ora cu e idioma a bira mas presente den material riba e isla, particularmente den e bukinan di scol Catolico Romano. Papiamento ta un idioma mescla cu ta combina elementonan for di [[Portugues]], Spaño, Hulandes y tambe algun rasgo di idiomanan Africano y Arawak.<ref name=":0"/> Su evolucion a tuma luga na Corsou durante siglo 16 ora cu e Africanonan sclabisa y e sclabisanan Spaño a desaroya un medio comun pa por comunica entre nan mes. Desde mei 2003, Papiamento ta e di dos idioma oficial riba Aruba, hunto cu Hulandes<ref>[https://www.gobierno.aw/1311-kunst-wetenschappen-en-taal Landsverordening officiële talen], Gobierno di Aruba</ref>, y e ta ser considera como un marcador esencial di identidad nacional. Den area di enseñansa, Papiamento no tabata ricibi masha atencion na Aruba te na 1995. E idioma a wordo inclui oficialmente den e curiculo escolar na 1998 y 1999. Desde e tempo ey, e isla a brasa su idioma nativo. Awendia, bijbel, diccionario y cuentanan di hada skirbi den e idioma ta facilmente disponibel riba e isla. === Hulandes === Pa decadanan Hulandes ta un di e idiomanan oficial di e isla ya cu e isla ta un parti contituyente di [[Reino Hulandes]]. Apesar di su status oficial, e ta incomun como un prome idioma papia. Un estudio di Croes (2015) entre estudiantenan a revela cu, apesar di e uzo amplio di Hulandes como idioma di instruccion, e idioma practicamente no tin funcion comunicativo pafor di les.<ref name=":1">{{citeer web|url=https://studenttheses.uu.nl/bitstream/handle/20.500.12932/42633/The%2520Current%2520Context%2520of%2520the%2520Language%2520of%2520Instruction%2520in%2520Aruban%2520Education%2520-%2520Master%2520Thesis%2520-%2520Kristi%2520Lo-Fo-Sang.pdf?sequence=1|titel= The Current Context of the Language of Instruction in Aruban Education Towards a more inclusive Multilingual Education|auteur=Kristi Lo-Fo-Sang|datum=2022|uitgever=Universidad Utrecht}}</ref> Banda di enseñansa, e uzo di Hulandes ta principalmente den asuntonan huridico y di gobernacion.<ref>{{Cite web |title=About Us |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |access-date=2014-05-20 |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |archive-date=2014-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean}}</ref> == Otro idiomanan comun == === Ingles === Aruba a reconoce Ingles como un idioma internacional, y a exigi pa muchanan siña Ingles for di klas 4 di scol basico. Uzo di Ingles riba e isla ta data for di cuminsamento di [[siglo 19|siglo diesnuebe]], tempo cu e Inglesnan a ocupa [[Kòrsou|Corsou]], Aruba y [[Boneiru|Boneiro]]. Ora cu e gobernacion Hulandes riba e islanan a reanudá na [[1815]], autoridadnan a tuma nota di e uzo ya generalisa di e idioma.<ref name="Putte">{{Cite book |last=Van Putte |first=Florimon |title=Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd |publisher=de Walburg Pers |year=1999 |location=Zutphen |language=nl}}</ref> Fin di añanan 1920 y inicio di añanan 1930 un cantidad grandi di hende cu ta papia Ingles, for di particularmente [[Karibe anglofóniko|Caribe anglofonico]], a wordo treci na e isla durante e añanan di boom di petroli. Hopi di e inmigrantenan aki tabata biba den e area di [[San Nicolas]], caminda [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] tambe tabata situa. Te cu awe, hopi di nan descendiente a keda cu Ingles Crioyo como nan prome idioma.<ref name=":1"/> Aunke Ingles no ta e [[lingua franca]] riba e isla, el a bira un idioma hopi popular bou di e hubentud. Ademas, Ingles ta un di e idiomanan mas importante den economia di Aruba. Un di e sectornan economico principal ta [[turismo]], mientras un cantidad significante di turista ta procedente di Merca y Canada.<ref name=":1"/> Mas recientemente, tin un aumento den uzo di idioma Ingles den enseñansa superior, por ehempel na [[Universidad di Aruba]]. === Spaño === {{wak articulo|Articulo principal: [[Idioma Spaño na Aruba]]}} Prome cu gobernacion Hulandes, Aruba tabata un colonia Spaño di 1499 te 1636. Spaño a bira un idioma importante riba e isla den [[siglo 18|siglo diesocho]] debi na cercania y lasonan economico estrecho cu colonianan Spaño den cercania den loke awor ta [[Venezuela]] y [[Colombia]],<ref name="Putte" /> Door di e localisacion geografico aki di Aruba, awendia hopi Arubiano y inmigrante tambe ta domina Spaño; 85% di e poblacion ta papia Spaño como di dos idioma.<ref name=":0"/> Studiantenan Arubiano ta cuminsa siña e idioma for di klas 5 di scol basico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1291007560|titulo=Languages on Aruba}} {{References}} }} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Idioma]] ----------------------------------------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Hilda de Windt-Ayoubi''' ( ) ta un lingwista, traduktor, outor, poeta, kolumnista i papiamentista di [[Kòrsou]]. lingwista, poeta, pintor i traduktor di The Prophet di Kahlil Gibra == Bida == Hilda Ayoubi a nase i lanta na Kòrsou. Famia di 5 yu muhe di mayornan di Libano. Hilde de Windt-Ayoubi a studia idiomanan ingles i spañó, tambe literatura. Na 2014 a sali e buki 'E Profeta', un tradukshon ku el a hasi di e buki ingles 'The Prophet', obra maestral di e eskritor Kahlil Gibran. Pa esaki el a risibí na 2014 un distinshon di 'The George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair' na e universidat di Maryland. Hilda a skirbi su promé poemanan na 1972, tempu ku e tabata studiante na Nijmegen, Hulanda. Despues e no tabata aktivo mas. Na desèmber 2007 el a kuminsá skirbi atrobe, pero tabata te na 2009, inspirá pa su kolega Robbie Griffith (†), ku el a bolbe kuminsá skirbi i publiká. Su poemanan na ingles, hulandes, spañó i papiamentu ta sali regularmente durante e último dékada den e korant Amigoe. She was born and raised in Curaçao. She was a secondary school teacher and a lecturer at the University in Curacao. Her works include Gedicht (2018) and Geef me je Taal (2019); for her Papiamento translation of Kahlil Gibran’s The Prophet (2014), she was awarded the Kahlil Gibran Chair at the University of Maryland. In 2019 she received UNESCO’s Certificate of Merit for her work on Papiamento.<ref>https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/translingualism-translation-and-caribbean-poetry/ Translingualism, Translation and Caribbean Poetry], Werkgroep Caraibische Letteren (2022)</ref> She writes in Dutch, French, English, Papiamento and Spanish. == Bibliografia == * ''La dislocación de los elementos oracionales y la elipsis en los refranes de La Celestina'' (2011, UoC) * ''Gedicht'' (2018?, kolekshon di poesia) * ''Geef me je taal. Dat ik je beter versta / Duna mi bo idioma. Pa mi por komprondé bo miho'' (2019) * ''Translingualism, Translation and Caribbean Poetry'' (2022, kolekshon di poesia multilingual huntu cu Piet Muysken) Hilda De Windt – Ayoubi, schrijfster, dichteres, columniste, kunstenares en hispaniste uit Curaçao. Ze is bekend vanwege o.a. haar vertaling in haar moedertaal Papiaments van het bekende boek The Prophet van Kahlil Gibran, CDL University Press, verschillende vertalingen van gedichten en haar jarenlange publicaties van gedichten in vier talen in de krant Amigoe op Curaçao. Ze presenteerde op deze middag ook haar Papiamentse vertaling van The Prophet die dit jaar wereldwijd haar 100-jarig bestaan viert en al in 105 talen, waaronder ook het Hindi, is vertaald.<ref>Henk Moeniralam,[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/papiaments-gedicht-moedertaal-van-hilda-de-windt-ayoubi-ook-in-sarnami-vertaald/ Papiaments gedicht ‘Moedertaal’ van Hilda de Windt-Ayoubi ook in Sarnámi vertaald], Werkgroep Caraibische Letteren (2023)</ref> I studied at the Catholic University in Nijmegen, nowadays named Radboud University. I also studied at UoC in Curacao, Dutch Antilles. I have a Master degree in Education with major in the Spanish Language and a Bachelor degree in Public Relations. Further on, I have a minor degree (LO) in English. I have been teaching the Spanish Language and Literature for more than 30 years at a secondary school and also have been teaching Didactics, Analysis of Methods, Spanish Grammar and Oral and Written Communication for more than eight year at University of Curacao. I translated "The Prophet" (by Kahlil Gibran) into the Papiamentu language. This translation was published by the Maryland University Press. For this translation I was granted an award by the George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair for Values and Peace, May, 2014. Further on, I attended an art Academy for four years. As part of a group exhibition I exhibited four times several of my paintings. I write poetry in six languages, Papiamento, Dutch, English, Spanish, Italian, and French. Recently my first poetry book illustrated with twenty of my paintings was published by LM Publishers in the Netherlands. I Master different languages, for example, Dutch, Spanish, English, Papiamentu. Currently, I am also studying different other languages, like Italian, Quechua. I am very interested in promoting and conserving Native Languages. Therefore, my poetry often focuses on native languages. In 2019, my second poetry book that focuses on language will be published. I belief that it is of utmost importance to focus more on Literature (specifically on creative writing) and Art in the education at school.<ref>[https://independent.academia.edu/HildadeWindtAyoubi Hilda de Windt Ayoubi]</ref> {{Appendix}} -------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Sidney M. Joubert''' (☆ [[1939]] na [[Kòrsou]]) ta un dosente, lingwista i papiamentista di [[Kòrsou]]. Na 2023 el a risibí e titulo di ''doctor honoris causa'' di [[University of Curaçao]] pa su kontribushon na [[idioma]] [[papiamentu]]. == Bida == == Bibliografia == * Dikshonario di verso Papiamento-Hulandes NOTES Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC March 20, 2023 REDAKSHON.<ref>[https://kikotapasando.com/2023/03/20/eredoctoraat-voor-sidney-joubert-bij-de-uoc-sidney-joubert-doctor-honoris-causa-bij-de-uoc/ Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC / Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC], Willemstad, 18 maart 2023</ref> Op 16 maart jl. werd tijdens een plechtige openbare zitting van het College van Decanen van de Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (UoC), aan de heer Sidney. M. Joubert, het eredoctoraat verleend. In een volle Aula opende de Rector Magnificus, dr. Francis de Lanoy, deze plechtige zitting, waarbij hij alle aanwezigen in de zaal welkom heette, in het bijzonder de heer Joubert en de twee paranimfen, mevrouw Lucille Berry-Haseth en de heer Edward John Joubert, die hem flankeerden tijdens deze plechtigheid. De decaan van de Algemene Faculteit, drs. Adriënne Fernandes, nam vervolgens het woord, en ging kort in op de redenen die voor de Algemene Faculteit aanleiding waren om de heer Sidney Milton Joubert voor te dragen als kandidaat voor het eredoctoraat. Zij gaf aan dat de heer Joubert over een tijdsbestek van vijftig jaar, zich bijzonder verdienstelijk heeft gemaakt voor de gemeenschap, op het gebied van taalkunde van het Papiamentu. Bovendien wees zij erop dat de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan is. Het eredoctoraat, zo vervolgde zij, wordt als welverdiend eerbetoon aan deze kandidaat verleend voor zijn zeer uitzonderlijke prestaties in het kader van culturele en academisch gerelateerde verdiensten. De heer Joubert, met zijn talrijke merites is van bijzondere betekenis voor de Algemene Faculteit, die taal, literatuur en cultuur centraal stelt, de lerarenopleiding Papiamentu aanbiedt en een leerstoel heeft gerelateerd aan het bestuderen en verwerven van Papiamentu. Het is dan ook niet verwonderlijk dat vanuit deze faculteit de rol van het Papiamentu als algemene omgangstaal in de Curaçaose samenleving, met deze erebenoeming, bekrachtigd en versterkt wordt. Vervolgens nam de Rector Magnificus het woord, die na verwijzing naar de mogelijkheid die de Landverordening Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (LuoC) biedt (art. 37 lid 2), de heer Sidney M. Joubert en zijn twee paranimfen naar voren riep om hen ten overstaan van het College van Decanen de bul te overhandigen. Prof. dr. Ronald Severing, verbonden aan de Algemene Faculteit, en promotor van Sidney Joubert bij deze plechtigheid, sprak bij de laudatio, lovende woorden uit, verluchtigd met een powerpoint, met afbeeldingen van werken van de heer Joubert. Hij gaf aan dat de heer Joubert een fervente taaldeskundige en in het bijzonder een verwoede Papiamentist is. Eerder was hij docent Spaanse taal- en letterkunde op de middelbare school en de UNA en tevens beëdigd vertaler en lexicograaf. Hij werd bij de oprichting van het overheidsbureau Sede di Papiamentu (1983) aangesteld om aan een vocabulaire van het Papiamentu te werken. Sindsdien zijn er van zijn hand ten behoeve van het Papiamentu, vocabulaires (1988, 1990) verschenen en verder woordenboeken in druk (1991, 1999, 2007), met supplementen (1997), een taalgids Papiamentu voor toeristen (1994), digitale woordenboeken (2002), online versies (Google Chrome, Microsoft Edge, Mozilla Firefox en Safari) en achtereenvolgende spellingcheckers Papiamentu voor Microsoft Office (2003-2014) Windows 98-8.1 (2001, 2007, 2014). Naast kenner van de taalkunde van het Papiamentu en de autoriteit op het gebied van de gemeenschappelijke Papiamentse woordenschat, is de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan, blijkens de omvangrijke driedelige gezamenlijke uitgave in het Papiamentu, Pa saka kara (1109 pp., 1983); ook verzorgde hij met auteursgroepen tweetalige Nanzi-boeken (2005, 2019). Hij is Papiamentu-connaisseur bij uitstek, getuige de talrijke publicaties van zijn hand en ook samen met lokale en buitenlandse deskundigen. Hij heeft zich bekwaamd en intensief ingezet voor het promoten van de studie, kennis en correct gebruik van het Papiamentu vanaf begin zeventiger jaren tot heden. Hij is ook medeverantwoordelijk voor de meer dan 400 woorden Antilliaans-Nederlands die in het Groene Boekje zijn opgenomen. Gedurende een aantal jaren, zijn de krantenteksten van het Antilliaans Dagblad en de Amigoe verzameld. Uit die verzameling zijn door onder andere de heer Joubert karakteristieke woorden geselecteerd die in het Groene boekje terecht zijn gekomen als: empaná, blenchi, dushi, karkó en snèkbar. Tevens is hij vanaf het begin (1999) tot recentelijk (2018) betrokken geweest bij de samenstelling van het Papiamentu-dictee en ook als jurylid van het jaarlijkse Diktado Nashonal Papiamentu in de aula van de UoC. De eredoctor is reeds meerdere malen eervol onderscheiden en heeft meervoudig eerbewijs mogen ervaren vanuit diverse maatschappelijke en academische instituties. Na de laudatio van zijn promotor kreeg dr. Sidney Joubert het woord van de rector. Hij liet weten dat toen hij van zijn benoeming op de hoogte werd gesteld, verrast was en zeer geëmotioneerd raakte. Hij dankte dan ook allen die betrokken waren vanaf de voordracht tot aan zijn benoeming. Hij vertelde hoe zijn belangstelling voor het Papiamentu begon. Dat gebeurde tijdens de colleges die hij volgde bij drs. Raúl Römer aan de Universiteit van Amsterdam. Raúl Römer onderzocht het Papiaments als toontaal. Joubert gaf voorbeelden als mata (plant) en mata (doden). Er was verschil in toon, hoog laag en laag hoog te horen. Op Curaçao werd Antoine Maduro zijn leermeester, waar hij ook mee samen werkte. Hij werd al snel door de overheid in twee opeenvolgende spellingcommissies voor het Papiamentu benoemd, in de commissie Römer en de commissie Jonis. Bij het Buki di oro, het gouden boekje met de officiële spelling van de overheid (2009), had hij ook zitting in de commissie die het werk voorbereidde. Na dit dankwoord en bijzonderheden over zijn werk, sloot de Rector Magnificus de officiële zitting. In het informele deel dat daarop volgde, spraken beide paranimfen de pas gedoctoreerde promotus toe. Lucille Berry-Haseth wees op haar lange vriendschap met de gepromoveerde en hun samenwerking op het gebied van Papiamentu. De laatste tien jaar hebben zij zich samen met een redactieteam beziggehouden met een verklarend woordenboek Papiamentu. Zij sloot af met een prachtige voordracht van het gedicht Oda na Sidney, dat zij eerder (2018) aan hem opdroeg. Vervolgens wist paranimf Edward John te vertellen dat zijn vader bekend stond als de leraar Spaans van het Peter Stuyvesant College. Hij vond het een eer dat hij de paranimf mocht zijn bij de promotie van zijn vader. Het informele deel werd afgesloten met een voordracht door Gregory Berry, die bij het publiek erg in de smaak viel met humoristische teksten uit de Papiamentu-literatuur van Guillermo Rosario, Pierre Lauffer en Elis Juliana. Het geheel werd afgesloten met een geanimeerde receptie op de patio van de Universiteit van Curaçao. {{Appendix}} ---------------- '''Frank Martinus Arion''', pseudónimo di '''Frank Efraim Martinus''' (n. [[17 di desèmber]] [[1936]] na [[Kòrsou]] - f. [[28 di sèptèmber]] [[2015]]) tabata un eskritor, poeta i lingwista [[Antias Hulandes|antiano]]. E tabata skirbi obranan tantu na idioma [[hulandes]] komo [[Papiamentu]]. Su obra mas famoso ta e novela ''Dubbelspel'' (Changá). E ta konosí tambe pa su investigashon di e orígen di Papiamentu i pa su empeño pa uso di Papiamentu komo idioma di instrukshon. == Biografia == Frank Martinus Arion a nase na 1936 i ta un di tres yu di Minuel Martinus Arion i Marina Jansen di bario di Buena Vista, [[Willemstad]]. Poko despues di su nasementu e famia ta muda pa [[Aruba]], unda su tata a wòrdu empleá pa e refineria [[Lago Oil & Transport Company|Lago]]. Ku kuater aña su mama i un ruman ta fayesé den un aksidente di tráfiko, despues di kual e ku su otro ruman a wòrdu mandá bek Kòrsou i alohá serka varios miembro di famia. Frank Martinus Arion a lanta den bario di [[Otrobanda]]. Fo'i skol básiko su talento pa skirbimentu a keda manifesta; den su último aña na skol básiko e ta gana e Premio Neerlandia pa e mihor ensayo na hulandes. Frank was een heel goede leerling. Hij mocht op de lagere school een aantal klassen overslaan. Durante su tempu na skol e ta kuminsa usa e nòmber Frank Efraim Martinus pa motibu di e laso ku su tata tabatin ku e [[partido polítiko]] [[Partido Nashonal di Pueblo|PNP]]. E no tabata deseá di wòrdu asosiá ku e aktivismo polítiko di su tata; te añanan 50 e ta usa su fam original pa publikashon di su promé obranan. Na kabamentu di skol sekundario na 1955, Arion ta muda pa [[Hulanda]] unda e ta studia idioma i literatura hulandes na [[Universidat di Leiden]]. Durante su temporada na universidat ela lanta e komunidat studiantil "Baranka Antilliana", kual tabata fungi komo refugio pa studiante prosedente di [[Antias Hulandes]], manera e mes. Tambe den e époka aki e tabata skirbi un seri di poema, kualnan a sali publika pa prome bes den e revista "Antilliaanse Cahiers" komo kolekshon titulá ''Stemmen uit Afrika''. ----- Na zijn schooltijd verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal- en letterkunde ging studeren aan de Universiteit Leiden. Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die, net als hijzelf, afkomstig waren uit de Nederlandse Antillen. Ook schreef hij in deze jaren een reeks gedichten, die in 1957 voor het eerst als bundel onder de titel Stemmen uit Afrika werden gepubliceerd in het tijdschrift Antilliaanse Cahiers. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het mede door hem opgerichte tijdschrift Encuentro Antilliano. Ook las hij regelmatig voor in het programma van de Nederlandse buitenlandse radio. Kort voor het einde van zijn studie onderbrak hij deze en keerde voor enige tijd terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij onderzoek deed naar de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiamentu. Hij publiceerde de resultaten van dit onderzoek in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch verder te studeren en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij het Instituut voor Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam.[2] Onder invloed van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel, waarin hij aan de hand van vier mannen die domino spelen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen in die tijd. Via de personages in de roman heeft Arion kritiek op de rebellen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen.[3] De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs. Arion doneerde het prijzengeld van 1000 ƒ aan de strijd tegen het apartheidsbeleid in Zuid-Afrika. In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam, waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin.[4] Vertaald met www.DeepL.com/Translator (gratis versie) de.wiki: Na zijn afstuderen verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal en Nederlandse letterkunde begon te studeren aan de Universiteit van Leiden . Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die net als hij uit de Nederlandse Antillen kwamen . Hij schreef in deze jaren ook een reeks gedichten, die in 1957 als bundel verscheen onder de titel Stemmen uit Afrika in het tijdschrift Antilliaanse Cahierswerden voor het eerst gepubliceerd. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het dagblad Encuentro Antilliano , waarvan hij medeoprichter was . Ook gaf hij regelmatig lezingen in het Nederlands buitenlands radioprogramma . Kort voor het einde van zijn studie brak hij het af en keerde voor een tijdje terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij zich bezighield met de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiaments. De resultaten van dit onderzoek publiceerde hij in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch zijn studie voort te zetten en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij de afdeling Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam . [2] Onder de indruk van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao, begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel , waarin hij aan de hand van het voorbeeld van vier dominospelende mannen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen op die tijd. Via de personages in de roman uit zich Arion kritisch over de opstandelingen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen. [3]De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en CW van der Hoogtprijs . Arion doneerde het prijzengeld van ƒ 1000 om de apartheid in Zuid-Afrika te helpen bestrijden . In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam , waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap van de stad. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin (in het Engels: "Farewell to the Queen"). [4] In 1975 ging Arion naar Zuid-Amerika, waar hij een aanstelling als docent aanvaardde aan een instituut voor de opleiding van leraren in de Nederlandse kolonie Suriname , die net onafhankelijk werd. Hier trouwde hij ook met zijn vrouw Trudi Guda, met wie hij twee kinderen zou verwekken. In 1980, na de machtsovername van Desi Bouterse , verliet het gezin Suriname en keerde terug naar Arion's thuisland Curaçao. Daar werkte hij aan de standaardisatie van het Papiaments en begon hij opnieuw onderzoek te doen naar de oorsprong ervan. Hij was vooral geïnteresseerd in de overeenkomsten tussen het Papiaments en de varianten van het Kaapverdiaans Creools, die worden gesproken op de eilanden voor de westkust van Afrika. Ook voerde hij campagne voor de invoering van het Papiaments als basisschooltaal op Curaçao, waardoor hij soms in conflict kwam met de lokale autoriteiten. In dit kader schonk hij in 1987 de particuliere basisschool Skol Humanistiko Erasmo , waar lessen werden gegeven in Papiaments. [5] Gedurende deze tijd begon Arion meer politiek betrokken te raken, wat culmineerde in de oprichting van zijn eigen partij, de Kambio Radical ("Radical Reversal", kortweg KARA) in 1988. KARA kreeg echter nooit genoeg stemmen om een ​​zetel in het parlement van het eiland te winnen. [6] In 1996 promoveerde Arion aan de Universiteit van Amsterdam. Zijn proefschrift was getiteld De kus van een slaaf. Papiaments West-Afrikaanse connecties en de oorsprong van het Papiaments en andere talen verkend. Hij bracht onder meer de stelling naar voren dat het Papiaments sterker dan voorheen bekend was beïnvloed door de geheime taal Guene, die door de plantageslaven van Curaçao werd gebruikt. Daarnaast heeft het Guene ook andere Caribische talen beïnvloed en zelfs de Engelse en Nederlandse taal. [7] == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doktoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (kontiniendo: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'') * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Mira tambe == * [[Gueni]] {{Commonscat|Frank Martinus Arion}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =191263500|titulo=Frank Martinus Arion}} {{References}} ;Lista di fuente * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3, pág. 405–410. * Wim Rutgers: ''Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba'', Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, pág. 272. * B. Jos de Roo: ''Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958'', Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam (2014), ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. Den: ''A History of Literature in the Caribbean''. Tomo 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia (2001), ISBN 90-272-3448-5, pág. 362. * ''Schrijver Frank Martinus Arion overleden''. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * ''Writer Frank Martinus Arion Passed Away'', Curacaochronicle.com (28 di sèptèmber 2015}}</ref> * ''Frank Martinus Arion geeft lintje terug'', Trouw.nl. (16 di desèmber 2008) }} {{DEFAULTSORT:Arion, Frank Martinus}} [[:Category:Ganador premio Cola Debrot]] [[:Category:Hende]] [[:Category:Kòrsou]] == Referensia == * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 407–408. * Wim Rutgers: Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba. 1. Auflage. Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, S. 272. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 408–409. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 410. * B. Jos de Roo: Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958. Hrsg.: Universiteit van Amsterdam. 1. Auflage. Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam 2014, ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. In: A History of Literature in the Caribbean. Band 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia 2001, ISBN 90-272-3448-5, S. 362. * Schrijver Frank Martinus Arion overleden. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * Frank Martinus Arion geeft lintje terug. In: trouw.nl. 16. Dezember 2008, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). == Weblinks == {{Commonscat}} [[:Category:Korsou]] [[:Category:Eskritor]] [[:Category:Hende]] Kort na de geboorte verhuisde het gezin naar Aruba, waar de vader een baan had aanvaard bij een plaatselijke oliemaatschappij. Toen hij vier jaar oud was, stierven Arions moeder en jongere broer bij een ongeval, waarna Frank en zijn zus werden teruggestuurd naar Curaçao, waar ze onderdak vonden bij verschillende familieleden. Zijn schrijftalent bleek al toen hij op de lagere school zat; in het laatste jaar van de basisschool won hij de Neerlandiaprijs voor het beste essay in het Nederlands. Tijdens zijn schooltijd begon hij de naam Frank Efraim Martinus voor zichzelf te gebruiken. De achtergrond was de politieke betrokkenheid van zijn vader bij de Nationale VolkspartijCuraçao, waardoor de naam "Arion" bekend werd bij veel bewoners van het eiland. Frank wilde echter niet geassocieerd worden met het politieke activisme van zijn vader; pas in de jaren vijftig gebruikte hij zijn oorspronkelijke achternaam weer voor de publicatie van zijn eerste werken. [1] '''Frank Martinus Arion''', seudónimo de '''Frank Efraim Martinus''' ([[Curazao]], [[17 de diciembre]] de [[1936]]-[[28 de septiembre]] de [[2015]])<ref name=fallece>{{cita noticia|título=Writer Frank Martinus Arion Passed Away|url=http://curacaochronicle.com/local/writer-frank-martinus-arion-passed-away/|fechaacceso=29 de septiembre de 2015|obra=curacao chronicle|fecha=28 de septiembre de 2015|idioma=inglés}}</ref> fue un escritor antillano. En 1955 se trasladó a los [[Países Bajos]] para estudiar letras neerlandesas en la Universidad de Leiden. En 1981 volvió a instalarse en su ciudad natal, tras residir unos años en [[Paramaribo]] ([[Surinam]]). Fue un fuerte promotor del [[papiamento]]. Hij werkte in Nederland , Suriname en de Nederlandse Antillen en schreef in het Nederlands en Papiaments . De roman Dubbelspel (nl) (1973) is zijn eerste boek en zijn grootste publiekssucces. == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' (Changa)<ref>[http://www.diegopuls.com.ar/index.php?option=com_content&task=view&id=112&Itemid=39&lang=es Doble juego, fragmento traducido al español (inédito)]; visitado el 21 de febrero de 2012</ref> *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doctoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (contiene: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'' * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Referencias== {{listaref}} == Link eksterno == *{{Enlace roto|1=[http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 página web sobre Arion del Fondo de las Letras Neerlandesas (en inglés)] |2=http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 |bot=InternetArchiveBot }} ------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Abraham Daniel Jesurun''' (n. [[20 di aprel]] 1839 na [[Korsou]] - f. [[20 di mart]] [[1918]] na [[Korsou]]) tabata un ....... [[Kòrsou]]. == Biografia == Jesurun a nase na aña 1939 na Willemstad. * Kasa ku Rachel David Capriles na 1880. * Na 1905 elegi Presidente di KVK Korsou. van 1884 tot 1919 In het grote boek over de History of the Jews of the Netherlands Antilles (1970) wordt Abraham Daniel Jesurun (1839-1918) ‘Curaçao’s then most cultured man’ genoemd, die verschillende talen in woord en geschrift beheerste. Hij wordt bijvoorbeeld een ‘specialist in Papiamento’ genoemd (Emmanuel & Emmanuel 1970, 1: 411, 454). Jesurun blijkt een belangrijk man geweest te zijn op Curaçao. Zo was hij secretaris-directeur van de Aruba Phosphaat Maatschappij, vele jaren voorzitter van de Kamer van Koophandel en Nijverheid en directeur van de Curaçaosche Bank. Ook is hij lid van de Koloniale Raad geweest en bestuurslid van het Geschied-, Taal-, Land- en Volkenkundig Genootschap te Willemstad. Voor al die activiteiten is hij onderscheiden: hij werd eerst ridder in de orde van OranjeNassau (1908), later officier (1913). In de serie ‘beroemde personen’ werd er in 1998 een postzegel met zijn beeltenis erop uitgebracht. <ref> ''Jan Noordergraaf'', [https://www.ivdnt.org/images/stories/onderzoek_en_onderwijs/publicaties/trefwoord/Papiaments_def.pdf Lexicografie op Curacao: Abraham Jesurun en zijn woordenlijst van het Papiaments (1898)]</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=it|oldid =129014577|titulo=Emilio Teza}} {{References}} }} [[:Category:Linguistica]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62275387|titulo=Dialect}} {{References}} }} [[:Category:Idioma]] ------- {{Variante|a}} [{Databox}} '''Pidgin''' ta e idioma ---------------- {{Databox}} E '''álfabèt latin''' ta un [[álfabèt|skritura alfabétiko]] foi kual den kurso di [[siglo]]nan a desaroyá un kantidat di álfabèt pa uso den kasi tur idioma skirbi den hemisferio oksidental, prinsipalmente na Nort i Sur Amerika, kasi henter [[Oropa]], Afrika supsahara i un kantidat di pais asiatiko na Oustralasia i Asia Sentral. E skritura latin tin e kantidat di usuario mas grandi na mundu. E skritura latin e ta forma e base di e [[Alfabèt Fonétiko Internashonal]] (IPA), i e 26 lèter mas komun ta e lèternan di e [[ISO basic Latin alphabet]]. E ta un álfabèt bikamaral di trinta lèter, kreá fin di siglo nuebe den imperio búlgaro (e aktual [[Nort Macedonia]]), pa e disípulonan di pader Cyrille òf posiblemente Clément d'Ohrid (e promé obispo di e iglesia ortodokso di [[Bulgaria]]) i ta basá riba e álfabèt [[Gresia|griego]] i glagolítiko. Ainda na komienso di siglo 21 ta usa e [[álfabèt siríliko]] den un kantidat di [[idioma slaviko]], entre otro búlgaro, masedoniano, [[idioma montenegrino|montenegrino]], servio, ukraniano, ruso i bieloruso. Bou influensia [[Rusia|ruso]] e ta komun tambe den hopi idioma ku no ta idioma slaviko manera [[kazachs]], [[idioma kirguis|kirguis]], [[tatar]] (idioma [[Turkia|turko]]), [[tajikistano]], [[idioma mongoles|mongoles]] inkluso hopi otro idioma chikitu. Te [[1859]] e tabata e skritura di e [[idioma rumano]] i den e antiguo [[Moldavia]] tabata skirbi e [[idioma moldaviano]] (un [[dialecto|dialekto]] rumano) ku un álfabèt siríliko. * Het Latijns schrift[1] is een alfabetisch schrift waarvoor in de loop der eeuwen een aantal alfabetten zijn ontwikkeld voor gebruik in vrijwel alle westerse geschreven talen, voornamelijk Noord- en Zuid-Amerika, bijna heel Europa, Sub-Saharaans Afrika en een aantal Aziatische landen in vooral Australazië en Centraal-Azië. Het Latijns schrift heeft het grootste aantal gebruikers ter wereld.[2] * '''Latin script''', also known as '''Roman script''', is a set of graphic signs ([[Writing system#General properties|script]]) based on the letters of the [[classical Latin alphabet]]. This is derived from {{cns|a form of the [[Cumae alphabet|Cumaean Greek]] version of|date=September 2021}} the [[Greek alphabet]] used by the [[Etruscan civilization|Etruscans]]. Several [[Latin-script alphabet]]s exist, which differ in graphemes, collation and phonetic values from the [[classical Latin alphabet]]. The Latin script is the basis of the [[International Phonetic Alphabet]], and the 26 most widespread letters are the letters contained in the [[ISO basic Latin alphabet]]. Latin script is the basis for the largest number of alphabets of any [[writing system]]{{sfn|Haarmann|2004|p=96}} and is the [[List of writing systems by adoption|most widely adopted]] writing system in the world (commonly used by about 70 percent of the world's population). Latin script is used as the standard method of writing in most Western, Central, as well as in some Eastern European languages, as well as in many languages in other parts of the world. ----------------- a6h7kgjjijclxu1v5rsdqxs8gb397dn 203165 203164 2026-09-05T11:17:30Z Caribiana 8320 /* Karakterístika */ 203165 wikitext text/x-wiki * [https://www.ea.aw/pages/wp-content/uploads/2019/09/Literatura-na-papiamento-havo.pdf Literatura na papiamento] nieuw: [[diptongo]] - [[triptongo]] - [[gramatika]] - [[frase]] - [[silaba]] - [[semántika]] - [[suheto]] - [[supstantivo]] - [[athetivo]] - [[verbo]] - [[vocal]] - [[consonante]] - [[sufiho]] - [[atverbio]] - [[koma]] - [[pronòmber]] - [[singular]] - [[plural]] ------------------------- {{Databox}} '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa [[papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta yama ''lenga di p'', den kua e [[vocal|vokal]] di kada [[silaba|sílaba]] ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti.<ref>[[Pierre Lauffer]], [https://www.dbnl.org/tekst/lauf001unse02_01/lauf001unse02_01_0036.php Un selekshon di palabra i ekspreshon. Deel 2], dbnl.org</ref><ref name=":0">[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 di mart 1965</ref> E wega di lenga no ta eksklusivamente un fenómeno den papiamentu. Den idiomanan ingles i spaño na [[Latinoamérika]] i otro paisnan di Karibe e ta konosí bou nòmbernan manera pig latin, vesre i jerigonza.<ref>{{citeer web|auteur=[[Antoine Maduro|A.J. Maduro]]| titel=.Remitido Erornan|werk=[[Amigo]]|datum=1984-07-18|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-05|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643043:mpeg21:p006}}</ref> == Karakterístika == Galein ta un modo di papia ku deliberadamente ta alterá [[palabra]]nan di papiamentu, i no ta un idioma independiente. E reglanan por varia, pero den su forma mas simpel, yamá ''lenga di p'', den kua e [[vocal|vokal]] di kada [[silaba|sílaba]] ta wòrdu ripití ku un konsonante ''p'' su dilanti. Por ehèmpel: :''mi ta bai kas'' → mi''pi'' ta''pa'' bai''pa'' kas''pa''. "Mi ta bai kas" ta bira '''mi'''pi '''ta'''pa '''bai'''pa '''kas'''pa. :''kas ta weta'' → ''kaspa tapa wepa tapa''.[1][2] Ehempelnan di variante mas kompliká, usando e frase “e no sa” ta: * agregando un silaba patras ([[sufiho]]) → '''e'''hay '''no'''hay '''sa'''hay * usando un silaba dilanti ([[prefiho]]) → ay'''e''' ay'''no''' ay'''sa''' * birando e leternan di un silaba ku sufiho → '''e'''ay '''on'''ay '''as'''ay Segun [[Pierre Lauffer]], galein ta konosí komo e ''lenga di p''. E ta distinguí galein di ''[[gueni]]'', ku tabata e nòmber pa e idioma ku, segun tradishon, katibunan ku tabata yega, den kua e [[vocal|vokal]] di kada [[silaba|sílaba]] ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. for di [[Afrika]] tabata papia.[2] Segun [[Pierre Lauffer]], galein i [[gueni]] ta dos fenómeno lingüístiko diferente. ''Gueni'' ta referí na un idioma ku, segun deskripshonnan lokal, tabata wòrdu papia pa katibunan ku tabata yega for di Africa. Galein, na otro banda, ta un forma di papiamentu ku ta wòrdu alterá mediante reglanan di un wega di lenga.[2][3] == Uso == Galein tabata wòrdu usá prinsipalmente pa hasi un kombersashon ménos aksesibel pa hende pafó di e grupo ku no konosé e reglanan. Deskripshonnan di galein ta indiká ku e forma di papia tabata wòrdu usá komo un manera di skonde e kontenido di un kombersashon. Un deskripshon di Paul Brenneker, publiká den ''Sambumbu'' na 1971, ta referí na galein komo un forma di papiamentu ku tabata wòrdu deformá deliberadamente pa hende pafó no por komprondé e kombersashon.[3] Personanan bakiá den galein tabata usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internato i kriá den institushonnan grandi tin biaha tabata papia galein ku mesun fluides ku papiamento.<ref name=":0"/> {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] [[:Kategoria:Papiamentu]] [[:Kategoria:Kultura di Kòrsou]] ------------------------ , usando un wega di lenga pa alterá e [[palabra]]nan. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehèmpel: "Mi ta bai kas" ta bira '''mi'''pi '''ta'''pa '''bai'''pa '''kas'''pa.<ref>[[Pierre Lauffer]], [https://www.dbnl.org/tekst/lauf001unse02_01/lauf001unse02_01_0036.php Un selekshon di palabra i ekspreshon. Deel 2], dbnl.org</ref> E tabata wòrdu yamá lenga p.<ref name=":0">[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 maart 1965</ref> E fenómeno di korumpí un lenga ta konosí komo un anti-lenga. '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa e [[Papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no ta konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta e yamá *lenga di p*, den kua e vokal di kada sílaba ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. Por ehèmpel, ''mi ta bai kas'' ta bira ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] ==Historia == Generalmente e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otro, ku no ta konosí ku e reglanan. E ta wòrdu usá mas tantu pa hubentut komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku galein. Na Kòrsou, e tabata wòrdu hopi bia konfundí ku [[gueni]], e idioma di katibu. Pero esensialmente e no tin nada di haber kuné. Galein ta un korupshon deliberá di papiamentu moderno normal, pa no wòrdu komprondé pa hende di afó. Personanan bakiá den galein tabata usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internato i kriá den institushonnan grandi tin biaha tabata papia galein ku mesun fluides ku papiamento.<ref name=":0"/> variante di e idioma papia di [[papiamentu]], usando un wega di lenga pa alterá e palabranan. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa. Internashonalmente e ta konosi komo un anti-lenga. , manera "Jerigonza". Den e wega di lenga [[palabra]]nan na papiamentu ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un [[sufiho]] fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di [[konsonante]] di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokal (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa Por ehèmpel, e frase “e no sa” por bira * agregando un silaba patras (sufiho) - '''e'''hay '''no'''hay '''sa'''hay * usando un silaba dilanti (prefiho) - ay'''e''' ay'''no''' ay'''sa''' * birando e leternan di un silaba ku sufiho - '''e'''ay '''on'''ay '''as'''ay '''Galein''' ta un wega di lenga of anti-lenga den kua [[palabra]]nan na papiamentu ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokál (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. Por ehèmpel, “e no sa” lo bira “ehay oesday otnay owknay”. aye ayno aysa - aye onay asay Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E ta wòrdu usá mas tantu pa hubentut komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Galein. -------------------- {{Infobox taal | naam = Galein | andere_naam = P-taal | taalgebied = [[Curaçao]] | soort = [[Taalspel]] }} '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa e [[Papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no ta konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta e yamá *lenga di p*, den kua e vokal di kada sílaba ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. Por ehèmpel, ''mi ta bai kas'' ta bira ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] == Karakterístikanan == Galein ta un forma deliberadamente alterá di Papiamentu, i no ta un idioma independiente. E reglanan por varia, pero den su forma mas simpel kada sílaba ta wòrdu sigui pa un sílaba ku e mesun vokal i e konsonante ''p''. Por ehèmpel: :''mi ta bai kas'' → ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] Segun Pierre Lauffer, Galein ta konosí komo e ''lenga di p''. El ta distinguí Galein di ''[[Gueni]]'', ku tabata e nòmber pa e idioma ku, segun tradishon, katibunan ku tabata yega for di Africa tabata papia.[2] == Uso == Galein tabata wòrdu usá prinsipalmente pa hasi un kombersashon ménos aksesibel pa hende pafó di e grupo ku tabata konosé e reglanan. Deskripshonnan di Galein ta indiká ku e forma di papia tabata usa komo un manera di skonde e kontenido di un kombersashon. Un deskripshon di Paul Brenneker, publiká den ''Sambumbu'' na 1971, ta referí na Galein komo un forma di Papiamentu ku tabata wòrdu deformá deliberadamente pa hende pafó no por komprondé e kombersashon.[3] == Galein i Gueni == Galein i Gueni ta dos fenómeno lingüístiko diferente. ''Gueni'' ta referí na un idioma ku, segun deskripshonnan lokal, tabata wòrdu papia pa katibunan ku tabata yega for di Africa. Galein, na otro banda, ta un forma di Papiamentu ku ta wòrdu alterá mediante reglanan di un wega di lenga.[2][3] == Fuentes == * Brenneker, Paul. ''Sambumbu: Volkskunde van Curaçao, Aruba en Bonaire''. Deel 3, 1971.[3] * Lauffer, Pierre. ''Un selekshon di palabra i ekspreshon''. Deel 2, 1974, p. 45.[2] ------------------- {{Databox}} '''Galein''' ta un modo di papia cu ta wordo aplica na e idioma [[Papiamentu]], unda ta korumpi .... E ta hopi bia ta wòrdu konfundí pa habitantenan di stat ku Gueni, e idioma di katibu. Pero esensialmente e no tin nada di haber kuné. Galein ta un korupshon deliberá di Papiamentu moderno normal, pa no wòrdu komprondé pa hende di afó. E forma mas simpel ta unu den kua e vokal di kasi tur sílaba ta wòrdu ripití ku un “p” promé kuné. Cas ta bira “cas”’’pa “mi mi”’’pi weta wepe-tapa. Pa e motibu aki, e ta wòrdu yamá tambe p-idioma. Maestronan den galein ta usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internat i criadanan den institucionnan grandi tin biaha ta papia galein mes fluido cu papiamento. Cas mi weta -> '''cas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa '''Galein''' wordt door stadsmensen vaak verward met [[Gueni]], de slaventaal. Maar het heeft er in wezen niets mee uit te staan. Galein is een opzettelijke verbastering van het normale hedendaagse [[Papiaments]], om door buitenstanders niet te worden verstaan. De eenvoudigste vorm is die, waarbij van ongeveer elke lettergreep de klinker wordt herhaald met een ''p'' ervoor. Cas wordt '''cas'''pa '''mi mi'''pi weta wepe-tapa. Het wordt om deze reden ook wel p-taal genoemd. Meesters in het galein bedienen zich van veel ingewikkelder herhalingen. Meisjes op internaten en dienstmeisjes in grote inrichtingen spreken galein soms even vlot als papiaments.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 maart 1965</ref> Teneinde te voorkomen, dat de meester hun gesprek zou kunnen volgen, hadden de slaven de gewoonte het Papiamentu opzettelijk te vervormen door bijvoorbeeld van ieder lettergreep de klinker te herhalen met een medeklinker ervoor. Een zin als: mi ta weta (ik zie) kan dan gaan luiden: mipi tapa wepetapa. Snel uitgesproken is deze "taal" alleen door ingewijden te verstaan.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120173503/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=370&lang= Galein], Encyclopedie van Curaçao</ref> Pig Latin (Igpay Atinlay) ta un wega di idioma òf cant den kua palabranan na ingles ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokál (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. Por ehèmpel, “e no sa” lo bira “ehay oesday otnay owknay”. Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E referensia na Latin ta un mal nòmber deliberadamente; Latin di Porko ta simplemente un forma di argot òf jargon ku no ta relashoná ku Latin, i e nòmber ta wòrdu usá pa su konotashonnan ingles komo un idioma straño i ku ta zona stranhero. E ta wòrdu usá mas tantu pa muchanan chikitu komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Latin di Porko.[2] [[:Kategoria:Idioma]] Bovendien werd het 'Galein' als een geheimtaal gebruikt, maar dit is geen oorspronkelijke taal, doch slechts een verbastering van het Papiamentu om niet door buitenstaanders begrepen te worden (Brenneker, 1971:529)". afunesto. 'Galein' no ta eksklusivamente un fenómeno di papiamentu. Den e paisnan ku ta rondoná nos tambe nan konosé i no ta nada straño ku ta di nan mes nos tin e. Pa no insumi muchu espasio dje diario aki, mi a sita solamente di Cuba. Don Esteban Pichardo, Pichardo Novisimo, 1953, paginanan 405/406: "Jerigonza.<ref>auteur=[[Antoine Maduro|A.J. Maduro]]. Remitido Erornan. "Amigoe". Curaçao, 18-07-1984, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 26-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643043:mpeg21:p006</ref> Aqui se aplica acierto modo revesado de hablaro lenguaje complicado de manera que otros no lo entiendan. Las mismas palabras denuestro idioma con un agregado pospuesto o antepuesto constituyen lajergacon que los muchachos, negros y algunas personas vulgares pierden el tiempo, creyendo sandiamente que es imposible comprenderlos. Las principales jerigonzasson, con las silabas pa, pc, pi, po, pu, agregando a cada silaba de lavoz castellana una de estas de la misma vocal, e.g.: * pu sa-pa bes-pe la-pa Je-peri-pi gon-po za-pa?" Presis manera nos ta us'é na Körsou. Nan ta us'é tambe ku e agregadonan: pina (esta: tu-pina) i tambe ku: gara, guere, guiri, gordo, guru (esta:tu-guiru etc.). Konklushon: papiamentu di gueni na Körsou ta basa riba fantasia, e grafia 'gene' ta pone hende pronunsia e palabra aki robes, galein no tin nada di lenga sekreto kune. --- es.wiki: Jerigonza Gibberish, geringonza, òf geringozo ta un forma di abla hunga den kua sílabanan ta wòrdu insertá repetidamente entre palabranan. Originalmente, “gibberish” tabata wòrdu usá pa deskribí kualke idioma ku ta den mal smak, kompliká, i difísil pa komprondé,[1] pero ku tempu su nifikashon a kambia pa e forma spesífiko di insershon. Ademas di entretenimentu, e por wòrdu usá tambe komo un manera di kodifiká e mensahe (cryptolalia) di manera ku otro hendenan serka di e oradornan ku no ta kustumbrá ku e forma di papia aki no por komprondé kiko e oradornan ta bisando. E formanan aki ta wòrdu usá komo wega òf entretenimentu den paisnan di abla spañó manera Spaña i Latino Amérika. Uso Despues di kada sílaba, e zonido “p” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Despues di kada vokal, e zonido “i” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Despues di kada vokal, e zonido “f” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Den vários region di Mexico, e último variashon hunga aki ta hopi popular bou di muchanan, asta risibí e nòmber “papia na Efe.” en.wiki *(cant):Un cant (hulandes: anti-taal) ta e jargon òf idioma di un grupo, hopi biaha empleá pa ekskluí òf gaña hende pafó di e grupo.[1] E por wòrdu yamá tambe un kriptolekto, argot, pseudo-idioma, anti-idioma òf idioma sekreto. Kada término ta diferensiá un poko den nifikashon; nan usonan ta inkonsistente. *language game: Un wega di idioma (tambe yamá un cant, idioma sekreto, ludling, òf argot) ta un sistema di manipulá palabranan papiá pa hasi nan inkomprendibel pa un oyente no entrená. Weganan di idioma ta wòrdu usá prinsipalmente pa gruponan ku ta purba di skonde nan kombersashonnan pa otronan. Algun ehèmpel komun ta Pig Latin; e famia Gibberish, prevalente na Merka i Suesia; i Verlan, papia na Fransia. Un difikultat komun ku weganan di idioma ta ku nan ta wòrdu pasá oralmente; miéntras ku por hasi tradukshonnan skirbí, hopi bia nan ta imperfekto, pues e ortografia por varia hopi. Algun frakshon ta argumentá ku palabranan den e lenganan papia aki mester wòrdu skirbí simplemente manera nan ta wòrdu pronunsiá, miéntras ku otronan ta insistí ku e puresa di idioma ta eksigí ku e transformashon ta keda visibel ora e palabranan ta wòrdu impartí riba papel. {{Appendix|1=|2= '''Literatuur''' * Martinus, Frank (1996), ''The kiss of a slave: Papiamentu’s West-African connections'', Universiteit van Amsterdam * Hartog, Johannes (1961, p 433), ''Curaçao: Van kolonie tot autonomie III, Vol.I,'', De Wit. '''Bronnen en voetnoten''' * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=|titel=|oldid=|datum=}} {{References}} }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Hulandes Caribeño''' of '''Hulandes Antiano''' ta un variante di [[idioma]] [[Hulandes]] cu a desaroya? na e [[Islanan ABC]], islanan perteneciente na Caribe Hulandes. Por considera esaki como un dialecto regional di Hulandes.? Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. == Contexto == E poblashon lokal i papiadónan hulandes riba Islanan ABC tabata papia i skirbi hulandes mesklá ku konstrukshonnan i palabranan for di papiamentu i otro idiomanan: “hopi plaka verdienen” (pap.: hopi sèn); “kabrieten in de koor” (Pap.: cabritonan den cura); y “een pastechi eten” (Come un pastechi) (Pap.: pasty). E uso aki a bira konosí komo Hulandes Antiano.<ref>[[Ronald Severing|Severihng, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden], literatuurgeschiedenis.org</ref> E norma den polítika di gobièrnu pa loke ta trata hulandes a kambia. E norma di idioma no ta limitá mas na Hulanda, sino tambe na Vlaanderen i e teritorionan den eksterior: e islanan kaminda palabranan hulandes antiano a originá ku no ta aparesé na Hulanda mes, i tambe na Sürnam independiente, kaminda ta usa hulandes surinam. E atenshon kresiente aki pa variedatnan di hulandes, pa multilingualismo, i pa interpretashon kultural a kondusí na inklushon di palabranan for di hulandes karibense den e vokabulario ofisial di e idioma hulandes. A base di un base di dato di palabra di korantnan na idioma hulandes riba e islanan, a hasi un selekshon di mas ku 400 palabra. E palabranan Hulandes Caribense aki, cu a wordo agrega na e Buki Berde di 2015, no ta aparece den Hulandes Standard. Por haña palabranan manera dushi (dushi, dushi), botika (botika kombiná ku botika), ayó (saludo), i eilandsraad (un tipo di konseho munisipal riba e islanan). Anteriormente, na 2005, alrededor di 500 palabra hulandes surinam a aparesé den e lista aki: afingisoep (sòpi di yuka), husselen (scrabble) i Sranan (krioyo surinam). Komo ku Antia no ta eksistí mas i Sürnam, ku Hulandes komo idioma ofisial, a bira miembro asosiá di Union di Idioma Hulandes, e término Hulandes Karibense ta wòrdu usá mas i mas pa e idioma Hulandes riba e islanan i na Sürnam. {{Appendix}} ----- Caribisch-Nederlands is de taalvariant van het Nederlands die gesproken wordt in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Deze variant wijkt op verschillende punten af van het Europees-Nederlands, zowel in uitspraak als in woordkeuze en grammatica. Op de Benedenwindse Eilanden (Aruba, Bonaire, Curaçao) is Papiaments de meest gesproken moedertaal, terwijl op de Bovenwindse Eilanden (Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius) Engels vaker de moedertaal is. ==Verschillen met Europees-Nederlands==: *Uitspraak: Er zijn verschillen in de uitspraak van klinkers en medeklinkers, en de intonatie kan anders zijn. * Woordenschat: Er zijn specifieke woorden en uitdrukkingen die in het Caribisch-Nederlands gebruikt worden, maar niet of minder vaak in Europees-Nederlands. * Grammatica: Er kunnen kleine grammaticale verschillen zijn, bijvoorbeeld in de volgorde van woorden of in het gebruik van bepaalde werkwoordstijden. * Invloed van andere talen: Papiaments: Op de ABC-eilanden heeft het Papiaments een grote invloed op het Nederlands. Veel Caribisch-Nederlandse woorden en uitdrukkingen zijn ontleend aan het Papiaments. Engels: Op de Bovenwindse eilanden heeft het Engels een grotere invloed. Ook hier zijn er invloeden merkbaar in de woordenschat en grammatica. * Onderwijs: In het basisonderwijs op de Benedenwindse eilanden wordt steeds meer onderwijs gegeven in het Papiaments. Het Nederlands wordt vaak als vreemde taal aangeboden. In het middelbaar onderwijs is het Nederlands wel de instructietaal. Op de Bovenwindse eilanden wordt in toenemende mate Engels gebruikt als instructietaal, ook in de Nederlandstalige scholen. * Conclusie: Caribisch-Nederlands is een levendige en diverse taalvariant die zich aanpast aan de lokale context en invloeden van andere talen ondergaat. ------ Hulandes ta un idioma oficial den Caribe Hulandes.<ref>https://taalunie.org/dossiers/22/nederlands-in-het-caribisch-gebied-en-suriname ]</ref> Omdat Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk geen omgangstaal is, maakt het onderwijs daar de omslag van moedertaalonderwijs Nederlands naar een vreemde taal aanpak. Hulandes semper tabata un idioma minoritario. Habladónan di Papiamentu tin bia ta konsiderá e Antianonan di abla Hulandes komo show-off, imitadó di e Hulandesnan. E label ey ta mas fuerte ora hende no ta dispuesto pa papia Papiamento. <ref>Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> Hulandes Antiano ta wòrdu distinguí for di Hulandes Standart pa e aksento. Bakhuis ta agregá ku Antianonan tambe ta agregá palabranan Papiamentu, ta konhugá verbonan Papiamentu na e manera Hulandes, i ta usa zonidonan típiko. Esaki ta conduci na frasenan manera: “Ai no,” “mi tin” “hopi,” “sakeerd” hopi potret pero nan ta “hodidu”! -- nl.wiki:[[:nl:Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden]]Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. Op de Benedenwindse ABC-eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) is de moedertaal vaak Papiaments, en op de Bovenwindse SSS-eilanden (Sint Maarten, Saba en Sint Eustatius) Engels. {{Appendix}} '''Caribisch‑Nederlands''', ook wel bekend als '''Antilliaans Nederlands''', is een in de ABC‑eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) gesproken vorm van het Nederlands, die sterk beïnvloed is door talen zoals Papiamento en Spaans. Het wordt gebruikt door Nederlandssprekenden op de eilanden, en bevat vaak woorden en zinsconstructies uit het Creooltaal Papiamento en regionale varianten. ==Gebruik en kenmerken== Spraak en schrijfwijze van Nederlands op de ABC‑eilanden mengen reguliere Nederlandse zinnen en woordenschat met Papiamentstalige of lokale uitdrukkingen. Voorbeelden hiervan zijn: * “hopi plaka verdienen” (veel geld verdienen) * “kabrieten in de koraal” (geiten op de erf) * “een pastechi eten” (een pasteitje eten) Dergelijke constructies behoren tot typische voorbeelden van Antilliaans Nederlands, waarin Papiamentse woorden (zoals hopi, plaka, pastechi) direct geïntegreerd zijn in het Nederlands. ==Sociolinguïstische context== In de lagen van de bevolking waar Nederlands als thuistaal wordt gesproken — vaak binnen families of in het onderwijs — wordt deze variant beschouwd als “tropisch Nederlands”. Sprekers worden in Nederland soms als dialectisch afwijkend ervaren en kunnen als “makamba” (Nederlander) worden bestempeld, vooral wanneer zij geen Papiamento spreken.<ref name="ntr">Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> De variant is te herkennen aan: *het gebruik van Papiamentse werkwoorden en woorden, *typische accenten, klankkleur en uitspraak, *de toepassing van regionale grammaticale structuren, zoals in: Ai no, ik heb hopi veel foto’s gesakeerd, maar ze zijn hodidu! == Aantal sprekers en taalgebruik == Hoewel het Nederlands in de Caribische delen van het Koninkrijk officieel is, wordt het meestal als tweede of derde taal gebruikt: in het dagelijks leven domineren Papiamento, Spaans en Engels. Op Bonaire is Nederlands moeders­taal voor ongeveer 15 % van de bevolking (2021), Spaans is even frequent; op Sint Eustatius en Saba ligt dat rond 4 % <ref>https://longreads.cbs.nl/the-caribbean-netherlands-in-numbers-2022/what-percentage-of-the-population-speaks-dutch/</ref> ==Identiteit en perceptie== De variëteit speelt een rol in identiteitsconstructie. Nederlandssprekende Antillianen voelen zich soms “niet helemaal thuis” in Nederland of in de Papiamentstalige gemeenschap, juist vanwege de gemengde taalstijl. Taalpuristen waarschuwen tegen het gebruik van Engelse of Spaanse leenwoorden in Papiamento, terwijl anderen juist blij zijn met de talenmix als onderdeel van de lokale identiteit.<ref name="ntr"/> == Vergelijking met andere niet-Europese Nederlandsvarianten == Nederlands wordt ook gesproken in de Caribische special gemeenten (Bonaire, Sint Eustatius, Saba), maar daar zijn andere varianten gangbaar, bijvoorbeeld Virgin Islands Creole Dutch. Die heeft, net als Antilliaans Nederlands, een sterke mix met andere talen.<ref>Welmoed Ventura, https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/gelijkenis-deens-antilliaans-creole-dutch-en-sranantongo/ Gelijkenis Deens-Antilliaans Creole Dutch en Sranantongo]</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Na [[Aruba]]''' e presencia di '''idioma Spaño''' ta significativo. E pais Caribense, cu [[Hulandes]] y [[Papiamentu|Papiamento]] como [[idioma ofisial|idiomanan oficial]], tin un gran cantidad di hablante di [[Spaño]]. Segun e censo di 2000, Spaño ta e di dos idioma mas papia riba e isla, despues di Papiamento. == Hablante di Spaño == Segun datonan di Censo 2010, 13.710 residente di Aruba ta papia Spañó como nan [[Lenga materno|idioma materno]].<ref>{{citeer web|url=https://www.cervantes.es/imagenes/File/espanol_lengua_viva_2019.pdf |titel=El Espanol: una lengua viva. Informe 2019|uitgever=Instituto Cervantes, pag. 9|datum= }}</ref> Na 2017 hablante di Spañó tabata representa 12.6% di e poblacion.<ref>{{citeer boek|nombre=Jesús|apellido={{v|Guanche}}|nombre2=Carmen|apellido2={{v|Corral}}|title=Diccionario etnográfico. Los pueblos del Caribe Insular y de México-Centroamérica|volume=Tomo I|year=2017|editorial=RUTH|isbn=9789590618154|capítulo=Cap. 5}}</ref> Esaki ta relaciona cu e emigrantenan for di paisnan hispano. Segun pais di origen e percentahe tabata, entre otro, 9.1% di [[Colombia]], 4.1% [[Republika Dominikano|Republica Dominicano]], 3.2% [[Venezuela]] i 1.1% [[Peru]].<ref name="cia.gov">{{en}}{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |title=Aruba |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |access-date=}}</ref> Si conta tur esunnan cu por comunica den Spaño, e cantidad total di hablante ta yega aproximadamente 93.500, o sea 85% di e poblacion Arubano. Pero solamente un di cada cinco persona ta uza Spaño como nan unico [[idioma]]. == Spaño den bida publico == No obstante di no ta un idioma oficial, e uso di Spaño ta sirbi metanan practico y ta extende den hopi aspecto di bida publico, reflehando su papel como idioma di contacto, identidad y comunicacion den e contexto multicultural di Aruba. E isla su proximidad cu [[Venezuela]] y [[Colombia]] y e fuerte contactonan religioso, comercial y cultural durante siglonan a contribui pa e uzo continuo na Aruba di Spaño.<ref>{{cite book|author=Ramirez, Catherine|title=La escogencia del idioma Español en el perfil de asignaturas en las escuelas de MAVO de Aruba|year=2016|editorial=[[Universidad de Curazao]]|url=https://www.worldcat.org/es/title/1029733877|location=Willemstad, Curacao}}</ref> Segun [[Johan Hartog|Hartog]] e influencia Spaño ta mas tanto notabel den e variante Arubano di Papiamento cu den e variantenan di Corsou y Boneiro.<ref name="Hartog"/> Den e sistema escolar, Spaño ta un materia obligatorio desde enseñansa basico, cuminsando den e di cinco klas bay dilanti.<ref>{{citeer web|auteur=Organización Panamericana de la Salud|titel=Aruba, perfil de país|url=https://www3.paho.org/hq/dmdocuments/2010/Salud_en_las_Americas_2007-Aruba.pdf|datum=2007 }}</ref><ref>Ministerio di Enseñansa di Aruba. Curriculum y Idioma den Sector Escolar.</ref> Ademas, varios canal di television for di Venezuela ta wordo ricibi sin problema riba e isla, ofreciendo noticia, entretenimento y programacion educativo na Spaño. Hopi radioemisora local ta inclui musica cu canto di [[Latinoamérika|Latino America]] den nan programacion, y den algun caso, ta transmiti programanan na Spaño. Den sector comercial, hopi empleado den tienda, restaurant y servicio publico ta comunica cu clientenan hispano den nan idioma nativo. Ora cu hende yega na un loket, e probabilidad ta halto cu nan por haci pregunta o haya informacion na Spaño. [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia catolico]] cu un comunidad grandi riba e isla ta ofrece misa regular na Spaño. Den algun bario, specialmente caminda comunidadnan hispano ta concentra, por tin borchi informativo cu dos of mas idioma, incluyendo Spaño. == Aspectonan sociolinguistico == Pa hopi residente, particularmente e migrantenan hispano di Colombia, Venezuela y Republica Dominicano, Spaño ta sigui sirbi como idioma principal na cas, den relacionnan familiar y comunidad religioso.<ref>Central Bureau of Statistics Aruba (2017). Migration and Population Report.</ref> Na nivel popular, Spaño ta keda un idioma di preferencia pa comunicacion informal den bario, mercado y luganan publico. Turistanan hispano, cu ta forma un porcion importante di e [[turismo]] entrante, tambe ta contribui na su visibilidad den bida diario Arubano. E [[multilingualismo]] na Aruba ta stimula un nivel halto di dominio pasivo di Spaño: hopi Arubiano por compronde Spaño aunke no ta papi’é activamente. E situacion aki ta refleha un [[diglosia]] dinamico, caminda Spaño ta sirbi mas na nivel informal y comunicativo, mientras cu Hulandes y Papiamento ta predomina den situacionnan formal, educativo y gubernamental. == Influencia di Spaño riba Papiamento den siglo 21 == E idioma oficial Papiamento ta un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu ta nace durante e periodo colonial for di e mescla di Spaño, [[Portugues]], Hulandes, [[Ingles]], [[Frances]] i Arawak. Gran parti (70%) di su vocabulario tin origen Spaño.<ref>[[Ronald Severing|Severing, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden#:~:text=Door%20hun%20geografische%20ligging%20en,eilanden%20genoemd%2C%20is%20het%20Papiaments. ''Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden''], literatuurgeschiedenis.org</ref> E isla di Aruba tabata pa mas cu un siglo parti di Imperio Spaño promé cu el a wordo cede na e Imperio Hulandes na aña [[1636]].<ref name="Hartog">{{cite book|author=[[Johan Hartog|Hartog, Johannes]]|title=Aruba: A Short History|year=2003|publisher=De Wit & Van Dorp Stores}}</ref> Aunke Papiamento ta ser considerá un idioma stabil, hopi [[Arubiano]] ta sinti cu su presencia ta birando menos, particularmente den contactonan cu emigrantenan hispano. Investigacion sociolinguistico a mustra cu e preocupacion no ta basa riba un cambio real, sino riba un “menasa simbolico” cu ta relaciona cu identidad y inclusividad di pertenencia.<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref> Un tema cu ta surgi frecuente den discusionnan publico y escolar ta e supuesta “contaminacion” di Papiamento cu palabra y structuranan Spaño. Algun ciudadano ta boga pa un Papiamento “puro”, afirmando cu influencia stranhero, particularmente di Spaño, por afecta e caracter crioyo di e idioma. E sintimento aki ta bira mas fuerte ora cu migrantenan nobo no ta haci esfuerso pa siña y papia Papiamento, sino ta keda den nan idioma materno.<ref>Carroll, Kevin S. (2010). [https://www.researchgate.net/publication/283245487_Language_maintenance_in_the_Caribbean_Examining_perceptions_of_threat_in_Aruba_and_Puerto_Rico'' Language maintenance in the Caribbean: Perceptions of threat in Aruba and Puerto Rico''], researchgate.net </ref> Estudionan recien, manera esun di Kester y Buijink (2023), a conclui cu aunke hopi Arubiano ta expresá preocupacion riba e futuro di Papiamento, e idioma mes no ta duna señalnan di bay atras.<ref name="Kester"/> Su uzo a keda halto den bida escolar, gobierno y medionan local, y e mes a demostra capacidad pa integra [[neologismo]]nan sin perde su esencia. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=es|oldid =161207719|titulo=Idioma español en Aruba}} {{References}} ;Lista di fuente * Allen, R. (2002). ''The Spanish Caribbean''. Cambridge University Press. }} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Idioma]] ------------- {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] tríphthongos, literalmente: ‘ku tres zonido’ òf ‘ku tres tono’) ta un kombinashon di tres zonido vocal cu ta pronunciá den un solo [[silaba]]. Den un triptongo, e tres vocal òf semivokal ta sigui un tras di otro sin interrupshon, formando un zonido monosilabico. Den [[fonetika]], un triptongo ta resulta di un movimiento kontinuo pero suave di e organonan di artikulashon for di un zonido di vocal pa otro, den un sekuénsia di tres zonido. Na kontraste ku un [[monoftongo]], ku tin un so zonido, òf un [[diptongo]] ku tin dos, un triptongo ta kontené tres zonido vocal den un so silaba. Importante pa nota ku un triptongo no ta meskos ku un sekuénsia disilabico di un diptongo sigui pa un monoftongo, kaminda por tin mas ku un silaba. Por ehempel, den aleman feuer [ˈfɔʏ.ɐ] (‘kandela’), e sekuénsia vocal ta dividí den dos silaba, i no ta un triptongo. Un triptongo tipiko ta forma pa un semivokal, sigui pa un vocal nukleo, i sigui pa un otro semivokal (por ehempel: /i̯/ + /a/ + /u̯/). Por existí tanto triptongonan orál komo nasal. == Ejempelnan == Den [[Papiamento]], triptongonan no ta hopi komun, pero por haña nan den palabra manera: biai (for di biaiha) kaiu (for di kaiu) huai (for di huai) Den [[kastellano]] (spañol), por haña triptongonan den palabra manera: miau Uruguay cambiáis == Referensianan == Martínez Celdrán, Eugenio. Manual de Fonética Española. Ariel Lingüística, 2001. Ladefoged, Peter. A Course in Phonetics. Cengage Learning, 2014. Crystal, David. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Wiley-Blackwell, 2008. -------------------------- Diptongonan komun den Papiamento Diptongo Tipo Ejèmplonan Nota ai Kreshente bai, traishon, baikèl vocal débil (i) tras vocal fuerte ei Kreshente sei, beisbol, trein oi Kreshente boi, koi, sopi ui Kreshente puiro, spruit, fluit ia Dekreshente biaha, rabia, familia vocal débil (i) prome vocal fuerte ie Dekreshente piedra, biento, piedra io Dekreshente nacional, religion ua Dekreshente lengua, francua, guahe ue Dekreshente pueblo, fuerte, muerto uo Dekreshente cuota, suave, actuosa menos komun 🗣️ Nota riba tipo di diptongo: Diptongo kreshente: e vocal débil (i, u) ta antes di vocal fuerte (a, e, o) → zonido ta subi. Diptongo dekreshente: e vocal débil ta despues di vocal fuerte → zonido ta baha. {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E articulacion ta consisti di un transicion suave den e frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta wordo percibi como un zonido continuo den un solo silaba. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. == Diptongo den Papiamento == Den [[Papiamentu|Papiamento]], un diptongo por wordo forma di un di e siguiente combinacionnan: == Vocal debil (i, u) + vocal fuerte (a, e, o) == Ehempel: * i-a → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-a → us'''ua'''l, a-u → bl'''au'''w, * i-e → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-e → f'''ue'''rte, e-u → '''eu'''caristia, * i-o → od'''io''', o-i → b'''oi'''cotia, * u-o → d'''uo''', o-u → bl'''ou'''sa. == Dos vocal debil (i + u, u + i) == Ehempel: * i-u → hud'''iu''', u-i → fl'''ui'''t === Tipo di diptongo === Dependiendo di e direccion di e transicion vocal, un diptongo por ta dividi den: * diptongo creciente → b'''ie'''nto, p'''ue'''blo, rab'''ia''' * diptongo decreciente → '''ai'''re, '''au'''mento, n'''ei'''shi Nota cu ora e zonido '''i''' ta na final di palabra ta skirbi '''ay''', '''ey''', '''oy''', '''uy'''.<ref>E regla aki no ta aplicabel pa e [[Ortografia di papiamentu|ortografia uza na Corsou y Boneiro]].</ref><br> Ehempel: * '''ay'''= cay - bay - caray - gay (homber) * '''ey'''= aworey - p'esey - t'ey - bedey - batrey * '''oy'''= coy - morocoy - haudoy - gogoy * '''uy'''= huy - puy - cuy - spruy {{Appendix}} == Lista di referencia == * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. * Goilo, E.R. (2002). ''Gramática di Papiamento''. De Wit Stores N.V. * [[Sidney Joubert|Joubert, Sidney M.]] (2015). ''Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu''. [[Fundashon pa Planifikashon di Idioma]]. * SIL International (2004). ''Papiamentu Phonology''. Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). ''Ortografía de la lengua española''. Madrid: Espasa Libros. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------- Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E ta consisti di un transicion suave den frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta percibi como un zonido continuo den un silaba unico. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. ==Formashon di diptongonan den Papiamentu== Den Papiamentu, un diptongo por wòrdu formá di un di e sigiente kombinashonnan: Un vocal débil (i, u) + un vocal fuerte (a, e, o) ehempel: baiskel biaha fuerte Dos vocal débil (i + u, u + i) ehempel: fluit hudui riu Tipo di diptongo: kreshente i dekreshente Dependiendo di e direkshon di e transishon vocal, un diptongo por ta: Kreshente (glide → vocal nuklear): ora e vocal débil ta na prinsipio. ehempel: biento pueblo rabia Dekreshente (vocal nuklear → glide): ora e vocal débil ta na fin di e diptongo. ehempel: aire aumento neishi Ortografia den fin di palabra Ora e zonido i ta na fin di palabra komo parti di un diptongo, e ta wòrdu skibí ku y: ay, ey, oy, uy ehempel: ay: cay, bay, caray, gay (hòmber) ey: aworey, p'esey, t'ey, bedey, batrey oy: coy, morocoy, haudoy, gogoy uy: huy, puy, cuy, spruy Un hiato ta un sekuencia di dos vocal ku ta pronunsiá separá, es decir, kada vocal ta forma su mesun silaba. E zonido no ta flòu komo den un diptongo, sino ta parti klaramente den dos unidat silábiko. Un hiato ta forma tipikamente den e sigiente kasonan: Dos vocal fuerte: poeta, maestro, teatro Vocal fuerte + vocal débil acentuá: país, María, baúl Den kaso di hiato, e zonido ta interrumpí, i kada vocal ta tuma su propio énfasis den pronunsiashon. Referencia * Goilo, E.R. (2002). Gramática di Papiamento. De Wit Stores N.V. * Joubert, Sidney M. (2015). Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu. Fundashon pa Planifikashon di Idioma. * SIL International (2004). "Papiamentu Phonology". Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). Ortografía de la lengua española. Madrid: Espasa Libros. * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. --- == Diferencia entre diptongo y hiato den Papiamento == {| class="wikitable" style="text-align:left" width="75%" |- ! Tipo ! Combinacion<br> di vocal ! Ehempel ! Division<br> silabico ! Remarke |- |rowspan="6" style="background:#FFD700|Diptongo|| style="text-align:center" |i + a || biaha || bia-ha ||vocal debil + fuerte, un silaba |- | style="text-align:center" |u + e || fuerte || fuer-te || vocal debil + fuerte |- | style="text-align:center" |i + e || biento || bien-to || diptongo creciente |- | style="text-align:center" |e + i || neishi || nei-shi || diptongo decreciente |- | style="text-align:center" |u + i || hudiu || hu-diu || dos vocal debil, un silaba |- | style="text-align:center" |i + u || riu || riu || un silaba |- | rowspan="3" style="background:#FF9000| Hiato || style="text-align:center" |a + i || caida || ca-i-da || vocal fuerte + debil, dos silaba |- | style="text-align:center" |o + e || poeta || po-e-ta || dos vocal fuerte, dos silaba |- |style="text-align:center" | o + a || oasis || o-a-sis || dos vocal fuerte, dos silaba |- |} [[:Kategoria:Idioma]] Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea y cu no ta inseparabel. Pues e ta consisti di e articulacion di dos vocal, un tras di otro, sin interupcion, produciendo un transicion suave den e frecuencianan di zonido cual ta caracterisa cada un di e dos vocalnan. Fonologicamente, dos vocal cu ta articula di e manera aki ta forma parti di e mesun [[silaba]]. Dependiendo di e tono ta haci distincion entre un diptongo creciente y un diptongo decreciente.<br> Ehempel: ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “cu tres zonido”, òf “cu tres tono”) ta un forma cu ta forma parti di un [[palabra]]. Casi semper e lo ta un [[vocal]] será mas un vocal habrí sigui pa un otro vokal será, formando un “triptongo”. Den [[fonétika|fonetica]], un '''triftongo''' ta un combinacion di vocal monosilabico cu ta encera un movecion rapido pero suave di e articulador di un calidad di vocal pa otro cu ta pasa riba un tersera parti. Miéntras ku vokalnan “puru”, òf monoftongonan, ta wòrdu bisa ku nan tin un posishon di artikuladó di meta, diftongonan tin dos i triftongonan tres. Triptongo no mester wordo confundi cu secuencia disilabico di un [[diptongo]] sigui pa un monoftongo, manera na aleman "feuer" [ˈfɔʏ.ɐ] ‘kandela’, caminda e vocal final ta mas largo cu esnan hañá den triptongo. Triptongo (for di griego : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “ku tres zonido,” òf “ku tres tono”) ta e nòmber duná na e kombinashon di un zonido semivokal , un zonido vokal i un zonido semivokal emití den un solo esfuerso vokal. Triptongo ta wòrdu dividí den oral y nasal. Den un triptongo tres vocal (of semivocal) ta un combinacion di tres zonido vocal hunto, cu ta forma un zonido. ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[linguistica]], '''singular''' ([[latin]]: ''singularis'', cu ta nifica “unico” of “solitario”) ta un termino gramatical cu ta referi na un forma di [[palabra]] cu ta indica un solo hende, cos, obheto, luga of idea. E ta contrasta cu e forma [[plural]], cu ta referi na mas cu un. == Uzo di singular == E singular ta e forma standard di un palabra den e gran mayoria di idioma, sin ningun modificcion special. E cambio ta bin pa palabranan den plural. Mescos den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma singular ta basico, unda un sustantivo ta presenta su mes, sin indica cantidad. E ta sirbi pa nombra un solo entidad.<br> Ehempel: * buki → un buki * mucha → un mucha homber * rosa → un flor * idea. → un solo pensamentu == Relacion cu artikulo y adhetivo == Un sustantivo den singular regularmente ta acompaña pa un articulo singular (manera un, e) y adhetivo cu ta acordá cu género y número.<br> Ehempel: * e rosa dushi * un cas grandi == Cambio pa plural == Pa pone un sustantivo singular den forma [[plural]], Papiamento normalment ta agregá -nan na fin di palabra. Sinembargo, e regla aki tin espeshonalidadnan y depende di ortografia y uso. Ejèmplo: buki → bukinan ros → rosnan idea → ideanan == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Plural''' ([[latin]]: pluralis, ku ta nifiká “di más ku uno”) ta un termino gramatikal ku ta referí na un forma di palabra ku ta indiká más ku un hende, kos, lugá of idea. E ta kontrastá ku e forma [[singular]], ku ta indiká un solo ente. == Uso den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], forma plural ta forma derivá di un sustantivo singular pa indiká ku tin más ku un di esaki. Ehempel: * buki → buki''nan'' * ros → ros''nan'' * muchu → mucha''nan'' == Formacion di plural == Den ortografia di Papiamento, e forma plural generalmente ta forma pa agregá e sufijo -nan na e sustantivo singular. E regla ta aplica pa hende, animal, kos, lugar y tambe idea abstracto. Ehempel: * cas → kasnan * idea → ideanan * persona → personanan == Plural eksplisito y implicito == Papiamento tambe por indiká pluralidad den otro manera, manera pa medio di un palabra ku ta indiká kantidat (manera hopi, tur, algun), aunque e sustantivo keda den forma singular. Pero den uso formal, ta preferibel pa pone e palabra den forma plural. Ejèmplo: hopi hende tur mucha ta contento == Komparashon ku otro idioma == Den otro idioma, manera español of inglés, forma plural por envolví kambio di letra, agregashon di sufijo otro ku -nan, of regla irregular. E forma di plural ku -nan ta un karakterístika partikular di Papiamento. == Referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] '''Silaba''' (na inglés: ''syllable''; na hulandés: ''lettergreep'') ta un unidad ritmico di zonido den un [[palabra]]. Un silaba ta normalmente forma pa un solo [[vocal]] of un combinacion di [[consonante]] y vocal, cu ta wordo pronuncia manera un solo impulso di bos. Den [[linguistica]], e analisis di e silaba ta un aspecto esencial den [[fonologia]], [[ortografia]], y e forma di rima den [[poesia]]. E structura di silaba por varia segun idioma, pero tur idioma tin algun forma di silaba den su sistema linguistico. Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], silabacion ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra.<br> Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do == Structura di silaba == E structura general di un sílaba ta consisti di tres segmento agrupa den dos componente: * ''Onset'': Un consonante of grupo di consonante, obligatorio den algun idioma, opshonal of hasta restringi den otronan * ''Rima'': ta consisti di un: ** ''nucleo'': e vocal principal di e silaba (obligatorio) ** ''coda'': e consonante of grupo di consonantenan despues di e vocal (opshonal) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. * Bo: onset = "b", nucleo = "o" * Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * [[Jossy Mansur|Mansur, Jossy M.]] (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (di 7 edicion). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] Núkleo (ν): Un konsonante vokal òf silábiko, obligatorio den mayoria idioma Coda (κ): Un konsonante òf grupo di konsonante, opshonal den algun idioma, altamente restringí òf prohibí den otronan Un silaba por consisti di tres parti principal: * '''Onset''': e consonante of consonantenan na comienso (optativo) * '''Nucleo''': e vocal principal di e silaba (obligatorio) * '''Coda''': e consonante of consonantenan despues di e vocal (optativo) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. — Bo: onset = "b", nucleo = "o" — Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda [[:Kategoria:Linguistica]] Silabacion den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma di e silabanan ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra. Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do -------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[fonétika|fonetica]], '''consonante''' (na [[Ingles]]: ''consonant''; na [[Hulandes]]: ''medeklinker'') ta un [[zonido]] di bos, forma pa un coriente di aire cu ta topa cu un of otro obstaculo, sea parcial of total, den e tracto vocal (boca y garganta). E ta un di e dos tipo principal di zonidonan di bos, e otro ta e [[vocal]]. Contrario na un [[vocal]], un consonante ta rekeri un tipo di tapamento, estorbo, of contacto den boka, como na nivel di e labionan, e lenga, of e dente, pa forma zonido. E palabra “consonante” ta bini di [[Latin]] ''consonans'', cu ta nifica “zonido cu ta zona hunto” (''con'' = hunto, ''sonare'' = zona). Tradicionalmente, consonantenan ta wordo considera zonido cu no por existi sin un vocal acerca. == Aplicacion == === Papiamento === Den e idioma [[Papiamentu|Papiamento]], por haña varios consonante den uso diario. E cantidad di consonante por varia segun e dialecto, pero generalmente e siguiente letternan ta representa consonante den e alfabet: '''B, C, D, F, G, H, J, K, L, M, N, P, R, S, T, V, W, Y, Z''' E letter '''Q''' casi no ta wordo uza; generalmente e ta wordo substitui/suplantá pa 'K'. E letter '''X''' ta usa solamente den palabra stranhero. Tur palabra den Papiamento ta contene un of mas consonante, cu ta forma [[silaba]]nan hunto cu e vocalnan. {| class="wikitable" width="65%" ! colspan=2 | Vocal || Balor na Papiamento<br> {{ABW|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel || Balor na Papiamentu<br> {{CUW|bandera}}/{{BON|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel |- | colspan=2 | b || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ala, ca'''b'''a || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ibu, fa'''b'''or |- | rowspan=2 | c || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}} || style="text-align:center" | /s/ || mere'''c'''e, ha'''c'''i || style="text-align:center" | /s/ || '''C'''ecilia |- | elsewhere || {{IPA|/k/}} || '''c'''aminda, '''c'''la || style="text-align:center" | /k/ || '''C'''aracas |- | colspan=2 | ch{{ref|dig|b}} || {{IPA|/tʃ/}} || '''ch'''ikito || style="text-align:center" | /tʃ/ || '''ch'''api |- | colspan=2 | d || style="text-align:center" | /d/ || '''d'''ocumento, '''d'''al || style="text-align:center" |/d/ || '''d'''uru, '''d'''ede |- | colspan=2 | dj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/dʒ/}} || '''dj'''aca || style="text-align:center" | /dʒ/ || '''dj'''ente || |- | colspan=2 | f || style="text-align:center" | /f/ || '''f'''ama || {{IPA|/f/}} || '''f'''òrki || |- | rowspan=2 | g || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}}, final || style="text-align:center" | /x/ || '''g'''esto, ma'''g''' || style="text-align:center" | /x/ || mar'''g'''en, brù'''g''' || |- | before unstressed {{angbr|e}}, elsewhere || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''arganta, san'''g'''er || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''osa, man'''g'''el || |- | colspan=2 | h || {{IPA|/h/}} || '''h'''asta, '''h'''abilidad || {{IPA|/h/}} || '''h'''ari, '''h'''eru || |- | colspan=2 | j{{ref|loan|a}} || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''j'''ong, '''j'''as<br>'''J'''uan || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''J'''an Thiel<br>'''J'''ulia || Some places still maintain their old spelling, e.g. Salinja. Here the {{angbr|nj}} is pronounced {{IPA|/ɲ/}}. |- | colspan=2 | k || {{IPA|/k/}} || '''k'''ishiki, '''k'''ere || {{IPA|/k/}} || '''k'''enta, se'''k'''reto || |- | colspan=2 | l || {{IPA|/l/}} || '''l'''ista, '''l'''aba || {{IPA|/l/}} || '''l'''esa, k'''l'''a || |- | colspan=2 | m || {{IPA|/m/}} || '''m'''ucha, pre'''m'''io || {{IPA|/m/}} || '''m'''an, la'''m'''pi || |- | rowspan=2 | n || before {{angbr|co}}, {{angbr|cu}}, {{angbr|g}}, {{angbr|k}},<br>final except after stressed vowel || {{IPA|/ŋ/}} || ma'''n'''go, pa'''n''' || {{IPA|/ŋ/}} || a'''n'''ker, bo'''n''' || In Papiamento, {{angbr|c}} followed by {{angbr|o}} or {{angbr|u}} would be pronounced as a {{IPA|/k/}} (see below), thus having the same effect on the {{angbr|n}} as {{angbr|k}} would. |- | elsewhere || {{IPA|/n/}} || '''n'''atural, te'''n'''e, algu'''n''' || {{IPA|/n/}} || '''n'''echi, he'''n'''de, tempra'''n''' || |- | colspan=2 | ñ || {{IPA|/ɲ/}} || a'''ñ'''a, so'''ñ'''o || {{IPA|/ɲ/}} || ba'''ñ'''a, '''ñ'''apa || |- | colspan=2 | p || {{IPA|/p/}} || '''p'''ipa, ado'''p'''ta || {{IPA|/p/}} || '''p'''alu, sa'''p'''u || |- | colspan=2 | q{{ref|loan|a}} || {{IPA|/k/}} || '''q'''uesillo || {{IPA|/k/}} || '''Q'''uebec || |- | colspan=2 | r || {{IPA|/r/}} || te'''r'''a, '''r'''osa || {{IPA|/r/}} || ba'''r'''ba, pode'''r''' || |- | colspan=2 | s || {{IPA|/s/}} || '''s'''aya, '''s'''ucu || {{IPA|/s/}} || kru'''s''', pa'''s'''a || In Papiamento, the {{angbr|s}} has a {{IPA|/ʃ/}} sound in words ending in -sion. In Papiamentu, it is written as -shon. |- | colspan=2 | sc || {{IPA|/s/}} || adole'''sc'''ente, pi'''sc'''ina || || || |- | colspan=2 | sh{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''imis || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''ete || |- | colspan=2 | t || {{IPA|/t/}} || '''t'''in, '''t'''ata || {{IPA|/t/}} || '''t'''rapi, ri'''t'''mo || |- | colspan=2 | v || {{IPA|/b/}}<br>{{IPA|/v/}} || '''v'''iuda<br>di'''v'''orcio || {{IPA|/v/}} || '''v'''erbo, '''v'''itamina || |- | colspan=2 | w || {{IPA|/w/}} || '''w'''ega || {{IPA|/w/}} || '''w'''owo || |- | colspan=2 | x{{ref|loan|a}} || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || e'''x'''amen, cone'''x'''ion, refle'''x'''ion || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || || |- | colspan=2 | y || {{IPA|/j/}} || '''y'''ama, ha'''y'''a || {{IPA|/j/}} || '''y'''uda, ka'''y'''ente || |- | colspan=2 | z || {{IPA|/z/}} || '''z'''ona || {{IPA|/z/}} || '''z'''eta || In Papiamento, the {{angbr|z}} has a {{IPA|/s/}} sound in words ending in -eza, -anza or with a {{angbr|z}}. In Papiamentu, they are written as -esa and -ansa. |- | colspan=2 | zj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''eito || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''ar || | colspan=2 | ù || || || style="text-align:center" |/ʏ/ || b'''ù'''s, y'''ù'''frou |- | colspan=2 | ü || || ||style="text-align:center" | /y/ || h'''ü'''r |- |} == List di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (7th ed.). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Sustantivo''' (na [[Ingles]]: ''noun''; na [[Hulandes]]: ''zelfstandig naamwoord'') ta un tipo di [[palabra]] den gramatica cu ta sirbi pa nombra hende, luga, cos, idea, of otro ser, sea concreto of abstracto. E palabra “sustantivo” mes ta bini di [[Latin]] substantia, ku ta nifiká “substancia” of “loke ta di esencia”. == Rol den frase == Den un frase, un sustantivo ta generalmente e sujeto of e objeto di un verbo. E ta e elemento ku e verbo ta referí na dje, i regularmente ta precedí of sigui pa un [[artikulo]] (manera “un”, “e”, “esey”) of un [[adhetivo]]. == Clase di sustantivo == Sustantivonan por wordo dividí den varios kategoria: '''Sustantivo komun''': nombra hende, kos of lugá den manera general, por ehèmpel: mùsiko, buki, isla. '''Sustantivo propio''': nombra spesífiko pa hende, lugá of entidad, i ta skibí ku mayuscula, manera: Maria, Aruba, Google. '''Sustantivo konkretu''': nombra kos ku por wordo mira of tuma, manera: mesa, silla, barco. '''Sustantivo abstrakto''': ta referí na idea, sentimiento of estado, manera: amistat, libertat, konsenshi. == Género y número == Tur sustantivo den Papiamento tin un [[género gramatikal]]: ta òf masculino òf femenino. E género ta influenshá e forma di artikulo y adhetivo ku ta akompañ'é (por ehèmpel: e homber vs e muher). Tambe, sustantivonan por ta den forma [[singular]] (un solo) of [[plural]] (más ku un), manera: buki / bukinan, muchanan / mucha. == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. * Trupia, Sandro (1995). ''Linguistica generale e grammatica''. Zanichelli. [[:Kategoria:Gramatika]] [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------- {{Databox}} '''Kontakto di idioma''' en.wiki:Contacto di idioma ta sosodé ora ku papiadónan di dos òf mas idioma òf variedat ta interkambiá ku i influensiá otro. E estudio di kontakto di idioma ta wòrdu yamá lingwístika di kontakto. Kontakto di idioma por sosodé na fronteranan di idioma,[1] entre idiomanan di adstrato, òf komo resultado di migrashon, ku un idioma intrusivo ku ta fungi komo sea un superstrato òf un substrato. Ora ku papiadónan di diferente idioma ta interkambiá estrechamente, ta tipiko pa nan idiomanan influensiá otro. Kontakto intensivo di idioma por resultá den konvergensia òf releksifikashon di idioma. Den algun kaso un idioma di kontakto nobo por wòrdu kreá komo resultado di e influensia, manera un idioma pidgin, krioyo òf miksto. Den hopi otro kaso, kontakto entre hablantenan ta sosodé ku efektonan duradero na eskala mas chikí riba e idioma; esakinan por inkluí e prestamo di palabranan di prestamo, kalku, òf otro tipo di material lingwístiko. Multilingwismo tabata komun durante gran parti di historia humano, i awendia mayoria hende na mundu ta multilingual.[2] Hablantenan multilingual por partisipá den kambio di kódigo, e uso di vários idioma den un solo kombersashon. Métodonan for di sosiolingwístika[3] (e estudio di uso di idioma den sosiedat), for di lingwístika di korpus i for di lingwístika formal ta wòrdu usá den e estudio di kontakto di idioma. ---------- [https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250524.pdf Celebra ta de vez en cuando, trabao ta continuo], Bon Dia Aruba, Rubrica Asina bon Nos Papiamento ta? (24 di mei 2025) Como medio di comunicacion nos posicion ta diferente, ya cu nos ta para meymey di e desaroyo di nos idioma a base diario. Esey ta duna un obligacion extra, pasobra loke nos ta publica ta pasa bao wowo di miles di lector diariamente. Mihor nos percura anto pa skirbi di tal forma cu nos ta respeta loke tin, pero di otro banda ta mira lo valioso di e entrada continuo di palabra nobo den nos idioma y usa nan di forma apropia.Den e casi cuatro aña di existencia di e column aki, nos a toca un sinfin di tema, semper di forma critico, sin ofende ningun hende. Na ocasion di e promer aniversario, na augustus 2022, nos a publica un lista di e topiconan cu nos ta trata den e aña ey, di forma critico. Esakinan ta duna un bon impresion di e amplitud di e temanan y a la vez ta mustra cu ainda tur ta relevante. Un resumen: * Aki, akinan, akinanan... tocante uso innecesario y excesivo di ‘nan’ * Uso innecesario y excesivo di ‘wordo’ o ‘ser’ * Paso o pasobra? Papia y skirbi ta dos cos diferente * Atende cu... o atende? Atende un asunto cu un persona; no atende cu un asunto * ‘Encuanto di’ y ‘tocante di’, tambe ‘durante di’: uso incorecto y innecesario di e palabra ‘di’ Contra? O Contra di...? * Uso corecto di ‘na’ den diferente contexto; ki ora ‘den’ y ki ora ‘na’? * Palabra modifica incorectamente: ‘nombracion’, ‘comportacion’, ‘cargacion’ (nombramento; comportamento; cargamento) * Parha o pahra...? Un palabra modifica recientemente * Tabatin o tabata tin...? Kico ta corecto? * Gobernado o Gobernador... Ta usa e ‘r’ si of no? * Diferencia entre idioma papia y skirbi * Agradable o agradabel...? Tocante origen Portugues/Spaño di e variantenan Directiva o ‘Hunta di Directiva’ Con pa adopta termino corectamente * Ki ora un palabra ta bira ‘Papiamento’...? * E proceso di adopcion y adaptacion Reforza, enforsa, reenforsa...? Palabra adopta di diferente fuente, reemplazando palabra existente caba “Esey no tin di haber cu…?” Corecto, of no? Origen di e expresion Compromiso, compromis, compromise...? Mesun palabra, adopta di diferente banda * Di dje, den dje, di unda e ‘dje’ ta bin...? * Doble negacion: ki ora si y ki ora no? * Uso di distincion di genero masculino/femenino * Ortografia uniforme un reto...? Variedad di ortografia cu medionan ta haya di tur banda * Terminonan opuesto: ‘progresivo’ o ‘progresista’; ‘conservativo’ o ‘conservador’? * Entre ‘advertencia’ y ‘advertentie’; uso corecto of no? Curasha o encurasha...? Reforza o reenforza...? Uso corecto of no?Pret of leuk...? Eigenlijk of...? Influencia di Hulandes den Papiamento Pa of Pa...? Para o por...? Voor of door...? Origen di nos ‘pa’ * E la bay o el a bay? Kico ta corecto? * Tocante eror gramatical cu casi no ta ripara... ‘Loke ta’ o ‘loke cu ta’? * Paris o Parijs? Londen, London o Londres? Variedad den nomber geografico...Nacionnan Uni o United Nations; IMF o FMI...? Cual idioma tin preferencia...? * Entre desaroyo liber y formalisacion di idioma: ki rumbo pa tuma? Papiamento manera papia..., o skirbi? * Tocante uso di ‘es’, ‘esnan’, ‘esunnan’...‘Cune’ o ‘cu nan’: * Tocante erornan cu no ta detecta facilmente...Papiamento ta rico na diferente tipo di vocal; a traves di influencia diverso * Algo mas di nos herencia Portugues; un exploracion den nos vocabulario. Nota: si bo ta desea pa nos trata un tema specifico atrobe, o mas amplio, laga nos sa via reaccion riba Facebook, o un mail na bondia.aruba@gmail.com --------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Educacion Profesional Intermedio''' (EPI) ta enseñansa riba nivel MBO (''Middelbaar Beroepsonderwijs'') na [[Aruba]]. E ta encera ... Colegio EPI ta e unico instituto di enseñansa riba nivel MBO na Aruba., situa den Venusstraat 3 na Oranjestad?? == Colegio EPI == A funda Colegio EPI riba prome di augustus 1997. Ta ofrece educacion na nivel 3, 4 y 5 consistiendo di e unidadnan; Salubridad & Servicio, Economia, Hospitalidad y Turismo y Ciencia & Tecnologia.<ref>[https://24ora.com/na-colegio-epi-partido-futuro-a-gana-eleccion-cu-nuebe-asiento/ Na Colegio EPI partido FUTURO a gana eleccion cu nuebe asiento], 24ora.com (2 di december 2024 </ref> Na aña 2022 Colegio EPI a introduci ocho estudio nobo. Na tur por scoge entre 13 diferente estudio, manera: Allround medewerker Information Technology Systems and Devices, Expert Information Technology Systems and Devices, Elektrotechniek, Allround Assistant Business Services, Business Administration & Control Specialist, Certified Cook, Associate of Applied Science in Culinary Arts, Zelfstanding Medewerker Travel & Hospitality, Leidinggevende Travel & Hospitality, Associate Of Science Degree in Hotel and Restaurant Management, Verpleegkundige, Verzorgende y Social Pedagogische Medewerker. Colegio EPI ta conta cu mas di 2000 studiante y mas cu 74% di nan ta logra termina nan estudio cu exito. [[:Category:Enseñansa]] [[:Category:Aruba|Enseñansa]] ---------------------------- == Arte di Palabra == '''Arte di Palabra''' ta un competensia literario ku partisipashon di hoben di Aruba, Boneiru i Korsou. (zie nl.wiki) Meta di e evento ta pa promove amor pa cultura di idioma Papiamento y aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y e desaroyo di dominio di idioma. == Historia == E evento di Arte di Palabra ta existi for di aña 2000 i a cuminsa na Korsou. Ange Jessurun, consulente di Papiamento e tempo ey, a krea e evento pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y [[haiku]]. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. == Publikashon == *Pòtpurí Arte di Palabra 2009, kolekshon di e miho obranan propio 2000-2008 *Pòtpurí Arte di Palabra 2014, bundel van de beste eigen werken 2009-2013 *Pòtpurí Arte di Palabra 2019, bundel van de beste eigen werken 2014-2018<ref>{{citeer boek|url=https://data.swpportal.com/upload/books/files/pdf.php?hash=f612ef13d53ec151f70f21767b8546f4&filename=potpuri-arte-di-palabra-2019_inkijkexemplaar.pdf|taal=pap|werk=Arte di Palabra|titel=Pòtpurí Arte di Palabra 2019|datum=|bezochtdatum=10 september 2019}}</ref> nl.wiki:Arte di Palabra ta un kompetensia den Papiamentu pa hóbennan den enseñansa sekundario na Aruba, Bonaire i Kòrsou. Nacemento For di aña skolar 1998-1999 "Papiaments" a bira un asignatura obligatorio den enseñansa sekundario na Kòrsou. E dato aki a duna e impulso pa e inicio di Arte di Palabra, cu na aña 2000 a tuma luga pa prome biaha na Curaçao. For di aña 2006 ta organisá kareda na Bonaire i for di aña 2009 tambe na Aruba. Arte di Palabra ta tuma lugá tur aña i su meta ta pa desaroyá talento literario hóben i literatura pa mucha papiamentu dor di recitashon di poema i konta storia. E kompetensia tin tres kategoria di presentashon: poesia, haiku i relato kòrtiku. Kada kategoria ta dividi den dos grupo: klasnan di skol 1-2 i klasnan di skol 3-6. Den klasnan 1 i 2 ta trata di poemas i storianan eksistente i den klasnan mas haltu ta trata di obranan original (propio). E evaluashon ta distinguí entre trabou propio i trabou eksistente. E finalistanan for di e rondonan di klasifikashon na Aruba, Bonaire i Kòrsou lo kompetí ku otro den e ronde final.[1] 1] E final di Arte di Palabra ta pasa pa tur isla i ta dirigí dor di e Stichting Arte di Palabra ku sosten di Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch gebied. E final ta generalmente konektá ku e entrega di e premionan di Tapushi Literario na honor di e ikonanan kultural na Aruba, Bonaire i Kòrsou. {{Appendix}} NOTES DIA 29 di juli 2021 a tuma lugar na Aruba, na Cas di Cultura, final di e competencia literario Arte di Palabra, cu participacion di hoben di Aruba, Boneiro y Corsou.<ref>https://www.awemainta.com/newspapers/AM210810/offline/download.pdf Arte di Palabra un celebracion na, di y pa Papiamento di kita sombre], Awemainta, 10 ougustus 2021. Rekupera ougustus 2021</ref> Fundacion Lanta Papiamento (FLP) tabata presente y a keda encanta, un biaha mas. Tabata un fiesta di berdad cu a pone enfoke riba Papiamento su rikesa y bunitesa cultural y riba e creatividad y dominio di idioma Papiamento di nos hobennan. E anochi tabata cuadra exactamente cu e meta di e evento cultural aki: Promove amor pa cultura di nos idioma Papiamento. Enrikece nos idioma cu creatividad di nos hubentud. Den sala tabata reina un entusiasmo y alegria y e hobennan a mustra aprecio pa cada un di e participantenan. Tur participante tabata haya un ovacion cu hasta pitamento cu ‘vuvuzela’. UNION t’e palabra cu ta caracterisa e evento aki, union cultural y social entre Aruba, Corsou y Boneiro. Arte di Palabra den tur sentido di palabra ta un celebracion di Papiamento, e idioma unificado di e islanan aki. Masha pabien n’e hobennan participante, na nan docentenan y n’e organisadornan! ===Historia cortico=== Arte di Palabra ta existi for di aña 2000. Señora Ange Jessurun kende tabata consulente di Papiamento e tempo ey, a cuminsa cu e evento aki na Corsou, pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y haiku. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch Gebied ta yuda den financiamento di biahe y estadia. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. Y importante pa menciona, t’e publicacionnan cu Arte di Palabra a produci caba: Pòtpurí Arte di Palabra 2009, cu e mihor obranan di 2000-2008: Pòtpurí Arte di Palabra 2014, cu e mihor obranan di 2009-2013: Pòtpurí Arte di Palabra 2019, cu e miho obranan di 2014-2018. Por bisa cu e coleccionnan aki ta bon material literario pa cualkier lesado y bon material cu por uza den scol. {{Appendix}} Arte di Palabra ta aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y ta masha importante den desaroyo di dominio di idioma. ---------------- '''Modern Hebrew''' ({{lang-he|עברית חדשה}}, ''ʿivrít ḥadašá[h]'', {{IPA-he|ivˈʁit χadaˈʃa|}}, ''[[Literal translation|lit]].'' "Modern Hebrew" or "New Hebrew"), also known as '''Israeli Hebrew''' and generally referred to by speakers simply as '''Hebrew''' ({{lang|he|עברית|}} {{transliteration|he|Ivrit}}), is the form of the [[Hebrew language]] that was [[Revival of the Hebrew language|revived as a spoken language]] in the late 19th and 20th centuries, and the standard form of Hebrew spoken today. It is the official language of the [[State of Israel]]. Among [[Canaanite languages]], Modern Hebrew is the only one spoken today.<ref>{{cite book |author1=Huehnergard, John |url=https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |title=The Semitic Languages |author2=Pat-El, Na'ama |publisher=Routledge |year=2019 |isbn=9780429655388 |page=571 |access-date=2021-02-18 |archive-date=2023-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230701134731/https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |url-status=live }}</ref> ----------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Flag of the Governor of Curaçao.svg|thumb|300px|Bandera di Gobernador di Kòrsou]] '''Gobernador di Korsou''' ta e representante di e monarka [[Hulanda|hulandes]] (hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]]) na [[Kòrsou]]. A instituí e posishon dia [[10 di òktober]] [[2010]] ku Korsou su status komo pais outónomo denter di [[Reino Hulandes]]. Riba nominashon di e mandatario hulandes pa relashonnan di Reino, e monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un término di seis aña; esaki por wòrdu prolonga te maximalmente 12 aña. E gobernador ta dispone di un sekretariado, e gabinete di gobernador, i ta wòrdu asesorá pa e Konseho di Konsulta, konsistiendo di minimo sinku miembro, apuntá pa e gobernador. E '''Gobernador di Aruba''' ta e representante di e hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]] na [[Aruba]]; esaki ta conforme stipulacion den [[Constitucion di Aruba]] (''Staatsregeling van Aruba'').<ref>Articulo II.1 Staatsregeling van Aruba (AB 1987 nr. GT 1)</ref> E posicion a keda institui desde prome di januari 1986 ora Aruba a haya su status como [[Status aparte di Aruba|pais autonomo dentro di Reino Hulandes]]. E monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un termino di seis aña; esaki por wordo prolonga te maximalmente 12 aña. == Facultadnan di gobernador == Facultadnan di e Gobernador di Aruba ta subdividi den e facultadnan asigna na su persona mediante [[ley]] como organo di e Reino y como organo di e pais Aruba. De gouverneur heeft twee taken: hij vertegenwoordigt en verdedigt de algemene belangen van het Rijk en is hoofd van de regering van Curaçao. Hij is tevens vertegenwoordiger op Curaçao van het staatshoofd van het Koninkrijk. Als hoofd van de landsregering is de gouverneur onschendbaar.<ref>Bij ambtsmisdrijven moet hij echter terechtstaan bij de [[Hoge Raad der Nederlanden]]. Bij overige misdrijven kan per Koninklijk Bevel of door de Tweede Kamer vervolging worden bevolen bij de bevoegde rechter in Den Haag.</ref> De gouverneur oefent de uitvoerende macht uit met als verantwoordelijken de ministers, die verantwoording moeten afleggen aan de [[Staten van Curaçao]]. De gouverneur heeft geen politieke verantwoordelijkheden en maakt geen onderdeel uit van het kabinet. Tijdens de formatie speelt de gouverneur een rol bij het aanwijzen van de formateur. In 2012 leidde dit tot onrust, toen gouverneur Goedgedrag tegen de zin van de zittende (demissionaire) ministers, maar op verzoek van de meerderheid van de Staten, een formateur aanwees om een waarnemend kabinet te vormen. De gouverneur wordt door het staatshoofd aangewezen voor een periode van zes jaar op voordracht van de bewindspersoon voor koninkrijksrelaties van het Koninkrijk (en tegelijk van het land Nederland). Deze periode kan worden verlengd tot maximaal één termijn. De gouverneur wordt bijgestaan door zijn secretariaat, het kabinet van de gouverneur, en wordt geadviseerd door de Raad van Advies, bestaande uit ten minste 5 leden, aangewezen door de gouverneur. == Lista == Op 10 oktober 2010 werd Curaçao een land binnen het [[Koninkrijk der Nederlanden]]. Voor deze datum vertegenwoordigde de [[Lijst van gouverneurs van de Nederlandse Antillen (1954-2010)|gouverneur van de Nederlandse Antillen]] onder meer Curaçao. E promé gobernador di Kòrsou tabata [[Frits Goedgedrag]], kende tambe tabata e último [[gobernador di Antia Hulandes (1954-2010)|gobernador di Antia Hulandes]] prome ku esaki a wordu disolbi dia [[10 di òktober]] [[2010]].<ref>RNW.nl - [https://web.archive.org/web/20110120003916/http://www.rnw.nl/caribiana/article/gouverneurs-voor-curacao-en-sint-maarten Gouverneurs voor Curaçao en Sint Maarten]</ref> {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !! Nòmber !! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | | 2010 - 2012 | [[Frits Goedgedrag]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2012 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | (interino) |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Lucille George-Wout-crop.jpg|95px]] | 2013 - presente | [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> | 4 di novèmber 2013 |} {| class="wikitable" ! Van ! Tot ! Nomber ! Bijzonderheden |- | 10 oktober 2010 || novèmber 2012 || [[Frits Goedgedrag]] || |- | november 2012 || novèmber 2013 || [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] || interino |- | november 2013 || presente || [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> || |} == Lista di gobernador interino == Bij koninklijk besluit kunnen een of meerdere waarnemend gouverneurs worden benoemd die de gouverneur vervangen bij ziekte of afwezigheid of hem vervangen na zijn ontslag of overlijden. {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !![[Gobernador interino]]!! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2010 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | | 2013 - 2019 | [[Nolda Römer-Kenepa]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Michèle Russel-Capriles.jpg|95px]] | 2019 - presente | [[Michèle Russel-Capriles]] | 1 di yüni 2019 |} * 10 oktober 2010 - [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] * 1 juni 2013 - [[Nolda Römer-Kenepa]] * 1 juni 2019 - [[Michèle Russel-Capriles]]<ref>{{cite news|url=https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|werk=Curaçao.nu|titel=RMR benoemt Russel-Capriles tot waarnemend gouverneur van Curaçao|datum=17 mei 2019|bezochtdatum=8 juni 2019|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190608092330/https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|archiefdatum=2019-06-08}}</ref> {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] [[:Category:Organonan Gubernamental]] --------- {{Databox}} ==Idiomanan na Aruba == Aruba ta un sociedad sumamente multilingual caminda mayoria di e habitantenan ta domina mas cu un idioma. Hopi [[Arubiano]] ta capas di combersa den por lo menos tres di e siguiente idiomanan: Papiamento, Hulandes, [[Ingles]] y [[Spaño]] y ta cambia comodamente entre dos of mas di e idiomanan aki den bida diario, haciendo e isla un di e teritorionan linguisticamente mas diverso den Caribe. E [[pais insular]] tin dos [[idioma ofisial|idioma oficial]], cu ta [[Papiamentu|Papiamento]] y [[Hulandes]]. E sistema di enseñansa local ta rekerí pa studiantenan siña Ingles y Spaño desde scol basico. Otro idiomanan, manera [[Portugues]], [[Chines mandarin|Chines]], [[Idioma Krioyo Haitiano|Crioyo Haitiano]] y hopi otro, tambe ta wordo papia den comunidadnan minoritario riba e isla. Segun estimacion na 2010 e gruponan etnico mas grandi tabata: Hulandes 78.7%, [[Colombia]]no 6.6%, [[Venezuela|Venezolano]] 5.5%, [[Republika Dominikano|Dominicano]] 2.8% y [[Haiti]]ano 1.3%.<ref name=":0">{{en}}{{Citeer web |titel=Aruba |datum=2025-03-25 |werk=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |bezochtdatum=2025-07-28 |uitgever=Central Intelligence Agency}}</ref>, Tur e cuater idioma, Papiamento, Hulandes, Ingles y Spaño, cu ta wordo uza como idioma principal of idioma primario bou di e poblacion Arubano a mira cambio den e periodo di 1980 te 2010 (idioma principal ta expresa den tabel como % di e total).<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref>: {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! Idioma principal!! 1980<br>% || 1990<br>% || 2000<br>%!! 2010<br>% || Trend |- | [[Papiamentu|Papiamento]] || &nbsp;&nbsp;80.1 || &nbsp;76.6 || &nbsp;&nbsp;69.4 || &nbsp;&nbsp;68.3 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- | [[Spaño]] || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;7.4 || &nbsp;&nbsp;13.2 || &nbsp;&nbsp;13.5 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{increase}} |- | [[Hulandes]]|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;5.0 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;5.4 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.0 ||&nbsp;&nbsp;{{steady}} |- | [[Ingles]] || &nbsp;&nbsp;10.6 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.9 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.1|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7.0 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- |} == Idiomanan oficial == === Papiamento === {{wak articulo|Articulo principal: [[Papiamento na Aruba]]}} Segun Gobierno di Aruba, e [[lenga materno|idioma materno]] y idioma primario di casi tur Arubiano ta Papiamento,<ref>{{en}}{{Cite web |title=Language |url=http://www.aruba.com/ExploreAruba/Culture/language.aspx |url-status= |archive-url=https://web.archive.org/web/20110809190231/http://www.aruba.com/explorearuba/culture/language.aspx |archive-date=2011-08-09 |access-date= |website=aruba.com}}</ref> un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu su raiz te na [[siglo 16|siglo diesseis]]. Sinembargo, Papiamento no tabata papia extensamente na Aruba te den siglo 18 y 19, ora cu e idioma a bira mas presente den material riba e isla, particularmente den e bukinan di scol Catolico Romano. Papiamento ta un idioma mescla cu ta combina elementonan for di [[Portugues]], Spaño, Hulandes y tambe algun rasgo di idiomanan Africano y Arawak.<ref name=":0"/> Su evolucion a tuma luga na Corsou durante siglo 16 ora cu e Africanonan sclabisa y e sclabisanan Spaño a desaroya un medio comun pa por comunica entre nan mes. Desde mei 2003, Papiamento ta e di dos idioma oficial riba Aruba, hunto cu Hulandes<ref>[https://www.gobierno.aw/1311-kunst-wetenschappen-en-taal Landsverordening officiële talen], Gobierno di Aruba</ref>, y e ta ser considera como un marcador esencial di identidad nacional. Den area di enseñansa, Papiamento no tabata ricibi masha atencion na Aruba te na 1995. E idioma a wordo inclui oficialmente den e curiculo escolar na 1998 y 1999. Desde e tempo ey, e isla a brasa su idioma nativo. Awendia, bijbel, diccionario y cuentanan di hada skirbi den e idioma ta facilmente disponibel riba e isla. === Hulandes === Pa decadanan Hulandes ta un di e idiomanan oficial di e isla ya cu e isla ta un parti contituyente di [[Reino Hulandes]]. Apesar di su status oficial, e ta incomun como un prome idioma papia. Un estudio di Croes (2015) entre estudiantenan a revela cu, apesar di e uzo amplio di Hulandes como idioma di instruccion, e idioma practicamente no tin funcion comunicativo pafor di les.<ref name=":1">{{citeer web|url=https://studenttheses.uu.nl/bitstream/handle/20.500.12932/42633/The%2520Current%2520Context%2520of%2520the%2520Language%2520of%2520Instruction%2520in%2520Aruban%2520Education%2520-%2520Master%2520Thesis%2520-%2520Kristi%2520Lo-Fo-Sang.pdf?sequence=1|titel= The Current Context of the Language of Instruction in Aruban Education Towards a more inclusive Multilingual Education|auteur=Kristi Lo-Fo-Sang|datum=2022|uitgever=Universidad Utrecht}}</ref> Banda di enseñansa, e uzo di Hulandes ta principalmente den asuntonan huridico y di gobernacion.<ref>{{Cite web |title=About Us |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |access-date=2014-05-20 |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |archive-date=2014-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean}}</ref> == Otro idiomanan comun == === Ingles === Aruba a reconoce Ingles como un idioma internacional, y a exigi pa muchanan siña Ingles for di klas 4 di scol basico. Uzo di Ingles riba e isla ta data for di cuminsamento di [[siglo 19|siglo diesnuebe]], tempo cu e Inglesnan a ocupa [[Kòrsou|Corsou]], Aruba y [[Boneiru|Boneiro]]. Ora cu e gobernacion Hulandes riba e islanan a reanudá na [[1815]], autoridadnan a tuma nota di e uzo ya generalisa di e idioma.<ref name="Putte">{{Cite book |last=Van Putte |first=Florimon |title=Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd |publisher=de Walburg Pers |year=1999 |location=Zutphen |language=nl}}</ref> Fin di añanan 1920 y inicio di añanan 1930 un cantidad grandi di hende cu ta papia Ingles, for di particularmente [[Karibe anglofóniko|Caribe anglofonico]], a wordo treci na e isla durante e añanan di boom di petroli. Hopi di e inmigrantenan aki tabata biba den e area di [[San Nicolas]], caminda [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] tambe tabata situa. Te cu awe, hopi di nan descendiente a keda cu Ingles Crioyo como nan prome idioma.<ref name=":1"/> Aunke Ingles no ta e [[lingua franca]] riba e isla, el a bira un idioma hopi popular bou di e hubentud. Ademas, Ingles ta un di e idiomanan mas importante den economia di Aruba. Un di e sectornan economico principal ta [[turismo]], mientras un cantidad significante di turista ta procedente di Merca y Canada.<ref name=":1"/> Mas recientemente, tin un aumento den uzo di idioma Ingles den enseñansa superior, por ehempel na [[Universidad di Aruba]]. === Spaño === {{wak articulo|Articulo principal: [[Idioma Spaño na Aruba]]}} Prome cu gobernacion Hulandes, Aruba tabata un colonia Spaño di 1499 te 1636. Spaño a bira un idioma importante riba e isla den [[siglo 18|siglo diesocho]] debi na cercania y lasonan economico estrecho cu colonianan Spaño den cercania den loke awor ta [[Venezuela]] y [[Colombia]],<ref name="Putte" /> Door di e localisacion geografico aki di Aruba, awendia hopi Arubiano y inmigrante tambe ta domina Spaño; 85% di e poblacion ta papia Spaño como di dos idioma.<ref name=":0"/> Studiantenan Arubiano ta cuminsa siña e idioma for di klas 5 di scol basico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1291007560|titulo=Languages on Aruba}} {{References}} }} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Idioma]] ----------------------------------------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Hilda de Windt-Ayoubi''' ( ) ta un lingwista, traduktor, outor, poeta, kolumnista i papiamentista di [[Kòrsou]]. lingwista, poeta, pintor i traduktor di The Prophet di Kahlil Gibra == Bida == Hilda Ayoubi a nase i lanta na Kòrsou. Famia di 5 yu muhe di mayornan di Libano. Hilde de Windt-Ayoubi a studia idiomanan ingles i spañó, tambe literatura. Na 2014 a sali e buki 'E Profeta', un tradukshon ku el a hasi di e buki ingles 'The Prophet', obra maestral di e eskritor Kahlil Gibran. Pa esaki el a risibí na 2014 un distinshon di 'The George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair' na e universidat di Maryland. Hilda a skirbi su promé poemanan na 1972, tempu ku e tabata studiante na Nijmegen, Hulanda. Despues e no tabata aktivo mas. Na desèmber 2007 el a kuminsá skirbi atrobe, pero tabata te na 2009, inspirá pa su kolega Robbie Griffith (†), ku el a bolbe kuminsá skirbi i publiká. Su poemanan na ingles, hulandes, spañó i papiamentu ta sali regularmente durante e último dékada den e korant Amigoe. She was born and raised in Curaçao. She was a secondary school teacher and a lecturer at the University in Curacao. Her works include Gedicht (2018) and Geef me je Taal (2019); for her Papiamento translation of Kahlil Gibran’s The Prophet (2014), she was awarded the Kahlil Gibran Chair at the University of Maryland. In 2019 she received UNESCO’s Certificate of Merit for her work on Papiamento.<ref>https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/translingualism-translation-and-caribbean-poetry/ Translingualism, Translation and Caribbean Poetry], Werkgroep Caraibische Letteren (2022)</ref> She writes in Dutch, French, English, Papiamento and Spanish. == Bibliografia == * ''La dislocación de los elementos oracionales y la elipsis en los refranes de La Celestina'' (2011, UoC) * ''Gedicht'' (2018?, kolekshon di poesia) * ''Geef me je taal. Dat ik je beter versta / Duna mi bo idioma. Pa mi por komprondé bo miho'' (2019) * ''Translingualism, Translation and Caribbean Poetry'' (2022, kolekshon di poesia multilingual huntu cu Piet Muysken) Hilda De Windt – Ayoubi, schrijfster, dichteres, columniste, kunstenares en hispaniste uit Curaçao. Ze is bekend vanwege o.a. haar vertaling in haar moedertaal Papiaments van het bekende boek The Prophet van Kahlil Gibran, CDL University Press, verschillende vertalingen van gedichten en haar jarenlange publicaties van gedichten in vier talen in de krant Amigoe op Curaçao. Ze presenteerde op deze middag ook haar Papiamentse vertaling van The Prophet die dit jaar wereldwijd haar 100-jarig bestaan viert en al in 105 talen, waaronder ook het Hindi, is vertaald.<ref>Henk Moeniralam,[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/papiaments-gedicht-moedertaal-van-hilda-de-windt-ayoubi-ook-in-sarnami-vertaald/ Papiaments gedicht ‘Moedertaal’ van Hilda de Windt-Ayoubi ook in Sarnámi vertaald], Werkgroep Caraibische Letteren (2023)</ref> I studied at the Catholic University in Nijmegen, nowadays named Radboud University. I also studied at UoC in Curacao, Dutch Antilles. I have a Master degree in Education with major in the Spanish Language and a Bachelor degree in Public Relations. Further on, I have a minor degree (LO) in English. I have been teaching the Spanish Language and Literature for more than 30 years at a secondary school and also have been teaching Didactics, Analysis of Methods, Spanish Grammar and Oral and Written Communication for more than eight year at University of Curacao. I translated "The Prophet" (by Kahlil Gibran) into the Papiamentu language. This translation was published by the Maryland University Press. For this translation I was granted an award by the George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair for Values and Peace, May, 2014. Further on, I attended an art Academy for four years. As part of a group exhibition I exhibited four times several of my paintings. I write poetry in six languages, Papiamento, Dutch, English, Spanish, Italian, and French. Recently my first poetry book illustrated with twenty of my paintings was published by LM Publishers in the Netherlands. I Master different languages, for example, Dutch, Spanish, English, Papiamentu. Currently, I am also studying different other languages, like Italian, Quechua. I am very interested in promoting and conserving Native Languages. Therefore, my poetry often focuses on native languages. In 2019, my second poetry book that focuses on language will be published. I belief that it is of utmost importance to focus more on Literature (specifically on creative writing) and Art in the education at school.<ref>[https://independent.academia.edu/HildadeWindtAyoubi Hilda de Windt Ayoubi]</ref> {{Appendix}} -------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Sidney M. Joubert''' (☆ [[1939]] na [[Kòrsou]]) ta un dosente, lingwista i papiamentista di [[Kòrsou]]. Na 2023 el a risibí e titulo di ''doctor honoris causa'' di [[University of Curaçao]] pa su kontribushon na [[idioma]] [[papiamentu]]. == Bida == == Bibliografia == * Dikshonario di verso Papiamento-Hulandes NOTES Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC March 20, 2023 REDAKSHON.<ref>[https://kikotapasando.com/2023/03/20/eredoctoraat-voor-sidney-joubert-bij-de-uoc-sidney-joubert-doctor-honoris-causa-bij-de-uoc/ Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC / Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC], Willemstad, 18 maart 2023</ref> Op 16 maart jl. werd tijdens een plechtige openbare zitting van het College van Decanen van de Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (UoC), aan de heer Sidney. M. Joubert, het eredoctoraat verleend. In een volle Aula opende de Rector Magnificus, dr. Francis de Lanoy, deze plechtige zitting, waarbij hij alle aanwezigen in de zaal welkom heette, in het bijzonder de heer Joubert en de twee paranimfen, mevrouw Lucille Berry-Haseth en de heer Edward John Joubert, die hem flankeerden tijdens deze plechtigheid. De decaan van de Algemene Faculteit, drs. Adriënne Fernandes, nam vervolgens het woord, en ging kort in op de redenen die voor de Algemene Faculteit aanleiding waren om de heer Sidney Milton Joubert voor te dragen als kandidaat voor het eredoctoraat. Zij gaf aan dat de heer Joubert over een tijdsbestek van vijftig jaar, zich bijzonder verdienstelijk heeft gemaakt voor de gemeenschap, op het gebied van taalkunde van het Papiamentu. Bovendien wees zij erop dat de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan is. Het eredoctoraat, zo vervolgde zij, wordt als welverdiend eerbetoon aan deze kandidaat verleend voor zijn zeer uitzonderlijke prestaties in het kader van culturele en academisch gerelateerde verdiensten. De heer Joubert, met zijn talrijke merites is van bijzondere betekenis voor de Algemene Faculteit, die taal, literatuur en cultuur centraal stelt, de lerarenopleiding Papiamentu aanbiedt en een leerstoel heeft gerelateerd aan het bestuderen en verwerven van Papiamentu. Het is dan ook niet verwonderlijk dat vanuit deze faculteit de rol van het Papiamentu als algemene omgangstaal in de Curaçaose samenleving, met deze erebenoeming, bekrachtigd en versterkt wordt. Vervolgens nam de Rector Magnificus het woord, die na verwijzing naar de mogelijkheid die de Landverordening Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (LuoC) biedt (art. 37 lid 2), de heer Sidney M. Joubert en zijn twee paranimfen naar voren riep om hen ten overstaan van het College van Decanen de bul te overhandigen. Prof. dr. Ronald Severing, verbonden aan de Algemene Faculteit, en promotor van Sidney Joubert bij deze plechtigheid, sprak bij de laudatio, lovende woorden uit, verluchtigd met een powerpoint, met afbeeldingen van werken van de heer Joubert. Hij gaf aan dat de heer Joubert een fervente taaldeskundige en in het bijzonder een verwoede Papiamentist is. Eerder was hij docent Spaanse taal- en letterkunde op de middelbare school en de UNA en tevens beëdigd vertaler en lexicograaf. Hij werd bij de oprichting van het overheidsbureau Sede di Papiamentu (1983) aangesteld om aan een vocabulaire van het Papiamentu te werken. Sindsdien zijn er van zijn hand ten behoeve van het Papiamentu, vocabulaires (1988, 1990) verschenen en verder woordenboeken in druk (1991, 1999, 2007), met supplementen (1997), een taalgids Papiamentu voor toeristen (1994), digitale woordenboeken (2002), online versies (Google Chrome, Microsoft Edge, Mozilla Firefox en Safari) en achtereenvolgende spellingcheckers Papiamentu voor Microsoft Office (2003-2014) Windows 98-8.1 (2001, 2007, 2014). Naast kenner van de taalkunde van het Papiamentu en de autoriteit op het gebied van de gemeenschappelijke Papiamentse woordenschat, is de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan, blijkens de omvangrijke driedelige gezamenlijke uitgave in het Papiamentu, Pa saka kara (1109 pp., 1983); ook verzorgde hij met auteursgroepen tweetalige Nanzi-boeken (2005, 2019). Hij is Papiamentu-connaisseur bij uitstek, getuige de talrijke publicaties van zijn hand en ook samen met lokale en buitenlandse deskundigen. Hij heeft zich bekwaamd en intensief ingezet voor het promoten van de studie, kennis en correct gebruik van het Papiamentu vanaf begin zeventiger jaren tot heden. Hij is ook medeverantwoordelijk voor de meer dan 400 woorden Antilliaans-Nederlands die in het Groene Boekje zijn opgenomen. Gedurende een aantal jaren, zijn de krantenteksten van het Antilliaans Dagblad en de Amigoe verzameld. Uit die verzameling zijn door onder andere de heer Joubert karakteristieke woorden geselecteerd die in het Groene boekje terecht zijn gekomen als: empaná, blenchi, dushi, karkó en snèkbar. Tevens is hij vanaf het begin (1999) tot recentelijk (2018) betrokken geweest bij de samenstelling van het Papiamentu-dictee en ook als jurylid van het jaarlijkse Diktado Nashonal Papiamentu in de aula van de UoC. De eredoctor is reeds meerdere malen eervol onderscheiden en heeft meervoudig eerbewijs mogen ervaren vanuit diverse maatschappelijke en academische instituties. Na de laudatio van zijn promotor kreeg dr. Sidney Joubert het woord van de rector. Hij liet weten dat toen hij van zijn benoeming op de hoogte werd gesteld, verrast was en zeer geëmotioneerd raakte. Hij dankte dan ook allen die betrokken waren vanaf de voordracht tot aan zijn benoeming. Hij vertelde hoe zijn belangstelling voor het Papiamentu begon. Dat gebeurde tijdens de colleges die hij volgde bij drs. Raúl Römer aan de Universiteit van Amsterdam. Raúl Römer onderzocht het Papiaments als toontaal. Joubert gaf voorbeelden als mata (plant) en mata (doden). Er was verschil in toon, hoog laag en laag hoog te horen. Op Curaçao werd Antoine Maduro zijn leermeester, waar hij ook mee samen werkte. Hij werd al snel door de overheid in twee opeenvolgende spellingcommissies voor het Papiamentu benoemd, in de commissie Römer en de commissie Jonis. Bij het Buki di oro, het gouden boekje met de officiële spelling van de overheid (2009), had hij ook zitting in de commissie die het werk voorbereidde. Na dit dankwoord en bijzonderheden over zijn werk, sloot de Rector Magnificus de officiële zitting. In het informele deel dat daarop volgde, spraken beide paranimfen de pas gedoctoreerde promotus toe. Lucille Berry-Haseth wees op haar lange vriendschap met de gepromoveerde en hun samenwerking op het gebied van Papiamentu. De laatste tien jaar hebben zij zich samen met een redactieteam beziggehouden met een verklarend woordenboek Papiamentu. Zij sloot af met een prachtige voordracht van het gedicht Oda na Sidney, dat zij eerder (2018) aan hem opdroeg. Vervolgens wist paranimf Edward John te vertellen dat zijn vader bekend stond als de leraar Spaans van het Peter Stuyvesant College. Hij vond het een eer dat hij de paranimf mocht zijn bij de promotie van zijn vader. Het informele deel werd afgesloten met een voordracht door Gregory Berry, die bij het publiek erg in de smaak viel met humoristische teksten uit de Papiamentu-literatuur van Guillermo Rosario, Pierre Lauffer en Elis Juliana. Het geheel werd afgesloten met een geanimeerde receptie op de patio van de Universiteit van Curaçao. {{Appendix}} ---------------- '''Frank Martinus Arion''', pseudónimo di '''Frank Efraim Martinus''' (n. [[17 di desèmber]] [[1936]] na [[Kòrsou]] - f. [[28 di sèptèmber]] [[2015]]) tabata un eskritor, poeta i lingwista [[Antias Hulandes|antiano]]. E tabata skirbi obranan tantu na idioma [[hulandes]] komo [[Papiamentu]]. Su obra mas famoso ta e novela ''Dubbelspel'' (Changá). E ta konosí tambe pa su investigashon di e orígen di Papiamentu i pa su empeño pa uso di Papiamentu komo idioma di instrukshon. == Biografia == Frank Martinus Arion a nase na 1936 i ta un di tres yu di Minuel Martinus Arion i Marina Jansen di bario di Buena Vista, [[Willemstad]]. Poko despues di su nasementu e famia ta muda pa [[Aruba]], unda su tata a wòrdu empleá pa e refineria [[Lago Oil & Transport Company|Lago]]. Ku kuater aña su mama i un ruman ta fayesé den un aksidente di tráfiko, despues di kual e ku su otro ruman a wòrdu mandá bek Kòrsou i alohá serka varios miembro di famia. Frank Martinus Arion a lanta den bario di [[Otrobanda]]. Fo'i skol básiko su talento pa skirbimentu a keda manifesta; den su último aña na skol básiko e ta gana e Premio Neerlandia pa e mihor ensayo na hulandes. Frank was een heel goede leerling. Hij mocht op de lagere school een aantal klassen overslaan. Durante su tempu na skol e ta kuminsa usa e nòmber Frank Efraim Martinus pa motibu di e laso ku su tata tabatin ku e [[partido polítiko]] [[Partido Nashonal di Pueblo|PNP]]. E no tabata deseá di wòrdu asosiá ku e aktivismo polítiko di su tata; te añanan 50 e ta usa su fam original pa publikashon di su promé obranan. Na kabamentu di skol sekundario na 1955, Arion ta muda pa [[Hulanda]] unda e ta studia idioma i literatura hulandes na [[Universidat di Leiden]]. Durante su temporada na universidat ela lanta e komunidat studiantil "Baranka Antilliana", kual tabata fungi komo refugio pa studiante prosedente di [[Antias Hulandes]], manera e mes. Tambe den e époka aki e tabata skirbi un seri di poema, kualnan a sali publika pa prome bes den e revista "Antilliaanse Cahiers" komo kolekshon titulá ''Stemmen uit Afrika''. ----- Na zijn schooltijd verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal- en letterkunde ging studeren aan de Universiteit Leiden. Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die, net als hijzelf, afkomstig waren uit de Nederlandse Antillen. Ook schreef hij in deze jaren een reeks gedichten, die in 1957 voor het eerst als bundel onder de titel Stemmen uit Afrika werden gepubliceerd in het tijdschrift Antilliaanse Cahiers. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het mede door hem opgerichte tijdschrift Encuentro Antilliano. Ook las hij regelmatig voor in het programma van de Nederlandse buitenlandse radio. Kort voor het einde van zijn studie onderbrak hij deze en keerde voor enige tijd terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij onderzoek deed naar de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiamentu. Hij publiceerde de resultaten van dit onderzoek in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch verder te studeren en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij het Instituut voor Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam.[2] Onder invloed van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel, waarin hij aan de hand van vier mannen die domino spelen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen in die tijd. Via de personages in de roman heeft Arion kritiek op de rebellen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen.[3] De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs. Arion doneerde het prijzengeld van 1000 ƒ aan de strijd tegen het apartheidsbeleid in Zuid-Afrika. In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam, waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin.[4] Vertaald met www.DeepL.com/Translator (gratis versie) de.wiki: Na zijn afstuderen verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal en Nederlandse letterkunde begon te studeren aan de Universiteit van Leiden . Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die net als hij uit de Nederlandse Antillen kwamen . Hij schreef in deze jaren ook een reeks gedichten, die in 1957 als bundel verscheen onder de titel Stemmen uit Afrika in het tijdschrift Antilliaanse Cahierswerden voor het eerst gepubliceerd. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het dagblad Encuentro Antilliano , waarvan hij medeoprichter was . Ook gaf hij regelmatig lezingen in het Nederlands buitenlands radioprogramma . Kort voor het einde van zijn studie brak hij het af en keerde voor een tijdje terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij zich bezighield met de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiaments. De resultaten van dit onderzoek publiceerde hij in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch zijn studie voort te zetten en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij de afdeling Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam . [2] Onder de indruk van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao, begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel , waarin hij aan de hand van het voorbeeld van vier dominospelende mannen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen op die tijd. Via de personages in de roman uit zich Arion kritisch over de opstandelingen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen. [3]De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en CW van der Hoogtprijs . Arion doneerde het prijzengeld van ƒ 1000 om de apartheid in Zuid-Afrika te helpen bestrijden . In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam , waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap van de stad. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin (in het Engels: "Farewell to the Queen"). [4] In 1975 ging Arion naar Zuid-Amerika, waar hij een aanstelling als docent aanvaardde aan een instituut voor de opleiding van leraren in de Nederlandse kolonie Suriname , die net onafhankelijk werd. Hier trouwde hij ook met zijn vrouw Trudi Guda, met wie hij twee kinderen zou verwekken. In 1980, na de machtsovername van Desi Bouterse , verliet het gezin Suriname en keerde terug naar Arion's thuisland Curaçao. Daar werkte hij aan de standaardisatie van het Papiaments en begon hij opnieuw onderzoek te doen naar de oorsprong ervan. Hij was vooral geïnteresseerd in de overeenkomsten tussen het Papiaments en de varianten van het Kaapverdiaans Creools, die worden gesproken op de eilanden voor de westkust van Afrika. Ook voerde hij campagne voor de invoering van het Papiaments als basisschooltaal op Curaçao, waardoor hij soms in conflict kwam met de lokale autoriteiten. In dit kader schonk hij in 1987 de particuliere basisschool Skol Humanistiko Erasmo , waar lessen werden gegeven in Papiaments. [5] Gedurende deze tijd begon Arion meer politiek betrokken te raken, wat culmineerde in de oprichting van zijn eigen partij, de Kambio Radical ("Radical Reversal", kortweg KARA) in 1988. KARA kreeg echter nooit genoeg stemmen om een ​​zetel in het parlement van het eiland te winnen. [6] In 1996 promoveerde Arion aan de Universiteit van Amsterdam. Zijn proefschrift was getiteld De kus van een slaaf. Papiaments West-Afrikaanse connecties en de oorsprong van het Papiaments en andere talen verkend. Hij bracht onder meer de stelling naar voren dat het Papiaments sterker dan voorheen bekend was beïnvloed door de geheime taal Guene, die door de plantageslaven van Curaçao werd gebruikt. Daarnaast heeft het Guene ook andere Caribische talen beïnvloed en zelfs de Engelse en Nederlandse taal. [7] == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doktoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (kontiniendo: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'') * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Mira tambe == * [[Gueni]] {{Commonscat|Frank Martinus Arion}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =191263500|titulo=Frank Martinus Arion}} {{References}} ;Lista di fuente * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3, pág. 405–410. * Wim Rutgers: ''Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba'', Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, pág. 272. * B. Jos de Roo: ''Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958'', Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam (2014), ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. Den: ''A History of Literature in the Caribbean''. Tomo 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia (2001), ISBN 90-272-3448-5, pág. 362. * ''Schrijver Frank Martinus Arion overleden''. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * ''Writer Frank Martinus Arion Passed Away'', Curacaochronicle.com (28 di sèptèmber 2015}}</ref> * ''Frank Martinus Arion geeft lintje terug'', Trouw.nl. (16 di desèmber 2008) }} {{DEFAULTSORT:Arion, Frank Martinus}} [[:Category:Ganador premio Cola Debrot]] [[:Category:Hende]] [[:Category:Kòrsou]] == Referensia == * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 407–408. * Wim Rutgers: Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba. 1. Auflage. Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, S. 272. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 408–409. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 410. * B. Jos de Roo: Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958. Hrsg.: Universiteit van Amsterdam. 1. Auflage. Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam 2014, ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. In: A History of Literature in the Caribbean. Band 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia 2001, ISBN 90-272-3448-5, S. 362. * Schrijver Frank Martinus Arion overleden. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * Frank Martinus Arion geeft lintje terug. In: trouw.nl. 16. Dezember 2008, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). == Weblinks == {{Commonscat}} [[:Category:Korsou]] [[:Category:Eskritor]] [[:Category:Hende]] Kort na de geboorte verhuisde het gezin naar Aruba, waar de vader een baan had aanvaard bij een plaatselijke oliemaatschappij. Toen hij vier jaar oud was, stierven Arions moeder en jongere broer bij een ongeval, waarna Frank en zijn zus werden teruggestuurd naar Curaçao, waar ze onderdak vonden bij verschillende familieleden. Zijn schrijftalent bleek al toen hij op de lagere school zat; in het laatste jaar van de basisschool won hij de Neerlandiaprijs voor het beste essay in het Nederlands. Tijdens zijn schooltijd begon hij de naam Frank Efraim Martinus voor zichzelf te gebruiken. De achtergrond was de politieke betrokkenheid van zijn vader bij de Nationale VolkspartijCuraçao, waardoor de naam "Arion" bekend werd bij veel bewoners van het eiland. Frank wilde echter niet geassocieerd worden met het politieke activisme van zijn vader; pas in de jaren vijftig gebruikte hij zijn oorspronkelijke achternaam weer voor de publicatie van zijn eerste werken. [1] '''Frank Martinus Arion''', seudónimo de '''Frank Efraim Martinus''' ([[Curazao]], [[17 de diciembre]] de [[1936]]-[[28 de septiembre]] de [[2015]])<ref name=fallece>{{cita noticia|título=Writer Frank Martinus Arion Passed Away|url=http://curacaochronicle.com/local/writer-frank-martinus-arion-passed-away/|fechaacceso=29 de septiembre de 2015|obra=curacao chronicle|fecha=28 de septiembre de 2015|idioma=inglés}}</ref> fue un escritor antillano. En 1955 se trasladó a los [[Países Bajos]] para estudiar letras neerlandesas en la Universidad de Leiden. En 1981 volvió a instalarse en su ciudad natal, tras residir unos años en [[Paramaribo]] ([[Surinam]]). Fue un fuerte promotor del [[papiamento]]. Hij werkte in Nederland , Suriname en de Nederlandse Antillen en schreef in het Nederlands en Papiaments . De roman Dubbelspel (nl) (1973) is zijn eerste boek en zijn grootste publiekssucces. == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' (Changa)<ref>[http://www.diegopuls.com.ar/index.php?option=com_content&task=view&id=112&Itemid=39&lang=es Doble juego, fragmento traducido al español (inédito)]; visitado el 21 de febrero de 2012</ref> *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doctoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (contiene: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'' * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Referencias== {{listaref}} == Link eksterno == *{{Enlace roto|1=[http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 página web sobre Arion del Fondo de las Letras Neerlandesas (en inglés)] |2=http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 |bot=InternetArchiveBot }} ------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Abraham Daniel Jesurun''' (n. [[20 di aprel]] 1839 na [[Korsou]] - f. [[20 di mart]] [[1918]] na [[Korsou]]) tabata un ....... [[Kòrsou]]. == Biografia == Jesurun a nase na aña 1939 na Willemstad. * Kasa ku Rachel David Capriles na 1880. * Na 1905 elegi Presidente di KVK Korsou. van 1884 tot 1919 In het grote boek over de History of the Jews of the Netherlands Antilles (1970) wordt Abraham Daniel Jesurun (1839-1918) ‘Curaçao’s then most cultured man’ genoemd, die verschillende talen in woord en geschrift beheerste. Hij wordt bijvoorbeeld een ‘specialist in Papiamento’ genoemd (Emmanuel & Emmanuel 1970, 1: 411, 454). Jesurun blijkt een belangrijk man geweest te zijn op Curaçao. Zo was hij secretaris-directeur van de Aruba Phosphaat Maatschappij, vele jaren voorzitter van de Kamer van Koophandel en Nijverheid en directeur van de Curaçaosche Bank. Ook is hij lid van de Koloniale Raad geweest en bestuurslid van het Geschied-, Taal-, Land- en Volkenkundig Genootschap te Willemstad. Voor al die activiteiten is hij onderscheiden: hij werd eerst ridder in de orde van OranjeNassau (1908), later officier (1913). In de serie ‘beroemde personen’ werd er in 1998 een postzegel met zijn beeltenis erop uitgebracht. <ref> ''Jan Noordergraaf'', [https://www.ivdnt.org/images/stories/onderzoek_en_onderwijs/publicaties/trefwoord/Papiaments_def.pdf Lexicografie op Curacao: Abraham Jesurun en zijn woordenlijst van het Papiaments (1898)]</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=it|oldid =129014577|titulo=Emilio Teza}} {{References}} }} [[:Category:Linguistica]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62275387|titulo=Dialect}} {{References}} }} [[:Category:Idioma]] ------- {{Variante|a}} [{Databox}} '''Pidgin''' ta e idioma ---------------- {{Databox}} E '''álfabèt latin''' ta un [[álfabèt|skritura alfabétiko]] foi kual den kurso di [[siglo]]nan a desaroyá un kantidat di álfabèt pa uso den kasi tur idioma skirbi den hemisferio oksidental, prinsipalmente na Nort i Sur Amerika, kasi henter [[Oropa]], Afrika supsahara i un kantidat di pais asiatiko na Oustralasia i Asia Sentral. E skritura latin tin e kantidat di usuario mas grandi na mundu. E skritura latin e ta forma e base di e [[Alfabèt Fonétiko Internashonal]] (IPA), i e 26 lèter mas komun ta e lèternan di e [[ISO basic Latin alphabet]]. E ta un álfabèt bikamaral di trinta lèter, kreá fin di siglo nuebe den imperio búlgaro (e aktual [[Nort Macedonia]]), pa e disípulonan di pader Cyrille òf posiblemente Clément d'Ohrid (e promé obispo di e iglesia ortodokso di [[Bulgaria]]) i ta basá riba e álfabèt [[Gresia|griego]] i glagolítiko. Ainda na komienso di siglo 21 ta usa e [[álfabèt siríliko]] den un kantidat di [[idioma slaviko]], entre otro búlgaro, masedoniano, [[idioma montenegrino|montenegrino]], servio, ukraniano, ruso i bieloruso. Bou influensia [[Rusia|ruso]] e ta komun tambe den hopi idioma ku no ta idioma slaviko manera [[kazachs]], [[idioma kirguis|kirguis]], [[tatar]] (idioma [[Turkia|turko]]), [[tajikistano]], [[idioma mongoles|mongoles]] inkluso hopi otro idioma chikitu. Te [[1859]] e tabata e skritura di e [[idioma rumano]] i den e antiguo [[Moldavia]] tabata skirbi e [[idioma moldaviano]] (un [[dialecto|dialekto]] rumano) ku un álfabèt siríliko. * Het Latijns schrift[1] is een alfabetisch schrift waarvoor in de loop der eeuwen een aantal alfabetten zijn ontwikkeld voor gebruik in vrijwel alle westerse geschreven talen, voornamelijk Noord- en Zuid-Amerika, bijna heel Europa, Sub-Saharaans Afrika en een aantal Aziatische landen in vooral Australazië en Centraal-Azië. Het Latijns schrift heeft het grootste aantal gebruikers ter wereld.[2] * '''Latin script''', also known as '''Roman script''', is a set of graphic signs ([[Writing system#General properties|script]]) based on the letters of the [[classical Latin alphabet]]. This is derived from {{cns|a form of the [[Cumae alphabet|Cumaean Greek]] version of|date=September 2021}} the [[Greek alphabet]] used by the [[Etruscan civilization|Etruscans]]. Several [[Latin-script alphabet]]s exist, which differ in graphemes, collation and phonetic values from the [[classical Latin alphabet]]. The Latin script is the basis of the [[International Phonetic Alphabet]], and the 26 most widespread letters are the letters contained in the [[ISO basic Latin alphabet]]. Latin script is the basis for the largest number of alphabets of any [[writing system]]{{sfn|Haarmann|2004|p=96}} and is the [[List of writing systems by adoption|most widely adopted]] writing system in the world (commonly used by about 70 percent of the world's population). Latin script is used as the standard method of writing in most Western, Central, as well as in some Eastern European languages, as well as in many languages in other parts of the world. ----------------- mt3qt1ihw9q501rfjodrucl68ug3zoa 203166 203165 2026-09-05T11:22:37Z Caribiana 8320 203166 wikitext text/x-wiki * [https://www.ea.aw/pages/wp-content/uploads/2019/09/Literatura-na-papiamento-havo.pdf Literatura na papiamento] nieuw: [[diptongo]] - [[triptongo]] - [[gramatika]] - [[frase]] - [[silaba]] - [[semántika]] - [[suheto]] - [[supstantivo]] - [[athetivo]] - [[verbo]] - [[vocal]] - [[consonante]] - [[sufiho]] - [[atverbio]] - [[koma]] - [[pronòmber]] - [[singular]] - [[plural]] ------------------------- {{Databox}} '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa [[papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta yama ''lenga di p'', den kua e [[vocal|vokal]] di kada [[silaba|sílaba]] ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti.<ref>[[Pierre Lauffer]], [https://www.dbnl.org/tekst/lauf001unse02_01/lauf001unse02_01_0036.php Un selekshon di palabra i ekspreshon. Deel 2], dbnl.org</ref><ref name=":0">[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 di mart 1965</ref> E wega di lenga no ta eksklusivamente un fenómeno den papiamentu. Den idiomanan ingles i spaño na [[Latinoamérika]] i otro paisnan di Karibe e ta konosí bou nòmbernan manera pig latin, vesre i jerigonza.<ref>{{citeer web|auteur=[[Antoine Maduro|A.J. Maduro]]| titel=.Remitido Erornan|werk=[[Amigo]]|datum=1984-07-18|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-05|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643043:mpeg21:p006}}</ref> == Karakterístika == Galein ta un modo di papia ku deliberadamente ta alterá [[palabra]]nan di papiamentu, i no ta un idioma independiente. E reglanan por varia, pero den su forma mas simpel, yamá ''lenga di p'', den kua e [[vocal|vokal]] di kada [[silaba|sílaba]] ta wòrdu ripití ku un konsonante ''p'' su dilanti. Por ehèmpel: :''mi ta bai kas'' → mi''pi'' ta''pa'' bai''pa'' kas''pa''. "Mi ta bai kas" ta bira '''mi'''pi '''ta'''pa '''bai'''pa '''kas'''pa. :''kas ta weta'' → ''kaspa tapa wepa tapa''.[1][2] Ehempelnan di variante mas kompliká, usando e frase “e no sa” ta: * agregando un silaba patras ([[sufiho]]) → '''e'''hay '''no'''hay '''sa'''hay * usando un silaba dilanti ([[prefiho]]) → ay'''e''' ay'''no''' ay'''sa''' * birando e leternan di un silaba ku sufiho → '''e'''ay '''on'''ay '''as'''ay Ta ta wòrdu pronunsiá den un forma lihé, loke ta hasie solamente komprensibel pa inisiadonan.[4] Segun [[Pierre Lauffer]], galein ta konosí komo e ''lenga di p''. E ta distinguí galein di ''[[gueni]]'', ku tabata e nòmber pa e idioma ku, segun tradishon, katibunan ku tabata yega, den kua e [[vocal|vokal]] di kada [[silaba|sílaba]] ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. for di [[Afrika]] tabata papia.[2] Segun [[Pierre Lauffer]], galein i [[gueni]] ta dos fenómeno lingüístiko diferente. ''Gueni'' ta referí na un idioma ku, segun deskripshonnan lokal, tabata wòrdu papia pa katibunan ku tabata yega for di Africa. Galein, na otro banda, ta un forma di papiamentu ku ta wòrdu alterá mediante reglanan di un wega di lenga.[2][3] == Uso == Galein tabata wòrdu usá prinsipalmente pa hasi un kombersashon ménos aksesibel pa hende pafó di e grupo ku no konosé e reglanan. Deskripshonnan di galein ta indiká ku e forma di papia tabata wòrdu usá komo un manera di skonde e kontenido di un kombersashon. Un deskripshon di Paul Brenneker, publiká den ''Sambumbu'' na 1971, ta referí na galein komo un forma di papiamentu ku tabata wòrdu deformá deliberadamente pa hende pafó no por komprondé e kombersashon.[3] Personanan bakiá den galein tabata usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internato i kriá den institushonnan grandi tin biaha tabata papia galein ku mesun fluides ku papiamento.<ref name=":0"/> {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] [[:Kategoria:Papiamentu]] [[:Kategoria:Kultura di Kòrsou]] ------------------------ , usando un wega di lenga pa alterá e [[palabra]]nan. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehèmpel: "Mi ta bai kas" ta bira '''mi'''pi '''ta'''pa '''bai'''pa '''kas'''pa.<ref>[[Pierre Lauffer]], [https://www.dbnl.org/tekst/lauf001unse02_01/lauf001unse02_01_0036.php Un selekshon di palabra i ekspreshon. Deel 2], dbnl.org</ref> E tabata wòrdu yamá lenga p.<ref name=":0">[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 maart 1965</ref> E fenómeno di korumpí un lenga ta konosí komo un anti-lenga. '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa e [[Papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no ta konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta e yamá *lenga di p*, den kua e vokal di kada sílaba ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. Por ehèmpel, ''mi ta bai kas'' ta bira ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] ==Historia == Generalmente e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otro, ku no ta konosí ku e reglanan. E ta wòrdu usá mas tantu pa hubentut komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku galein. Na Kòrsou, e tabata wòrdu hopi bia konfundí ku [[gueni]], e idioma di katibu. Pero esensialmente e no tin nada di haber kuné. Galein ta un korupshon deliberá di papiamentu moderno normal, pa no wòrdu komprondé pa hende di afó. Personanan bakiá den galein tabata usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internato i kriá den institushonnan grandi tin biaha tabata papia galein ku mesun fluides ku papiamento.<ref name=":0"/> variante di e idioma papia di [[papiamentu]], usando un wega di lenga pa alterá e palabranan. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa. Internashonalmente e ta konosi komo un anti-lenga. , manera "Jerigonza". Den e wega di lenga [[palabra]]nan na papiamentu ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un [[sufiho]] fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di [[konsonante]] di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokal (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa Por ehèmpel, e frase “e no sa” por bira * agregando un silaba patras (sufiho) - '''e'''hay '''no'''hay '''sa'''hay * usando un silaba dilanti (prefiho) - ay'''e''' ay'''no''' ay'''sa''' * birando e leternan di un silaba ku sufiho - '''e'''ay '''on'''ay '''as'''ay '''Galein''' ta un wega di lenga of anti-lenga den kua [[palabra]]nan na papiamentu ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokál (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. Por ehèmpel, “e no sa” lo bira “ehay oesday otnay owknay”. aye ayno aysa - aye onay asay Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E ta wòrdu usá mas tantu pa hubentut komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Galein. -------------------- {{Infobox taal | naam = Galein | andere_naam = P-taal | taalgebied = [[Curaçao]] | soort = [[Taalspel]] }} '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa e [[Papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no ta konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta e yamá *lenga di p*, den kua e vokal di kada sílaba ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. Por ehèmpel, ''mi ta bai kas'' ta bira ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] == Karakterístikanan == Galein ta un forma deliberadamente alterá di Papiamentu, i no ta un idioma independiente. E reglanan por varia, pero den su forma mas simpel kada sílaba ta wòrdu sigui pa un sílaba ku e mesun vokal i e konsonante ''p''. Por ehèmpel: :''mi ta bai kas'' → ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] Segun Pierre Lauffer, Galein ta konosí komo e ''lenga di p''. El ta distinguí Galein di ''[[Gueni]]'', ku tabata e nòmber pa e idioma ku, segun tradishon, katibunan ku tabata yega for di Africa tabata papia.[2] == Uso == Galein tabata wòrdu usá prinsipalmente pa hasi un kombersashon ménos aksesibel pa hende pafó di e grupo ku tabata konosé e reglanan. Deskripshonnan di Galein ta indiká ku e forma di papia tabata usa komo un manera di skonde e kontenido di un kombersashon. Un deskripshon di Paul Brenneker, publiká den ''Sambumbu'' na 1971, ta referí na Galein komo un forma di Papiamentu ku tabata wòrdu deformá deliberadamente pa hende pafó no por komprondé e kombersashon.[3] == Galein i Gueni == Galein i Gueni ta dos fenómeno lingüístiko diferente. ''Gueni'' ta referí na un idioma ku, segun deskripshonnan lokal, tabata wòrdu papia pa katibunan ku tabata yega for di Africa. Galein, na otro banda, ta un forma di Papiamentu ku ta wòrdu alterá mediante reglanan di un wega di lenga.[2][3] == Fuentes == * Brenneker, Paul. ''Sambumbu: Volkskunde van Curaçao, Aruba en Bonaire''. Deel 3, 1971.[3] * Lauffer, Pierre. ''Un selekshon di palabra i ekspreshon''. Deel 2, 1974, p. 45.[2] ------------------- {{Databox}} '''Galein''' ta un modo di papia cu ta wordo aplica na e idioma [[Papiamentu]], unda ta korumpi .... E ta hopi bia ta wòrdu konfundí pa habitantenan di stat ku Gueni, e idioma di katibu. Pero esensialmente e no tin nada di haber kuné. Galein ta un korupshon deliberá di Papiamentu moderno normal, pa no wòrdu komprondé pa hende di afó. E forma mas simpel ta unu den kua e vokal di kasi tur sílaba ta wòrdu ripití ku un “p” promé kuné. Cas ta bira “cas”’’pa “mi mi”’’pi weta wepe-tapa. Pa e motibu aki, e ta wòrdu yamá tambe p-idioma. Maestronan den galein ta usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internat i criadanan den institucionnan grandi tin biaha ta papia galein mes fluido cu papiamento. Cas mi weta -> '''cas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa '''Galein''' wordt door stadsmensen vaak verward met [[Gueni]], de slaventaal. Maar het heeft er in wezen niets mee uit te staan. Galein is een opzettelijke verbastering van het normale hedendaagse [[Papiaments]], om door buitenstanders niet te worden verstaan. De eenvoudigste vorm is die, waarbij van ongeveer elke lettergreep de klinker wordt herhaald met een ''p'' ervoor. Cas wordt '''cas'''pa '''mi mi'''pi weta wepe-tapa. Het wordt om deze reden ook wel p-taal genoemd. Meesters in het galein bedienen zich van veel ingewikkelder herhalingen. Meisjes op internaten en dienstmeisjes in grote inrichtingen spreken galein soms even vlot als papiaments.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 maart 1965</ref> Teneinde te voorkomen, dat de meester hun gesprek zou kunnen volgen, hadden de slaven de gewoonte het Papiamentu opzettelijk te vervormen door bijvoorbeeld van ieder lettergreep de klinker te herhalen met een medeklinker ervoor. Een zin als: mi ta weta (ik zie) kan dan gaan luiden: mipi tapa wepetapa. Snel uitgesproken is deze "taal" alleen door ingewijden te verstaan.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120173503/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=370&lang= Galein], Encyclopedie van Curaçao</ref> Pig Latin (Igpay Atinlay) ta un wega di idioma òf cant den kua palabranan na ingles ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokál (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. Por ehèmpel, “e no sa” lo bira “ehay oesday otnay owknay”. Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E referensia na Latin ta un mal nòmber deliberadamente; Latin di Porko ta simplemente un forma di argot òf jargon ku no ta relashoná ku Latin, i e nòmber ta wòrdu usá pa su konotashonnan ingles komo un idioma straño i ku ta zona stranhero. E ta wòrdu usá mas tantu pa muchanan chikitu komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Latin di Porko.[2] [[:Kategoria:Idioma]] Bovendien werd het 'Galein' als een geheimtaal gebruikt, maar dit is geen oorspronkelijke taal, doch slechts een verbastering van het Papiamentu om niet door buitenstaanders begrepen te worden (Brenneker, 1971:529)". afunesto. 'Galein' no ta eksklusivamente un fenómeno di papiamentu. Den e paisnan ku ta rondoná nos tambe nan konosé i no ta nada straño ku ta di nan mes nos tin e. Pa no insumi muchu espasio dje diario aki, mi a sita solamente di Cuba. Don Esteban Pichardo, Pichardo Novisimo, 1953, paginanan 405/406: "Jerigonza.<ref>auteur=[[Antoine Maduro|A.J. Maduro]]. Remitido Erornan. "Amigoe". Curaçao, 18-07-1984, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 26-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643043:mpeg21:p006</ref> Aqui se aplica acierto modo revesado de hablaro lenguaje complicado de manera que otros no lo entiendan. Las mismas palabras denuestro idioma con un agregado pospuesto o antepuesto constituyen lajergacon que los muchachos, negros y algunas personas vulgares pierden el tiempo, creyendo sandiamente que es imposible comprenderlos. Las principales jerigonzasson, con las silabas pa, pc, pi, po, pu, agregando a cada silaba de lavoz castellana una de estas de la misma vocal, e.g.: * pu sa-pa bes-pe la-pa Je-peri-pi gon-po za-pa?" Presis manera nos ta us'é na Körsou. Nan ta us'é tambe ku e agregadonan: pina (esta: tu-pina) i tambe ku: gara, guere, guiri, gordo, guru (esta:tu-guiru etc.). Konklushon: papiamentu di gueni na Körsou ta basa riba fantasia, e grafia 'gene' ta pone hende pronunsia e palabra aki robes, galein no tin nada di lenga sekreto kune. --- es.wiki: Jerigonza Gibberish, geringonza, òf geringozo ta un forma di abla hunga den kua sílabanan ta wòrdu insertá repetidamente entre palabranan. Originalmente, “gibberish” tabata wòrdu usá pa deskribí kualke idioma ku ta den mal smak, kompliká, i difísil pa komprondé,[1] pero ku tempu su nifikashon a kambia pa e forma spesífiko di insershon. Ademas di entretenimentu, e por wòrdu usá tambe komo un manera di kodifiká e mensahe (cryptolalia) di manera ku otro hendenan serka di e oradornan ku no ta kustumbrá ku e forma di papia aki no por komprondé kiko e oradornan ta bisando. E formanan aki ta wòrdu usá komo wega òf entretenimentu den paisnan di abla spañó manera Spaña i Latino Amérika. Uso Despues di kada sílaba, e zonido “p” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Despues di kada vokal, e zonido “i” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Despues di kada vokal, e zonido “f” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Den vários region di Mexico, e último variashon hunga aki ta hopi popular bou di muchanan, asta risibí e nòmber “papia na Efe.” en.wiki *(cant):Un cant (hulandes: anti-taal) ta e jargon òf idioma di un grupo, hopi biaha empleá pa ekskluí òf gaña hende pafó di e grupo.[1] E por wòrdu yamá tambe un kriptolekto, argot, pseudo-idioma, anti-idioma òf idioma sekreto. Kada término ta diferensiá un poko den nifikashon; nan usonan ta inkonsistente. *language game: Un wega di idioma (tambe yamá un cant, idioma sekreto, ludling, òf argot) ta un sistema di manipulá palabranan papiá pa hasi nan inkomprendibel pa un oyente no entrená. Weganan di idioma ta wòrdu usá prinsipalmente pa gruponan ku ta purba di skonde nan kombersashonnan pa otronan. Algun ehèmpel komun ta Pig Latin; e famia Gibberish, prevalente na Merka i Suesia; i Verlan, papia na Fransia. Un difikultat komun ku weganan di idioma ta ku nan ta wòrdu pasá oralmente; miéntras ku por hasi tradukshonnan skirbí, hopi bia nan ta imperfekto, pues e ortografia por varia hopi. Algun frakshon ta argumentá ku palabranan den e lenganan papia aki mester wòrdu skirbí simplemente manera nan ta wòrdu pronunsiá, miéntras ku otronan ta insistí ku e puresa di idioma ta eksigí ku e transformashon ta keda visibel ora e palabranan ta wòrdu impartí riba papel. {{Appendix|1=|2= '''Literatuur''' * Martinus, Frank (1996), ''The kiss of a slave: Papiamentu’s West-African connections'', Universiteit van Amsterdam * Hartog, Johannes (1961, p 433), ''Curaçao: Van kolonie tot autonomie III, Vol.I,'', De Wit. '''Bronnen en voetnoten''' * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=|titel=|oldid=|datum=}} {{References}} }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Hulandes Caribeño''' of '''Hulandes Antiano''' ta un variante di [[idioma]] [[Hulandes]] cu a desaroya? na e [[Islanan ABC]], islanan perteneciente na Caribe Hulandes. Por considera esaki como un dialecto regional di Hulandes.? Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. == Contexto == E poblashon lokal i papiadónan hulandes riba Islanan ABC tabata papia i skirbi hulandes mesklá ku konstrukshonnan i palabranan for di papiamentu i otro idiomanan: “hopi plaka verdienen” (pap.: hopi sèn); “kabrieten in de koor” (Pap.: cabritonan den cura); y “een pastechi eten” (Come un pastechi) (Pap.: pasty). E uso aki a bira konosí komo Hulandes Antiano.<ref>[[Ronald Severing|Severihng, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden], literatuurgeschiedenis.org</ref> E norma den polítika di gobièrnu pa loke ta trata hulandes a kambia. E norma di idioma no ta limitá mas na Hulanda, sino tambe na Vlaanderen i e teritorionan den eksterior: e islanan kaminda palabranan hulandes antiano a originá ku no ta aparesé na Hulanda mes, i tambe na Sürnam independiente, kaminda ta usa hulandes surinam. E atenshon kresiente aki pa variedatnan di hulandes, pa multilingualismo, i pa interpretashon kultural a kondusí na inklushon di palabranan for di hulandes karibense den e vokabulario ofisial di e idioma hulandes. A base di un base di dato di palabra di korantnan na idioma hulandes riba e islanan, a hasi un selekshon di mas ku 400 palabra. E palabranan Hulandes Caribense aki, cu a wordo agrega na e Buki Berde di 2015, no ta aparece den Hulandes Standard. Por haña palabranan manera dushi (dushi, dushi), botika (botika kombiná ku botika), ayó (saludo), i eilandsraad (un tipo di konseho munisipal riba e islanan). Anteriormente, na 2005, alrededor di 500 palabra hulandes surinam a aparesé den e lista aki: afingisoep (sòpi di yuka), husselen (scrabble) i Sranan (krioyo surinam). Komo ku Antia no ta eksistí mas i Sürnam, ku Hulandes komo idioma ofisial, a bira miembro asosiá di Union di Idioma Hulandes, e término Hulandes Karibense ta wòrdu usá mas i mas pa e idioma Hulandes riba e islanan i na Sürnam. {{Appendix}} ----- Caribisch-Nederlands is de taalvariant van het Nederlands die gesproken wordt in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Deze variant wijkt op verschillende punten af van het Europees-Nederlands, zowel in uitspraak als in woordkeuze en grammatica. Op de Benedenwindse Eilanden (Aruba, Bonaire, Curaçao) is Papiaments de meest gesproken moedertaal, terwijl op de Bovenwindse Eilanden (Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius) Engels vaker de moedertaal is. ==Verschillen met Europees-Nederlands==: *Uitspraak: Er zijn verschillen in de uitspraak van klinkers en medeklinkers, en de intonatie kan anders zijn. * Woordenschat: Er zijn specifieke woorden en uitdrukkingen die in het Caribisch-Nederlands gebruikt worden, maar niet of minder vaak in Europees-Nederlands. * Grammatica: Er kunnen kleine grammaticale verschillen zijn, bijvoorbeeld in de volgorde van woorden of in het gebruik van bepaalde werkwoordstijden. * Invloed van andere talen: Papiaments: Op de ABC-eilanden heeft het Papiaments een grote invloed op het Nederlands. Veel Caribisch-Nederlandse woorden en uitdrukkingen zijn ontleend aan het Papiaments. Engels: Op de Bovenwindse eilanden heeft het Engels een grotere invloed. Ook hier zijn er invloeden merkbaar in de woordenschat en grammatica. * Onderwijs: In het basisonderwijs op de Benedenwindse eilanden wordt steeds meer onderwijs gegeven in het Papiaments. Het Nederlands wordt vaak als vreemde taal aangeboden. In het middelbaar onderwijs is het Nederlands wel de instructietaal. Op de Bovenwindse eilanden wordt in toenemende mate Engels gebruikt als instructietaal, ook in de Nederlandstalige scholen. * Conclusie: Caribisch-Nederlands is een levendige en diverse taalvariant die zich aanpast aan de lokale context en invloeden van andere talen ondergaat. ------ Hulandes ta un idioma oficial den Caribe Hulandes.<ref>https://taalunie.org/dossiers/22/nederlands-in-het-caribisch-gebied-en-suriname ]</ref> Omdat Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk geen omgangstaal is, maakt het onderwijs daar de omslag van moedertaalonderwijs Nederlands naar een vreemde taal aanpak. Hulandes semper tabata un idioma minoritario. Habladónan di Papiamentu tin bia ta konsiderá e Antianonan di abla Hulandes komo show-off, imitadó di e Hulandesnan. E label ey ta mas fuerte ora hende no ta dispuesto pa papia Papiamento. <ref>Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> Hulandes Antiano ta wòrdu distinguí for di Hulandes Standart pa e aksento. Bakhuis ta agregá ku Antianonan tambe ta agregá palabranan Papiamentu, ta konhugá verbonan Papiamentu na e manera Hulandes, i ta usa zonidonan típiko. Esaki ta conduci na frasenan manera: “Ai no,” “mi tin” “hopi,” “sakeerd” hopi potret pero nan ta “hodidu”! -- nl.wiki:[[:nl:Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden]]Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. Op de Benedenwindse ABC-eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) is de moedertaal vaak Papiaments, en op de Bovenwindse SSS-eilanden (Sint Maarten, Saba en Sint Eustatius) Engels. {{Appendix}} '''Caribisch‑Nederlands''', ook wel bekend als '''Antilliaans Nederlands''', is een in de ABC‑eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) gesproken vorm van het Nederlands, die sterk beïnvloed is door talen zoals Papiamento en Spaans. Het wordt gebruikt door Nederlandssprekenden op de eilanden, en bevat vaak woorden en zinsconstructies uit het Creooltaal Papiamento en regionale varianten. ==Gebruik en kenmerken== Spraak en schrijfwijze van Nederlands op de ABC‑eilanden mengen reguliere Nederlandse zinnen en woordenschat met Papiamentstalige of lokale uitdrukkingen. Voorbeelden hiervan zijn: * “hopi plaka verdienen” (veel geld verdienen) * “kabrieten in de koraal” (geiten op de erf) * “een pastechi eten” (een pasteitje eten) Dergelijke constructies behoren tot typische voorbeelden van Antilliaans Nederlands, waarin Papiamentse woorden (zoals hopi, plaka, pastechi) direct geïntegreerd zijn in het Nederlands. ==Sociolinguïstische context== In de lagen van de bevolking waar Nederlands als thuistaal wordt gesproken — vaak binnen families of in het onderwijs — wordt deze variant beschouwd als “tropisch Nederlands”. Sprekers worden in Nederland soms als dialectisch afwijkend ervaren en kunnen als “makamba” (Nederlander) worden bestempeld, vooral wanneer zij geen Papiamento spreken.<ref name="ntr">Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> De variant is te herkennen aan: *het gebruik van Papiamentse werkwoorden en woorden, *typische accenten, klankkleur en uitspraak, *de toepassing van regionale grammaticale structuren, zoals in: Ai no, ik heb hopi veel foto’s gesakeerd, maar ze zijn hodidu! == Aantal sprekers en taalgebruik == Hoewel het Nederlands in de Caribische delen van het Koninkrijk officieel is, wordt het meestal als tweede of derde taal gebruikt: in het dagelijks leven domineren Papiamento, Spaans en Engels. Op Bonaire is Nederlands moeders­taal voor ongeveer 15 % van de bevolking (2021), Spaans is even frequent; op Sint Eustatius en Saba ligt dat rond 4 % <ref>https://longreads.cbs.nl/the-caribbean-netherlands-in-numbers-2022/what-percentage-of-the-population-speaks-dutch/</ref> ==Identiteit en perceptie== De variëteit speelt een rol in identiteitsconstructie. Nederlandssprekende Antillianen voelen zich soms “niet helemaal thuis” in Nederland of in de Papiamentstalige gemeenschap, juist vanwege de gemengde taalstijl. Taalpuristen waarschuwen tegen het gebruik van Engelse of Spaanse leenwoorden in Papiamento, terwijl anderen juist blij zijn met de talenmix als onderdeel van de lokale identiteit.<ref name="ntr"/> == Vergelijking met andere niet-Europese Nederlandsvarianten == Nederlands wordt ook gesproken in de Caribische special gemeenten (Bonaire, Sint Eustatius, Saba), maar daar zijn andere varianten gangbaar, bijvoorbeeld Virgin Islands Creole Dutch. Die heeft, net als Antilliaans Nederlands, een sterke mix met andere talen.<ref>Welmoed Ventura, https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/gelijkenis-deens-antilliaans-creole-dutch-en-sranantongo/ Gelijkenis Deens-Antilliaans Creole Dutch en Sranantongo]</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Na [[Aruba]]''' e presencia di '''idioma Spaño''' ta significativo. E pais Caribense, cu [[Hulandes]] y [[Papiamentu|Papiamento]] como [[idioma ofisial|idiomanan oficial]], tin un gran cantidad di hablante di [[Spaño]]. Segun e censo di 2000, Spaño ta e di dos idioma mas papia riba e isla, despues di Papiamento. == Hablante di Spaño == Segun datonan di Censo 2010, 13.710 residente di Aruba ta papia Spañó como nan [[Lenga materno|idioma materno]].<ref>{{citeer web|url=https://www.cervantes.es/imagenes/File/espanol_lengua_viva_2019.pdf |titel=El Espanol: una lengua viva. Informe 2019|uitgever=Instituto Cervantes, pag. 9|datum= }}</ref> Na 2017 hablante di Spañó tabata representa 12.6% di e poblacion.<ref>{{citeer boek|nombre=Jesús|apellido={{v|Guanche}}|nombre2=Carmen|apellido2={{v|Corral}}|title=Diccionario etnográfico. Los pueblos del Caribe Insular y de México-Centroamérica|volume=Tomo I|year=2017|editorial=RUTH|isbn=9789590618154|capítulo=Cap. 5}}</ref> Esaki ta relaciona cu e emigrantenan for di paisnan hispano. Segun pais di origen e percentahe tabata, entre otro, 9.1% di [[Colombia]], 4.1% [[Republika Dominikano|Republica Dominicano]], 3.2% [[Venezuela]] i 1.1% [[Peru]].<ref name="cia.gov">{{en}}{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |title=Aruba |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |access-date=}}</ref> Si conta tur esunnan cu por comunica den Spaño, e cantidad total di hablante ta yega aproximadamente 93.500, o sea 85% di e poblacion Arubano. Pero solamente un di cada cinco persona ta uza Spaño como nan unico [[idioma]]. == Spaño den bida publico == No obstante di no ta un idioma oficial, e uso di Spaño ta sirbi metanan practico y ta extende den hopi aspecto di bida publico, reflehando su papel como idioma di contacto, identidad y comunicacion den e contexto multicultural di Aruba. E isla su proximidad cu [[Venezuela]] y [[Colombia]] y e fuerte contactonan religioso, comercial y cultural durante siglonan a contribui pa e uzo continuo na Aruba di Spaño.<ref>{{cite book|author=Ramirez, Catherine|title=La escogencia del idioma Español en el perfil de asignaturas en las escuelas de MAVO de Aruba|year=2016|editorial=[[Universidad de Curazao]]|url=https://www.worldcat.org/es/title/1029733877|location=Willemstad, Curacao}}</ref> Segun [[Johan Hartog|Hartog]] e influencia Spaño ta mas tanto notabel den e variante Arubano di Papiamento cu den e variantenan di Corsou y Boneiro.<ref name="Hartog"/> Den e sistema escolar, Spaño ta un materia obligatorio desde enseñansa basico, cuminsando den e di cinco klas bay dilanti.<ref>{{citeer web|auteur=Organización Panamericana de la Salud|titel=Aruba, perfil de país|url=https://www3.paho.org/hq/dmdocuments/2010/Salud_en_las_Americas_2007-Aruba.pdf|datum=2007 }}</ref><ref>Ministerio di Enseñansa di Aruba. Curriculum y Idioma den Sector Escolar.</ref> Ademas, varios canal di television for di Venezuela ta wordo ricibi sin problema riba e isla, ofreciendo noticia, entretenimento y programacion educativo na Spaño. Hopi radioemisora local ta inclui musica cu canto di [[Latinoamérika|Latino America]] den nan programacion, y den algun caso, ta transmiti programanan na Spaño. Den sector comercial, hopi empleado den tienda, restaurant y servicio publico ta comunica cu clientenan hispano den nan idioma nativo. Ora cu hende yega na un loket, e probabilidad ta halto cu nan por haci pregunta o haya informacion na Spaño. [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia catolico]] cu un comunidad grandi riba e isla ta ofrece misa regular na Spaño. Den algun bario, specialmente caminda comunidadnan hispano ta concentra, por tin borchi informativo cu dos of mas idioma, incluyendo Spaño. == Aspectonan sociolinguistico == Pa hopi residente, particularmente e migrantenan hispano di Colombia, Venezuela y Republica Dominicano, Spaño ta sigui sirbi como idioma principal na cas, den relacionnan familiar y comunidad religioso.<ref>Central Bureau of Statistics Aruba (2017). Migration and Population Report.</ref> Na nivel popular, Spaño ta keda un idioma di preferencia pa comunicacion informal den bario, mercado y luganan publico. Turistanan hispano, cu ta forma un porcion importante di e [[turismo]] entrante, tambe ta contribui na su visibilidad den bida diario Arubano. E [[multilingualismo]] na Aruba ta stimula un nivel halto di dominio pasivo di Spaño: hopi Arubiano por compronde Spaño aunke no ta papi’é activamente. E situacion aki ta refleha un [[diglosia]] dinamico, caminda Spaño ta sirbi mas na nivel informal y comunicativo, mientras cu Hulandes y Papiamento ta predomina den situacionnan formal, educativo y gubernamental. == Influencia di Spaño riba Papiamento den siglo 21 == E idioma oficial Papiamento ta un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu ta nace durante e periodo colonial for di e mescla di Spaño, [[Portugues]], Hulandes, [[Ingles]], [[Frances]] i Arawak. Gran parti (70%) di su vocabulario tin origen Spaño.<ref>[[Ronald Severing|Severing, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden#:~:text=Door%20hun%20geografische%20ligging%20en,eilanden%20genoemd%2C%20is%20het%20Papiaments. ''Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden''], literatuurgeschiedenis.org</ref> E isla di Aruba tabata pa mas cu un siglo parti di Imperio Spaño promé cu el a wordo cede na e Imperio Hulandes na aña [[1636]].<ref name="Hartog">{{cite book|author=[[Johan Hartog|Hartog, Johannes]]|title=Aruba: A Short History|year=2003|publisher=De Wit & Van Dorp Stores}}</ref> Aunke Papiamento ta ser considerá un idioma stabil, hopi [[Arubiano]] ta sinti cu su presencia ta birando menos, particularmente den contactonan cu emigrantenan hispano. Investigacion sociolinguistico a mustra cu e preocupacion no ta basa riba un cambio real, sino riba un “menasa simbolico” cu ta relaciona cu identidad y inclusividad di pertenencia.<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref> Un tema cu ta surgi frecuente den discusionnan publico y escolar ta e supuesta “contaminacion” di Papiamento cu palabra y structuranan Spaño. Algun ciudadano ta boga pa un Papiamento “puro”, afirmando cu influencia stranhero, particularmente di Spaño, por afecta e caracter crioyo di e idioma. E sintimento aki ta bira mas fuerte ora cu migrantenan nobo no ta haci esfuerso pa siña y papia Papiamento, sino ta keda den nan idioma materno.<ref>Carroll, Kevin S. (2010). [https://www.researchgate.net/publication/283245487_Language_maintenance_in_the_Caribbean_Examining_perceptions_of_threat_in_Aruba_and_Puerto_Rico'' Language maintenance in the Caribbean: Perceptions of threat in Aruba and Puerto Rico''], researchgate.net </ref> Estudionan recien, manera esun di Kester y Buijink (2023), a conclui cu aunke hopi Arubiano ta expresá preocupacion riba e futuro di Papiamento, e idioma mes no ta duna señalnan di bay atras.<ref name="Kester"/> Su uzo a keda halto den bida escolar, gobierno y medionan local, y e mes a demostra capacidad pa integra [[neologismo]]nan sin perde su esencia. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=es|oldid =161207719|titulo=Idioma español en Aruba}} {{References}} ;Lista di fuente * Allen, R. (2002). ''The Spanish Caribbean''. Cambridge University Press. }} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Idioma]] ------------- {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] tríphthongos, literalmente: ‘ku tres zonido’ òf ‘ku tres tono’) ta un kombinashon di tres zonido vocal cu ta pronunciá den un solo [[silaba]]. Den un triptongo, e tres vocal òf semivokal ta sigui un tras di otro sin interrupshon, formando un zonido monosilabico. Den [[fonetika]], un triptongo ta resulta di un movimiento kontinuo pero suave di e organonan di artikulashon for di un zonido di vocal pa otro, den un sekuénsia di tres zonido. Na kontraste ku un [[monoftongo]], ku tin un so zonido, òf un [[diptongo]] ku tin dos, un triptongo ta kontené tres zonido vocal den un so silaba. Importante pa nota ku un triptongo no ta meskos ku un sekuénsia disilabico di un diptongo sigui pa un monoftongo, kaminda por tin mas ku un silaba. Por ehempel, den aleman feuer [ˈfɔʏ.ɐ] (‘kandela’), e sekuénsia vocal ta dividí den dos silaba, i no ta un triptongo. Un triptongo tipiko ta forma pa un semivokal, sigui pa un vocal nukleo, i sigui pa un otro semivokal (por ehempel: /i̯/ + /a/ + /u̯/). Por existí tanto triptongonan orál komo nasal. == Ejempelnan == Den [[Papiamento]], triptongonan no ta hopi komun, pero por haña nan den palabra manera: biai (for di biaiha) kaiu (for di kaiu) huai (for di huai) Den [[kastellano]] (spañol), por haña triptongonan den palabra manera: miau Uruguay cambiáis == Referensianan == Martínez Celdrán, Eugenio. Manual de Fonética Española. Ariel Lingüística, 2001. Ladefoged, Peter. A Course in Phonetics. Cengage Learning, 2014. Crystal, David. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Wiley-Blackwell, 2008. -------------------------- Diptongonan komun den Papiamento Diptongo Tipo Ejèmplonan Nota ai Kreshente bai, traishon, baikèl vocal débil (i) tras vocal fuerte ei Kreshente sei, beisbol, trein oi Kreshente boi, koi, sopi ui Kreshente puiro, spruit, fluit ia Dekreshente biaha, rabia, familia vocal débil (i) prome vocal fuerte ie Dekreshente piedra, biento, piedra io Dekreshente nacional, religion ua Dekreshente lengua, francua, guahe ue Dekreshente pueblo, fuerte, muerto uo Dekreshente cuota, suave, actuosa menos komun 🗣️ Nota riba tipo di diptongo: Diptongo kreshente: e vocal débil (i, u) ta antes di vocal fuerte (a, e, o) → zonido ta subi. Diptongo dekreshente: e vocal débil ta despues di vocal fuerte → zonido ta baha. {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E articulacion ta consisti di un transicion suave den e frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta wordo percibi como un zonido continuo den un solo silaba. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. == Diptongo den Papiamento == Den [[Papiamentu|Papiamento]], un diptongo por wordo forma di un di e siguiente combinacionnan: == Vocal debil (i, u) + vocal fuerte (a, e, o) == Ehempel: * i-a → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-a → us'''ua'''l, a-u → bl'''au'''w, * i-e → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-e → f'''ue'''rte, e-u → '''eu'''caristia, * i-o → od'''io''', o-i → b'''oi'''cotia, * u-o → d'''uo''', o-u → bl'''ou'''sa. == Dos vocal debil (i + u, u + i) == Ehempel: * i-u → hud'''iu''', u-i → fl'''ui'''t === Tipo di diptongo === Dependiendo di e direccion di e transicion vocal, un diptongo por ta dividi den: * diptongo creciente → b'''ie'''nto, p'''ue'''blo, rab'''ia''' * diptongo decreciente → '''ai'''re, '''au'''mento, n'''ei'''shi Nota cu ora e zonido '''i''' ta na final di palabra ta skirbi '''ay''', '''ey''', '''oy''', '''uy'''.<ref>E regla aki no ta aplicabel pa e [[Ortografia di papiamentu|ortografia uza na Corsou y Boneiro]].</ref><br> Ehempel: * '''ay'''= cay - bay - caray - gay (homber) * '''ey'''= aworey - p'esey - t'ey - bedey - batrey * '''oy'''= coy - morocoy - haudoy - gogoy * '''uy'''= huy - puy - cuy - spruy {{Appendix}} == Lista di referencia == * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. * Goilo, E.R. (2002). ''Gramática di Papiamento''. De Wit Stores N.V. * [[Sidney Joubert|Joubert, Sidney M.]] (2015). ''Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu''. [[Fundashon pa Planifikashon di Idioma]]. * SIL International (2004). ''Papiamentu Phonology''. Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). ''Ortografía de la lengua española''. Madrid: Espasa Libros. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------- Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E ta consisti di un transicion suave den frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta percibi como un zonido continuo den un silaba unico. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. ==Formashon di diptongonan den Papiamentu== Den Papiamentu, un diptongo por wòrdu formá di un di e sigiente kombinashonnan: Un vocal débil (i, u) + un vocal fuerte (a, e, o) ehempel: baiskel biaha fuerte Dos vocal débil (i + u, u + i) ehempel: fluit hudui riu Tipo di diptongo: kreshente i dekreshente Dependiendo di e direkshon di e transishon vocal, un diptongo por ta: Kreshente (glide → vocal nuklear): ora e vocal débil ta na prinsipio. ehempel: biento pueblo rabia Dekreshente (vocal nuklear → glide): ora e vocal débil ta na fin di e diptongo. ehempel: aire aumento neishi Ortografia den fin di palabra Ora e zonido i ta na fin di palabra komo parti di un diptongo, e ta wòrdu skibí ku y: ay, ey, oy, uy ehempel: ay: cay, bay, caray, gay (hòmber) ey: aworey, p'esey, t'ey, bedey, batrey oy: coy, morocoy, haudoy, gogoy uy: huy, puy, cuy, spruy Un hiato ta un sekuencia di dos vocal ku ta pronunsiá separá, es decir, kada vocal ta forma su mesun silaba. E zonido no ta flòu komo den un diptongo, sino ta parti klaramente den dos unidat silábiko. Un hiato ta forma tipikamente den e sigiente kasonan: Dos vocal fuerte: poeta, maestro, teatro Vocal fuerte + vocal débil acentuá: país, María, baúl Den kaso di hiato, e zonido ta interrumpí, i kada vocal ta tuma su propio énfasis den pronunsiashon. Referencia * Goilo, E.R. (2002). Gramática di Papiamento. De Wit Stores N.V. * Joubert, Sidney M. (2015). Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu. Fundashon pa Planifikashon di Idioma. * SIL International (2004). "Papiamentu Phonology". Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). Ortografía de la lengua española. Madrid: Espasa Libros. * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. --- == Diferencia entre diptongo y hiato den Papiamento == {| class="wikitable" style="text-align:left" width="75%" |- ! Tipo ! Combinacion<br> di vocal ! Ehempel ! Division<br> silabico ! Remarke |- |rowspan="6" style="background:#FFD700|Diptongo|| style="text-align:center" |i + a || biaha || bia-ha ||vocal debil + fuerte, un silaba |- | style="text-align:center" |u + e || fuerte || fuer-te || vocal debil + fuerte |- | style="text-align:center" |i + e || biento || bien-to || diptongo creciente |- | style="text-align:center" |e + i || neishi || nei-shi || diptongo decreciente |- | style="text-align:center" |u + i || hudiu || hu-diu || dos vocal debil, un silaba |- | style="text-align:center" |i + u || riu || riu || un silaba |- | rowspan="3" style="background:#FF9000| Hiato || style="text-align:center" |a + i || caida || ca-i-da || vocal fuerte + debil, dos silaba |- | style="text-align:center" |o + e || poeta || po-e-ta || dos vocal fuerte, dos silaba |- |style="text-align:center" | o + a || oasis || o-a-sis || dos vocal fuerte, dos silaba |- |} [[:Kategoria:Idioma]] Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea y cu no ta inseparabel. Pues e ta consisti di e articulacion di dos vocal, un tras di otro, sin interupcion, produciendo un transicion suave den e frecuencianan di zonido cual ta caracterisa cada un di e dos vocalnan. Fonologicamente, dos vocal cu ta articula di e manera aki ta forma parti di e mesun [[silaba]]. Dependiendo di e tono ta haci distincion entre un diptongo creciente y un diptongo decreciente.<br> Ehempel: ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “cu tres zonido”, òf “cu tres tono”) ta un forma cu ta forma parti di un [[palabra]]. Casi semper e lo ta un [[vocal]] será mas un vocal habrí sigui pa un otro vokal será, formando un “triptongo”. Den [[fonétika|fonetica]], un '''triftongo''' ta un combinacion di vocal monosilabico cu ta encera un movecion rapido pero suave di e articulador di un calidad di vocal pa otro cu ta pasa riba un tersera parti. Miéntras ku vokalnan “puru”, òf monoftongonan, ta wòrdu bisa ku nan tin un posishon di artikuladó di meta, diftongonan tin dos i triftongonan tres. Triptongo no mester wordo confundi cu secuencia disilabico di un [[diptongo]] sigui pa un monoftongo, manera na aleman "feuer" [ˈfɔʏ.ɐ] ‘kandela’, caminda e vocal final ta mas largo cu esnan hañá den triptongo. Triptongo (for di griego : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “ku tres zonido,” òf “ku tres tono”) ta e nòmber duná na e kombinashon di un zonido semivokal , un zonido vokal i un zonido semivokal emití den un solo esfuerso vokal. Triptongo ta wòrdu dividí den oral y nasal. Den un triptongo tres vocal (of semivocal) ta un combinacion di tres zonido vocal hunto, cu ta forma un zonido. ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[linguistica]], '''singular''' ([[latin]]: ''singularis'', cu ta nifica “unico” of “solitario”) ta un termino gramatical cu ta referi na un forma di [[palabra]] cu ta indica un solo hende, cos, obheto, luga of idea. E ta contrasta cu e forma [[plural]], cu ta referi na mas cu un. == Uzo di singular == E singular ta e forma standard di un palabra den e gran mayoria di idioma, sin ningun modificcion special. E cambio ta bin pa palabranan den plural. Mescos den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma singular ta basico, unda un sustantivo ta presenta su mes, sin indica cantidad. E ta sirbi pa nombra un solo entidad.<br> Ehempel: * buki → un buki * mucha → un mucha homber * rosa → un flor * idea. → un solo pensamentu == Relacion cu artikulo y adhetivo == Un sustantivo den singular regularmente ta acompaña pa un articulo singular (manera un, e) y adhetivo cu ta acordá cu género y número.<br> Ehempel: * e rosa dushi * un cas grandi == Cambio pa plural == Pa pone un sustantivo singular den forma [[plural]], Papiamento normalment ta agregá -nan na fin di palabra. Sinembargo, e regla aki tin espeshonalidadnan y depende di ortografia y uso. Ejèmplo: buki → bukinan ros → rosnan idea → ideanan == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Plural''' ([[latin]]: pluralis, ku ta nifiká “di más ku uno”) ta un termino gramatikal ku ta referí na un forma di palabra ku ta indiká más ku un hende, kos, lugá of idea. E ta kontrastá ku e forma [[singular]], ku ta indiká un solo ente. == Uso den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], forma plural ta forma derivá di un sustantivo singular pa indiká ku tin más ku un di esaki. Ehempel: * buki → buki''nan'' * ros → ros''nan'' * muchu → mucha''nan'' == Formacion di plural == Den ortografia di Papiamento, e forma plural generalmente ta forma pa agregá e sufijo -nan na e sustantivo singular. E regla ta aplica pa hende, animal, kos, lugar y tambe idea abstracto. Ehempel: * cas → kasnan * idea → ideanan * persona → personanan == Plural eksplisito y implicito == Papiamento tambe por indiká pluralidad den otro manera, manera pa medio di un palabra ku ta indiká kantidat (manera hopi, tur, algun), aunque e sustantivo keda den forma singular. Pero den uso formal, ta preferibel pa pone e palabra den forma plural. Ejèmplo: hopi hende tur mucha ta contento == Komparashon ku otro idioma == Den otro idioma, manera español of inglés, forma plural por envolví kambio di letra, agregashon di sufijo otro ku -nan, of regla irregular. E forma di plural ku -nan ta un karakterístika partikular di Papiamento. == Referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] '''Silaba''' (na inglés: ''syllable''; na hulandés: ''lettergreep'') ta un unidad ritmico di zonido den un [[palabra]]. Un silaba ta normalmente forma pa un solo [[vocal]] of un combinacion di [[consonante]] y vocal, cu ta wordo pronuncia manera un solo impulso di bos. Den [[linguistica]], e analisis di e silaba ta un aspecto esencial den [[fonologia]], [[ortografia]], y e forma di rima den [[poesia]]. E structura di silaba por varia segun idioma, pero tur idioma tin algun forma di silaba den su sistema linguistico. Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], silabacion ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra.<br> Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do == Structura di silaba == E structura general di un sílaba ta consisti di tres segmento agrupa den dos componente: * ''Onset'': Un consonante of grupo di consonante, obligatorio den algun idioma, opshonal of hasta restringi den otronan * ''Rima'': ta consisti di un: ** ''nucleo'': e vocal principal di e silaba (obligatorio) ** ''coda'': e consonante of grupo di consonantenan despues di e vocal (opshonal) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. * Bo: onset = "b", nucleo = "o" * Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * [[Jossy Mansur|Mansur, Jossy M.]] (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (di 7 edicion). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] Núkleo (ν): Un konsonante vokal òf silábiko, obligatorio den mayoria idioma Coda (κ): Un konsonante òf grupo di konsonante, opshonal den algun idioma, altamente restringí òf prohibí den otronan Un silaba por consisti di tres parti principal: * '''Onset''': e consonante of consonantenan na comienso (optativo) * '''Nucleo''': e vocal principal di e silaba (obligatorio) * '''Coda''': e consonante of consonantenan despues di e vocal (optativo) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. — Bo: onset = "b", nucleo = "o" — Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda [[:Kategoria:Linguistica]] Silabacion den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma di e silabanan ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra. Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do -------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[fonétika|fonetica]], '''consonante''' (na [[Ingles]]: ''consonant''; na [[Hulandes]]: ''medeklinker'') ta un [[zonido]] di bos, forma pa un coriente di aire cu ta topa cu un of otro obstaculo, sea parcial of total, den e tracto vocal (boca y garganta). E ta un di e dos tipo principal di zonidonan di bos, e otro ta e [[vocal]]. Contrario na un [[vocal]], un consonante ta rekeri un tipo di tapamento, estorbo, of contacto den boka, como na nivel di e labionan, e lenga, of e dente, pa forma zonido. E palabra “consonante” ta bini di [[Latin]] ''consonans'', cu ta nifica “zonido cu ta zona hunto” (''con'' = hunto, ''sonare'' = zona). Tradicionalmente, consonantenan ta wordo considera zonido cu no por existi sin un vocal acerca. == Aplicacion == === Papiamento === Den e idioma [[Papiamentu|Papiamento]], por haña varios consonante den uso diario. E cantidad di consonante por varia segun e dialecto, pero generalmente e siguiente letternan ta representa consonante den e alfabet: '''B, C, D, F, G, H, J, K, L, M, N, P, R, S, T, V, W, Y, Z''' E letter '''Q''' casi no ta wordo uza; generalmente e ta wordo substitui/suplantá pa 'K'. E letter '''X''' ta usa solamente den palabra stranhero. Tur palabra den Papiamento ta contene un of mas consonante, cu ta forma [[silaba]]nan hunto cu e vocalnan. {| class="wikitable" width="65%" ! colspan=2 | Vocal || Balor na Papiamento<br> {{ABW|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel || Balor na Papiamentu<br> {{CUW|bandera}}/{{BON|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel |- | colspan=2 | b || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ala, ca'''b'''a || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ibu, fa'''b'''or |- | rowspan=2 | c || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}} || style="text-align:center" | /s/ || mere'''c'''e, ha'''c'''i || style="text-align:center" | /s/ || '''C'''ecilia |- | elsewhere || {{IPA|/k/}} || '''c'''aminda, '''c'''la || style="text-align:center" | /k/ || '''C'''aracas |- | colspan=2 | ch{{ref|dig|b}} || {{IPA|/tʃ/}} || '''ch'''ikito || style="text-align:center" | /tʃ/ || '''ch'''api |- | colspan=2 | d || style="text-align:center" | /d/ || '''d'''ocumento, '''d'''al || style="text-align:center" |/d/ || '''d'''uru, '''d'''ede |- | colspan=2 | dj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/dʒ/}} || '''dj'''aca || style="text-align:center" | /dʒ/ || '''dj'''ente || |- | colspan=2 | f || style="text-align:center" | /f/ || '''f'''ama || {{IPA|/f/}} || '''f'''òrki || |- | rowspan=2 | g || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}}, final || style="text-align:center" | /x/ || '''g'''esto, ma'''g''' || style="text-align:center" | /x/ || mar'''g'''en, brù'''g''' || |- | before unstressed {{angbr|e}}, elsewhere || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''arganta, san'''g'''er || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''osa, man'''g'''el || |- | colspan=2 | h || {{IPA|/h/}} || '''h'''asta, '''h'''abilidad || {{IPA|/h/}} || '''h'''ari, '''h'''eru || |- | colspan=2 | j{{ref|loan|a}} || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''j'''ong, '''j'''as<br>'''J'''uan || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''J'''an Thiel<br>'''J'''ulia || Some places still maintain their old spelling, e.g. Salinja. Here the {{angbr|nj}} is pronounced {{IPA|/ɲ/}}. |- | colspan=2 | k || {{IPA|/k/}} || '''k'''ishiki, '''k'''ere || {{IPA|/k/}} || '''k'''enta, se'''k'''reto || |- | colspan=2 | l || {{IPA|/l/}} || '''l'''ista, '''l'''aba || {{IPA|/l/}} || '''l'''esa, k'''l'''a || |- | colspan=2 | m || {{IPA|/m/}} || '''m'''ucha, pre'''m'''io || {{IPA|/m/}} || '''m'''an, la'''m'''pi || |- | rowspan=2 | n || before {{angbr|co}}, {{angbr|cu}}, {{angbr|g}}, {{angbr|k}},<br>final except after stressed vowel || {{IPA|/ŋ/}} || ma'''n'''go, pa'''n''' || {{IPA|/ŋ/}} || a'''n'''ker, bo'''n''' || In Papiamento, {{angbr|c}} followed by {{angbr|o}} or {{angbr|u}} would be pronounced as a {{IPA|/k/}} (see below), thus having the same effect on the {{angbr|n}} as {{angbr|k}} would. |- | elsewhere || {{IPA|/n/}} || '''n'''atural, te'''n'''e, algu'''n''' || {{IPA|/n/}} || '''n'''echi, he'''n'''de, tempra'''n''' || |- | colspan=2 | ñ || {{IPA|/ɲ/}} || a'''ñ'''a, so'''ñ'''o || {{IPA|/ɲ/}} || ba'''ñ'''a, '''ñ'''apa || |- | colspan=2 | p || {{IPA|/p/}} || '''p'''ipa, ado'''p'''ta || {{IPA|/p/}} || '''p'''alu, sa'''p'''u || |- | colspan=2 | q{{ref|loan|a}} || {{IPA|/k/}} || '''q'''uesillo || {{IPA|/k/}} || '''Q'''uebec || |- | colspan=2 | r || {{IPA|/r/}} || te'''r'''a, '''r'''osa || {{IPA|/r/}} || ba'''r'''ba, pode'''r''' || |- | colspan=2 | s || {{IPA|/s/}} || '''s'''aya, '''s'''ucu || {{IPA|/s/}} || kru'''s''', pa'''s'''a || In Papiamento, the {{angbr|s}} has a {{IPA|/ʃ/}} sound in words ending in -sion. In Papiamentu, it is written as -shon. |- | colspan=2 | sc || {{IPA|/s/}} || adole'''sc'''ente, pi'''sc'''ina || || || |- | colspan=2 | sh{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''imis || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''ete || |- | colspan=2 | t || {{IPA|/t/}} || '''t'''in, '''t'''ata || {{IPA|/t/}} || '''t'''rapi, ri'''t'''mo || |- | colspan=2 | v || {{IPA|/b/}}<br>{{IPA|/v/}} || '''v'''iuda<br>di'''v'''orcio || {{IPA|/v/}} || '''v'''erbo, '''v'''itamina || |- | colspan=2 | w || {{IPA|/w/}} || '''w'''ega || {{IPA|/w/}} || '''w'''owo || |- | colspan=2 | x{{ref|loan|a}} || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || e'''x'''amen, cone'''x'''ion, refle'''x'''ion || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || || |- | colspan=2 | y || {{IPA|/j/}} || '''y'''ama, ha'''y'''a || {{IPA|/j/}} || '''y'''uda, ka'''y'''ente || |- | colspan=2 | z || {{IPA|/z/}} || '''z'''ona || {{IPA|/z/}} || '''z'''eta || In Papiamento, the {{angbr|z}} has a {{IPA|/s/}} sound in words ending in -eza, -anza or with a {{angbr|z}}. In Papiamentu, they are written as -esa and -ansa. |- | colspan=2 | zj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''eito || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''ar || | colspan=2 | ù || || || style="text-align:center" |/ʏ/ || b'''ù'''s, y'''ù'''frou |- | colspan=2 | ü || || ||style="text-align:center" | /y/ || h'''ü'''r |- |} == List di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (7th ed.). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Sustantivo''' (na [[Ingles]]: ''noun''; na [[Hulandes]]: ''zelfstandig naamwoord'') ta un tipo di [[palabra]] den gramatica cu ta sirbi pa nombra hende, luga, cos, idea, of otro ser, sea concreto of abstracto. E palabra “sustantivo” mes ta bini di [[Latin]] substantia, ku ta nifiká “substancia” of “loke ta di esencia”. == Rol den frase == Den un frase, un sustantivo ta generalmente e sujeto of e objeto di un verbo. E ta e elemento ku e verbo ta referí na dje, i regularmente ta precedí of sigui pa un [[artikulo]] (manera “un”, “e”, “esey”) of un [[adhetivo]]. == Clase di sustantivo == Sustantivonan por wordo dividí den varios kategoria: '''Sustantivo komun''': nombra hende, kos of lugá den manera general, por ehèmpel: mùsiko, buki, isla. '''Sustantivo propio''': nombra spesífiko pa hende, lugá of entidad, i ta skibí ku mayuscula, manera: Maria, Aruba, Google. '''Sustantivo konkretu''': nombra kos ku por wordo mira of tuma, manera: mesa, silla, barco. '''Sustantivo abstrakto''': ta referí na idea, sentimiento of estado, manera: amistat, libertat, konsenshi. == Género y número == Tur sustantivo den Papiamento tin un [[género gramatikal]]: ta òf masculino òf femenino. E género ta influenshá e forma di artikulo y adhetivo ku ta akompañ'é (por ehèmpel: e homber vs e muher). Tambe, sustantivonan por ta den forma [[singular]] (un solo) of [[plural]] (más ku un), manera: buki / bukinan, muchanan / mucha. == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. * Trupia, Sandro (1995). ''Linguistica generale e grammatica''. Zanichelli. [[:Kategoria:Gramatika]] [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------- {{Databox}} '''Kontakto di idioma''' en.wiki:Contacto di idioma ta sosodé ora ku papiadónan di dos òf mas idioma òf variedat ta interkambiá ku i influensiá otro. E estudio di kontakto di idioma ta wòrdu yamá lingwístika di kontakto. Kontakto di idioma por sosodé na fronteranan di idioma,[1] entre idiomanan di adstrato, òf komo resultado di migrashon, ku un idioma intrusivo ku ta fungi komo sea un superstrato òf un substrato. Ora ku papiadónan di diferente idioma ta interkambiá estrechamente, ta tipiko pa nan idiomanan influensiá otro. Kontakto intensivo di idioma por resultá den konvergensia òf releksifikashon di idioma. Den algun kaso un idioma di kontakto nobo por wòrdu kreá komo resultado di e influensia, manera un idioma pidgin, krioyo òf miksto. Den hopi otro kaso, kontakto entre hablantenan ta sosodé ku efektonan duradero na eskala mas chikí riba e idioma; esakinan por inkluí e prestamo di palabranan di prestamo, kalku, òf otro tipo di material lingwístiko. Multilingwismo tabata komun durante gran parti di historia humano, i awendia mayoria hende na mundu ta multilingual.[2] Hablantenan multilingual por partisipá den kambio di kódigo, e uso di vários idioma den un solo kombersashon. Métodonan for di sosiolingwístika[3] (e estudio di uso di idioma den sosiedat), for di lingwístika di korpus i for di lingwístika formal ta wòrdu usá den e estudio di kontakto di idioma. ---------- [https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250524.pdf Celebra ta de vez en cuando, trabao ta continuo], Bon Dia Aruba, Rubrica Asina bon Nos Papiamento ta? (24 di mei 2025) Como medio di comunicacion nos posicion ta diferente, ya cu nos ta para meymey di e desaroyo di nos idioma a base diario. Esey ta duna un obligacion extra, pasobra loke nos ta publica ta pasa bao wowo di miles di lector diariamente. Mihor nos percura anto pa skirbi di tal forma cu nos ta respeta loke tin, pero di otro banda ta mira lo valioso di e entrada continuo di palabra nobo den nos idioma y usa nan di forma apropia.Den e casi cuatro aña di existencia di e column aki, nos a toca un sinfin di tema, semper di forma critico, sin ofende ningun hende. Na ocasion di e promer aniversario, na augustus 2022, nos a publica un lista di e topiconan cu nos ta trata den e aña ey, di forma critico. Esakinan ta duna un bon impresion di e amplitud di e temanan y a la vez ta mustra cu ainda tur ta relevante. Un resumen: * Aki, akinan, akinanan... tocante uso innecesario y excesivo di ‘nan’ * Uso innecesario y excesivo di ‘wordo’ o ‘ser’ * Paso o pasobra? Papia y skirbi ta dos cos diferente * Atende cu... o atende? Atende un asunto cu un persona; no atende cu un asunto * ‘Encuanto di’ y ‘tocante di’, tambe ‘durante di’: uso incorecto y innecesario di e palabra ‘di’ Contra? O Contra di...? * Uso corecto di ‘na’ den diferente contexto; ki ora ‘den’ y ki ora ‘na’? * Palabra modifica incorectamente: ‘nombracion’, ‘comportacion’, ‘cargacion’ (nombramento; comportamento; cargamento) * Parha o pahra...? Un palabra modifica recientemente * Tabatin o tabata tin...? Kico ta corecto? * Gobernado o Gobernador... Ta usa e ‘r’ si of no? * Diferencia entre idioma papia y skirbi * Agradable o agradabel...? Tocante origen Portugues/Spaño di e variantenan Directiva o ‘Hunta di Directiva’ Con pa adopta termino corectamente * Ki ora un palabra ta bira ‘Papiamento’...? * E proceso di adopcion y adaptacion Reforza, enforsa, reenforsa...? Palabra adopta di diferente fuente, reemplazando palabra existente caba “Esey no tin di haber cu…?” Corecto, of no? Origen di e expresion Compromiso, compromis, compromise...? Mesun palabra, adopta di diferente banda * Di dje, den dje, di unda e ‘dje’ ta bin...? * Doble negacion: ki ora si y ki ora no? * Uso di distincion di genero masculino/femenino * Ortografia uniforme un reto...? Variedad di ortografia cu medionan ta haya di tur banda * Terminonan opuesto: ‘progresivo’ o ‘progresista’; ‘conservativo’ o ‘conservador’? * Entre ‘advertencia’ y ‘advertentie’; uso corecto of no? Curasha o encurasha...? Reforza o reenforza...? Uso corecto of no?Pret of leuk...? Eigenlijk of...? Influencia di Hulandes den Papiamento Pa of Pa...? Para o por...? Voor of door...? Origen di nos ‘pa’ * E la bay o el a bay? Kico ta corecto? * Tocante eror gramatical cu casi no ta ripara... ‘Loke ta’ o ‘loke cu ta’? * Paris o Parijs? Londen, London o Londres? Variedad den nomber geografico...Nacionnan Uni o United Nations; IMF o FMI...? Cual idioma tin preferencia...? * Entre desaroyo liber y formalisacion di idioma: ki rumbo pa tuma? Papiamento manera papia..., o skirbi? * Tocante uso di ‘es’, ‘esnan’, ‘esunnan’...‘Cune’ o ‘cu nan’: * Tocante erornan cu no ta detecta facilmente...Papiamento ta rico na diferente tipo di vocal; a traves di influencia diverso * Algo mas di nos herencia Portugues; un exploracion den nos vocabulario. Nota: si bo ta desea pa nos trata un tema specifico atrobe, o mas amplio, laga nos sa via reaccion riba Facebook, o un mail na bondia.aruba@gmail.com --------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Educacion Profesional Intermedio''' (EPI) ta enseñansa riba nivel MBO (''Middelbaar Beroepsonderwijs'') na [[Aruba]]. E ta encera ... Colegio EPI ta e unico instituto di enseñansa riba nivel MBO na Aruba., situa den Venusstraat 3 na Oranjestad?? == Colegio EPI == A funda Colegio EPI riba prome di augustus 1997. Ta ofrece educacion na nivel 3, 4 y 5 consistiendo di e unidadnan; Salubridad & Servicio, Economia, Hospitalidad y Turismo y Ciencia & Tecnologia.<ref>[https://24ora.com/na-colegio-epi-partido-futuro-a-gana-eleccion-cu-nuebe-asiento/ Na Colegio EPI partido FUTURO a gana eleccion cu nuebe asiento], 24ora.com (2 di december 2024 </ref> Na aña 2022 Colegio EPI a introduci ocho estudio nobo. Na tur por scoge entre 13 diferente estudio, manera: Allround medewerker Information Technology Systems and Devices, Expert Information Technology Systems and Devices, Elektrotechniek, Allround Assistant Business Services, Business Administration & Control Specialist, Certified Cook, Associate of Applied Science in Culinary Arts, Zelfstanding Medewerker Travel & Hospitality, Leidinggevende Travel & Hospitality, Associate Of Science Degree in Hotel and Restaurant Management, Verpleegkundige, Verzorgende y Social Pedagogische Medewerker. Colegio EPI ta conta cu mas di 2000 studiante y mas cu 74% di nan ta logra termina nan estudio cu exito. [[:Category:Enseñansa]] [[:Category:Aruba|Enseñansa]] ---------------------------- == Arte di Palabra == '''Arte di Palabra''' ta un competensia literario ku partisipashon di hoben di Aruba, Boneiru i Korsou. (zie nl.wiki) Meta di e evento ta pa promove amor pa cultura di idioma Papiamento y aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y e desaroyo di dominio di idioma. == Historia == E evento di Arte di Palabra ta existi for di aña 2000 i a cuminsa na Korsou. Ange Jessurun, consulente di Papiamento e tempo ey, a krea e evento pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y [[haiku]]. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. == Publikashon == *Pòtpurí Arte di Palabra 2009, kolekshon di e miho obranan propio 2000-2008 *Pòtpurí Arte di Palabra 2014, bundel van de beste eigen werken 2009-2013 *Pòtpurí Arte di Palabra 2019, bundel van de beste eigen werken 2014-2018<ref>{{citeer boek|url=https://data.swpportal.com/upload/books/files/pdf.php?hash=f612ef13d53ec151f70f21767b8546f4&filename=potpuri-arte-di-palabra-2019_inkijkexemplaar.pdf|taal=pap|werk=Arte di Palabra|titel=Pòtpurí Arte di Palabra 2019|datum=|bezochtdatum=10 september 2019}}</ref> nl.wiki:Arte di Palabra ta un kompetensia den Papiamentu pa hóbennan den enseñansa sekundario na Aruba, Bonaire i Kòrsou. Nacemento For di aña skolar 1998-1999 "Papiaments" a bira un asignatura obligatorio den enseñansa sekundario na Kòrsou. E dato aki a duna e impulso pa e inicio di Arte di Palabra, cu na aña 2000 a tuma luga pa prome biaha na Curaçao. For di aña 2006 ta organisá kareda na Bonaire i for di aña 2009 tambe na Aruba. Arte di Palabra ta tuma lugá tur aña i su meta ta pa desaroyá talento literario hóben i literatura pa mucha papiamentu dor di recitashon di poema i konta storia. E kompetensia tin tres kategoria di presentashon: poesia, haiku i relato kòrtiku. Kada kategoria ta dividi den dos grupo: klasnan di skol 1-2 i klasnan di skol 3-6. Den klasnan 1 i 2 ta trata di poemas i storianan eksistente i den klasnan mas haltu ta trata di obranan original (propio). E evaluashon ta distinguí entre trabou propio i trabou eksistente. E finalistanan for di e rondonan di klasifikashon na Aruba, Bonaire i Kòrsou lo kompetí ku otro den e ronde final.[1] 1] E final di Arte di Palabra ta pasa pa tur isla i ta dirigí dor di e Stichting Arte di Palabra ku sosten di Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch gebied. E final ta generalmente konektá ku e entrega di e premionan di Tapushi Literario na honor di e ikonanan kultural na Aruba, Bonaire i Kòrsou. {{Appendix}} NOTES DIA 29 di juli 2021 a tuma lugar na Aruba, na Cas di Cultura, final di e competencia literario Arte di Palabra, cu participacion di hoben di Aruba, Boneiro y Corsou.<ref>https://www.awemainta.com/newspapers/AM210810/offline/download.pdf Arte di Palabra un celebracion na, di y pa Papiamento di kita sombre], Awemainta, 10 ougustus 2021. Rekupera ougustus 2021</ref> Fundacion Lanta Papiamento (FLP) tabata presente y a keda encanta, un biaha mas. Tabata un fiesta di berdad cu a pone enfoke riba Papiamento su rikesa y bunitesa cultural y riba e creatividad y dominio di idioma Papiamento di nos hobennan. E anochi tabata cuadra exactamente cu e meta di e evento cultural aki: Promove amor pa cultura di nos idioma Papiamento. Enrikece nos idioma cu creatividad di nos hubentud. Den sala tabata reina un entusiasmo y alegria y e hobennan a mustra aprecio pa cada un di e participantenan. Tur participante tabata haya un ovacion cu hasta pitamento cu ‘vuvuzela’. UNION t’e palabra cu ta caracterisa e evento aki, union cultural y social entre Aruba, Corsou y Boneiro. Arte di Palabra den tur sentido di palabra ta un celebracion di Papiamento, e idioma unificado di e islanan aki. Masha pabien n’e hobennan participante, na nan docentenan y n’e organisadornan! ===Historia cortico=== Arte di Palabra ta existi for di aña 2000. Señora Ange Jessurun kende tabata consulente di Papiamento e tempo ey, a cuminsa cu e evento aki na Corsou, pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y haiku. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch Gebied ta yuda den financiamento di biahe y estadia. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. Y importante pa menciona, t’e publicacionnan cu Arte di Palabra a produci caba: Pòtpurí Arte di Palabra 2009, cu e mihor obranan di 2000-2008: Pòtpurí Arte di Palabra 2014, cu e mihor obranan di 2009-2013: Pòtpurí Arte di Palabra 2019, cu e miho obranan di 2014-2018. Por bisa cu e coleccionnan aki ta bon material literario pa cualkier lesado y bon material cu por uza den scol. {{Appendix}} Arte di Palabra ta aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y ta masha importante den desaroyo di dominio di idioma. ---------------- '''Modern Hebrew''' ({{lang-he|עברית חדשה}}, ''ʿivrít ḥadašá[h]'', {{IPA-he|ivˈʁit χadaˈʃa|}}, ''[[Literal translation|lit]].'' "Modern Hebrew" or "New Hebrew"), also known as '''Israeli Hebrew''' and generally referred to by speakers simply as '''Hebrew''' ({{lang|he|עברית|}} {{transliteration|he|Ivrit}}), is the form of the [[Hebrew language]] that was [[Revival of the Hebrew language|revived as a spoken language]] in the late 19th and 20th centuries, and the standard form of Hebrew spoken today. It is the official language of the [[State of Israel]]. Among [[Canaanite languages]], Modern Hebrew is the only one spoken today.<ref>{{cite book |author1=Huehnergard, John |url=https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |title=The Semitic Languages |author2=Pat-El, Na'ama |publisher=Routledge |year=2019 |isbn=9780429655388 |page=571 |access-date=2021-02-18 |archive-date=2023-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230701134731/https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |url-status=live }}</ref> ----------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Flag of the Governor of Curaçao.svg|thumb|300px|Bandera di Gobernador di Kòrsou]] '''Gobernador di Korsou''' ta e representante di e monarka [[Hulanda|hulandes]] (hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]]) na [[Kòrsou]]. A instituí e posishon dia [[10 di òktober]] [[2010]] ku Korsou su status komo pais outónomo denter di [[Reino Hulandes]]. Riba nominashon di e mandatario hulandes pa relashonnan di Reino, e monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un término di seis aña; esaki por wòrdu prolonga te maximalmente 12 aña. E gobernador ta dispone di un sekretariado, e gabinete di gobernador, i ta wòrdu asesorá pa e Konseho di Konsulta, konsistiendo di minimo sinku miembro, apuntá pa e gobernador. E '''Gobernador di Aruba''' ta e representante di e hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]] na [[Aruba]]; esaki ta conforme stipulacion den [[Constitucion di Aruba]] (''Staatsregeling van Aruba'').<ref>Articulo II.1 Staatsregeling van Aruba (AB 1987 nr. GT 1)</ref> E posicion a keda institui desde prome di januari 1986 ora Aruba a haya su status como [[Status aparte di Aruba|pais autonomo dentro di Reino Hulandes]]. E monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un termino di seis aña; esaki por wordo prolonga te maximalmente 12 aña. == Facultadnan di gobernador == Facultadnan di e Gobernador di Aruba ta subdividi den e facultadnan asigna na su persona mediante [[ley]] como organo di e Reino y como organo di e pais Aruba. De gouverneur heeft twee taken: hij vertegenwoordigt en verdedigt de algemene belangen van het Rijk en is hoofd van de regering van Curaçao. Hij is tevens vertegenwoordiger op Curaçao van het staatshoofd van het Koninkrijk. Als hoofd van de landsregering is de gouverneur onschendbaar.<ref>Bij ambtsmisdrijven moet hij echter terechtstaan bij de [[Hoge Raad der Nederlanden]]. Bij overige misdrijven kan per Koninklijk Bevel of door de Tweede Kamer vervolging worden bevolen bij de bevoegde rechter in Den Haag.</ref> De gouverneur oefent de uitvoerende macht uit met als verantwoordelijken de ministers, die verantwoording moeten afleggen aan de [[Staten van Curaçao]]. De gouverneur heeft geen politieke verantwoordelijkheden en maakt geen onderdeel uit van het kabinet. Tijdens de formatie speelt de gouverneur een rol bij het aanwijzen van de formateur. In 2012 leidde dit tot onrust, toen gouverneur Goedgedrag tegen de zin van de zittende (demissionaire) ministers, maar op verzoek van de meerderheid van de Staten, een formateur aanwees om een waarnemend kabinet te vormen. De gouverneur wordt door het staatshoofd aangewezen voor een periode van zes jaar op voordracht van de bewindspersoon voor koninkrijksrelaties van het Koninkrijk (en tegelijk van het land Nederland). Deze periode kan worden verlengd tot maximaal één termijn. De gouverneur wordt bijgestaan door zijn secretariaat, het kabinet van de gouverneur, en wordt geadviseerd door de Raad van Advies, bestaande uit ten minste 5 leden, aangewezen door de gouverneur. == Lista == Op 10 oktober 2010 werd Curaçao een land binnen het [[Koninkrijk der Nederlanden]]. Voor deze datum vertegenwoordigde de [[Lijst van gouverneurs van de Nederlandse Antillen (1954-2010)|gouverneur van de Nederlandse Antillen]] onder meer Curaçao. E promé gobernador di Kòrsou tabata [[Frits Goedgedrag]], kende tambe tabata e último [[gobernador di Antia Hulandes (1954-2010)|gobernador di Antia Hulandes]] prome ku esaki a wordu disolbi dia [[10 di òktober]] [[2010]].<ref>RNW.nl - [https://web.archive.org/web/20110120003916/http://www.rnw.nl/caribiana/article/gouverneurs-voor-curacao-en-sint-maarten Gouverneurs voor Curaçao en Sint Maarten]</ref> {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !! Nòmber !! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | | 2010 - 2012 | [[Frits Goedgedrag]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2012 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | (interino) |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Lucille George-Wout-crop.jpg|95px]] | 2013 - presente | [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> | 4 di novèmber 2013 |} {| class="wikitable" ! Van ! Tot ! Nomber ! Bijzonderheden |- | 10 oktober 2010 || novèmber 2012 || [[Frits Goedgedrag]] || |- | november 2012 || novèmber 2013 || [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] || interino |- | november 2013 || presente || [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> || |} == Lista di gobernador interino == Bij koninklijk besluit kunnen een of meerdere waarnemend gouverneurs worden benoemd die de gouverneur vervangen bij ziekte of afwezigheid of hem vervangen na zijn ontslag of overlijden. {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !![[Gobernador interino]]!! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2010 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | | 2013 - 2019 | [[Nolda Römer-Kenepa]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Michèle Russel-Capriles.jpg|95px]] | 2019 - presente | [[Michèle Russel-Capriles]] | 1 di yüni 2019 |} * 10 oktober 2010 - [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] * 1 juni 2013 - [[Nolda Römer-Kenepa]] * 1 juni 2019 - [[Michèle Russel-Capriles]]<ref>{{cite news|url=https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|werk=Curaçao.nu|titel=RMR benoemt Russel-Capriles tot waarnemend gouverneur van Curaçao|datum=17 mei 2019|bezochtdatum=8 juni 2019|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190608092330/https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|archiefdatum=2019-06-08}}</ref> {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] [[:Category:Organonan Gubernamental]] --------- {{Databox}} ==Idiomanan na Aruba == Aruba ta un sociedad sumamente multilingual caminda mayoria di e habitantenan ta domina mas cu un idioma. Hopi [[Arubiano]] ta capas di combersa den por lo menos tres di e siguiente idiomanan: Papiamento, Hulandes, [[Ingles]] y [[Spaño]] y ta cambia comodamente entre dos of mas di e idiomanan aki den bida diario, haciendo e isla un di e teritorionan linguisticamente mas diverso den Caribe. E [[pais insular]] tin dos [[idioma ofisial|idioma oficial]], cu ta [[Papiamentu|Papiamento]] y [[Hulandes]]. E sistema di enseñansa local ta rekerí pa studiantenan siña Ingles y Spaño desde scol basico. Otro idiomanan, manera [[Portugues]], [[Chines mandarin|Chines]], [[Idioma Krioyo Haitiano|Crioyo Haitiano]] y hopi otro, tambe ta wordo papia den comunidadnan minoritario riba e isla. Segun estimacion na 2010 e gruponan etnico mas grandi tabata: Hulandes 78.7%, [[Colombia]]no 6.6%, [[Venezuela|Venezolano]] 5.5%, [[Republika Dominikano|Dominicano]] 2.8% y [[Haiti]]ano 1.3%.<ref name=":0">{{en}}{{Citeer web |titel=Aruba |datum=2025-03-25 |werk=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |bezochtdatum=2025-07-28 |uitgever=Central Intelligence Agency}}</ref>, Tur e cuater idioma, Papiamento, Hulandes, Ingles y Spaño, cu ta wordo uza como idioma principal of idioma primario bou di e poblacion Arubano a mira cambio den e periodo di 1980 te 2010 (idioma principal ta expresa den tabel como % di e total).<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref>: {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! Idioma principal!! 1980<br>% || 1990<br>% || 2000<br>%!! 2010<br>% || Trend |- | [[Papiamentu|Papiamento]] || &nbsp;&nbsp;80.1 || &nbsp;76.6 || &nbsp;&nbsp;69.4 || &nbsp;&nbsp;68.3 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- | [[Spaño]] || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;7.4 || &nbsp;&nbsp;13.2 || &nbsp;&nbsp;13.5 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{increase}} |- | [[Hulandes]]|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;5.0 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;5.4 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.0 ||&nbsp;&nbsp;{{steady}} |- | [[Ingles]] || &nbsp;&nbsp;10.6 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.9 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.1|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7.0 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- |} == Idiomanan oficial == === Papiamento === {{wak articulo|Articulo principal: [[Papiamento na Aruba]]}} Segun Gobierno di Aruba, e [[lenga materno|idioma materno]] y idioma primario di casi tur Arubiano ta Papiamento,<ref>{{en}}{{Cite web |title=Language |url=http://www.aruba.com/ExploreAruba/Culture/language.aspx |url-status= |archive-url=https://web.archive.org/web/20110809190231/http://www.aruba.com/explorearuba/culture/language.aspx |archive-date=2011-08-09 |access-date= |website=aruba.com}}</ref> un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu su raiz te na [[siglo 16|siglo diesseis]]. Sinembargo, Papiamento no tabata papia extensamente na Aruba te den siglo 18 y 19, ora cu e idioma a bira mas presente den material riba e isla, particularmente den e bukinan di scol Catolico Romano. Papiamento ta un idioma mescla cu ta combina elementonan for di [[Portugues]], Spaño, Hulandes y tambe algun rasgo di idiomanan Africano y Arawak.<ref name=":0"/> Su evolucion a tuma luga na Corsou durante siglo 16 ora cu e Africanonan sclabisa y e sclabisanan Spaño a desaroya un medio comun pa por comunica entre nan mes. Desde mei 2003, Papiamento ta e di dos idioma oficial riba Aruba, hunto cu Hulandes<ref>[https://www.gobierno.aw/1311-kunst-wetenschappen-en-taal Landsverordening officiële talen], Gobierno di Aruba</ref>, y e ta ser considera como un marcador esencial di identidad nacional. Den area di enseñansa, Papiamento no tabata ricibi masha atencion na Aruba te na 1995. E idioma a wordo inclui oficialmente den e curiculo escolar na 1998 y 1999. Desde e tempo ey, e isla a brasa su idioma nativo. Awendia, bijbel, diccionario y cuentanan di hada skirbi den e idioma ta facilmente disponibel riba e isla. === Hulandes === Pa decadanan Hulandes ta un di e idiomanan oficial di e isla ya cu e isla ta un parti contituyente di [[Reino Hulandes]]. Apesar di su status oficial, e ta incomun como un prome idioma papia. Un estudio di Croes (2015) entre estudiantenan a revela cu, apesar di e uzo amplio di Hulandes como idioma di instruccion, e idioma practicamente no tin funcion comunicativo pafor di les.<ref name=":1">{{citeer web|url=https://studenttheses.uu.nl/bitstream/handle/20.500.12932/42633/The%2520Current%2520Context%2520of%2520the%2520Language%2520of%2520Instruction%2520in%2520Aruban%2520Education%2520-%2520Master%2520Thesis%2520-%2520Kristi%2520Lo-Fo-Sang.pdf?sequence=1|titel= The Current Context of the Language of Instruction in Aruban Education Towards a more inclusive Multilingual Education|auteur=Kristi Lo-Fo-Sang|datum=2022|uitgever=Universidad Utrecht}}</ref> Banda di enseñansa, e uzo di Hulandes ta principalmente den asuntonan huridico y di gobernacion.<ref>{{Cite web |title=About Us |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |access-date=2014-05-20 |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |archive-date=2014-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean}}</ref> == Otro idiomanan comun == === Ingles === Aruba a reconoce Ingles como un idioma internacional, y a exigi pa muchanan siña Ingles for di klas 4 di scol basico. Uzo di Ingles riba e isla ta data for di cuminsamento di [[siglo 19|siglo diesnuebe]], tempo cu e Inglesnan a ocupa [[Kòrsou|Corsou]], Aruba y [[Boneiru|Boneiro]]. Ora cu e gobernacion Hulandes riba e islanan a reanudá na [[1815]], autoridadnan a tuma nota di e uzo ya generalisa di e idioma.<ref name="Putte">{{Cite book |last=Van Putte |first=Florimon |title=Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd |publisher=de Walburg Pers |year=1999 |location=Zutphen |language=nl}}</ref> Fin di añanan 1920 y inicio di añanan 1930 un cantidad grandi di hende cu ta papia Ingles, for di particularmente [[Karibe anglofóniko|Caribe anglofonico]], a wordo treci na e isla durante e añanan di boom di petroli. Hopi di e inmigrantenan aki tabata biba den e area di [[San Nicolas]], caminda [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] tambe tabata situa. Te cu awe, hopi di nan descendiente a keda cu Ingles Crioyo como nan prome idioma.<ref name=":1"/> Aunke Ingles no ta e [[lingua franca]] riba e isla, el a bira un idioma hopi popular bou di e hubentud. Ademas, Ingles ta un di e idiomanan mas importante den economia di Aruba. Un di e sectornan economico principal ta [[turismo]], mientras un cantidad significante di turista ta procedente di Merca y Canada.<ref name=":1"/> Mas recientemente, tin un aumento den uzo di idioma Ingles den enseñansa superior, por ehempel na [[Universidad di Aruba]]. === Spaño === {{wak articulo|Articulo principal: [[Idioma Spaño na Aruba]]}} Prome cu gobernacion Hulandes, Aruba tabata un colonia Spaño di 1499 te 1636. Spaño a bira un idioma importante riba e isla den [[siglo 18|siglo diesocho]] debi na cercania y lasonan economico estrecho cu colonianan Spaño den cercania den loke awor ta [[Venezuela]] y [[Colombia]],<ref name="Putte" /> Door di e localisacion geografico aki di Aruba, awendia hopi Arubiano y inmigrante tambe ta domina Spaño; 85% di e poblacion ta papia Spaño como di dos idioma.<ref name=":0"/> Studiantenan Arubiano ta cuminsa siña e idioma for di klas 5 di scol basico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1291007560|titulo=Languages on Aruba}} {{References}} }} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Idioma]] ----------------------------------------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Hilda de Windt-Ayoubi''' ( ) ta un lingwista, traduktor, outor, poeta, kolumnista i papiamentista di [[Kòrsou]]. lingwista, poeta, pintor i traduktor di The Prophet di Kahlil Gibra == Bida == Hilda Ayoubi a nase i lanta na Kòrsou. Famia di 5 yu muhe di mayornan di Libano. Hilde de Windt-Ayoubi a studia idiomanan ingles i spañó, tambe literatura. Na 2014 a sali e buki 'E Profeta', un tradukshon ku el a hasi di e buki ingles 'The Prophet', obra maestral di e eskritor Kahlil Gibran. Pa esaki el a risibí na 2014 un distinshon di 'The George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair' na e universidat di Maryland. Hilda a skirbi su promé poemanan na 1972, tempu ku e tabata studiante na Nijmegen, Hulanda. Despues e no tabata aktivo mas. Na desèmber 2007 el a kuminsá skirbi atrobe, pero tabata te na 2009, inspirá pa su kolega Robbie Griffith (†), ku el a bolbe kuminsá skirbi i publiká. Su poemanan na ingles, hulandes, spañó i papiamentu ta sali regularmente durante e último dékada den e korant Amigoe. She was born and raised in Curaçao. She was a secondary school teacher and a lecturer at the University in Curacao. Her works include Gedicht (2018) and Geef me je Taal (2019); for her Papiamento translation of Kahlil Gibran’s The Prophet (2014), she was awarded the Kahlil Gibran Chair at the University of Maryland. In 2019 she received UNESCO’s Certificate of Merit for her work on Papiamento.<ref>https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/translingualism-translation-and-caribbean-poetry/ Translingualism, Translation and Caribbean Poetry], Werkgroep Caraibische Letteren (2022)</ref> She writes in Dutch, French, English, Papiamento and Spanish. == Bibliografia == * ''La dislocación de los elementos oracionales y la elipsis en los refranes de La Celestina'' (2011, UoC) * ''Gedicht'' (2018?, kolekshon di poesia) * ''Geef me je taal. Dat ik je beter versta / Duna mi bo idioma. Pa mi por komprondé bo miho'' (2019) * ''Translingualism, Translation and Caribbean Poetry'' (2022, kolekshon di poesia multilingual huntu cu Piet Muysken) Hilda De Windt – Ayoubi, schrijfster, dichteres, columniste, kunstenares en hispaniste uit Curaçao. Ze is bekend vanwege o.a. haar vertaling in haar moedertaal Papiaments van het bekende boek The Prophet van Kahlil Gibran, CDL University Press, verschillende vertalingen van gedichten en haar jarenlange publicaties van gedichten in vier talen in de krant Amigoe op Curaçao. Ze presenteerde op deze middag ook haar Papiamentse vertaling van The Prophet die dit jaar wereldwijd haar 100-jarig bestaan viert en al in 105 talen, waaronder ook het Hindi, is vertaald.<ref>Henk Moeniralam,[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/papiaments-gedicht-moedertaal-van-hilda-de-windt-ayoubi-ook-in-sarnami-vertaald/ Papiaments gedicht ‘Moedertaal’ van Hilda de Windt-Ayoubi ook in Sarnámi vertaald], Werkgroep Caraibische Letteren (2023)</ref> I studied at the Catholic University in Nijmegen, nowadays named Radboud University. I also studied at UoC in Curacao, Dutch Antilles. I have a Master degree in Education with major in the Spanish Language and a Bachelor degree in Public Relations. Further on, I have a minor degree (LO) in English. I have been teaching the Spanish Language and Literature for more than 30 years at a secondary school and also have been teaching Didactics, Analysis of Methods, Spanish Grammar and Oral and Written Communication for more than eight year at University of Curacao. I translated "The Prophet" (by Kahlil Gibran) into the Papiamentu language. This translation was published by the Maryland University Press. For this translation I was granted an award by the George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair for Values and Peace, May, 2014. Further on, I attended an art Academy for four years. As part of a group exhibition I exhibited four times several of my paintings. I write poetry in six languages, Papiamento, Dutch, English, Spanish, Italian, and French. Recently my first poetry book illustrated with twenty of my paintings was published by LM Publishers in the Netherlands. I Master different languages, for example, Dutch, Spanish, English, Papiamentu. Currently, I am also studying different other languages, like Italian, Quechua. I am very interested in promoting and conserving Native Languages. Therefore, my poetry often focuses on native languages. In 2019, my second poetry book that focuses on language will be published. I belief that it is of utmost importance to focus more on Literature (specifically on creative writing) and Art in the education at school.<ref>[https://independent.academia.edu/HildadeWindtAyoubi Hilda de Windt Ayoubi]</ref> {{Appendix}} -------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Sidney M. Joubert''' (☆ [[1939]] na [[Kòrsou]]) ta un dosente, lingwista i papiamentista di [[Kòrsou]]. Na 2023 el a risibí e titulo di ''doctor honoris causa'' di [[University of Curaçao]] pa su kontribushon na [[idioma]] [[papiamentu]]. == Bida == == Bibliografia == * Dikshonario di verso Papiamento-Hulandes NOTES Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC March 20, 2023 REDAKSHON.<ref>[https://kikotapasando.com/2023/03/20/eredoctoraat-voor-sidney-joubert-bij-de-uoc-sidney-joubert-doctor-honoris-causa-bij-de-uoc/ Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC / Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC], Willemstad, 18 maart 2023</ref> Op 16 maart jl. werd tijdens een plechtige openbare zitting van het College van Decanen van de Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (UoC), aan de heer Sidney. M. Joubert, het eredoctoraat verleend. In een volle Aula opende de Rector Magnificus, dr. Francis de Lanoy, deze plechtige zitting, waarbij hij alle aanwezigen in de zaal welkom heette, in het bijzonder de heer Joubert en de twee paranimfen, mevrouw Lucille Berry-Haseth en de heer Edward John Joubert, die hem flankeerden tijdens deze plechtigheid. De decaan van de Algemene Faculteit, drs. Adriënne Fernandes, nam vervolgens het woord, en ging kort in op de redenen die voor de Algemene Faculteit aanleiding waren om de heer Sidney Milton Joubert voor te dragen als kandidaat voor het eredoctoraat. Zij gaf aan dat de heer Joubert over een tijdsbestek van vijftig jaar, zich bijzonder verdienstelijk heeft gemaakt voor de gemeenschap, op het gebied van taalkunde van het Papiamentu. Bovendien wees zij erop dat de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan is. Het eredoctoraat, zo vervolgde zij, wordt als welverdiend eerbetoon aan deze kandidaat verleend voor zijn zeer uitzonderlijke prestaties in het kader van culturele en academisch gerelateerde verdiensten. De heer Joubert, met zijn talrijke merites is van bijzondere betekenis voor de Algemene Faculteit, die taal, literatuur en cultuur centraal stelt, de lerarenopleiding Papiamentu aanbiedt en een leerstoel heeft gerelateerd aan het bestuderen en verwerven van Papiamentu. Het is dan ook niet verwonderlijk dat vanuit deze faculteit de rol van het Papiamentu als algemene omgangstaal in de Curaçaose samenleving, met deze erebenoeming, bekrachtigd en versterkt wordt. Vervolgens nam de Rector Magnificus het woord, die na verwijzing naar de mogelijkheid die de Landverordening Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (LuoC) biedt (art. 37 lid 2), de heer Sidney M. Joubert en zijn twee paranimfen naar voren riep om hen ten overstaan van het College van Decanen de bul te overhandigen. Prof. dr. Ronald Severing, verbonden aan de Algemene Faculteit, en promotor van Sidney Joubert bij deze plechtigheid, sprak bij de laudatio, lovende woorden uit, verluchtigd met een powerpoint, met afbeeldingen van werken van de heer Joubert. Hij gaf aan dat de heer Joubert een fervente taaldeskundige en in het bijzonder een verwoede Papiamentist is. Eerder was hij docent Spaanse taal- en letterkunde op de middelbare school en de UNA en tevens beëdigd vertaler en lexicograaf. Hij werd bij de oprichting van het overheidsbureau Sede di Papiamentu (1983) aangesteld om aan een vocabulaire van het Papiamentu te werken. Sindsdien zijn er van zijn hand ten behoeve van het Papiamentu, vocabulaires (1988, 1990) verschenen en verder woordenboeken in druk (1991, 1999, 2007), met supplementen (1997), een taalgids Papiamentu voor toeristen (1994), digitale woordenboeken (2002), online versies (Google Chrome, Microsoft Edge, Mozilla Firefox en Safari) en achtereenvolgende spellingcheckers Papiamentu voor Microsoft Office (2003-2014) Windows 98-8.1 (2001, 2007, 2014). Naast kenner van de taalkunde van het Papiamentu en de autoriteit op het gebied van de gemeenschappelijke Papiamentse woordenschat, is de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan, blijkens de omvangrijke driedelige gezamenlijke uitgave in het Papiamentu, Pa saka kara (1109 pp., 1983); ook verzorgde hij met auteursgroepen tweetalige Nanzi-boeken (2005, 2019). Hij is Papiamentu-connaisseur bij uitstek, getuige de talrijke publicaties van zijn hand en ook samen met lokale en buitenlandse deskundigen. Hij heeft zich bekwaamd en intensief ingezet voor het promoten van de studie, kennis en correct gebruik van het Papiamentu vanaf begin zeventiger jaren tot heden. Hij is ook medeverantwoordelijk voor de meer dan 400 woorden Antilliaans-Nederlands die in het Groene Boekje zijn opgenomen. Gedurende een aantal jaren, zijn de krantenteksten van het Antilliaans Dagblad en de Amigoe verzameld. Uit die verzameling zijn door onder andere de heer Joubert karakteristieke woorden geselecteerd die in het Groene boekje terecht zijn gekomen als: empaná, blenchi, dushi, karkó en snèkbar. Tevens is hij vanaf het begin (1999) tot recentelijk (2018) betrokken geweest bij de samenstelling van het Papiamentu-dictee en ook als jurylid van het jaarlijkse Diktado Nashonal Papiamentu in de aula van de UoC. De eredoctor is reeds meerdere malen eervol onderscheiden en heeft meervoudig eerbewijs mogen ervaren vanuit diverse maatschappelijke en academische instituties. Na de laudatio van zijn promotor kreeg dr. Sidney Joubert het woord van de rector. Hij liet weten dat toen hij van zijn benoeming op de hoogte werd gesteld, verrast was en zeer geëmotioneerd raakte. Hij dankte dan ook allen die betrokken waren vanaf de voordracht tot aan zijn benoeming. Hij vertelde hoe zijn belangstelling voor het Papiamentu begon. Dat gebeurde tijdens de colleges die hij volgde bij drs. Raúl Römer aan de Universiteit van Amsterdam. Raúl Römer onderzocht het Papiaments als toontaal. Joubert gaf voorbeelden als mata (plant) en mata (doden). Er was verschil in toon, hoog laag en laag hoog te horen. Op Curaçao werd Antoine Maduro zijn leermeester, waar hij ook mee samen werkte. Hij werd al snel door de overheid in twee opeenvolgende spellingcommissies voor het Papiamentu benoemd, in de commissie Römer en de commissie Jonis. Bij het Buki di oro, het gouden boekje met de officiële spelling van de overheid (2009), had hij ook zitting in de commissie die het werk voorbereidde. Na dit dankwoord en bijzonderheden over zijn werk, sloot de Rector Magnificus de officiële zitting. In het informele deel dat daarop volgde, spraken beide paranimfen de pas gedoctoreerde promotus toe. Lucille Berry-Haseth wees op haar lange vriendschap met de gepromoveerde en hun samenwerking op het gebied van Papiamentu. De laatste tien jaar hebben zij zich samen met een redactieteam beziggehouden met een verklarend woordenboek Papiamentu. Zij sloot af met een prachtige voordracht van het gedicht Oda na Sidney, dat zij eerder (2018) aan hem opdroeg. Vervolgens wist paranimf Edward John te vertellen dat zijn vader bekend stond als de leraar Spaans van het Peter Stuyvesant College. Hij vond het een eer dat hij de paranimf mocht zijn bij de promotie van zijn vader. Het informele deel werd afgesloten met een voordracht door Gregory Berry, die bij het publiek erg in de smaak viel met humoristische teksten uit de Papiamentu-literatuur van Guillermo Rosario, Pierre Lauffer en Elis Juliana. Het geheel werd afgesloten met een geanimeerde receptie op de patio van de Universiteit van Curaçao. {{Appendix}} ---------------- '''Frank Martinus Arion''', pseudónimo di '''Frank Efraim Martinus''' (n. [[17 di desèmber]] [[1936]] na [[Kòrsou]] - f. [[28 di sèptèmber]] [[2015]]) tabata un eskritor, poeta i lingwista [[Antias Hulandes|antiano]]. E tabata skirbi obranan tantu na idioma [[hulandes]] komo [[Papiamentu]]. Su obra mas famoso ta e novela ''Dubbelspel'' (Changá). E ta konosí tambe pa su investigashon di e orígen di Papiamentu i pa su empeño pa uso di Papiamentu komo idioma di instrukshon. == Biografia == Frank Martinus Arion a nase na 1936 i ta un di tres yu di Minuel Martinus Arion i Marina Jansen di bario di Buena Vista, [[Willemstad]]. Poko despues di su nasementu e famia ta muda pa [[Aruba]], unda su tata a wòrdu empleá pa e refineria [[Lago Oil & Transport Company|Lago]]. Ku kuater aña su mama i un ruman ta fayesé den un aksidente di tráfiko, despues di kual e ku su otro ruman a wòrdu mandá bek Kòrsou i alohá serka varios miembro di famia. Frank Martinus Arion a lanta den bario di [[Otrobanda]]. Fo'i skol básiko su talento pa skirbimentu a keda manifesta; den su último aña na skol básiko e ta gana e Premio Neerlandia pa e mihor ensayo na hulandes. Frank was een heel goede leerling. Hij mocht op de lagere school een aantal klassen overslaan. Durante su tempu na skol e ta kuminsa usa e nòmber Frank Efraim Martinus pa motibu di e laso ku su tata tabatin ku e [[partido polítiko]] [[Partido Nashonal di Pueblo|PNP]]. E no tabata deseá di wòrdu asosiá ku e aktivismo polítiko di su tata; te añanan 50 e ta usa su fam original pa publikashon di su promé obranan. Na kabamentu di skol sekundario na 1955, Arion ta muda pa [[Hulanda]] unda e ta studia idioma i literatura hulandes na [[Universidat di Leiden]]. Durante su temporada na universidat ela lanta e komunidat studiantil "Baranka Antilliana", kual tabata fungi komo refugio pa studiante prosedente di [[Antias Hulandes]], manera e mes. Tambe den e époka aki e tabata skirbi un seri di poema, kualnan a sali publika pa prome bes den e revista "Antilliaanse Cahiers" komo kolekshon titulá ''Stemmen uit Afrika''. ----- Na zijn schooltijd verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal- en letterkunde ging studeren aan de Universiteit Leiden. Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die, net als hijzelf, afkomstig waren uit de Nederlandse Antillen. Ook schreef hij in deze jaren een reeks gedichten, die in 1957 voor het eerst als bundel onder de titel Stemmen uit Afrika werden gepubliceerd in het tijdschrift Antilliaanse Cahiers. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het mede door hem opgerichte tijdschrift Encuentro Antilliano. Ook las hij regelmatig voor in het programma van de Nederlandse buitenlandse radio. Kort voor het einde van zijn studie onderbrak hij deze en keerde voor enige tijd terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij onderzoek deed naar de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiamentu. Hij publiceerde de resultaten van dit onderzoek in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch verder te studeren en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij het Instituut voor Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam.[2] Onder invloed van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel, waarin hij aan de hand van vier mannen die domino spelen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen in die tijd. Via de personages in de roman heeft Arion kritiek op de rebellen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen.[3] De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs. Arion doneerde het prijzengeld van 1000 ƒ aan de strijd tegen het apartheidsbeleid in Zuid-Afrika. In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam, waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin.[4] Vertaald met www.DeepL.com/Translator (gratis versie) de.wiki: Na zijn afstuderen verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal en Nederlandse letterkunde begon te studeren aan de Universiteit van Leiden . Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die net als hij uit de Nederlandse Antillen kwamen . Hij schreef in deze jaren ook een reeks gedichten, die in 1957 als bundel verscheen onder de titel Stemmen uit Afrika in het tijdschrift Antilliaanse Cahierswerden voor het eerst gepubliceerd. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het dagblad Encuentro Antilliano , waarvan hij medeoprichter was . Ook gaf hij regelmatig lezingen in het Nederlands buitenlands radioprogramma . Kort voor het einde van zijn studie brak hij het af en keerde voor een tijdje terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij zich bezighield met de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiaments. De resultaten van dit onderzoek publiceerde hij in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch zijn studie voort te zetten en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij de afdeling Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam . [2] Onder de indruk van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao, begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel , waarin hij aan de hand van het voorbeeld van vier dominospelende mannen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen op die tijd. Via de personages in de roman uit zich Arion kritisch over de opstandelingen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen. [3]De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en CW van der Hoogtprijs . Arion doneerde het prijzengeld van ƒ 1000 om de apartheid in Zuid-Afrika te helpen bestrijden . In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam , waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap van de stad. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin (in het Engels: "Farewell to the Queen"). [4] In 1975 ging Arion naar Zuid-Amerika, waar hij een aanstelling als docent aanvaardde aan een instituut voor de opleiding van leraren in de Nederlandse kolonie Suriname , die net onafhankelijk werd. Hier trouwde hij ook met zijn vrouw Trudi Guda, met wie hij twee kinderen zou verwekken. In 1980, na de machtsovername van Desi Bouterse , verliet het gezin Suriname en keerde terug naar Arion's thuisland Curaçao. Daar werkte hij aan de standaardisatie van het Papiaments en begon hij opnieuw onderzoek te doen naar de oorsprong ervan. Hij was vooral geïnteresseerd in de overeenkomsten tussen het Papiaments en de varianten van het Kaapverdiaans Creools, die worden gesproken op de eilanden voor de westkust van Afrika. Ook voerde hij campagne voor de invoering van het Papiaments als basisschooltaal op Curaçao, waardoor hij soms in conflict kwam met de lokale autoriteiten. In dit kader schonk hij in 1987 de particuliere basisschool Skol Humanistiko Erasmo , waar lessen werden gegeven in Papiaments. [5] Gedurende deze tijd begon Arion meer politiek betrokken te raken, wat culmineerde in de oprichting van zijn eigen partij, de Kambio Radical ("Radical Reversal", kortweg KARA) in 1988. KARA kreeg echter nooit genoeg stemmen om een ​​zetel in het parlement van het eiland te winnen. [6] In 1996 promoveerde Arion aan de Universiteit van Amsterdam. Zijn proefschrift was getiteld De kus van een slaaf. Papiaments West-Afrikaanse connecties en de oorsprong van het Papiaments en andere talen verkend. Hij bracht onder meer de stelling naar voren dat het Papiaments sterker dan voorheen bekend was beïnvloed door de geheime taal Guene, die door de plantageslaven van Curaçao werd gebruikt. Daarnaast heeft het Guene ook andere Caribische talen beïnvloed en zelfs de Engelse en Nederlandse taal. [7] == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doktoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (kontiniendo: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'') * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Mira tambe == * [[Gueni]] {{Commonscat|Frank Martinus Arion}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =191263500|titulo=Frank Martinus Arion}} {{References}} ;Lista di fuente * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3, pág. 405–410. * Wim Rutgers: ''Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba'', Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, pág. 272. * B. Jos de Roo: ''Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958'', Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam (2014), ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. Den: ''A History of Literature in the Caribbean''. Tomo 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia (2001), ISBN 90-272-3448-5, pág. 362. * ''Schrijver Frank Martinus Arion overleden''. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * ''Writer Frank Martinus Arion Passed Away'', Curacaochronicle.com (28 di sèptèmber 2015}}</ref> * ''Frank Martinus Arion geeft lintje terug'', Trouw.nl. (16 di desèmber 2008) }} {{DEFAULTSORT:Arion, Frank Martinus}} [[:Category:Ganador premio Cola Debrot]] [[:Category:Hende]] [[:Category:Kòrsou]] == Referensia == * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 407–408. * Wim Rutgers: Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba. 1. Auflage. Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, S. 272. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 408–409. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 410. * B. Jos de Roo: Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958. Hrsg.: Universiteit van Amsterdam. 1. Auflage. Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam 2014, ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. In: A History of Literature in the Caribbean. Band 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia 2001, ISBN 90-272-3448-5, S. 362. * Schrijver Frank Martinus Arion overleden. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * Frank Martinus Arion geeft lintje terug. In: trouw.nl. 16. Dezember 2008, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). == Weblinks == {{Commonscat}} [[:Category:Korsou]] [[:Category:Eskritor]] [[:Category:Hende]] Kort na de geboorte verhuisde het gezin naar Aruba, waar de vader een baan had aanvaard bij een plaatselijke oliemaatschappij. Toen hij vier jaar oud was, stierven Arions moeder en jongere broer bij een ongeval, waarna Frank en zijn zus werden teruggestuurd naar Curaçao, waar ze onderdak vonden bij verschillende familieleden. Zijn schrijftalent bleek al toen hij op de lagere school zat; in het laatste jaar van de basisschool won hij de Neerlandiaprijs voor het beste essay in het Nederlands. Tijdens zijn schooltijd begon hij de naam Frank Efraim Martinus voor zichzelf te gebruiken. De achtergrond was de politieke betrokkenheid van zijn vader bij de Nationale VolkspartijCuraçao, waardoor de naam "Arion" bekend werd bij veel bewoners van het eiland. Frank wilde echter niet geassocieerd worden met het politieke activisme van zijn vader; pas in de jaren vijftig gebruikte hij zijn oorspronkelijke achternaam weer voor de publicatie van zijn eerste werken. [1] '''Frank Martinus Arion''', seudónimo de '''Frank Efraim Martinus''' ([[Curazao]], [[17 de diciembre]] de [[1936]]-[[28 de septiembre]] de [[2015]])<ref name=fallece>{{cita noticia|título=Writer Frank Martinus Arion Passed Away|url=http://curacaochronicle.com/local/writer-frank-martinus-arion-passed-away/|fechaacceso=29 de septiembre de 2015|obra=curacao chronicle|fecha=28 de septiembre de 2015|idioma=inglés}}</ref> fue un escritor antillano. En 1955 se trasladó a los [[Países Bajos]] para estudiar letras neerlandesas en la Universidad de Leiden. En 1981 volvió a instalarse en su ciudad natal, tras residir unos años en [[Paramaribo]] ([[Surinam]]). Fue un fuerte promotor del [[papiamento]]. Hij werkte in Nederland , Suriname en de Nederlandse Antillen en schreef in het Nederlands en Papiaments . De roman Dubbelspel (nl) (1973) is zijn eerste boek en zijn grootste publiekssucces. == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' (Changa)<ref>[http://www.diegopuls.com.ar/index.php?option=com_content&task=view&id=112&Itemid=39&lang=es Doble juego, fragmento traducido al español (inédito)]; visitado el 21 de febrero de 2012</ref> *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doctoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (contiene: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'' * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Referencias== {{listaref}} == Link eksterno == *{{Enlace roto|1=[http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 página web sobre Arion del Fondo de las Letras Neerlandesas (en inglés)] |2=http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 |bot=InternetArchiveBot }} ------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Abraham Daniel Jesurun''' (n. [[20 di aprel]] 1839 na [[Korsou]] - f. [[20 di mart]] [[1918]] na [[Korsou]]) tabata un ....... [[Kòrsou]]. == Biografia == Jesurun a nase na aña 1939 na Willemstad. * Kasa ku Rachel David Capriles na 1880. * Na 1905 elegi Presidente di KVK Korsou. van 1884 tot 1919 In het grote boek over de History of the Jews of the Netherlands Antilles (1970) wordt Abraham Daniel Jesurun (1839-1918) ‘Curaçao’s then most cultured man’ genoemd, die verschillende talen in woord en geschrift beheerste. Hij wordt bijvoorbeeld een ‘specialist in Papiamento’ genoemd (Emmanuel & Emmanuel 1970, 1: 411, 454). Jesurun blijkt een belangrijk man geweest te zijn op Curaçao. Zo was hij secretaris-directeur van de Aruba Phosphaat Maatschappij, vele jaren voorzitter van de Kamer van Koophandel en Nijverheid en directeur van de Curaçaosche Bank. Ook is hij lid van de Koloniale Raad geweest en bestuurslid van het Geschied-, Taal-, Land- en Volkenkundig Genootschap te Willemstad. Voor al die activiteiten is hij onderscheiden: hij werd eerst ridder in de orde van OranjeNassau (1908), later officier (1913). In de serie ‘beroemde personen’ werd er in 1998 een postzegel met zijn beeltenis erop uitgebracht. <ref> ''Jan Noordergraaf'', [https://www.ivdnt.org/images/stories/onderzoek_en_onderwijs/publicaties/trefwoord/Papiaments_def.pdf Lexicografie op Curacao: Abraham Jesurun en zijn woordenlijst van het Papiaments (1898)]</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=it|oldid =129014577|titulo=Emilio Teza}} {{References}} }} [[:Category:Linguistica]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62275387|titulo=Dialect}} {{References}} }} [[:Category:Idioma]] ------- {{Variante|a}} [{Databox}} '''Pidgin''' ta e idioma ---------------- {{Databox}} E '''álfabèt latin''' ta un [[álfabèt|skritura alfabétiko]] foi kual den kurso di [[siglo]]nan a desaroyá un kantidat di álfabèt pa uso den kasi tur idioma skirbi den hemisferio oksidental, prinsipalmente na Nort i Sur Amerika, kasi henter [[Oropa]], Afrika supsahara i un kantidat di pais asiatiko na Oustralasia i Asia Sentral. E skritura latin tin e kantidat di usuario mas grandi na mundu. E skritura latin e ta forma e base di e [[Alfabèt Fonétiko Internashonal]] (IPA), i e 26 lèter mas komun ta e lèternan di e [[ISO basic Latin alphabet]]. E ta un álfabèt bikamaral di trinta lèter, kreá fin di siglo nuebe den imperio búlgaro (e aktual [[Nort Macedonia]]), pa e disípulonan di pader Cyrille òf posiblemente Clément d'Ohrid (e promé obispo di e iglesia ortodokso di [[Bulgaria]]) i ta basá riba e álfabèt [[Gresia|griego]] i glagolítiko. Ainda na komienso di siglo 21 ta usa e [[álfabèt siríliko]] den un kantidat di [[idioma slaviko]], entre otro búlgaro, masedoniano, [[idioma montenegrino|montenegrino]], servio, ukraniano, ruso i bieloruso. Bou influensia [[Rusia|ruso]] e ta komun tambe den hopi idioma ku no ta idioma slaviko manera [[kazachs]], [[idioma kirguis|kirguis]], [[tatar]] (idioma [[Turkia|turko]]), [[tajikistano]], [[idioma mongoles|mongoles]] inkluso hopi otro idioma chikitu. Te [[1859]] e tabata e skritura di e [[idioma rumano]] i den e antiguo [[Moldavia]] tabata skirbi e [[idioma moldaviano]] (un [[dialecto|dialekto]] rumano) ku un álfabèt siríliko. * Het Latijns schrift[1] is een alfabetisch schrift waarvoor in de loop der eeuwen een aantal alfabetten zijn ontwikkeld voor gebruik in vrijwel alle westerse geschreven talen, voornamelijk Noord- en Zuid-Amerika, bijna heel Europa, Sub-Saharaans Afrika en een aantal Aziatische landen in vooral Australazië en Centraal-Azië. Het Latijns schrift heeft het grootste aantal gebruikers ter wereld.[2] * '''Latin script''', also known as '''Roman script''', is a set of graphic signs ([[Writing system#General properties|script]]) based on the letters of the [[classical Latin alphabet]]. This is derived from {{cns|a form of the [[Cumae alphabet|Cumaean Greek]] version of|date=September 2021}} the [[Greek alphabet]] used by the [[Etruscan civilization|Etruscans]]. Several [[Latin-script alphabet]]s exist, which differ in graphemes, collation and phonetic values from the [[classical Latin alphabet]]. The Latin script is the basis of the [[International Phonetic Alphabet]], and the 26 most widespread letters are the letters contained in the [[ISO basic Latin alphabet]]. Latin script is the basis for the largest number of alphabets of any [[writing system]]{{sfn|Haarmann|2004|p=96}} and is the [[List of writing systems by adoption|most widely adopted]] writing system in the world (commonly used by about 70 percent of the world's population). Latin script is used as the standard method of writing in most Western, Central, as well as in some Eastern European languages, as well as in many languages in other parts of the world. ----------------- r2liz26soszas4se6nkjgmo3068u7ph 203167 203166 2026-09-05T11:49:06Z Caribiana 8320 203167 wikitext text/x-wiki * [https://www.ea.aw/pages/wp-content/uploads/2019/09/Literatura-na-papiamento-havo.pdf Literatura na papiamento] nieuw: [[diptongo]] - [[triptongo]] - [[gramatika]] - [[frase]] - [[silaba]] - [[semántika]] - [[suheto]] - [[supstantivo]] - [[athetivo]] - [[verbo]] - [[vocal]] - [[consonante]] - [[sufiho]] - [[atverbio]] - [[koma]] - [[pronòmber]] - [[singular]] - [[plural]] ------------------------- {{Databox}} '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa [[papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta yama ''lenga di p'', den kua e [[vocal|vokal]] di kada [[silaba|sílaba]] ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti.<ref>[[Pierre Lauffer]], [https://www.dbnl.org/tekst/lauf001unse02_01/lauf001unse02_01_0036.php Un selekshon di palabra i ekspreshon. Deel 2], dbnl.org</ref><ref name=":0">[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 di mart 1965</ref> E wega di lenga no ta eksklusivamente un fenómeno den papiamentu. Den idiomanan ingles i spaño na [[Latinoamérika]] i otro paisnan di Karibe e ta konosí bou nòmbernan manera pig latin, vesre i jerigonza.<ref>{{citeer web|auteur=[[Antoine Maduro|A.J. Maduro]]| titel=.Remitido Erornan|werk=[[Amigo]]|datum=1984-07-18|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-05|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643043:mpeg21:p006}}</ref> == Karakterístika == Galein ta un modo di papia ku deliberadamente ta alterá [[palabra]]nan di papiamentu, i no ta un idioma independiente. E reglanan por varia, pero den su forma mas simpel, yamá ''lenga di p'', den kua e [[vocal|vokal]] di kada [[silaba|sílaba]] ta wòrdu ripití ku un konsonante ''p'' su dilanti. Por ehèmpel: :''mi ta bai kas'' → mi''pi'' ta''pa'' bai''pa'' kas''pa''. "Mi ta bai kas" ta bira '''mi'''pi '''ta'''pa '''bai'''pa '''kas'''pa. :''kas ta weta'' → ''kaspa tapa wepa tapa''.[1][2] Ehempelnan di variante mas kompliká, usando e frase “e no sa” ta: * agregando un silaba patras ([[sufiho]]) → '''e'''hay '''no'''hay '''sa'''hay * usando un silaba dilanti ([[prefiho]]) → ay'''e''' ay'''no''' ay'''sa''' * birando e leternan di un silaba ku sufiho → '''e'''ay '''on'''ay '''as'''ay Ora e wòrdu pronunsiá den un forma lihé, galein ta solamente komprensibel pa insider.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120173503/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=370&lang= Galein], Encyclopedie van Curaçao</ref> Segun [[Pierre Lauffer]], galein ta konosí komo e ''lenga di p''. E ta distinguí galein di ''[[gueni]]'', ku tabata e nòmber pa e idioma ku, segun tradishon, katibunan ku tabata yega, den kua e [[vocal|vokal]] di kada [[silaba|sílaba]] ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. for di [[Afrika]] tabata papia.[2] Segun [[Pierre Lauffer]], galein i [[gueni]] ta dos fenómeno lingüístiko diferente. ''Gueni'' ta referí na un idioma ku, segun deskripshonnan lokal, tabata wòrdu papia pa katibunan ku tabata yega for di Africa. Galein, na otro banda, ta un forma di papiamentu ku ta wòrdu alterá mediante reglanan di un wega di lenga.[2][3] == Uso == Galein tabata wòrdu usá prinsipalmente pa hasi un kombersashon ménos aksesibel pa hende pafó di e grupo ku no konosé e reglanan. Deskripshonnan di galein ta indiká ku e forma di papia tabata wòrdu usá komo un manera di skonde e kontenido di un kombersashon. Un deskripshon di Paul Brenneker, publiká den ''Sambumbu'' na 1971, ta referí na galein komo un forma di papiamentu ku tabata wòrdu deformá deliberadamente pa hende pafó no por komprondé e kombersashon.[3] Personanan bakiá den galein tabata usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internato i kriá den institushonnan grandi tin biaha tabata papia galein ku mesun fluides ku papiamento.<ref name=":0"/> {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] [[:Kategoria:Papiamentu]] [[:Kategoria:Kultura di Kòrsou]] ------------------------ , usando un wega di lenga pa alterá e [[palabra]]nan. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehèmpel: "Mi ta bai kas" ta bira '''mi'''pi '''ta'''pa '''bai'''pa '''kas'''pa.<ref>[[Pierre Lauffer]], [https://www.dbnl.org/tekst/lauf001unse02_01/lauf001unse02_01_0036.php Un selekshon di palabra i ekspreshon. Deel 2], dbnl.org</ref> E tabata wòrdu yamá lenga p.<ref name=":0">[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 maart 1965</ref> E fenómeno di korumpí un lenga ta konosí komo un anti-lenga. '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa e [[Papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no ta konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta e yamá *lenga di p*, den kua e vokal di kada sílaba ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. Por ehèmpel, ''mi ta bai kas'' ta bira ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] ==Historia == Generalmente e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otro, ku no ta konosí ku e reglanan. E ta wòrdu usá mas tantu pa hubentut komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku galein. Na Kòrsou, e tabata wòrdu hopi bia konfundí ku [[gueni]], e idioma di katibu. Pero esensialmente e no tin nada di haber kuné. Galein ta un korupshon deliberá di papiamentu moderno normal, pa no wòrdu komprondé pa hende di afó. Personanan bakiá den galein tabata usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internato i kriá den institushonnan grandi tin biaha tabata papia galein ku mesun fluides ku papiamento.<ref name=":0"/> variante di e idioma papia di [[papiamentu]], usando un wega di lenga pa alterá e palabranan. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa. Internashonalmente e ta konosi komo un anti-lenga. , manera "Jerigonza". Den e wega di lenga [[palabra]]nan na papiamentu ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un [[sufiho]] fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di [[konsonante]] di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokal (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa Por ehèmpel, e frase “e no sa” por bira * agregando un silaba patras (sufiho) - '''e'''hay '''no'''hay '''sa'''hay * usando un silaba dilanti (prefiho) - ay'''e''' ay'''no''' ay'''sa''' * birando e leternan di un silaba ku sufiho - '''e'''ay '''on'''ay '''as'''ay '''Galein''' ta un wega di lenga of anti-lenga den kua [[palabra]]nan na papiamentu ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokál (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. Por ehèmpel, “e no sa” lo bira “ehay oesday otnay owknay”. aye ayno aysa - aye onay asay Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E ta wòrdu usá mas tantu pa hubentut komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Galein. -------------------- {{Infobox taal | naam = Galein | andere_naam = P-taal | taalgebied = [[Curaçao]] | soort = [[Taalspel]] }} '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa e [[Papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no ta konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta e yamá *lenga di p*, den kua e vokal di kada sílaba ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. Por ehèmpel, ''mi ta bai kas'' ta bira ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] == Karakterístikanan == Galein ta un forma deliberadamente alterá di Papiamentu, i no ta un idioma independiente. E reglanan por varia, pero den su forma mas simpel kada sílaba ta wòrdu sigui pa un sílaba ku e mesun vokal i e konsonante ''p''. Por ehèmpel: :''mi ta bai kas'' → ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] Segun Pierre Lauffer, Galein ta konosí komo e ''lenga di p''. El ta distinguí Galein di ''[[Gueni]]'', ku tabata e nòmber pa e idioma ku, segun tradishon, katibunan ku tabata yega for di Africa tabata papia.[2] == Uso == Galein tabata wòrdu usá prinsipalmente pa hasi un kombersashon ménos aksesibel pa hende pafó di e grupo ku tabata konosé e reglanan. Deskripshonnan di Galein ta indiká ku e forma di papia tabata usa komo un manera di skonde e kontenido di un kombersashon. Un deskripshon di Paul Brenneker, publiká den ''Sambumbu'' na 1971, ta referí na Galein komo un forma di Papiamentu ku tabata wòrdu deformá deliberadamente pa hende pafó no por komprondé e kombersashon.[3] == Galein i Gueni == Galein i Gueni ta dos fenómeno lingüístiko diferente. ''Gueni'' ta referí na un idioma ku, segun deskripshonnan lokal, tabata wòrdu papia pa katibunan ku tabata yega for di Africa. Galein, na otro banda, ta un forma di Papiamentu ku ta wòrdu alterá mediante reglanan di un wega di lenga.[2][3] == Fuentes == * Brenneker, Paul. ''Sambumbu: Volkskunde van Curaçao, Aruba en Bonaire''. Deel 3, 1971.[3] * Lauffer, Pierre. ''Un selekshon di palabra i ekspreshon''. Deel 2, 1974, p. 45.[2] ------------------- {{Databox}} '''Galein''' ta un modo di papia cu ta wordo aplica na e idioma [[Papiamentu]], unda ta korumpi .... E ta hopi bia ta wòrdu konfundí pa habitantenan di stat ku Gueni, e idioma di katibu. Pero esensialmente e no tin nada di haber kuné. Galein ta un korupshon deliberá di Papiamentu moderno normal, pa no wòrdu komprondé pa hende di afó. E forma mas simpel ta unu den kua e vokal di kasi tur sílaba ta wòrdu ripití ku un “p” promé kuné. Cas ta bira “cas”’’pa “mi mi”’’pi weta wepe-tapa. Pa e motibu aki, e ta wòrdu yamá tambe p-idioma. Maestronan den galein ta usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internat i criadanan den institucionnan grandi tin biaha ta papia galein mes fluido cu papiamento. Cas mi weta -> '''cas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa '''Galein''' wordt door stadsmensen vaak verward met [[Gueni]], de slaventaal. Maar het heeft er in wezen niets mee uit te staan. Galein is een opzettelijke verbastering van het normale hedendaagse [[Papiaments]], om door buitenstanders niet te worden verstaan. De eenvoudigste vorm is die, waarbij van ongeveer elke lettergreep de klinker wordt herhaald met een ''p'' ervoor. Cas wordt '''cas'''pa '''mi mi'''pi weta wepe-tapa. Het wordt om deze reden ook wel p-taal genoemd. Meesters in het galein bedienen zich van veel ingewikkelder herhalingen. Meisjes op internaten en dienstmeisjes in grote inrichtingen spreken galein soms even vlot als papiaments.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 maart 1965</ref> Teneinde te voorkomen, dat de meester hun gesprek zou kunnen volgen, hadden de slaven de gewoonte het Papiamentu opzettelijk te vervormen door bijvoorbeeld van ieder lettergreep de klinker te herhalen met een medeklinker ervoor. Een zin als: mi ta weta (ik zie) kan dan gaan luiden: mipi tapa wepetapa. Snel uitgesproken is deze "taal" alleen door ingewijden te verstaan.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120173503/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=370&lang= Galein], Encyclopedie van Curaçao</ref> Pig Latin (Igpay Atinlay) ta un wega di idioma òf cant den kua palabranan na ingles ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokál (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. Por ehèmpel, “e no sa” lo bira “ehay oesday otnay owknay”. Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E referensia na Latin ta un mal nòmber deliberadamente; Latin di Porko ta simplemente un forma di argot òf jargon ku no ta relashoná ku Latin, i e nòmber ta wòrdu usá pa su konotashonnan ingles komo un idioma straño i ku ta zona stranhero. E ta wòrdu usá mas tantu pa muchanan chikitu komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Latin di Porko.[2] [[:Kategoria:Idioma]] Bovendien werd het 'Galein' als een geheimtaal gebruikt, maar dit is geen oorspronkelijke taal, doch slechts een verbastering van het Papiamentu om niet door buitenstaanders begrepen te worden (Brenneker, 1971:529)". afunesto. 'Galein' no ta eksklusivamente un fenómeno di papiamentu. Den e paisnan ku ta rondoná nos tambe nan konosé i no ta nada straño ku ta di nan mes nos tin e. Pa no insumi muchu espasio dje diario aki, mi a sita solamente di Cuba. Don Esteban Pichardo, Pichardo Novisimo, 1953, paginanan 405/406: "Jerigonza.<ref>auteur=[[Antoine Maduro|A.J. Maduro]]. Remitido Erornan. "Amigoe". Curaçao, 18-07-1984, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 26-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643043:mpeg21:p006</ref> Aqui se aplica acierto modo revesado de hablaro lenguaje complicado de manera que otros no lo entiendan. Las mismas palabras denuestro idioma con un agregado pospuesto o antepuesto constituyen lajergacon que los muchachos, negros y algunas personas vulgares pierden el tiempo, creyendo sandiamente que es imposible comprenderlos. Las principales jerigonzasson, con las silabas pa, pc, pi, po, pu, agregando a cada silaba de lavoz castellana una de estas de la misma vocal, e.g.: * pu sa-pa bes-pe la-pa Je-peri-pi gon-po za-pa?" Presis manera nos ta us'é na Körsou. Nan ta us'é tambe ku e agregadonan: pina (esta: tu-pina) i tambe ku: gara, guere, guiri, gordo, guru (esta:tu-guiru etc.). Konklushon: papiamentu di gueni na Körsou ta basa riba fantasia, e grafia 'gene' ta pone hende pronunsia e palabra aki robes, galein no tin nada di lenga sekreto kune. --- es.wiki: Jerigonza Gibberish, geringonza, òf geringozo ta un forma di abla hunga den kua sílabanan ta wòrdu insertá repetidamente entre palabranan. Originalmente, “gibberish” tabata wòrdu usá pa deskribí kualke idioma ku ta den mal smak, kompliká, i difísil pa komprondé,[1] pero ku tempu su nifikashon a kambia pa e forma spesífiko di insershon. Ademas di entretenimentu, e por wòrdu usá tambe komo un manera di kodifiká e mensahe (cryptolalia) di manera ku otro hendenan serka di e oradornan ku no ta kustumbrá ku e forma di papia aki no por komprondé kiko e oradornan ta bisando. E formanan aki ta wòrdu usá komo wega òf entretenimentu den paisnan di abla spañó manera Spaña i Latino Amérika. Uso Despues di kada sílaba, e zonido “p” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Despues di kada vokal, e zonido “i” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Despues di kada vokal, e zonido “f” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Den vários region di Mexico, e último variashon hunga aki ta hopi popular bou di muchanan, asta risibí e nòmber “papia na Efe.” en.wiki *(cant):Un cant (hulandes: anti-taal) ta e jargon òf idioma di un grupo, hopi biaha empleá pa ekskluí òf gaña hende pafó di e grupo.[1] E por wòrdu yamá tambe un kriptolekto, argot, pseudo-idioma, anti-idioma òf idioma sekreto. Kada término ta diferensiá un poko den nifikashon; nan usonan ta inkonsistente. *language game: Un wega di idioma (tambe yamá un cant, idioma sekreto, ludling, òf argot) ta un sistema di manipulá palabranan papiá pa hasi nan inkomprendibel pa un oyente no entrená. Weganan di idioma ta wòrdu usá prinsipalmente pa gruponan ku ta purba di skonde nan kombersashonnan pa otronan. Algun ehèmpel komun ta Pig Latin; e famia Gibberish, prevalente na Merka i Suesia; i Verlan, papia na Fransia. Un difikultat komun ku weganan di idioma ta ku nan ta wòrdu pasá oralmente; miéntras ku por hasi tradukshonnan skirbí, hopi bia nan ta imperfekto, pues e ortografia por varia hopi. Algun frakshon ta argumentá ku palabranan den e lenganan papia aki mester wòrdu skirbí simplemente manera nan ta wòrdu pronunsiá, miéntras ku otronan ta insistí ku e puresa di idioma ta eksigí ku e transformashon ta keda visibel ora e palabranan ta wòrdu impartí riba papel. {{Appendix|1=|2= '''Literatuur''' * Martinus, Frank (1996), ''The kiss of a slave: Papiamentu’s West-African connections'', Universiteit van Amsterdam * Hartog, Johannes (1961, p 433), ''Curaçao: Van kolonie tot autonomie III, Vol.I,'', De Wit. '''Bronnen en voetnoten''' * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=|titel=|oldid=|datum=}} {{References}} }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Hulandes Caribeño''' of '''Hulandes Antiano''' ta un variante di [[idioma]] [[Hulandes]] cu a desaroya? na e [[Islanan ABC]], islanan perteneciente na Caribe Hulandes. Por considera esaki como un dialecto regional di Hulandes.? Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. == Contexto == E poblashon lokal i papiadónan hulandes riba Islanan ABC tabata papia i skirbi hulandes mesklá ku konstrukshonnan i palabranan for di papiamentu i otro idiomanan: “hopi plaka verdienen” (pap.: hopi sèn); “kabrieten in de koor” (Pap.: cabritonan den cura); y “een pastechi eten” (Come un pastechi) (Pap.: pasty). E uso aki a bira konosí komo Hulandes Antiano.<ref>[[Ronald Severing|Severihng, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden], literatuurgeschiedenis.org</ref> E norma den polítika di gobièrnu pa loke ta trata hulandes a kambia. E norma di idioma no ta limitá mas na Hulanda, sino tambe na Vlaanderen i e teritorionan den eksterior: e islanan kaminda palabranan hulandes antiano a originá ku no ta aparesé na Hulanda mes, i tambe na Sürnam independiente, kaminda ta usa hulandes surinam. E atenshon kresiente aki pa variedatnan di hulandes, pa multilingualismo, i pa interpretashon kultural a kondusí na inklushon di palabranan for di hulandes karibense den e vokabulario ofisial di e idioma hulandes. A base di un base di dato di palabra di korantnan na idioma hulandes riba e islanan, a hasi un selekshon di mas ku 400 palabra. E palabranan Hulandes Caribense aki, cu a wordo agrega na e Buki Berde di 2015, no ta aparece den Hulandes Standard. Por haña palabranan manera dushi (dushi, dushi), botika (botika kombiná ku botika), ayó (saludo), i eilandsraad (un tipo di konseho munisipal riba e islanan). Anteriormente, na 2005, alrededor di 500 palabra hulandes surinam a aparesé den e lista aki: afingisoep (sòpi di yuka), husselen (scrabble) i Sranan (krioyo surinam). Komo ku Antia no ta eksistí mas i Sürnam, ku Hulandes komo idioma ofisial, a bira miembro asosiá di Union di Idioma Hulandes, e término Hulandes Karibense ta wòrdu usá mas i mas pa e idioma Hulandes riba e islanan i na Sürnam. {{Appendix}} ----- Caribisch-Nederlands is de taalvariant van het Nederlands die gesproken wordt in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Deze variant wijkt op verschillende punten af van het Europees-Nederlands, zowel in uitspraak als in woordkeuze en grammatica. Op de Benedenwindse Eilanden (Aruba, Bonaire, Curaçao) is Papiaments de meest gesproken moedertaal, terwijl op de Bovenwindse Eilanden (Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius) Engels vaker de moedertaal is. ==Verschillen met Europees-Nederlands==: *Uitspraak: Er zijn verschillen in de uitspraak van klinkers en medeklinkers, en de intonatie kan anders zijn. * Woordenschat: Er zijn specifieke woorden en uitdrukkingen die in het Caribisch-Nederlands gebruikt worden, maar niet of minder vaak in Europees-Nederlands. * Grammatica: Er kunnen kleine grammaticale verschillen zijn, bijvoorbeeld in de volgorde van woorden of in het gebruik van bepaalde werkwoordstijden. * Invloed van andere talen: Papiaments: Op de ABC-eilanden heeft het Papiaments een grote invloed op het Nederlands. Veel Caribisch-Nederlandse woorden en uitdrukkingen zijn ontleend aan het Papiaments. Engels: Op de Bovenwindse eilanden heeft het Engels een grotere invloed. Ook hier zijn er invloeden merkbaar in de woordenschat en grammatica. * Onderwijs: In het basisonderwijs op de Benedenwindse eilanden wordt steeds meer onderwijs gegeven in het Papiaments. Het Nederlands wordt vaak als vreemde taal aangeboden. In het middelbaar onderwijs is het Nederlands wel de instructietaal. Op de Bovenwindse eilanden wordt in toenemende mate Engels gebruikt als instructietaal, ook in de Nederlandstalige scholen. * Conclusie: Caribisch-Nederlands is een levendige en diverse taalvariant die zich aanpast aan de lokale context en invloeden van andere talen ondergaat. ------ Hulandes ta un idioma oficial den Caribe Hulandes.<ref>https://taalunie.org/dossiers/22/nederlands-in-het-caribisch-gebied-en-suriname ]</ref> Omdat Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk geen omgangstaal is, maakt het onderwijs daar de omslag van moedertaalonderwijs Nederlands naar een vreemde taal aanpak. Hulandes semper tabata un idioma minoritario. Habladónan di Papiamentu tin bia ta konsiderá e Antianonan di abla Hulandes komo show-off, imitadó di e Hulandesnan. E label ey ta mas fuerte ora hende no ta dispuesto pa papia Papiamento. <ref>Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> Hulandes Antiano ta wòrdu distinguí for di Hulandes Standart pa e aksento. Bakhuis ta agregá ku Antianonan tambe ta agregá palabranan Papiamentu, ta konhugá verbonan Papiamentu na e manera Hulandes, i ta usa zonidonan típiko. Esaki ta conduci na frasenan manera: “Ai no,” “mi tin” “hopi,” “sakeerd” hopi potret pero nan ta “hodidu”! -- nl.wiki:[[:nl:Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden]]Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. Op de Benedenwindse ABC-eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) is de moedertaal vaak Papiaments, en op de Bovenwindse SSS-eilanden (Sint Maarten, Saba en Sint Eustatius) Engels. {{Appendix}} '''Caribisch‑Nederlands''', ook wel bekend als '''Antilliaans Nederlands''', is een in de ABC‑eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) gesproken vorm van het Nederlands, die sterk beïnvloed is door talen zoals Papiamento en Spaans. Het wordt gebruikt door Nederlandssprekenden op de eilanden, en bevat vaak woorden en zinsconstructies uit het Creooltaal Papiamento en regionale varianten. ==Gebruik en kenmerken== Spraak en schrijfwijze van Nederlands op de ABC‑eilanden mengen reguliere Nederlandse zinnen en woordenschat met Papiamentstalige of lokale uitdrukkingen. Voorbeelden hiervan zijn: * “hopi plaka verdienen” (veel geld verdienen) * “kabrieten in de koraal” (geiten op de erf) * “een pastechi eten” (een pasteitje eten) Dergelijke constructies behoren tot typische voorbeelden van Antilliaans Nederlands, waarin Papiamentse woorden (zoals hopi, plaka, pastechi) direct geïntegreerd zijn in het Nederlands. ==Sociolinguïstische context== In de lagen van de bevolking waar Nederlands als thuistaal wordt gesproken — vaak binnen families of in het onderwijs — wordt deze variant beschouwd als “tropisch Nederlands”. Sprekers worden in Nederland soms als dialectisch afwijkend ervaren en kunnen als “makamba” (Nederlander) worden bestempeld, vooral wanneer zij geen Papiamento spreken.<ref name="ntr">Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> De variant is te herkennen aan: *het gebruik van Papiamentse werkwoorden en woorden, *typische accenten, klankkleur en uitspraak, *de toepassing van regionale grammaticale structuren, zoals in: Ai no, ik heb hopi veel foto’s gesakeerd, maar ze zijn hodidu! == Aantal sprekers en taalgebruik == Hoewel het Nederlands in de Caribische delen van het Koninkrijk officieel is, wordt het meestal als tweede of derde taal gebruikt: in het dagelijks leven domineren Papiamento, Spaans en Engels. Op Bonaire is Nederlands moeders­taal voor ongeveer 15 % van de bevolking (2021), Spaans is even frequent; op Sint Eustatius en Saba ligt dat rond 4 % <ref>https://longreads.cbs.nl/the-caribbean-netherlands-in-numbers-2022/what-percentage-of-the-population-speaks-dutch/</ref> ==Identiteit en perceptie== De variëteit speelt een rol in identiteitsconstructie. Nederlandssprekende Antillianen voelen zich soms “niet helemaal thuis” in Nederland of in de Papiamentstalige gemeenschap, juist vanwege de gemengde taalstijl. Taalpuristen waarschuwen tegen het gebruik van Engelse of Spaanse leenwoorden in Papiamento, terwijl anderen juist blij zijn met de talenmix als onderdeel van de lokale identiteit.<ref name="ntr"/> == Vergelijking met andere niet-Europese Nederlandsvarianten == Nederlands wordt ook gesproken in de Caribische special gemeenten (Bonaire, Sint Eustatius, Saba), maar daar zijn andere varianten gangbaar, bijvoorbeeld Virgin Islands Creole Dutch. Die heeft, net als Antilliaans Nederlands, een sterke mix met andere talen.<ref>Welmoed Ventura, https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/gelijkenis-deens-antilliaans-creole-dutch-en-sranantongo/ Gelijkenis Deens-Antilliaans Creole Dutch en Sranantongo]</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Na [[Aruba]]''' e presencia di '''idioma Spaño''' ta significativo. E pais Caribense, cu [[Hulandes]] y [[Papiamentu|Papiamento]] como [[idioma ofisial|idiomanan oficial]], tin un gran cantidad di hablante di [[Spaño]]. Segun e censo di 2000, Spaño ta e di dos idioma mas papia riba e isla, despues di Papiamento. == Hablante di Spaño == Segun datonan di Censo 2010, 13.710 residente di Aruba ta papia Spañó como nan [[Lenga materno|idioma materno]].<ref>{{citeer web|url=https://www.cervantes.es/imagenes/File/espanol_lengua_viva_2019.pdf |titel=El Espanol: una lengua viva. Informe 2019|uitgever=Instituto Cervantes, pag. 9|datum= }}</ref> Na 2017 hablante di Spañó tabata representa 12.6% di e poblacion.<ref>{{citeer boek|nombre=Jesús|apellido={{v|Guanche}}|nombre2=Carmen|apellido2={{v|Corral}}|title=Diccionario etnográfico. Los pueblos del Caribe Insular y de México-Centroamérica|volume=Tomo I|year=2017|editorial=RUTH|isbn=9789590618154|capítulo=Cap. 5}}</ref> Esaki ta relaciona cu e emigrantenan for di paisnan hispano. Segun pais di origen e percentahe tabata, entre otro, 9.1% di [[Colombia]], 4.1% [[Republika Dominikano|Republica Dominicano]], 3.2% [[Venezuela]] i 1.1% [[Peru]].<ref name="cia.gov">{{en}}{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |title=Aruba |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |access-date=}}</ref> Si conta tur esunnan cu por comunica den Spaño, e cantidad total di hablante ta yega aproximadamente 93.500, o sea 85% di e poblacion Arubano. Pero solamente un di cada cinco persona ta uza Spaño como nan unico [[idioma]]. == Spaño den bida publico == No obstante di no ta un idioma oficial, e uso di Spaño ta sirbi metanan practico y ta extende den hopi aspecto di bida publico, reflehando su papel como idioma di contacto, identidad y comunicacion den e contexto multicultural di Aruba. E isla su proximidad cu [[Venezuela]] y [[Colombia]] y e fuerte contactonan religioso, comercial y cultural durante siglonan a contribui pa e uzo continuo na Aruba di Spaño.<ref>{{cite book|author=Ramirez, Catherine|title=La escogencia del idioma Español en el perfil de asignaturas en las escuelas de MAVO de Aruba|year=2016|editorial=[[Universidad de Curazao]]|url=https://www.worldcat.org/es/title/1029733877|location=Willemstad, Curacao}}</ref> Segun [[Johan Hartog|Hartog]] e influencia Spaño ta mas tanto notabel den e variante Arubano di Papiamento cu den e variantenan di Corsou y Boneiro.<ref name="Hartog"/> Den e sistema escolar, Spaño ta un materia obligatorio desde enseñansa basico, cuminsando den e di cinco klas bay dilanti.<ref>{{citeer web|auteur=Organización Panamericana de la Salud|titel=Aruba, perfil de país|url=https://www3.paho.org/hq/dmdocuments/2010/Salud_en_las_Americas_2007-Aruba.pdf|datum=2007 }}</ref><ref>Ministerio di Enseñansa di Aruba. Curriculum y Idioma den Sector Escolar.</ref> Ademas, varios canal di television for di Venezuela ta wordo ricibi sin problema riba e isla, ofreciendo noticia, entretenimento y programacion educativo na Spaño. Hopi radioemisora local ta inclui musica cu canto di [[Latinoamérika|Latino America]] den nan programacion, y den algun caso, ta transmiti programanan na Spaño. Den sector comercial, hopi empleado den tienda, restaurant y servicio publico ta comunica cu clientenan hispano den nan idioma nativo. Ora cu hende yega na un loket, e probabilidad ta halto cu nan por haci pregunta o haya informacion na Spaño. [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia catolico]] cu un comunidad grandi riba e isla ta ofrece misa regular na Spaño. Den algun bario, specialmente caminda comunidadnan hispano ta concentra, por tin borchi informativo cu dos of mas idioma, incluyendo Spaño. == Aspectonan sociolinguistico == Pa hopi residente, particularmente e migrantenan hispano di Colombia, Venezuela y Republica Dominicano, Spaño ta sigui sirbi como idioma principal na cas, den relacionnan familiar y comunidad religioso.<ref>Central Bureau of Statistics Aruba (2017). Migration and Population Report.</ref> Na nivel popular, Spaño ta keda un idioma di preferencia pa comunicacion informal den bario, mercado y luganan publico. Turistanan hispano, cu ta forma un porcion importante di e [[turismo]] entrante, tambe ta contribui na su visibilidad den bida diario Arubano. E [[multilingualismo]] na Aruba ta stimula un nivel halto di dominio pasivo di Spaño: hopi Arubiano por compronde Spaño aunke no ta papi’é activamente. E situacion aki ta refleha un [[diglosia]] dinamico, caminda Spaño ta sirbi mas na nivel informal y comunicativo, mientras cu Hulandes y Papiamento ta predomina den situacionnan formal, educativo y gubernamental. == Influencia di Spaño riba Papiamento den siglo 21 == E idioma oficial Papiamento ta un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu ta nace durante e periodo colonial for di e mescla di Spaño, [[Portugues]], Hulandes, [[Ingles]], [[Frances]] i Arawak. Gran parti (70%) di su vocabulario tin origen Spaño.<ref>[[Ronald Severing|Severing, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden#:~:text=Door%20hun%20geografische%20ligging%20en,eilanden%20genoemd%2C%20is%20het%20Papiaments. ''Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden''], literatuurgeschiedenis.org</ref> E isla di Aruba tabata pa mas cu un siglo parti di Imperio Spaño promé cu el a wordo cede na e Imperio Hulandes na aña [[1636]].<ref name="Hartog">{{cite book|author=[[Johan Hartog|Hartog, Johannes]]|title=Aruba: A Short History|year=2003|publisher=De Wit & Van Dorp Stores}}</ref> Aunke Papiamento ta ser considerá un idioma stabil, hopi [[Arubiano]] ta sinti cu su presencia ta birando menos, particularmente den contactonan cu emigrantenan hispano. Investigacion sociolinguistico a mustra cu e preocupacion no ta basa riba un cambio real, sino riba un “menasa simbolico” cu ta relaciona cu identidad y inclusividad di pertenencia.<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref> Un tema cu ta surgi frecuente den discusionnan publico y escolar ta e supuesta “contaminacion” di Papiamento cu palabra y structuranan Spaño. Algun ciudadano ta boga pa un Papiamento “puro”, afirmando cu influencia stranhero, particularmente di Spaño, por afecta e caracter crioyo di e idioma. E sintimento aki ta bira mas fuerte ora cu migrantenan nobo no ta haci esfuerso pa siña y papia Papiamento, sino ta keda den nan idioma materno.<ref>Carroll, Kevin S. (2010). [https://www.researchgate.net/publication/283245487_Language_maintenance_in_the_Caribbean_Examining_perceptions_of_threat_in_Aruba_and_Puerto_Rico'' Language maintenance in the Caribbean: Perceptions of threat in Aruba and Puerto Rico''], researchgate.net </ref> Estudionan recien, manera esun di Kester y Buijink (2023), a conclui cu aunke hopi Arubiano ta expresá preocupacion riba e futuro di Papiamento, e idioma mes no ta duna señalnan di bay atras.<ref name="Kester"/> Su uzo a keda halto den bida escolar, gobierno y medionan local, y e mes a demostra capacidad pa integra [[neologismo]]nan sin perde su esencia. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=es|oldid =161207719|titulo=Idioma español en Aruba}} {{References}} ;Lista di fuente * Allen, R. (2002). ''The Spanish Caribbean''. Cambridge University Press. }} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Idioma]] ------------- {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] tríphthongos, literalmente: ‘ku tres zonido’ òf ‘ku tres tono’) ta un kombinashon di tres zonido vocal cu ta pronunciá den un solo [[silaba]]. Den un triptongo, e tres vocal òf semivokal ta sigui un tras di otro sin interrupshon, formando un zonido monosilabico. Den [[fonetika]], un triptongo ta resulta di un movimiento kontinuo pero suave di e organonan di artikulashon for di un zonido di vocal pa otro, den un sekuénsia di tres zonido. Na kontraste ku un [[monoftongo]], ku tin un so zonido, òf un [[diptongo]] ku tin dos, un triptongo ta kontené tres zonido vocal den un so silaba. Importante pa nota ku un triptongo no ta meskos ku un sekuénsia disilabico di un diptongo sigui pa un monoftongo, kaminda por tin mas ku un silaba. Por ehempel, den aleman feuer [ˈfɔʏ.ɐ] (‘kandela’), e sekuénsia vocal ta dividí den dos silaba, i no ta un triptongo. Un triptongo tipiko ta forma pa un semivokal, sigui pa un vocal nukleo, i sigui pa un otro semivokal (por ehempel: /i̯/ + /a/ + /u̯/). Por existí tanto triptongonan orál komo nasal. == Ejempelnan == Den [[Papiamento]], triptongonan no ta hopi komun, pero por haña nan den palabra manera: biai (for di biaiha) kaiu (for di kaiu) huai (for di huai) Den [[kastellano]] (spañol), por haña triptongonan den palabra manera: miau Uruguay cambiáis == Referensianan == Martínez Celdrán, Eugenio. Manual de Fonética Española. Ariel Lingüística, 2001. Ladefoged, Peter. A Course in Phonetics. Cengage Learning, 2014. Crystal, David. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Wiley-Blackwell, 2008. -------------------------- Diptongonan komun den Papiamento Diptongo Tipo Ejèmplonan Nota ai Kreshente bai, traishon, baikèl vocal débil (i) tras vocal fuerte ei Kreshente sei, beisbol, trein oi Kreshente boi, koi, sopi ui Kreshente puiro, spruit, fluit ia Dekreshente biaha, rabia, familia vocal débil (i) prome vocal fuerte ie Dekreshente piedra, biento, piedra io Dekreshente nacional, religion ua Dekreshente lengua, francua, guahe ue Dekreshente pueblo, fuerte, muerto uo Dekreshente cuota, suave, actuosa menos komun 🗣️ Nota riba tipo di diptongo: Diptongo kreshente: e vocal débil (i, u) ta antes di vocal fuerte (a, e, o) → zonido ta subi. Diptongo dekreshente: e vocal débil ta despues di vocal fuerte → zonido ta baha. {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E articulacion ta consisti di un transicion suave den e frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta wordo percibi como un zonido continuo den un solo silaba. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. == Diptongo den Papiamento == Den [[Papiamentu|Papiamento]], un diptongo por wordo forma di un di e siguiente combinacionnan: == Vocal debil (i, u) + vocal fuerte (a, e, o) == Ehempel: * i-a → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-a → us'''ua'''l, a-u → bl'''au'''w, * i-e → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-e → f'''ue'''rte, e-u → '''eu'''caristia, * i-o → od'''io''', o-i → b'''oi'''cotia, * u-o → d'''uo''', o-u → bl'''ou'''sa. == Dos vocal debil (i + u, u + i) == Ehempel: * i-u → hud'''iu''', u-i → fl'''ui'''t === Tipo di diptongo === Dependiendo di e direccion di e transicion vocal, un diptongo por ta dividi den: * diptongo creciente → b'''ie'''nto, p'''ue'''blo, rab'''ia''' * diptongo decreciente → '''ai'''re, '''au'''mento, n'''ei'''shi Nota cu ora e zonido '''i''' ta na final di palabra ta skirbi '''ay''', '''ey''', '''oy''', '''uy'''.<ref>E regla aki no ta aplicabel pa e [[Ortografia di papiamentu|ortografia uza na Corsou y Boneiro]].</ref><br> Ehempel: * '''ay'''= cay - bay - caray - gay (homber) * '''ey'''= aworey - p'esey - t'ey - bedey - batrey * '''oy'''= coy - morocoy - haudoy - gogoy * '''uy'''= huy - puy - cuy - spruy {{Appendix}} == Lista di referencia == * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. * Goilo, E.R. (2002). ''Gramática di Papiamento''. De Wit Stores N.V. * [[Sidney Joubert|Joubert, Sidney M.]] (2015). ''Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu''. [[Fundashon pa Planifikashon di Idioma]]. * SIL International (2004). ''Papiamentu Phonology''. Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). ''Ortografía de la lengua española''. Madrid: Espasa Libros. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------- Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E ta consisti di un transicion suave den frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta percibi como un zonido continuo den un silaba unico. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. ==Formashon di diptongonan den Papiamentu== Den Papiamentu, un diptongo por wòrdu formá di un di e sigiente kombinashonnan: Un vocal débil (i, u) + un vocal fuerte (a, e, o) ehempel: baiskel biaha fuerte Dos vocal débil (i + u, u + i) ehempel: fluit hudui riu Tipo di diptongo: kreshente i dekreshente Dependiendo di e direkshon di e transishon vocal, un diptongo por ta: Kreshente (glide → vocal nuklear): ora e vocal débil ta na prinsipio. ehempel: biento pueblo rabia Dekreshente (vocal nuklear → glide): ora e vocal débil ta na fin di e diptongo. ehempel: aire aumento neishi Ortografia den fin di palabra Ora e zonido i ta na fin di palabra komo parti di un diptongo, e ta wòrdu skibí ku y: ay, ey, oy, uy ehempel: ay: cay, bay, caray, gay (hòmber) ey: aworey, p'esey, t'ey, bedey, batrey oy: coy, morocoy, haudoy, gogoy uy: huy, puy, cuy, spruy Un hiato ta un sekuencia di dos vocal ku ta pronunsiá separá, es decir, kada vocal ta forma su mesun silaba. E zonido no ta flòu komo den un diptongo, sino ta parti klaramente den dos unidat silábiko. Un hiato ta forma tipikamente den e sigiente kasonan: Dos vocal fuerte: poeta, maestro, teatro Vocal fuerte + vocal débil acentuá: país, María, baúl Den kaso di hiato, e zonido ta interrumpí, i kada vocal ta tuma su propio énfasis den pronunsiashon. Referencia * Goilo, E.R. (2002). Gramática di Papiamento. De Wit Stores N.V. * Joubert, Sidney M. (2015). Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu. Fundashon pa Planifikashon di Idioma. * SIL International (2004). "Papiamentu Phonology". Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). Ortografía de la lengua española. Madrid: Espasa Libros. * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. --- == Diferencia entre diptongo y hiato den Papiamento == {| class="wikitable" style="text-align:left" width="75%" |- ! Tipo ! Combinacion<br> di vocal ! Ehempel ! Division<br> silabico ! Remarke |- |rowspan="6" style="background:#FFD700|Diptongo|| style="text-align:center" |i + a || biaha || bia-ha ||vocal debil + fuerte, un silaba |- | style="text-align:center" |u + e || fuerte || fuer-te || vocal debil + fuerte |- | style="text-align:center" |i + e || biento || bien-to || diptongo creciente |- | style="text-align:center" |e + i || neishi || nei-shi || diptongo decreciente |- | style="text-align:center" |u + i || hudiu || hu-diu || dos vocal debil, un silaba |- | style="text-align:center" |i + u || riu || riu || un silaba |- | rowspan="3" style="background:#FF9000| Hiato || style="text-align:center" |a + i || caida || ca-i-da || vocal fuerte + debil, dos silaba |- | style="text-align:center" |o + e || poeta || po-e-ta || dos vocal fuerte, dos silaba |- |style="text-align:center" | o + a || oasis || o-a-sis || dos vocal fuerte, dos silaba |- |} [[:Kategoria:Idioma]] Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea y cu no ta inseparabel. Pues e ta consisti di e articulacion di dos vocal, un tras di otro, sin interupcion, produciendo un transicion suave den e frecuencianan di zonido cual ta caracterisa cada un di e dos vocalnan. Fonologicamente, dos vocal cu ta articula di e manera aki ta forma parti di e mesun [[silaba]]. Dependiendo di e tono ta haci distincion entre un diptongo creciente y un diptongo decreciente.<br> Ehempel: ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “cu tres zonido”, òf “cu tres tono”) ta un forma cu ta forma parti di un [[palabra]]. Casi semper e lo ta un [[vocal]] será mas un vocal habrí sigui pa un otro vokal será, formando un “triptongo”. Den [[fonétika|fonetica]], un '''triftongo''' ta un combinacion di vocal monosilabico cu ta encera un movecion rapido pero suave di e articulador di un calidad di vocal pa otro cu ta pasa riba un tersera parti. Miéntras ku vokalnan “puru”, òf monoftongonan, ta wòrdu bisa ku nan tin un posishon di artikuladó di meta, diftongonan tin dos i triftongonan tres. Triptongo no mester wordo confundi cu secuencia disilabico di un [[diptongo]] sigui pa un monoftongo, manera na aleman "feuer" [ˈfɔʏ.ɐ] ‘kandela’, caminda e vocal final ta mas largo cu esnan hañá den triptongo. Triptongo (for di griego : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “ku tres zonido,” òf “ku tres tono”) ta e nòmber duná na e kombinashon di un zonido semivokal , un zonido vokal i un zonido semivokal emití den un solo esfuerso vokal. Triptongo ta wòrdu dividí den oral y nasal. Den un triptongo tres vocal (of semivocal) ta un combinacion di tres zonido vocal hunto, cu ta forma un zonido. ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[linguistica]], '''singular''' ([[latin]]: ''singularis'', cu ta nifica “unico” of “solitario”) ta un termino gramatical cu ta referi na un forma di [[palabra]] cu ta indica un solo hende, cos, obheto, luga of idea. E ta contrasta cu e forma [[plural]], cu ta referi na mas cu un. == Uzo di singular == E singular ta e forma standard di un palabra den e gran mayoria di idioma, sin ningun modificcion special. E cambio ta bin pa palabranan den plural. Mescos den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma singular ta basico, unda un sustantivo ta presenta su mes, sin indica cantidad. E ta sirbi pa nombra un solo entidad.<br> Ehempel: * buki → un buki * mucha → un mucha homber * rosa → un flor * idea. → un solo pensamentu == Relacion cu artikulo y adhetivo == Un sustantivo den singular regularmente ta acompaña pa un articulo singular (manera un, e) y adhetivo cu ta acordá cu género y número.<br> Ehempel: * e rosa dushi * un cas grandi == Cambio pa plural == Pa pone un sustantivo singular den forma [[plural]], Papiamento normalment ta agregá -nan na fin di palabra. Sinembargo, e regla aki tin espeshonalidadnan y depende di ortografia y uso. Ejèmplo: buki → bukinan ros → rosnan idea → ideanan == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Plural''' ([[latin]]: pluralis, ku ta nifiká “di más ku uno”) ta un termino gramatikal ku ta referí na un forma di palabra ku ta indiká más ku un hende, kos, lugá of idea. E ta kontrastá ku e forma [[singular]], ku ta indiká un solo ente. == Uso den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], forma plural ta forma derivá di un sustantivo singular pa indiká ku tin más ku un di esaki. Ehempel: * buki → buki''nan'' * ros → ros''nan'' * muchu → mucha''nan'' == Formacion di plural == Den ortografia di Papiamento, e forma plural generalmente ta forma pa agregá e sufijo -nan na e sustantivo singular. E regla ta aplica pa hende, animal, kos, lugar y tambe idea abstracto. Ehempel: * cas → kasnan * idea → ideanan * persona → personanan == Plural eksplisito y implicito == Papiamento tambe por indiká pluralidad den otro manera, manera pa medio di un palabra ku ta indiká kantidat (manera hopi, tur, algun), aunque e sustantivo keda den forma singular. Pero den uso formal, ta preferibel pa pone e palabra den forma plural. Ejèmplo: hopi hende tur mucha ta contento == Komparashon ku otro idioma == Den otro idioma, manera español of inglés, forma plural por envolví kambio di letra, agregashon di sufijo otro ku -nan, of regla irregular. E forma di plural ku -nan ta un karakterístika partikular di Papiamento. == Referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] '''Silaba''' (na inglés: ''syllable''; na hulandés: ''lettergreep'') ta un unidad ritmico di zonido den un [[palabra]]. Un silaba ta normalmente forma pa un solo [[vocal]] of un combinacion di [[consonante]] y vocal, cu ta wordo pronuncia manera un solo impulso di bos. Den [[linguistica]], e analisis di e silaba ta un aspecto esencial den [[fonologia]], [[ortografia]], y e forma di rima den [[poesia]]. E structura di silaba por varia segun idioma, pero tur idioma tin algun forma di silaba den su sistema linguistico. Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], silabacion ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra.<br> Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do == Structura di silaba == E structura general di un sílaba ta consisti di tres segmento agrupa den dos componente: * ''Onset'': Un consonante of grupo di consonante, obligatorio den algun idioma, opshonal of hasta restringi den otronan * ''Rima'': ta consisti di un: ** ''nucleo'': e vocal principal di e silaba (obligatorio) ** ''coda'': e consonante of grupo di consonantenan despues di e vocal (opshonal) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. * Bo: onset = "b", nucleo = "o" * Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * [[Jossy Mansur|Mansur, Jossy M.]] (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (di 7 edicion). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] Núkleo (ν): Un konsonante vokal òf silábiko, obligatorio den mayoria idioma Coda (κ): Un konsonante òf grupo di konsonante, opshonal den algun idioma, altamente restringí òf prohibí den otronan Un silaba por consisti di tres parti principal: * '''Onset''': e consonante of consonantenan na comienso (optativo) * '''Nucleo''': e vocal principal di e silaba (obligatorio) * '''Coda''': e consonante of consonantenan despues di e vocal (optativo) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. — Bo: onset = "b", nucleo = "o" — Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda [[:Kategoria:Linguistica]] Silabacion den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma di e silabanan ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra. Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do -------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[fonétika|fonetica]], '''consonante''' (na [[Ingles]]: ''consonant''; na [[Hulandes]]: ''medeklinker'') ta un [[zonido]] di bos, forma pa un coriente di aire cu ta topa cu un of otro obstaculo, sea parcial of total, den e tracto vocal (boca y garganta). E ta un di e dos tipo principal di zonidonan di bos, e otro ta e [[vocal]]. Contrario na un [[vocal]], un consonante ta rekeri un tipo di tapamento, estorbo, of contacto den boka, como na nivel di e labionan, e lenga, of e dente, pa forma zonido. E palabra “consonante” ta bini di [[Latin]] ''consonans'', cu ta nifica “zonido cu ta zona hunto” (''con'' = hunto, ''sonare'' = zona). Tradicionalmente, consonantenan ta wordo considera zonido cu no por existi sin un vocal acerca. == Aplicacion == === Papiamento === Den e idioma [[Papiamentu|Papiamento]], por haña varios consonante den uso diario. E cantidad di consonante por varia segun e dialecto, pero generalmente e siguiente letternan ta representa consonante den e alfabet: '''B, C, D, F, G, H, J, K, L, M, N, P, R, S, T, V, W, Y, Z''' E letter '''Q''' casi no ta wordo uza; generalmente e ta wordo substitui/suplantá pa 'K'. E letter '''X''' ta usa solamente den palabra stranhero. Tur palabra den Papiamento ta contene un of mas consonante, cu ta forma [[silaba]]nan hunto cu e vocalnan. {| class="wikitable" width="65%" ! colspan=2 | Vocal || Balor na Papiamento<br> {{ABW|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel || Balor na Papiamentu<br> {{CUW|bandera}}/{{BON|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel |- | colspan=2 | b || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ala, ca'''b'''a || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ibu, fa'''b'''or |- | rowspan=2 | c || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}} || style="text-align:center" | /s/ || mere'''c'''e, ha'''c'''i || style="text-align:center" | /s/ || '''C'''ecilia |- | elsewhere || {{IPA|/k/}} || '''c'''aminda, '''c'''la || style="text-align:center" | /k/ || '''C'''aracas |- | colspan=2 | ch{{ref|dig|b}} || {{IPA|/tʃ/}} || '''ch'''ikito || style="text-align:center" | /tʃ/ || '''ch'''api |- | colspan=2 | d || style="text-align:center" | /d/ || '''d'''ocumento, '''d'''al || style="text-align:center" |/d/ || '''d'''uru, '''d'''ede |- | colspan=2 | dj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/dʒ/}} || '''dj'''aca || style="text-align:center" | /dʒ/ || '''dj'''ente || |- | colspan=2 | f || style="text-align:center" | /f/ || '''f'''ama || {{IPA|/f/}} || '''f'''òrki || |- | rowspan=2 | g || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}}, final || style="text-align:center" | /x/ || '''g'''esto, ma'''g''' || style="text-align:center" | /x/ || mar'''g'''en, brù'''g''' || |- | before unstressed {{angbr|e}}, elsewhere || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''arganta, san'''g'''er || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''osa, man'''g'''el || |- | colspan=2 | h || {{IPA|/h/}} || '''h'''asta, '''h'''abilidad || {{IPA|/h/}} || '''h'''ari, '''h'''eru || |- | colspan=2 | j{{ref|loan|a}} || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''j'''ong, '''j'''as<br>'''J'''uan || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''J'''an Thiel<br>'''J'''ulia || Some places still maintain their old spelling, e.g. Salinja. Here the {{angbr|nj}} is pronounced {{IPA|/ɲ/}}. |- | colspan=2 | k || {{IPA|/k/}} || '''k'''ishiki, '''k'''ere || {{IPA|/k/}} || '''k'''enta, se'''k'''reto || |- | colspan=2 | l || {{IPA|/l/}} || '''l'''ista, '''l'''aba || {{IPA|/l/}} || '''l'''esa, k'''l'''a || |- | colspan=2 | m || {{IPA|/m/}} || '''m'''ucha, pre'''m'''io || {{IPA|/m/}} || '''m'''an, la'''m'''pi || |- | rowspan=2 | n || before {{angbr|co}}, {{angbr|cu}}, {{angbr|g}}, {{angbr|k}},<br>final except after stressed vowel || {{IPA|/ŋ/}} || ma'''n'''go, pa'''n''' || {{IPA|/ŋ/}} || a'''n'''ker, bo'''n''' || In Papiamento, {{angbr|c}} followed by {{angbr|o}} or {{angbr|u}} would be pronounced as a {{IPA|/k/}} (see below), thus having the same effect on the {{angbr|n}} as {{angbr|k}} would. |- | elsewhere || {{IPA|/n/}} || '''n'''atural, te'''n'''e, algu'''n''' || {{IPA|/n/}} || '''n'''echi, he'''n'''de, tempra'''n''' || |- | colspan=2 | ñ || {{IPA|/ɲ/}} || a'''ñ'''a, so'''ñ'''o || {{IPA|/ɲ/}} || ba'''ñ'''a, '''ñ'''apa || |- | colspan=2 | p || {{IPA|/p/}} || '''p'''ipa, ado'''p'''ta || {{IPA|/p/}} || '''p'''alu, sa'''p'''u || |- | colspan=2 | q{{ref|loan|a}} || {{IPA|/k/}} || '''q'''uesillo || {{IPA|/k/}} || '''Q'''uebec || |- | colspan=2 | r || {{IPA|/r/}} || te'''r'''a, '''r'''osa || {{IPA|/r/}} || ba'''r'''ba, pode'''r''' || |- | colspan=2 | s || {{IPA|/s/}} || '''s'''aya, '''s'''ucu || {{IPA|/s/}} || kru'''s''', pa'''s'''a || In Papiamento, the {{angbr|s}} has a {{IPA|/ʃ/}} sound in words ending in -sion. In Papiamentu, it is written as -shon. |- | colspan=2 | sc || {{IPA|/s/}} || adole'''sc'''ente, pi'''sc'''ina || || || |- | colspan=2 | sh{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''imis || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''ete || |- | colspan=2 | t || {{IPA|/t/}} || '''t'''in, '''t'''ata || {{IPA|/t/}} || '''t'''rapi, ri'''t'''mo || |- | colspan=2 | v || {{IPA|/b/}}<br>{{IPA|/v/}} || '''v'''iuda<br>di'''v'''orcio || {{IPA|/v/}} || '''v'''erbo, '''v'''itamina || |- | colspan=2 | w || {{IPA|/w/}} || '''w'''ega || {{IPA|/w/}} || '''w'''owo || |- | colspan=2 | x{{ref|loan|a}} || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || e'''x'''amen, cone'''x'''ion, refle'''x'''ion || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || || |- | colspan=2 | y || {{IPA|/j/}} || '''y'''ama, ha'''y'''a || {{IPA|/j/}} || '''y'''uda, ka'''y'''ente || |- | colspan=2 | z || {{IPA|/z/}} || '''z'''ona || {{IPA|/z/}} || '''z'''eta || In Papiamento, the {{angbr|z}} has a {{IPA|/s/}} sound in words ending in -eza, -anza or with a {{angbr|z}}. In Papiamentu, they are written as -esa and -ansa. |- | colspan=2 | zj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''eito || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''ar || | colspan=2 | ù || || || style="text-align:center" |/ʏ/ || b'''ù'''s, y'''ù'''frou |- | colspan=2 | ü || || ||style="text-align:center" | /y/ || h'''ü'''r |- |} == List di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (7th ed.). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Sustantivo''' (na [[Ingles]]: ''noun''; na [[Hulandes]]: ''zelfstandig naamwoord'') ta un tipo di [[palabra]] den gramatica cu ta sirbi pa nombra hende, luga, cos, idea, of otro ser, sea concreto of abstracto. E palabra “sustantivo” mes ta bini di [[Latin]] substantia, ku ta nifiká “substancia” of “loke ta di esencia”. == Rol den frase == Den un frase, un sustantivo ta generalmente e sujeto of e objeto di un verbo. E ta e elemento ku e verbo ta referí na dje, i regularmente ta precedí of sigui pa un [[artikulo]] (manera “un”, “e”, “esey”) of un [[adhetivo]]. == Clase di sustantivo == Sustantivonan por wordo dividí den varios kategoria: '''Sustantivo komun''': nombra hende, kos of lugá den manera general, por ehèmpel: mùsiko, buki, isla. '''Sustantivo propio''': nombra spesífiko pa hende, lugá of entidad, i ta skibí ku mayuscula, manera: Maria, Aruba, Google. '''Sustantivo konkretu''': nombra kos ku por wordo mira of tuma, manera: mesa, silla, barco. '''Sustantivo abstrakto''': ta referí na idea, sentimiento of estado, manera: amistat, libertat, konsenshi. == Género y número == Tur sustantivo den Papiamento tin un [[género gramatikal]]: ta òf masculino òf femenino. E género ta influenshá e forma di artikulo y adhetivo ku ta akompañ'é (por ehèmpel: e homber vs e muher). Tambe, sustantivonan por ta den forma [[singular]] (un solo) of [[plural]] (más ku un), manera: buki / bukinan, muchanan / mucha. == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. * Trupia, Sandro (1995). ''Linguistica generale e grammatica''. Zanichelli. [[:Kategoria:Gramatika]] [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------- {{Databox}} '''Kontakto di idioma''' en.wiki:Contacto di idioma ta sosodé ora ku papiadónan di dos òf mas idioma òf variedat ta interkambiá ku i influensiá otro. E estudio di kontakto di idioma ta wòrdu yamá lingwístika di kontakto. Kontakto di idioma por sosodé na fronteranan di idioma,[1] entre idiomanan di adstrato, òf komo resultado di migrashon, ku un idioma intrusivo ku ta fungi komo sea un superstrato òf un substrato. Ora ku papiadónan di diferente idioma ta interkambiá estrechamente, ta tipiko pa nan idiomanan influensiá otro. Kontakto intensivo di idioma por resultá den konvergensia òf releksifikashon di idioma. Den algun kaso un idioma di kontakto nobo por wòrdu kreá komo resultado di e influensia, manera un idioma pidgin, krioyo òf miksto. Den hopi otro kaso, kontakto entre hablantenan ta sosodé ku efektonan duradero na eskala mas chikí riba e idioma; esakinan por inkluí e prestamo di palabranan di prestamo, kalku, òf otro tipo di material lingwístiko. Multilingwismo tabata komun durante gran parti di historia humano, i awendia mayoria hende na mundu ta multilingual.[2] Hablantenan multilingual por partisipá den kambio di kódigo, e uso di vários idioma den un solo kombersashon. Métodonan for di sosiolingwístika[3] (e estudio di uso di idioma den sosiedat), for di lingwístika di korpus i for di lingwístika formal ta wòrdu usá den e estudio di kontakto di idioma. ---------- [https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250524.pdf Celebra ta de vez en cuando, trabao ta continuo], Bon Dia Aruba, Rubrica Asina bon Nos Papiamento ta? (24 di mei 2025) Como medio di comunicacion nos posicion ta diferente, ya cu nos ta para meymey di e desaroyo di nos idioma a base diario. Esey ta duna un obligacion extra, pasobra loke nos ta publica ta pasa bao wowo di miles di lector diariamente. Mihor nos percura anto pa skirbi di tal forma cu nos ta respeta loke tin, pero di otro banda ta mira lo valioso di e entrada continuo di palabra nobo den nos idioma y usa nan di forma apropia.Den e casi cuatro aña di existencia di e column aki, nos a toca un sinfin di tema, semper di forma critico, sin ofende ningun hende. Na ocasion di e promer aniversario, na augustus 2022, nos a publica un lista di e topiconan cu nos ta trata den e aña ey, di forma critico. Esakinan ta duna un bon impresion di e amplitud di e temanan y a la vez ta mustra cu ainda tur ta relevante. Un resumen: * Aki, akinan, akinanan... tocante uso innecesario y excesivo di ‘nan’ * Uso innecesario y excesivo di ‘wordo’ o ‘ser’ * Paso o pasobra? Papia y skirbi ta dos cos diferente * Atende cu... o atende? Atende un asunto cu un persona; no atende cu un asunto * ‘Encuanto di’ y ‘tocante di’, tambe ‘durante di’: uso incorecto y innecesario di e palabra ‘di’ Contra? O Contra di...? * Uso corecto di ‘na’ den diferente contexto; ki ora ‘den’ y ki ora ‘na’? * Palabra modifica incorectamente: ‘nombracion’, ‘comportacion’, ‘cargacion’ (nombramento; comportamento; cargamento) * Parha o pahra...? Un palabra modifica recientemente * Tabatin o tabata tin...? Kico ta corecto? * Gobernado o Gobernador... Ta usa e ‘r’ si of no? * Diferencia entre idioma papia y skirbi * Agradable o agradabel...? Tocante origen Portugues/Spaño di e variantenan Directiva o ‘Hunta di Directiva’ Con pa adopta termino corectamente * Ki ora un palabra ta bira ‘Papiamento’...? * E proceso di adopcion y adaptacion Reforza, enforsa, reenforsa...? Palabra adopta di diferente fuente, reemplazando palabra existente caba “Esey no tin di haber cu…?” Corecto, of no? Origen di e expresion Compromiso, compromis, compromise...? Mesun palabra, adopta di diferente banda * Di dje, den dje, di unda e ‘dje’ ta bin...? * Doble negacion: ki ora si y ki ora no? * Uso di distincion di genero masculino/femenino * Ortografia uniforme un reto...? Variedad di ortografia cu medionan ta haya di tur banda * Terminonan opuesto: ‘progresivo’ o ‘progresista’; ‘conservativo’ o ‘conservador’? * Entre ‘advertencia’ y ‘advertentie’; uso corecto of no? Curasha o encurasha...? Reforza o reenforza...? Uso corecto of no?Pret of leuk...? Eigenlijk of...? Influencia di Hulandes den Papiamento Pa of Pa...? Para o por...? Voor of door...? Origen di nos ‘pa’ * E la bay o el a bay? Kico ta corecto? * Tocante eror gramatical cu casi no ta ripara... ‘Loke ta’ o ‘loke cu ta’? * Paris o Parijs? Londen, London o Londres? Variedad den nomber geografico...Nacionnan Uni o United Nations; IMF o FMI...? Cual idioma tin preferencia...? * Entre desaroyo liber y formalisacion di idioma: ki rumbo pa tuma? Papiamento manera papia..., o skirbi? * Tocante uso di ‘es’, ‘esnan’, ‘esunnan’...‘Cune’ o ‘cu nan’: * Tocante erornan cu no ta detecta facilmente...Papiamento ta rico na diferente tipo di vocal; a traves di influencia diverso * Algo mas di nos herencia Portugues; un exploracion den nos vocabulario. Nota: si bo ta desea pa nos trata un tema specifico atrobe, o mas amplio, laga nos sa via reaccion riba Facebook, o un mail na bondia.aruba@gmail.com --------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Educacion Profesional Intermedio''' (EPI) ta enseñansa riba nivel MBO (''Middelbaar Beroepsonderwijs'') na [[Aruba]]. E ta encera ... Colegio EPI ta e unico instituto di enseñansa riba nivel MBO na Aruba., situa den Venusstraat 3 na Oranjestad?? == Colegio EPI == A funda Colegio EPI riba prome di augustus 1997. Ta ofrece educacion na nivel 3, 4 y 5 consistiendo di e unidadnan; Salubridad & Servicio, Economia, Hospitalidad y Turismo y Ciencia & Tecnologia.<ref>[https://24ora.com/na-colegio-epi-partido-futuro-a-gana-eleccion-cu-nuebe-asiento/ Na Colegio EPI partido FUTURO a gana eleccion cu nuebe asiento], 24ora.com (2 di december 2024 </ref> Na aña 2022 Colegio EPI a introduci ocho estudio nobo. Na tur por scoge entre 13 diferente estudio, manera: Allround medewerker Information Technology Systems and Devices, Expert Information Technology Systems and Devices, Elektrotechniek, Allround Assistant Business Services, Business Administration & Control Specialist, Certified Cook, Associate of Applied Science in Culinary Arts, Zelfstanding Medewerker Travel & Hospitality, Leidinggevende Travel & Hospitality, Associate Of Science Degree in Hotel and Restaurant Management, Verpleegkundige, Verzorgende y Social Pedagogische Medewerker. Colegio EPI ta conta cu mas di 2000 studiante y mas cu 74% di nan ta logra termina nan estudio cu exito. [[:Category:Enseñansa]] [[:Category:Aruba|Enseñansa]] ---------------------------- == Arte di Palabra == '''Arte di Palabra''' ta un competensia literario ku partisipashon di hoben di Aruba, Boneiru i Korsou. (zie nl.wiki) Meta di e evento ta pa promove amor pa cultura di idioma Papiamento y aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y e desaroyo di dominio di idioma. == Historia == E evento di Arte di Palabra ta existi for di aña 2000 i a cuminsa na Korsou. Ange Jessurun, consulente di Papiamento e tempo ey, a krea e evento pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y [[haiku]]. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. == Publikashon == *Pòtpurí Arte di Palabra 2009, kolekshon di e miho obranan propio 2000-2008 *Pòtpurí Arte di Palabra 2014, bundel van de beste eigen werken 2009-2013 *Pòtpurí Arte di Palabra 2019, bundel van de beste eigen werken 2014-2018<ref>{{citeer boek|url=https://data.swpportal.com/upload/books/files/pdf.php?hash=f612ef13d53ec151f70f21767b8546f4&filename=potpuri-arte-di-palabra-2019_inkijkexemplaar.pdf|taal=pap|werk=Arte di Palabra|titel=Pòtpurí Arte di Palabra 2019|datum=|bezochtdatum=10 september 2019}}</ref> nl.wiki:Arte di Palabra ta un kompetensia den Papiamentu pa hóbennan den enseñansa sekundario na Aruba, Bonaire i Kòrsou. Nacemento For di aña skolar 1998-1999 "Papiaments" a bira un asignatura obligatorio den enseñansa sekundario na Kòrsou. E dato aki a duna e impulso pa e inicio di Arte di Palabra, cu na aña 2000 a tuma luga pa prome biaha na Curaçao. For di aña 2006 ta organisá kareda na Bonaire i for di aña 2009 tambe na Aruba. Arte di Palabra ta tuma lugá tur aña i su meta ta pa desaroyá talento literario hóben i literatura pa mucha papiamentu dor di recitashon di poema i konta storia. E kompetensia tin tres kategoria di presentashon: poesia, haiku i relato kòrtiku. Kada kategoria ta dividi den dos grupo: klasnan di skol 1-2 i klasnan di skol 3-6. Den klasnan 1 i 2 ta trata di poemas i storianan eksistente i den klasnan mas haltu ta trata di obranan original (propio). E evaluashon ta distinguí entre trabou propio i trabou eksistente. E finalistanan for di e rondonan di klasifikashon na Aruba, Bonaire i Kòrsou lo kompetí ku otro den e ronde final.[1] 1] E final di Arte di Palabra ta pasa pa tur isla i ta dirigí dor di e Stichting Arte di Palabra ku sosten di Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch gebied. E final ta generalmente konektá ku e entrega di e premionan di Tapushi Literario na honor di e ikonanan kultural na Aruba, Bonaire i Kòrsou. {{Appendix}} NOTES DIA 29 di juli 2021 a tuma lugar na Aruba, na Cas di Cultura, final di e competencia literario Arte di Palabra, cu participacion di hoben di Aruba, Boneiro y Corsou.<ref>https://www.awemainta.com/newspapers/AM210810/offline/download.pdf Arte di Palabra un celebracion na, di y pa Papiamento di kita sombre], Awemainta, 10 ougustus 2021. Rekupera ougustus 2021</ref> Fundacion Lanta Papiamento (FLP) tabata presente y a keda encanta, un biaha mas. Tabata un fiesta di berdad cu a pone enfoke riba Papiamento su rikesa y bunitesa cultural y riba e creatividad y dominio di idioma Papiamento di nos hobennan. E anochi tabata cuadra exactamente cu e meta di e evento cultural aki: Promove amor pa cultura di nos idioma Papiamento. Enrikece nos idioma cu creatividad di nos hubentud. Den sala tabata reina un entusiasmo y alegria y e hobennan a mustra aprecio pa cada un di e participantenan. Tur participante tabata haya un ovacion cu hasta pitamento cu ‘vuvuzela’. UNION t’e palabra cu ta caracterisa e evento aki, union cultural y social entre Aruba, Corsou y Boneiro. Arte di Palabra den tur sentido di palabra ta un celebracion di Papiamento, e idioma unificado di e islanan aki. Masha pabien n’e hobennan participante, na nan docentenan y n’e organisadornan! ===Historia cortico=== Arte di Palabra ta existi for di aña 2000. Señora Ange Jessurun kende tabata consulente di Papiamento e tempo ey, a cuminsa cu e evento aki na Corsou, pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y haiku. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch Gebied ta yuda den financiamento di biahe y estadia. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. Y importante pa menciona, t’e publicacionnan cu Arte di Palabra a produci caba: Pòtpurí Arte di Palabra 2009, cu e mihor obranan di 2000-2008: Pòtpurí Arte di Palabra 2014, cu e mihor obranan di 2009-2013: Pòtpurí Arte di Palabra 2019, cu e miho obranan di 2014-2018. Por bisa cu e coleccionnan aki ta bon material literario pa cualkier lesado y bon material cu por uza den scol. {{Appendix}} Arte di Palabra ta aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y ta masha importante den desaroyo di dominio di idioma. ---------------- '''Modern Hebrew''' ({{lang-he|עברית חדשה}}, ''ʿivrít ḥadašá[h]'', {{IPA-he|ivˈʁit χadaˈʃa|}}, ''[[Literal translation|lit]].'' "Modern Hebrew" or "New Hebrew"), also known as '''Israeli Hebrew''' and generally referred to by speakers simply as '''Hebrew''' ({{lang|he|עברית|}} {{transliteration|he|Ivrit}}), is the form of the [[Hebrew language]] that was [[Revival of the Hebrew language|revived as a spoken language]] in the late 19th and 20th centuries, and the standard form of Hebrew spoken today. It is the official language of the [[State of Israel]]. Among [[Canaanite languages]], Modern Hebrew is the only one spoken today.<ref>{{cite book |author1=Huehnergard, John |url=https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |title=The Semitic Languages |author2=Pat-El, Na'ama |publisher=Routledge |year=2019 |isbn=9780429655388 |page=571 |access-date=2021-02-18 |archive-date=2023-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230701134731/https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |url-status=live }}</ref> ----------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Flag of the Governor of Curaçao.svg|thumb|300px|Bandera di Gobernador di Kòrsou]] '''Gobernador di Korsou''' ta e representante di e monarka [[Hulanda|hulandes]] (hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]]) na [[Kòrsou]]. A instituí e posishon dia [[10 di òktober]] [[2010]] ku Korsou su status komo pais outónomo denter di [[Reino Hulandes]]. Riba nominashon di e mandatario hulandes pa relashonnan di Reino, e monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un término di seis aña; esaki por wòrdu prolonga te maximalmente 12 aña. E gobernador ta dispone di un sekretariado, e gabinete di gobernador, i ta wòrdu asesorá pa e Konseho di Konsulta, konsistiendo di minimo sinku miembro, apuntá pa e gobernador. E '''Gobernador di Aruba''' ta e representante di e hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]] na [[Aruba]]; esaki ta conforme stipulacion den [[Constitucion di Aruba]] (''Staatsregeling van Aruba'').<ref>Articulo II.1 Staatsregeling van Aruba (AB 1987 nr. GT 1)</ref> E posicion a keda institui desde prome di januari 1986 ora Aruba a haya su status como [[Status aparte di Aruba|pais autonomo dentro di Reino Hulandes]]. E monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un termino di seis aña; esaki por wordo prolonga te maximalmente 12 aña. == Facultadnan di gobernador == Facultadnan di e Gobernador di Aruba ta subdividi den e facultadnan asigna na su persona mediante [[ley]] como organo di e Reino y como organo di e pais Aruba. De gouverneur heeft twee taken: hij vertegenwoordigt en verdedigt de algemene belangen van het Rijk en is hoofd van de regering van Curaçao. Hij is tevens vertegenwoordiger op Curaçao van het staatshoofd van het Koninkrijk. Als hoofd van de landsregering is de gouverneur onschendbaar.<ref>Bij ambtsmisdrijven moet hij echter terechtstaan bij de [[Hoge Raad der Nederlanden]]. Bij overige misdrijven kan per Koninklijk Bevel of door de Tweede Kamer vervolging worden bevolen bij de bevoegde rechter in Den Haag.</ref> De gouverneur oefent de uitvoerende macht uit met als verantwoordelijken de ministers, die verantwoording moeten afleggen aan de [[Staten van Curaçao]]. De gouverneur heeft geen politieke verantwoordelijkheden en maakt geen onderdeel uit van het kabinet. Tijdens de formatie speelt de gouverneur een rol bij het aanwijzen van de formateur. In 2012 leidde dit tot onrust, toen gouverneur Goedgedrag tegen de zin van de zittende (demissionaire) ministers, maar op verzoek van de meerderheid van de Staten, een formateur aanwees om een waarnemend kabinet te vormen. De gouverneur wordt door het staatshoofd aangewezen voor een periode van zes jaar op voordracht van de bewindspersoon voor koninkrijksrelaties van het Koninkrijk (en tegelijk van het land Nederland). Deze periode kan worden verlengd tot maximaal één termijn. De gouverneur wordt bijgestaan door zijn secretariaat, het kabinet van de gouverneur, en wordt geadviseerd door de Raad van Advies, bestaande uit ten minste 5 leden, aangewezen door de gouverneur. == Lista == Op 10 oktober 2010 werd Curaçao een land binnen het [[Koninkrijk der Nederlanden]]. Voor deze datum vertegenwoordigde de [[Lijst van gouverneurs van de Nederlandse Antillen (1954-2010)|gouverneur van de Nederlandse Antillen]] onder meer Curaçao. E promé gobernador di Kòrsou tabata [[Frits Goedgedrag]], kende tambe tabata e último [[gobernador di Antia Hulandes (1954-2010)|gobernador di Antia Hulandes]] prome ku esaki a wordu disolbi dia [[10 di òktober]] [[2010]].<ref>RNW.nl - [https://web.archive.org/web/20110120003916/http://www.rnw.nl/caribiana/article/gouverneurs-voor-curacao-en-sint-maarten Gouverneurs voor Curaçao en Sint Maarten]</ref> {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !! Nòmber !! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | | 2010 - 2012 | [[Frits Goedgedrag]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2012 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | (interino) |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Lucille George-Wout-crop.jpg|95px]] | 2013 - presente | [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> | 4 di novèmber 2013 |} {| class="wikitable" ! Van ! Tot ! Nomber ! Bijzonderheden |- | 10 oktober 2010 || novèmber 2012 || [[Frits Goedgedrag]] || |- | november 2012 || novèmber 2013 || [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] || interino |- | november 2013 || presente || [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> || |} == Lista di gobernador interino == Bij koninklijk besluit kunnen een of meerdere waarnemend gouverneurs worden benoemd die de gouverneur vervangen bij ziekte of afwezigheid of hem vervangen na zijn ontslag of overlijden. {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !![[Gobernador interino]]!! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2010 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | | 2013 - 2019 | [[Nolda Römer-Kenepa]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Michèle Russel-Capriles.jpg|95px]] | 2019 - presente | [[Michèle Russel-Capriles]] | 1 di yüni 2019 |} * 10 oktober 2010 - [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] * 1 juni 2013 - [[Nolda Römer-Kenepa]] * 1 juni 2019 - [[Michèle Russel-Capriles]]<ref>{{cite news|url=https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|werk=Curaçao.nu|titel=RMR benoemt Russel-Capriles tot waarnemend gouverneur van Curaçao|datum=17 mei 2019|bezochtdatum=8 juni 2019|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190608092330/https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|archiefdatum=2019-06-08}}</ref> {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] [[:Category:Organonan Gubernamental]] --------- {{Databox}} ==Idiomanan na Aruba == Aruba ta un sociedad sumamente multilingual caminda mayoria di e habitantenan ta domina mas cu un idioma. Hopi [[Arubiano]] ta capas di combersa den por lo menos tres di e siguiente idiomanan: Papiamento, Hulandes, [[Ingles]] y [[Spaño]] y ta cambia comodamente entre dos of mas di e idiomanan aki den bida diario, haciendo e isla un di e teritorionan linguisticamente mas diverso den Caribe. E [[pais insular]] tin dos [[idioma ofisial|idioma oficial]], cu ta [[Papiamentu|Papiamento]] y [[Hulandes]]. E sistema di enseñansa local ta rekerí pa studiantenan siña Ingles y Spaño desde scol basico. Otro idiomanan, manera [[Portugues]], [[Chines mandarin|Chines]], [[Idioma Krioyo Haitiano|Crioyo Haitiano]] y hopi otro, tambe ta wordo papia den comunidadnan minoritario riba e isla. Segun estimacion na 2010 e gruponan etnico mas grandi tabata: Hulandes 78.7%, [[Colombia]]no 6.6%, [[Venezuela|Venezolano]] 5.5%, [[Republika Dominikano|Dominicano]] 2.8% y [[Haiti]]ano 1.3%.<ref name=":0">{{en}}{{Citeer web |titel=Aruba |datum=2025-03-25 |werk=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |bezochtdatum=2025-07-28 |uitgever=Central Intelligence Agency}}</ref>, Tur e cuater idioma, Papiamento, Hulandes, Ingles y Spaño, cu ta wordo uza como idioma principal of idioma primario bou di e poblacion Arubano a mira cambio den e periodo di 1980 te 2010 (idioma principal ta expresa den tabel como % di e total).<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref>: {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! Idioma principal!! 1980<br>% || 1990<br>% || 2000<br>%!! 2010<br>% || Trend |- | [[Papiamentu|Papiamento]] || &nbsp;&nbsp;80.1 || &nbsp;76.6 || &nbsp;&nbsp;69.4 || &nbsp;&nbsp;68.3 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- | [[Spaño]] || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;7.4 || &nbsp;&nbsp;13.2 || &nbsp;&nbsp;13.5 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{increase}} |- | [[Hulandes]]|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;5.0 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;5.4 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.0 ||&nbsp;&nbsp;{{steady}} |- | [[Ingles]] || &nbsp;&nbsp;10.6 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.9 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.1|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7.0 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- |} == Idiomanan oficial == === Papiamento === {{wak articulo|Articulo principal: [[Papiamento na Aruba]]}} Segun Gobierno di Aruba, e [[lenga materno|idioma materno]] y idioma primario di casi tur Arubiano ta Papiamento,<ref>{{en}}{{Cite web |title=Language |url=http://www.aruba.com/ExploreAruba/Culture/language.aspx |url-status= |archive-url=https://web.archive.org/web/20110809190231/http://www.aruba.com/explorearuba/culture/language.aspx |archive-date=2011-08-09 |access-date= |website=aruba.com}}</ref> un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu su raiz te na [[siglo 16|siglo diesseis]]. Sinembargo, Papiamento no tabata papia extensamente na Aruba te den siglo 18 y 19, ora cu e idioma a bira mas presente den material riba e isla, particularmente den e bukinan di scol Catolico Romano. Papiamento ta un idioma mescla cu ta combina elementonan for di [[Portugues]], Spaño, Hulandes y tambe algun rasgo di idiomanan Africano y Arawak.<ref name=":0"/> Su evolucion a tuma luga na Corsou durante siglo 16 ora cu e Africanonan sclabisa y e sclabisanan Spaño a desaroya un medio comun pa por comunica entre nan mes. Desde mei 2003, Papiamento ta e di dos idioma oficial riba Aruba, hunto cu Hulandes<ref>[https://www.gobierno.aw/1311-kunst-wetenschappen-en-taal Landsverordening officiële talen], Gobierno di Aruba</ref>, y e ta ser considera como un marcador esencial di identidad nacional. Den area di enseñansa, Papiamento no tabata ricibi masha atencion na Aruba te na 1995. E idioma a wordo inclui oficialmente den e curiculo escolar na 1998 y 1999. Desde e tempo ey, e isla a brasa su idioma nativo. Awendia, bijbel, diccionario y cuentanan di hada skirbi den e idioma ta facilmente disponibel riba e isla. === Hulandes === Pa decadanan Hulandes ta un di e idiomanan oficial di e isla ya cu e isla ta un parti contituyente di [[Reino Hulandes]]. Apesar di su status oficial, e ta incomun como un prome idioma papia. Un estudio di Croes (2015) entre estudiantenan a revela cu, apesar di e uzo amplio di Hulandes como idioma di instruccion, e idioma practicamente no tin funcion comunicativo pafor di les.<ref name=":1">{{citeer web|url=https://studenttheses.uu.nl/bitstream/handle/20.500.12932/42633/The%2520Current%2520Context%2520of%2520the%2520Language%2520of%2520Instruction%2520in%2520Aruban%2520Education%2520-%2520Master%2520Thesis%2520-%2520Kristi%2520Lo-Fo-Sang.pdf?sequence=1|titel= The Current Context of the Language of Instruction in Aruban Education Towards a more inclusive Multilingual Education|auteur=Kristi Lo-Fo-Sang|datum=2022|uitgever=Universidad Utrecht}}</ref> Banda di enseñansa, e uzo di Hulandes ta principalmente den asuntonan huridico y di gobernacion.<ref>{{Cite web |title=About Us |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |access-date=2014-05-20 |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |archive-date=2014-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean}}</ref> == Otro idiomanan comun == === Ingles === Aruba a reconoce Ingles como un idioma internacional, y a exigi pa muchanan siña Ingles for di klas 4 di scol basico. Uzo di Ingles riba e isla ta data for di cuminsamento di [[siglo 19|siglo diesnuebe]], tempo cu e Inglesnan a ocupa [[Kòrsou|Corsou]], Aruba y [[Boneiru|Boneiro]]. Ora cu e gobernacion Hulandes riba e islanan a reanudá na [[1815]], autoridadnan a tuma nota di e uzo ya generalisa di e idioma.<ref name="Putte">{{Cite book |last=Van Putte |first=Florimon |title=Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd |publisher=de Walburg Pers |year=1999 |location=Zutphen |language=nl}}</ref> Fin di añanan 1920 y inicio di añanan 1930 un cantidad grandi di hende cu ta papia Ingles, for di particularmente [[Karibe anglofóniko|Caribe anglofonico]], a wordo treci na e isla durante e añanan di boom di petroli. Hopi di e inmigrantenan aki tabata biba den e area di [[San Nicolas]], caminda [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] tambe tabata situa. Te cu awe, hopi di nan descendiente a keda cu Ingles Crioyo como nan prome idioma.<ref name=":1"/> Aunke Ingles no ta e [[lingua franca]] riba e isla, el a bira un idioma hopi popular bou di e hubentud. Ademas, Ingles ta un di e idiomanan mas importante den economia di Aruba. Un di e sectornan economico principal ta [[turismo]], mientras un cantidad significante di turista ta procedente di Merca y Canada.<ref name=":1"/> Mas recientemente, tin un aumento den uzo di idioma Ingles den enseñansa superior, por ehempel na [[Universidad di Aruba]]. === Spaño === {{wak articulo|Articulo principal: [[Idioma Spaño na Aruba]]}} Prome cu gobernacion Hulandes, Aruba tabata un colonia Spaño di 1499 te 1636. Spaño a bira un idioma importante riba e isla den [[siglo 18|siglo diesocho]] debi na cercania y lasonan economico estrecho cu colonianan Spaño den cercania den loke awor ta [[Venezuela]] y [[Colombia]],<ref name="Putte" /> Door di e localisacion geografico aki di Aruba, awendia hopi Arubiano y inmigrante tambe ta domina Spaño; 85% di e poblacion ta papia Spaño como di dos idioma.<ref name=":0"/> Studiantenan Arubiano ta cuminsa siña e idioma for di klas 5 di scol basico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1291007560|titulo=Languages on Aruba}} {{References}} }} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Idioma]] ----------------------------------------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Hilda de Windt-Ayoubi''' ( ) ta un lingwista, traduktor, outor, poeta, kolumnista i papiamentista di [[Kòrsou]]. lingwista, poeta, pintor i traduktor di The Prophet di Kahlil Gibra == Bida == Hilda Ayoubi a nase i lanta na Kòrsou. Famia di 5 yu muhe di mayornan di Libano. Hilde de Windt-Ayoubi a studia idiomanan ingles i spañó, tambe literatura. Na 2014 a sali e buki 'E Profeta', un tradukshon ku el a hasi di e buki ingles 'The Prophet', obra maestral di e eskritor Kahlil Gibran. Pa esaki el a risibí na 2014 un distinshon di 'The George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair' na e universidat di Maryland. Hilda a skirbi su promé poemanan na 1972, tempu ku e tabata studiante na Nijmegen, Hulanda. Despues e no tabata aktivo mas. Na desèmber 2007 el a kuminsá skirbi atrobe, pero tabata te na 2009, inspirá pa su kolega Robbie Griffith (†), ku el a bolbe kuminsá skirbi i publiká. Su poemanan na ingles, hulandes, spañó i papiamentu ta sali regularmente durante e último dékada den e korant Amigoe. She was born and raised in Curaçao. She was a secondary school teacher and a lecturer at the University in Curacao. Her works include Gedicht (2018) and Geef me je Taal (2019); for her Papiamento translation of Kahlil Gibran’s The Prophet (2014), she was awarded the Kahlil Gibran Chair at the University of Maryland. In 2019 she received UNESCO’s Certificate of Merit for her work on Papiamento.<ref>https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/translingualism-translation-and-caribbean-poetry/ Translingualism, Translation and Caribbean Poetry], Werkgroep Caraibische Letteren (2022)</ref> She writes in Dutch, French, English, Papiamento and Spanish. == Bibliografia == * ''La dislocación de los elementos oracionales y la elipsis en los refranes de La Celestina'' (2011, UoC) * ''Gedicht'' (2018?, kolekshon di poesia) * ''Geef me je taal. Dat ik je beter versta / Duna mi bo idioma. Pa mi por komprondé bo miho'' (2019) * ''Translingualism, Translation and Caribbean Poetry'' (2022, kolekshon di poesia multilingual huntu cu Piet Muysken) Hilda De Windt – Ayoubi, schrijfster, dichteres, columniste, kunstenares en hispaniste uit Curaçao. Ze is bekend vanwege o.a. haar vertaling in haar moedertaal Papiaments van het bekende boek The Prophet van Kahlil Gibran, CDL University Press, verschillende vertalingen van gedichten en haar jarenlange publicaties van gedichten in vier talen in de krant Amigoe op Curaçao. Ze presenteerde op deze middag ook haar Papiamentse vertaling van The Prophet die dit jaar wereldwijd haar 100-jarig bestaan viert en al in 105 talen, waaronder ook het Hindi, is vertaald.<ref>Henk Moeniralam,[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/papiaments-gedicht-moedertaal-van-hilda-de-windt-ayoubi-ook-in-sarnami-vertaald/ Papiaments gedicht ‘Moedertaal’ van Hilda de Windt-Ayoubi ook in Sarnámi vertaald], Werkgroep Caraibische Letteren (2023)</ref> I studied at the Catholic University in Nijmegen, nowadays named Radboud University. I also studied at UoC in Curacao, Dutch Antilles. I have a Master degree in Education with major in the Spanish Language and a Bachelor degree in Public Relations. Further on, I have a minor degree (LO) in English. I have been teaching the Spanish Language and Literature for more than 30 years at a secondary school and also have been teaching Didactics, Analysis of Methods, Spanish Grammar and Oral and Written Communication for more than eight year at University of Curacao. I translated "The Prophet" (by Kahlil Gibran) into the Papiamentu language. This translation was published by the Maryland University Press. For this translation I was granted an award by the George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair for Values and Peace, May, 2014. Further on, I attended an art Academy for four years. As part of a group exhibition I exhibited four times several of my paintings. I write poetry in six languages, Papiamento, Dutch, English, Spanish, Italian, and French. Recently my first poetry book illustrated with twenty of my paintings was published by LM Publishers in the Netherlands. I Master different languages, for example, Dutch, Spanish, English, Papiamentu. Currently, I am also studying different other languages, like Italian, Quechua. I am very interested in promoting and conserving Native Languages. Therefore, my poetry often focuses on native languages. In 2019, my second poetry book that focuses on language will be published. I belief that it is of utmost importance to focus more on Literature (specifically on creative writing) and Art in the education at school.<ref>[https://independent.academia.edu/HildadeWindtAyoubi Hilda de Windt Ayoubi]</ref> {{Appendix}} -------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Sidney M. Joubert''' (☆ [[1939]] na [[Kòrsou]]) ta un dosente, lingwista i papiamentista di [[Kòrsou]]. Na 2023 el a risibí e titulo di ''doctor honoris causa'' di [[University of Curaçao]] pa su kontribushon na [[idioma]] [[papiamentu]]. == Bida == == Bibliografia == * Dikshonario di verso Papiamento-Hulandes NOTES Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC March 20, 2023 REDAKSHON.<ref>[https://kikotapasando.com/2023/03/20/eredoctoraat-voor-sidney-joubert-bij-de-uoc-sidney-joubert-doctor-honoris-causa-bij-de-uoc/ Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC / Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC], Willemstad, 18 maart 2023</ref> Op 16 maart jl. werd tijdens een plechtige openbare zitting van het College van Decanen van de Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (UoC), aan de heer Sidney. M. Joubert, het eredoctoraat verleend. In een volle Aula opende de Rector Magnificus, dr. Francis de Lanoy, deze plechtige zitting, waarbij hij alle aanwezigen in de zaal welkom heette, in het bijzonder de heer Joubert en de twee paranimfen, mevrouw Lucille Berry-Haseth en de heer Edward John Joubert, die hem flankeerden tijdens deze plechtigheid. De decaan van de Algemene Faculteit, drs. Adriënne Fernandes, nam vervolgens het woord, en ging kort in op de redenen die voor de Algemene Faculteit aanleiding waren om de heer Sidney Milton Joubert voor te dragen als kandidaat voor het eredoctoraat. Zij gaf aan dat de heer Joubert over een tijdsbestek van vijftig jaar, zich bijzonder verdienstelijk heeft gemaakt voor de gemeenschap, op het gebied van taalkunde van het Papiamentu. Bovendien wees zij erop dat de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan is. Het eredoctoraat, zo vervolgde zij, wordt als welverdiend eerbetoon aan deze kandidaat verleend voor zijn zeer uitzonderlijke prestaties in het kader van culturele en academisch gerelateerde verdiensten. De heer Joubert, met zijn talrijke merites is van bijzondere betekenis voor de Algemene Faculteit, die taal, literatuur en cultuur centraal stelt, de lerarenopleiding Papiamentu aanbiedt en een leerstoel heeft gerelateerd aan het bestuderen en verwerven van Papiamentu. Het is dan ook niet verwonderlijk dat vanuit deze faculteit de rol van het Papiamentu als algemene omgangstaal in de Curaçaose samenleving, met deze erebenoeming, bekrachtigd en versterkt wordt. Vervolgens nam de Rector Magnificus het woord, die na verwijzing naar de mogelijkheid die de Landverordening Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (LuoC) biedt (art. 37 lid 2), de heer Sidney M. Joubert en zijn twee paranimfen naar voren riep om hen ten overstaan van het College van Decanen de bul te overhandigen. Prof. dr. Ronald Severing, verbonden aan de Algemene Faculteit, en promotor van Sidney Joubert bij deze plechtigheid, sprak bij de laudatio, lovende woorden uit, verluchtigd met een powerpoint, met afbeeldingen van werken van de heer Joubert. Hij gaf aan dat de heer Joubert een fervente taaldeskundige en in het bijzonder een verwoede Papiamentist is. Eerder was hij docent Spaanse taal- en letterkunde op de middelbare school en de UNA en tevens beëdigd vertaler en lexicograaf. Hij werd bij de oprichting van het overheidsbureau Sede di Papiamentu (1983) aangesteld om aan een vocabulaire van het Papiamentu te werken. Sindsdien zijn er van zijn hand ten behoeve van het Papiamentu, vocabulaires (1988, 1990) verschenen en verder woordenboeken in druk (1991, 1999, 2007), met supplementen (1997), een taalgids Papiamentu voor toeristen (1994), digitale woordenboeken (2002), online versies (Google Chrome, Microsoft Edge, Mozilla Firefox en Safari) en achtereenvolgende spellingcheckers Papiamentu voor Microsoft Office (2003-2014) Windows 98-8.1 (2001, 2007, 2014). Naast kenner van de taalkunde van het Papiamentu en de autoriteit op het gebied van de gemeenschappelijke Papiamentse woordenschat, is de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan, blijkens de omvangrijke driedelige gezamenlijke uitgave in het Papiamentu, Pa saka kara (1109 pp., 1983); ook verzorgde hij met auteursgroepen tweetalige Nanzi-boeken (2005, 2019). Hij is Papiamentu-connaisseur bij uitstek, getuige de talrijke publicaties van zijn hand en ook samen met lokale en buitenlandse deskundigen. Hij heeft zich bekwaamd en intensief ingezet voor het promoten van de studie, kennis en correct gebruik van het Papiamentu vanaf begin zeventiger jaren tot heden. Hij is ook medeverantwoordelijk voor de meer dan 400 woorden Antilliaans-Nederlands die in het Groene Boekje zijn opgenomen. Gedurende een aantal jaren, zijn de krantenteksten van het Antilliaans Dagblad en de Amigoe verzameld. Uit die verzameling zijn door onder andere de heer Joubert karakteristieke woorden geselecteerd die in het Groene boekje terecht zijn gekomen als: empaná, blenchi, dushi, karkó en snèkbar. Tevens is hij vanaf het begin (1999) tot recentelijk (2018) betrokken geweest bij de samenstelling van het Papiamentu-dictee en ook als jurylid van het jaarlijkse Diktado Nashonal Papiamentu in de aula van de UoC. De eredoctor is reeds meerdere malen eervol onderscheiden en heeft meervoudig eerbewijs mogen ervaren vanuit diverse maatschappelijke en academische instituties. Na de laudatio van zijn promotor kreeg dr. Sidney Joubert het woord van de rector. Hij liet weten dat toen hij van zijn benoeming op de hoogte werd gesteld, verrast was en zeer geëmotioneerd raakte. Hij dankte dan ook allen die betrokken waren vanaf de voordracht tot aan zijn benoeming. Hij vertelde hoe zijn belangstelling voor het Papiamentu begon. Dat gebeurde tijdens de colleges die hij volgde bij drs. Raúl Römer aan de Universiteit van Amsterdam. Raúl Römer onderzocht het Papiaments als toontaal. Joubert gaf voorbeelden als mata (plant) en mata (doden). Er was verschil in toon, hoog laag en laag hoog te horen. Op Curaçao werd Antoine Maduro zijn leermeester, waar hij ook mee samen werkte. Hij werd al snel door de overheid in twee opeenvolgende spellingcommissies voor het Papiamentu benoemd, in de commissie Römer en de commissie Jonis. Bij het Buki di oro, het gouden boekje met de officiële spelling van de overheid (2009), had hij ook zitting in de commissie die het werk voorbereidde. Na dit dankwoord en bijzonderheden over zijn werk, sloot de Rector Magnificus de officiële zitting. In het informele deel dat daarop volgde, spraken beide paranimfen de pas gedoctoreerde promotus toe. Lucille Berry-Haseth wees op haar lange vriendschap met de gepromoveerde en hun samenwerking op het gebied van Papiamentu. De laatste tien jaar hebben zij zich samen met een redactieteam beziggehouden met een verklarend woordenboek Papiamentu. Zij sloot af met een prachtige voordracht van het gedicht Oda na Sidney, dat zij eerder (2018) aan hem opdroeg. Vervolgens wist paranimf Edward John te vertellen dat zijn vader bekend stond als de leraar Spaans van het Peter Stuyvesant College. Hij vond het een eer dat hij de paranimf mocht zijn bij de promotie van zijn vader. Het informele deel werd afgesloten met een voordracht door Gregory Berry, die bij het publiek erg in de smaak viel met humoristische teksten uit de Papiamentu-literatuur van Guillermo Rosario, Pierre Lauffer en Elis Juliana. Het geheel werd afgesloten met een geanimeerde receptie op de patio van de Universiteit van Curaçao. {{Appendix}} ---------------- '''Frank Martinus Arion''', pseudónimo di '''Frank Efraim Martinus''' (n. [[17 di desèmber]] [[1936]] na [[Kòrsou]] - f. [[28 di sèptèmber]] [[2015]]) tabata un eskritor, poeta i lingwista [[Antias Hulandes|antiano]]. E tabata skirbi obranan tantu na idioma [[hulandes]] komo [[Papiamentu]]. Su obra mas famoso ta e novela ''Dubbelspel'' (Changá). E ta konosí tambe pa su investigashon di e orígen di Papiamentu i pa su empeño pa uso di Papiamentu komo idioma di instrukshon. == Biografia == Frank Martinus Arion a nase na 1936 i ta un di tres yu di Minuel Martinus Arion i Marina Jansen di bario di Buena Vista, [[Willemstad]]. Poko despues di su nasementu e famia ta muda pa [[Aruba]], unda su tata a wòrdu empleá pa e refineria [[Lago Oil & Transport Company|Lago]]. Ku kuater aña su mama i un ruman ta fayesé den un aksidente di tráfiko, despues di kual e ku su otro ruman a wòrdu mandá bek Kòrsou i alohá serka varios miembro di famia. Frank Martinus Arion a lanta den bario di [[Otrobanda]]. Fo'i skol básiko su talento pa skirbimentu a keda manifesta; den su último aña na skol básiko e ta gana e Premio Neerlandia pa e mihor ensayo na hulandes. Frank was een heel goede leerling. Hij mocht op de lagere school een aantal klassen overslaan. Durante su tempu na skol e ta kuminsa usa e nòmber Frank Efraim Martinus pa motibu di e laso ku su tata tabatin ku e [[partido polítiko]] [[Partido Nashonal di Pueblo|PNP]]. E no tabata deseá di wòrdu asosiá ku e aktivismo polítiko di su tata; te añanan 50 e ta usa su fam original pa publikashon di su promé obranan. Na kabamentu di skol sekundario na 1955, Arion ta muda pa [[Hulanda]] unda e ta studia idioma i literatura hulandes na [[Universidat di Leiden]]. Durante su temporada na universidat ela lanta e komunidat studiantil "Baranka Antilliana", kual tabata fungi komo refugio pa studiante prosedente di [[Antias Hulandes]], manera e mes. Tambe den e époka aki e tabata skirbi un seri di poema, kualnan a sali publika pa prome bes den e revista "Antilliaanse Cahiers" komo kolekshon titulá ''Stemmen uit Afrika''. ----- Na zijn schooltijd verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal- en letterkunde ging studeren aan de Universiteit Leiden. Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die, net als hijzelf, afkomstig waren uit de Nederlandse Antillen. Ook schreef hij in deze jaren een reeks gedichten, die in 1957 voor het eerst als bundel onder de titel Stemmen uit Afrika werden gepubliceerd in het tijdschrift Antilliaanse Cahiers. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het mede door hem opgerichte tijdschrift Encuentro Antilliano. Ook las hij regelmatig voor in het programma van de Nederlandse buitenlandse radio. Kort voor het einde van zijn studie onderbrak hij deze en keerde voor enige tijd terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij onderzoek deed naar de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiamentu. Hij publiceerde de resultaten van dit onderzoek in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch verder te studeren en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij het Instituut voor Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam.[2] Onder invloed van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel, waarin hij aan de hand van vier mannen die domino spelen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen in die tijd. Via de personages in de roman heeft Arion kritiek op de rebellen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen.[3] De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs. Arion doneerde het prijzengeld van 1000 ƒ aan de strijd tegen het apartheidsbeleid in Zuid-Afrika. In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam, waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin.[4] Vertaald met www.DeepL.com/Translator (gratis versie) de.wiki: Na zijn afstuderen verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal en Nederlandse letterkunde begon te studeren aan de Universiteit van Leiden . Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die net als hij uit de Nederlandse Antillen kwamen . Hij schreef in deze jaren ook een reeks gedichten, die in 1957 als bundel verscheen onder de titel Stemmen uit Afrika in het tijdschrift Antilliaanse Cahierswerden voor het eerst gepubliceerd. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het dagblad Encuentro Antilliano , waarvan hij medeoprichter was . Ook gaf hij regelmatig lezingen in het Nederlands buitenlands radioprogramma . Kort voor het einde van zijn studie brak hij het af en keerde voor een tijdje terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij zich bezighield met de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiaments. De resultaten van dit onderzoek publiceerde hij in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch zijn studie voort te zetten en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij de afdeling Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam . [2] Onder de indruk van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao, begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel , waarin hij aan de hand van het voorbeeld van vier dominospelende mannen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen op die tijd. Via de personages in de roman uit zich Arion kritisch over de opstandelingen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen. [3]De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en CW van der Hoogtprijs . Arion doneerde het prijzengeld van ƒ 1000 om de apartheid in Zuid-Afrika te helpen bestrijden . In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam , waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap van de stad. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin (in het Engels: "Farewell to the Queen"). [4] In 1975 ging Arion naar Zuid-Amerika, waar hij een aanstelling als docent aanvaardde aan een instituut voor de opleiding van leraren in de Nederlandse kolonie Suriname , die net onafhankelijk werd. Hier trouwde hij ook met zijn vrouw Trudi Guda, met wie hij twee kinderen zou verwekken. In 1980, na de machtsovername van Desi Bouterse , verliet het gezin Suriname en keerde terug naar Arion's thuisland Curaçao. Daar werkte hij aan de standaardisatie van het Papiaments en begon hij opnieuw onderzoek te doen naar de oorsprong ervan. Hij was vooral geïnteresseerd in de overeenkomsten tussen het Papiaments en de varianten van het Kaapverdiaans Creools, die worden gesproken op de eilanden voor de westkust van Afrika. Ook voerde hij campagne voor de invoering van het Papiaments als basisschooltaal op Curaçao, waardoor hij soms in conflict kwam met de lokale autoriteiten. In dit kader schonk hij in 1987 de particuliere basisschool Skol Humanistiko Erasmo , waar lessen werden gegeven in Papiaments. [5] Gedurende deze tijd begon Arion meer politiek betrokken te raken, wat culmineerde in de oprichting van zijn eigen partij, de Kambio Radical ("Radical Reversal", kortweg KARA) in 1988. KARA kreeg echter nooit genoeg stemmen om een ​​zetel in het parlement van het eiland te winnen. [6] In 1996 promoveerde Arion aan de Universiteit van Amsterdam. Zijn proefschrift was getiteld De kus van een slaaf. Papiaments West-Afrikaanse connecties en de oorsprong van het Papiaments en andere talen verkend. Hij bracht onder meer de stelling naar voren dat het Papiaments sterker dan voorheen bekend was beïnvloed door de geheime taal Guene, die door de plantageslaven van Curaçao werd gebruikt. Daarnaast heeft het Guene ook andere Caribische talen beïnvloed en zelfs de Engelse en Nederlandse taal. [7] == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doktoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (kontiniendo: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'') * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Mira tambe == * [[Gueni]] {{Commonscat|Frank Martinus Arion}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =191263500|titulo=Frank Martinus Arion}} {{References}} ;Lista di fuente * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3, pág. 405–410. * Wim Rutgers: ''Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba'', Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, pág. 272. * B. Jos de Roo: ''Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958'', Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam (2014), ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. Den: ''A History of Literature in the Caribbean''. Tomo 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia (2001), ISBN 90-272-3448-5, pág. 362. * ''Schrijver Frank Martinus Arion overleden''. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * ''Writer Frank Martinus Arion Passed Away'', Curacaochronicle.com (28 di sèptèmber 2015}}</ref> * ''Frank Martinus Arion geeft lintje terug'', Trouw.nl. (16 di desèmber 2008) }} {{DEFAULTSORT:Arion, Frank Martinus}} [[:Category:Ganador premio Cola Debrot]] [[:Category:Hende]] [[:Category:Kòrsou]] == Referensia == * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 407–408. * Wim Rutgers: Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba. 1. Auflage. Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, S. 272. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 408–409. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 410. * B. Jos de Roo: Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958. Hrsg.: Universiteit van Amsterdam. 1. Auflage. Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam 2014, ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. In: A History of Literature in the Caribbean. Band 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia 2001, ISBN 90-272-3448-5, S. 362. * Schrijver Frank Martinus Arion overleden. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * Frank Martinus Arion geeft lintje terug. In: trouw.nl. 16. Dezember 2008, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). == Weblinks == {{Commonscat}} [[:Category:Korsou]] [[:Category:Eskritor]] [[:Category:Hende]] Kort na de geboorte verhuisde het gezin naar Aruba, waar de vader een baan had aanvaard bij een plaatselijke oliemaatschappij. Toen hij vier jaar oud was, stierven Arions moeder en jongere broer bij een ongeval, waarna Frank en zijn zus werden teruggestuurd naar Curaçao, waar ze onderdak vonden bij verschillende familieleden. Zijn schrijftalent bleek al toen hij op de lagere school zat; in het laatste jaar van de basisschool won hij de Neerlandiaprijs voor het beste essay in het Nederlands. Tijdens zijn schooltijd begon hij de naam Frank Efraim Martinus voor zichzelf te gebruiken. De achtergrond was de politieke betrokkenheid van zijn vader bij de Nationale VolkspartijCuraçao, waardoor de naam "Arion" bekend werd bij veel bewoners van het eiland. Frank wilde echter niet geassocieerd worden met het politieke activisme van zijn vader; pas in de jaren vijftig gebruikte hij zijn oorspronkelijke achternaam weer voor de publicatie van zijn eerste werken. [1] '''Frank Martinus Arion''', seudónimo de '''Frank Efraim Martinus''' ([[Curazao]], [[17 de diciembre]] de [[1936]]-[[28 de septiembre]] de [[2015]])<ref name=fallece>{{cita noticia|título=Writer Frank Martinus Arion Passed Away|url=http://curacaochronicle.com/local/writer-frank-martinus-arion-passed-away/|fechaacceso=29 de septiembre de 2015|obra=curacao chronicle|fecha=28 de septiembre de 2015|idioma=inglés}}</ref> fue un escritor antillano. En 1955 se trasladó a los [[Países Bajos]] para estudiar letras neerlandesas en la Universidad de Leiden. En 1981 volvió a instalarse en su ciudad natal, tras residir unos años en [[Paramaribo]] ([[Surinam]]). Fue un fuerte promotor del [[papiamento]]. Hij werkte in Nederland , Suriname en de Nederlandse Antillen en schreef in het Nederlands en Papiaments . De roman Dubbelspel (nl) (1973) is zijn eerste boek en zijn grootste publiekssucces. == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' (Changa)<ref>[http://www.diegopuls.com.ar/index.php?option=com_content&task=view&id=112&Itemid=39&lang=es Doble juego, fragmento traducido al español (inédito)]; visitado el 21 de febrero de 2012</ref> *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doctoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (contiene: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'' * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Referencias== {{listaref}} == Link eksterno == *{{Enlace roto|1=[http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 página web sobre Arion del Fondo de las Letras Neerlandesas (en inglés)] |2=http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 |bot=InternetArchiveBot }} ------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Abraham Daniel Jesurun''' (n. [[20 di aprel]] 1839 na [[Korsou]] - f. [[20 di mart]] [[1918]] na [[Korsou]]) tabata un ....... [[Kòrsou]]. == Biografia == Jesurun a nase na aña 1939 na Willemstad. * Kasa ku Rachel David Capriles na 1880. * Na 1905 elegi Presidente di KVK Korsou. van 1884 tot 1919 In het grote boek over de History of the Jews of the Netherlands Antilles (1970) wordt Abraham Daniel Jesurun (1839-1918) ‘Curaçao’s then most cultured man’ genoemd, die verschillende talen in woord en geschrift beheerste. Hij wordt bijvoorbeeld een ‘specialist in Papiamento’ genoemd (Emmanuel & Emmanuel 1970, 1: 411, 454). Jesurun blijkt een belangrijk man geweest te zijn op Curaçao. Zo was hij secretaris-directeur van de Aruba Phosphaat Maatschappij, vele jaren voorzitter van de Kamer van Koophandel en Nijverheid en directeur van de Curaçaosche Bank. Ook is hij lid van de Koloniale Raad geweest en bestuurslid van het Geschied-, Taal-, Land- en Volkenkundig Genootschap te Willemstad. Voor al die activiteiten is hij onderscheiden: hij werd eerst ridder in de orde van OranjeNassau (1908), later officier (1913). In de serie ‘beroemde personen’ werd er in 1998 een postzegel met zijn beeltenis erop uitgebracht. <ref> ''Jan Noordergraaf'', [https://www.ivdnt.org/images/stories/onderzoek_en_onderwijs/publicaties/trefwoord/Papiaments_def.pdf Lexicografie op Curacao: Abraham Jesurun en zijn woordenlijst van het Papiaments (1898)]</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=it|oldid =129014577|titulo=Emilio Teza}} {{References}} }} [[:Category:Linguistica]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62275387|titulo=Dialect}} {{References}} }} [[:Category:Idioma]] ------- {{Variante|a}} [{Databox}} '''Pidgin''' ta e idioma ---------------- {{Databox}} E '''álfabèt latin''' ta un [[álfabèt|skritura alfabétiko]] foi kual den kurso di [[siglo]]nan a desaroyá un kantidat di álfabèt pa uso den kasi tur idioma skirbi den hemisferio oksidental, prinsipalmente na Nort i Sur Amerika, kasi henter [[Oropa]], Afrika supsahara i un kantidat di pais asiatiko na Oustralasia i Asia Sentral. E skritura latin tin e kantidat di usuario mas grandi na mundu. E skritura latin e ta forma e base di e [[Alfabèt Fonétiko Internashonal]] (IPA), i e 26 lèter mas komun ta e lèternan di e [[ISO basic Latin alphabet]]. E ta un álfabèt bikamaral di trinta lèter, kreá fin di siglo nuebe den imperio búlgaro (e aktual [[Nort Macedonia]]), pa e disípulonan di pader Cyrille òf posiblemente Clément d'Ohrid (e promé obispo di e iglesia ortodokso di [[Bulgaria]]) i ta basá riba e álfabèt [[Gresia|griego]] i glagolítiko. Ainda na komienso di siglo 21 ta usa e [[álfabèt siríliko]] den un kantidat di [[idioma slaviko]], entre otro búlgaro, masedoniano, [[idioma montenegrino|montenegrino]], servio, ukraniano, ruso i bieloruso. Bou influensia [[Rusia|ruso]] e ta komun tambe den hopi idioma ku no ta idioma slaviko manera [[kazachs]], [[idioma kirguis|kirguis]], [[tatar]] (idioma [[Turkia|turko]]), [[tajikistano]], [[idioma mongoles|mongoles]] inkluso hopi otro idioma chikitu. Te [[1859]] e tabata e skritura di e [[idioma rumano]] i den e antiguo [[Moldavia]] tabata skirbi e [[idioma moldaviano]] (un [[dialecto|dialekto]] rumano) ku un álfabèt siríliko. * Het Latijns schrift[1] is een alfabetisch schrift waarvoor in de loop der eeuwen een aantal alfabetten zijn ontwikkeld voor gebruik in vrijwel alle westerse geschreven talen, voornamelijk Noord- en Zuid-Amerika, bijna heel Europa, Sub-Saharaans Afrika en een aantal Aziatische landen in vooral Australazië en Centraal-Azië. Het Latijns schrift heeft het grootste aantal gebruikers ter wereld.[2] * '''Latin script''', also known as '''Roman script''', is a set of graphic signs ([[Writing system#General properties|script]]) based on the letters of the [[classical Latin alphabet]]. This is derived from {{cns|a form of the [[Cumae alphabet|Cumaean Greek]] version of|date=September 2021}} the [[Greek alphabet]] used by the [[Etruscan civilization|Etruscans]]. Several [[Latin-script alphabet]]s exist, which differ in graphemes, collation and phonetic values from the [[classical Latin alphabet]]. The Latin script is the basis of the [[International Phonetic Alphabet]], and the 26 most widespread letters are the letters contained in the [[ISO basic Latin alphabet]]. Latin script is the basis for the largest number of alphabets of any [[writing system]]{{sfn|Haarmann|2004|p=96}} and is the [[List of writing systems by adoption|most widely adopted]] writing system in the world (commonly used by about 70 percent of the world's population). Latin script is used as the standard method of writing in most Western, Central, as well as in some Eastern European languages, as well as in many languages in other parts of the world. ----------------- ig9vnl8xwu1she3svef37deqzh56k45 203168 203167 2026-09-05T11:54:39Z Caribiana 8320 203168 wikitext text/x-wiki * [https://www.ea.aw/pages/wp-content/uploads/2019/09/Literatura-na-papiamento-havo.pdf Literatura na papiamento] nieuw: [[diptongo]] - [[triptongo]] - [[gramatika]] - [[frase]] - [[silaba]] - [[semántika]] - [[suheto]] - [[supstantivo]] - [[athetivo]] - [[verbo]] - [[vocal]] - [[consonante]] - [[sufiho]] - [[atverbio]] - [[koma]] - [[pronòmber]] - [[singular]] - [[plural]] ------------------------- {{Databox}} '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa [[papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta yama ''lenga di p'', den kua e [[vocal|vokal]] di kada [[silaba|sílaba]] ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti.<ref>[[Pierre Lauffer]], [https://www.dbnl.org/tekst/lauf001unse02_01/lauf001unse02_01_0036.php Un selekshon di palabra i ekspreshon. Deel 2], dbnl.org</ref><ref name=":0">[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 di mart 1965</ref> E wega di lenga no ta eksklusivamente un fenómeno den papiamentu. Den idiomanan ingles i spaño na [[Latinoamérika]] i otro paisnan di Karibe e ta konosí bou nòmbernan manera pig latin, vesre i jerigonza.<ref>{{citeer web|auteur=[[Antoine Maduro|A.J. Maduro]]| titel=.Remitido Erornan|werk=[[Amigoe]]|datum=1984-07-18|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-05|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643043:mpeg21:p006}}</ref> == Karakterístika == Galein ta un modo di papia ku deliberadamente ta alterá [[palabra]]nan di papiamentu, i no ta un idioma independiente. E reglanan por varia, pero den su forma mas simpel, yamá ''lenga di p'', den kua e [[vocal|vokal]] di kada [[silaba|sílaba]] ta wòrdu ripití ku un konsonante ''p'' su dilanti. Por ehèmpel: :''mi ta bai kas'' → mi''pi'' ta''pa'' bai''pa'' kas''pa''. "Mi ta bai kas" ta bira '''mi'''pi '''ta'''pa '''bai'''pa '''kas'''pa. :''kas ta weta'' → ''kaspa tapa wepa tapa''.[1][2] Ehempelnan di variante mas kompliká, usando e frase “e no sa” ta: * agregando un silaba patras ([[sufiho]]) → '''e'''hay '''no'''hay '''sa'''hay * usando un silaba dilanti ([[prefiho]]) → ay'''e''' ay'''no''' ay'''sa''' * birando e leternan di un silaba ku sufiho → '''e'''ay '''on'''ay '''as'''ay Ora e wòrdu pronunsiá den un forma lihé, galein ta solamente komprensibel pa insider.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120173503/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=370&lang= Galein], Encyclopedie van Curaçao</ref> Segun [[Pierre Lauffer]], galein ta konosí komo e ''lenga di p''. E ta distinguí galein di ''[[gueni]]'', ku tabata e nòmber pa e idioma ku, segun tradishon, katibunan ku tabata yega, den kua e [[vocal|vokal]] di kada [[silaba|sílaba]] ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. for di [[Afrika]] tabata papia.[2] Segun [[Pierre Lauffer]], galein i [[gueni]] ta dos fenómeno lingüístiko diferente. ''Gueni'' ta referí na un idioma ku, segun deskripshonnan lokal, tabata wòrdu papia pa katibunan ku tabata yega for di Afrika. Galein, na otro banda, ta un forma di papiamentu ku ta wòrdu alterá mediante reglanan di un wega di lenga.[2][3] == Uso == Galein tabata wòrdu usá prinsipalmente pa hasi un kombersashon ménos aksesibel pa hende pafó di e grupo ku no konosé e reglanan. Deskripshonnan di galein ta indiká ku e forma di papia tabata wòrdu usá komo un manera di skonde e kontenido di un kombersashon. Un deskripshon di Paul Brenneker, publiká den ''Sambumbu'' na 1971, ta referí na galein komo un forma di papiamentu ku tabata wòrdu deformá deliberadamente pa hende pafó no por komprondé e kombersashon.[3] Personanan bakiá den galein tabata usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internato i kriá den institushonnan grandi tin biaha tabata papia galein ku mesun fluides ku papiamento.<ref name=":0"/> {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] [[:Kategoria:Papiamentu]] [[:Kategoria:Kultura di Kòrsou]] ------------------------ , usando un wega di lenga pa alterá e [[palabra]]nan. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehèmpel: "Mi ta bai kas" ta bira '''mi'''pi '''ta'''pa '''bai'''pa '''kas'''pa.<ref>[[Pierre Lauffer]], [https://www.dbnl.org/tekst/lauf001unse02_01/lauf001unse02_01_0036.php Un selekshon di palabra i ekspreshon. Deel 2], dbnl.org</ref> E tabata wòrdu yamá lenga p.<ref name=":0">[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 maart 1965</ref> E fenómeno di korumpí un lenga ta konosí komo un anti-lenga. '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa e [[Papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no ta konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta e yamá *lenga di p*, den kua e vokal di kada sílaba ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. Por ehèmpel, ''mi ta bai kas'' ta bira ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] ==Historia == Generalmente e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otro, ku no ta konosí ku e reglanan. E ta wòrdu usá mas tantu pa hubentut komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku galein. Na Kòrsou, e tabata wòrdu hopi bia konfundí ku [[gueni]], e idioma di katibu. Pero esensialmente e no tin nada di haber kuné. Galein ta un korupshon deliberá di papiamentu moderno normal, pa no wòrdu komprondé pa hende di afó. Personanan bakiá den galein tabata usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internato i kriá den institushonnan grandi tin biaha tabata papia galein ku mesun fluides ku papiamento.<ref name=":0"/> variante di e idioma papia di [[papiamentu]], usando un wega di lenga pa alterá e palabranan. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa. Internashonalmente e ta konosi komo un anti-lenga. , manera "Jerigonza". Den e wega di lenga [[palabra]]nan na papiamentu ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un [[sufiho]] fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di [[konsonante]] di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokal (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa Por ehèmpel, e frase “e no sa” por bira * agregando un silaba patras (sufiho) - '''e'''hay '''no'''hay '''sa'''hay * usando un silaba dilanti (prefiho) - ay'''e''' ay'''no''' ay'''sa''' * birando e leternan di un silaba ku sufiho - '''e'''ay '''on'''ay '''as'''ay '''Galein''' ta un wega di lenga of anti-lenga den kua [[palabra]]nan na papiamentu ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokál (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. Por ehèmpel, “e no sa” lo bira “ehay oesday otnay owknay”. aye ayno aysa - aye onay asay Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E ta wòrdu usá mas tantu pa hubentut komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Galein. -------------------- {{Infobox taal | naam = Galein | andere_naam = P-taal | taalgebied = [[Curaçao]] | soort = [[Taalspel]] }} '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa e [[Papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no ta konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta e yamá *lenga di p*, den kua e vokal di kada sílaba ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. Por ehèmpel, ''mi ta bai kas'' ta bira ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] == Karakterístikanan == Galein ta un forma deliberadamente alterá di Papiamentu, i no ta un idioma independiente. E reglanan por varia, pero den su forma mas simpel kada sílaba ta wòrdu sigui pa un sílaba ku e mesun vokal i e konsonante ''p''. Por ehèmpel: :''mi ta bai kas'' → ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] Segun Pierre Lauffer, Galein ta konosí komo e ''lenga di p''. El ta distinguí Galein di ''[[Gueni]]'', ku tabata e nòmber pa e idioma ku, segun tradishon, katibunan ku tabata yega for di Africa tabata papia.[2] == Uso == Galein tabata wòrdu usá prinsipalmente pa hasi un kombersashon ménos aksesibel pa hende pafó di e grupo ku tabata konosé e reglanan. Deskripshonnan di Galein ta indiká ku e forma di papia tabata usa komo un manera di skonde e kontenido di un kombersashon. Un deskripshon di Paul Brenneker, publiká den ''Sambumbu'' na 1971, ta referí na Galein komo un forma di Papiamentu ku tabata wòrdu deformá deliberadamente pa hende pafó no por komprondé e kombersashon.[3] == Galein i Gueni == Galein i Gueni ta dos fenómeno lingüístiko diferente. ''Gueni'' ta referí na un idioma ku, segun deskripshonnan lokal, tabata wòrdu papia pa katibunan ku tabata yega for di Africa. Galein, na otro banda, ta un forma di Papiamentu ku ta wòrdu alterá mediante reglanan di un wega di lenga.[2][3] == Fuentes == * Brenneker, Paul. ''Sambumbu: Volkskunde van Curaçao, Aruba en Bonaire''. Deel 3, 1971.[3] * Lauffer, Pierre. ''Un selekshon di palabra i ekspreshon''. Deel 2, 1974, p. 45.[2] ------------------- {{Databox}} '''Galein''' ta un modo di papia cu ta wordo aplica na e idioma [[Papiamentu]], unda ta korumpi .... E ta hopi bia ta wòrdu konfundí pa habitantenan di stat ku Gueni, e idioma di katibu. Pero esensialmente e no tin nada di haber kuné. Galein ta un korupshon deliberá di Papiamentu moderno normal, pa no wòrdu komprondé pa hende di afó. E forma mas simpel ta unu den kua e vokal di kasi tur sílaba ta wòrdu ripití ku un “p” promé kuné. Cas ta bira “cas”’’pa “mi mi”’’pi weta wepe-tapa. Pa e motibu aki, e ta wòrdu yamá tambe p-idioma. Maestronan den galein ta usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internat i criadanan den institucionnan grandi tin biaha ta papia galein mes fluido cu papiamento. Cas mi weta -> '''cas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa '''Galein''' wordt door stadsmensen vaak verward met [[Gueni]], de slaventaal. Maar het heeft er in wezen niets mee uit te staan. Galein is een opzettelijke verbastering van het normale hedendaagse [[Papiaments]], om door buitenstanders niet te worden verstaan. De eenvoudigste vorm is die, waarbij van ongeveer elke lettergreep de klinker wordt herhaald met een ''p'' ervoor. Cas wordt '''cas'''pa '''mi mi'''pi weta wepe-tapa. Het wordt om deze reden ook wel p-taal genoemd. Meesters in het galein bedienen zich van veel ingewikkelder herhalingen. Meisjes op internaten en dienstmeisjes in grote inrichtingen spreken galein soms even vlot als papiaments.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 maart 1965</ref> Teneinde te voorkomen, dat de meester hun gesprek zou kunnen volgen, hadden de slaven de gewoonte het Papiamentu opzettelijk te vervormen door bijvoorbeeld van ieder lettergreep de klinker te herhalen met een medeklinker ervoor. Een zin als: mi ta weta (ik zie) kan dan gaan luiden: mipi tapa wepetapa. Snel uitgesproken is deze "taal" alleen door ingewijden te verstaan.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120173503/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=370&lang= Galein], Encyclopedie van Curaçao</ref> Pig Latin (Igpay Atinlay) ta un wega di idioma òf cant den kua palabranan na ingles ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokál (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. Por ehèmpel, “e no sa” lo bira “ehay oesday otnay owknay”. Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E referensia na Latin ta un mal nòmber deliberadamente; Latin di Porko ta simplemente un forma di argot òf jargon ku no ta relashoná ku Latin, i e nòmber ta wòrdu usá pa su konotashonnan ingles komo un idioma straño i ku ta zona stranhero. E ta wòrdu usá mas tantu pa muchanan chikitu komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Latin di Porko.[2] [[:Kategoria:Idioma]] Bovendien werd het 'Galein' als een geheimtaal gebruikt, maar dit is geen oorspronkelijke taal, doch slechts een verbastering van het Papiamentu om niet door buitenstaanders begrepen te worden (Brenneker, 1971:529)". afunesto. 'Galein' no ta eksklusivamente un fenómeno di papiamentu. Den e paisnan ku ta rondoná nos tambe nan konosé i no ta nada straño ku ta di nan mes nos tin e. Pa no insumi muchu espasio dje diario aki, mi a sita solamente di Cuba. Don Esteban Pichardo, Pichardo Novisimo, 1953, paginanan 405/406: "Jerigonza.<ref>auteur=[[Antoine Maduro|A.J. Maduro]]. Remitido Erornan. "Amigoe". Curaçao, 18-07-1984, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 26-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643043:mpeg21:p006</ref> Aqui se aplica acierto modo revesado de hablaro lenguaje complicado de manera que otros no lo entiendan. Las mismas palabras denuestro idioma con un agregado pospuesto o antepuesto constituyen lajergacon que los muchachos, negros y algunas personas vulgares pierden el tiempo, creyendo sandiamente que es imposible comprenderlos. Las principales jerigonzasson, con las silabas pa, pc, pi, po, pu, agregando a cada silaba de lavoz castellana una de estas de la misma vocal, e.g.: * pu sa-pa bes-pe la-pa Je-peri-pi gon-po za-pa?" Presis manera nos ta us'é na Körsou. Nan ta us'é tambe ku e agregadonan: pina (esta: tu-pina) i tambe ku: gara, guere, guiri, gordo, guru (esta:tu-guiru etc.). Konklushon: papiamentu di gueni na Körsou ta basa riba fantasia, e grafia 'gene' ta pone hende pronunsia e palabra aki robes, galein no tin nada di lenga sekreto kune. --- es.wiki: Jerigonza Gibberish, geringonza, òf geringozo ta un forma di abla hunga den kua sílabanan ta wòrdu insertá repetidamente entre palabranan. Originalmente, “gibberish” tabata wòrdu usá pa deskribí kualke idioma ku ta den mal smak, kompliká, i difísil pa komprondé,[1] pero ku tempu su nifikashon a kambia pa e forma spesífiko di insershon. Ademas di entretenimentu, e por wòrdu usá tambe komo un manera di kodifiká e mensahe (cryptolalia) di manera ku otro hendenan serka di e oradornan ku no ta kustumbrá ku e forma di papia aki no por komprondé kiko e oradornan ta bisando. E formanan aki ta wòrdu usá komo wega òf entretenimentu den paisnan di abla spañó manera Spaña i Latino Amérika. Uso Despues di kada sílaba, e zonido “p” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Despues di kada vokal, e zonido “i” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Despues di kada vokal, e zonido “f” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Den vários region di Mexico, e último variashon hunga aki ta hopi popular bou di muchanan, asta risibí e nòmber “papia na Efe.” en.wiki *(cant):Un cant (hulandes: anti-taal) ta e jargon òf idioma di un grupo, hopi biaha empleá pa ekskluí òf gaña hende pafó di e grupo.[1] E por wòrdu yamá tambe un kriptolekto, argot, pseudo-idioma, anti-idioma òf idioma sekreto. Kada término ta diferensiá un poko den nifikashon; nan usonan ta inkonsistente. *language game: Un wega di idioma (tambe yamá un cant, idioma sekreto, ludling, òf argot) ta un sistema di manipulá palabranan papiá pa hasi nan inkomprendibel pa un oyente no entrená. Weganan di idioma ta wòrdu usá prinsipalmente pa gruponan ku ta purba di skonde nan kombersashonnan pa otronan. Algun ehèmpel komun ta Pig Latin; e famia Gibberish, prevalente na Merka i Suesia; i Verlan, papia na Fransia. Un difikultat komun ku weganan di idioma ta ku nan ta wòrdu pasá oralmente; miéntras ku por hasi tradukshonnan skirbí, hopi bia nan ta imperfekto, pues e ortografia por varia hopi. Algun frakshon ta argumentá ku palabranan den e lenganan papia aki mester wòrdu skirbí simplemente manera nan ta wòrdu pronunsiá, miéntras ku otronan ta insistí ku e puresa di idioma ta eksigí ku e transformashon ta keda visibel ora e palabranan ta wòrdu impartí riba papel. {{Appendix|1=|2= '''Literatuur''' * Martinus, Frank (1996), ''The kiss of a slave: Papiamentu’s West-African connections'', Universiteit van Amsterdam * Hartog, Johannes (1961, p 433), ''Curaçao: Van kolonie tot autonomie III, Vol.I,'', De Wit. '''Bronnen en voetnoten''' * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=|titel=|oldid=|datum=}} {{References}} }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Hulandes Caribeño''' of '''Hulandes Antiano''' ta un variante di [[idioma]] [[Hulandes]] cu a desaroya? na e [[Islanan ABC]], islanan perteneciente na Caribe Hulandes. Por considera esaki como un dialecto regional di Hulandes.? Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. == Contexto == E poblashon lokal i papiadónan hulandes riba Islanan ABC tabata papia i skirbi hulandes mesklá ku konstrukshonnan i palabranan for di papiamentu i otro idiomanan: “hopi plaka verdienen” (pap.: hopi sèn); “kabrieten in de koor” (Pap.: cabritonan den cura); y “een pastechi eten” (Come un pastechi) (Pap.: pasty). E uso aki a bira konosí komo Hulandes Antiano.<ref>[[Ronald Severing|Severihng, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden], literatuurgeschiedenis.org</ref> E norma den polítika di gobièrnu pa loke ta trata hulandes a kambia. E norma di idioma no ta limitá mas na Hulanda, sino tambe na Vlaanderen i e teritorionan den eksterior: e islanan kaminda palabranan hulandes antiano a originá ku no ta aparesé na Hulanda mes, i tambe na Sürnam independiente, kaminda ta usa hulandes surinam. E atenshon kresiente aki pa variedatnan di hulandes, pa multilingualismo, i pa interpretashon kultural a kondusí na inklushon di palabranan for di hulandes karibense den e vokabulario ofisial di e idioma hulandes. A base di un base di dato di palabra di korantnan na idioma hulandes riba e islanan, a hasi un selekshon di mas ku 400 palabra. E palabranan Hulandes Caribense aki, cu a wordo agrega na e Buki Berde di 2015, no ta aparece den Hulandes Standard. Por haña palabranan manera dushi (dushi, dushi), botika (botika kombiná ku botika), ayó (saludo), i eilandsraad (un tipo di konseho munisipal riba e islanan). Anteriormente, na 2005, alrededor di 500 palabra hulandes surinam a aparesé den e lista aki: afingisoep (sòpi di yuka), husselen (scrabble) i Sranan (krioyo surinam). Komo ku Antia no ta eksistí mas i Sürnam, ku Hulandes komo idioma ofisial, a bira miembro asosiá di Union di Idioma Hulandes, e término Hulandes Karibense ta wòrdu usá mas i mas pa e idioma Hulandes riba e islanan i na Sürnam. {{Appendix}} ----- Caribisch-Nederlands is de taalvariant van het Nederlands die gesproken wordt in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Deze variant wijkt op verschillende punten af van het Europees-Nederlands, zowel in uitspraak als in woordkeuze en grammatica. Op de Benedenwindse Eilanden (Aruba, Bonaire, Curaçao) is Papiaments de meest gesproken moedertaal, terwijl op de Bovenwindse Eilanden (Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius) Engels vaker de moedertaal is. ==Verschillen met Europees-Nederlands==: *Uitspraak: Er zijn verschillen in de uitspraak van klinkers en medeklinkers, en de intonatie kan anders zijn. * Woordenschat: Er zijn specifieke woorden en uitdrukkingen die in het Caribisch-Nederlands gebruikt worden, maar niet of minder vaak in Europees-Nederlands. * Grammatica: Er kunnen kleine grammaticale verschillen zijn, bijvoorbeeld in de volgorde van woorden of in het gebruik van bepaalde werkwoordstijden. * Invloed van andere talen: Papiaments: Op de ABC-eilanden heeft het Papiaments een grote invloed op het Nederlands. Veel Caribisch-Nederlandse woorden en uitdrukkingen zijn ontleend aan het Papiaments. Engels: Op de Bovenwindse eilanden heeft het Engels een grotere invloed. Ook hier zijn er invloeden merkbaar in de woordenschat en grammatica. * Onderwijs: In het basisonderwijs op de Benedenwindse eilanden wordt steeds meer onderwijs gegeven in het Papiaments. Het Nederlands wordt vaak als vreemde taal aangeboden. In het middelbaar onderwijs is het Nederlands wel de instructietaal. Op de Bovenwindse eilanden wordt in toenemende mate Engels gebruikt als instructietaal, ook in de Nederlandstalige scholen. * Conclusie: Caribisch-Nederlands is een levendige en diverse taalvariant die zich aanpast aan de lokale context en invloeden van andere talen ondergaat. ------ Hulandes ta un idioma oficial den Caribe Hulandes.<ref>https://taalunie.org/dossiers/22/nederlands-in-het-caribisch-gebied-en-suriname ]</ref> Omdat Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk geen omgangstaal is, maakt het onderwijs daar de omslag van moedertaalonderwijs Nederlands naar een vreemde taal aanpak. Hulandes semper tabata un idioma minoritario. Habladónan di Papiamentu tin bia ta konsiderá e Antianonan di abla Hulandes komo show-off, imitadó di e Hulandesnan. E label ey ta mas fuerte ora hende no ta dispuesto pa papia Papiamento. <ref>Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> Hulandes Antiano ta wòrdu distinguí for di Hulandes Standart pa e aksento. Bakhuis ta agregá ku Antianonan tambe ta agregá palabranan Papiamentu, ta konhugá verbonan Papiamentu na e manera Hulandes, i ta usa zonidonan típiko. Esaki ta conduci na frasenan manera: “Ai no,” “mi tin” “hopi,” “sakeerd” hopi potret pero nan ta “hodidu”! -- nl.wiki:[[:nl:Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden]]Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. Op de Benedenwindse ABC-eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) is de moedertaal vaak Papiaments, en op de Bovenwindse SSS-eilanden (Sint Maarten, Saba en Sint Eustatius) Engels. {{Appendix}} '''Caribisch‑Nederlands''', ook wel bekend als '''Antilliaans Nederlands''', is een in de ABC‑eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) gesproken vorm van het Nederlands, die sterk beïnvloed is door talen zoals Papiamento en Spaans. Het wordt gebruikt door Nederlandssprekenden op de eilanden, en bevat vaak woorden en zinsconstructies uit het Creooltaal Papiamento en regionale varianten. ==Gebruik en kenmerken== Spraak en schrijfwijze van Nederlands op de ABC‑eilanden mengen reguliere Nederlandse zinnen en woordenschat met Papiamentstalige of lokale uitdrukkingen. Voorbeelden hiervan zijn: * “hopi plaka verdienen” (veel geld verdienen) * “kabrieten in de koraal” (geiten op de erf) * “een pastechi eten” (een pasteitje eten) Dergelijke constructies behoren tot typische voorbeelden van Antilliaans Nederlands, waarin Papiamentse woorden (zoals hopi, plaka, pastechi) direct geïntegreerd zijn in het Nederlands. ==Sociolinguïstische context== In de lagen van de bevolking waar Nederlands als thuistaal wordt gesproken — vaak binnen families of in het onderwijs — wordt deze variant beschouwd als “tropisch Nederlands”. Sprekers worden in Nederland soms als dialectisch afwijkend ervaren en kunnen als “makamba” (Nederlander) worden bestempeld, vooral wanneer zij geen Papiamento spreken.<ref name="ntr">Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> De variant is te herkennen aan: *het gebruik van Papiamentse werkwoorden en woorden, *typische accenten, klankkleur en uitspraak, *de toepassing van regionale grammaticale structuren, zoals in: Ai no, ik heb hopi veel foto’s gesakeerd, maar ze zijn hodidu! == Aantal sprekers en taalgebruik == Hoewel het Nederlands in de Caribische delen van het Koninkrijk officieel is, wordt het meestal als tweede of derde taal gebruikt: in het dagelijks leven domineren Papiamento, Spaans en Engels. Op Bonaire is Nederlands moeders­taal voor ongeveer 15 % van de bevolking (2021), Spaans is even frequent; op Sint Eustatius en Saba ligt dat rond 4 % <ref>https://longreads.cbs.nl/the-caribbean-netherlands-in-numbers-2022/what-percentage-of-the-population-speaks-dutch/</ref> ==Identiteit en perceptie== De variëteit speelt een rol in identiteitsconstructie. Nederlandssprekende Antillianen voelen zich soms “niet helemaal thuis” in Nederland of in de Papiamentstalige gemeenschap, juist vanwege de gemengde taalstijl. Taalpuristen waarschuwen tegen het gebruik van Engelse of Spaanse leenwoorden in Papiamento, terwijl anderen juist blij zijn met de talenmix als onderdeel van de lokale identiteit.<ref name="ntr"/> == Vergelijking met andere niet-Europese Nederlandsvarianten == Nederlands wordt ook gesproken in de Caribische special gemeenten (Bonaire, Sint Eustatius, Saba), maar daar zijn andere varianten gangbaar, bijvoorbeeld Virgin Islands Creole Dutch. Die heeft, net als Antilliaans Nederlands, een sterke mix met andere talen.<ref>Welmoed Ventura, https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/gelijkenis-deens-antilliaans-creole-dutch-en-sranantongo/ Gelijkenis Deens-Antilliaans Creole Dutch en Sranantongo]</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Na [[Aruba]]''' e presencia di '''idioma Spaño''' ta significativo. E pais Caribense, cu [[Hulandes]] y [[Papiamentu|Papiamento]] como [[idioma ofisial|idiomanan oficial]], tin un gran cantidad di hablante di [[Spaño]]. Segun e censo di 2000, Spaño ta e di dos idioma mas papia riba e isla, despues di Papiamento. == Hablante di Spaño == Segun datonan di Censo 2010, 13.710 residente di Aruba ta papia Spañó como nan [[Lenga materno|idioma materno]].<ref>{{citeer web|url=https://www.cervantes.es/imagenes/File/espanol_lengua_viva_2019.pdf |titel=El Espanol: una lengua viva. Informe 2019|uitgever=Instituto Cervantes, pag. 9|datum= }}</ref> Na 2017 hablante di Spañó tabata representa 12.6% di e poblacion.<ref>{{citeer boek|nombre=Jesús|apellido={{v|Guanche}}|nombre2=Carmen|apellido2={{v|Corral}}|title=Diccionario etnográfico. Los pueblos del Caribe Insular y de México-Centroamérica|volume=Tomo I|year=2017|editorial=RUTH|isbn=9789590618154|capítulo=Cap. 5}}</ref> Esaki ta relaciona cu e emigrantenan for di paisnan hispano. Segun pais di origen e percentahe tabata, entre otro, 9.1% di [[Colombia]], 4.1% [[Republika Dominikano|Republica Dominicano]], 3.2% [[Venezuela]] i 1.1% [[Peru]].<ref name="cia.gov">{{en}}{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |title=Aruba |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |access-date=}}</ref> Si conta tur esunnan cu por comunica den Spaño, e cantidad total di hablante ta yega aproximadamente 93.500, o sea 85% di e poblacion Arubano. Pero solamente un di cada cinco persona ta uza Spaño como nan unico [[idioma]]. == Spaño den bida publico == No obstante di no ta un idioma oficial, e uso di Spaño ta sirbi metanan practico y ta extende den hopi aspecto di bida publico, reflehando su papel como idioma di contacto, identidad y comunicacion den e contexto multicultural di Aruba. E isla su proximidad cu [[Venezuela]] y [[Colombia]] y e fuerte contactonan religioso, comercial y cultural durante siglonan a contribui pa e uzo continuo na Aruba di Spaño.<ref>{{cite book|author=Ramirez, Catherine|title=La escogencia del idioma Español en el perfil de asignaturas en las escuelas de MAVO de Aruba|year=2016|editorial=[[Universidad de Curazao]]|url=https://www.worldcat.org/es/title/1029733877|location=Willemstad, Curacao}}</ref> Segun [[Johan Hartog|Hartog]] e influencia Spaño ta mas tanto notabel den e variante Arubano di Papiamento cu den e variantenan di Corsou y Boneiro.<ref name="Hartog"/> Den e sistema escolar, Spaño ta un materia obligatorio desde enseñansa basico, cuminsando den e di cinco klas bay dilanti.<ref>{{citeer web|auteur=Organización Panamericana de la Salud|titel=Aruba, perfil de país|url=https://www3.paho.org/hq/dmdocuments/2010/Salud_en_las_Americas_2007-Aruba.pdf|datum=2007 }}</ref><ref>Ministerio di Enseñansa di Aruba. Curriculum y Idioma den Sector Escolar.</ref> Ademas, varios canal di television for di Venezuela ta wordo ricibi sin problema riba e isla, ofreciendo noticia, entretenimento y programacion educativo na Spaño. Hopi radioemisora local ta inclui musica cu canto di [[Latinoamérika|Latino America]] den nan programacion, y den algun caso, ta transmiti programanan na Spaño. Den sector comercial, hopi empleado den tienda, restaurant y servicio publico ta comunica cu clientenan hispano den nan idioma nativo. Ora cu hende yega na un loket, e probabilidad ta halto cu nan por haci pregunta o haya informacion na Spaño. [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia catolico]] cu un comunidad grandi riba e isla ta ofrece misa regular na Spaño. Den algun bario, specialmente caminda comunidadnan hispano ta concentra, por tin borchi informativo cu dos of mas idioma, incluyendo Spaño. == Aspectonan sociolinguistico == Pa hopi residente, particularmente e migrantenan hispano di Colombia, Venezuela y Republica Dominicano, Spaño ta sigui sirbi como idioma principal na cas, den relacionnan familiar y comunidad religioso.<ref>Central Bureau of Statistics Aruba (2017). Migration and Population Report.</ref> Na nivel popular, Spaño ta keda un idioma di preferencia pa comunicacion informal den bario, mercado y luganan publico. Turistanan hispano, cu ta forma un porcion importante di e [[turismo]] entrante, tambe ta contribui na su visibilidad den bida diario Arubano. E [[multilingualismo]] na Aruba ta stimula un nivel halto di dominio pasivo di Spaño: hopi Arubiano por compronde Spaño aunke no ta papi’é activamente. E situacion aki ta refleha un [[diglosia]] dinamico, caminda Spaño ta sirbi mas na nivel informal y comunicativo, mientras cu Hulandes y Papiamento ta predomina den situacionnan formal, educativo y gubernamental. == Influencia di Spaño riba Papiamento den siglo 21 == E idioma oficial Papiamento ta un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu ta nace durante e periodo colonial for di e mescla di Spaño, [[Portugues]], Hulandes, [[Ingles]], [[Frances]] i Arawak. Gran parti (70%) di su vocabulario tin origen Spaño.<ref>[[Ronald Severing|Severing, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden#:~:text=Door%20hun%20geografische%20ligging%20en,eilanden%20genoemd%2C%20is%20het%20Papiaments. ''Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden''], literatuurgeschiedenis.org</ref> E isla di Aruba tabata pa mas cu un siglo parti di Imperio Spaño promé cu el a wordo cede na e Imperio Hulandes na aña [[1636]].<ref name="Hartog">{{cite book|author=[[Johan Hartog|Hartog, Johannes]]|title=Aruba: A Short History|year=2003|publisher=De Wit & Van Dorp Stores}}</ref> Aunke Papiamento ta ser considerá un idioma stabil, hopi [[Arubiano]] ta sinti cu su presencia ta birando menos, particularmente den contactonan cu emigrantenan hispano. Investigacion sociolinguistico a mustra cu e preocupacion no ta basa riba un cambio real, sino riba un “menasa simbolico” cu ta relaciona cu identidad y inclusividad di pertenencia.<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref> Un tema cu ta surgi frecuente den discusionnan publico y escolar ta e supuesta “contaminacion” di Papiamento cu palabra y structuranan Spaño. Algun ciudadano ta boga pa un Papiamento “puro”, afirmando cu influencia stranhero, particularmente di Spaño, por afecta e caracter crioyo di e idioma. E sintimento aki ta bira mas fuerte ora cu migrantenan nobo no ta haci esfuerso pa siña y papia Papiamento, sino ta keda den nan idioma materno.<ref>Carroll, Kevin S. (2010). [https://www.researchgate.net/publication/283245487_Language_maintenance_in_the_Caribbean_Examining_perceptions_of_threat_in_Aruba_and_Puerto_Rico'' Language maintenance in the Caribbean: Perceptions of threat in Aruba and Puerto Rico''], researchgate.net </ref> Estudionan recien, manera esun di Kester y Buijink (2023), a conclui cu aunke hopi Arubiano ta expresá preocupacion riba e futuro di Papiamento, e idioma mes no ta duna señalnan di bay atras.<ref name="Kester"/> Su uzo a keda halto den bida escolar, gobierno y medionan local, y e mes a demostra capacidad pa integra [[neologismo]]nan sin perde su esencia. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=es|oldid =161207719|titulo=Idioma español en Aruba}} {{References}} ;Lista di fuente * Allen, R. (2002). ''The Spanish Caribbean''. Cambridge University Press. }} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Idioma]] ------------- {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] tríphthongos, literalmente: ‘ku tres zonido’ òf ‘ku tres tono’) ta un kombinashon di tres zonido vocal cu ta pronunciá den un solo [[silaba]]. Den un triptongo, e tres vocal òf semivokal ta sigui un tras di otro sin interrupshon, formando un zonido monosilabico. Den [[fonetika]], un triptongo ta resulta di un movimiento kontinuo pero suave di e organonan di artikulashon for di un zonido di vocal pa otro, den un sekuénsia di tres zonido. Na kontraste ku un [[monoftongo]], ku tin un so zonido, òf un [[diptongo]] ku tin dos, un triptongo ta kontené tres zonido vocal den un so silaba. Importante pa nota ku un triptongo no ta meskos ku un sekuénsia disilabico di un diptongo sigui pa un monoftongo, kaminda por tin mas ku un silaba. Por ehempel, den aleman feuer [ˈfɔʏ.ɐ] (‘kandela’), e sekuénsia vocal ta dividí den dos silaba, i no ta un triptongo. Un triptongo tipiko ta forma pa un semivokal, sigui pa un vocal nukleo, i sigui pa un otro semivokal (por ehempel: /i̯/ + /a/ + /u̯/). Por existí tanto triptongonan orál komo nasal. == Ejempelnan == Den [[Papiamento]], triptongonan no ta hopi komun, pero por haña nan den palabra manera: biai (for di biaiha) kaiu (for di kaiu) huai (for di huai) Den [[kastellano]] (spañol), por haña triptongonan den palabra manera: miau Uruguay cambiáis == Referensianan == Martínez Celdrán, Eugenio. Manual de Fonética Española. Ariel Lingüística, 2001. Ladefoged, Peter. A Course in Phonetics. Cengage Learning, 2014. Crystal, David. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Wiley-Blackwell, 2008. -------------------------- Diptongonan komun den Papiamento Diptongo Tipo Ejèmplonan Nota ai Kreshente bai, traishon, baikèl vocal débil (i) tras vocal fuerte ei Kreshente sei, beisbol, trein oi Kreshente boi, koi, sopi ui Kreshente puiro, spruit, fluit ia Dekreshente biaha, rabia, familia vocal débil (i) prome vocal fuerte ie Dekreshente piedra, biento, piedra io Dekreshente nacional, religion ua Dekreshente lengua, francua, guahe ue Dekreshente pueblo, fuerte, muerto uo Dekreshente cuota, suave, actuosa menos komun 🗣️ Nota riba tipo di diptongo: Diptongo kreshente: e vocal débil (i, u) ta antes di vocal fuerte (a, e, o) → zonido ta subi. Diptongo dekreshente: e vocal débil ta despues di vocal fuerte → zonido ta baha. {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E articulacion ta consisti di un transicion suave den e frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta wordo percibi como un zonido continuo den un solo silaba. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. == Diptongo den Papiamento == Den [[Papiamentu|Papiamento]], un diptongo por wordo forma di un di e siguiente combinacionnan: == Vocal debil (i, u) + vocal fuerte (a, e, o) == Ehempel: * i-a → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-a → us'''ua'''l, a-u → bl'''au'''w, * i-e → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-e → f'''ue'''rte, e-u → '''eu'''caristia, * i-o → od'''io''', o-i → b'''oi'''cotia, * u-o → d'''uo''', o-u → bl'''ou'''sa. == Dos vocal debil (i + u, u + i) == Ehempel: * i-u → hud'''iu''', u-i → fl'''ui'''t === Tipo di diptongo === Dependiendo di e direccion di e transicion vocal, un diptongo por ta dividi den: * diptongo creciente → b'''ie'''nto, p'''ue'''blo, rab'''ia''' * diptongo decreciente → '''ai'''re, '''au'''mento, n'''ei'''shi Nota cu ora e zonido '''i''' ta na final di palabra ta skirbi '''ay''', '''ey''', '''oy''', '''uy'''.<ref>E regla aki no ta aplicabel pa e [[Ortografia di papiamentu|ortografia uza na Corsou y Boneiro]].</ref><br> Ehempel: * '''ay'''= cay - bay - caray - gay (homber) * '''ey'''= aworey - p'esey - t'ey - bedey - batrey * '''oy'''= coy - morocoy - haudoy - gogoy * '''uy'''= huy - puy - cuy - spruy {{Appendix}} == Lista di referencia == * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. * Goilo, E.R. (2002). ''Gramática di Papiamento''. De Wit Stores N.V. * [[Sidney Joubert|Joubert, Sidney M.]] (2015). ''Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu''. [[Fundashon pa Planifikashon di Idioma]]. * SIL International (2004). ''Papiamentu Phonology''. Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). ''Ortografía de la lengua española''. Madrid: Espasa Libros. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------- Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E ta consisti di un transicion suave den frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta percibi como un zonido continuo den un silaba unico. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. ==Formashon di diptongonan den Papiamentu== Den Papiamentu, un diptongo por wòrdu formá di un di e sigiente kombinashonnan: Un vocal débil (i, u) + un vocal fuerte (a, e, o) ehempel: baiskel biaha fuerte Dos vocal débil (i + u, u + i) ehempel: fluit hudui riu Tipo di diptongo: kreshente i dekreshente Dependiendo di e direkshon di e transishon vocal, un diptongo por ta: Kreshente (glide → vocal nuklear): ora e vocal débil ta na prinsipio. ehempel: biento pueblo rabia Dekreshente (vocal nuklear → glide): ora e vocal débil ta na fin di e diptongo. ehempel: aire aumento neishi Ortografia den fin di palabra Ora e zonido i ta na fin di palabra komo parti di un diptongo, e ta wòrdu skibí ku y: ay, ey, oy, uy ehempel: ay: cay, bay, caray, gay (hòmber) ey: aworey, p'esey, t'ey, bedey, batrey oy: coy, morocoy, haudoy, gogoy uy: huy, puy, cuy, spruy Un hiato ta un sekuencia di dos vocal ku ta pronunsiá separá, es decir, kada vocal ta forma su mesun silaba. E zonido no ta flòu komo den un diptongo, sino ta parti klaramente den dos unidat silábiko. Un hiato ta forma tipikamente den e sigiente kasonan: Dos vocal fuerte: poeta, maestro, teatro Vocal fuerte + vocal débil acentuá: país, María, baúl Den kaso di hiato, e zonido ta interrumpí, i kada vocal ta tuma su propio énfasis den pronunsiashon. Referencia * Goilo, E.R. (2002). Gramática di Papiamento. De Wit Stores N.V. * Joubert, Sidney M. (2015). Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu. Fundashon pa Planifikashon di Idioma. * SIL International (2004). "Papiamentu Phonology". Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). Ortografía de la lengua española. Madrid: Espasa Libros. * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. --- == Diferencia entre diptongo y hiato den Papiamento == {| class="wikitable" style="text-align:left" width="75%" |- ! Tipo ! Combinacion<br> di vocal ! Ehempel ! Division<br> silabico ! Remarke |- |rowspan="6" style="background:#FFD700|Diptongo|| style="text-align:center" |i + a || biaha || bia-ha ||vocal debil + fuerte, un silaba |- | style="text-align:center" |u + e || fuerte || fuer-te || vocal debil + fuerte |- | style="text-align:center" |i + e || biento || bien-to || diptongo creciente |- | style="text-align:center" |e + i || neishi || nei-shi || diptongo decreciente |- | style="text-align:center" |u + i || hudiu || hu-diu || dos vocal debil, un silaba |- | style="text-align:center" |i + u || riu || riu || un silaba |- | rowspan="3" style="background:#FF9000| Hiato || style="text-align:center" |a + i || caida || ca-i-da || vocal fuerte + debil, dos silaba |- | style="text-align:center" |o + e || poeta || po-e-ta || dos vocal fuerte, dos silaba |- |style="text-align:center" | o + a || oasis || o-a-sis || dos vocal fuerte, dos silaba |- |} [[:Kategoria:Idioma]] Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea y cu no ta inseparabel. Pues e ta consisti di e articulacion di dos vocal, un tras di otro, sin interupcion, produciendo un transicion suave den e frecuencianan di zonido cual ta caracterisa cada un di e dos vocalnan. Fonologicamente, dos vocal cu ta articula di e manera aki ta forma parti di e mesun [[silaba]]. Dependiendo di e tono ta haci distincion entre un diptongo creciente y un diptongo decreciente.<br> Ehempel: ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “cu tres zonido”, òf “cu tres tono”) ta un forma cu ta forma parti di un [[palabra]]. Casi semper e lo ta un [[vocal]] será mas un vocal habrí sigui pa un otro vokal será, formando un “triptongo”. Den [[fonétika|fonetica]], un '''triftongo''' ta un combinacion di vocal monosilabico cu ta encera un movecion rapido pero suave di e articulador di un calidad di vocal pa otro cu ta pasa riba un tersera parti. Miéntras ku vokalnan “puru”, òf monoftongonan, ta wòrdu bisa ku nan tin un posishon di artikuladó di meta, diftongonan tin dos i triftongonan tres. Triptongo no mester wordo confundi cu secuencia disilabico di un [[diptongo]] sigui pa un monoftongo, manera na aleman "feuer" [ˈfɔʏ.ɐ] ‘kandela’, caminda e vocal final ta mas largo cu esnan hañá den triptongo. Triptongo (for di griego : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “ku tres zonido,” òf “ku tres tono”) ta e nòmber duná na e kombinashon di un zonido semivokal , un zonido vokal i un zonido semivokal emití den un solo esfuerso vokal. Triptongo ta wòrdu dividí den oral y nasal. Den un triptongo tres vocal (of semivocal) ta un combinacion di tres zonido vocal hunto, cu ta forma un zonido. ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[linguistica]], '''singular''' ([[latin]]: ''singularis'', cu ta nifica “unico” of “solitario”) ta un termino gramatical cu ta referi na un forma di [[palabra]] cu ta indica un solo hende, cos, obheto, luga of idea. E ta contrasta cu e forma [[plural]], cu ta referi na mas cu un. == Uzo di singular == E singular ta e forma standard di un palabra den e gran mayoria di idioma, sin ningun modificcion special. E cambio ta bin pa palabranan den plural. Mescos den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma singular ta basico, unda un sustantivo ta presenta su mes, sin indica cantidad. E ta sirbi pa nombra un solo entidad.<br> Ehempel: * buki → un buki * mucha → un mucha homber * rosa → un flor * idea. → un solo pensamentu == Relacion cu artikulo y adhetivo == Un sustantivo den singular regularmente ta acompaña pa un articulo singular (manera un, e) y adhetivo cu ta acordá cu género y número.<br> Ehempel: * e rosa dushi * un cas grandi == Cambio pa plural == Pa pone un sustantivo singular den forma [[plural]], Papiamento normalment ta agregá -nan na fin di palabra. Sinembargo, e regla aki tin espeshonalidadnan y depende di ortografia y uso. Ejèmplo: buki → bukinan ros → rosnan idea → ideanan == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Plural''' ([[latin]]: pluralis, ku ta nifiká “di más ku uno”) ta un termino gramatikal ku ta referí na un forma di palabra ku ta indiká más ku un hende, kos, lugá of idea. E ta kontrastá ku e forma [[singular]], ku ta indiká un solo ente. == Uso den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], forma plural ta forma derivá di un sustantivo singular pa indiká ku tin más ku un di esaki. Ehempel: * buki → buki''nan'' * ros → ros''nan'' * muchu → mucha''nan'' == Formacion di plural == Den ortografia di Papiamento, e forma plural generalmente ta forma pa agregá e sufijo -nan na e sustantivo singular. E regla ta aplica pa hende, animal, kos, lugar y tambe idea abstracto. Ehempel: * cas → kasnan * idea → ideanan * persona → personanan == Plural eksplisito y implicito == Papiamento tambe por indiká pluralidad den otro manera, manera pa medio di un palabra ku ta indiká kantidat (manera hopi, tur, algun), aunque e sustantivo keda den forma singular. Pero den uso formal, ta preferibel pa pone e palabra den forma plural. Ejèmplo: hopi hende tur mucha ta contento == Komparashon ku otro idioma == Den otro idioma, manera español of inglés, forma plural por envolví kambio di letra, agregashon di sufijo otro ku -nan, of regla irregular. E forma di plural ku -nan ta un karakterístika partikular di Papiamento. == Referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] '''Silaba''' (na inglés: ''syllable''; na hulandés: ''lettergreep'') ta un unidad ritmico di zonido den un [[palabra]]. Un silaba ta normalmente forma pa un solo [[vocal]] of un combinacion di [[consonante]] y vocal, cu ta wordo pronuncia manera un solo impulso di bos. Den [[linguistica]], e analisis di e silaba ta un aspecto esencial den [[fonologia]], [[ortografia]], y e forma di rima den [[poesia]]. E structura di silaba por varia segun idioma, pero tur idioma tin algun forma di silaba den su sistema linguistico. Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], silabacion ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra.<br> Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do == Structura di silaba == E structura general di un sílaba ta consisti di tres segmento agrupa den dos componente: * ''Onset'': Un consonante of grupo di consonante, obligatorio den algun idioma, opshonal of hasta restringi den otronan * ''Rima'': ta consisti di un: ** ''nucleo'': e vocal principal di e silaba (obligatorio) ** ''coda'': e consonante of grupo di consonantenan despues di e vocal (opshonal) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. * Bo: onset = "b", nucleo = "o" * Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * [[Jossy Mansur|Mansur, Jossy M.]] (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (di 7 edicion). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] Núkleo (ν): Un konsonante vokal òf silábiko, obligatorio den mayoria idioma Coda (κ): Un konsonante òf grupo di konsonante, opshonal den algun idioma, altamente restringí òf prohibí den otronan Un silaba por consisti di tres parti principal: * '''Onset''': e consonante of consonantenan na comienso (optativo) * '''Nucleo''': e vocal principal di e silaba (obligatorio) * '''Coda''': e consonante of consonantenan despues di e vocal (optativo) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. — Bo: onset = "b", nucleo = "o" — Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda [[:Kategoria:Linguistica]] Silabacion den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma di e silabanan ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra. Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do -------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[fonétika|fonetica]], '''consonante''' (na [[Ingles]]: ''consonant''; na [[Hulandes]]: ''medeklinker'') ta un [[zonido]] di bos, forma pa un coriente di aire cu ta topa cu un of otro obstaculo, sea parcial of total, den e tracto vocal (boca y garganta). E ta un di e dos tipo principal di zonidonan di bos, e otro ta e [[vocal]]. Contrario na un [[vocal]], un consonante ta rekeri un tipo di tapamento, estorbo, of contacto den boka, como na nivel di e labionan, e lenga, of e dente, pa forma zonido. E palabra “consonante” ta bini di [[Latin]] ''consonans'', cu ta nifica “zonido cu ta zona hunto” (''con'' = hunto, ''sonare'' = zona). Tradicionalmente, consonantenan ta wordo considera zonido cu no por existi sin un vocal acerca. == Aplicacion == === Papiamento === Den e idioma [[Papiamentu|Papiamento]], por haña varios consonante den uso diario. E cantidad di consonante por varia segun e dialecto, pero generalmente e siguiente letternan ta representa consonante den e alfabet: '''B, C, D, F, G, H, J, K, L, M, N, P, R, S, T, V, W, Y, Z''' E letter '''Q''' casi no ta wordo uza; generalmente e ta wordo substitui/suplantá pa 'K'. E letter '''X''' ta usa solamente den palabra stranhero. Tur palabra den Papiamento ta contene un of mas consonante, cu ta forma [[silaba]]nan hunto cu e vocalnan. {| class="wikitable" width="65%" ! colspan=2 | Vocal || Balor na Papiamento<br> {{ABW|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel || Balor na Papiamentu<br> {{CUW|bandera}}/{{BON|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel |- | colspan=2 | b || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ala, ca'''b'''a || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ibu, fa'''b'''or |- | rowspan=2 | c || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}} || style="text-align:center" | /s/ || mere'''c'''e, ha'''c'''i || style="text-align:center" | /s/ || '''C'''ecilia |- | elsewhere || {{IPA|/k/}} || '''c'''aminda, '''c'''la || style="text-align:center" | /k/ || '''C'''aracas |- | colspan=2 | ch{{ref|dig|b}} || {{IPA|/tʃ/}} || '''ch'''ikito || style="text-align:center" | /tʃ/ || '''ch'''api |- | colspan=2 | d || style="text-align:center" | /d/ || '''d'''ocumento, '''d'''al || style="text-align:center" |/d/ || '''d'''uru, '''d'''ede |- | colspan=2 | dj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/dʒ/}} || '''dj'''aca || style="text-align:center" | /dʒ/ || '''dj'''ente || |- | colspan=2 | f || style="text-align:center" | /f/ || '''f'''ama || {{IPA|/f/}} || '''f'''òrki || |- | rowspan=2 | g || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}}, final || style="text-align:center" | /x/ || '''g'''esto, ma'''g''' || style="text-align:center" | /x/ || mar'''g'''en, brù'''g''' || |- | before unstressed {{angbr|e}}, elsewhere || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''arganta, san'''g'''er || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''osa, man'''g'''el || |- | colspan=2 | h || {{IPA|/h/}} || '''h'''asta, '''h'''abilidad || {{IPA|/h/}} || '''h'''ari, '''h'''eru || |- | colspan=2 | j{{ref|loan|a}} || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''j'''ong, '''j'''as<br>'''J'''uan || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''J'''an Thiel<br>'''J'''ulia || Some places still maintain their old spelling, e.g. Salinja. Here the {{angbr|nj}} is pronounced {{IPA|/ɲ/}}. |- | colspan=2 | k || {{IPA|/k/}} || '''k'''ishiki, '''k'''ere || {{IPA|/k/}} || '''k'''enta, se'''k'''reto || |- | colspan=2 | l || {{IPA|/l/}} || '''l'''ista, '''l'''aba || {{IPA|/l/}} || '''l'''esa, k'''l'''a || |- | colspan=2 | m || {{IPA|/m/}} || '''m'''ucha, pre'''m'''io || {{IPA|/m/}} || '''m'''an, la'''m'''pi || |- | rowspan=2 | n || before {{angbr|co}}, {{angbr|cu}}, {{angbr|g}}, {{angbr|k}},<br>final except after stressed vowel || {{IPA|/ŋ/}} || ma'''n'''go, pa'''n''' || {{IPA|/ŋ/}} || a'''n'''ker, bo'''n''' || In Papiamento, {{angbr|c}} followed by {{angbr|o}} or {{angbr|u}} would be pronounced as a {{IPA|/k/}} (see below), thus having the same effect on the {{angbr|n}} as {{angbr|k}} would. |- | elsewhere || {{IPA|/n/}} || '''n'''atural, te'''n'''e, algu'''n''' || {{IPA|/n/}} || '''n'''echi, he'''n'''de, tempra'''n''' || |- | colspan=2 | ñ || {{IPA|/ɲ/}} || a'''ñ'''a, so'''ñ'''o || {{IPA|/ɲ/}} || ba'''ñ'''a, '''ñ'''apa || |- | colspan=2 | p || {{IPA|/p/}} || '''p'''ipa, ado'''p'''ta || {{IPA|/p/}} || '''p'''alu, sa'''p'''u || |- | colspan=2 | q{{ref|loan|a}} || {{IPA|/k/}} || '''q'''uesillo || {{IPA|/k/}} || '''Q'''uebec || |- | colspan=2 | r || {{IPA|/r/}} || te'''r'''a, '''r'''osa || {{IPA|/r/}} || ba'''r'''ba, pode'''r''' || |- | colspan=2 | s || {{IPA|/s/}} || '''s'''aya, '''s'''ucu || {{IPA|/s/}} || kru'''s''', pa'''s'''a || In Papiamento, the {{angbr|s}} has a {{IPA|/ʃ/}} sound in words ending in -sion. In Papiamentu, it is written as -shon. |- | colspan=2 | sc || {{IPA|/s/}} || adole'''sc'''ente, pi'''sc'''ina || || || |- | colspan=2 | sh{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''imis || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''ete || |- | colspan=2 | t || {{IPA|/t/}} || '''t'''in, '''t'''ata || {{IPA|/t/}} || '''t'''rapi, ri'''t'''mo || |- | colspan=2 | v || {{IPA|/b/}}<br>{{IPA|/v/}} || '''v'''iuda<br>di'''v'''orcio || {{IPA|/v/}} || '''v'''erbo, '''v'''itamina || |- | colspan=2 | w || {{IPA|/w/}} || '''w'''ega || {{IPA|/w/}} || '''w'''owo || |- | colspan=2 | x{{ref|loan|a}} || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || e'''x'''amen, cone'''x'''ion, refle'''x'''ion || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || || |- | colspan=2 | y || {{IPA|/j/}} || '''y'''ama, ha'''y'''a || {{IPA|/j/}} || '''y'''uda, ka'''y'''ente || |- | colspan=2 | z || {{IPA|/z/}} || '''z'''ona || {{IPA|/z/}} || '''z'''eta || In Papiamento, the {{angbr|z}} has a {{IPA|/s/}} sound in words ending in -eza, -anza or with a {{angbr|z}}. In Papiamentu, they are written as -esa and -ansa. |- | colspan=2 | zj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''eito || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''ar || | colspan=2 | ù || || || style="text-align:center" |/ʏ/ || b'''ù'''s, y'''ù'''frou |- | colspan=2 | ü || || ||style="text-align:center" | /y/ || h'''ü'''r |- |} == List di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (7th ed.). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Sustantivo''' (na [[Ingles]]: ''noun''; na [[Hulandes]]: ''zelfstandig naamwoord'') ta un tipo di [[palabra]] den gramatica cu ta sirbi pa nombra hende, luga, cos, idea, of otro ser, sea concreto of abstracto. E palabra “sustantivo” mes ta bini di [[Latin]] substantia, ku ta nifiká “substancia” of “loke ta di esencia”. == Rol den frase == Den un frase, un sustantivo ta generalmente e sujeto of e objeto di un verbo. E ta e elemento ku e verbo ta referí na dje, i regularmente ta precedí of sigui pa un [[artikulo]] (manera “un”, “e”, “esey”) of un [[adhetivo]]. == Clase di sustantivo == Sustantivonan por wordo dividí den varios kategoria: '''Sustantivo komun''': nombra hende, kos of lugá den manera general, por ehèmpel: mùsiko, buki, isla. '''Sustantivo propio''': nombra spesífiko pa hende, lugá of entidad, i ta skibí ku mayuscula, manera: Maria, Aruba, Google. '''Sustantivo konkretu''': nombra kos ku por wordo mira of tuma, manera: mesa, silla, barco. '''Sustantivo abstrakto''': ta referí na idea, sentimiento of estado, manera: amistat, libertat, konsenshi. == Género y número == Tur sustantivo den Papiamento tin un [[género gramatikal]]: ta òf masculino òf femenino. E género ta influenshá e forma di artikulo y adhetivo ku ta akompañ'é (por ehèmpel: e homber vs e muher). Tambe, sustantivonan por ta den forma [[singular]] (un solo) of [[plural]] (más ku un), manera: buki / bukinan, muchanan / mucha. == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. * Trupia, Sandro (1995). ''Linguistica generale e grammatica''. Zanichelli. [[:Kategoria:Gramatika]] [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------- {{Databox}} '''Kontakto di idioma''' en.wiki:Contacto di idioma ta sosodé ora ku papiadónan di dos òf mas idioma òf variedat ta interkambiá ku i influensiá otro. E estudio di kontakto di idioma ta wòrdu yamá lingwístika di kontakto. Kontakto di idioma por sosodé na fronteranan di idioma,[1] entre idiomanan di adstrato, òf komo resultado di migrashon, ku un idioma intrusivo ku ta fungi komo sea un superstrato òf un substrato. Ora ku papiadónan di diferente idioma ta interkambiá estrechamente, ta tipiko pa nan idiomanan influensiá otro. Kontakto intensivo di idioma por resultá den konvergensia òf releksifikashon di idioma. Den algun kaso un idioma di kontakto nobo por wòrdu kreá komo resultado di e influensia, manera un idioma pidgin, krioyo òf miksto. Den hopi otro kaso, kontakto entre hablantenan ta sosodé ku efektonan duradero na eskala mas chikí riba e idioma; esakinan por inkluí e prestamo di palabranan di prestamo, kalku, òf otro tipo di material lingwístiko. Multilingwismo tabata komun durante gran parti di historia humano, i awendia mayoria hende na mundu ta multilingual.[2] Hablantenan multilingual por partisipá den kambio di kódigo, e uso di vários idioma den un solo kombersashon. Métodonan for di sosiolingwístika[3] (e estudio di uso di idioma den sosiedat), for di lingwístika di korpus i for di lingwístika formal ta wòrdu usá den e estudio di kontakto di idioma. ---------- [https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250524.pdf Celebra ta de vez en cuando, trabao ta continuo], Bon Dia Aruba, Rubrica Asina bon Nos Papiamento ta? (24 di mei 2025) Como medio di comunicacion nos posicion ta diferente, ya cu nos ta para meymey di e desaroyo di nos idioma a base diario. Esey ta duna un obligacion extra, pasobra loke nos ta publica ta pasa bao wowo di miles di lector diariamente. Mihor nos percura anto pa skirbi di tal forma cu nos ta respeta loke tin, pero di otro banda ta mira lo valioso di e entrada continuo di palabra nobo den nos idioma y usa nan di forma apropia.Den e casi cuatro aña di existencia di e column aki, nos a toca un sinfin di tema, semper di forma critico, sin ofende ningun hende. Na ocasion di e promer aniversario, na augustus 2022, nos a publica un lista di e topiconan cu nos ta trata den e aña ey, di forma critico. Esakinan ta duna un bon impresion di e amplitud di e temanan y a la vez ta mustra cu ainda tur ta relevante. Un resumen: * Aki, akinan, akinanan... tocante uso innecesario y excesivo di ‘nan’ * Uso innecesario y excesivo di ‘wordo’ o ‘ser’ * Paso o pasobra? Papia y skirbi ta dos cos diferente * Atende cu... o atende? Atende un asunto cu un persona; no atende cu un asunto * ‘Encuanto di’ y ‘tocante di’, tambe ‘durante di’: uso incorecto y innecesario di e palabra ‘di’ Contra? O Contra di...? * Uso corecto di ‘na’ den diferente contexto; ki ora ‘den’ y ki ora ‘na’? * Palabra modifica incorectamente: ‘nombracion’, ‘comportacion’, ‘cargacion’ (nombramento; comportamento; cargamento) * Parha o pahra...? Un palabra modifica recientemente * Tabatin o tabata tin...? Kico ta corecto? * Gobernado o Gobernador... Ta usa e ‘r’ si of no? * Diferencia entre idioma papia y skirbi * Agradable o agradabel...? Tocante origen Portugues/Spaño di e variantenan Directiva o ‘Hunta di Directiva’ Con pa adopta termino corectamente * Ki ora un palabra ta bira ‘Papiamento’...? * E proceso di adopcion y adaptacion Reforza, enforsa, reenforsa...? Palabra adopta di diferente fuente, reemplazando palabra existente caba “Esey no tin di haber cu…?” Corecto, of no? Origen di e expresion Compromiso, compromis, compromise...? Mesun palabra, adopta di diferente banda * Di dje, den dje, di unda e ‘dje’ ta bin...? * Doble negacion: ki ora si y ki ora no? * Uso di distincion di genero masculino/femenino * Ortografia uniforme un reto...? Variedad di ortografia cu medionan ta haya di tur banda * Terminonan opuesto: ‘progresivo’ o ‘progresista’; ‘conservativo’ o ‘conservador’? * Entre ‘advertencia’ y ‘advertentie’; uso corecto of no? Curasha o encurasha...? Reforza o reenforza...? Uso corecto of no?Pret of leuk...? Eigenlijk of...? Influencia di Hulandes den Papiamento Pa of Pa...? Para o por...? Voor of door...? Origen di nos ‘pa’ * E la bay o el a bay? Kico ta corecto? * Tocante eror gramatical cu casi no ta ripara... ‘Loke ta’ o ‘loke cu ta’? * Paris o Parijs? Londen, London o Londres? Variedad den nomber geografico...Nacionnan Uni o United Nations; IMF o FMI...? Cual idioma tin preferencia...? * Entre desaroyo liber y formalisacion di idioma: ki rumbo pa tuma? Papiamento manera papia..., o skirbi? * Tocante uso di ‘es’, ‘esnan’, ‘esunnan’...‘Cune’ o ‘cu nan’: * Tocante erornan cu no ta detecta facilmente...Papiamento ta rico na diferente tipo di vocal; a traves di influencia diverso * Algo mas di nos herencia Portugues; un exploracion den nos vocabulario. Nota: si bo ta desea pa nos trata un tema specifico atrobe, o mas amplio, laga nos sa via reaccion riba Facebook, o un mail na bondia.aruba@gmail.com --------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Educacion Profesional Intermedio''' (EPI) ta enseñansa riba nivel MBO (''Middelbaar Beroepsonderwijs'') na [[Aruba]]. E ta encera ... Colegio EPI ta e unico instituto di enseñansa riba nivel MBO na Aruba., situa den Venusstraat 3 na Oranjestad?? == Colegio EPI == A funda Colegio EPI riba prome di augustus 1997. Ta ofrece educacion na nivel 3, 4 y 5 consistiendo di e unidadnan; Salubridad & Servicio, Economia, Hospitalidad y Turismo y Ciencia & Tecnologia.<ref>[https://24ora.com/na-colegio-epi-partido-futuro-a-gana-eleccion-cu-nuebe-asiento/ Na Colegio EPI partido FUTURO a gana eleccion cu nuebe asiento], 24ora.com (2 di december 2024 </ref> Na aña 2022 Colegio EPI a introduci ocho estudio nobo. Na tur por scoge entre 13 diferente estudio, manera: Allround medewerker Information Technology Systems and Devices, Expert Information Technology Systems and Devices, Elektrotechniek, Allround Assistant Business Services, Business Administration & Control Specialist, Certified Cook, Associate of Applied Science in Culinary Arts, Zelfstanding Medewerker Travel & Hospitality, Leidinggevende Travel & Hospitality, Associate Of Science Degree in Hotel and Restaurant Management, Verpleegkundige, Verzorgende y Social Pedagogische Medewerker. Colegio EPI ta conta cu mas di 2000 studiante y mas cu 74% di nan ta logra termina nan estudio cu exito. [[:Category:Enseñansa]] [[:Category:Aruba|Enseñansa]] ---------------------------- == Arte di Palabra == '''Arte di Palabra''' ta un competensia literario ku partisipashon di hoben di Aruba, Boneiru i Korsou. (zie nl.wiki) Meta di e evento ta pa promove amor pa cultura di idioma Papiamento y aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y e desaroyo di dominio di idioma. == Historia == E evento di Arte di Palabra ta existi for di aña 2000 i a cuminsa na Korsou. Ange Jessurun, consulente di Papiamento e tempo ey, a krea e evento pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y [[haiku]]. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. == Publikashon == *Pòtpurí Arte di Palabra 2009, kolekshon di e miho obranan propio 2000-2008 *Pòtpurí Arte di Palabra 2014, bundel van de beste eigen werken 2009-2013 *Pòtpurí Arte di Palabra 2019, bundel van de beste eigen werken 2014-2018<ref>{{citeer boek|url=https://data.swpportal.com/upload/books/files/pdf.php?hash=f612ef13d53ec151f70f21767b8546f4&filename=potpuri-arte-di-palabra-2019_inkijkexemplaar.pdf|taal=pap|werk=Arte di Palabra|titel=Pòtpurí Arte di Palabra 2019|datum=|bezochtdatum=10 september 2019}}</ref> nl.wiki:Arte di Palabra ta un kompetensia den Papiamentu pa hóbennan den enseñansa sekundario na Aruba, Bonaire i Kòrsou. Nacemento For di aña skolar 1998-1999 "Papiaments" a bira un asignatura obligatorio den enseñansa sekundario na Kòrsou. E dato aki a duna e impulso pa e inicio di Arte di Palabra, cu na aña 2000 a tuma luga pa prome biaha na Curaçao. For di aña 2006 ta organisá kareda na Bonaire i for di aña 2009 tambe na Aruba. Arte di Palabra ta tuma lugá tur aña i su meta ta pa desaroyá talento literario hóben i literatura pa mucha papiamentu dor di recitashon di poema i konta storia. E kompetensia tin tres kategoria di presentashon: poesia, haiku i relato kòrtiku. Kada kategoria ta dividi den dos grupo: klasnan di skol 1-2 i klasnan di skol 3-6. Den klasnan 1 i 2 ta trata di poemas i storianan eksistente i den klasnan mas haltu ta trata di obranan original (propio). E evaluashon ta distinguí entre trabou propio i trabou eksistente. E finalistanan for di e rondonan di klasifikashon na Aruba, Bonaire i Kòrsou lo kompetí ku otro den e ronde final.[1] 1] E final di Arte di Palabra ta pasa pa tur isla i ta dirigí dor di e Stichting Arte di Palabra ku sosten di Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch gebied. E final ta generalmente konektá ku e entrega di e premionan di Tapushi Literario na honor di e ikonanan kultural na Aruba, Bonaire i Kòrsou. {{Appendix}} NOTES DIA 29 di juli 2021 a tuma lugar na Aruba, na Cas di Cultura, final di e competencia literario Arte di Palabra, cu participacion di hoben di Aruba, Boneiro y Corsou.<ref>https://www.awemainta.com/newspapers/AM210810/offline/download.pdf Arte di Palabra un celebracion na, di y pa Papiamento di kita sombre], Awemainta, 10 ougustus 2021. Rekupera ougustus 2021</ref> Fundacion Lanta Papiamento (FLP) tabata presente y a keda encanta, un biaha mas. Tabata un fiesta di berdad cu a pone enfoke riba Papiamento su rikesa y bunitesa cultural y riba e creatividad y dominio di idioma Papiamento di nos hobennan. E anochi tabata cuadra exactamente cu e meta di e evento cultural aki: Promove amor pa cultura di nos idioma Papiamento. Enrikece nos idioma cu creatividad di nos hubentud. Den sala tabata reina un entusiasmo y alegria y e hobennan a mustra aprecio pa cada un di e participantenan. Tur participante tabata haya un ovacion cu hasta pitamento cu ‘vuvuzela’. UNION t’e palabra cu ta caracterisa e evento aki, union cultural y social entre Aruba, Corsou y Boneiro. Arte di Palabra den tur sentido di palabra ta un celebracion di Papiamento, e idioma unificado di e islanan aki. Masha pabien n’e hobennan participante, na nan docentenan y n’e organisadornan! ===Historia cortico=== Arte di Palabra ta existi for di aña 2000. Señora Ange Jessurun kende tabata consulente di Papiamento e tempo ey, a cuminsa cu e evento aki na Corsou, pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y haiku. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch Gebied ta yuda den financiamento di biahe y estadia. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. Y importante pa menciona, t’e publicacionnan cu Arte di Palabra a produci caba: Pòtpurí Arte di Palabra 2009, cu e mihor obranan di 2000-2008: Pòtpurí Arte di Palabra 2014, cu e mihor obranan di 2009-2013: Pòtpurí Arte di Palabra 2019, cu e miho obranan di 2014-2018. Por bisa cu e coleccionnan aki ta bon material literario pa cualkier lesado y bon material cu por uza den scol. {{Appendix}} Arte di Palabra ta aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y ta masha importante den desaroyo di dominio di idioma. ---------------- '''Modern Hebrew''' ({{lang-he|עברית חדשה}}, ''ʿivrít ḥadašá[h]'', {{IPA-he|ivˈʁit χadaˈʃa|}}, ''[[Literal translation|lit]].'' "Modern Hebrew" or "New Hebrew"), also known as '''Israeli Hebrew''' and generally referred to by speakers simply as '''Hebrew''' ({{lang|he|עברית|}} {{transliteration|he|Ivrit}}), is the form of the [[Hebrew language]] that was [[Revival of the Hebrew language|revived as a spoken language]] in the late 19th and 20th centuries, and the standard form of Hebrew spoken today. It is the official language of the [[State of Israel]]. Among [[Canaanite languages]], Modern Hebrew is the only one spoken today.<ref>{{cite book |author1=Huehnergard, John |url=https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |title=The Semitic Languages |author2=Pat-El, Na'ama |publisher=Routledge |year=2019 |isbn=9780429655388 |page=571 |access-date=2021-02-18 |archive-date=2023-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230701134731/https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |url-status=live }}</ref> ----------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Flag of the Governor of Curaçao.svg|thumb|300px|Bandera di Gobernador di Kòrsou]] '''Gobernador di Korsou''' ta e representante di e monarka [[Hulanda|hulandes]] (hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]]) na [[Kòrsou]]. A instituí e posishon dia [[10 di òktober]] [[2010]] ku Korsou su status komo pais outónomo denter di [[Reino Hulandes]]. Riba nominashon di e mandatario hulandes pa relashonnan di Reino, e monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un término di seis aña; esaki por wòrdu prolonga te maximalmente 12 aña. E gobernador ta dispone di un sekretariado, e gabinete di gobernador, i ta wòrdu asesorá pa e Konseho di Konsulta, konsistiendo di minimo sinku miembro, apuntá pa e gobernador. E '''Gobernador di Aruba''' ta e representante di e hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]] na [[Aruba]]; esaki ta conforme stipulacion den [[Constitucion di Aruba]] (''Staatsregeling van Aruba'').<ref>Articulo II.1 Staatsregeling van Aruba (AB 1987 nr. GT 1)</ref> E posicion a keda institui desde prome di januari 1986 ora Aruba a haya su status como [[Status aparte di Aruba|pais autonomo dentro di Reino Hulandes]]. E monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un termino di seis aña; esaki por wordo prolonga te maximalmente 12 aña. == Facultadnan di gobernador == Facultadnan di e Gobernador di Aruba ta subdividi den e facultadnan asigna na su persona mediante [[ley]] como organo di e Reino y como organo di e pais Aruba. De gouverneur heeft twee taken: hij vertegenwoordigt en verdedigt de algemene belangen van het Rijk en is hoofd van de regering van Curaçao. Hij is tevens vertegenwoordiger op Curaçao van het staatshoofd van het Koninkrijk. Als hoofd van de landsregering is de gouverneur onschendbaar.<ref>Bij ambtsmisdrijven moet hij echter terechtstaan bij de [[Hoge Raad der Nederlanden]]. Bij overige misdrijven kan per Koninklijk Bevel of door de Tweede Kamer vervolging worden bevolen bij de bevoegde rechter in Den Haag.</ref> De gouverneur oefent de uitvoerende macht uit met als verantwoordelijken de ministers, die verantwoording moeten afleggen aan de [[Staten van Curaçao]]. De gouverneur heeft geen politieke verantwoordelijkheden en maakt geen onderdeel uit van het kabinet. Tijdens de formatie speelt de gouverneur een rol bij het aanwijzen van de formateur. In 2012 leidde dit tot onrust, toen gouverneur Goedgedrag tegen de zin van de zittende (demissionaire) ministers, maar op verzoek van de meerderheid van de Staten, een formateur aanwees om een waarnemend kabinet te vormen. De gouverneur wordt door het staatshoofd aangewezen voor een periode van zes jaar op voordracht van de bewindspersoon voor koninkrijksrelaties van het Koninkrijk (en tegelijk van het land Nederland). Deze periode kan worden verlengd tot maximaal één termijn. De gouverneur wordt bijgestaan door zijn secretariaat, het kabinet van de gouverneur, en wordt geadviseerd door de Raad van Advies, bestaande uit ten minste 5 leden, aangewezen door de gouverneur. == Lista == Op 10 oktober 2010 werd Curaçao een land binnen het [[Koninkrijk der Nederlanden]]. Voor deze datum vertegenwoordigde de [[Lijst van gouverneurs van de Nederlandse Antillen (1954-2010)|gouverneur van de Nederlandse Antillen]] onder meer Curaçao. E promé gobernador di Kòrsou tabata [[Frits Goedgedrag]], kende tambe tabata e último [[gobernador di Antia Hulandes (1954-2010)|gobernador di Antia Hulandes]] prome ku esaki a wordu disolbi dia [[10 di òktober]] [[2010]].<ref>RNW.nl - [https://web.archive.org/web/20110120003916/http://www.rnw.nl/caribiana/article/gouverneurs-voor-curacao-en-sint-maarten Gouverneurs voor Curaçao en Sint Maarten]</ref> {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !! Nòmber !! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | | 2010 - 2012 | [[Frits Goedgedrag]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2012 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | (interino) |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Lucille George-Wout-crop.jpg|95px]] | 2013 - presente | [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> | 4 di novèmber 2013 |} {| class="wikitable" ! Van ! Tot ! Nomber ! Bijzonderheden |- | 10 oktober 2010 || novèmber 2012 || [[Frits Goedgedrag]] || |- | november 2012 || novèmber 2013 || [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] || interino |- | november 2013 || presente || [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> || |} == Lista di gobernador interino == Bij koninklijk besluit kunnen een of meerdere waarnemend gouverneurs worden benoemd die de gouverneur vervangen bij ziekte of afwezigheid of hem vervangen na zijn ontslag of overlijden. {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !![[Gobernador interino]]!! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2010 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | | 2013 - 2019 | [[Nolda Römer-Kenepa]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Michèle Russel-Capriles.jpg|95px]] | 2019 - presente | [[Michèle Russel-Capriles]] | 1 di yüni 2019 |} * 10 oktober 2010 - [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] * 1 juni 2013 - [[Nolda Römer-Kenepa]] * 1 juni 2019 - [[Michèle Russel-Capriles]]<ref>{{cite news|url=https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|werk=Curaçao.nu|titel=RMR benoemt Russel-Capriles tot waarnemend gouverneur van Curaçao|datum=17 mei 2019|bezochtdatum=8 juni 2019|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190608092330/https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|archiefdatum=2019-06-08}}</ref> {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] [[:Category:Organonan Gubernamental]] --------- {{Databox}} ==Idiomanan na Aruba == Aruba ta un sociedad sumamente multilingual caminda mayoria di e habitantenan ta domina mas cu un idioma. Hopi [[Arubiano]] ta capas di combersa den por lo menos tres di e siguiente idiomanan: Papiamento, Hulandes, [[Ingles]] y [[Spaño]] y ta cambia comodamente entre dos of mas di e idiomanan aki den bida diario, haciendo e isla un di e teritorionan linguisticamente mas diverso den Caribe. E [[pais insular]] tin dos [[idioma ofisial|idioma oficial]], cu ta [[Papiamentu|Papiamento]] y [[Hulandes]]. E sistema di enseñansa local ta rekerí pa studiantenan siña Ingles y Spaño desde scol basico. Otro idiomanan, manera [[Portugues]], [[Chines mandarin|Chines]], [[Idioma Krioyo Haitiano|Crioyo Haitiano]] y hopi otro, tambe ta wordo papia den comunidadnan minoritario riba e isla. Segun estimacion na 2010 e gruponan etnico mas grandi tabata: Hulandes 78.7%, [[Colombia]]no 6.6%, [[Venezuela|Venezolano]] 5.5%, [[Republika Dominikano|Dominicano]] 2.8% y [[Haiti]]ano 1.3%.<ref name=":0">{{en}}{{Citeer web |titel=Aruba |datum=2025-03-25 |werk=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |bezochtdatum=2025-07-28 |uitgever=Central Intelligence Agency}}</ref>, Tur e cuater idioma, Papiamento, Hulandes, Ingles y Spaño, cu ta wordo uza como idioma principal of idioma primario bou di e poblacion Arubano a mira cambio den e periodo di 1980 te 2010 (idioma principal ta expresa den tabel como % di e total).<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref>: {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! Idioma principal!! 1980<br>% || 1990<br>% || 2000<br>%!! 2010<br>% || Trend |- | [[Papiamentu|Papiamento]] || &nbsp;&nbsp;80.1 || &nbsp;76.6 || &nbsp;&nbsp;69.4 || &nbsp;&nbsp;68.3 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- | [[Spaño]] || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;7.4 || &nbsp;&nbsp;13.2 || &nbsp;&nbsp;13.5 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{increase}} |- | [[Hulandes]]|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;5.0 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;5.4 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.0 ||&nbsp;&nbsp;{{steady}} |- | [[Ingles]] || &nbsp;&nbsp;10.6 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.9 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.1|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7.0 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- |} == Idiomanan oficial == === Papiamento === {{wak articulo|Articulo principal: [[Papiamento na Aruba]]}} Segun Gobierno di Aruba, e [[lenga materno|idioma materno]] y idioma primario di casi tur Arubiano ta Papiamento,<ref>{{en}}{{Cite web |title=Language |url=http://www.aruba.com/ExploreAruba/Culture/language.aspx |url-status= |archive-url=https://web.archive.org/web/20110809190231/http://www.aruba.com/explorearuba/culture/language.aspx |archive-date=2011-08-09 |access-date= |website=aruba.com}}</ref> un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu su raiz te na [[siglo 16|siglo diesseis]]. Sinembargo, Papiamento no tabata papia extensamente na Aruba te den siglo 18 y 19, ora cu e idioma a bira mas presente den material riba e isla, particularmente den e bukinan di scol Catolico Romano. Papiamento ta un idioma mescla cu ta combina elementonan for di [[Portugues]], Spaño, Hulandes y tambe algun rasgo di idiomanan Africano y Arawak.<ref name=":0"/> Su evolucion a tuma luga na Corsou durante siglo 16 ora cu e Africanonan sclabisa y e sclabisanan Spaño a desaroya un medio comun pa por comunica entre nan mes. Desde mei 2003, Papiamento ta e di dos idioma oficial riba Aruba, hunto cu Hulandes<ref>[https://www.gobierno.aw/1311-kunst-wetenschappen-en-taal Landsverordening officiële talen], Gobierno di Aruba</ref>, y e ta ser considera como un marcador esencial di identidad nacional. Den area di enseñansa, Papiamento no tabata ricibi masha atencion na Aruba te na 1995. E idioma a wordo inclui oficialmente den e curiculo escolar na 1998 y 1999. Desde e tempo ey, e isla a brasa su idioma nativo. Awendia, bijbel, diccionario y cuentanan di hada skirbi den e idioma ta facilmente disponibel riba e isla. === Hulandes === Pa decadanan Hulandes ta un di e idiomanan oficial di e isla ya cu e isla ta un parti contituyente di [[Reino Hulandes]]. Apesar di su status oficial, e ta incomun como un prome idioma papia. Un estudio di Croes (2015) entre estudiantenan a revela cu, apesar di e uzo amplio di Hulandes como idioma di instruccion, e idioma practicamente no tin funcion comunicativo pafor di les.<ref name=":1">{{citeer web|url=https://studenttheses.uu.nl/bitstream/handle/20.500.12932/42633/The%2520Current%2520Context%2520of%2520the%2520Language%2520of%2520Instruction%2520in%2520Aruban%2520Education%2520-%2520Master%2520Thesis%2520-%2520Kristi%2520Lo-Fo-Sang.pdf?sequence=1|titel= The Current Context of the Language of Instruction in Aruban Education Towards a more inclusive Multilingual Education|auteur=Kristi Lo-Fo-Sang|datum=2022|uitgever=Universidad Utrecht}}</ref> Banda di enseñansa, e uzo di Hulandes ta principalmente den asuntonan huridico y di gobernacion.<ref>{{Cite web |title=About Us |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |access-date=2014-05-20 |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |archive-date=2014-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean}}</ref> == Otro idiomanan comun == === Ingles === Aruba a reconoce Ingles como un idioma internacional, y a exigi pa muchanan siña Ingles for di klas 4 di scol basico. Uzo di Ingles riba e isla ta data for di cuminsamento di [[siglo 19|siglo diesnuebe]], tempo cu e Inglesnan a ocupa [[Kòrsou|Corsou]], Aruba y [[Boneiru|Boneiro]]. Ora cu e gobernacion Hulandes riba e islanan a reanudá na [[1815]], autoridadnan a tuma nota di e uzo ya generalisa di e idioma.<ref name="Putte">{{Cite book |last=Van Putte |first=Florimon |title=Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd |publisher=de Walburg Pers |year=1999 |location=Zutphen |language=nl}}</ref> Fin di añanan 1920 y inicio di añanan 1930 un cantidad grandi di hende cu ta papia Ingles, for di particularmente [[Karibe anglofóniko|Caribe anglofonico]], a wordo treci na e isla durante e añanan di boom di petroli. Hopi di e inmigrantenan aki tabata biba den e area di [[San Nicolas]], caminda [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] tambe tabata situa. Te cu awe, hopi di nan descendiente a keda cu Ingles Crioyo como nan prome idioma.<ref name=":1"/> Aunke Ingles no ta e [[lingua franca]] riba e isla, el a bira un idioma hopi popular bou di e hubentud. Ademas, Ingles ta un di e idiomanan mas importante den economia di Aruba. Un di e sectornan economico principal ta [[turismo]], mientras un cantidad significante di turista ta procedente di Merca y Canada.<ref name=":1"/> Mas recientemente, tin un aumento den uzo di idioma Ingles den enseñansa superior, por ehempel na [[Universidad di Aruba]]. === Spaño === {{wak articulo|Articulo principal: [[Idioma Spaño na Aruba]]}} Prome cu gobernacion Hulandes, Aruba tabata un colonia Spaño di 1499 te 1636. Spaño a bira un idioma importante riba e isla den [[siglo 18|siglo diesocho]] debi na cercania y lasonan economico estrecho cu colonianan Spaño den cercania den loke awor ta [[Venezuela]] y [[Colombia]],<ref name="Putte" /> Door di e localisacion geografico aki di Aruba, awendia hopi Arubiano y inmigrante tambe ta domina Spaño; 85% di e poblacion ta papia Spaño como di dos idioma.<ref name=":0"/> Studiantenan Arubiano ta cuminsa siña e idioma for di klas 5 di scol basico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1291007560|titulo=Languages on Aruba}} {{References}} }} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Idioma]] ----------------------------------------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Hilda de Windt-Ayoubi''' ( ) ta un lingwista, traduktor, outor, poeta, kolumnista i papiamentista di [[Kòrsou]]. lingwista, poeta, pintor i traduktor di The Prophet di Kahlil Gibra == Bida == Hilda Ayoubi a nase i lanta na Kòrsou. Famia di 5 yu muhe di mayornan di Libano. Hilde de Windt-Ayoubi a studia idiomanan ingles i spañó, tambe literatura. Na 2014 a sali e buki 'E Profeta', un tradukshon ku el a hasi di e buki ingles 'The Prophet', obra maestral di e eskritor Kahlil Gibran. Pa esaki el a risibí na 2014 un distinshon di 'The George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair' na e universidat di Maryland. Hilda a skirbi su promé poemanan na 1972, tempu ku e tabata studiante na Nijmegen, Hulanda. Despues e no tabata aktivo mas. Na desèmber 2007 el a kuminsá skirbi atrobe, pero tabata te na 2009, inspirá pa su kolega Robbie Griffith (†), ku el a bolbe kuminsá skirbi i publiká. Su poemanan na ingles, hulandes, spañó i papiamentu ta sali regularmente durante e último dékada den e korant Amigoe. She was born and raised in Curaçao. She was a secondary school teacher and a lecturer at the University in Curacao. Her works include Gedicht (2018) and Geef me je Taal (2019); for her Papiamento translation of Kahlil Gibran’s The Prophet (2014), she was awarded the Kahlil Gibran Chair at the University of Maryland. In 2019 she received UNESCO’s Certificate of Merit for her work on Papiamento.<ref>https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/translingualism-translation-and-caribbean-poetry/ Translingualism, Translation and Caribbean Poetry], Werkgroep Caraibische Letteren (2022)</ref> She writes in Dutch, French, English, Papiamento and Spanish. == Bibliografia == * ''La dislocación de los elementos oracionales y la elipsis en los refranes de La Celestina'' (2011, UoC) * ''Gedicht'' (2018?, kolekshon di poesia) * ''Geef me je taal. Dat ik je beter versta / Duna mi bo idioma. Pa mi por komprondé bo miho'' (2019) * ''Translingualism, Translation and Caribbean Poetry'' (2022, kolekshon di poesia multilingual huntu cu Piet Muysken) Hilda De Windt – Ayoubi, schrijfster, dichteres, columniste, kunstenares en hispaniste uit Curaçao. Ze is bekend vanwege o.a. haar vertaling in haar moedertaal Papiaments van het bekende boek The Prophet van Kahlil Gibran, CDL University Press, verschillende vertalingen van gedichten en haar jarenlange publicaties van gedichten in vier talen in de krant Amigoe op Curaçao. Ze presenteerde op deze middag ook haar Papiamentse vertaling van The Prophet die dit jaar wereldwijd haar 100-jarig bestaan viert en al in 105 talen, waaronder ook het Hindi, is vertaald.<ref>Henk Moeniralam,[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/papiaments-gedicht-moedertaal-van-hilda-de-windt-ayoubi-ook-in-sarnami-vertaald/ Papiaments gedicht ‘Moedertaal’ van Hilda de Windt-Ayoubi ook in Sarnámi vertaald], Werkgroep Caraibische Letteren (2023)</ref> I studied at the Catholic University in Nijmegen, nowadays named Radboud University. I also studied at UoC in Curacao, Dutch Antilles. I have a Master degree in Education with major in the Spanish Language and a Bachelor degree in Public Relations. Further on, I have a minor degree (LO) in English. I have been teaching the Spanish Language and Literature for more than 30 years at a secondary school and also have been teaching Didactics, Analysis of Methods, Spanish Grammar and Oral and Written Communication for more than eight year at University of Curacao. I translated "The Prophet" (by Kahlil Gibran) into the Papiamentu language. This translation was published by the Maryland University Press. For this translation I was granted an award by the George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair for Values and Peace, May, 2014. Further on, I attended an art Academy for four years. As part of a group exhibition I exhibited four times several of my paintings. I write poetry in six languages, Papiamento, Dutch, English, Spanish, Italian, and French. Recently my first poetry book illustrated with twenty of my paintings was published by LM Publishers in the Netherlands. I Master different languages, for example, Dutch, Spanish, English, Papiamentu. Currently, I am also studying different other languages, like Italian, Quechua. I am very interested in promoting and conserving Native Languages. Therefore, my poetry often focuses on native languages. In 2019, my second poetry book that focuses on language will be published. I belief that it is of utmost importance to focus more on Literature (specifically on creative writing) and Art in the education at school.<ref>[https://independent.academia.edu/HildadeWindtAyoubi Hilda de Windt Ayoubi]</ref> {{Appendix}} -------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Sidney M. Joubert''' (☆ [[1939]] na [[Kòrsou]]) ta un dosente, lingwista i papiamentista di [[Kòrsou]]. Na 2023 el a risibí e titulo di ''doctor honoris causa'' di [[University of Curaçao]] pa su kontribushon na [[idioma]] [[papiamentu]]. == Bida == == Bibliografia == * Dikshonario di verso Papiamento-Hulandes NOTES Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC March 20, 2023 REDAKSHON.<ref>[https://kikotapasando.com/2023/03/20/eredoctoraat-voor-sidney-joubert-bij-de-uoc-sidney-joubert-doctor-honoris-causa-bij-de-uoc/ Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC / Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC], Willemstad, 18 maart 2023</ref> Op 16 maart jl. werd tijdens een plechtige openbare zitting van het College van Decanen van de Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (UoC), aan de heer Sidney. M. Joubert, het eredoctoraat verleend. In een volle Aula opende de Rector Magnificus, dr. Francis de Lanoy, deze plechtige zitting, waarbij hij alle aanwezigen in de zaal welkom heette, in het bijzonder de heer Joubert en de twee paranimfen, mevrouw Lucille Berry-Haseth en de heer Edward John Joubert, die hem flankeerden tijdens deze plechtigheid. De decaan van de Algemene Faculteit, drs. Adriënne Fernandes, nam vervolgens het woord, en ging kort in op de redenen die voor de Algemene Faculteit aanleiding waren om de heer Sidney Milton Joubert voor te dragen als kandidaat voor het eredoctoraat. Zij gaf aan dat de heer Joubert over een tijdsbestek van vijftig jaar, zich bijzonder verdienstelijk heeft gemaakt voor de gemeenschap, op het gebied van taalkunde van het Papiamentu. Bovendien wees zij erop dat de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan is. Het eredoctoraat, zo vervolgde zij, wordt als welverdiend eerbetoon aan deze kandidaat verleend voor zijn zeer uitzonderlijke prestaties in het kader van culturele en academisch gerelateerde verdiensten. De heer Joubert, met zijn talrijke merites is van bijzondere betekenis voor de Algemene Faculteit, die taal, literatuur en cultuur centraal stelt, de lerarenopleiding Papiamentu aanbiedt en een leerstoel heeft gerelateerd aan het bestuderen en verwerven van Papiamentu. Het is dan ook niet verwonderlijk dat vanuit deze faculteit de rol van het Papiamentu als algemene omgangstaal in de Curaçaose samenleving, met deze erebenoeming, bekrachtigd en versterkt wordt. Vervolgens nam de Rector Magnificus het woord, die na verwijzing naar de mogelijkheid die de Landverordening Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (LuoC) biedt (art. 37 lid 2), de heer Sidney M. Joubert en zijn twee paranimfen naar voren riep om hen ten overstaan van het College van Decanen de bul te overhandigen. Prof. dr. Ronald Severing, verbonden aan de Algemene Faculteit, en promotor van Sidney Joubert bij deze plechtigheid, sprak bij de laudatio, lovende woorden uit, verluchtigd met een powerpoint, met afbeeldingen van werken van de heer Joubert. Hij gaf aan dat de heer Joubert een fervente taaldeskundige en in het bijzonder een verwoede Papiamentist is. Eerder was hij docent Spaanse taal- en letterkunde op de middelbare school en de UNA en tevens beëdigd vertaler en lexicograaf. Hij werd bij de oprichting van het overheidsbureau Sede di Papiamentu (1983) aangesteld om aan een vocabulaire van het Papiamentu te werken. Sindsdien zijn er van zijn hand ten behoeve van het Papiamentu, vocabulaires (1988, 1990) verschenen en verder woordenboeken in druk (1991, 1999, 2007), met supplementen (1997), een taalgids Papiamentu voor toeristen (1994), digitale woordenboeken (2002), online versies (Google Chrome, Microsoft Edge, Mozilla Firefox en Safari) en achtereenvolgende spellingcheckers Papiamentu voor Microsoft Office (2003-2014) Windows 98-8.1 (2001, 2007, 2014). Naast kenner van de taalkunde van het Papiamentu en de autoriteit op het gebied van de gemeenschappelijke Papiamentse woordenschat, is de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan, blijkens de omvangrijke driedelige gezamenlijke uitgave in het Papiamentu, Pa saka kara (1109 pp., 1983); ook verzorgde hij met auteursgroepen tweetalige Nanzi-boeken (2005, 2019). Hij is Papiamentu-connaisseur bij uitstek, getuige de talrijke publicaties van zijn hand en ook samen met lokale en buitenlandse deskundigen. Hij heeft zich bekwaamd en intensief ingezet voor het promoten van de studie, kennis en correct gebruik van het Papiamentu vanaf begin zeventiger jaren tot heden. Hij is ook medeverantwoordelijk voor de meer dan 400 woorden Antilliaans-Nederlands die in het Groene Boekje zijn opgenomen. Gedurende een aantal jaren, zijn de krantenteksten van het Antilliaans Dagblad en de Amigoe verzameld. Uit die verzameling zijn door onder andere de heer Joubert karakteristieke woorden geselecteerd die in het Groene boekje terecht zijn gekomen als: empaná, blenchi, dushi, karkó en snèkbar. Tevens is hij vanaf het begin (1999) tot recentelijk (2018) betrokken geweest bij de samenstelling van het Papiamentu-dictee en ook als jurylid van het jaarlijkse Diktado Nashonal Papiamentu in de aula van de UoC. De eredoctor is reeds meerdere malen eervol onderscheiden en heeft meervoudig eerbewijs mogen ervaren vanuit diverse maatschappelijke en academische instituties. Na de laudatio van zijn promotor kreeg dr. Sidney Joubert het woord van de rector. Hij liet weten dat toen hij van zijn benoeming op de hoogte werd gesteld, verrast was en zeer geëmotioneerd raakte. Hij dankte dan ook allen die betrokken waren vanaf de voordracht tot aan zijn benoeming. Hij vertelde hoe zijn belangstelling voor het Papiamentu begon. Dat gebeurde tijdens de colleges die hij volgde bij drs. Raúl Römer aan de Universiteit van Amsterdam. Raúl Römer onderzocht het Papiaments als toontaal. Joubert gaf voorbeelden als mata (plant) en mata (doden). Er was verschil in toon, hoog laag en laag hoog te horen. Op Curaçao werd Antoine Maduro zijn leermeester, waar hij ook mee samen werkte. Hij werd al snel door de overheid in twee opeenvolgende spellingcommissies voor het Papiamentu benoemd, in de commissie Römer en de commissie Jonis. Bij het Buki di oro, het gouden boekje met de officiële spelling van de overheid (2009), had hij ook zitting in de commissie die het werk voorbereidde. Na dit dankwoord en bijzonderheden over zijn werk, sloot de Rector Magnificus de officiële zitting. In het informele deel dat daarop volgde, spraken beide paranimfen de pas gedoctoreerde promotus toe. Lucille Berry-Haseth wees op haar lange vriendschap met de gepromoveerde en hun samenwerking op het gebied van Papiamentu. De laatste tien jaar hebben zij zich samen met een redactieteam beziggehouden met een verklarend woordenboek Papiamentu. Zij sloot af met een prachtige voordracht van het gedicht Oda na Sidney, dat zij eerder (2018) aan hem opdroeg. Vervolgens wist paranimf Edward John te vertellen dat zijn vader bekend stond als de leraar Spaans van het Peter Stuyvesant College. Hij vond het een eer dat hij de paranimf mocht zijn bij de promotie van zijn vader. Het informele deel werd afgesloten met een voordracht door Gregory Berry, die bij het publiek erg in de smaak viel met humoristische teksten uit de Papiamentu-literatuur van Guillermo Rosario, Pierre Lauffer en Elis Juliana. Het geheel werd afgesloten met een geanimeerde receptie op de patio van de Universiteit van Curaçao. {{Appendix}} ---------------- '''Frank Martinus Arion''', pseudónimo di '''Frank Efraim Martinus''' (n. [[17 di desèmber]] [[1936]] na [[Kòrsou]] - f. [[28 di sèptèmber]] [[2015]]) tabata un eskritor, poeta i lingwista [[Antias Hulandes|antiano]]. E tabata skirbi obranan tantu na idioma [[hulandes]] komo [[Papiamentu]]. Su obra mas famoso ta e novela ''Dubbelspel'' (Changá). E ta konosí tambe pa su investigashon di e orígen di Papiamentu i pa su empeño pa uso di Papiamentu komo idioma di instrukshon. == Biografia == Frank Martinus Arion a nase na 1936 i ta un di tres yu di Minuel Martinus Arion i Marina Jansen di bario di Buena Vista, [[Willemstad]]. Poko despues di su nasementu e famia ta muda pa [[Aruba]], unda su tata a wòrdu empleá pa e refineria [[Lago Oil & Transport Company|Lago]]. Ku kuater aña su mama i un ruman ta fayesé den un aksidente di tráfiko, despues di kual e ku su otro ruman a wòrdu mandá bek Kòrsou i alohá serka varios miembro di famia. Frank Martinus Arion a lanta den bario di [[Otrobanda]]. Fo'i skol básiko su talento pa skirbimentu a keda manifesta; den su último aña na skol básiko e ta gana e Premio Neerlandia pa e mihor ensayo na hulandes. Frank was een heel goede leerling. Hij mocht op de lagere school een aantal klassen overslaan. Durante su tempu na skol e ta kuminsa usa e nòmber Frank Efraim Martinus pa motibu di e laso ku su tata tabatin ku e [[partido polítiko]] [[Partido Nashonal di Pueblo|PNP]]. E no tabata deseá di wòrdu asosiá ku e aktivismo polítiko di su tata; te añanan 50 e ta usa su fam original pa publikashon di su promé obranan. Na kabamentu di skol sekundario na 1955, Arion ta muda pa [[Hulanda]] unda e ta studia idioma i literatura hulandes na [[Universidat di Leiden]]. Durante su temporada na universidat ela lanta e komunidat studiantil "Baranka Antilliana", kual tabata fungi komo refugio pa studiante prosedente di [[Antias Hulandes]], manera e mes. Tambe den e époka aki e tabata skirbi un seri di poema, kualnan a sali publika pa prome bes den e revista "Antilliaanse Cahiers" komo kolekshon titulá ''Stemmen uit Afrika''. ----- Na zijn schooltijd verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal- en letterkunde ging studeren aan de Universiteit Leiden. Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die, net als hijzelf, afkomstig waren uit de Nederlandse Antillen. Ook schreef hij in deze jaren een reeks gedichten, die in 1957 voor het eerst als bundel onder de titel Stemmen uit Afrika werden gepubliceerd in het tijdschrift Antilliaanse Cahiers. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het mede door hem opgerichte tijdschrift Encuentro Antilliano. Ook las hij regelmatig voor in het programma van de Nederlandse buitenlandse radio. Kort voor het einde van zijn studie onderbrak hij deze en keerde voor enige tijd terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij onderzoek deed naar de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiamentu. Hij publiceerde de resultaten van dit onderzoek in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch verder te studeren en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij het Instituut voor Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam.[2] Onder invloed van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel, waarin hij aan de hand van vier mannen die domino spelen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen in die tijd. Via de personages in de roman heeft Arion kritiek op de rebellen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen.[3] De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs. Arion doneerde het prijzengeld van 1000 ƒ aan de strijd tegen het apartheidsbeleid in Zuid-Afrika. In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam, waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin.[4] Vertaald met www.DeepL.com/Translator (gratis versie) de.wiki: Na zijn afstuderen verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal en Nederlandse letterkunde begon te studeren aan de Universiteit van Leiden . Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die net als hij uit de Nederlandse Antillen kwamen . Hij schreef in deze jaren ook een reeks gedichten, die in 1957 als bundel verscheen onder de titel Stemmen uit Afrika in het tijdschrift Antilliaanse Cahierswerden voor het eerst gepubliceerd. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het dagblad Encuentro Antilliano , waarvan hij medeoprichter was . Ook gaf hij regelmatig lezingen in het Nederlands buitenlands radioprogramma . Kort voor het einde van zijn studie brak hij het af en keerde voor een tijdje terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij zich bezighield met de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiaments. De resultaten van dit onderzoek publiceerde hij in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch zijn studie voort te zetten en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij de afdeling Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam . [2] Onder de indruk van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao, begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel , waarin hij aan de hand van het voorbeeld van vier dominospelende mannen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen op die tijd. Via de personages in de roman uit zich Arion kritisch over de opstandelingen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen. [3]De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en CW van der Hoogtprijs . Arion doneerde het prijzengeld van ƒ 1000 om de apartheid in Zuid-Afrika te helpen bestrijden . In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam , waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap van de stad. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin (in het Engels: "Farewell to the Queen"). [4] In 1975 ging Arion naar Zuid-Amerika, waar hij een aanstelling als docent aanvaardde aan een instituut voor de opleiding van leraren in de Nederlandse kolonie Suriname , die net onafhankelijk werd. Hier trouwde hij ook met zijn vrouw Trudi Guda, met wie hij twee kinderen zou verwekken. In 1980, na de machtsovername van Desi Bouterse , verliet het gezin Suriname en keerde terug naar Arion's thuisland Curaçao. Daar werkte hij aan de standaardisatie van het Papiaments en begon hij opnieuw onderzoek te doen naar de oorsprong ervan. Hij was vooral geïnteresseerd in de overeenkomsten tussen het Papiaments en de varianten van het Kaapverdiaans Creools, die worden gesproken op de eilanden voor de westkust van Afrika. Ook voerde hij campagne voor de invoering van het Papiaments als basisschooltaal op Curaçao, waardoor hij soms in conflict kwam met de lokale autoriteiten. In dit kader schonk hij in 1987 de particuliere basisschool Skol Humanistiko Erasmo , waar lessen werden gegeven in Papiaments. [5] Gedurende deze tijd begon Arion meer politiek betrokken te raken, wat culmineerde in de oprichting van zijn eigen partij, de Kambio Radical ("Radical Reversal", kortweg KARA) in 1988. KARA kreeg echter nooit genoeg stemmen om een ​​zetel in het parlement van het eiland te winnen. [6] In 1996 promoveerde Arion aan de Universiteit van Amsterdam. Zijn proefschrift was getiteld De kus van een slaaf. Papiaments West-Afrikaanse connecties en de oorsprong van het Papiaments en andere talen verkend. Hij bracht onder meer de stelling naar voren dat het Papiaments sterker dan voorheen bekend was beïnvloed door de geheime taal Guene, die door de plantageslaven van Curaçao werd gebruikt. Daarnaast heeft het Guene ook andere Caribische talen beïnvloed en zelfs de Engelse en Nederlandse taal. [7] == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doktoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (kontiniendo: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'') * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Mira tambe == * [[Gueni]] {{Commonscat|Frank Martinus Arion}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =191263500|titulo=Frank Martinus Arion}} {{References}} ;Lista di fuente * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3, pág. 405–410. * Wim Rutgers: ''Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba'', Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, pág. 272. * B. Jos de Roo: ''Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958'', Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam (2014), ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. Den: ''A History of Literature in the Caribbean''. Tomo 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia (2001), ISBN 90-272-3448-5, pág. 362. * ''Schrijver Frank Martinus Arion overleden''. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * ''Writer Frank Martinus Arion Passed Away'', Curacaochronicle.com (28 di sèptèmber 2015}}</ref> * ''Frank Martinus Arion geeft lintje terug'', Trouw.nl. (16 di desèmber 2008) }} {{DEFAULTSORT:Arion, Frank Martinus}} [[:Category:Ganador premio Cola Debrot]] [[:Category:Hende]] [[:Category:Kòrsou]] == Referensia == * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 407–408. * Wim Rutgers: Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba. 1. Auflage. Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, S. 272. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 408–409. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 410. * B. Jos de Roo: Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958. Hrsg.: Universiteit van Amsterdam. 1. Auflage. Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam 2014, ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. In: A History of Literature in the Caribbean. Band 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia 2001, ISBN 90-272-3448-5, S. 362. * Schrijver Frank Martinus Arion overleden. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * Frank Martinus Arion geeft lintje terug. In: trouw.nl. 16. Dezember 2008, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). == Weblinks == {{Commonscat}} [[:Category:Korsou]] [[:Category:Eskritor]] [[:Category:Hende]] Kort na de geboorte verhuisde het gezin naar Aruba, waar de vader een baan had aanvaard bij een plaatselijke oliemaatschappij. Toen hij vier jaar oud was, stierven Arions moeder en jongere broer bij een ongeval, waarna Frank en zijn zus werden teruggestuurd naar Curaçao, waar ze onderdak vonden bij verschillende familieleden. Zijn schrijftalent bleek al toen hij op de lagere school zat; in het laatste jaar van de basisschool won hij de Neerlandiaprijs voor het beste essay in het Nederlands. Tijdens zijn schooltijd begon hij de naam Frank Efraim Martinus voor zichzelf te gebruiken. De achtergrond was de politieke betrokkenheid van zijn vader bij de Nationale VolkspartijCuraçao, waardoor de naam "Arion" bekend werd bij veel bewoners van het eiland. Frank wilde echter niet geassocieerd worden met het politieke activisme van zijn vader; pas in de jaren vijftig gebruikte hij zijn oorspronkelijke achternaam weer voor de publicatie van zijn eerste werken. [1] '''Frank Martinus Arion''', seudónimo de '''Frank Efraim Martinus''' ([[Curazao]], [[17 de diciembre]] de [[1936]]-[[28 de septiembre]] de [[2015]])<ref name=fallece>{{cita noticia|título=Writer Frank Martinus Arion Passed Away|url=http://curacaochronicle.com/local/writer-frank-martinus-arion-passed-away/|fechaacceso=29 de septiembre de 2015|obra=curacao chronicle|fecha=28 de septiembre de 2015|idioma=inglés}}</ref> fue un escritor antillano. En 1955 se trasladó a los [[Países Bajos]] para estudiar letras neerlandesas en la Universidad de Leiden. En 1981 volvió a instalarse en su ciudad natal, tras residir unos años en [[Paramaribo]] ([[Surinam]]). Fue un fuerte promotor del [[papiamento]]. Hij werkte in Nederland , Suriname en de Nederlandse Antillen en schreef in het Nederlands en Papiaments . De roman Dubbelspel (nl) (1973) is zijn eerste boek en zijn grootste publiekssucces. == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' (Changa)<ref>[http://www.diegopuls.com.ar/index.php?option=com_content&task=view&id=112&Itemid=39&lang=es Doble juego, fragmento traducido al español (inédito)]; visitado el 21 de febrero de 2012</ref> *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doctoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (contiene: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'' * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Referencias== {{listaref}} == Link eksterno == *{{Enlace roto|1=[http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 página web sobre Arion del Fondo de las Letras Neerlandesas (en inglés)] |2=http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 |bot=InternetArchiveBot }} ------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Abraham Daniel Jesurun''' (n. [[20 di aprel]] 1839 na [[Korsou]] - f. [[20 di mart]] [[1918]] na [[Korsou]]) tabata un ....... [[Kòrsou]]. == Biografia == Jesurun a nase na aña 1939 na Willemstad. * Kasa ku Rachel David Capriles na 1880. * Na 1905 elegi Presidente di KVK Korsou. van 1884 tot 1919 In het grote boek over de History of the Jews of the Netherlands Antilles (1970) wordt Abraham Daniel Jesurun (1839-1918) ‘Curaçao’s then most cultured man’ genoemd, die verschillende talen in woord en geschrift beheerste. Hij wordt bijvoorbeeld een ‘specialist in Papiamento’ genoemd (Emmanuel & Emmanuel 1970, 1: 411, 454). Jesurun blijkt een belangrijk man geweest te zijn op Curaçao. Zo was hij secretaris-directeur van de Aruba Phosphaat Maatschappij, vele jaren voorzitter van de Kamer van Koophandel en Nijverheid en directeur van de Curaçaosche Bank. Ook is hij lid van de Koloniale Raad geweest en bestuurslid van het Geschied-, Taal-, Land- en Volkenkundig Genootschap te Willemstad. Voor al die activiteiten is hij onderscheiden: hij werd eerst ridder in de orde van OranjeNassau (1908), later officier (1913). In de serie ‘beroemde personen’ werd er in 1998 een postzegel met zijn beeltenis erop uitgebracht. <ref> ''Jan Noordergraaf'', [https://www.ivdnt.org/images/stories/onderzoek_en_onderwijs/publicaties/trefwoord/Papiaments_def.pdf Lexicografie op Curacao: Abraham Jesurun en zijn woordenlijst van het Papiaments (1898)]</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=it|oldid =129014577|titulo=Emilio Teza}} {{References}} }} [[:Category:Linguistica]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62275387|titulo=Dialect}} {{References}} }} [[:Category:Idioma]] ------- {{Variante|a}} [{Databox}} '''Pidgin''' ta e idioma ---------------- {{Databox}} E '''álfabèt latin''' ta un [[álfabèt|skritura alfabétiko]] foi kual den kurso di [[siglo]]nan a desaroyá un kantidat di álfabèt pa uso den kasi tur idioma skirbi den hemisferio oksidental, prinsipalmente na Nort i Sur Amerika, kasi henter [[Oropa]], Afrika supsahara i un kantidat di pais asiatiko na Oustralasia i Asia Sentral. E skritura latin tin e kantidat di usuario mas grandi na mundu. E skritura latin e ta forma e base di e [[Alfabèt Fonétiko Internashonal]] (IPA), i e 26 lèter mas komun ta e lèternan di e [[ISO basic Latin alphabet]]. E ta un álfabèt bikamaral di trinta lèter, kreá fin di siglo nuebe den imperio búlgaro (e aktual [[Nort Macedonia]]), pa e disípulonan di pader Cyrille òf posiblemente Clément d'Ohrid (e promé obispo di e iglesia ortodokso di [[Bulgaria]]) i ta basá riba e álfabèt [[Gresia|griego]] i glagolítiko. Ainda na komienso di siglo 21 ta usa e [[álfabèt siríliko]] den un kantidat di [[idioma slaviko]], entre otro búlgaro, masedoniano, [[idioma montenegrino|montenegrino]], servio, ukraniano, ruso i bieloruso. Bou influensia [[Rusia|ruso]] e ta komun tambe den hopi idioma ku no ta idioma slaviko manera [[kazachs]], [[idioma kirguis|kirguis]], [[tatar]] (idioma [[Turkia|turko]]), [[tajikistano]], [[idioma mongoles|mongoles]] inkluso hopi otro idioma chikitu. Te [[1859]] e tabata e skritura di e [[idioma rumano]] i den e antiguo [[Moldavia]] tabata skirbi e [[idioma moldaviano]] (un [[dialecto|dialekto]] rumano) ku un álfabèt siríliko. * Het Latijns schrift[1] is een alfabetisch schrift waarvoor in de loop der eeuwen een aantal alfabetten zijn ontwikkeld voor gebruik in vrijwel alle westerse geschreven talen, voornamelijk Noord- en Zuid-Amerika, bijna heel Europa, Sub-Saharaans Afrika en een aantal Aziatische landen in vooral Australazië en Centraal-Azië. Het Latijns schrift heeft het grootste aantal gebruikers ter wereld.[2] * '''Latin script''', also known as '''Roman script''', is a set of graphic signs ([[Writing system#General properties|script]]) based on the letters of the [[classical Latin alphabet]]. This is derived from {{cns|a form of the [[Cumae alphabet|Cumaean Greek]] version of|date=September 2021}} the [[Greek alphabet]] used by the [[Etruscan civilization|Etruscans]]. Several [[Latin-script alphabet]]s exist, which differ in graphemes, collation and phonetic values from the [[classical Latin alphabet]]. The Latin script is the basis of the [[International Phonetic Alphabet]], and the 26 most widespread letters are the letters contained in the [[ISO basic Latin alphabet]]. Latin script is the basis for the largest number of alphabets of any [[writing system]]{{sfn|Haarmann|2004|p=96}} and is the [[List of writing systems by adoption|most widely adopted]] writing system in the world (commonly used by about 70 percent of the world's population). Latin script is used as the standard method of writing in most Western, Central, as well as in some Eastern European languages, as well as in many languages in other parts of the world. ----------------- 7gdfpq22868tb0ehopen9ex35tnu7tx 203169 203168 2026-09-05T11:57:42Z Caribiana 8320 203169 wikitext text/x-wiki * [https://www.ea.aw/pages/wp-content/uploads/2019/09/Literatura-na-papiamento-havo.pdf Literatura na papiamento] nieuw: [[diptongo]] - [[triptongo]] - [[gramatika]] - [[frase]] - [[silaba]] - [[semántika]] - [[suheto]] - [[supstantivo]] - [[athetivo]] - [[verbo]] - [[vocal]] - [[consonante]] - [[sufiho]] - [[atverbio]] - [[koma]] - [[pronòmber]] - [[singular]] - [[plural]] ------------------------- {{Databox}} '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa [[papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta yama ''lenga di p'', den kua e [[vocal|vokal]] di kada [[silaba|sílaba]] ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti.<ref name="dbnl>[[Pierre Lauffer]], [https://www.dbnl.org/tekst/lauf001unse02_01/lauf001unse02_01_0036.php Un selekshon di palabra i ekspreshon. Deel 2], dbnl.org</ref><ref name=":0">[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 di mart 1965</ref> E wega di lenga no ta eksklusivamente un fenómeno den papiamentu. Den idiomanan ingles i spaño na [[Latinoamérika]] i otro paisnan di Karibe e ta konosí bou nòmbernan manera pig latin, vesre i jerigonza.<ref>{{citeer web|auteur=[[Antoine Maduro|A.J. Maduro]]| titel=.Remitido Erornan|werk=[[Amigoe]]|datum=1984-07-18|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-05|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643043:mpeg21:p006}}</ref> == Karakterístika == Galein ta un modo di papia ku deliberadamente ta alterá [[palabra]]nan di papiamentu, i no ta un idioma independiente. E reglanan por varia, pero den su forma mas simpel, yamá ''lenga di p'', den kua e [[vocal|vokal]] di kada [[silaba|sílaba]] ta wòrdu ripití ku un konsonante ''p'' su dilanti. Por ehèmpel: :''mi ta bai kas'' → mi''pi'' ta''pa'' bai''pa'' kas''pa''. "Mi ta bai kas" ta bira '''mi'''pi '''ta'''pa '''bai'''pa '''kas'''pa. :''kas ta weta'' → ''kaspa tapa wepa tapa''.[1][2] Ehempelnan di variante mas kompliká, usando e frase “e no sa” ta: * agregando un silaba patras ([[sufiho]]) → '''e'''hay '''no'''hay '''sa'''hay * usando un silaba dilanti ([[prefiho]]) → ay'''e''' ay'''no''' ay'''sa''' * birando e leternan di un silaba ku sufiho → '''e'''ay '''on'''ay '''as'''ay Ora e wòrdu pronunsiá den un forma lihé, galein ta solamente komprensibel pa insider.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120173503/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=370&lang= Galein], Encyclopedie van Curaçao</ref> Segun [[Pierre Lauffer]], galein i [[gueni]] ta dos fenómeno lingüístiko diferente. ''Gueni'' ta referí na un idioma ku, segun deskripshonnan lokal, tabata wòrdu papia pa katibunan ku tabata yega for di [[Afrika]]. Galein, na otro banda, ta un forma di papiamentu ku ta wòrdu alterá mediante reglanan di un wega di lenga.<ref name="dbnl/>[2][3] == Uso == Galein tabata wòrdu usá prinsipalmente pa hasi un kombersashon ménos aksesibel pa hende pafó di e grupo ku no konosé e reglanan. Deskripshonnan di galein ta indiká ku e forma di papia tabata wòrdu usá komo un manera di skonde e kontenido di un kombersashon. Un deskripshon di Paul Brenneker, publiká den ''Sambumbu'' na 1971, ta referí na galein komo un forma di papiamentu ku tabata wòrdu deformá deliberadamente pa hende pafó no por komprondé e kombersashon.[3] Personanan bakiá den galein tabata usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internato i kriá den institushonnan grandi tin biaha tabata papia galein ku mesun fluides ku papiamento.<ref name=":0"/> {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] [[:Kategoria:Papiamentu]] [[:Kategoria:Kultura di Kòrsou]] ------------------------ , usando un wega di lenga pa alterá e [[palabra]]nan. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehèmpel: "Mi ta bai kas" ta bira '''mi'''pi '''ta'''pa '''bai'''pa '''kas'''pa.<ref>[[Pierre Lauffer]], [https://www.dbnl.org/tekst/lauf001unse02_01/lauf001unse02_01_0036.php Un selekshon di palabra i ekspreshon. Deel 2], dbnl.org</ref> E tabata wòrdu yamá lenga p.<ref name=":0">[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 maart 1965</ref> E fenómeno di korumpí un lenga ta konosí komo un anti-lenga. '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa e [[Papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no ta konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta e yamá *lenga di p*, den kua e vokal di kada sílaba ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. Por ehèmpel, ''mi ta bai kas'' ta bira ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] ==Historia == Generalmente e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otro, ku no ta konosí ku e reglanan. E ta wòrdu usá mas tantu pa hubentut komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku galein. Na Kòrsou, e tabata wòrdu hopi bia konfundí ku [[gueni]], e idioma di katibu. Pero esensialmente e no tin nada di haber kuné. Galein ta un korupshon deliberá di papiamentu moderno normal, pa no wòrdu komprondé pa hende di afó. Personanan bakiá den galein tabata usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internato i kriá den institushonnan grandi tin biaha tabata papia galein ku mesun fluides ku papiamento.<ref name=":0"/> variante di e idioma papia di [[papiamentu]], usando un wega di lenga pa alterá e palabranan. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa. Internashonalmente e ta konosi komo un anti-lenga. , manera "Jerigonza". Den e wega di lenga [[palabra]]nan na papiamentu ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un [[sufiho]] fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di [[konsonante]] di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokal (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa Por ehèmpel, e frase “e no sa” por bira * agregando un silaba patras (sufiho) - '''e'''hay '''no'''hay '''sa'''hay * usando un silaba dilanti (prefiho) - ay'''e''' ay'''no''' ay'''sa''' * birando e leternan di un silaba ku sufiho - '''e'''ay '''on'''ay '''as'''ay '''Galein''' ta un wega di lenga of anti-lenga den kua [[palabra]]nan na papiamentu ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokál (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. Por ehèmpel, “e no sa” lo bira “ehay oesday otnay owknay”. aye ayno aysa - aye onay asay Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E ta wòrdu usá mas tantu pa hubentut komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Galein. -------------------- {{Infobox taal | naam = Galein | andere_naam = P-taal | taalgebied = [[Curaçao]] | soort = [[Taalspel]] }} '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa e [[Papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no ta konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta e yamá *lenga di p*, den kua e vokal di kada sílaba ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. Por ehèmpel, ''mi ta bai kas'' ta bira ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] == Karakterístikanan == Galein ta un forma deliberadamente alterá di Papiamentu, i no ta un idioma independiente. E reglanan por varia, pero den su forma mas simpel kada sílaba ta wòrdu sigui pa un sílaba ku e mesun vokal i e konsonante ''p''. Por ehèmpel: :''mi ta bai kas'' → ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] Segun Pierre Lauffer, Galein ta konosí komo e ''lenga di p''. El ta distinguí Galein di ''[[Gueni]]'', ku tabata e nòmber pa e idioma ku, segun tradishon, katibunan ku tabata yega for di Africa tabata papia.[2] == Uso == Galein tabata wòrdu usá prinsipalmente pa hasi un kombersashon ménos aksesibel pa hende pafó di e grupo ku tabata konosé e reglanan. Deskripshonnan di Galein ta indiká ku e forma di papia tabata usa komo un manera di skonde e kontenido di un kombersashon. Un deskripshon di Paul Brenneker, publiká den ''Sambumbu'' na 1971, ta referí na Galein komo un forma di Papiamentu ku tabata wòrdu deformá deliberadamente pa hende pafó no por komprondé e kombersashon.[3] == Galein i Gueni == Galein i Gueni ta dos fenómeno lingüístiko diferente. ''Gueni'' ta referí na un idioma ku, segun deskripshonnan lokal, tabata wòrdu papia pa katibunan ku tabata yega for di Africa. Galein, na otro banda, ta un forma di Papiamentu ku ta wòrdu alterá mediante reglanan di un wega di lenga.[2][3] == Fuentes == * Brenneker, Paul. ''Sambumbu: Volkskunde van Curaçao, Aruba en Bonaire''. Deel 3, 1971.[3] * Lauffer, Pierre. ''Un selekshon di palabra i ekspreshon''. Deel 2, 1974, p. 45.[2] ------------------- {{Databox}} '''Galein''' ta un modo di papia cu ta wordo aplica na e idioma [[Papiamentu]], unda ta korumpi .... E ta hopi bia ta wòrdu konfundí pa habitantenan di stat ku Gueni, e idioma di katibu. Pero esensialmente e no tin nada di haber kuné. Galein ta un korupshon deliberá di Papiamentu moderno normal, pa no wòrdu komprondé pa hende di afó. E forma mas simpel ta unu den kua e vokal di kasi tur sílaba ta wòrdu ripití ku un “p” promé kuné. Cas ta bira “cas”’’pa “mi mi”’’pi weta wepe-tapa. Pa e motibu aki, e ta wòrdu yamá tambe p-idioma. Maestronan den galein ta usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internat i criadanan den institucionnan grandi tin biaha ta papia galein mes fluido cu papiamento. Cas mi weta -> '''cas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa '''Galein''' wordt door stadsmensen vaak verward met [[Gueni]], de slaventaal. Maar het heeft er in wezen niets mee uit te staan. Galein is een opzettelijke verbastering van het normale hedendaagse [[Papiaments]], om door buitenstanders niet te worden verstaan. De eenvoudigste vorm is die, waarbij van ongeveer elke lettergreep de klinker wordt herhaald met een ''p'' ervoor. Cas wordt '''cas'''pa '''mi mi'''pi weta wepe-tapa. Het wordt om deze reden ook wel p-taal genoemd. Meesters in het galein bedienen zich van veel ingewikkelder herhalingen. Meisjes op internaten en dienstmeisjes in grote inrichtingen spreken galein soms even vlot als papiaments.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 maart 1965</ref> Teneinde te voorkomen, dat de meester hun gesprek zou kunnen volgen, hadden de slaven de gewoonte het Papiamentu opzettelijk te vervormen door bijvoorbeeld van ieder lettergreep de klinker te herhalen met een medeklinker ervoor. Een zin als: mi ta weta (ik zie) kan dan gaan luiden: mipi tapa wepetapa. Snel uitgesproken is deze "taal" alleen door ingewijden te verstaan.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120173503/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=370&lang= Galein], Encyclopedie van Curaçao</ref> Pig Latin (Igpay Atinlay) ta un wega di idioma òf cant den kua palabranan na ingles ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokál (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. Por ehèmpel, “e no sa” lo bira “ehay oesday otnay owknay”. Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E referensia na Latin ta un mal nòmber deliberadamente; Latin di Porko ta simplemente un forma di argot òf jargon ku no ta relashoná ku Latin, i e nòmber ta wòrdu usá pa su konotashonnan ingles komo un idioma straño i ku ta zona stranhero. E ta wòrdu usá mas tantu pa muchanan chikitu komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Latin di Porko.[2] [[:Kategoria:Idioma]] Bovendien werd het 'Galein' als een geheimtaal gebruikt, maar dit is geen oorspronkelijke taal, doch slechts een verbastering van het Papiamentu om niet door buitenstaanders begrepen te worden (Brenneker, 1971:529)". afunesto. 'Galein' no ta eksklusivamente un fenómeno di papiamentu. Den e paisnan ku ta rondoná nos tambe nan konosé i no ta nada straño ku ta di nan mes nos tin e. Pa no insumi muchu espasio dje diario aki, mi a sita solamente di Cuba. Don Esteban Pichardo, Pichardo Novisimo, 1953, paginanan 405/406: "Jerigonza.<ref>auteur=[[Antoine Maduro|A.J. Maduro]]. Remitido Erornan. "Amigoe". Curaçao, 18-07-1984, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 26-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643043:mpeg21:p006</ref> Aqui se aplica acierto modo revesado de hablaro lenguaje complicado de manera que otros no lo entiendan. Las mismas palabras denuestro idioma con un agregado pospuesto o antepuesto constituyen lajergacon que los muchachos, negros y algunas personas vulgares pierden el tiempo, creyendo sandiamente que es imposible comprenderlos. Las principales jerigonzasson, con las silabas pa, pc, pi, po, pu, agregando a cada silaba de lavoz castellana una de estas de la misma vocal, e.g.: * pu sa-pa bes-pe la-pa Je-peri-pi gon-po za-pa?" Presis manera nos ta us'é na Körsou. Nan ta us'é tambe ku e agregadonan: pina (esta: tu-pina) i tambe ku: gara, guere, guiri, gordo, guru (esta:tu-guiru etc.). Konklushon: papiamentu di gueni na Körsou ta basa riba fantasia, e grafia 'gene' ta pone hende pronunsia e palabra aki robes, galein no tin nada di lenga sekreto kune. --- es.wiki: Jerigonza Gibberish, geringonza, òf geringozo ta un forma di abla hunga den kua sílabanan ta wòrdu insertá repetidamente entre palabranan. Originalmente, “gibberish” tabata wòrdu usá pa deskribí kualke idioma ku ta den mal smak, kompliká, i difísil pa komprondé,[1] pero ku tempu su nifikashon a kambia pa e forma spesífiko di insershon. Ademas di entretenimentu, e por wòrdu usá tambe komo un manera di kodifiká e mensahe (cryptolalia) di manera ku otro hendenan serka di e oradornan ku no ta kustumbrá ku e forma di papia aki no por komprondé kiko e oradornan ta bisando. E formanan aki ta wòrdu usá komo wega òf entretenimentu den paisnan di abla spañó manera Spaña i Latino Amérika. Uso Despues di kada sílaba, e zonido “p” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Despues di kada vokal, e zonido “i” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Despues di kada vokal, e zonido “f” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Den vários region di Mexico, e último variashon hunga aki ta hopi popular bou di muchanan, asta risibí e nòmber “papia na Efe.” en.wiki *(cant):Un cant (hulandes: anti-taal) ta e jargon òf idioma di un grupo, hopi biaha empleá pa ekskluí òf gaña hende pafó di e grupo.[1] E por wòrdu yamá tambe un kriptolekto, argot, pseudo-idioma, anti-idioma òf idioma sekreto. Kada término ta diferensiá un poko den nifikashon; nan usonan ta inkonsistente. *language game: Un wega di idioma (tambe yamá un cant, idioma sekreto, ludling, òf argot) ta un sistema di manipulá palabranan papiá pa hasi nan inkomprendibel pa un oyente no entrená. Weganan di idioma ta wòrdu usá prinsipalmente pa gruponan ku ta purba di skonde nan kombersashonnan pa otronan. Algun ehèmpel komun ta Pig Latin; e famia Gibberish, prevalente na Merka i Suesia; i Verlan, papia na Fransia. Un difikultat komun ku weganan di idioma ta ku nan ta wòrdu pasá oralmente; miéntras ku por hasi tradukshonnan skirbí, hopi bia nan ta imperfekto, pues e ortografia por varia hopi. Algun frakshon ta argumentá ku palabranan den e lenganan papia aki mester wòrdu skirbí simplemente manera nan ta wòrdu pronunsiá, miéntras ku otronan ta insistí ku e puresa di idioma ta eksigí ku e transformashon ta keda visibel ora e palabranan ta wòrdu impartí riba papel. {{Appendix|1=|2= '''Literatuur''' * Martinus, Frank (1996), ''The kiss of a slave: Papiamentu’s West-African connections'', Universiteit van Amsterdam * Hartog, Johannes (1961, p 433), ''Curaçao: Van kolonie tot autonomie III, Vol.I,'', De Wit. '''Bronnen en voetnoten''' * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=|titel=|oldid=|datum=}} {{References}} }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Hulandes Caribeño''' of '''Hulandes Antiano''' ta un variante di [[idioma]] [[Hulandes]] cu a desaroya? na e [[Islanan ABC]], islanan perteneciente na Caribe Hulandes. Por considera esaki como un dialecto regional di Hulandes.? Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. == Contexto == E poblashon lokal i papiadónan hulandes riba Islanan ABC tabata papia i skirbi hulandes mesklá ku konstrukshonnan i palabranan for di papiamentu i otro idiomanan: “hopi plaka verdienen” (pap.: hopi sèn); “kabrieten in de koor” (Pap.: cabritonan den cura); y “een pastechi eten” (Come un pastechi) (Pap.: pasty). E uso aki a bira konosí komo Hulandes Antiano.<ref>[[Ronald Severing|Severihng, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden], literatuurgeschiedenis.org</ref> E norma den polítika di gobièrnu pa loke ta trata hulandes a kambia. E norma di idioma no ta limitá mas na Hulanda, sino tambe na Vlaanderen i e teritorionan den eksterior: e islanan kaminda palabranan hulandes antiano a originá ku no ta aparesé na Hulanda mes, i tambe na Sürnam independiente, kaminda ta usa hulandes surinam. E atenshon kresiente aki pa variedatnan di hulandes, pa multilingualismo, i pa interpretashon kultural a kondusí na inklushon di palabranan for di hulandes karibense den e vokabulario ofisial di e idioma hulandes. A base di un base di dato di palabra di korantnan na idioma hulandes riba e islanan, a hasi un selekshon di mas ku 400 palabra. E palabranan Hulandes Caribense aki, cu a wordo agrega na e Buki Berde di 2015, no ta aparece den Hulandes Standard. Por haña palabranan manera dushi (dushi, dushi), botika (botika kombiná ku botika), ayó (saludo), i eilandsraad (un tipo di konseho munisipal riba e islanan). Anteriormente, na 2005, alrededor di 500 palabra hulandes surinam a aparesé den e lista aki: afingisoep (sòpi di yuka), husselen (scrabble) i Sranan (krioyo surinam). Komo ku Antia no ta eksistí mas i Sürnam, ku Hulandes komo idioma ofisial, a bira miembro asosiá di Union di Idioma Hulandes, e término Hulandes Karibense ta wòrdu usá mas i mas pa e idioma Hulandes riba e islanan i na Sürnam. {{Appendix}} ----- Caribisch-Nederlands is de taalvariant van het Nederlands die gesproken wordt in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Deze variant wijkt op verschillende punten af van het Europees-Nederlands, zowel in uitspraak als in woordkeuze en grammatica. Op de Benedenwindse Eilanden (Aruba, Bonaire, Curaçao) is Papiaments de meest gesproken moedertaal, terwijl op de Bovenwindse Eilanden (Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius) Engels vaker de moedertaal is. ==Verschillen met Europees-Nederlands==: *Uitspraak: Er zijn verschillen in de uitspraak van klinkers en medeklinkers, en de intonatie kan anders zijn. * Woordenschat: Er zijn specifieke woorden en uitdrukkingen die in het Caribisch-Nederlands gebruikt worden, maar niet of minder vaak in Europees-Nederlands. * Grammatica: Er kunnen kleine grammaticale verschillen zijn, bijvoorbeeld in de volgorde van woorden of in het gebruik van bepaalde werkwoordstijden. * Invloed van andere talen: Papiaments: Op de ABC-eilanden heeft het Papiaments een grote invloed op het Nederlands. Veel Caribisch-Nederlandse woorden en uitdrukkingen zijn ontleend aan het Papiaments. Engels: Op de Bovenwindse eilanden heeft het Engels een grotere invloed. Ook hier zijn er invloeden merkbaar in de woordenschat en grammatica. * Onderwijs: In het basisonderwijs op de Benedenwindse eilanden wordt steeds meer onderwijs gegeven in het Papiaments. Het Nederlands wordt vaak als vreemde taal aangeboden. In het middelbaar onderwijs is het Nederlands wel de instructietaal. Op de Bovenwindse eilanden wordt in toenemende mate Engels gebruikt als instructietaal, ook in de Nederlandstalige scholen. * Conclusie: Caribisch-Nederlands is een levendige en diverse taalvariant die zich aanpast aan de lokale context en invloeden van andere talen ondergaat. ------ Hulandes ta un idioma oficial den Caribe Hulandes.<ref>https://taalunie.org/dossiers/22/nederlands-in-het-caribisch-gebied-en-suriname ]</ref> Omdat Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk geen omgangstaal is, maakt het onderwijs daar de omslag van moedertaalonderwijs Nederlands naar een vreemde taal aanpak. Hulandes semper tabata un idioma minoritario. Habladónan di Papiamentu tin bia ta konsiderá e Antianonan di abla Hulandes komo show-off, imitadó di e Hulandesnan. E label ey ta mas fuerte ora hende no ta dispuesto pa papia Papiamento. <ref>Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> Hulandes Antiano ta wòrdu distinguí for di Hulandes Standart pa e aksento. Bakhuis ta agregá ku Antianonan tambe ta agregá palabranan Papiamentu, ta konhugá verbonan Papiamentu na e manera Hulandes, i ta usa zonidonan típiko. Esaki ta conduci na frasenan manera: “Ai no,” “mi tin” “hopi,” “sakeerd” hopi potret pero nan ta “hodidu”! -- nl.wiki:[[:nl:Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden]]Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. Op de Benedenwindse ABC-eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) is de moedertaal vaak Papiaments, en op de Bovenwindse SSS-eilanden (Sint Maarten, Saba en Sint Eustatius) Engels. {{Appendix}} '''Caribisch‑Nederlands''', ook wel bekend als '''Antilliaans Nederlands''', is een in de ABC‑eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) gesproken vorm van het Nederlands, die sterk beïnvloed is door talen zoals Papiamento en Spaans. Het wordt gebruikt door Nederlandssprekenden op de eilanden, en bevat vaak woorden en zinsconstructies uit het Creooltaal Papiamento en regionale varianten. ==Gebruik en kenmerken== Spraak en schrijfwijze van Nederlands op de ABC‑eilanden mengen reguliere Nederlandse zinnen en woordenschat met Papiamentstalige of lokale uitdrukkingen. Voorbeelden hiervan zijn: * “hopi plaka verdienen” (veel geld verdienen) * “kabrieten in de koraal” (geiten op de erf) * “een pastechi eten” (een pasteitje eten) Dergelijke constructies behoren tot typische voorbeelden van Antilliaans Nederlands, waarin Papiamentse woorden (zoals hopi, plaka, pastechi) direct geïntegreerd zijn in het Nederlands. ==Sociolinguïstische context== In de lagen van de bevolking waar Nederlands als thuistaal wordt gesproken — vaak binnen families of in het onderwijs — wordt deze variant beschouwd als “tropisch Nederlands”. Sprekers worden in Nederland soms als dialectisch afwijkend ervaren en kunnen als “makamba” (Nederlander) worden bestempeld, vooral wanneer zij geen Papiamento spreken.<ref name="ntr">Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> De variant is te herkennen aan: *het gebruik van Papiamentse werkwoorden en woorden, *typische accenten, klankkleur en uitspraak, *de toepassing van regionale grammaticale structuren, zoals in: Ai no, ik heb hopi veel foto’s gesakeerd, maar ze zijn hodidu! == Aantal sprekers en taalgebruik == Hoewel het Nederlands in de Caribische delen van het Koninkrijk officieel is, wordt het meestal als tweede of derde taal gebruikt: in het dagelijks leven domineren Papiamento, Spaans en Engels. Op Bonaire is Nederlands moeders­taal voor ongeveer 15 % van de bevolking (2021), Spaans is even frequent; op Sint Eustatius en Saba ligt dat rond 4 % <ref>https://longreads.cbs.nl/the-caribbean-netherlands-in-numbers-2022/what-percentage-of-the-population-speaks-dutch/</ref> ==Identiteit en perceptie== De variëteit speelt een rol in identiteitsconstructie. Nederlandssprekende Antillianen voelen zich soms “niet helemaal thuis” in Nederland of in de Papiamentstalige gemeenschap, juist vanwege de gemengde taalstijl. Taalpuristen waarschuwen tegen het gebruik van Engelse of Spaanse leenwoorden in Papiamento, terwijl anderen juist blij zijn met de talenmix als onderdeel van de lokale identiteit.<ref name="ntr"/> == Vergelijking met andere niet-Europese Nederlandsvarianten == Nederlands wordt ook gesproken in de Caribische special gemeenten (Bonaire, Sint Eustatius, Saba), maar daar zijn andere varianten gangbaar, bijvoorbeeld Virgin Islands Creole Dutch. Die heeft, net als Antilliaans Nederlands, een sterke mix met andere talen.<ref>Welmoed Ventura, https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/gelijkenis-deens-antilliaans-creole-dutch-en-sranantongo/ Gelijkenis Deens-Antilliaans Creole Dutch en Sranantongo]</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Na [[Aruba]]''' e presencia di '''idioma Spaño''' ta significativo. E pais Caribense, cu [[Hulandes]] y [[Papiamentu|Papiamento]] como [[idioma ofisial|idiomanan oficial]], tin un gran cantidad di hablante di [[Spaño]]. Segun e censo di 2000, Spaño ta e di dos idioma mas papia riba e isla, despues di Papiamento. == Hablante di Spaño == Segun datonan di Censo 2010, 13.710 residente di Aruba ta papia Spañó como nan [[Lenga materno|idioma materno]].<ref>{{citeer web|url=https://www.cervantes.es/imagenes/File/espanol_lengua_viva_2019.pdf |titel=El Espanol: una lengua viva. Informe 2019|uitgever=Instituto Cervantes, pag. 9|datum= }}</ref> Na 2017 hablante di Spañó tabata representa 12.6% di e poblacion.<ref>{{citeer boek|nombre=Jesús|apellido={{v|Guanche}}|nombre2=Carmen|apellido2={{v|Corral}}|title=Diccionario etnográfico. Los pueblos del Caribe Insular y de México-Centroamérica|volume=Tomo I|year=2017|editorial=RUTH|isbn=9789590618154|capítulo=Cap. 5}}</ref> Esaki ta relaciona cu e emigrantenan for di paisnan hispano. Segun pais di origen e percentahe tabata, entre otro, 9.1% di [[Colombia]], 4.1% [[Republika Dominikano|Republica Dominicano]], 3.2% [[Venezuela]] i 1.1% [[Peru]].<ref name="cia.gov">{{en}}{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |title=Aruba |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |access-date=}}</ref> Si conta tur esunnan cu por comunica den Spaño, e cantidad total di hablante ta yega aproximadamente 93.500, o sea 85% di e poblacion Arubano. Pero solamente un di cada cinco persona ta uza Spaño como nan unico [[idioma]]. == Spaño den bida publico == No obstante di no ta un idioma oficial, e uso di Spaño ta sirbi metanan practico y ta extende den hopi aspecto di bida publico, reflehando su papel como idioma di contacto, identidad y comunicacion den e contexto multicultural di Aruba. E isla su proximidad cu [[Venezuela]] y [[Colombia]] y e fuerte contactonan religioso, comercial y cultural durante siglonan a contribui pa e uzo continuo na Aruba di Spaño.<ref>{{cite book|author=Ramirez, Catherine|title=La escogencia del idioma Español en el perfil de asignaturas en las escuelas de MAVO de Aruba|year=2016|editorial=[[Universidad de Curazao]]|url=https://www.worldcat.org/es/title/1029733877|location=Willemstad, Curacao}}</ref> Segun [[Johan Hartog|Hartog]] e influencia Spaño ta mas tanto notabel den e variante Arubano di Papiamento cu den e variantenan di Corsou y Boneiro.<ref name="Hartog"/> Den e sistema escolar, Spaño ta un materia obligatorio desde enseñansa basico, cuminsando den e di cinco klas bay dilanti.<ref>{{citeer web|auteur=Organización Panamericana de la Salud|titel=Aruba, perfil de país|url=https://www3.paho.org/hq/dmdocuments/2010/Salud_en_las_Americas_2007-Aruba.pdf|datum=2007 }}</ref><ref>Ministerio di Enseñansa di Aruba. Curriculum y Idioma den Sector Escolar.</ref> Ademas, varios canal di television for di Venezuela ta wordo ricibi sin problema riba e isla, ofreciendo noticia, entretenimento y programacion educativo na Spaño. Hopi radioemisora local ta inclui musica cu canto di [[Latinoamérika|Latino America]] den nan programacion, y den algun caso, ta transmiti programanan na Spaño. Den sector comercial, hopi empleado den tienda, restaurant y servicio publico ta comunica cu clientenan hispano den nan idioma nativo. Ora cu hende yega na un loket, e probabilidad ta halto cu nan por haci pregunta o haya informacion na Spaño. [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia catolico]] cu un comunidad grandi riba e isla ta ofrece misa regular na Spaño. Den algun bario, specialmente caminda comunidadnan hispano ta concentra, por tin borchi informativo cu dos of mas idioma, incluyendo Spaño. == Aspectonan sociolinguistico == Pa hopi residente, particularmente e migrantenan hispano di Colombia, Venezuela y Republica Dominicano, Spaño ta sigui sirbi como idioma principal na cas, den relacionnan familiar y comunidad religioso.<ref>Central Bureau of Statistics Aruba (2017). Migration and Population Report.</ref> Na nivel popular, Spaño ta keda un idioma di preferencia pa comunicacion informal den bario, mercado y luganan publico. Turistanan hispano, cu ta forma un porcion importante di e [[turismo]] entrante, tambe ta contribui na su visibilidad den bida diario Arubano. E [[multilingualismo]] na Aruba ta stimula un nivel halto di dominio pasivo di Spaño: hopi Arubiano por compronde Spaño aunke no ta papi’é activamente. E situacion aki ta refleha un [[diglosia]] dinamico, caminda Spaño ta sirbi mas na nivel informal y comunicativo, mientras cu Hulandes y Papiamento ta predomina den situacionnan formal, educativo y gubernamental. == Influencia di Spaño riba Papiamento den siglo 21 == E idioma oficial Papiamento ta un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu ta nace durante e periodo colonial for di e mescla di Spaño, [[Portugues]], Hulandes, [[Ingles]], [[Frances]] i Arawak. Gran parti (70%) di su vocabulario tin origen Spaño.<ref>[[Ronald Severing|Severing, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden#:~:text=Door%20hun%20geografische%20ligging%20en,eilanden%20genoemd%2C%20is%20het%20Papiaments. ''Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden''], literatuurgeschiedenis.org</ref> E isla di Aruba tabata pa mas cu un siglo parti di Imperio Spaño promé cu el a wordo cede na e Imperio Hulandes na aña [[1636]].<ref name="Hartog">{{cite book|author=[[Johan Hartog|Hartog, Johannes]]|title=Aruba: A Short History|year=2003|publisher=De Wit & Van Dorp Stores}}</ref> Aunke Papiamento ta ser considerá un idioma stabil, hopi [[Arubiano]] ta sinti cu su presencia ta birando menos, particularmente den contactonan cu emigrantenan hispano. Investigacion sociolinguistico a mustra cu e preocupacion no ta basa riba un cambio real, sino riba un “menasa simbolico” cu ta relaciona cu identidad y inclusividad di pertenencia.<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref> Un tema cu ta surgi frecuente den discusionnan publico y escolar ta e supuesta “contaminacion” di Papiamento cu palabra y structuranan Spaño. Algun ciudadano ta boga pa un Papiamento “puro”, afirmando cu influencia stranhero, particularmente di Spaño, por afecta e caracter crioyo di e idioma. E sintimento aki ta bira mas fuerte ora cu migrantenan nobo no ta haci esfuerso pa siña y papia Papiamento, sino ta keda den nan idioma materno.<ref>Carroll, Kevin S. (2010). [https://www.researchgate.net/publication/283245487_Language_maintenance_in_the_Caribbean_Examining_perceptions_of_threat_in_Aruba_and_Puerto_Rico'' Language maintenance in the Caribbean: Perceptions of threat in Aruba and Puerto Rico''], researchgate.net </ref> Estudionan recien, manera esun di Kester y Buijink (2023), a conclui cu aunke hopi Arubiano ta expresá preocupacion riba e futuro di Papiamento, e idioma mes no ta duna señalnan di bay atras.<ref name="Kester"/> Su uzo a keda halto den bida escolar, gobierno y medionan local, y e mes a demostra capacidad pa integra [[neologismo]]nan sin perde su esencia. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=es|oldid =161207719|titulo=Idioma español en Aruba}} {{References}} ;Lista di fuente * Allen, R. (2002). ''The Spanish Caribbean''. Cambridge University Press. }} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Idioma]] ------------- {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] tríphthongos, literalmente: ‘ku tres zonido’ òf ‘ku tres tono’) ta un kombinashon di tres zonido vocal cu ta pronunciá den un solo [[silaba]]. Den un triptongo, e tres vocal òf semivokal ta sigui un tras di otro sin interrupshon, formando un zonido monosilabico. Den [[fonetika]], un triptongo ta resulta di un movimiento kontinuo pero suave di e organonan di artikulashon for di un zonido di vocal pa otro, den un sekuénsia di tres zonido. Na kontraste ku un [[monoftongo]], ku tin un so zonido, òf un [[diptongo]] ku tin dos, un triptongo ta kontené tres zonido vocal den un so silaba. Importante pa nota ku un triptongo no ta meskos ku un sekuénsia disilabico di un diptongo sigui pa un monoftongo, kaminda por tin mas ku un silaba. Por ehempel, den aleman feuer [ˈfɔʏ.ɐ] (‘kandela’), e sekuénsia vocal ta dividí den dos silaba, i no ta un triptongo. Un triptongo tipiko ta forma pa un semivokal, sigui pa un vocal nukleo, i sigui pa un otro semivokal (por ehempel: /i̯/ + /a/ + /u̯/). Por existí tanto triptongonan orál komo nasal. == Ejempelnan == Den [[Papiamento]], triptongonan no ta hopi komun, pero por haña nan den palabra manera: biai (for di biaiha) kaiu (for di kaiu) huai (for di huai) Den [[kastellano]] (spañol), por haña triptongonan den palabra manera: miau Uruguay cambiáis == Referensianan == Martínez Celdrán, Eugenio. Manual de Fonética Española. Ariel Lingüística, 2001. Ladefoged, Peter. A Course in Phonetics. Cengage Learning, 2014. Crystal, David. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Wiley-Blackwell, 2008. -------------------------- Diptongonan komun den Papiamento Diptongo Tipo Ejèmplonan Nota ai Kreshente bai, traishon, baikèl vocal débil (i) tras vocal fuerte ei Kreshente sei, beisbol, trein oi Kreshente boi, koi, sopi ui Kreshente puiro, spruit, fluit ia Dekreshente biaha, rabia, familia vocal débil (i) prome vocal fuerte ie Dekreshente piedra, biento, piedra io Dekreshente nacional, religion ua Dekreshente lengua, francua, guahe ue Dekreshente pueblo, fuerte, muerto uo Dekreshente cuota, suave, actuosa menos komun 🗣️ Nota riba tipo di diptongo: Diptongo kreshente: e vocal débil (i, u) ta antes di vocal fuerte (a, e, o) → zonido ta subi. Diptongo dekreshente: e vocal débil ta despues di vocal fuerte → zonido ta baha. {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E articulacion ta consisti di un transicion suave den e frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta wordo percibi como un zonido continuo den un solo silaba. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. == Diptongo den Papiamento == Den [[Papiamentu|Papiamento]], un diptongo por wordo forma di un di e siguiente combinacionnan: == Vocal debil (i, u) + vocal fuerte (a, e, o) == Ehempel: * i-a → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-a → us'''ua'''l, a-u → bl'''au'''w, * i-e → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-e → f'''ue'''rte, e-u → '''eu'''caristia, * i-o → od'''io''', o-i → b'''oi'''cotia, * u-o → d'''uo''', o-u → bl'''ou'''sa. == Dos vocal debil (i + u, u + i) == Ehempel: * i-u → hud'''iu''', u-i → fl'''ui'''t === Tipo di diptongo === Dependiendo di e direccion di e transicion vocal, un diptongo por ta dividi den: * diptongo creciente → b'''ie'''nto, p'''ue'''blo, rab'''ia''' * diptongo decreciente → '''ai'''re, '''au'''mento, n'''ei'''shi Nota cu ora e zonido '''i''' ta na final di palabra ta skirbi '''ay''', '''ey''', '''oy''', '''uy'''.<ref>E regla aki no ta aplicabel pa e [[Ortografia di papiamentu|ortografia uza na Corsou y Boneiro]].</ref><br> Ehempel: * '''ay'''= cay - bay - caray - gay (homber) * '''ey'''= aworey - p'esey - t'ey - bedey - batrey * '''oy'''= coy - morocoy - haudoy - gogoy * '''uy'''= huy - puy - cuy - spruy {{Appendix}} == Lista di referencia == * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. * Goilo, E.R. (2002). ''Gramática di Papiamento''. De Wit Stores N.V. * [[Sidney Joubert|Joubert, Sidney M.]] (2015). ''Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu''. [[Fundashon pa Planifikashon di Idioma]]. * SIL International (2004). ''Papiamentu Phonology''. Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). ''Ortografía de la lengua española''. Madrid: Espasa Libros. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------- Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E ta consisti di un transicion suave den frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta percibi como un zonido continuo den un silaba unico. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. ==Formashon di diptongonan den Papiamentu== Den Papiamentu, un diptongo por wòrdu formá di un di e sigiente kombinashonnan: Un vocal débil (i, u) + un vocal fuerte (a, e, o) ehempel: baiskel biaha fuerte Dos vocal débil (i + u, u + i) ehempel: fluit hudui riu Tipo di diptongo: kreshente i dekreshente Dependiendo di e direkshon di e transishon vocal, un diptongo por ta: Kreshente (glide → vocal nuklear): ora e vocal débil ta na prinsipio. ehempel: biento pueblo rabia Dekreshente (vocal nuklear → glide): ora e vocal débil ta na fin di e diptongo. ehempel: aire aumento neishi Ortografia den fin di palabra Ora e zonido i ta na fin di palabra komo parti di un diptongo, e ta wòrdu skibí ku y: ay, ey, oy, uy ehempel: ay: cay, bay, caray, gay (hòmber) ey: aworey, p'esey, t'ey, bedey, batrey oy: coy, morocoy, haudoy, gogoy uy: huy, puy, cuy, spruy Un hiato ta un sekuencia di dos vocal ku ta pronunsiá separá, es decir, kada vocal ta forma su mesun silaba. E zonido no ta flòu komo den un diptongo, sino ta parti klaramente den dos unidat silábiko. Un hiato ta forma tipikamente den e sigiente kasonan: Dos vocal fuerte: poeta, maestro, teatro Vocal fuerte + vocal débil acentuá: país, María, baúl Den kaso di hiato, e zonido ta interrumpí, i kada vocal ta tuma su propio énfasis den pronunsiashon. Referencia * Goilo, E.R. (2002). Gramática di Papiamento. De Wit Stores N.V. * Joubert, Sidney M. (2015). Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu. Fundashon pa Planifikashon di Idioma. * SIL International (2004). "Papiamentu Phonology". Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). Ortografía de la lengua española. Madrid: Espasa Libros. * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. --- == Diferencia entre diptongo y hiato den Papiamento == {| class="wikitable" style="text-align:left" width="75%" |- ! Tipo ! Combinacion<br> di vocal ! Ehempel ! Division<br> silabico ! Remarke |- |rowspan="6" style="background:#FFD700|Diptongo|| style="text-align:center" |i + a || biaha || bia-ha ||vocal debil + fuerte, un silaba |- | style="text-align:center" |u + e || fuerte || fuer-te || vocal debil + fuerte |- | style="text-align:center" |i + e || biento || bien-to || diptongo creciente |- | style="text-align:center" |e + i || neishi || nei-shi || diptongo decreciente |- | style="text-align:center" |u + i || hudiu || hu-diu || dos vocal debil, un silaba |- | style="text-align:center" |i + u || riu || riu || un silaba |- | rowspan="3" style="background:#FF9000| Hiato || style="text-align:center" |a + i || caida || ca-i-da || vocal fuerte + debil, dos silaba |- | style="text-align:center" |o + e || poeta || po-e-ta || dos vocal fuerte, dos silaba |- |style="text-align:center" | o + a || oasis || o-a-sis || dos vocal fuerte, dos silaba |- |} [[:Kategoria:Idioma]] Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea y cu no ta inseparabel. Pues e ta consisti di e articulacion di dos vocal, un tras di otro, sin interupcion, produciendo un transicion suave den e frecuencianan di zonido cual ta caracterisa cada un di e dos vocalnan. Fonologicamente, dos vocal cu ta articula di e manera aki ta forma parti di e mesun [[silaba]]. Dependiendo di e tono ta haci distincion entre un diptongo creciente y un diptongo decreciente.<br> Ehempel: ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “cu tres zonido”, òf “cu tres tono”) ta un forma cu ta forma parti di un [[palabra]]. Casi semper e lo ta un [[vocal]] será mas un vocal habrí sigui pa un otro vokal será, formando un “triptongo”. Den [[fonétika|fonetica]], un '''triftongo''' ta un combinacion di vocal monosilabico cu ta encera un movecion rapido pero suave di e articulador di un calidad di vocal pa otro cu ta pasa riba un tersera parti. Miéntras ku vokalnan “puru”, òf monoftongonan, ta wòrdu bisa ku nan tin un posishon di artikuladó di meta, diftongonan tin dos i triftongonan tres. Triptongo no mester wordo confundi cu secuencia disilabico di un [[diptongo]] sigui pa un monoftongo, manera na aleman "feuer" [ˈfɔʏ.ɐ] ‘kandela’, caminda e vocal final ta mas largo cu esnan hañá den triptongo. Triptongo (for di griego : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “ku tres zonido,” òf “ku tres tono”) ta e nòmber duná na e kombinashon di un zonido semivokal , un zonido vokal i un zonido semivokal emití den un solo esfuerso vokal. Triptongo ta wòrdu dividí den oral y nasal. Den un triptongo tres vocal (of semivocal) ta un combinacion di tres zonido vocal hunto, cu ta forma un zonido. ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[linguistica]], '''singular''' ([[latin]]: ''singularis'', cu ta nifica “unico” of “solitario”) ta un termino gramatical cu ta referi na un forma di [[palabra]] cu ta indica un solo hende, cos, obheto, luga of idea. E ta contrasta cu e forma [[plural]], cu ta referi na mas cu un. == Uzo di singular == E singular ta e forma standard di un palabra den e gran mayoria di idioma, sin ningun modificcion special. E cambio ta bin pa palabranan den plural. Mescos den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma singular ta basico, unda un sustantivo ta presenta su mes, sin indica cantidad. E ta sirbi pa nombra un solo entidad.<br> Ehempel: * buki → un buki * mucha → un mucha homber * rosa → un flor * idea. → un solo pensamentu == Relacion cu artikulo y adhetivo == Un sustantivo den singular regularmente ta acompaña pa un articulo singular (manera un, e) y adhetivo cu ta acordá cu género y número.<br> Ehempel: * e rosa dushi * un cas grandi == Cambio pa plural == Pa pone un sustantivo singular den forma [[plural]], Papiamento normalment ta agregá -nan na fin di palabra. Sinembargo, e regla aki tin espeshonalidadnan y depende di ortografia y uso. Ejèmplo: buki → bukinan ros → rosnan idea → ideanan == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Plural''' ([[latin]]: pluralis, ku ta nifiká “di más ku uno”) ta un termino gramatikal ku ta referí na un forma di palabra ku ta indiká más ku un hende, kos, lugá of idea. E ta kontrastá ku e forma [[singular]], ku ta indiká un solo ente. == Uso den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], forma plural ta forma derivá di un sustantivo singular pa indiká ku tin más ku un di esaki. Ehempel: * buki → buki''nan'' * ros → ros''nan'' * muchu → mucha''nan'' == Formacion di plural == Den ortografia di Papiamento, e forma plural generalmente ta forma pa agregá e sufijo -nan na e sustantivo singular. E regla ta aplica pa hende, animal, kos, lugar y tambe idea abstracto. Ehempel: * cas → kasnan * idea → ideanan * persona → personanan == Plural eksplisito y implicito == Papiamento tambe por indiká pluralidad den otro manera, manera pa medio di un palabra ku ta indiká kantidat (manera hopi, tur, algun), aunque e sustantivo keda den forma singular. Pero den uso formal, ta preferibel pa pone e palabra den forma plural. Ejèmplo: hopi hende tur mucha ta contento == Komparashon ku otro idioma == Den otro idioma, manera español of inglés, forma plural por envolví kambio di letra, agregashon di sufijo otro ku -nan, of regla irregular. E forma di plural ku -nan ta un karakterístika partikular di Papiamento. == Referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] '''Silaba''' (na inglés: ''syllable''; na hulandés: ''lettergreep'') ta un unidad ritmico di zonido den un [[palabra]]. Un silaba ta normalmente forma pa un solo [[vocal]] of un combinacion di [[consonante]] y vocal, cu ta wordo pronuncia manera un solo impulso di bos. Den [[linguistica]], e analisis di e silaba ta un aspecto esencial den [[fonologia]], [[ortografia]], y e forma di rima den [[poesia]]. E structura di silaba por varia segun idioma, pero tur idioma tin algun forma di silaba den su sistema linguistico. Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], silabacion ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra.<br> Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do == Structura di silaba == E structura general di un sílaba ta consisti di tres segmento agrupa den dos componente: * ''Onset'': Un consonante of grupo di consonante, obligatorio den algun idioma, opshonal of hasta restringi den otronan * ''Rima'': ta consisti di un: ** ''nucleo'': e vocal principal di e silaba (obligatorio) ** ''coda'': e consonante of grupo di consonantenan despues di e vocal (opshonal) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. * Bo: onset = "b", nucleo = "o" * Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * [[Jossy Mansur|Mansur, Jossy M.]] (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (di 7 edicion). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] Núkleo (ν): Un konsonante vokal òf silábiko, obligatorio den mayoria idioma Coda (κ): Un konsonante òf grupo di konsonante, opshonal den algun idioma, altamente restringí òf prohibí den otronan Un silaba por consisti di tres parti principal: * '''Onset''': e consonante of consonantenan na comienso (optativo) * '''Nucleo''': e vocal principal di e silaba (obligatorio) * '''Coda''': e consonante of consonantenan despues di e vocal (optativo) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. — Bo: onset = "b", nucleo = "o" — Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda [[:Kategoria:Linguistica]] Silabacion den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma di e silabanan ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra. Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do -------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[fonétika|fonetica]], '''consonante''' (na [[Ingles]]: ''consonant''; na [[Hulandes]]: ''medeklinker'') ta un [[zonido]] di bos, forma pa un coriente di aire cu ta topa cu un of otro obstaculo, sea parcial of total, den e tracto vocal (boca y garganta). E ta un di e dos tipo principal di zonidonan di bos, e otro ta e [[vocal]]. Contrario na un [[vocal]], un consonante ta rekeri un tipo di tapamento, estorbo, of contacto den boka, como na nivel di e labionan, e lenga, of e dente, pa forma zonido. E palabra “consonante” ta bini di [[Latin]] ''consonans'', cu ta nifica “zonido cu ta zona hunto” (''con'' = hunto, ''sonare'' = zona). Tradicionalmente, consonantenan ta wordo considera zonido cu no por existi sin un vocal acerca. == Aplicacion == === Papiamento === Den e idioma [[Papiamentu|Papiamento]], por haña varios consonante den uso diario. E cantidad di consonante por varia segun e dialecto, pero generalmente e siguiente letternan ta representa consonante den e alfabet: '''B, C, D, F, G, H, J, K, L, M, N, P, R, S, T, V, W, Y, Z''' E letter '''Q''' casi no ta wordo uza; generalmente e ta wordo substitui/suplantá pa 'K'. E letter '''X''' ta usa solamente den palabra stranhero. Tur palabra den Papiamento ta contene un of mas consonante, cu ta forma [[silaba]]nan hunto cu e vocalnan. {| class="wikitable" width="65%" ! colspan=2 | Vocal || Balor na Papiamento<br> {{ABW|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel || Balor na Papiamentu<br> {{CUW|bandera}}/{{BON|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel |- | colspan=2 | b || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ala, ca'''b'''a || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ibu, fa'''b'''or |- | rowspan=2 | c || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}} || style="text-align:center" | /s/ || mere'''c'''e, ha'''c'''i || style="text-align:center" | /s/ || '''C'''ecilia |- | elsewhere || {{IPA|/k/}} || '''c'''aminda, '''c'''la || style="text-align:center" | /k/ || '''C'''aracas |- | colspan=2 | ch{{ref|dig|b}} || {{IPA|/tʃ/}} || '''ch'''ikito || style="text-align:center" | /tʃ/ || '''ch'''api |- | colspan=2 | d || style="text-align:center" | /d/ || '''d'''ocumento, '''d'''al || style="text-align:center" |/d/ || '''d'''uru, '''d'''ede |- | colspan=2 | dj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/dʒ/}} || '''dj'''aca || style="text-align:center" | /dʒ/ || '''dj'''ente || |- | colspan=2 | f || style="text-align:center" | /f/ || '''f'''ama || {{IPA|/f/}} || '''f'''òrki || |- | rowspan=2 | g || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}}, final || style="text-align:center" | /x/ || '''g'''esto, ma'''g''' || style="text-align:center" | /x/ || mar'''g'''en, brù'''g''' || |- | before unstressed {{angbr|e}}, elsewhere || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''arganta, san'''g'''er || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''osa, man'''g'''el || |- | colspan=2 | h || {{IPA|/h/}} || '''h'''asta, '''h'''abilidad || {{IPA|/h/}} || '''h'''ari, '''h'''eru || |- | colspan=2 | j{{ref|loan|a}} || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''j'''ong, '''j'''as<br>'''J'''uan || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''J'''an Thiel<br>'''J'''ulia || Some places still maintain their old spelling, e.g. Salinja. Here the {{angbr|nj}} is pronounced {{IPA|/ɲ/}}. |- | colspan=2 | k || {{IPA|/k/}} || '''k'''ishiki, '''k'''ere || {{IPA|/k/}} || '''k'''enta, se'''k'''reto || |- | colspan=2 | l || {{IPA|/l/}} || '''l'''ista, '''l'''aba || {{IPA|/l/}} || '''l'''esa, k'''l'''a || |- | colspan=2 | m || {{IPA|/m/}} || '''m'''ucha, pre'''m'''io || {{IPA|/m/}} || '''m'''an, la'''m'''pi || |- | rowspan=2 | n || before {{angbr|co}}, {{angbr|cu}}, {{angbr|g}}, {{angbr|k}},<br>final except after stressed vowel || {{IPA|/ŋ/}} || ma'''n'''go, pa'''n''' || {{IPA|/ŋ/}} || a'''n'''ker, bo'''n''' || In Papiamento, {{angbr|c}} followed by {{angbr|o}} or {{angbr|u}} would be pronounced as a {{IPA|/k/}} (see below), thus having the same effect on the {{angbr|n}} as {{angbr|k}} would. |- | elsewhere || {{IPA|/n/}} || '''n'''atural, te'''n'''e, algu'''n''' || {{IPA|/n/}} || '''n'''echi, he'''n'''de, tempra'''n''' || |- | colspan=2 | ñ || {{IPA|/ɲ/}} || a'''ñ'''a, so'''ñ'''o || {{IPA|/ɲ/}} || ba'''ñ'''a, '''ñ'''apa || |- | colspan=2 | p || {{IPA|/p/}} || '''p'''ipa, ado'''p'''ta || {{IPA|/p/}} || '''p'''alu, sa'''p'''u || |- | colspan=2 | q{{ref|loan|a}} || {{IPA|/k/}} || '''q'''uesillo || {{IPA|/k/}} || '''Q'''uebec || |- | colspan=2 | r || {{IPA|/r/}} || te'''r'''a, '''r'''osa || {{IPA|/r/}} || ba'''r'''ba, pode'''r''' || |- | colspan=2 | s || {{IPA|/s/}} || '''s'''aya, '''s'''ucu || {{IPA|/s/}} || kru'''s''', pa'''s'''a || In Papiamento, the {{angbr|s}} has a {{IPA|/ʃ/}} sound in words ending in -sion. In Papiamentu, it is written as -shon. |- | colspan=2 | sc || {{IPA|/s/}} || adole'''sc'''ente, pi'''sc'''ina || || || |- | colspan=2 | sh{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''imis || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''ete || |- | colspan=2 | t || {{IPA|/t/}} || '''t'''in, '''t'''ata || {{IPA|/t/}} || '''t'''rapi, ri'''t'''mo || |- | colspan=2 | v || {{IPA|/b/}}<br>{{IPA|/v/}} || '''v'''iuda<br>di'''v'''orcio || {{IPA|/v/}} || '''v'''erbo, '''v'''itamina || |- | colspan=2 | w || {{IPA|/w/}} || '''w'''ega || {{IPA|/w/}} || '''w'''owo || |- | colspan=2 | x{{ref|loan|a}} || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || e'''x'''amen, cone'''x'''ion, refle'''x'''ion || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || || |- | colspan=2 | y || {{IPA|/j/}} || '''y'''ama, ha'''y'''a || {{IPA|/j/}} || '''y'''uda, ka'''y'''ente || |- | colspan=2 | z || {{IPA|/z/}} || '''z'''ona || {{IPA|/z/}} || '''z'''eta || In Papiamento, the {{angbr|z}} has a {{IPA|/s/}} sound in words ending in -eza, -anza or with a {{angbr|z}}. In Papiamentu, they are written as -esa and -ansa. |- | colspan=2 | zj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''eito || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''ar || | colspan=2 | ù || || || style="text-align:center" |/ʏ/ || b'''ù'''s, y'''ù'''frou |- | colspan=2 | ü || || ||style="text-align:center" | /y/ || h'''ü'''r |- |} == List di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (7th ed.). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Sustantivo''' (na [[Ingles]]: ''noun''; na [[Hulandes]]: ''zelfstandig naamwoord'') ta un tipo di [[palabra]] den gramatica cu ta sirbi pa nombra hende, luga, cos, idea, of otro ser, sea concreto of abstracto. E palabra “sustantivo” mes ta bini di [[Latin]] substantia, ku ta nifiká “substancia” of “loke ta di esencia”. == Rol den frase == Den un frase, un sustantivo ta generalmente e sujeto of e objeto di un verbo. E ta e elemento ku e verbo ta referí na dje, i regularmente ta precedí of sigui pa un [[artikulo]] (manera “un”, “e”, “esey”) of un [[adhetivo]]. == Clase di sustantivo == Sustantivonan por wordo dividí den varios kategoria: '''Sustantivo komun''': nombra hende, kos of lugá den manera general, por ehèmpel: mùsiko, buki, isla. '''Sustantivo propio''': nombra spesífiko pa hende, lugá of entidad, i ta skibí ku mayuscula, manera: Maria, Aruba, Google. '''Sustantivo konkretu''': nombra kos ku por wordo mira of tuma, manera: mesa, silla, barco. '''Sustantivo abstrakto''': ta referí na idea, sentimiento of estado, manera: amistat, libertat, konsenshi. == Género y número == Tur sustantivo den Papiamento tin un [[género gramatikal]]: ta òf masculino òf femenino. E género ta influenshá e forma di artikulo y adhetivo ku ta akompañ'é (por ehèmpel: e homber vs e muher). Tambe, sustantivonan por ta den forma [[singular]] (un solo) of [[plural]] (más ku un), manera: buki / bukinan, muchanan / mucha. == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. * Trupia, Sandro (1995). ''Linguistica generale e grammatica''. Zanichelli. [[:Kategoria:Gramatika]] [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------- {{Databox}} '''Kontakto di idioma''' en.wiki:Contacto di idioma ta sosodé ora ku papiadónan di dos òf mas idioma òf variedat ta interkambiá ku i influensiá otro. E estudio di kontakto di idioma ta wòrdu yamá lingwístika di kontakto. Kontakto di idioma por sosodé na fronteranan di idioma,[1] entre idiomanan di adstrato, òf komo resultado di migrashon, ku un idioma intrusivo ku ta fungi komo sea un superstrato òf un substrato. Ora ku papiadónan di diferente idioma ta interkambiá estrechamente, ta tipiko pa nan idiomanan influensiá otro. Kontakto intensivo di idioma por resultá den konvergensia òf releksifikashon di idioma. Den algun kaso un idioma di kontakto nobo por wòrdu kreá komo resultado di e influensia, manera un idioma pidgin, krioyo òf miksto. Den hopi otro kaso, kontakto entre hablantenan ta sosodé ku efektonan duradero na eskala mas chikí riba e idioma; esakinan por inkluí e prestamo di palabranan di prestamo, kalku, òf otro tipo di material lingwístiko. Multilingwismo tabata komun durante gran parti di historia humano, i awendia mayoria hende na mundu ta multilingual.[2] Hablantenan multilingual por partisipá den kambio di kódigo, e uso di vários idioma den un solo kombersashon. Métodonan for di sosiolingwístika[3] (e estudio di uso di idioma den sosiedat), for di lingwístika di korpus i for di lingwístika formal ta wòrdu usá den e estudio di kontakto di idioma. ---------- [https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250524.pdf Celebra ta de vez en cuando, trabao ta continuo], Bon Dia Aruba, Rubrica Asina bon Nos Papiamento ta? (24 di mei 2025) Como medio di comunicacion nos posicion ta diferente, ya cu nos ta para meymey di e desaroyo di nos idioma a base diario. Esey ta duna un obligacion extra, pasobra loke nos ta publica ta pasa bao wowo di miles di lector diariamente. Mihor nos percura anto pa skirbi di tal forma cu nos ta respeta loke tin, pero di otro banda ta mira lo valioso di e entrada continuo di palabra nobo den nos idioma y usa nan di forma apropia.Den e casi cuatro aña di existencia di e column aki, nos a toca un sinfin di tema, semper di forma critico, sin ofende ningun hende. Na ocasion di e promer aniversario, na augustus 2022, nos a publica un lista di e topiconan cu nos ta trata den e aña ey, di forma critico. Esakinan ta duna un bon impresion di e amplitud di e temanan y a la vez ta mustra cu ainda tur ta relevante. Un resumen: * Aki, akinan, akinanan... tocante uso innecesario y excesivo di ‘nan’ * Uso innecesario y excesivo di ‘wordo’ o ‘ser’ * Paso o pasobra? Papia y skirbi ta dos cos diferente * Atende cu... o atende? Atende un asunto cu un persona; no atende cu un asunto * ‘Encuanto di’ y ‘tocante di’, tambe ‘durante di’: uso incorecto y innecesario di e palabra ‘di’ Contra? O Contra di...? * Uso corecto di ‘na’ den diferente contexto; ki ora ‘den’ y ki ora ‘na’? * Palabra modifica incorectamente: ‘nombracion’, ‘comportacion’, ‘cargacion’ (nombramento; comportamento; cargamento) * Parha o pahra...? Un palabra modifica recientemente * Tabatin o tabata tin...? Kico ta corecto? * Gobernado o Gobernador... Ta usa e ‘r’ si of no? * Diferencia entre idioma papia y skirbi * Agradable o agradabel...? Tocante origen Portugues/Spaño di e variantenan Directiva o ‘Hunta di Directiva’ Con pa adopta termino corectamente * Ki ora un palabra ta bira ‘Papiamento’...? * E proceso di adopcion y adaptacion Reforza, enforsa, reenforsa...? Palabra adopta di diferente fuente, reemplazando palabra existente caba “Esey no tin di haber cu…?” Corecto, of no? Origen di e expresion Compromiso, compromis, compromise...? Mesun palabra, adopta di diferente banda * Di dje, den dje, di unda e ‘dje’ ta bin...? * Doble negacion: ki ora si y ki ora no? * Uso di distincion di genero masculino/femenino * Ortografia uniforme un reto...? Variedad di ortografia cu medionan ta haya di tur banda * Terminonan opuesto: ‘progresivo’ o ‘progresista’; ‘conservativo’ o ‘conservador’? * Entre ‘advertencia’ y ‘advertentie’; uso corecto of no? Curasha o encurasha...? Reforza o reenforza...? Uso corecto of no?Pret of leuk...? Eigenlijk of...? Influencia di Hulandes den Papiamento Pa of Pa...? Para o por...? Voor of door...? Origen di nos ‘pa’ * E la bay o el a bay? Kico ta corecto? * Tocante eror gramatical cu casi no ta ripara... ‘Loke ta’ o ‘loke cu ta’? * Paris o Parijs? Londen, London o Londres? Variedad den nomber geografico...Nacionnan Uni o United Nations; IMF o FMI...? Cual idioma tin preferencia...? * Entre desaroyo liber y formalisacion di idioma: ki rumbo pa tuma? Papiamento manera papia..., o skirbi? * Tocante uso di ‘es’, ‘esnan’, ‘esunnan’...‘Cune’ o ‘cu nan’: * Tocante erornan cu no ta detecta facilmente...Papiamento ta rico na diferente tipo di vocal; a traves di influencia diverso * Algo mas di nos herencia Portugues; un exploracion den nos vocabulario. Nota: si bo ta desea pa nos trata un tema specifico atrobe, o mas amplio, laga nos sa via reaccion riba Facebook, o un mail na bondia.aruba@gmail.com --------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Educacion Profesional Intermedio''' (EPI) ta enseñansa riba nivel MBO (''Middelbaar Beroepsonderwijs'') na [[Aruba]]. E ta encera ... Colegio EPI ta e unico instituto di enseñansa riba nivel MBO na Aruba., situa den Venusstraat 3 na Oranjestad?? == Colegio EPI == A funda Colegio EPI riba prome di augustus 1997. Ta ofrece educacion na nivel 3, 4 y 5 consistiendo di e unidadnan; Salubridad & Servicio, Economia, Hospitalidad y Turismo y Ciencia & Tecnologia.<ref>[https://24ora.com/na-colegio-epi-partido-futuro-a-gana-eleccion-cu-nuebe-asiento/ Na Colegio EPI partido FUTURO a gana eleccion cu nuebe asiento], 24ora.com (2 di december 2024 </ref> Na aña 2022 Colegio EPI a introduci ocho estudio nobo. Na tur por scoge entre 13 diferente estudio, manera: Allround medewerker Information Technology Systems and Devices, Expert Information Technology Systems and Devices, Elektrotechniek, Allround Assistant Business Services, Business Administration & Control Specialist, Certified Cook, Associate of Applied Science in Culinary Arts, Zelfstanding Medewerker Travel & Hospitality, Leidinggevende Travel & Hospitality, Associate Of Science Degree in Hotel and Restaurant Management, Verpleegkundige, Verzorgende y Social Pedagogische Medewerker. Colegio EPI ta conta cu mas di 2000 studiante y mas cu 74% di nan ta logra termina nan estudio cu exito. [[:Category:Enseñansa]] [[:Category:Aruba|Enseñansa]] ---------------------------- == Arte di Palabra == '''Arte di Palabra''' ta un competensia literario ku partisipashon di hoben di Aruba, Boneiru i Korsou. (zie nl.wiki) Meta di e evento ta pa promove amor pa cultura di idioma Papiamento y aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y e desaroyo di dominio di idioma. == Historia == E evento di Arte di Palabra ta existi for di aña 2000 i a cuminsa na Korsou. Ange Jessurun, consulente di Papiamento e tempo ey, a krea e evento pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y [[haiku]]. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. == Publikashon == *Pòtpurí Arte di Palabra 2009, kolekshon di e miho obranan propio 2000-2008 *Pòtpurí Arte di Palabra 2014, bundel van de beste eigen werken 2009-2013 *Pòtpurí Arte di Palabra 2019, bundel van de beste eigen werken 2014-2018<ref>{{citeer boek|url=https://data.swpportal.com/upload/books/files/pdf.php?hash=f612ef13d53ec151f70f21767b8546f4&filename=potpuri-arte-di-palabra-2019_inkijkexemplaar.pdf|taal=pap|werk=Arte di Palabra|titel=Pòtpurí Arte di Palabra 2019|datum=|bezochtdatum=10 september 2019}}</ref> nl.wiki:Arte di Palabra ta un kompetensia den Papiamentu pa hóbennan den enseñansa sekundario na Aruba, Bonaire i Kòrsou. Nacemento For di aña skolar 1998-1999 "Papiaments" a bira un asignatura obligatorio den enseñansa sekundario na Kòrsou. E dato aki a duna e impulso pa e inicio di Arte di Palabra, cu na aña 2000 a tuma luga pa prome biaha na Curaçao. For di aña 2006 ta organisá kareda na Bonaire i for di aña 2009 tambe na Aruba. Arte di Palabra ta tuma lugá tur aña i su meta ta pa desaroyá talento literario hóben i literatura pa mucha papiamentu dor di recitashon di poema i konta storia. E kompetensia tin tres kategoria di presentashon: poesia, haiku i relato kòrtiku. Kada kategoria ta dividi den dos grupo: klasnan di skol 1-2 i klasnan di skol 3-6. Den klasnan 1 i 2 ta trata di poemas i storianan eksistente i den klasnan mas haltu ta trata di obranan original (propio). E evaluashon ta distinguí entre trabou propio i trabou eksistente. E finalistanan for di e rondonan di klasifikashon na Aruba, Bonaire i Kòrsou lo kompetí ku otro den e ronde final.[1] 1] E final di Arte di Palabra ta pasa pa tur isla i ta dirigí dor di e Stichting Arte di Palabra ku sosten di Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch gebied. E final ta generalmente konektá ku e entrega di e premionan di Tapushi Literario na honor di e ikonanan kultural na Aruba, Bonaire i Kòrsou. {{Appendix}} NOTES DIA 29 di juli 2021 a tuma lugar na Aruba, na Cas di Cultura, final di e competencia literario Arte di Palabra, cu participacion di hoben di Aruba, Boneiro y Corsou.<ref>https://www.awemainta.com/newspapers/AM210810/offline/download.pdf Arte di Palabra un celebracion na, di y pa Papiamento di kita sombre], Awemainta, 10 ougustus 2021. Rekupera ougustus 2021</ref> Fundacion Lanta Papiamento (FLP) tabata presente y a keda encanta, un biaha mas. Tabata un fiesta di berdad cu a pone enfoke riba Papiamento su rikesa y bunitesa cultural y riba e creatividad y dominio di idioma Papiamento di nos hobennan. E anochi tabata cuadra exactamente cu e meta di e evento cultural aki: Promove amor pa cultura di nos idioma Papiamento. Enrikece nos idioma cu creatividad di nos hubentud. Den sala tabata reina un entusiasmo y alegria y e hobennan a mustra aprecio pa cada un di e participantenan. Tur participante tabata haya un ovacion cu hasta pitamento cu ‘vuvuzela’. UNION t’e palabra cu ta caracterisa e evento aki, union cultural y social entre Aruba, Corsou y Boneiro. Arte di Palabra den tur sentido di palabra ta un celebracion di Papiamento, e idioma unificado di e islanan aki. Masha pabien n’e hobennan participante, na nan docentenan y n’e organisadornan! ===Historia cortico=== Arte di Palabra ta existi for di aña 2000. Señora Ange Jessurun kende tabata consulente di Papiamento e tempo ey, a cuminsa cu e evento aki na Corsou, pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y haiku. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch Gebied ta yuda den financiamento di biahe y estadia. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. Y importante pa menciona, t’e publicacionnan cu Arte di Palabra a produci caba: Pòtpurí Arte di Palabra 2009, cu e mihor obranan di 2000-2008: Pòtpurí Arte di Palabra 2014, cu e mihor obranan di 2009-2013: Pòtpurí Arte di Palabra 2019, cu e miho obranan di 2014-2018. Por bisa cu e coleccionnan aki ta bon material literario pa cualkier lesado y bon material cu por uza den scol. {{Appendix}} Arte di Palabra ta aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y ta masha importante den desaroyo di dominio di idioma. ---------------- '''Modern Hebrew''' ({{lang-he|עברית חדשה}}, ''ʿivrít ḥadašá[h]'', {{IPA-he|ivˈʁit χadaˈʃa|}}, ''[[Literal translation|lit]].'' "Modern Hebrew" or "New Hebrew"), also known as '''Israeli Hebrew''' and generally referred to by speakers simply as '''Hebrew''' ({{lang|he|עברית|}} {{transliteration|he|Ivrit}}), is the form of the [[Hebrew language]] that was [[Revival of the Hebrew language|revived as a spoken language]] in the late 19th and 20th centuries, and the standard form of Hebrew spoken today. It is the official language of the [[State of Israel]]. Among [[Canaanite languages]], Modern Hebrew is the only one spoken today.<ref>{{cite book |author1=Huehnergard, John |url=https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |title=The Semitic Languages |author2=Pat-El, Na'ama |publisher=Routledge |year=2019 |isbn=9780429655388 |page=571 |access-date=2021-02-18 |archive-date=2023-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230701134731/https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |url-status=live }}</ref> ----------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Flag of the Governor of Curaçao.svg|thumb|300px|Bandera di Gobernador di Kòrsou]] '''Gobernador di Korsou''' ta e representante di e monarka [[Hulanda|hulandes]] (hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]]) na [[Kòrsou]]. A instituí e posishon dia [[10 di òktober]] [[2010]] ku Korsou su status komo pais outónomo denter di [[Reino Hulandes]]. Riba nominashon di e mandatario hulandes pa relashonnan di Reino, e monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un término di seis aña; esaki por wòrdu prolonga te maximalmente 12 aña. E gobernador ta dispone di un sekretariado, e gabinete di gobernador, i ta wòrdu asesorá pa e Konseho di Konsulta, konsistiendo di minimo sinku miembro, apuntá pa e gobernador. E '''Gobernador di Aruba''' ta e representante di e hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]] na [[Aruba]]; esaki ta conforme stipulacion den [[Constitucion di Aruba]] (''Staatsregeling van Aruba'').<ref>Articulo II.1 Staatsregeling van Aruba (AB 1987 nr. GT 1)</ref> E posicion a keda institui desde prome di januari 1986 ora Aruba a haya su status como [[Status aparte di Aruba|pais autonomo dentro di Reino Hulandes]]. E monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un termino di seis aña; esaki por wordo prolonga te maximalmente 12 aña. == Facultadnan di gobernador == Facultadnan di e Gobernador di Aruba ta subdividi den e facultadnan asigna na su persona mediante [[ley]] como organo di e Reino y como organo di e pais Aruba. De gouverneur heeft twee taken: hij vertegenwoordigt en verdedigt de algemene belangen van het Rijk en is hoofd van de regering van Curaçao. Hij is tevens vertegenwoordiger op Curaçao van het staatshoofd van het Koninkrijk. Als hoofd van de landsregering is de gouverneur onschendbaar.<ref>Bij ambtsmisdrijven moet hij echter terechtstaan bij de [[Hoge Raad der Nederlanden]]. Bij overige misdrijven kan per Koninklijk Bevel of door de Tweede Kamer vervolging worden bevolen bij de bevoegde rechter in Den Haag.</ref> De gouverneur oefent de uitvoerende macht uit met als verantwoordelijken de ministers, die verantwoording moeten afleggen aan de [[Staten van Curaçao]]. De gouverneur heeft geen politieke verantwoordelijkheden en maakt geen onderdeel uit van het kabinet. Tijdens de formatie speelt de gouverneur een rol bij het aanwijzen van de formateur. In 2012 leidde dit tot onrust, toen gouverneur Goedgedrag tegen de zin van de zittende (demissionaire) ministers, maar op verzoek van de meerderheid van de Staten, een formateur aanwees om een waarnemend kabinet te vormen. De gouverneur wordt door het staatshoofd aangewezen voor een periode van zes jaar op voordracht van de bewindspersoon voor koninkrijksrelaties van het Koninkrijk (en tegelijk van het land Nederland). Deze periode kan worden verlengd tot maximaal één termijn. De gouverneur wordt bijgestaan door zijn secretariaat, het kabinet van de gouverneur, en wordt geadviseerd door de Raad van Advies, bestaande uit ten minste 5 leden, aangewezen door de gouverneur. == Lista == Op 10 oktober 2010 werd Curaçao een land binnen het [[Koninkrijk der Nederlanden]]. Voor deze datum vertegenwoordigde de [[Lijst van gouverneurs van de Nederlandse Antillen (1954-2010)|gouverneur van de Nederlandse Antillen]] onder meer Curaçao. E promé gobernador di Kòrsou tabata [[Frits Goedgedrag]], kende tambe tabata e último [[gobernador di Antia Hulandes (1954-2010)|gobernador di Antia Hulandes]] prome ku esaki a wordu disolbi dia [[10 di òktober]] [[2010]].<ref>RNW.nl - [https://web.archive.org/web/20110120003916/http://www.rnw.nl/caribiana/article/gouverneurs-voor-curacao-en-sint-maarten Gouverneurs voor Curaçao en Sint Maarten]</ref> {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !! Nòmber !! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | | 2010 - 2012 | [[Frits Goedgedrag]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2012 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | (interino) |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Lucille George-Wout-crop.jpg|95px]] | 2013 - presente | [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> | 4 di novèmber 2013 |} {| class="wikitable" ! Van ! Tot ! Nomber ! Bijzonderheden |- | 10 oktober 2010 || novèmber 2012 || [[Frits Goedgedrag]] || |- | november 2012 || novèmber 2013 || [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] || interino |- | november 2013 || presente || [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> || |} == Lista di gobernador interino == Bij koninklijk besluit kunnen een of meerdere waarnemend gouverneurs worden benoemd die de gouverneur vervangen bij ziekte of afwezigheid of hem vervangen na zijn ontslag of overlijden. {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !![[Gobernador interino]]!! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2010 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | | 2013 - 2019 | [[Nolda Römer-Kenepa]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Michèle Russel-Capriles.jpg|95px]] | 2019 - presente | [[Michèle Russel-Capriles]] | 1 di yüni 2019 |} * 10 oktober 2010 - [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] * 1 juni 2013 - [[Nolda Römer-Kenepa]] * 1 juni 2019 - [[Michèle Russel-Capriles]]<ref>{{cite news|url=https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|werk=Curaçao.nu|titel=RMR benoemt Russel-Capriles tot waarnemend gouverneur van Curaçao|datum=17 mei 2019|bezochtdatum=8 juni 2019|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190608092330/https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|archiefdatum=2019-06-08}}</ref> {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] [[:Category:Organonan Gubernamental]] --------- {{Databox}} ==Idiomanan na Aruba == Aruba ta un sociedad sumamente multilingual caminda mayoria di e habitantenan ta domina mas cu un idioma. Hopi [[Arubiano]] ta capas di combersa den por lo menos tres di e siguiente idiomanan: Papiamento, Hulandes, [[Ingles]] y [[Spaño]] y ta cambia comodamente entre dos of mas di e idiomanan aki den bida diario, haciendo e isla un di e teritorionan linguisticamente mas diverso den Caribe. E [[pais insular]] tin dos [[idioma ofisial|idioma oficial]], cu ta [[Papiamentu|Papiamento]] y [[Hulandes]]. E sistema di enseñansa local ta rekerí pa studiantenan siña Ingles y Spaño desde scol basico. Otro idiomanan, manera [[Portugues]], [[Chines mandarin|Chines]], [[Idioma Krioyo Haitiano|Crioyo Haitiano]] y hopi otro, tambe ta wordo papia den comunidadnan minoritario riba e isla. Segun estimacion na 2010 e gruponan etnico mas grandi tabata: Hulandes 78.7%, [[Colombia]]no 6.6%, [[Venezuela|Venezolano]] 5.5%, [[Republika Dominikano|Dominicano]] 2.8% y [[Haiti]]ano 1.3%.<ref name=":0">{{en}}{{Citeer web |titel=Aruba |datum=2025-03-25 |werk=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |bezochtdatum=2025-07-28 |uitgever=Central Intelligence Agency}}</ref>, Tur e cuater idioma, Papiamento, Hulandes, Ingles y Spaño, cu ta wordo uza como idioma principal of idioma primario bou di e poblacion Arubano a mira cambio den e periodo di 1980 te 2010 (idioma principal ta expresa den tabel como % di e total).<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref>: {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! Idioma principal!! 1980<br>% || 1990<br>% || 2000<br>%!! 2010<br>% || Trend |- | [[Papiamentu|Papiamento]] || &nbsp;&nbsp;80.1 || &nbsp;76.6 || &nbsp;&nbsp;69.4 || &nbsp;&nbsp;68.3 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- | [[Spaño]] || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;7.4 || &nbsp;&nbsp;13.2 || &nbsp;&nbsp;13.5 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{increase}} |- | [[Hulandes]]|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;5.0 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;5.4 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.0 ||&nbsp;&nbsp;{{steady}} |- | [[Ingles]] || &nbsp;&nbsp;10.6 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.9 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.1|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7.0 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- |} == Idiomanan oficial == === Papiamento === {{wak articulo|Articulo principal: [[Papiamento na Aruba]]}} Segun Gobierno di Aruba, e [[lenga materno|idioma materno]] y idioma primario di casi tur Arubiano ta Papiamento,<ref>{{en}}{{Cite web |title=Language |url=http://www.aruba.com/ExploreAruba/Culture/language.aspx |url-status= |archive-url=https://web.archive.org/web/20110809190231/http://www.aruba.com/explorearuba/culture/language.aspx |archive-date=2011-08-09 |access-date= |website=aruba.com}}</ref> un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu su raiz te na [[siglo 16|siglo diesseis]]. Sinembargo, Papiamento no tabata papia extensamente na Aruba te den siglo 18 y 19, ora cu e idioma a bira mas presente den material riba e isla, particularmente den e bukinan di scol Catolico Romano. Papiamento ta un idioma mescla cu ta combina elementonan for di [[Portugues]], Spaño, Hulandes y tambe algun rasgo di idiomanan Africano y Arawak.<ref name=":0"/> Su evolucion a tuma luga na Corsou durante siglo 16 ora cu e Africanonan sclabisa y e sclabisanan Spaño a desaroya un medio comun pa por comunica entre nan mes. Desde mei 2003, Papiamento ta e di dos idioma oficial riba Aruba, hunto cu Hulandes<ref>[https://www.gobierno.aw/1311-kunst-wetenschappen-en-taal Landsverordening officiële talen], Gobierno di Aruba</ref>, y e ta ser considera como un marcador esencial di identidad nacional. Den area di enseñansa, Papiamento no tabata ricibi masha atencion na Aruba te na 1995. E idioma a wordo inclui oficialmente den e curiculo escolar na 1998 y 1999. Desde e tempo ey, e isla a brasa su idioma nativo. Awendia, bijbel, diccionario y cuentanan di hada skirbi den e idioma ta facilmente disponibel riba e isla. === Hulandes === Pa decadanan Hulandes ta un di e idiomanan oficial di e isla ya cu e isla ta un parti contituyente di [[Reino Hulandes]]. Apesar di su status oficial, e ta incomun como un prome idioma papia. Un estudio di Croes (2015) entre estudiantenan a revela cu, apesar di e uzo amplio di Hulandes como idioma di instruccion, e idioma practicamente no tin funcion comunicativo pafor di les.<ref name=":1">{{citeer web|url=https://studenttheses.uu.nl/bitstream/handle/20.500.12932/42633/The%2520Current%2520Context%2520of%2520the%2520Language%2520of%2520Instruction%2520in%2520Aruban%2520Education%2520-%2520Master%2520Thesis%2520-%2520Kristi%2520Lo-Fo-Sang.pdf?sequence=1|titel= The Current Context of the Language of Instruction in Aruban Education Towards a more inclusive Multilingual Education|auteur=Kristi Lo-Fo-Sang|datum=2022|uitgever=Universidad Utrecht}}</ref> Banda di enseñansa, e uzo di Hulandes ta principalmente den asuntonan huridico y di gobernacion.<ref>{{Cite web |title=About Us |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |access-date=2014-05-20 |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |archive-date=2014-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean}}</ref> == Otro idiomanan comun == === Ingles === Aruba a reconoce Ingles como un idioma internacional, y a exigi pa muchanan siña Ingles for di klas 4 di scol basico. Uzo di Ingles riba e isla ta data for di cuminsamento di [[siglo 19|siglo diesnuebe]], tempo cu e Inglesnan a ocupa [[Kòrsou|Corsou]], Aruba y [[Boneiru|Boneiro]]. Ora cu e gobernacion Hulandes riba e islanan a reanudá na [[1815]], autoridadnan a tuma nota di e uzo ya generalisa di e idioma.<ref name="Putte">{{Cite book |last=Van Putte |first=Florimon |title=Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd |publisher=de Walburg Pers |year=1999 |location=Zutphen |language=nl}}</ref> Fin di añanan 1920 y inicio di añanan 1930 un cantidad grandi di hende cu ta papia Ingles, for di particularmente [[Karibe anglofóniko|Caribe anglofonico]], a wordo treci na e isla durante e añanan di boom di petroli. Hopi di e inmigrantenan aki tabata biba den e area di [[San Nicolas]], caminda [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] tambe tabata situa. Te cu awe, hopi di nan descendiente a keda cu Ingles Crioyo como nan prome idioma.<ref name=":1"/> Aunke Ingles no ta e [[lingua franca]] riba e isla, el a bira un idioma hopi popular bou di e hubentud. Ademas, Ingles ta un di e idiomanan mas importante den economia di Aruba. Un di e sectornan economico principal ta [[turismo]], mientras un cantidad significante di turista ta procedente di Merca y Canada.<ref name=":1"/> Mas recientemente, tin un aumento den uzo di idioma Ingles den enseñansa superior, por ehempel na [[Universidad di Aruba]]. === Spaño === {{wak articulo|Articulo principal: [[Idioma Spaño na Aruba]]}} Prome cu gobernacion Hulandes, Aruba tabata un colonia Spaño di 1499 te 1636. Spaño a bira un idioma importante riba e isla den [[siglo 18|siglo diesocho]] debi na cercania y lasonan economico estrecho cu colonianan Spaño den cercania den loke awor ta [[Venezuela]] y [[Colombia]],<ref name="Putte" /> Door di e localisacion geografico aki di Aruba, awendia hopi Arubiano y inmigrante tambe ta domina Spaño; 85% di e poblacion ta papia Spaño como di dos idioma.<ref name=":0"/> Studiantenan Arubiano ta cuminsa siña e idioma for di klas 5 di scol basico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1291007560|titulo=Languages on Aruba}} {{References}} }} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Idioma]] ----------------------------------------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Hilda de Windt-Ayoubi''' ( ) ta un lingwista, traduktor, outor, poeta, kolumnista i papiamentista di [[Kòrsou]]. lingwista, poeta, pintor i traduktor di The Prophet di Kahlil Gibra == Bida == Hilda Ayoubi a nase i lanta na Kòrsou. Famia di 5 yu muhe di mayornan di Libano. Hilde de Windt-Ayoubi a studia idiomanan ingles i spañó, tambe literatura. Na 2014 a sali e buki 'E Profeta', un tradukshon ku el a hasi di e buki ingles 'The Prophet', obra maestral di e eskritor Kahlil Gibran. Pa esaki el a risibí na 2014 un distinshon di 'The George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair' na e universidat di Maryland. Hilda a skirbi su promé poemanan na 1972, tempu ku e tabata studiante na Nijmegen, Hulanda. Despues e no tabata aktivo mas. Na desèmber 2007 el a kuminsá skirbi atrobe, pero tabata te na 2009, inspirá pa su kolega Robbie Griffith (†), ku el a bolbe kuminsá skirbi i publiká. Su poemanan na ingles, hulandes, spañó i papiamentu ta sali regularmente durante e último dékada den e korant Amigoe. She was born and raised in Curaçao. She was a secondary school teacher and a lecturer at the University in Curacao. Her works include Gedicht (2018) and Geef me je Taal (2019); for her Papiamento translation of Kahlil Gibran’s The Prophet (2014), she was awarded the Kahlil Gibran Chair at the University of Maryland. In 2019 she received UNESCO’s Certificate of Merit for her work on Papiamento.<ref>https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/translingualism-translation-and-caribbean-poetry/ Translingualism, Translation and Caribbean Poetry], Werkgroep Caraibische Letteren (2022)</ref> She writes in Dutch, French, English, Papiamento and Spanish. == Bibliografia == * ''La dislocación de los elementos oracionales y la elipsis en los refranes de La Celestina'' (2011, UoC) * ''Gedicht'' (2018?, kolekshon di poesia) * ''Geef me je taal. Dat ik je beter versta / Duna mi bo idioma. Pa mi por komprondé bo miho'' (2019) * ''Translingualism, Translation and Caribbean Poetry'' (2022, kolekshon di poesia multilingual huntu cu Piet Muysken) Hilda De Windt – Ayoubi, schrijfster, dichteres, columniste, kunstenares en hispaniste uit Curaçao. Ze is bekend vanwege o.a. haar vertaling in haar moedertaal Papiaments van het bekende boek The Prophet van Kahlil Gibran, CDL University Press, verschillende vertalingen van gedichten en haar jarenlange publicaties van gedichten in vier talen in de krant Amigoe op Curaçao. Ze presenteerde op deze middag ook haar Papiamentse vertaling van The Prophet die dit jaar wereldwijd haar 100-jarig bestaan viert en al in 105 talen, waaronder ook het Hindi, is vertaald.<ref>Henk Moeniralam,[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/papiaments-gedicht-moedertaal-van-hilda-de-windt-ayoubi-ook-in-sarnami-vertaald/ Papiaments gedicht ‘Moedertaal’ van Hilda de Windt-Ayoubi ook in Sarnámi vertaald], Werkgroep Caraibische Letteren (2023)</ref> I studied at the Catholic University in Nijmegen, nowadays named Radboud University. I also studied at UoC in Curacao, Dutch Antilles. I have a Master degree in Education with major in the Spanish Language and a Bachelor degree in Public Relations. Further on, I have a minor degree (LO) in English. I have been teaching the Spanish Language and Literature for more than 30 years at a secondary school and also have been teaching Didactics, Analysis of Methods, Spanish Grammar and Oral and Written Communication for more than eight year at University of Curacao. I translated "The Prophet" (by Kahlil Gibran) into the Papiamentu language. This translation was published by the Maryland University Press. For this translation I was granted an award by the George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair for Values and Peace, May, 2014. Further on, I attended an art Academy for four years. As part of a group exhibition I exhibited four times several of my paintings. I write poetry in six languages, Papiamento, Dutch, English, Spanish, Italian, and French. Recently my first poetry book illustrated with twenty of my paintings was published by LM Publishers in the Netherlands. I Master different languages, for example, Dutch, Spanish, English, Papiamentu. Currently, I am also studying different other languages, like Italian, Quechua. I am very interested in promoting and conserving Native Languages. Therefore, my poetry often focuses on native languages. In 2019, my second poetry book that focuses on language will be published. I belief that it is of utmost importance to focus more on Literature (specifically on creative writing) and Art in the education at school.<ref>[https://independent.academia.edu/HildadeWindtAyoubi Hilda de Windt Ayoubi]</ref> {{Appendix}} -------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Sidney M. Joubert''' (☆ [[1939]] na [[Kòrsou]]) ta un dosente, lingwista i papiamentista di [[Kòrsou]]. Na 2023 el a risibí e titulo di ''doctor honoris causa'' di [[University of Curaçao]] pa su kontribushon na [[idioma]] [[papiamentu]]. == Bida == == Bibliografia == * Dikshonario di verso Papiamento-Hulandes NOTES Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC March 20, 2023 REDAKSHON.<ref>[https://kikotapasando.com/2023/03/20/eredoctoraat-voor-sidney-joubert-bij-de-uoc-sidney-joubert-doctor-honoris-causa-bij-de-uoc/ Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC / Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC], Willemstad, 18 maart 2023</ref> Op 16 maart jl. werd tijdens een plechtige openbare zitting van het College van Decanen van de Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (UoC), aan de heer Sidney. M. Joubert, het eredoctoraat verleend. In een volle Aula opende de Rector Magnificus, dr. Francis de Lanoy, deze plechtige zitting, waarbij hij alle aanwezigen in de zaal welkom heette, in het bijzonder de heer Joubert en de twee paranimfen, mevrouw Lucille Berry-Haseth en de heer Edward John Joubert, die hem flankeerden tijdens deze plechtigheid. De decaan van de Algemene Faculteit, drs. Adriënne Fernandes, nam vervolgens het woord, en ging kort in op de redenen die voor de Algemene Faculteit aanleiding waren om de heer Sidney Milton Joubert voor te dragen als kandidaat voor het eredoctoraat. Zij gaf aan dat de heer Joubert over een tijdsbestek van vijftig jaar, zich bijzonder verdienstelijk heeft gemaakt voor de gemeenschap, op het gebied van taalkunde van het Papiamentu. Bovendien wees zij erop dat de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan is. Het eredoctoraat, zo vervolgde zij, wordt als welverdiend eerbetoon aan deze kandidaat verleend voor zijn zeer uitzonderlijke prestaties in het kader van culturele en academisch gerelateerde verdiensten. De heer Joubert, met zijn talrijke merites is van bijzondere betekenis voor de Algemene Faculteit, die taal, literatuur en cultuur centraal stelt, de lerarenopleiding Papiamentu aanbiedt en een leerstoel heeft gerelateerd aan het bestuderen en verwerven van Papiamentu. Het is dan ook niet verwonderlijk dat vanuit deze faculteit de rol van het Papiamentu als algemene omgangstaal in de Curaçaose samenleving, met deze erebenoeming, bekrachtigd en versterkt wordt. Vervolgens nam de Rector Magnificus het woord, die na verwijzing naar de mogelijkheid die de Landverordening Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (LuoC) biedt (art. 37 lid 2), de heer Sidney M. Joubert en zijn twee paranimfen naar voren riep om hen ten overstaan van het College van Decanen de bul te overhandigen. Prof. dr. Ronald Severing, verbonden aan de Algemene Faculteit, en promotor van Sidney Joubert bij deze plechtigheid, sprak bij de laudatio, lovende woorden uit, verluchtigd met een powerpoint, met afbeeldingen van werken van de heer Joubert. Hij gaf aan dat de heer Joubert een fervente taaldeskundige en in het bijzonder een verwoede Papiamentist is. Eerder was hij docent Spaanse taal- en letterkunde op de middelbare school en de UNA en tevens beëdigd vertaler en lexicograaf. Hij werd bij de oprichting van het overheidsbureau Sede di Papiamentu (1983) aangesteld om aan een vocabulaire van het Papiamentu te werken. Sindsdien zijn er van zijn hand ten behoeve van het Papiamentu, vocabulaires (1988, 1990) verschenen en verder woordenboeken in druk (1991, 1999, 2007), met supplementen (1997), een taalgids Papiamentu voor toeristen (1994), digitale woordenboeken (2002), online versies (Google Chrome, Microsoft Edge, Mozilla Firefox en Safari) en achtereenvolgende spellingcheckers Papiamentu voor Microsoft Office (2003-2014) Windows 98-8.1 (2001, 2007, 2014). Naast kenner van de taalkunde van het Papiamentu en de autoriteit op het gebied van de gemeenschappelijke Papiamentse woordenschat, is de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan, blijkens de omvangrijke driedelige gezamenlijke uitgave in het Papiamentu, Pa saka kara (1109 pp., 1983); ook verzorgde hij met auteursgroepen tweetalige Nanzi-boeken (2005, 2019). Hij is Papiamentu-connaisseur bij uitstek, getuige de talrijke publicaties van zijn hand en ook samen met lokale en buitenlandse deskundigen. Hij heeft zich bekwaamd en intensief ingezet voor het promoten van de studie, kennis en correct gebruik van het Papiamentu vanaf begin zeventiger jaren tot heden. Hij is ook medeverantwoordelijk voor de meer dan 400 woorden Antilliaans-Nederlands die in het Groene Boekje zijn opgenomen. Gedurende een aantal jaren, zijn de krantenteksten van het Antilliaans Dagblad en de Amigoe verzameld. Uit die verzameling zijn door onder andere de heer Joubert karakteristieke woorden geselecteerd die in het Groene boekje terecht zijn gekomen als: empaná, blenchi, dushi, karkó en snèkbar. Tevens is hij vanaf het begin (1999) tot recentelijk (2018) betrokken geweest bij de samenstelling van het Papiamentu-dictee en ook als jurylid van het jaarlijkse Diktado Nashonal Papiamentu in de aula van de UoC. De eredoctor is reeds meerdere malen eervol onderscheiden en heeft meervoudig eerbewijs mogen ervaren vanuit diverse maatschappelijke en academische instituties. Na de laudatio van zijn promotor kreeg dr. Sidney Joubert het woord van de rector. Hij liet weten dat toen hij van zijn benoeming op de hoogte werd gesteld, verrast was en zeer geëmotioneerd raakte. Hij dankte dan ook allen die betrokken waren vanaf de voordracht tot aan zijn benoeming. Hij vertelde hoe zijn belangstelling voor het Papiamentu begon. Dat gebeurde tijdens de colleges die hij volgde bij drs. Raúl Römer aan de Universiteit van Amsterdam. Raúl Römer onderzocht het Papiaments als toontaal. Joubert gaf voorbeelden als mata (plant) en mata (doden). Er was verschil in toon, hoog laag en laag hoog te horen. Op Curaçao werd Antoine Maduro zijn leermeester, waar hij ook mee samen werkte. Hij werd al snel door de overheid in twee opeenvolgende spellingcommissies voor het Papiamentu benoemd, in de commissie Römer en de commissie Jonis. Bij het Buki di oro, het gouden boekje met de officiële spelling van de overheid (2009), had hij ook zitting in de commissie die het werk voorbereidde. Na dit dankwoord en bijzonderheden over zijn werk, sloot de Rector Magnificus de officiële zitting. In het informele deel dat daarop volgde, spraken beide paranimfen de pas gedoctoreerde promotus toe. Lucille Berry-Haseth wees op haar lange vriendschap met de gepromoveerde en hun samenwerking op het gebied van Papiamentu. De laatste tien jaar hebben zij zich samen met een redactieteam beziggehouden met een verklarend woordenboek Papiamentu. Zij sloot af met een prachtige voordracht van het gedicht Oda na Sidney, dat zij eerder (2018) aan hem opdroeg. Vervolgens wist paranimf Edward John te vertellen dat zijn vader bekend stond als de leraar Spaans van het Peter Stuyvesant College. Hij vond het een eer dat hij de paranimf mocht zijn bij de promotie van zijn vader. Het informele deel werd afgesloten met een voordracht door Gregory Berry, die bij het publiek erg in de smaak viel met humoristische teksten uit de Papiamentu-literatuur van Guillermo Rosario, Pierre Lauffer en Elis Juliana. Het geheel werd afgesloten met een geanimeerde receptie op de patio van de Universiteit van Curaçao. {{Appendix}} ---------------- '''Frank Martinus Arion''', pseudónimo di '''Frank Efraim Martinus''' (n. [[17 di desèmber]] [[1936]] na [[Kòrsou]] - f. [[28 di sèptèmber]] [[2015]]) tabata un eskritor, poeta i lingwista [[Antias Hulandes|antiano]]. E tabata skirbi obranan tantu na idioma [[hulandes]] komo [[Papiamentu]]. Su obra mas famoso ta e novela ''Dubbelspel'' (Changá). E ta konosí tambe pa su investigashon di e orígen di Papiamentu i pa su empeño pa uso di Papiamentu komo idioma di instrukshon. == Biografia == Frank Martinus Arion a nase na 1936 i ta un di tres yu di Minuel Martinus Arion i Marina Jansen di bario di Buena Vista, [[Willemstad]]. Poko despues di su nasementu e famia ta muda pa [[Aruba]], unda su tata a wòrdu empleá pa e refineria [[Lago Oil & Transport Company|Lago]]. Ku kuater aña su mama i un ruman ta fayesé den un aksidente di tráfiko, despues di kual e ku su otro ruman a wòrdu mandá bek Kòrsou i alohá serka varios miembro di famia. Frank Martinus Arion a lanta den bario di [[Otrobanda]]. Fo'i skol básiko su talento pa skirbimentu a keda manifesta; den su último aña na skol básiko e ta gana e Premio Neerlandia pa e mihor ensayo na hulandes. Frank was een heel goede leerling. Hij mocht op de lagere school een aantal klassen overslaan. Durante su tempu na skol e ta kuminsa usa e nòmber Frank Efraim Martinus pa motibu di e laso ku su tata tabatin ku e [[partido polítiko]] [[Partido Nashonal di Pueblo|PNP]]. E no tabata deseá di wòrdu asosiá ku e aktivismo polítiko di su tata; te añanan 50 e ta usa su fam original pa publikashon di su promé obranan. Na kabamentu di skol sekundario na 1955, Arion ta muda pa [[Hulanda]] unda e ta studia idioma i literatura hulandes na [[Universidat di Leiden]]. Durante su temporada na universidat ela lanta e komunidat studiantil "Baranka Antilliana", kual tabata fungi komo refugio pa studiante prosedente di [[Antias Hulandes]], manera e mes. Tambe den e époka aki e tabata skirbi un seri di poema, kualnan a sali publika pa prome bes den e revista "Antilliaanse Cahiers" komo kolekshon titulá ''Stemmen uit Afrika''. ----- Na zijn schooltijd verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal- en letterkunde ging studeren aan de Universiteit Leiden. Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die, net als hijzelf, afkomstig waren uit de Nederlandse Antillen. Ook schreef hij in deze jaren een reeks gedichten, die in 1957 voor het eerst als bundel onder de titel Stemmen uit Afrika werden gepubliceerd in het tijdschrift Antilliaanse Cahiers. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het mede door hem opgerichte tijdschrift Encuentro Antilliano. Ook las hij regelmatig voor in het programma van de Nederlandse buitenlandse radio. Kort voor het einde van zijn studie onderbrak hij deze en keerde voor enige tijd terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij onderzoek deed naar de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiamentu. Hij publiceerde de resultaten van dit onderzoek in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch verder te studeren en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij het Instituut voor Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam.[2] Onder invloed van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel, waarin hij aan de hand van vier mannen die domino spelen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen in die tijd. Via de personages in de roman heeft Arion kritiek op de rebellen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen.[3] De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs. Arion doneerde het prijzengeld van 1000 ƒ aan de strijd tegen het apartheidsbeleid in Zuid-Afrika. In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam, waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin.[4] Vertaald met www.DeepL.com/Translator (gratis versie) de.wiki: Na zijn afstuderen verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal en Nederlandse letterkunde begon te studeren aan de Universiteit van Leiden . Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die net als hij uit de Nederlandse Antillen kwamen . Hij schreef in deze jaren ook een reeks gedichten, die in 1957 als bundel verscheen onder de titel Stemmen uit Afrika in het tijdschrift Antilliaanse Cahierswerden voor het eerst gepubliceerd. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het dagblad Encuentro Antilliano , waarvan hij medeoprichter was . Ook gaf hij regelmatig lezingen in het Nederlands buitenlands radioprogramma . Kort voor het einde van zijn studie brak hij het af en keerde voor een tijdje terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij zich bezighield met de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiaments. De resultaten van dit onderzoek publiceerde hij in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch zijn studie voort te zetten en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij de afdeling Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam . [2] Onder de indruk van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao, begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel , waarin hij aan de hand van het voorbeeld van vier dominospelende mannen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen op die tijd. Via de personages in de roman uit zich Arion kritisch over de opstandelingen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen. [3]De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en CW van der Hoogtprijs . Arion doneerde het prijzengeld van ƒ 1000 om de apartheid in Zuid-Afrika te helpen bestrijden . In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam , waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap van de stad. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin (in het Engels: "Farewell to the Queen"). [4] In 1975 ging Arion naar Zuid-Amerika, waar hij een aanstelling als docent aanvaardde aan een instituut voor de opleiding van leraren in de Nederlandse kolonie Suriname , die net onafhankelijk werd. Hier trouwde hij ook met zijn vrouw Trudi Guda, met wie hij twee kinderen zou verwekken. In 1980, na de machtsovername van Desi Bouterse , verliet het gezin Suriname en keerde terug naar Arion's thuisland Curaçao. Daar werkte hij aan de standaardisatie van het Papiaments en begon hij opnieuw onderzoek te doen naar de oorsprong ervan. Hij was vooral geïnteresseerd in de overeenkomsten tussen het Papiaments en de varianten van het Kaapverdiaans Creools, die worden gesproken op de eilanden voor de westkust van Afrika. Ook voerde hij campagne voor de invoering van het Papiaments als basisschooltaal op Curaçao, waardoor hij soms in conflict kwam met de lokale autoriteiten. In dit kader schonk hij in 1987 de particuliere basisschool Skol Humanistiko Erasmo , waar lessen werden gegeven in Papiaments. [5] Gedurende deze tijd begon Arion meer politiek betrokken te raken, wat culmineerde in de oprichting van zijn eigen partij, de Kambio Radical ("Radical Reversal", kortweg KARA) in 1988. KARA kreeg echter nooit genoeg stemmen om een ​​zetel in het parlement van het eiland te winnen. [6] In 1996 promoveerde Arion aan de Universiteit van Amsterdam. Zijn proefschrift was getiteld De kus van een slaaf. Papiaments West-Afrikaanse connecties en de oorsprong van het Papiaments en andere talen verkend. Hij bracht onder meer de stelling naar voren dat het Papiaments sterker dan voorheen bekend was beïnvloed door de geheime taal Guene, die door de plantageslaven van Curaçao werd gebruikt. Daarnaast heeft het Guene ook andere Caribische talen beïnvloed en zelfs de Engelse en Nederlandse taal. [7] == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doktoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (kontiniendo: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'') * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Mira tambe == * [[Gueni]] {{Commonscat|Frank Martinus Arion}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =191263500|titulo=Frank Martinus Arion}} {{References}} ;Lista di fuente * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3, pág. 405–410. * Wim Rutgers: ''Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba'', Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, pág. 272. * B. Jos de Roo: ''Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958'', Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam (2014), ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. Den: ''A History of Literature in the Caribbean''. Tomo 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia (2001), ISBN 90-272-3448-5, pág. 362. * ''Schrijver Frank Martinus Arion overleden''. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * ''Writer Frank Martinus Arion Passed Away'', Curacaochronicle.com (28 di sèptèmber 2015}}</ref> * ''Frank Martinus Arion geeft lintje terug'', Trouw.nl. (16 di desèmber 2008) }} {{DEFAULTSORT:Arion, Frank Martinus}} [[:Category:Ganador premio Cola Debrot]] [[:Category:Hende]] [[:Category:Kòrsou]] == Referensia == * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 407–408. * Wim Rutgers: Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba. 1. Auflage. Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, S. 272. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 408–409. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 410. * B. Jos de Roo: Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958. Hrsg.: Universiteit van Amsterdam. 1. Auflage. Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam 2014, ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. In: A History of Literature in the Caribbean. Band 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia 2001, ISBN 90-272-3448-5, S. 362. * Schrijver Frank Martinus Arion overleden. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * Frank Martinus Arion geeft lintje terug. In: trouw.nl. 16. Dezember 2008, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). == Weblinks == {{Commonscat}} [[:Category:Korsou]] [[:Category:Eskritor]] [[:Category:Hende]] Kort na de geboorte verhuisde het gezin naar Aruba, waar de vader een baan had aanvaard bij een plaatselijke oliemaatschappij. Toen hij vier jaar oud was, stierven Arions moeder en jongere broer bij een ongeval, waarna Frank en zijn zus werden teruggestuurd naar Curaçao, waar ze onderdak vonden bij verschillende familieleden. Zijn schrijftalent bleek al toen hij op de lagere school zat; in het laatste jaar van de basisschool won hij de Neerlandiaprijs voor het beste essay in het Nederlands. Tijdens zijn schooltijd begon hij de naam Frank Efraim Martinus voor zichzelf te gebruiken. De achtergrond was de politieke betrokkenheid van zijn vader bij de Nationale VolkspartijCuraçao, waardoor de naam "Arion" bekend werd bij veel bewoners van het eiland. Frank wilde echter niet geassocieerd worden met het politieke activisme van zijn vader; pas in de jaren vijftig gebruikte hij zijn oorspronkelijke achternaam weer voor de publicatie van zijn eerste werken. [1] '''Frank Martinus Arion''', seudónimo de '''Frank Efraim Martinus''' ([[Curazao]], [[17 de diciembre]] de [[1936]]-[[28 de septiembre]] de [[2015]])<ref name=fallece>{{cita noticia|título=Writer Frank Martinus Arion Passed Away|url=http://curacaochronicle.com/local/writer-frank-martinus-arion-passed-away/|fechaacceso=29 de septiembre de 2015|obra=curacao chronicle|fecha=28 de septiembre de 2015|idioma=inglés}}</ref> fue un escritor antillano. En 1955 se trasladó a los [[Países Bajos]] para estudiar letras neerlandesas en la Universidad de Leiden. En 1981 volvió a instalarse en su ciudad natal, tras residir unos años en [[Paramaribo]] ([[Surinam]]). Fue un fuerte promotor del [[papiamento]]. Hij werkte in Nederland , Suriname en de Nederlandse Antillen en schreef in het Nederlands en Papiaments . De roman Dubbelspel (nl) (1973) is zijn eerste boek en zijn grootste publiekssucces. == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' (Changa)<ref>[http://www.diegopuls.com.ar/index.php?option=com_content&task=view&id=112&Itemid=39&lang=es Doble juego, fragmento traducido al español (inédito)]; visitado el 21 de febrero de 2012</ref> *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doctoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (contiene: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'' * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Referencias== {{listaref}} == Link eksterno == *{{Enlace roto|1=[http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 página web sobre Arion del Fondo de las Letras Neerlandesas (en inglés)] |2=http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 |bot=InternetArchiveBot }} ------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Abraham Daniel Jesurun''' (n. [[20 di aprel]] 1839 na [[Korsou]] - f. [[20 di mart]] [[1918]] na [[Korsou]]) tabata un ....... [[Kòrsou]]. == Biografia == Jesurun a nase na aña 1939 na Willemstad. * Kasa ku Rachel David Capriles na 1880. * Na 1905 elegi Presidente di KVK Korsou. van 1884 tot 1919 In het grote boek over de History of the Jews of the Netherlands Antilles (1970) wordt Abraham Daniel Jesurun (1839-1918) ‘Curaçao’s then most cultured man’ genoemd, die verschillende talen in woord en geschrift beheerste. Hij wordt bijvoorbeeld een ‘specialist in Papiamento’ genoemd (Emmanuel & Emmanuel 1970, 1: 411, 454). Jesurun blijkt een belangrijk man geweest te zijn op Curaçao. Zo was hij secretaris-directeur van de Aruba Phosphaat Maatschappij, vele jaren voorzitter van de Kamer van Koophandel en Nijverheid en directeur van de Curaçaosche Bank. Ook is hij lid van de Koloniale Raad geweest en bestuurslid van het Geschied-, Taal-, Land- en Volkenkundig Genootschap te Willemstad. Voor al die activiteiten is hij onderscheiden: hij werd eerst ridder in de orde van OranjeNassau (1908), later officier (1913). In de serie ‘beroemde personen’ werd er in 1998 een postzegel met zijn beeltenis erop uitgebracht. <ref> ''Jan Noordergraaf'', [https://www.ivdnt.org/images/stories/onderzoek_en_onderwijs/publicaties/trefwoord/Papiaments_def.pdf Lexicografie op Curacao: Abraham Jesurun en zijn woordenlijst van het Papiaments (1898)]</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=it|oldid =129014577|titulo=Emilio Teza}} {{References}} }} [[:Category:Linguistica]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62275387|titulo=Dialect}} {{References}} }} [[:Category:Idioma]] ------- {{Variante|a}} [{Databox}} '''Pidgin''' ta e idioma ---------------- {{Databox}} E '''álfabèt latin''' ta un [[álfabèt|skritura alfabétiko]] foi kual den kurso di [[siglo]]nan a desaroyá un kantidat di álfabèt pa uso den kasi tur idioma skirbi den hemisferio oksidental, prinsipalmente na Nort i Sur Amerika, kasi henter [[Oropa]], Afrika supsahara i un kantidat di pais asiatiko na Oustralasia i Asia Sentral. E skritura latin tin e kantidat di usuario mas grandi na mundu. E skritura latin e ta forma e base di e [[Alfabèt Fonétiko Internashonal]] (IPA), i e 26 lèter mas komun ta e lèternan di e [[ISO basic Latin alphabet]]. E ta un álfabèt bikamaral di trinta lèter, kreá fin di siglo nuebe den imperio búlgaro (e aktual [[Nort Macedonia]]), pa e disípulonan di pader Cyrille òf posiblemente Clément d'Ohrid (e promé obispo di e iglesia ortodokso di [[Bulgaria]]) i ta basá riba e álfabèt [[Gresia|griego]] i glagolítiko. Ainda na komienso di siglo 21 ta usa e [[álfabèt siríliko]] den un kantidat di [[idioma slaviko]], entre otro búlgaro, masedoniano, [[idioma montenegrino|montenegrino]], servio, ukraniano, ruso i bieloruso. Bou influensia [[Rusia|ruso]] e ta komun tambe den hopi idioma ku no ta idioma slaviko manera [[kazachs]], [[idioma kirguis|kirguis]], [[tatar]] (idioma [[Turkia|turko]]), [[tajikistano]], [[idioma mongoles|mongoles]] inkluso hopi otro idioma chikitu. Te [[1859]] e tabata e skritura di e [[idioma rumano]] i den e antiguo [[Moldavia]] tabata skirbi e [[idioma moldaviano]] (un [[dialecto|dialekto]] rumano) ku un álfabèt siríliko. * Het Latijns schrift[1] is een alfabetisch schrift waarvoor in de loop der eeuwen een aantal alfabetten zijn ontwikkeld voor gebruik in vrijwel alle westerse geschreven talen, voornamelijk Noord- en Zuid-Amerika, bijna heel Europa, Sub-Saharaans Afrika en een aantal Aziatische landen in vooral Australazië en Centraal-Azië. Het Latijns schrift heeft het grootste aantal gebruikers ter wereld.[2] * '''Latin script''', also known as '''Roman script''', is a set of graphic signs ([[Writing system#General properties|script]]) based on the letters of the [[classical Latin alphabet]]. This is derived from {{cns|a form of the [[Cumae alphabet|Cumaean Greek]] version of|date=September 2021}} the [[Greek alphabet]] used by the [[Etruscan civilization|Etruscans]]. Several [[Latin-script alphabet]]s exist, which differ in graphemes, collation and phonetic values from the [[classical Latin alphabet]]. The Latin script is the basis of the [[International Phonetic Alphabet]], and the 26 most widespread letters are the letters contained in the [[ISO basic Latin alphabet]]. Latin script is the basis for the largest number of alphabets of any [[writing system]]{{sfn|Haarmann|2004|p=96}} and is the [[List of writing systems by adoption|most widely adopted]] writing system in the world (commonly used by about 70 percent of the world's population). Latin script is used as the standard method of writing in most Western, Central, as well as in some Eastern European languages, as well as in many languages in other parts of the world. ----------------- rd30z684hengwwntruh0sdwnu15j88d 2 8649 203125 202842 2026-09-04T20:24:16Z Caribiana 8320 203125 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Playanan di Kòrsou]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]] -------------------- {{variante|c}} {{Infobox artista| variante = c | nomber = Saida Hernandez | imagen = | descripcion = | nomber nacemento = | fecha nacemento = [[31 di òktober]] [[1935]] | luga nacemento = {{CUW}} | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | nacionalidad = hulandes | residencia = | educacion = | aña activo = 1967 - 2025 | ofishi = artista visual | estilo = | genero = | distincion = | casa = Eithel Hernandez ? | yui = 2 | website = https://www.wawoeart.com }} '''Saida Hernandex-Augustina''' (☆ [[31 di òktober]] [[1935]] na [[Kòrsou]]) ta un pintor, presentadó di televishon, trahadó di programa i outor di buki di kushina di Korsou. Junny Alves: '''Saida Hernandez''' a nase na Kòrsou na aña 1935 i a lanta den e bario di Otrobanda. El a bira konosí den múltiple ròl: komo pintor, presentadó di televishon, trahadó di programa i outor di buki di kushina. Hernandez tabata entre e promé lesadonan di notisia i trahadonan di programa femenino na TeleCuraçao. Su programa di kushina “Kushina di Oro” en partikular a hasié konosí serka un públiko amplio di Kòrsou. Ademas, ela publiká vários buki di kushina. Aunke e tabatin un interes artístiko promé, el a kuminsá pinta seriamente den añanan ‘70 durante su estadia na New York. Segun su propio relato, esaki a surgi for di nostalgia pa su pais Kòrsou. E tabata ke un pintura di paisahe di Kòrsou pa su kas, pero eventualmente a disidí di kuminsá pinta su mes. Su promé obra tabata deskribí un edifisio den Otrobanda. Despues, ela enfoká prinsipalmente riba: interiornan históriko di kasnan di Kòrsou, esenanan den kaya di Otrobanda, muebles tradishonal i kultura bibu, i rekuerdonan di bida diario den pasado. Hopi biaha ta mira su pinturanan komo un dokumento visual di herensha di Kòrsou. Na 2025, e buki “Hasibo di Kas” a keda publiká, un bista di e trabou di su bida. E ta kontené: 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda bieu, i mas ku setenta haiku skirbí dor di dje. Na e presentashon di e buki, a menshoná tambe ku Hernandez a selebrá su di 90 kumpleaños na 2025. Saida Hernandez ta okupá un lugá spesial denter di kultura Kòrsou pasobra e ta konektá vários dominio kultural: historia di televishon, tradishonnan kulinario, arte visual, i dokumentashon di bida diario den Otrobanda. Hopi bia ta deskribí su trabou komo nostalgiko, kolorido, i dirigí na konserbá rekuerdonan di un Kòrsou ku pa gran parti a disparsé. == Eksposishon == * 1981 - [[Museo di Kòrsou]] {{Appendix}} -------------------- {{Variante|c}} == Playanan di Kòrsou== {{Databox}} Esaki ta un lista di '''playa di Kòrsou''', un [[isla]] rondoná pa [[Laman Karibe]] y ku tin alrededor di 364 km di kosta.<ref>[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com</ref> Kòrsou tin 37 playa<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart], Algemeen Dagblad (25 novèmber 2014).</ref>, di kual mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Su playanan ta karakterisá pa un variedat grandi den tipo, entre otro [[bahia]], [[boka (di laman)|boka]], [[laguna]], [[saliña]] te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. == Lista di playa == {| class="wikitable sortable" width=90% ! № !! Imagen !! width=20% |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Baya Beach Curacao (213574239).jpeg|110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}<ref>[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_ Baya Beach], geohack.toolforge.org</ref>|| |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]] ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago">[https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&gad_campaignid=7402047007&gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 3 | [[110px]] ||[[Boka Hulu]] || [[]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | [[File:Sint Michielsbaai en Boka Sint Michiel, Curaçao.jpg|110px]] ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 5 | [[110px]] ||[[Boka Santu Pretu]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || pasùit di playa Santa Cruz |- ! style="text-align:center"| 6 | ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0878| -68.90042||format=dms|name=Cabana Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N9046330150|title=Cabana Beach|website=mapcarta.com}}</ref> || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Beach of Daaibooi, Curacao.jpeg|110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]] || [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] ||{{coord|12.066255| -68.860139||format=dms|name=Director's Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=File:Director%27s_Bay_Direkteursbaai_Curacao_(35890041353).jpg&params=012.066255_N_-068.860139_E_globe:Earth_type:camera_source:Flickr_&language=nl|title=Director's Bay|website=Geohack}}</ref> ||situá riba e peninsula di [[Caracasbaai]]. Apropiá pa landamento, buseo i snorkel.<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/directors-bay.php Director's Bay], beautiful-curacao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 9 |[[File:Curacao beach Jan Thiel (36699644845).jpg|110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 10 |[[File:Kleine Knip Curacao (34800925191).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chikí]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}} || |- ! style="text-align:center"| 11 | [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]] ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 12 | [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]] ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 13 | [[File:Kokomo Beach.jpg|110px]] ||[[Kokoma Beach]] / Vaersenbaai || [[Bandabou]]|| {{coord|12.1606|-69.0108|format=dms|name=Vaersenbaai}} || |- ! style="text-align:center"| 14 |[[File:Piscadera Fort and Bay.jpg|110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.1186| -68.9833|format=dms|name=Piscaderabaai}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_7_6.96_N_68_58_59.88_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Piscaderabaai|title=Piscaderabaai|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 15 | [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]] ||[[Playa Fòrti]] /<br>Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 16 | [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]] ||[[Playa Guepi]] /<br>Playa Gipy|| [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || playa chikitu<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl </ref> |- ! style="text-align:center"| 17 |[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 18 | [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]] ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 19 | [[110px]] ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W313159341|title=Playa Kanoa|website=mapcarta.com|access-date=2026-07-24}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 20 |[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 21 | [[File:Playa Lagun.jpg|110px]] ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.3187| -69.15168|format=dms|name=Playa Lagun}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513547/playa-lagun.html|title=Playa Lagun|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 22 ||| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.23528| -69.10222|format=dms|name=Playa Largu}} || entrada kontra pago; serka di lanthuislanthùis San Juan <ref name="San Juan"/>; ekselente pa snorkel i buseo ku presensia di hopi koral dilanti kosta.<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref> |- ! style="text-align:center"| 23 | || [[Playa Manzaliña]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.24508| -69.10622|format=dms|name=Playa Manzaliña}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10375763/playa-manzalina.html|title=Playa Manzaliña|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago; serka di lanthuislanthùis San Juan <ref name="San Juan">[https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 24 | [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]] ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0918|-68.9063|format=dms|name=Playa Marie Pampoen}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W1014199714|title=Marie Pampoen beach phase 3|website=Mapcarta}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 25 | || [[Playa Piskadó]] /<br>Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia, serka di Westpunt<ref name="famia"/> |- ! style="text-align:center"| 26 | [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]] ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref>|| entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 27 | || [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 28 | || [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 29 | ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 30 |[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 31 | [[110px]] ||[[Playa Wachi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 32 | [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]] ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 33 |[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] / Mambo Beach || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 34 |[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.<ref>[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 35 | [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]] ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia"/> |- |} ! style="text-align:center"| 14 | ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ------------------- {{Appendix|2= {{Columns-list|colwidth=25em|{{references}}}} }} nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref> De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn: <ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)</ref> en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Baya Beach --> Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.<ref name=:"1"/> Blauwbaai, Blue Bay Daaibooi Grote Knip, Kenepa Grandi Kleine Knip, Kenepa Chiki Kokomo Beach, Vaersenbaai [[Piscaderabaai]] Playa Cas Abao Playa Forti Playa Jeremi [[Playa Kalki]] [[Playa Kanoa]] [[Playa Lagun]] Playa Porto Marie Playa Santa Cruz Playa Santa Martha Santa Barbara Beach Seaquarium Beach (of Mambo Beach) Sint Michielsbaai, Boca Samí ------------------ -------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba. Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien. == Mira tambe == * [[Afrokaribense]] * [[Afrokurasoleño]] * [[Afroamerikano]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Hulanda]] ----------------- '''Francio Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA). == Leven en werk == Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen. Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie. In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten. ===Academische loopbaan=== Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland. In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press. ===Leerstoel Koninkrijksrelaties=== In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam. Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties. Onderzoek en thematiek Guadeloupe onderzoekt onder meer: processen van nationale en culturele identiteitsvorming religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen koloniale racialisering en sociale ongelijkheid klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied. --------- {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | tipo = cientifico | nomber = Francio Guadeloupe | ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | alma mater = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] <br>[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA) | promotor = | disciplina = antropologia cultural | investiga = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]] | conoci pa = | distincion = }} '''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]]. == Bida y carera == Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico "Surprise Kid" como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.<ref>{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}</ref> Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso & Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].<ref>{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}</ref> Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.<ref>https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/</ref> ===Carera academico=== Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion. Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba: * Nocionnan popular di pertenencia nacional. * Diversidad cultural y identidad religioso. * Influencia di capital global y racismo colonial. * Representacion di berdad den medionan di comunicacion. El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda. Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural. === Catedra di Relacionnan di Reino === Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)</ref> Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.<ref>[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).</ref> == Publicacionnan (seleccion) == *Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI. *F. E. Guadeloupe & M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten. *F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press. *F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge. *F. E. Guadeloupe & V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12 *F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.<ref>{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}</ref> ''Sint Maarten Island Times'' {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------ Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon. Su investigashon ta konsentrá riba: Nocionnan popular di pertenensia nashonal Diversidat kultural i identidat religioso Influensia di kapital global i rasismo kolonial Representashon di berdat den medio di komunikashon El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda. Un di su obranan mas konosí ta: Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009) Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural. Leerstoel di Reino-relashonnan Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion. Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá. Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural. ------------ * Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM), * Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social & Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘. Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin & Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective. Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19 Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie. De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.<ref>https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk</ref> Leerstoelhouders De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd. * [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026). {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]] [[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] [[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]] [[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]] '''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]]. == Konteksto == E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar. Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon. E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original. -- '''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao. E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon. --- == Kontenido == E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial. E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes. Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882. === Hende muhé den e kolonianan === Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente: * hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam; * hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon); * hende muhé di komunidatnan indígena. E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero. == Resepshon == E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda. == Signifikado == E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou. [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Historia]] ----- '''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]]. == Achtergrond == De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. == Inhoud == In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw. {{Appendix}} ''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf. ==Achtergrond== Samenkomst en doel De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys. Doelstelling: *Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën. *Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling. 📝 Inhoud Hoofddeel I Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen. Hoofddeel II & III Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden. Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken. „…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …” Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32). De Indiaanse vrouw Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw. Beroepsleven van vrouwen Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden. Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes). Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen). Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster. ==Belang van de publicatie== Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao. Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën. Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken. ==Suggesties voor afronding== Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). ----- ==Nabeschouwing== === Het perspectief van de vrouw in West-Indië === Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen. === Zelfstandigheid en arbeidsethos === Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het "zwaarste werk" en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1] === Zorg en culturele tradities === De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals "gongote" om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1] === Onderwijs en emancipatie === In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap. === Economische diversiteit === West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1] Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis. == Bronnen == [1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl. ---------- ==[[Louis Constant van Panhuys]]<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898</ref>== [[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw. Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn. Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote) dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever. De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk. Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes. In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt. Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz. Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto. Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día. Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.<ref>[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]</ref> De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose "ocho dia".<ref><ref></ref>VOLKSKUNDE. "Amigoe". Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017</ref> --- Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed, zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día. Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden. De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof. Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten. ------- Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling. Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán. ---- Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. ---- Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. {{Appendix}} --------------- {{Databox}} [[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]] E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial. Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado. es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente. Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario. Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial. Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] == Caribe Hulandes == * 1947 - invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), * 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006</ref> {{Appendix}} LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen Citeertitel Landsverordening minimumlonen Vastgesteld door Gouverneur van de Nederlandse Antillen Onderwerp maatschappelijke zorg en welzijn Eigen onderwerp arbeidsregelgeving Opmerkingen met betrekking tot de regeling Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), -------- The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. -------------- {{Variante|c}} {{infobox persona| variante =c | nomber = Mary Gertrude Johnson | ofishi = | tata = Peter Hassell | mama = Esther Lovell Johnson }} '''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”<ref>Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.</ref> == Biografia == Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> <ref name=":0">Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534</ref> E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA89&printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace & Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}</ref> Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba. == Homenahe == Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.<ref>{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}</ref> == Mira tambe == * [[Kanchi sabano]] {{Appendix}} {{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}} [[:Kategoria:Saba]] ------------ * na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> * the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths. <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&view=theater Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981</ref> * Perhaps this is the reason the craft is popularly known as "Spanish work" on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who "stole" an address or who wrote "bad things" about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand "some help", even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island. When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for "Saba Lace" plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the "industry". Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that "Saba Lace" flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework. Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba. ------------- {{Infobox artista|variante|c | nomber = Sheila Payne }} '''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1] Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2] For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2] Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent. Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder. Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia. Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik. Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen). {{Appendix}} chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. ✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un "tragalus" ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta "dakkapel" òf "dakvenster", ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu. Diferensha: Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei). Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus. 🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí: Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba) Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra) Fortifikashon (forte) E motibu principal pa usa un tragalus tabata: Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi) Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas) Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta. Ejemplo: Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus. Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey. 📜 Origen historiko E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku: Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18). Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial. Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra. ✏️ En Resúmen Aspekto Tragalus Dakkapel Definishon Ventanita haltu Bentana sobresaliente for di tei Funshon Lus i ventilashon Lus, ventilashon, espasio Material Hout, piedra, torto Hout, tei, glas Uzo den Karibe Sí, den kas antique Raro, mas den Hulanda [[:Kategoria:Konstrukshon]] -------------- {{Multiple image | total_width = 650 | align = center | caption_align = center | border = | image1 = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg | caption1 = Edificio di Impuesto di [[Aruba]] | image2 = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg | caption2 = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]] | image4 = Emmanuel Catholic Chapel.jpg | caption4 = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]] | image3 = Maduro & Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg | caption3 = Edificio di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad }} --------------- * [[Florin karibense]] (aanvullen) Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.<ref name="deel 1">[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> -- 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat. E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.<ref name="deel 3">[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)</ref> E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. == denominashon di mas chikitu: 10 florin == E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.<ref name="deel 2">[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa. Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter. E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou. Patras == Di dos denominashon: binti florin Cg 20 == E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras. Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.<ref name="deel 3"/> Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá. Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.<ref name="deel 3"/> Patras == Di tres denominashon: biyete di 50 Cg == E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)</ref> E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu. E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi. Patras Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki. ------------------- '''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu. == Reserva i produkshon == Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.<ref name=BPWES21>{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021</ref> [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.<ref name=BPWES21/> Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.<ref name=BPWES21/> Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.<ref name=BPWES21/> == Historia == E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.<ref name=CNNROS>CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.<ref name=CNNROS/> Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.<ref name="CvC">Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.<ref name="CvC"/> E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.<ref>Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> ï Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.<ref name=NOSUSS>NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.<ref name=NOSUSS/> E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.<ref name=NOSUSS/> Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.<ref name="NOSUSVEN">NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.<ref name="NOSUSVEN"/> E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.<ref name="NOSUSVEN"/> E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna. == Laso ku Karibe Hulandes == (es.wiki} === Aruba === Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.<ref name=terminal > {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}</ref> Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.<ref> {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo |datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}</ref> Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.<ref>{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}</ref> Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema".<ref> {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}</ref> Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.<ref>«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}</ref> === Boneiru === PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)<ref> {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}</ref> ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.<ref>{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}</ref> Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.<ref> {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}</ref> Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru<ref>{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}</ref>, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-4">{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}</ref> Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}</ref> Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.<ref>«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}</ref> Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}« » </ref> Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.<ref>{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}</ref> === Kòrsou === Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-5">{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}</ref> PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019<ref> {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}</ref><ref> {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}</ref> tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.<ref>«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}</ref> Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title= Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.<ref>« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.<ref>« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.<ref>{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita= }}</ref> Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.<ref>{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita=Otro litigio: la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}</ref> Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.<ref>{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}</ref> Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de "forma privada" fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso= |cita= }}</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Venezuela]] -------------------------- '''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. == Historia == AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.<ref>https://www.avfpaint.com/about-us</ref> Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert. E febrika ta establese na Asteroienweg. E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa) ---------------------------------- {{Databox}} '''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan. == Historia == Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.<ref>{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}</ref> Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij. For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.<ref>DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001</ref> E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.<ref>Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. "Amigoe". Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003</ref> Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. == Dòknan == Den kurso di tempu a operá diferente dòk: * ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst) * ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya) * ''Beatrix''- dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente) * ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente) Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.<ref>https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018</ref> Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Kòrsou]] ===Damen ==== * Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. <ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. * Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.<ref>[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.<ref>Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> *NOTES Van ds zijde van de afdeling „Public Relations" van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij". De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.<ref>N.V. Curacaose Dok Maatschappij. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002</ref> In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce. With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean. Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao</ref> Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.<ref>Speciale zegel voor Curacaos droogdok. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003</ref> Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) </ref> {{Appendix}} Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij. Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair & Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes. Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair & Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. -------------------- '''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu revolushonario.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)</ref> Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a kria Medardo. Su tata a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena. Medardo den e tempu ei tabata negoshante. ==Guera== Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu. Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo, dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena. Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial. E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi. Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki. Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo. Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko. Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu. ==Publikashon== Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende. Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio. Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt. Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”. Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru. Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026 Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao shkggdkv2bx0wv7m2hcr0q0z0ocb3ya 203126 203125 2026-09-04T20:34:00Z Caribiana 8320 203126 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Playanan di Kòrsou]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]] -------------------- {{variante|c}} {{Infobox artista| variante = c | nomber = Saida Hernandez | imagen = | descripcion = | nomber nacemento = | fecha nacemento = [[31 di òktober]] [[1935]] | luga nacemento = {{CUW}} | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | nacionalidad = hulandes | residencia = | educacion = | aña activo = 1967 - 2025 | ofishi = artista visual | estilo = | genero = | distincion = | casa = Eithel Hernandez ? | yui = 2 | website = https://www.wawoeart.com }} '''Saida Hernandez-Augustina''' (☆ [[31 di òktober]] [[1935]] na [[Kòrsou]]) ta un pintor, presentadó di televishon, trahadó di programa i outor di buki di kushina di Korsou. ==Bida i karera== Saida Hernandez ta yu di ...Augustina i a lanta den bario di [[Otrobanda]]. Junny Alves: '''Saida Hernandez''' a nase na Kòrsou na aña 1935 i a lanta den e bario di Otrobanda. El a bira konosí den múltiple ròl: komo pintor, presentadó di televishon, trahadó di programa i outor di buki di kushina. Hernandez tabata entre e promé lesadonan di notisia i trahadonan di programa femenino na [[TeleCuraçao]]. Su programa di kushina “Kushina di Oro” en partikular a hasié konosí serka un públiko amplio di Kòrsou. Ademas, el a publiká vários buki di kushina. Aunke e tabatin un interes artístiko promé, el a kuminsá pinta seriamente den añanan ‘70 durante su estadia na New York. Segun su propio relato, esaki a surgi for di nostalgia pa su pais Kòrsou. E tabata ke un pintura di paisahe di Kòrsou pa su kas, pero eventualmente a disidí di kuminsá pinta su mes. Su promé obra tabata deskribí un edifisio den Otrobanda. Despues, ela enfoká prinsipalmente riba: interiornan históriko di kasnan di Kòrsou, esenanan den kaya di Otrobanda, muebles tradishonal i kultura bibu, i rekuerdonan di bida diario den pasado. Hopi biaha ta mira su pinturanan komo un dokumento visual di herensha di Kòrsou. Na 2025, e buki “Hasibo di Kas” a keda publiká, un bista di e trabou di su bida. E ta kontené: 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda bieu, i mas ku setenta haiku skirbí dor di dje. Na e presentashon di e buki, a menshoná tambe ku Hernandez a selebrá su di 90 kumpleaños na 2025. Saida Hernandez ta okupá un lugá spesial denter di kultura Kòrsou pasobra e ta konektá vários dominio kultural: historia di televishon, tradishonnan kulinario, arte visual, i dokumentashon di bida diario den Otrobanda. Hopi bia ta deskribí su trabou komo nostalgiko, kolorido, i dirigí na konserbá rekuerdonan di un Kòrsou ku pa gran parti a disparsé. == Eksposishon == * 1981 - [[Museo di Kòrsou]] {{Appendix}} -------------------- {{Variante|c}} == Playanan di Kòrsou== {{Databox}} Esaki ta un lista di '''playa di Kòrsou''', un [[isla]] rondoná pa [[Laman Karibe]] y ku tin alrededor di 364 km di kosta.<ref>[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com</ref> Kòrsou tin 37 playa<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart], Algemeen Dagblad (25 novèmber 2014).</ref>, di kual mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Su playanan ta karakterisá pa un variedat grandi den tipo, entre otro [[bahia]], [[boka (di laman)|boka]], [[laguna]], [[saliña]] te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. == Lista di playa == {| class="wikitable sortable" width=90% ! № !! Imagen !! width=20% |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Baya Beach Curacao (213574239).jpeg|110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}<ref>[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_ Baya Beach], geohack.toolforge.org</ref>|| |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]] ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago">[https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&gad_campaignid=7402047007&gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 3 | [[110px]] ||[[Boka Hulu]] || [[]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | [[File:Sint Michielsbaai en Boka Sint Michiel, Curaçao.jpg|110px]] ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 5 | [[110px]] ||[[Boka Santu Pretu]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || pasùit di playa Santa Cruz |- ! style="text-align:center"| 6 | ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0878| -68.90042||format=dms|name=Cabana Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N9046330150|title=Cabana Beach|website=mapcarta.com}}</ref> || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Beach of Daaibooi, Curacao.jpeg|110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]] || [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] ||{{coord|12.066255| -68.860139||format=dms|name=Director's Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=File:Director%27s_Bay_Direkteursbaai_Curacao_(35890041353).jpg&params=012.066255_N_-068.860139_E_globe:Earth_type:camera_source:Flickr_&language=nl|title=Director's Bay|website=Geohack}}</ref> ||situá riba e peninsula di [[Caracasbaai]]. Apropiá pa landamento, buseo i snorkel.<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/directors-bay.php Director's Bay], beautiful-curacao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 9 |[[File:Curacao beach Jan Thiel (36699644845).jpg|110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 10 |[[File:Kleine Knip Curacao (34800925191).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chikí]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}} || |- ! style="text-align:center"| 11 | [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]] ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 12 | [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]] ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 13 | [[File:Kokomo Beach.jpg|110px]] ||[[Kokoma Beach]] / Vaersenbaai || [[Bandabou]]|| {{coord|12.1606|-69.0108|format=dms|name=Vaersenbaai}} || |- ! style="text-align:center"| 14 |[[File:Piscadera Fort and Bay.jpg|110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.1186| -68.9833|format=dms|name=Piscaderabaai}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_7_6.96_N_68_58_59.88_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Piscaderabaai|title=Piscaderabaai|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 15 | [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]] ||[[Playa Fòrti]] /<br>Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 16 | [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]] ||[[Playa Guepi]] /<br>Playa Gipy|| [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || playa chikitu<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl </ref> |- ! style="text-align:center"| 17 |[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 18 | [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]] ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 19 | [[110px]] ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W313159341|title=Playa Kanoa|website=mapcarta.com|access-date=2026-07-24}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 20 |[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 21 | [[File:Playa Lagun.jpg|110px]] ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.3187| -69.15168|format=dms|name=Playa Lagun}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513547/playa-lagun.html|title=Playa Lagun|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 22 ||| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.23528| -69.10222|format=dms|name=Playa Largu}} || entrada kontra pago; serka di lanthuislanthùis San Juan <ref name="San Juan"/>; ekselente pa snorkel i buseo ku presensia di hopi koral dilanti kosta.<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref> |- ! style="text-align:center"| 23 | || [[Playa Manzaliña]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.24508| -69.10622|format=dms|name=Playa Manzaliña}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10375763/playa-manzalina.html|title=Playa Manzaliña|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago; serka di lanthuislanthùis San Juan <ref name="San Juan">[https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 24 | [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]] ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0918|-68.9063|format=dms|name=Playa Marie Pampoen}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W1014199714|title=Marie Pampoen beach phase 3|website=Mapcarta}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 25 | || [[Playa Piskadó]] /<br>Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia, serka di Westpunt<ref name="famia"/> |- ! style="text-align:center"| 26 | [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]] ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref>|| entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 27 | || [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 28 | || [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 29 | ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 30 |[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 31 | [[110px]] ||[[Playa Wachi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 32 | [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]] ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 33 |[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] / Mambo Beach || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 34 |[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.<ref>[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 35 | [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]] ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia"/> |- |} ! style="text-align:center"| 14 | ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ------------------- {{Appendix|2= {{Columns-list|colwidth=25em|{{references}}}} }} nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref> De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn: <ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)</ref> en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Baya Beach --> Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.<ref name=:"1"/> Blauwbaai, Blue Bay Daaibooi Grote Knip, Kenepa Grandi Kleine Knip, Kenepa Chiki Kokomo Beach, Vaersenbaai [[Piscaderabaai]] Playa Cas Abao Playa Forti Playa Jeremi [[Playa Kalki]] [[Playa Kanoa]] [[Playa Lagun]] Playa Porto Marie Playa Santa Cruz Playa Santa Martha Santa Barbara Beach Seaquarium Beach (of Mambo Beach) Sint Michielsbaai, Boca Samí ------------------ -------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba. Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien. == Mira tambe == * [[Afrokaribense]] * [[Afrokurasoleño]] * [[Afroamerikano]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Hulanda]] ----------------- '''Francio Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA). == Leven en werk == Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen. Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie. In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten. ===Academische loopbaan=== Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland. In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press. ===Leerstoel Koninkrijksrelaties=== In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam. Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties. Onderzoek en thematiek Guadeloupe onderzoekt onder meer: processen van nationale en culturele identiteitsvorming religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen koloniale racialisering en sociale ongelijkheid klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied. --------- {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | tipo = cientifico | nomber = Francio Guadeloupe | ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | alma mater = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] <br>[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA) | promotor = | disciplina = antropologia cultural | investiga = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]] | conoci pa = | distincion = }} '''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]]. == Bida y carera == Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico "Surprise Kid" como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.<ref>{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}</ref> Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso & Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].<ref>{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}</ref> Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.<ref>https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/</ref> ===Carera academico=== Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion. Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba: * Nocionnan popular di pertenencia nacional. * Diversidad cultural y identidad religioso. * Influencia di capital global y racismo colonial. * Representacion di berdad den medionan di comunicacion. El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda. Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural. === Catedra di Relacionnan di Reino === Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)</ref> Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.<ref>[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).</ref> == Publicacionnan (seleccion) == *Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI. *F. E. Guadeloupe & M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten. *F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press. *F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge. *F. E. Guadeloupe & V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12 *F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.<ref>{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}</ref> ''Sint Maarten Island Times'' {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------ Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon. Su investigashon ta konsentrá riba: Nocionnan popular di pertenensia nashonal Diversidat kultural i identidat religioso Influensia di kapital global i rasismo kolonial Representashon di berdat den medio di komunikashon El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda. Un di su obranan mas konosí ta: Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009) Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural. Leerstoel di Reino-relashonnan Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion. Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá. Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural. ------------ * Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM), * Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social & Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘. Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin & Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective. Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19 Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie. De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.<ref>https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk</ref> Leerstoelhouders De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd. * [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026). {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]] [[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] [[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]] [[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]] '''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]]. == Konteksto == E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar. Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon. E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original. -- '''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao. E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon. --- == Kontenido == E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial. E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes. Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882. === Hende muhé den e kolonianan === Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente: * hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam; * hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon); * hende muhé di komunidatnan indígena. E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero. == Resepshon == E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda. == Signifikado == E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou. [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Historia]] ----- '''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]]. == Achtergrond == De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. == Inhoud == In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw. {{Appendix}} ''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf. ==Achtergrond== Samenkomst en doel De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys. Doelstelling: *Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën. *Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling. 📝 Inhoud Hoofddeel I Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen. Hoofddeel II & III Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden. Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken. „…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …” Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32). De Indiaanse vrouw Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw. Beroepsleven van vrouwen Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden. Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes). Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen). Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster. ==Belang van de publicatie== Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao. Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën. Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken. ==Suggesties voor afronding== Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). ----- ==Nabeschouwing== === Het perspectief van de vrouw in West-Indië === Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen. === Zelfstandigheid en arbeidsethos === Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het "zwaarste werk" en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1] === Zorg en culturele tradities === De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals "gongote" om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1] === Onderwijs en emancipatie === In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap. === Economische diversiteit === West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1] Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis. == Bronnen == [1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl. ---------- ==[[Louis Constant van Panhuys]]<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898</ref>== [[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw. Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn. Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote) dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever. De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk. Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes. In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt. Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz. Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto. Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día. Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.<ref>[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]</ref> De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose "ocho dia".<ref><ref></ref>VOLKSKUNDE. "Amigoe". Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017</ref> --- Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed, zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día. Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden. De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof. Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten. ------- Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling. Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán. ---- Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. ---- Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. {{Appendix}} --------------- {{Databox}} [[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]] E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial. Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado. es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente. Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario. Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial. Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] == Caribe Hulandes == * 1947 - invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), * 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006</ref> {{Appendix}} LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen Citeertitel Landsverordening minimumlonen Vastgesteld door Gouverneur van de Nederlandse Antillen Onderwerp maatschappelijke zorg en welzijn Eigen onderwerp arbeidsregelgeving Opmerkingen met betrekking tot de regeling Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), -------- The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. -------------- {{Variante|c}} {{infobox persona| variante =c | nomber = Mary Gertrude Johnson | ofishi = | tata = Peter Hassell | mama = Esther Lovell Johnson }} '''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”<ref>Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.</ref> == Biografia == Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> <ref name=":0">Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534</ref> E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA89&printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace & Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}</ref> Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba. == Homenahe == Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.<ref>{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}</ref> == Mira tambe == * [[Kanchi sabano]] {{Appendix}} {{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}} [[:Kategoria:Saba]] ------------ * na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> * the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths. <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&view=theater Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981</ref> * Perhaps this is the reason the craft is popularly known as "Spanish work" on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who "stole" an address or who wrote "bad things" about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand "some help", even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island. When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for "Saba Lace" plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the "industry". Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that "Saba Lace" flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework. Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba. ------------- {{Infobox artista|variante|c | nomber = Sheila Payne }} '''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1] Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2] For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2] Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent. Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder. Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia. Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik. Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen). {{Appendix}} chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. ✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un "tragalus" ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta "dakkapel" òf "dakvenster", ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu. Diferensha: Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei). Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus. 🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí: Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba) Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra) Fortifikashon (forte) E motibu principal pa usa un tragalus tabata: Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi) Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas) Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta. Ejemplo: Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus. Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey. 📜 Origen historiko E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku: Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18). Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial. Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra. ✏️ En Resúmen Aspekto Tragalus Dakkapel Definishon Ventanita haltu Bentana sobresaliente for di tei Funshon Lus i ventilashon Lus, ventilashon, espasio Material Hout, piedra, torto Hout, tei, glas Uzo den Karibe Sí, den kas antique Raro, mas den Hulanda [[:Kategoria:Konstrukshon]] -------------- {{Multiple image | total_width = 650 | align = center | caption_align = center | border = | image1 = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg | caption1 = Edificio di Impuesto di [[Aruba]] | image2 = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg | caption2 = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]] | image4 = Emmanuel Catholic Chapel.jpg | caption4 = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]] | image3 = Maduro & Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg | caption3 = Edificio di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad }} --------------- * [[Florin karibense]] (aanvullen) Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.<ref name="deel 1">[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> -- 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat. E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.<ref name="deel 3">[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)</ref> E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. == denominashon di mas chikitu: 10 florin == E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.<ref name="deel 2">[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa. Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter. E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou. Patras == Di dos denominashon: binti florin Cg 20 == E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras. Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.<ref name="deel 3"/> Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá. Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.<ref name="deel 3"/> Patras == Di tres denominashon: biyete di 50 Cg == E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)</ref> E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu. E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi. Patras Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki. ------------------- '''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu. == Reserva i produkshon == Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.<ref name=BPWES21>{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021</ref> [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.<ref name=BPWES21/> Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.<ref name=BPWES21/> Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.<ref name=BPWES21/> == Historia == E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.<ref name=CNNROS>CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.<ref name=CNNROS/> Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.<ref name="CvC">Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.<ref name="CvC"/> E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.<ref>Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> ï Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.<ref name=NOSUSS>NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.<ref name=NOSUSS/> E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.<ref name=NOSUSS/> Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.<ref name="NOSUSVEN">NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.<ref name="NOSUSVEN"/> E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.<ref name="NOSUSVEN"/> E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna. == Laso ku Karibe Hulandes == (es.wiki} === Aruba === Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.<ref name=terminal > {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}</ref> Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.<ref> {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo |datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}</ref> Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.<ref>{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}</ref> Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema".<ref> {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}</ref> Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.<ref>«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}</ref> === Boneiru === PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)<ref> {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}</ref> ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.<ref>{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}</ref> Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.<ref> {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}</ref> Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru<ref>{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}</ref>, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-4">{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}</ref> Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}</ref> Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.<ref>«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}</ref> Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}« » </ref> Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.<ref>{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}</ref> === Kòrsou === Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-5">{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}</ref> PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019<ref> {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}</ref><ref> {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}</ref> tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.<ref>«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}</ref> Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title= Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.<ref>« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.<ref>« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.<ref>{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita= }}</ref> Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.<ref>{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita=Otro litigio: la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}</ref> Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.<ref>{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}</ref> Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de "forma privada" fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso= |cita= }}</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Venezuela]] -------------------------- '''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. == Historia == AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.<ref>https://www.avfpaint.com/about-us</ref> Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert. E febrika ta establese na Asteroienweg. E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa) ---------------------------------- {{Databox}} '''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan. == Historia == Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.<ref>{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}</ref> Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij. For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.<ref>DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001</ref> E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.<ref>Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. "Amigoe". Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003</ref> Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. == Dòknan == Den kurso di tempu a operá diferente dòk: * ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst) * ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya) * ''Beatrix''- dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente) * ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente) Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.<ref>https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018</ref> Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Kòrsou]] ===Damen ==== * Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. <ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. * Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.<ref>[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.<ref>Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> *NOTES Van ds zijde van de afdeling „Public Relations" van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij". De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.<ref>N.V. Curacaose Dok Maatschappij. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002</ref> In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce. With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean. Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao</ref> Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.<ref>Speciale zegel voor Curacaos droogdok. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003</ref> Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) </ref> {{Appendix}} Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij. Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair & Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes. Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair & Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. -------------------- '''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu revolushonario.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)</ref> Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a kria Medardo. Su tata a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena. Medardo den e tempu ei tabata negoshante. ==Guera== Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu. Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo, dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena. Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial. E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi. Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki. Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo. Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko. Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu. ==Publikashon== Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende. Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio. Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt. Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”. Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru. Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026 Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao brqwwjs707m0tjsxsokfcd2g1n7q2w3 0 8820 203139 91188 2026-09-05T08:17:14Z Caribiana 8320 203139 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Databox}} '''Dialecto''' (na [[latin]]: dialectus of dialectos, [[griego]] antiguo: διάλεκτος diálektos), ta e termino linguistico pa un variante di [[idioma]] cu no ta konsidera e idioma standard. E ta considera un variacion den uzo diario di lenguahe, door di sea un grupo chikito di papiado o un grupo mara na un region, como dialecto di e idioma standard na cual e ta liga. Entre un dialecto y un idioma no tin diferencia absoluto. Ingles [[Estadonan Uni di Amérika|Mericano]] y Ingles [[Reino Uni|Britanico]] ta por ehempel dos diferente dialecto di Ingles. Aunke nan ta diferencia un poco den [[ortografia]], pronunciacion y vocabulario, nan ta mutualmente comprendibel. Esaki ta nifica cu hende cu ta papia un di ambos variacion ta comprende e otro variacion. Tin biaha e decision si un lenguahe ta un idioma o un dialecto ta bira uno politico cu ta sirbi como manera pa asimila y integra gruponan minoritario den e cultura mas amplio di e nacion. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62275387|titulo=Dialect}} {{References}} }} [[Category:Idioma]] 8jr7egrc0r92qs1d04iwjeq4h3ga4km 0 9698 203120 169545 2026-09-04T19:44:40Z Caribiana 8320 203120 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{infobox empresa| variante = c | subsidiario = ENNIA Caribe Schade NV<br/>ENNIA Caribe Leven NV<br/>ENNIA Caribe Zorg NV<br/>ENNIA Caribe Schade<br/>ENNIA Caribe Leven | industria = Seguro<br/>Seguro di bida }} '''ENNIA Caribe''' of '''ENNIA''' ta un aseguradó ku ta aktivo na [[Aruba]], [[Kòrsou]] i [[Sint Maarten]] i na [[Hulanda Karibense]] desde 1948. == Aktividat i struktura == E empresa ta ehersé aktividatnan den ramo di siguro di daño, bida i malesa. E tin ofisinanan na Aruba, [[Boneiru]], Kòrsou i Sint Maarten i ta konta ku alrededor di 200 empleado. Su sede prinsipal ta na Kòrsou. Bou di e entidat hurídiko ENNIA Caribe Holding NV tin sinku supsidiario ku ta fungi komo empresa di siguro operashonal<ref>[https://www.ennia.com/over-ennia/organisatie/ Organisatie], Ennia.com</ref>: * ENNIA Caribe Schade NV (siguro di daño) * ENNIA Caribe Leven NV (siguro di bida) * ENNIA Caribe Zorg NV (siguro di malesa) * ENNIA Caribe Schade (Aruba) NV (siguro di daño) i * ENNIA Caribe Leven (Aruba) NV (siguro di bida). E aktividatnan na e islanan Boneiru, Kòrsou, [[Saba]], Sint Maarten i [[Sint Eustatius]] ta agrupá den e promé tres sosiedat anónimo i ta kai bou di supervishon di [[Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten]], mientras e ultimo dos NV ta toka solamente e aktividatnan na e isla di Aruba ku ta kai bou di supervishon di [[Banco Central di Aruba|Banko Sentral di Aruba]]. == Historia == E empresa ta originá di e kompania di siguro hulandes ''Eerste Nederlandsche / Nieuwe Eerste Nederlandsche'' (EN/NEN) i ta aktivo na [[Antias Hulandes|Antia]]. Despues di unifiká na 1969 ku NILLMIJ (Nederlandsch-Indische Levensverzekering- en Lijfrente-Maatschappij) e nòmber a bira ENNIA. Na 1983 ENNIA ta unifiká ku AGO Verzekeringen bou di e nòmber AEGON, sinembargo na Antia e ta mantene e nòmber ENNIA komo "ENNIA Caribe". ENNIA Caribe a wòrdu tuma over na 1998 dor di Nuts OHRA, ku un aña despues a unifiká i tabata resortá bou di Delta Lloyd. Na 2002 ENNIA a tuma over e actividatnan ku De Amersfoortse a start na 1989 na Antia. Na 2006 e Grupo Parman, di e empresario iraní-merikano [[Hushang Ansary]], ta atkerí ENNIA Caribe. == Link eksterno == * [https://www.ennia.com/ Wèpsait ofisial] {{Stub}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65881223|titulo=ENNIA}} {{References}} }} [[Category:Empresa]] [[Category:Antias Hulandes]] 6n6kcpgrpc3m6p1sgifp7ix1jh384wy 2 12827 203129 194657 2026-09-04T20:59:16Z Caribiana 8320 /* Carera artistico */ 203129 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Armando Gabriel Louis Goedgedrag |fecha nacemento = [[28 di òktober]] [[1989]] |luga nacemento = [[Hulanda]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor, muralista, fotogradfo, artista multimedia |mayornan = |casa = |genero = |estilo = arte mural |distincion = |obra = }} '''Armando Gabriel Louis Goedgedrag''' (☆ [[28 di òktober|28 di october]] [[1989]] na Stadskanaal, [[Hulanda]]) ta un artista visual, fotografo y specialista multimedia [[Aruba]]no. E ta conoci pa su obranan tocante naturalesa di Aruba, contribuyendo asina na arte publico, educacion y conservacion ambiental.​ == Bida == Armando Goedgedrag ta yu di un mama di Hulanda y un tata di Aruba. Cu dos aña di edad, el a muda cu su famia pa Aruba, unda el a lanta. Cu su dos ruman homber, Francisco y Sylvanio, el a landa hopi aña pa Aruba Dolphins Swimming Team y a competi pa Aruba den competencianan regional manera CARIFTA, CISC y CCCAN.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SOLODIPUEBLO-2012-04-10/BNA-DIG-SOLODIPUEBLO-2012-04-10/page/n28/mode/1up?q=armando+goedgedrag Caribbean Islands Swimming Championships lo ta na ARUBA 23-27 Juni 2012], Solo di pueblo (10 di april 2012)</ref><ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SOLODIPUEBLO-2006-04-10/BNA-DIG-SOLODIPUEBLO-2006-04-10/page/n30/mode/1up?q=armando+goedgedrag Armando Goedgedrag], Solo di pueblo</ref> Despues di gradua for di [[Colegio Arubano]] el a bai Hulanda pa sigui estudio superior. El a obtene un ''[[bachelor]]'' den Comunicacion y Diseño Multimedia na NHL Stenden na [[Leeuwarden]] y un ''[[maestria|master]]'' den Animacion na Academia pa Arte y Diseño St. Joost.<ref name=:"1">[https://www.rva.aw/pages/wp-content/uploads/2018/02/RVA_180002_2017_Annual-Report_A4_4_4.pdf Raad van Advies Jaarverslag 2017], Aruba</ref> === Carera artistico === Goedgedrag a cuminsa dibuha na edad di dos aña y a cuminsa pinta cu acrilico na edad di diesseis. Su obra ta caracterisa pa un estilo realista cu uzo di colornan vibrante y enfoke riba flora, fauna y paisahe di Aruba. Tambe e ta traha hopi cu temanan cu ta referi na identidad y sostenibilidad. {{multiple image | total_width = 250 | align = right | direction = vertical | image1 =Mural in San Nicolas by Armando Goedgedrag.jpeg | caption1 = | image2 =San Nicolas Murals.jpeg | caption2 = Mural ''Melting Pot'', coleccion di flor no-nativo, pero cu si ta presente na Aruba. | header = Muralnan na San Nicolas | header_align = center }} Despues di a bolbe Aruba na 2013, el a cuminsa documenta e flora y fauna di e isla den forma fotografíco y riba film, cu enfoke specifico riba [[espesie|especie]] menasa. El a diseña varios serie di stampia relaciona cu naturalesa pa Post Aruba, entre otro "Playanan di Aruba" (2015), "Shoco" (2016), "Fofoti" (2021) y "Bida Marino" (2022).<ref>[https://online.flipbuilder.com/toms/mocq/files/basic-html/page2.html Post Aruba ta dedica un serie di stampia na beachnan di Aruba], Awemainta (25 di september 2015)</ref><ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/prome-serie-di-stampia-di-post-aruba-pa-2021-a-bira-fofoti Prome serie di stampia di Post Aruba pa 2021 a bira ‘Fofoti’], [[Diario]] (15 di october 2021)</ref><ref>[https://diario.aw/fr/categories/noticia/general/post-aruba-ta-emiti-serie-di-stampia-bida-marino Post Aruba ta emiti serie di stampia 'Bida marino'], Diario (9 di juni 2022)</ref> Na aña 2018 el a cuminsa como muralista, inspira pa e obranan existente na [[San Nicolas]]. Awendia su obranan ta exhibi den espacio publico rond di e isla, entre otro na San Nicolas, [[Faro di California]], [[Natural Bridge]], EPB Hato, y na [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]] den hal di check-in pa Merca.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/aruba/56825/kunst-van-armando-goedgedrag-siert-nieuwe-amerikaanse-incheckhal-airport-aruba Kunst van Armando Goedgedrag siert nieuwe Amerikaanse incheckhal Airport Aruba], aruba.nu (28 juni 2024)</ref> Na 2024, riba peticion di Fundashon Ultimo Deseo Aruba (FUDA), el a crea un pintura di un [[prikichi]] riba e fruta di un cadushi riba un muraya banda di Colegio Sagrado Curazon na [[Savaneta]].<ref>[https://www.fuda-aruba.com/post/ambassadeur-armando-goedgedrag Ambassadeur - Armando Goedgedrag], funa-aruba.com</ref> e mesun aña el a crea, hunto cu [[Paul Woong]] e mural dedica na Carnaval ''Vibrant Echoes'' pa Aruba Art Fair Week 2024.<ref>https://www.facebook.com/groups/4760467744076276/posts/8025322014257483/ Armando Goedgedrag's wall painting project in Aruba], FB</ref> Goedgedrag a funda Artmando Multimedia, un estudio artistico ku ta traha cu pintura, fotografía, animacion y proyektonan educativo. === Envolvimento ambiental === Ademas di su amor pa lama y di ta un ferviente body boarder y [[windsurf|surfer]], loke ta sirbi tambe como inspiracion artistico, Goedgedrag ta activamente involvi den organisacionnan ambiental manera Turtugaruba y [[Aruba Birdlife Conservation]]. E ta bishita scolnan, incluso scolnan di mucha chikito, pa yuda eleva consenshi riba naturalesa y su proteccion. == Exposicionnan == * [[Cas di Cultura]] * {{Appendix}} * Artmando Multimedia - About Armando Goedgedrag * Xclusivo Magazine - Armando Goedgedrag * Aruba Trading Campaigns Registry - Biography Armando Goedgedrag * Kooyman - Colors of the Caribbean: Armando Goedgedrag * [[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/aruba/56825/kunst-van-armando-goedgedrag-siert-nieuwe-amerikaanse-incheckhal-airport-aruba Kunst van Armando Goedgedrag siert nieuwe Amerikaanse incheckhal Airport Aruba], aruba.nu (28 juni 2024) * Jaarverslag 2017, Raad van Advies Aruba {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Goedgedrag, Armando}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria: Arte na Aruba]] [[:Kategoria:Pintor]] -------- Su estilo ta un mescla di realismo cu color vibrante. E ta traha hopi cu temanan ku ta referí na naturalesa, identidad y sostenibilidad. == Estilo y inspiracion == Su estilo ta un meskla di realismo ku kolor vibrante. E ta traha hopi ku temanan ku ta referí na naturalesa, identidad i sostenibilidad. Ademas, e ta un ferviente ''body boarder'' y [[windsurf|surfer]], y su amor pa lama ta forma parti di su inspirashon artístiko. Art in public spaces * aruba airport <ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/aruba/56825/kunst-van-armando-goedgedrag-siert-nieuwe-amerikaanse-incheckhal-airport-aruba Kunst van Armando Goedgedrag siert nieuwe Amerikaanse incheckhal Airport Aruba], aruba.nu (28 juni 2024)</ref> * [[Post Aruba]] den e serie di deporte diseña pa [[Armando Goedgedrag]] == Bida == Armando Goedgedrag a nace na Hulanda di un mama Hulandes y un tata Arubiano. Cu su dos aña el a muda cu su famia pa Aruba, unda el a cuminsa pinta. Na edad di 16 aña tambe el a cuminsa traha cu acrylico. Armando Goedgedrag a nace na Hulanda y desde 1991 a lanta cu su mayornan na Aruba. Despues di gradua di [[Colegio Arubano]] ela continua su estudio na Hulanda. E ta obtene un [[bachelor]] den Comunicacion i Diseno multimedia, sigui pa un [[maestria|Master]] den animacion. He’s currently living on the Island where his daily involvement in the preservation and awareness of the nature and beauty of Aruba is making a difference. * Tres ruman landador, Francisco , Armando y Sylvanio Goedgedrag hunto a crea e logo aki. Tur 3 ta miembro di Aruba Dolphins Swimming Team pa hopi aha y den pasado a competi pa Aruba n’e competencianan CARIFTA, CISC y CCCAN. * 2012: Despues Armando Goedgedrag a haci entega oficial di su cuadra, pinta segun e tecnologia di “speed painting” cu ta ilustra dos shoco na minister Abath conhuntamente cu director interino di Cas di Aruba sra. mr. Shandra John. (Solo diPueblo) * Na 2022 ela tene su prome solo exposicion, den ArtisA Gallery na San Nicolas. Born in the Netherlands and grew up on Aruba where he graduated at Colegio Arubano, he went on to the Netherlands to continue his studies. There he attained his Bachelor’s degree in Communication and Multimedia Design followed by his Master’s degree in Animation. He’s currently living on the Island where his daily involvement in the preservation and awareness of the nature and beauty of Aruba is making a difference. Armando Gabriel Louis Goedgedrag is in 1989 in Stadskanaal geboren. Samen met zijn ouders migreerde hij in 1991 naar Aruba. Na de middelbare school te hebben doorlopen ging hij naar Nederland om in Leeuwarden Communication & Multimedia Design te studeren.<ref>[https://www.rva.aw/pages/wp-content/uploads/2018/02/RVA_180002_2017_Annual-Report_A4_4_4.pdf Raad van Advies Jaarverslag 2017], Aruba</ref> Daarna behaalde hij zijn Master in Animatie aan de Academie voor Kunst en Vormgeving St. Joost. Na zijn studie is hij in 2013 naar zijn eiland teruggekeerd en ging hij “de natuur pas echt goed verkennen.” Samen met collega fotografen heeft hij de Arubaanse natuur op foto’s en films vastgelegd; met name de bedreigde dieren en planten. Ondertussen ontwikkelde hij ook een andere passie: de zee: “Ik ben een fervente body boarder en surfer. Ik vind het heerlijk mij te ontspannen in de golven, waarbij het prachtige schouwspel van kleur, licht en geluid elke keer opnieuw een fantastische ervaring is.” De jonge kunstenaar zet zich in voor de bewustwording van de waarde van de Arubaanse natuur bij de Arubaanse jeugd. Hij is niet alleen natuurliefhebber, maar ook een natuurbeschermer. Daarvoor legt hij bezoeken af aan scholen, vooral kleuterscholen. Ook is hij actief in Korteweg, een vereniging van jeugdige kunstenaars, die de kunst weer onder de aandacht wil brengen in de samenleving. Armando Goedgedrag is a painter, photographer and multimedia specialist who enjoys developing his natural talents. He started drawing at the age of two and started painting with acrylic at the age of 16. He’s often inspired by nature especially Aruba’s nature. One of his goals is to bring awareness of the beauty of nature that surrounds us. Armando was born in the Netherlands and grew up on Aruba. After graduating Colegio Arubano, he went to the Netherlands to continue his studies. There he attained his Bachelor’s degree in Communication and Multimedia Design followed by his Master’s degree in Animation. He’s currently living on the Island where his daily involvement in the preservation and awareness of the nature and beauty of Aruba is making a difference. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =56797502|titulo=Randal Corsen}} {{References}} }} == Proyektonan notabel == * '''Ron Tropical Campaign (2024):''' En kolaborashon ku Aruba Trading Company, e a diseña un seri di obra visual ku ta representá flora i fauna di Aruba pa promové Ron Tropical. * '''Mural na EPB Hato:''' En kolaborashon ku Kooyman, e a pinta un mural grandi ku e "Shoco" (buho di cueva) komo simbolo di sabiduria i edukashon. * '''Obranan na Aeropuerto Internacional Reina Beatrix:''' Parte di e proyekto "Gateway 2030", arte di Armando ta eksibí den hal di check-in pa pasaheronan Merikano.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/aruba/56825/kunst-van-armando-goedgedrag-siert-nieuwe-amerikaanse-incheckhal-airport-aruba Kunst van Armando Goedgedrag siert nieuwe Amerikaanse incheckhal Airport Aruba], aruba.nu (28 juni 2024)</ref> * Na 2024, riba peticion di Fundashon Ultimo Deseo Aruba (FUDA), el a crea un pintura di un prikichi riba e fruta di un cactus riba un muraya banda di Colegio Sagrado Curazon na Savaneta.<ref>[https://www.fuda-aruba.com/post/ambassadeur-armando-goedgedrag Ambassadeur - Armando Goedgedrag], funa-aruba.com</ref> [[:Kategoria:Hende]] Armando Gabriel Louis Goedgedrag (Nederland, 28 oktober 1989) is een Arubaans beeldend kunstenaar, fotograaf en multimedia specialist. Armando Goedgedrag werd geboren in Nederland en heeft een Nederlandse moeder en een Arubaanse vader. Op twee-jarige leeftijd vertrok hij met het gezin naar Aruba, waar hij toen begong te schilderen. Op zijn 16de ging hij ook met acrylic aan de slag. Armando Goedgedrag (nase na Hulanda) ta un artista visual, pintor, fotógrafo i especialista multimedia Arubano. E ta konosí pa su obra ku ta reflehá e naturalesa vibrante di Aruba, i pa su kontribushon na arte públiko, edukashon ambiental i preservashon di e medio ambiente.​ campaigns.arubatrading.com == Bida personal i edukashon == Armando a nase na Hulanda i a muda pa Aruba ku su famia ora e tabata dos aña. E a gradua for di Colegio Arubano i despues a bai Hulanda pa sigui su studiunan. E a logra un Bachelor den Komunikashon i Diseño Multimedia i un Master den Animashon. ​ Artmando Multimedia == Karrera artístiko == Armando a kuminsá dibuho na edat di dos aña i a kuminsá pinta ku akríliko na edat di diesiséis. E ta inspirá principalmente pa e naturalesa di Aruba, i su meta ta pa trese konsenshi di e beyesa di naturalesa ku ta rodea nos. ​ Xclusivo - Magazine E ta e fundador di Artmando Multimedia, un estudio ku ta enfoká riba arte visual, fotografía i animashon. ​ Log in or sign up to view +5 Destination Magazines +5 Artmando Multimedia +5 == Proyektonan notabel == Ron Tropical Campaign (2024): Armando a kolaborá ku Aruba Trading Company pa kreá un seri di pintura eksklusivo pa Ron Tropical, ku ta representá flora i fauna di Aruba. ​ campaigns.arubatrading.com Mural na EPB Hato: Na kolaborashon ku Kooyman, e a pinta un mural ku e "Shoco" (buho di cueva di Aruba) na e skol EPB Hato, simbolisando sabiduria i konosimentu. ​ kooymanbv.com Obranan na Aeropuerto Internacional Reina Beatrix: Su arte ta eksibí den e nobo hal di check-in pa pasaheronan Merikano, komo parti di e proyekto Gateway 2030. ​ Aruba +1 Xclusivo - Magazine +1 == Envolvimentu ambiental == Armando ta un miembronan aktivo di organizashonnan ambiental, inkluso Turtugaruba i Aruba Birdlife Conservation, i su obra ta enfoká riba promové konsenshi di e naturalesa i su preservashon. ​ Destination Magazines == Estilo i inspirashon == Su arte ta karakterisá pa un kombinashon di realismo i kolor vibrante, ku enfoke riba e flora i fauna di Aruba. E ta inspirá pa e naturalesa di e isla, i su meta ta pa trese konsenshi di su beyesa i importansia. ​ Xclusivo - Magazine == Referensianan == Artmando Multimedia - About Armando Goedgedrag ​ Xclusivo - Magazine +8 Artmando Multimedia +8 Log in or sign up to view +8 Aruba Trading Campaigns Registry - Biography Armando Goedgedrag ​ campaigns.arubatrading.com Kooyman - Colors of the Caribbean: Armando Goedgedrag ​ kooymanbv.com Aruba.nu - Kunst van Armando Goedgedrag siert nieuwe Amerikaanse incheckhal Airport Aruba ​ Aruba Xclusivo Magazine - Armando Goedgedrag ​ Xclusivo - Magazine {{Appendix}} ----- Goedgedrag Armando Gabriel Louis Goedgedrag (Nederland, 28 oktober 1989) is een Arubaans beeldend kunstenaar, fotograaf en multimedia specialist. Armando Goedgedrag werd geboren in Nederland en heeft een Nederlandse moeder en een Arubaanse vader. Op twee-jarige leeftijd vertrok hij met het gezin naar Aruba, waar hij toen begong te schilderen. Op zijn 16de ging hij ook met acrylic aan de slag. is a 𝙥𝙖𝙞𝙣𝙩𝙚𝙧, 𝙥𝙝𝙤𝙩𝙤𝙜𝙧𝙖𝙥𝙝𝙚𝙧 𝙖𝙣𝙙 𝙢𝙪𝙡𝙩𝙞𝙢𝙚𝙙𝙞𝙖 𝙨𝙥𝙚𝙘𝙞𝙖𝙡𝙞𝙨𝙩 who enjoys developing his natural talents. He started drawing at the age of 2 and started painting with acrylic at the age of 16. Born in the Netherlands and grew up on Aruba where he graduated at Colegio Arubano, he went on to the Netherlands to continue his studies. There he attained his Bachelor’s degree in Communication and Multimedia Design followed by his Master’s degree in Animation. He’s currently living on the Island where his daily involvement in the preservation and awareness of the nature and beauty of Aruba is making a difference. Armando Gabriel Louis Goedgedrag is in 1989 in Stadskanaal geboren. Samen met zijn ouders migreerde hij in 1991 naar Aruba. Na de middelbare school te hebben doorlopen ging hij naar Nederland om in Leeuwarden Communication & Multimedia Design te studeren. Daarna behaalde hij zijn Master in Animatie aan de Academie voor Kunst en Vormgeving St. Joost. Na zijn studie is hij in 2013 naar zijn eiland teruggekeerd en ging hij “de natuur pas echt goed verkennen.” Samen met collega fotografen heeft hij de Arubaanse natuur op foto’s en films vastgelegd; met name de bedreigde dieren en planten. Ondertussen ontwikkelde hij ook een andere passie: de zee: “Ik ben een fervente body boarder en surfer. Ik vind het heerlijk mij te ontspannen in de golven, waarbij het prachtige schouwspel van kleur, licht en geluid elke keer opnieuw een fantastische ervaring is.” De jonge kunstenaar zet zich in voor de bewustwording van de waarde van de Arubaanse natuur bij de Arubaanse jeugd. Hij is niet alleen natuurliefhebber, maar ook een natuurbeschermer. Daarvoor legt hij bezoeken af aan scholen, vooral kleuterscholen. Ook is hij actief in Korteweg, een vereniging van jeugdige kunstenaars, die de kunst weer onder de aandacht wil brengen in de samenleving. (Bron jaarverslag 2017, Raad van Advies Aruba) {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Goedgedrag, Armando}} [[Category:Hende]] [[Category:Arte na Aruba]] ----------------------- sb1v05qlfoyw29xmceh9u339m166sxt 203130 203129 2026-09-04T21:05:02Z Caribiana 8320 203130 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Armando Gabriel Louis Goedgedrag |fecha nacemento = [[28 di òktober]] [[1989]] |luga nacemento = [[Hulanda]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor, muralista, fotogradfo, artista multimedia |mayornan = |casa = |genero = |estilo = arte mural |distincion = |obra = }} '''Armando Gabriel Louis Goedgedrag''' (☆ [[28 di òktober|28 di october]] [[1989]] na Stadskanaal, [[Hulanda]]) ta un artista visual, fotografo y specialista multimedia [[Aruba]]no. E ta conoci pa su obranan tocante naturalesa di Aruba, contribuyendo asina na arte publico, educacion y conservacion ambiental.​ == Bida == Armando Goedgedrag ta yu di un mama di Hulanda y un tata di Aruba. Cu dos aña di edad, el a muda cu su famia pa Aruba, unda el a lanta. Cu su dos ruman homber, Francisco y Sylvanio, el a landa hopi aña pa Aruba Dolphins Swimming Team y a competi pa Aruba den competencianan regional manera CARIFTA, CISC y CCCAN.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SOLODIPUEBLO-2012-04-10/BNA-DIG-SOLODIPUEBLO-2012-04-10/page/n28/mode/1up?q=armando+goedgedrag Caribbean Islands Swimming Championships lo ta na ARUBA 23-27 Juni 2012], Solo di pueblo (10 di april 2012)</ref><ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SOLODIPUEBLO-2006-04-10/BNA-DIG-SOLODIPUEBLO-2006-04-10/page/n30/mode/1up?q=armando+goedgedrag Armando Goedgedrag], Solo di pueblo</ref> Despues di gradua for di [[Colegio Arubano]] el a bai Hulanda pa sigui estudio superior. El a obtene un ''[[bachelor]]'' den Comunicacion y Diseño Multimedia na NHL Stenden na [[Leeuwarden]] y un ''[[maestria|master]]'' den Animacion na Academia pa Arte y Diseño St. Joost.<ref name=:"1">[https://www.rva.aw/pages/wp-content/uploads/2018/02/RVA_180002_2017_Annual-Report_A4_4_4.pdf Raad van Advies Jaarverslag 2017], Aruba</ref> === Carera artistico === Goedgedrag a cuminsa dibuha na edad di dos aña y a cuminsa pinta cu acrilico na edad di diesseis. Su obra ta caracterisa pa un estilo realista cu uzo di colornan vibrante y enfoke riba flora, fauna y paisahe di Aruba. Tambe e ta traha hopi cu temanan cu ta referi na identidad y sostenibilidad. {{multiple image | total_width = 250 | align = right | direction = vertical | image1 =Mural in San Nicolas by Armando Goedgedrag.jpeg | caption1 = Fauna di Aruba | image2 =San Nicolas Murals.jpeg | caption2 = Mural ''Melting Pot'', coleccion di flor no-nativo, pero cu si ta presente na Aruba. | header = Muralnan na San Nicolas | header_align = center }} Despues di a bolbe Aruba na 2013, el a cuminsa documenta e flora y fauna di e isla den forma fotografíco y riba film, cu enfoke specifico riba [[espesie|especie]] menasa. El a diseña varios serie di stampia relaciona cu naturalesa pa Post Aruba, entre otro "Playanan di Aruba" (2015), "Shoco" (2016), "Fofoti" (2021) y "Bida Marino" (2022).<ref>[https://online.flipbuilder.com/toms/mocq/files/basic-html/page2.html Post Aruba ta dedica un serie di stampia na beachnan di Aruba], Awemainta (25 di september 2015)</ref><ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/prome-serie-di-stampia-di-post-aruba-pa-2021-a-bira-fofoti Prome serie di stampia di Post Aruba pa 2021 a bira ‘Fofoti’], [[Diario]] (15 di october 2021)</ref><ref>[https://diario.aw/fr/categories/noticia/general/post-aruba-ta-emiti-serie-di-stampia-bida-marino Post Aruba ta emiti serie di stampia 'Bida marino'], Diario (9 di juni 2022)</ref> Na aña 2018 el a cuminsa como muralista, inspira pa e obranan existente na [[San Nicolas]]. Awendia su obranan ta exhibi den espacio publico rond di e isla, entre otro na San Nicolas, [[Faro di California]], [[Natural Bridge]], EPB Hato, y na [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]] den hal di check-in pa Merca.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/aruba/56825/kunst-van-armando-goedgedrag-siert-nieuwe-amerikaanse-incheckhal-airport-aruba Kunst van Armando Goedgedrag siert nieuwe Amerikaanse incheckhal Airport Aruba], aruba.nu (28 juni 2024)</ref> Na 2024, riba peticion di Fundashon Ultimo Deseo Aruba (FUDA), el a crea un pintura di un [[prikichi]] riba e fruta di un cadushi riba un muraya banda di Colegio Sagrado Curazon na [[Savaneta]].<ref>[https://www.fuda-aruba.com/post/ambassadeur-armando-goedgedrag Ambassadeur - Armando Goedgedrag], funa-aruba.com</ref> e mesun aña el a crea, hunto cu [[Paul Woong]] e mural dedica na Carnaval ''Vibrant Echoes'' pa Aruba Art Fair Week 2024.<ref>https://www.facebook.com/groups/4760467744076276/posts/8025322014257483/ Armando Goedgedrag's wall painting project in Aruba], FB</ref> Goedgedrag a funda Artmando Multimedia, un estudio artistico ku ta traha cu pintura, fotografía, animacion y proyektonan educativo. === Envolvimento ambiental === Ademas di su amor pa lama y di ta un ferviente body boarder y [[windsurf|surfer]], loke ta sirbi tambe como inspiracion artistico, Goedgedrag ta activamente involvi den organisacionnan ambiental manera Turtugaruba y [[Aruba Birdlife Conservation]]. E ta bishita scolnan, incluso scolnan di mucha chikito, pa yuda eleva consenshi riba naturalesa y su proteccion. == Exposicionnan == * [[Cas di Cultura]] * {{Appendix}} * Artmando Multimedia - About Armando Goedgedrag * Xclusivo Magazine - Armando Goedgedrag * Aruba Trading Campaigns Registry - Biography Armando Goedgedrag * Kooyman - Colors of the Caribbean: Armando Goedgedrag * [[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/aruba/56825/kunst-van-armando-goedgedrag-siert-nieuwe-amerikaanse-incheckhal-airport-aruba Kunst van Armando Goedgedrag siert nieuwe Amerikaanse incheckhal Airport Aruba], aruba.nu (28 juni 2024) * Jaarverslag 2017, Raad van Advies Aruba {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Goedgedrag, Armando}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria: Arte na Aruba]] [[:Kategoria:Pintor]] -------- Su estilo ta un mescla di realismo cu color vibrante. E ta traha hopi cu temanan ku ta referí na naturalesa, identidad y sostenibilidad. == Estilo y inspiracion == Su estilo ta un meskla di realismo ku kolor vibrante. E ta traha hopi ku temanan ku ta referí na naturalesa, identidad i sostenibilidad. Ademas, e ta un ferviente ''body boarder'' y [[windsurf|surfer]], y su amor pa lama ta forma parti di su inspirashon artístiko. Art in public spaces * aruba airport <ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/aruba/56825/kunst-van-armando-goedgedrag-siert-nieuwe-amerikaanse-incheckhal-airport-aruba Kunst van Armando Goedgedrag siert nieuwe Amerikaanse incheckhal Airport Aruba], aruba.nu (28 juni 2024)</ref> * [[Post Aruba]] den e serie di deporte diseña pa [[Armando Goedgedrag]] == Bida == Armando Goedgedrag a nace na Hulanda di un mama Hulandes y un tata Arubiano. Cu su dos aña el a muda cu su famia pa Aruba, unda el a cuminsa pinta. Na edad di 16 aña tambe el a cuminsa traha cu acrylico. Armando Goedgedrag a nace na Hulanda y desde 1991 a lanta cu su mayornan na Aruba. Despues di gradua di [[Colegio Arubano]] ela continua su estudio na Hulanda. E ta obtene un [[bachelor]] den Comunicacion i Diseno multimedia, sigui pa un [[maestria|Master]] den animacion. He’s currently living on the Island where his daily involvement in the preservation and awareness of the nature and beauty of Aruba is making a difference. * Tres ruman landador, Francisco , Armando y Sylvanio Goedgedrag hunto a crea e logo aki. Tur 3 ta miembro di Aruba Dolphins Swimming Team pa hopi aha y den pasado a competi pa Aruba n’e competencianan CARIFTA, CISC y CCCAN. * 2012: Despues Armando Goedgedrag a haci entega oficial di su cuadra, pinta segun e tecnologia di “speed painting” cu ta ilustra dos shoco na minister Abath conhuntamente cu director interino di Cas di Aruba sra. mr. Shandra John. (Solo diPueblo) * Na 2022 ela tene su prome solo exposicion, den ArtisA Gallery na San Nicolas. Born in the Netherlands and grew up on Aruba where he graduated at Colegio Arubano, he went on to the Netherlands to continue his studies. There he attained his Bachelor’s degree in Communication and Multimedia Design followed by his Master’s degree in Animation. He’s currently living on the Island where his daily involvement in the preservation and awareness of the nature and beauty of Aruba is making a difference. Armando Gabriel Louis Goedgedrag is in 1989 in Stadskanaal geboren. Samen met zijn ouders migreerde hij in 1991 naar Aruba. Na de middelbare school te hebben doorlopen ging hij naar Nederland om in Leeuwarden Communication & Multimedia Design te studeren.<ref>[https://www.rva.aw/pages/wp-content/uploads/2018/02/RVA_180002_2017_Annual-Report_A4_4_4.pdf Raad van Advies Jaarverslag 2017], Aruba</ref> Daarna behaalde hij zijn Master in Animatie aan de Academie voor Kunst en Vormgeving St. Joost. Na zijn studie is hij in 2013 naar zijn eiland teruggekeerd en ging hij “de natuur pas echt goed verkennen.” Samen met collega fotografen heeft hij de Arubaanse natuur op foto’s en films vastgelegd; met name de bedreigde dieren en planten. Ondertussen ontwikkelde hij ook een andere passie: de zee: “Ik ben een fervente body boarder en surfer. Ik vind het heerlijk mij te ontspannen in de golven, waarbij het prachtige schouwspel van kleur, licht en geluid elke keer opnieuw een fantastische ervaring is.” De jonge kunstenaar zet zich in voor de bewustwording van de waarde van de Arubaanse natuur bij de Arubaanse jeugd. Hij is niet alleen natuurliefhebber, maar ook een natuurbeschermer. Daarvoor legt hij bezoeken af aan scholen, vooral kleuterscholen. Ook is hij actief in Korteweg, een vereniging van jeugdige kunstenaars, die de kunst weer onder de aandacht wil brengen in de samenleving. Armando Goedgedrag is a painter, photographer and multimedia specialist who enjoys developing his natural talents. He started drawing at the age of two and started painting with acrylic at the age of 16. He’s often inspired by nature especially Aruba’s nature. One of his goals is to bring awareness of the beauty of nature that surrounds us. Armando was born in the Netherlands and grew up on Aruba. After graduating Colegio Arubano, he went to the Netherlands to continue his studies. There he attained his Bachelor’s degree in Communication and Multimedia Design followed by his Master’s degree in Animation. He’s currently living on the Island where his daily involvement in the preservation and awareness of the nature and beauty of Aruba is making a difference. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =56797502|titulo=Randal Corsen}} {{References}} }} == Proyektonan notabel == * '''Ron Tropical Campaign (2024):''' En kolaborashon ku Aruba Trading Company, e a diseña un seri di obra visual ku ta representá flora i fauna di Aruba pa promové Ron Tropical. * '''Mural na EPB Hato:''' En kolaborashon ku Kooyman, e a pinta un mural grandi ku e "Shoco" (buho di cueva) komo simbolo di sabiduria i edukashon. * '''Obranan na Aeropuerto Internacional Reina Beatrix:''' Parte di e proyekto "Gateway 2030", arte di Armando ta eksibí den hal di check-in pa pasaheronan Merikano.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/aruba/56825/kunst-van-armando-goedgedrag-siert-nieuwe-amerikaanse-incheckhal-airport-aruba Kunst van Armando Goedgedrag siert nieuwe Amerikaanse incheckhal Airport Aruba], aruba.nu (28 juni 2024)</ref> * Na 2024, riba peticion di Fundashon Ultimo Deseo Aruba (FUDA), el a crea un pintura di un prikichi riba e fruta di un cactus riba un muraya banda di Colegio Sagrado Curazon na Savaneta.<ref>[https://www.fuda-aruba.com/post/ambassadeur-armando-goedgedrag Ambassadeur - Armando Goedgedrag], funa-aruba.com</ref> [[:Kategoria:Hende]] Armando Gabriel Louis Goedgedrag (Nederland, 28 oktober 1989) is een Arubaans beeldend kunstenaar, fotograaf en multimedia specialist. Armando Goedgedrag werd geboren in Nederland en heeft een Nederlandse moeder en een Arubaanse vader. Op twee-jarige leeftijd vertrok hij met het gezin naar Aruba, waar hij toen begong te schilderen. Op zijn 16de ging hij ook met acrylic aan de slag. Armando Goedgedrag (nase na Hulanda) ta un artista visual, pintor, fotógrafo i especialista multimedia Arubano. E ta konosí pa su obra ku ta reflehá e naturalesa vibrante di Aruba, i pa su kontribushon na arte públiko, edukashon ambiental i preservashon di e medio ambiente.​ campaigns.arubatrading.com == Bida personal i edukashon == Armando a nase na Hulanda i a muda pa Aruba ku su famia ora e tabata dos aña. E a gradua for di Colegio Arubano i despues a bai Hulanda pa sigui su studiunan. E a logra un Bachelor den Komunikashon i Diseño Multimedia i un Master den Animashon. ​ Artmando Multimedia == Karrera artístiko == Armando a kuminsá dibuho na edat di dos aña i a kuminsá pinta ku akríliko na edat di diesiséis. E ta inspirá principalmente pa e naturalesa di Aruba, i su meta ta pa trese konsenshi di e beyesa di naturalesa ku ta rodea nos. ​ Xclusivo - Magazine E ta e fundador di Artmando Multimedia, un estudio ku ta enfoká riba arte visual, fotografía i animashon. ​ Log in or sign up to view +5 Destination Magazines +5 Artmando Multimedia +5 == Proyektonan notabel == Ron Tropical Campaign (2024): Armando a kolaborá ku Aruba Trading Company pa kreá un seri di pintura eksklusivo pa Ron Tropical, ku ta representá flora i fauna di Aruba. ​ campaigns.arubatrading.com Mural na EPB Hato: Na kolaborashon ku Kooyman, e a pinta un mural ku e "Shoco" (buho di cueva di Aruba) na e skol EPB Hato, simbolisando sabiduria i konosimentu. ​ kooymanbv.com Obranan na Aeropuerto Internacional Reina Beatrix: Su arte ta eksibí den e nobo hal di check-in pa pasaheronan Merikano, komo parti di e proyekto Gateway 2030. ​ Aruba +1 Xclusivo - Magazine +1 == Envolvimentu ambiental == Armando ta un miembronan aktivo di organizashonnan ambiental, inkluso Turtugaruba i Aruba Birdlife Conservation, i su obra ta enfoká riba promové konsenshi di e naturalesa i su preservashon. ​ Destination Magazines == Estilo i inspirashon == Su arte ta karakterisá pa un kombinashon di realismo i kolor vibrante, ku enfoke riba e flora i fauna di Aruba. E ta inspirá pa e naturalesa di e isla, i su meta ta pa trese konsenshi di su beyesa i importansia. ​ Xclusivo - Magazine == Referensianan == Artmando Multimedia - About Armando Goedgedrag ​ Xclusivo - Magazine +8 Artmando Multimedia +8 Log in or sign up to view +8 Aruba Trading Campaigns Registry - Biography Armando Goedgedrag ​ campaigns.arubatrading.com Kooyman - Colors of the Caribbean: Armando Goedgedrag ​ kooymanbv.com Aruba.nu - Kunst van Armando Goedgedrag siert nieuwe Amerikaanse incheckhal Airport Aruba ​ Aruba Xclusivo Magazine - Armando Goedgedrag ​ Xclusivo - Magazine {{Appendix}} ----- Goedgedrag Armando Gabriel Louis Goedgedrag (Nederland, 28 oktober 1989) is een Arubaans beeldend kunstenaar, fotograaf en multimedia specialist. Armando Goedgedrag werd geboren in Nederland en heeft een Nederlandse moeder en een Arubaanse vader. Op twee-jarige leeftijd vertrok hij met het gezin naar Aruba, waar hij toen begong te schilderen. Op zijn 16de ging hij ook met acrylic aan de slag. is a 𝙥𝙖𝙞𝙣𝙩𝙚𝙧, 𝙥𝙝𝙤𝙩𝙤𝙜𝙧𝙖𝙥𝙝𝙚𝙧 𝙖𝙣𝙙 𝙢𝙪𝙡𝙩𝙞𝙢𝙚𝙙𝙞𝙖 𝙨𝙥𝙚𝙘𝙞𝙖𝙡𝙞𝙨𝙩 who enjoys developing his natural talents. He started drawing at the age of 2 and started painting with acrylic at the age of 16. Born in the Netherlands and grew up on Aruba where he graduated at Colegio Arubano, he went on to the Netherlands to continue his studies. There he attained his Bachelor’s degree in Communication and Multimedia Design followed by his Master’s degree in Animation. He’s currently living on the Island where his daily involvement in the preservation and awareness of the nature and beauty of Aruba is making a difference. Armando Gabriel Louis Goedgedrag is in 1989 in Stadskanaal geboren. Samen met zijn ouders migreerde hij in 1991 naar Aruba. Na de middelbare school te hebben doorlopen ging hij naar Nederland om in Leeuwarden Communication & Multimedia Design te studeren. Daarna behaalde hij zijn Master in Animatie aan de Academie voor Kunst en Vormgeving St. Joost. Na zijn studie is hij in 2013 naar zijn eiland teruggekeerd en ging hij “de natuur pas echt goed verkennen.” Samen met collega fotografen heeft hij de Arubaanse natuur op foto’s en films vastgelegd; met name de bedreigde dieren en planten. Ondertussen ontwikkelde hij ook een andere passie: de zee: “Ik ben een fervente body boarder en surfer. Ik vind het heerlijk mij te ontspannen in de golven, waarbij het prachtige schouwspel van kleur, licht en geluid elke keer opnieuw een fantastische ervaring is.” De jonge kunstenaar zet zich in voor de bewustwording van de waarde van de Arubaanse natuur bij de Arubaanse jeugd. Hij is niet alleen natuurliefhebber, maar ook een natuurbeschermer. Daarvoor legt hij bezoeken af aan scholen, vooral kleuterscholen. Ook is hij actief in Korteweg, een vereniging van jeugdige kunstenaars, die de kunst weer onder de aandacht wil brengen in de samenleving. (Bron jaarverslag 2017, Raad van Advies Aruba) {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Goedgedrag, Armando}} [[Category:Hende]] [[Category:Arte na Aruba]] ----------------------- 08u906dud5jh5grqq3lyb8kmm8glaar 203131 203130 2026-09-04T21:05:54Z Caribiana 8320 203131 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Armando Gabriel Louis Goedgedrag |fecha nacemento = [[28 di òktober]] [[1989]] |luga nacemento = [[Hulanda]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor, muralista, fotogradfo, artista multimedia |mayornan = |casa = |genero = |estilo = arte mural |distincion = |obra = }} '''Armando Gabriel Louis Goedgedrag''' (☆ [[28 di òktober|28 di october]] [[1989]] na Stadskanaal, [[Hulanda]]) ta un artista visual, fotografo y specialista multimedia [[Aruba]]no. E ta conoci pa su obranan tocante naturalesa di Aruba, contribuyendo asina na arte publico, educacion y conservacion ambiental.​ == Bida == Armando Goedgedrag ta yu di un mama di Hulanda y un tata di Aruba. Cu dos aña di edad, el a muda cu su famia pa Aruba, unda el a lanta. Cu su dos ruman homber, Francisco y Sylvanio, el a landa hopi aña pa Aruba Dolphins Swimming Team y a competi pa Aruba den competencianan regional manera CARIFTA, CISC y CCCAN.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SOLODIPUEBLO-2012-04-10/BNA-DIG-SOLODIPUEBLO-2012-04-10/page/n28/mode/1up?q=armando+goedgedrag Caribbean Islands Swimming Championships lo ta na ARUBA 23-27 Juni 2012], Solo di pueblo (10 di april 2012)</ref><ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SOLODIPUEBLO-2006-04-10/BNA-DIG-SOLODIPUEBLO-2006-04-10/page/n30/mode/1up?q=armando+goedgedrag Armando Goedgedrag], Solo di pueblo</ref> Despues di gradua for di [[Colegio Arubano]] el a bai Hulanda pa sigui estudio superior. El a obtene un ''[[bachelor]]'' den Comunicacion y Diseño Multimedia na NHL Stenden na [[Leeuwarden]] y un ''[[maestria|master]]'' den Animacion na Academia pa Arte y Diseño St. Joost.<ref name=:"1">[https://www.rva.aw/pages/wp-content/uploads/2018/02/RVA_180002_2017_Annual-Report_A4_4_4.pdf Raad van Advies Jaarverslag 2017], Aruba</ref> === Carera artistico === Goedgedrag a cuminsa dibuha na edad di dos aña y a cuminsa pinta cu acrilico na edad di diesseis. Su obra ta caracterisa pa un estilo realista cu uzo di colornan vibrante y enfoke riba flora, fauna y paisahe di Aruba. Tambe e ta traha hopi cu temanan cu ta referi na identidad y sostenibilidad. {{multiple image | total_width = 250 | align = right | direction = vertical | image1 =Mural in San Nicolas by Armando Goedgedrag.jpeg | caption1 = Fauna di Aruba | image2 =San Nicolas Murals.jpeg | caption2 = Mural ''Melting Pot'', coleccion di flor no-nativo, pero cu si ta presente na Aruba. | header = Muralnan na San Nicolas | header_align = center | caption_align = center }} Despues di a bolbe Aruba na 2013, el a cuminsa documenta e flora y fauna di e isla den forma fotografíco y riba film, cu enfoke specifico riba [[espesie|especie]] menasa. El a diseña varios serie di stampia relaciona cu naturalesa pa Post Aruba, entre otro "Playanan di Aruba" (2015), "Shoco" (2016), "Fofoti" (2021) y "Bida Marino" (2022).<ref>[https://online.flipbuilder.com/toms/mocq/files/basic-html/page2.html Post Aruba ta dedica un serie di stampia na beachnan di Aruba], Awemainta (25 di september 2015)</ref><ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/prome-serie-di-stampia-di-post-aruba-pa-2021-a-bira-fofoti Prome serie di stampia di Post Aruba pa 2021 a bira ‘Fofoti’], [[Diario]] (15 di october 2021)</ref><ref>[https://diario.aw/fr/categories/noticia/general/post-aruba-ta-emiti-serie-di-stampia-bida-marino Post Aruba ta emiti serie di stampia 'Bida marino'], Diario (9 di juni 2022)</ref> Na aña 2018 el a cuminsa como muralista, inspira pa e obranan existente na [[San Nicolas]]. Awendia su obranan ta exhibi den espacio publico rond di e isla, entre otro na San Nicolas, [[Faro di California]], [[Natural Bridge]], EPB Hato, y na [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]] den hal di check-in pa Merca.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/aruba/56825/kunst-van-armando-goedgedrag-siert-nieuwe-amerikaanse-incheckhal-airport-aruba Kunst van Armando Goedgedrag siert nieuwe Amerikaanse incheckhal Airport Aruba], aruba.nu (28 juni 2024)</ref> Na 2024, riba peticion di Fundashon Ultimo Deseo Aruba (FUDA), el a crea un pintura di un [[prikichi]] riba e fruta di un cadushi riba un muraya banda di Colegio Sagrado Curazon na [[Savaneta]].<ref>[https://www.fuda-aruba.com/post/ambassadeur-armando-goedgedrag Ambassadeur - Armando Goedgedrag], funa-aruba.com</ref> e mesun aña el a crea, hunto cu [[Paul Woong]] e mural dedica na Carnaval ''Vibrant Echoes'' pa Aruba Art Fair Week 2024.<ref>https://www.facebook.com/groups/4760467744076276/posts/8025322014257483/ Armando Goedgedrag's wall painting project in Aruba], FB</ref> Goedgedrag a funda Artmando Multimedia, un estudio artistico ku ta traha cu pintura, fotografía, animacion y proyektonan educativo. === Envolvimento ambiental === Ademas di su amor pa lama y di ta un ferviente body boarder y [[windsurf|surfer]], loke ta sirbi tambe como inspiracion artistico, Goedgedrag ta activamente involvi den organisacionnan ambiental manera Turtugaruba y [[Aruba Birdlife Conservation]]. E ta bishita scolnan, incluso scolnan di mucha chikito, pa yuda eleva consenshi riba naturalesa y su proteccion. == Exposicionnan == * [[Cas di Cultura]] * {{Appendix}} * Artmando Multimedia - About Armando Goedgedrag * Xclusivo Magazine - Armando Goedgedrag * Aruba Trading Campaigns Registry - Biography Armando Goedgedrag * Kooyman - Colors of the Caribbean: Armando Goedgedrag * [[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/aruba/56825/kunst-van-armando-goedgedrag-siert-nieuwe-amerikaanse-incheckhal-airport-aruba Kunst van Armando Goedgedrag siert nieuwe Amerikaanse incheckhal Airport Aruba], aruba.nu (28 juni 2024) * Jaarverslag 2017, Raad van Advies Aruba {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Goedgedrag, Armando}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria: Arte na Aruba]] [[:Kategoria:Pintor]] -------- Su estilo ta un mescla di realismo cu color vibrante. E ta traha hopi cu temanan ku ta referí na naturalesa, identidad y sostenibilidad. == Estilo y inspiracion == Su estilo ta un meskla di realismo ku kolor vibrante. E ta traha hopi ku temanan ku ta referí na naturalesa, identidad i sostenibilidad. Ademas, e ta un ferviente ''body boarder'' y [[windsurf|surfer]], y su amor pa lama ta forma parti di su inspirashon artístiko. Art in public spaces * aruba airport <ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/aruba/56825/kunst-van-armando-goedgedrag-siert-nieuwe-amerikaanse-incheckhal-airport-aruba Kunst van Armando Goedgedrag siert nieuwe Amerikaanse incheckhal Airport Aruba], aruba.nu (28 juni 2024)</ref> * [[Post Aruba]] den e serie di deporte diseña pa [[Armando Goedgedrag]] == Bida == Armando Goedgedrag a nace na Hulanda di un mama Hulandes y un tata Arubiano. Cu su dos aña el a muda cu su famia pa Aruba, unda el a cuminsa pinta. Na edad di 16 aña tambe el a cuminsa traha cu acrylico. Armando Goedgedrag a nace na Hulanda y desde 1991 a lanta cu su mayornan na Aruba. Despues di gradua di [[Colegio Arubano]] ela continua su estudio na Hulanda. E ta obtene un [[bachelor]] den Comunicacion i Diseno multimedia, sigui pa un [[maestria|Master]] den animacion. He’s currently living on the Island where his daily involvement in the preservation and awareness of the nature and beauty of Aruba is making a difference. * Tres ruman landador, Francisco , Armando y Sylvanio Goedgedrag hunto a crea e logo aki. Tur 3 ta miembro di Aruba Dolphins Swimming Team pa hopi aha y den pasado a competi pa Aruba n’e competencianan CARIFTA, CISC y CCCAN. * 2012: Despues Armando Goedgedrag a haci entega oficial di su cuadra, pinta segun e tecnologia di “speed painting” cu ta ilustra dos shoco na minister Abath conhuntamente cu director interino di Cas di Aruba sra. mr. Shandra John. (Solo diPueblo) * Na 2022 ela tene su prome solo exposicion, den ArtisA Gallery na San Nicolas. Born in the Netherlands and grew up on Aruba where he graduated at Colegio Arubano, he went on to the Netherlands to continue his studies. There he attained his Bachelor’s degree in Communication and Multimedia Design followed by his Master’s degree in Animation. He’s currently living on the Island where his daily involvement in the preservation and awareness of the nature and beauty of Aruba is making a difference. Armando Gabriel Louis Goedgedrag is in 1989 in Stadskanaal geboren. Samen met zijn ouders migreerde hij in 1991 naar Aruba. Na de middelbare school te hebben doorlopen ging hij naar Nederland om in Leeuwarden Communication & Multimedia Design te studeren.<ref>[https://www.rva.aw/pages/wp-content/uploads/2018/02/RVA_180002_2017_Annual-Report_A4_4_4.pdf Raad van Advies Jaarverslag 2017], Aruba</ref> Daarna behaalde hij zijn Master in Animatie aan de Academie voor Kunst en Vormgeving St. Joost. Na zijn studie is hij in 2013 naar zijn eiland teruggekeerd en ging hij “de natuur pas echt goed verkennen.” Samen met collega fotografen heeft hij de Arubaanse natuur op foto’s en films vastgelegd; met name de bedreigde dieren en planten. Ondertussen ontwikkelde hij ook een andere passie: de zee: “Ik ben een fervente body boarder en surfer. Ik vind het heerlijk mij te ontspannen in de golven, waarbij het prachtige schouwspel van kleur, licht en geluid elke keer opnieuw een fantastische ervaring is.” De jonge kunstenaar zet zich in voor de bewustwording van de waarde van de Arubaanse natuur bij de Arubaanse jeugd. Hij is niet alleen natuurliefhebber, maar ook een natuurbeschermer. Daarvoor legt hij bezoeken af aan scholen, vooral kleuterscholen. Ook is hij actief in Korteweg, een vereniging van jeugdige kunstenaars, die de kunst weer onder de aandacht wil brengen in de samenleving. Armando Goedgedrag is a painter, photographer and multimedia specialist who enjoys developing his natural talents. He started drawing at the age of two and started painting with acrylic at the age of 16. He’s often inspired by nature especially Aruba’s nature. One of his goals is to bring awareness of the beauty of nature that surrounds us. Armando was born in the Netherlands and grew up on Aruba. After graduating Colegio Arubano, he went to the Netherlands to continue his studies. There he attained his Bachelor’s degree in Communication and Multimedia Design followed by his Master’s degree in Animation. He’s currently living on the Island where his daily involvement in the preservation and awareness of the nature and beauty of Aruba is making a difference. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =56797502|titulo=Randal Corsen}} {{References}} }} == Proyektonan notabel == * '''Ron Tropical Campaign (2024):''' En kolaborashon ku Aruba Trading Company, e a diseña un seri di obra visual ku ta representá flora i fauna di Aruba pa promové Ron Tropical. * '''Mural na EPB Hato:''' En kolaborashon ku Kooyman, e a pinta un mural grandi ku e "Shoco" (buho di cueva) komo simbolo di sabiduria i edukashon. * '''Obranan na Aeropuerto Internacional Reina Beatrix:''' Parte di e proyekto "Gateway 2030", arte di Armando ta eksibí den hal di check-in pa pasaheronan Merikano.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/aruba/56825/kunst-van-armando-goedgedrag-siert-nieuwe-amerikaanse-incheckhal-airport-aruba Kunst van Armando Goedgedrag siert nieuwe Amerikaanse incheckhal Airport Aruba], aruba.nu (28 juni 2024)</ref> * Na 2024, riba peticion di Fundashon Ultimo Deseo Aruba (FUDA), el a crea un pintura di un prikichi riba e fruta di un cactus riba un muraya banda di Colegio Sagrado Curazon na Savaneta.<ref>[https://www.fuda-aruba.com/post/ambassadeur-armando-goedgedrag Ambassadeur - Armando Goedgedrag], funa-aruba.com</ref> [[:Kategoria:Hende]] Armando Gabriel Louis Goedgedrag (Nederland, 28 oktober 1989) is een Arubaans beeldend kunstenaar, fotograaf en multimedia specialist. Armando Goedgedrag werd geboren in Nederland en heeft een Nederlandse moeder en een Arubaanse vader. Op twee-jarige leeftijd vertrok hij met het gezin naar Aruba, waar hij toen begong te schilderen. Op zijn 16de ging hij ook met acrylic aan de slag. Armando Goedgedrag (nase na Hulanda) ta un artista visual, pintor, fotógrafo i especialista multimedia Arubano. E ta konosí pa su obra ku ta reflehá e naturalesa vibrante di Aruba, i pa su kontribushon na arte públiko, edukashon ambiental i preservashon di e medio ambiente.​ campaigns.arubatrading.com == Bida personal i edukashon == Armando a nase na Hulanda i a muda pa Aruba ku su famia ora e tabata dos aña. E a gradua for di Colegio Arubano i despues a bai Hulanda pa sigui su studiunan. E a logra un Bachelor den Komunikashon i Diseño Multimedia i un Master den Animashon. ​ Artmando Multimedia == Karrera artístiko == Armando a kuminsá dibuho na edat di dos aña i a kuminsá pinta ku akríliko na edat di diesiséis. E ta inspirá principalmente pa e naturalesa di Aruba, i su meta ta pa trese konsenshi di e beyesa di naturalesa ku ta rodea nos. ​ Xclusivo - Magazine E ta e fundador di Artmando Multimedia, un estudio ku ta enfoká riba arte visual, fotografía i animashon. ​ Log in or sign up to view +5 Destination Magazines +5 Artmando Multimedia +5 == Proyektonan notabel == Ron Tropical Campaign (2024): Armando a kolaborá ku Aruba Trading Company pa kreá un seri di pintura eksklusivo pa Ron Tropical, ku ta representá flora i fauna di Aruba. ​ campaigns.arubatrading.com Mural na EPB Hato: Na kolaborashon ku Kooyman, e a pinta un mural ku e "Shoco" (buho di cueva di Aruba) na e skol EPB Hato, simbolisando sabiduria i konosimentu. ​ kooymanbv.com Obranan na Aeropuerto Internacional Reina Beatrix: Su arte ta eksibí den e nobo hal di check-in pa pasaheronan Merikano, komo parti di e proyekto Gateway 2030. ​ Aruba +1 Xclusivo - Magazine +1 == Envolvimentu ambiental == Armando ta un miembronan aktivo di organizashonnan ambiental, inkluso Turtugaruba i Aruba Birdlife Conservation, i su obra ta enfoká riba promové konsenshi di e naturalesa i su preservashon. ​ Destination Magazines == Estilo i inspirashon == Su arte ta karakterisá pa un kombinashon di realismo i kolor vibrante, ku enfoke riba e flora i fauna di Aruba. E ta inspirá pa e naturalesa di e isla, i su meta ta pa trese konsenshi di su beyesa i importansia. ​ Xclusivo - Magazine == Referensianan == Artmando Multimedia - About Armando Goedgedrag ​ Xclusivo - Magazine +8 Artmando Multimedia +8 Log in or sign up to view +8 Aruba Trading Campaigns Registry - Biography Armando Goedgedrag ​ campaigns.arubatrading.com Kooyman - Colors of the Caribbean: Armando Goedgedrag ​ kooymanbv.com Aruba.nu - Kunst van Armando Goedgedrag siert nieuwe Amerikaanse incheckhal Airport Aruba ​ Aruba Xclusivo Magazine - Armando Goedgedrag ​ Xclusivo - Magazine {{Appendix}} ----- Goedgedrag Armando Gabriel Louis Goedgedrag (Nederland, 28 oktober 1989) is een Arubaans beeldend kunstenaar, fotograaf en multimedia specialist. Armando Goedgedrag werd geboren in Nederland en heeft een Nederlandse moeder en een Arubaanse vader. Op twee-jarige leeftijd vertrok hij met het gezin naar Aruba, waar hij toen begong te schilderen. Op zijn 16de ging hij ook met acrylic aan de slag. is a 𝙥𝙖𝙞𝙣𝙩𝙚𝙧, 𝙥𝙝𝙤𝙩𝙤𝙜𝙧𝙖𝙥𝙝𝙚𝙧 𝙖𝙣𝙙 𝙢𝙪𝙡𝙩𝙞𝙢𝙚𝙙𝙞𝙖 𝙨𝙥𝙚𝙘𝙞𝙖𝙡𝙞𝙨𝙩 who enjoys developing his natural talents. He started drawing at the age of 2 and started painting with acrylic at the age of 16. Born in the Netherlands and grew up on Aruba where he graduated at Colegio Arubano, he went on to the Netherlands to continue his studies. There he attained his Bachelor’s degree in Communication and Multimedia Design followed by his Master’s degree in Animation. He’s currently living on the Island where his daily involvement in the preservation and awareness of the nature and beauty of Aruba is making a difference. Armando Gabriel Louis Goedgedrag is in 1989 in Stadskanaal geboren. Samen met zijn ouders migreerde hij in 1991 naar Aruba. Na de middelbare school te hebben doorlopen ging hij naar Nederland om in Leeuwarden Communication & Multimedia Design te studeren. Daarna behaalde hij zijn Master in Animatie aan de Academie voor Kunst en Vormgeving St. Joost. Na zijn studie is hij in 2013 naar zijn eiland teruggekeerd en ging hij “de natuur pas echt goed verkennen.” Samen met collega fotografen heeft hij de Arubaanse natuur op foto’s en films vastgelegd; met name de bedreigde dieren en planten. Ondertussen ontwikkelde hij ook een andere passie: de zee: “Ik ben een fervente body boarder en surfer. Ik vind het heerlijk mij te ontspannen in de golven, waarbij het prachtige schouwspel van kleur, licht en geluid elke keer opnieuw een fantastische ervaring is.” De jonge kunstenaar zet zich in voor de bewustwording van de waarde van de Arubaanse natuur bij de Arubaanse jeugd. Hij is niet alleen natuurliefhebber, maar ook een natuurbeschermer. Daarvoor legt hij bezoeken af aan scholen, vooral kleuterscholen. Ook is hij actief in Korteweg, een vereniging van jeugdige kunstenaars, die de kunst weer onder de aandacht wil brengen in de samenleving. (Bron jaarverslag 2017, Raad van Advies Aruba) {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Goedgedrag, Armando}} [[Category:Hende]] [[Category:Arte na Aruba]] ----------------------- 4x1grxgit5nn9zut5ibza2oy4183ouz 0 13083 203122 176680 2026-09-04T19:54:29Z Caribiana 8320 wikilink 203122 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Infobox musico| variante = a | ofishi = guitarista, artista discografico }} '''Ivan Eugene Jansen''' (☆ [[7 di òktober|7 di october]] [[1955]] na [[Aruba]])<ref>{{Citeer web|url=https://cuatro.sim-cdn.nl/arubaoverheid2858bd/uploads/lc2024no.015_1.pdf?cb=BgXWZvQc|titel=Kamer van Koophandel en Nijverheid van Aruba|bezochtdatum=2025-05-13|datum=2024-07-26|formaat=pdf|werk=Landscourant van Aruba, jaargang 2024, editie no. 15|pagina's=18|taal=nl|citaat=JANSEN, IVAN EUGENE 07-Oct-1955}}</ref> ta un musico y compositor Arubano, conoci como pionero den fusion di conceptonan di jazz harmonico contemporaneo cu ritmonan folklorico Arubano y Antiano, entre otro danza, [[tumba]], [[wals antiano|wals]], y [[mazurka]].<ref name=":0" /> Jansen ta casa cu Myrna Jansen-Feliciano, ex-director di [[Aruba Tourism Authority]] y tin tres yui, Michella, Serghio, y Ivana.<ref name=":3">{{Citeer web|url=https://www.discogs.com/release/15638559-Ivan-Jansen-Con-Alma/image/SW1hZ2U6NDc2OTk0MzI=|titel=Ivan Jansen – Con Alma (image 3)|bezochtdatum=2025-05-13|werk=discogs.com}}</ref> Jansen ta Aruba su prome guitarista clasico profesional. Na 1978, Jansen a finalisa su estudio di guitara clasico na Academia di Musica "Francisco Cristancho" na [[Bogota]], [[Colombia]] y a sigui varios tayer na [[Venezuela]]. Ademas, na 1982, el a gradua ''cum laude'' for di Berklee College of Music na [[Boston]], [[Massachusetts]] cu un diploma den funcion musical.<ref name=":0">{{citeer web|url=https://ivanjansen.com/|titel=About the Artist|bezochtdatum=2025-05-02|werk=ivanjansen.com}}</ref><ref name=":1" /><ref>{{Citeer web|url=https://www.discogs.com/release/15638559-Ivan-Jansen-Con-Alma/image/SW1hZ2U6NDc2OTk0MzE=|titel=Ivan Jansen – Con Alma (image 2)|bezochtdatum=2025-05-31|werk=discogs.com}}</ref> Jansen su prome composicion di "tumba-jazz", titula ''ARUBA'', a keda cla na 1988.<ref name=":0" /> Jansen ta un guitarista multifacetico cu ta competente den un rango amplio di genero, incluyendo jazz contemporaneo y tradicional, jazz Brasileño y Latino, funk, blues, R&B, y musica clasico. El a contribui na e evolucion pa cu e estilonan musical di danza y tumba door di uza e guitara, en bes di e piano, pa cumpli cu tanto funcionnan harmonico como ritmico. Jansen a produci cinco album profesional: dos grabacion como solista di guitara clasico y tres di jazz.<ref name=":0" /> Na aña 1998, Jansen a publica un buki di musica titula ''Aruban Folkloric Music for the Classical Guitar'', cu seis piesa tradicional Arubiano y Antiano aregla pa guitara clasico. E areglonan a wordo crea den colaboracion cu Alphonso Boekhoudt.<ref name=":0" /> Como un instructor musical, Jansen a duna ambos les di guitara clasico y electrico, teoria di musica y harmonia na [[Scol di Musica Rufo Wever]]. El a desaroya metodologianan di instruccion pa guitara clasico y jazz, y a prepara studiantenan pa admision na conservatorionan na Hulanda y Merca. Ademas, pa sigui sostene y promove musico y cantantenan local, Jansen a funda, ArubaSounds, pa coordina, maneha, y provee funcionnan na horeca y otro eventonan.<ref name=":0" /> Riba 10 di april 2024, Jansen a ricibi un reconocemento oficial pa su obra musical. E ceremonia a tuma luga na [[Cas di Cultura]] durante e estreno di un documental riba su bida y carera musical. Durante e evento, Minister di Finansa y Cultura, [[Xiomara Maduro]], a hiba palabra y a duna Jansen homenahe pa su aporte significativo na herencia cultural y musical di Aruba.<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.gobierno.aw/nl/ivan-jansen-wordt-erkend-voor-zijn-bijdrage-aan-het-culturele-muzikale-erfgoed-van-aruba|titel=Ivan Jansen wordt erkend voor zijn bijdrage aan het culturele muzikale erfgoed van Aruba.|bezochtdatum=2025-05-13|datum=2024-04-12|werk=gobierno.aw}}</ref><ref>{{Citeer web|url=https://www.gobierno.aw/nl/ivan-jansen-wordt-erkend-voor-zijn-bijdrage-aan-het-culturele-muzikale-erfgoed-van-aruba|titel=Ivan Jansen wordt erkend voor zijn bijdrage aan het culturele muzikale erfgoed van Aruba|bezochtdatum=2025-05-31|datum=2024-12-04|werk=gobierno.aw|taal=nl}}</ref> == Discografia == * ''[[Con Alma (album)|Con Alma]]'' (1998) * ''[[Versatility (album)|Versatility]]'' (2002) * [[Jazz at Divi Links Aruba (album)|''Jazz at Divi Links Aruba'']] (2007) * ''[[Horizonte Nobo (album)|Horizonte Nobo]]'' (2011) {{appendix}} {{DEFAULTSORT:Jansen, Ivan Eugene}} [[Kategoria:Músika]] [[Kategoria:Hende]] [[Kategoria:Kultura]] [[Kategoria:Arubano konosí]] 7c0egr2wf2q097qs1ba4yxjrxljobxz 2 13194 203089 203082 2026-09-04T12:12:30Z Caribiana 8320 203089 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{infobox persona |variante = c | nomber completo = Gregory Edward Elias | alias = Dickery Dock, Rei di Kòrsou | fecha nacemento = [[1953]] | luga nacemento = {{CUW}} | ofishi = empresario, músiko, filantropo i promotor kultural | pareha = Marianne Chang | yui = 2 | distincion = [[Premio Cola Debrot]] (2025) }} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]<ref name="Marbus">{{Citeer web |url=https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html |titel=You can always get what you want |auteur=Margriet Marbus |datum=2016-08-01|bezochtdatum=2025-05-02 |werk=De achterkant van Curaçao}}</ref>) ta un empresario, filantropo, músiko, i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su liderazgo den sektor di servisio finansiero internashonal, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, e organisashon tras di [[Curaçao North Sea Jazz Festival]]. Pa su kontribushonnan na kultura i sosiedat na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.<ref name="AD">{{citeer web |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31079-gregory-elias-krijgt-cola-debrotprijs |titel=Gregory Elias krijgt Cola Debrotprijs |datum=2025-05-01 |bezochtdatum= |werk=[[Antilliaans Dagblad]]}}</ref> == Bida i karera == Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welonan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.<ref name="Marbus"/> Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresa Kòrsou, unda despues el a establesé su mes den e área di [[Spaanse Water]].<ref name="Marbus"/> Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ===Músika === Durante su periodo komo studiante, Elias a inisia un karera den músika. Na e edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual e tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.<ref name="Life"/> Na aña 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a yega e Top 20 na Kòrsou i a keda pa varios siman riba e listanan di músika lokal.<ref>{{citeer web|titel=TOP20|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-16-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011}}</ref> E estilo di e banda tabata komparabel ku esun di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke no tabatin komo meta pa imitá nan.<ref name="Life">{{citeer web|titel=Life is easy|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-30|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-03|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011}}</ref> Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie y tabata enbolbí den produkshon di musika na Hulanda. Despues e tabata ko-outor i baterista pa e kansion hulandes ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer.<ref>[https://www.nporadio2.nl/nieuws/top2000/9b3a5d17-9797-4192-8c42-704f3c47db64/why-tell-me-why-is-een-nooda]]dkreet-probeer-goed-te-zijn-naar-je-medemens Why Tell Me Why is een noodkreet: 'Probeer goed te zijn naar je medemens'], NPO Radio 2 Top 2000</ref> Na 2009, el a ko-fundá Top Stop Music (TSM) na [[Florida]], un produktor i seyo diskero pa promoshoná músika [[Cuba|kubano]] mundialmente. E ta fungi komo presidente di TSM. Un aña despues TSM a risibí un Grammy di "Best Tropical Latin Album".<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20860-top-stop-music-van-elias-wint-grammy Top Stop Music van Elias wint Grammy], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di yanüari 2020)</ref> Na 2017, Elias a sirbi komo ko-produktor di e pelíkula [[Double Play]], un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]].<ref>[https://www.imdb.com/title/tt5220252/fullcredits/?ref_=tt_ov_sm_3#amzn1.imdb.concept.name_credit_group.7caf7d16-5db9-4f4f-8864-d4c6e711c686 Double Play], IMDb</ref> === Servisio finansiero === Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un "trustkantoor" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis MeesPierson. Elias a fungi tambe komo direktor gerente di Pierson/Intertrust te ku 2006.<ref name="FTM">[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Elias a fungi komo presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB) entre 1987 i 1995.<ref>{{citeer web|titel=Gregory Elias over Offshore: het gaat redelijk goed|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-01-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642359:mpeg21:p003}}</ref> Na 2007, Elias a funda United Trust na 2007, un trustkantoor ku sukursalnan na Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg, entre otro. E kompania a manehá mas o ménos dos mil entidat hurídiko na Kòrsou i ta ofresé servisionan finansiero spesialisá na kompania i persona den maneho di kapital i strukturanan hurídiko pa evashon di belasting.<ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref>{{Citeer web|auteur=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Na 2021, United Group Holdings BV, e kompania holding di Elias, a atkerí [[Banco di Caribe]]. E atkisishon aki, konfirmá pa [[Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten|Banko Sentral]], a enserá operashonnan bankario na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten i tabata un paso klave pa [[ENNIA|Seguros Ennia]] bira finansieramente salú.<ref>{{Citeer web |url=https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |titel=Banco Di Caribe overgenomen door bedrijf Gregory Elias |achternaam= |datum=2021-09-16 |bezochtdatum= |werk=Paradise FM 103.1 |taal= |archiefdatum=2025-05-03 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20250503052411/https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |dodeurl=ja }}</ref> Fin di 2024 e [[Banco di Caribe Aruba|operashon na Aruba]] a keda atkerí pa e banko di invershon [[Aruba|arubano]], [[AIB Bank|AIB Bank NV]].<ref>[https://www.noticiacla.com/news/33047 AIB Bank N.V. ta tuma Banco di Caribe (Aruba) N.V. over!], NoticiaCla (23 di december 2024)</ref> Elias a haña atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a wordu relashona ku e dokumentonan konosí komo Panama Papers. Su nòmber a aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá pa kompania asesor korporativo di Panama, Mossack Fonseca. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda den konekshon ku investigashonnan riba evashon di belasting. Elias a deklará ku su servisio finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di e kuadra legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientenan.[14] === Promoshon kultural i filantropia === Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na aña 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, [[kultura]], [[deporte]], i desaroyo sosial na Kòrsou. Na 2010, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, Elias a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a risibí artistanan internashonalmente konosí manera Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]]. E entradanan di e festival ta wòrdu reinvertí den inisiativanan di komunidat i kultura. Pa medio di su fundashon, Elias tambe a sostené Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i BlueSeas Blues Festival. Internashonalmente, el a haña rekonosementu adishonal na 2016 pa organisá un konsierto di [[Rolling Stones]] na [[Cuba]].<ref name="FTM"/> == Premio == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) – pa kontribushonnan na sosiedat i kultura di Kòrsou.<ref>https://www.rotarycuracao.org/sitepage/charles-gomes-casseres-award/cgc-award-2013-goes-to-gregory-elias CGC Award 2013 goes to Gregory Elias], rotarycuracao.org</ref> * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) – Korsou su distinshon kultural mas haltu.<ref name="AD"/> == Legado == Elias a bira un figura konosí den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su aktividatnan den sektor finansiero, huntu ku su sosten pa músika, deporte, arte i inisiativanan pa hubentut, a hasié un figura prominente den bida públiko di e isla. {{Appendix}} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]) ta un empresario, filantropo, músiko i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su aktividatnan den e sektor di servisio finansiero internashonal i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku ta sostené proyektonan den músika, kultura, deporte i desaroyo sosial. Elias a hunga tambe un papel importante den e organisashon di Curaçao North Sea Jazz Festival. Pa su kontribushon na músika na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.[1][2] ## Kontenido ## Bida i karera Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welonan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.[3] Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresa Kòrsou, unda el a establesé su mes den e área di [[Spaanse Water]].[3] Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ### Músika Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual el tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.[4] Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a yega den e Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba e listanan di músika lokal.[5] E estilo di Eliah tabata komparabel ku e di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí pa imitá nan.[4] Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues el a ko-skibi e kansion ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.[6] Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula ''[[Double Play]]'', un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''[[Dubbelspel]]'' di [[Frank Martinus Arion]].[7] ### Servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di trust i servisio finansiero pa klientenan internashonal. Na 2002, e grupo a wòrdu bendé na Fortis i despues a wòrdu integrá ku MeesPierson. Elias a fungi komo gerente general di e operashon di bank i trust te ku 2006.[8] Entre 1987 i 1995, Elias a fungi komo presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB).[9] Na 2007, Elias a inisiá United Trust, un grupo di servisio di trust i maneho di patrimonio ku tabatin operashonnan den diferente pais, entre otro Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg. E grupo tabata maneha un gran kantidat di entidatnan hurídiko na Kòrsou i tabata ofresé servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal.[10][11] Na 2021, United Group Holdings B.V., e kompania holding di Elias, a atkerí Banco di Caribe. E transakshon tabata parti di e proseso pa reorganisá e banko i fortalesé e situashon finansiero di e Ennia-groep. E akuerdo tabata kubri operashonnan di Banco di Caribe na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten.[12] Na desèmber 2024, Banco di Caribe Aruba N.V. a wòrdu atkerí pa AIB Bank N.V., un banko di invershon ku ta operá for di Aruba.[13] Elias a haña atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a aparesé den e documentos konosí komo e [[Panama Papers]]. Su nòmber tabata aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá di e firma di servisio korporativo panameño Mossack Fonseca. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda den konekshon ku investigashonnan riba evashon i ontwijking di belasting. Elias a deklará ku su servisio finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di e kuadron legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientenan.[14] ### Promoshon kultural i filantropia Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, [[kultura]], [[deporte]], músika i desaroyo sosial na Kòrsou. Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renòmber na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]]. E evento a bira un di e festividadnan musikal mas konosí di e isla.[15] Fundashon Bon Intenshon tambe a sostené inisiativanan kultural manera Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i BlueSeas Blues Festival. Partisipashon di Elias den organisashon di e konsierto di [[The Rolling Stones]] na [[Cuba]] na 2016 a trese atenshon internashonal pa su aktividatnan kultural.[8] ## Premionan * '''Charles Gomes Casseres Award''' (2013) – pa su kontribushon na e komunidat i pa e promoshon internashonal di Kòrsou.[16] * '''[[Premio Cola Debrot]]''' (2025) – pa su kontribushon prolongá na e músika di Kòrsou.[1][17] ## Legado Gregory Elias ta un figura prominente den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su karera den e sektor finansiero a bai huntu ku un partisipashon prolongá den músika, organisashon di eventonan kultural i filantropia. Pa medio di Fundashon Bon Intenshon i proyektonan manera Curaçao North Sea Jazz Festival, el a sostené diferente inisiativanan den kultura, deporte, enseñansa i desaroyo sosial na Kòrsou. {{DEFAULTSORT:Elias, Gregory}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] ---------- Na 2007, el a funda United Group Holdings, un compania internashonal di servisionan finansiero specialisa den maneho di rikesa, servicio di fideicomiso, y strukturanan huridiko, ku ofisina na varios pais entre otro Korsou, Aruba, Panama, i ​​Hulanda. Intertrust i servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di "trust" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis. Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Gregory (Greg) Elias (1953) tabata un di e fundadónan di e kompania di konfiansa Intertrust. E compania ey a wordo bendi na Fortis na 2002, cual segun informe a haci Elias e homber mas rico na Curaçao. El a keda aktivo den e sektor di konfiansa despues di esei i a establesé un ofisina nobo na Amsterdam i Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> zie nl.wiki:'''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]) ta un empresario, filantropo i promotor kultural di [[Kòrsou]] ku hopi influensia riba tantu e sektor finansiero komo e bida kultural di e isla. E ta konosí pa su ròl den atkisishon di Banco di Caribe, su liderazgo di e kompania internashonal di servisio finansiero United Group Holdings, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, organisadó di e prestigioso [[Curaçao North Sea Jazz Festival]]. == Bida i karera == Gregory Elias a nasé na [[Bandariba]] den luna di mei 1953, komo yu di e empresario Fohed Antonio Elias. Na un edat hoben e a bai studia na Hulanda, kaminda e a sigui formashon den e área di derecho notarial na Vrije Universiteit Amsterdam den añanan 1970. Durante su Despues di a studia, el a bolbe pa Kòrsou den principio di e mesun dekada. E ta residente di e área di Spaanse Water. == Honor == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) {{Appendix}} Zelf werd Elias geboren op Banda Ariba. Het landgoed van zijn grootouders van moederszijde omvatte enkele hectaren. Hij woonde er acht jaar met zijn moeder. Op zijn twaalfde trok Elias naar Nederland; zijn oudere broer Mike was vijf jaar eerder al afgereisd. Gregory studeerde er – het was begin jaren zestig – rechten aan de Vrije Universiteit. Na zijn studie keerde hij terug naar Curaçao. Daar woont hij nu, alweer bijna 35<ref>[[Dick Drayer]], [https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html You can always get what you want], De Achterkant van Curacao (1 di ougustus 2016)</ref> Gregory (Greg) Elias (1953), bijgenaamd ‘de koning van Curaçao’, was een van de oprichters van trustbedrijf Intertrust. Dat bedrijf werd in 2002 verkocht aan Fortis, wat Elias naar verluidt tot de rijkste man van Curaçao maakte. Hij bleef daarna actief in het trustwezen, en zette een nieuw kantoor op in Amsterdam en Willemstad, United Trust. Elias vergaarde internationale bekendheid toen hij in 2016 een concert van de Rolling Stones op Cuba organiseerde.<ref>[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Met Johan Derksen organiseert hij een bluesfestival in het dorp Grolloo. Hij is bevriend met Marcel Boekhoorn, en sponsorde net als hij enige tijd voetbalclub NEC. [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] Gregory (Greg) Elias (1953), bijgenaamd ‘de koning van Curaçao’, was een van de oprichters van trustbedrijf Intertrust. Dat bedrijf werd in 2002 verkocht aan Fortis, wat Elias naar verluidt tot de rijkste man van Curaçao maakte. Hij bleef daarna actief in het trustwezen, en zette een nieuw kantoor op in Amsterdam en Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Elias vergaarde internationale bekendheid toen hij in 2016 een concert van de Rolling Stones op Cuba organiseerde. Met Johan Derksen organiseert hij een bluesfestival in het dorp Grolloo. Hij is bevriend met Marcel Boekhoorn, en sponsorde net als hij enige tijd voetbalclub NEC. --- WILLEMSTAD - Reeds vijf weken staat op de lokale top 40 het nummer getiteld „Life is easy", maar jammergenoeg nog steeds niet verkrijgbaar bij de lokale platenzaken. De opname die in de top 40 verschijnt is dan ook, voorlopig alleen via de Curom te beluisteren, maar spoedig ook via de andere radiostations. Ongeveer zeven weken geleden was hier op vakantie Gregory Elias, misschien nog onbekend bij velen, maar hij is een Caracaoënaar, die in Nederland studeert, maar een behoorlijke dosis muzikale talent bezit Misschien zegt de naam „Dickery Doek" meer? Vorig jaar werd door P.S.H. de nummers „A song for all" en „Mr 800 of the 7th Avenue" gelanceerd, zonder veel succes, maar toen al waren de muzikale talenten van Gregory Elias te beluisteren, want hij was dé schrijver, musicus en zanger „Dickery Doek". Gregory heeft ook een paar hits geschreven voor „Debhie, een zangeres, die tot voor kort nog een sensatie was in Nederland, Frankrijk en Italië. Dit jaar nog begon Gregory met de formatie van het trio: „Eliah", met als genre harmonie (C.S.N. & Y. of America stijl, maar zeker geen imitatie). „Eliah" bestaat uit Gregory Elias (naast zanger is hij ook drummer, pianist en guitarist). Verder Hein Piscaer („Uncle Henry", die 20 jaar oud is en lead guitarist en bass guitarist is) en Rob van Donselaar („Pedjes", 22 jaar, piano, orgel, guitaar en sli de-guitaar). Rob heeft gedurende drie jaar in de groep „Bintangs" gespeeld, die vrij populair is in Nederland en Duitsland. Gregory is 19 jaar oud en volgens de laatste inlichtingen die wij hebben gekregen van Gregory, zijn zij bezig met opnames voor een elpee. Eerst zal „Live is easy" als single in Nederland worden gelanceerd.<ref>Life is easy. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 28-06-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011</ref> -------- Gregory Elias werd geboren op Curaçao in mei of augustus 1953. Op jonge leeftijd vertrok hij naar Nederland, waar hij in de jaren 1970 notarieel recht studeerde in Amsterdam. Na zijn studie keerde hij begin jaren ’70 terug naar zijn geboorte-eiland. Hij woont in de omgeving van Spaanse Water op Curaçao. 💼 Carrière in financiën en ondernemerschap In de jaren 1980 richtte Elias mee de Holland Intertrust Group op, een toonaangevend trustkantoor voor internationale cliënten. In 2002 verkocht hij zijn aandelen aan Fortis PLC, en in 2007 richtte hij zijn eigen groep op: United Group Holdings, actief in wealth management, trusts en juridische dienstverlening in onder andere het Caribisch gebied en Europa. Elias was ook algemeen directeur van Pierson Bank/Intertrust tot zijn vertrek in 2006. Onder zijn leiding groeide United Group uit tot een organisatie met kantoren in negen landen, waaronder Curaçao, Aruba en Panama. In juni 2022 voltooide United Group Holdings onder leiding van Elias de overname van Banco di Caribe, waarmee hij een prominente speler werd in de lokale bankensector. 🎶 Culturele promotor en filantroop Gregory Elias is de oprichter van de Fundashon Bon Intenshon, die sinds 1990 structurele steun biedt aan projecten in het onderwijs, cultuur, sport en het sociale domein op Curaçao. In 2010 lanceerde hij het Curaçao North Sea Jazz Festival, in samenwerking met Mojo Concerts en het Curaçao Toeristenbureau (CTB). Het festival, dat plaatsvindt in het laagseizoen, groeide uit tot een internationaal cultureel hoogtepunt. Wereldberoemde artiesten als Prince, Stevie Wonder en Alicia Keys traden op tijdens het evenement. De opbrengsten van het festival worden volledig geherinvesteerd in sociale projecten. Daarnaast organiseert zijn stichting ook het Curaçao International Film Festival Rotterdam, het BlueSeas Blues Festival en andere culturele evenementen. 🏅 Onderscheidingen In 2013 ontving Elias de Charles Gomes Casseres Award voor zijn bijdrage aan de gemeenschap en cultuur van Curaçao. In 2025 werd hij onderscheiden met de Cola Debrotprijs, de hoogste culturele onderscheiding van het eiland. Een opvallend detail: Elias was drummer en coauteur van de Nederlandse hit Why Tell Me Why van Anita Meyer. De inkomsten uit dit project gebruikte hij mede om zijn ondernemingen en filantropisch werk te financieren. 🧭 Erfenis Gregory Elias wordt gezien als een ware “yu di Kòrsou” – een zoon van Curaçao – die zijn financiële succes heeft ingezet voor de culturele en sociale ontwikkeling van zijn eiland. Zijn werk belichaamt een unieke balans tussen ondernemerschap, filantropie en het versterken van de Curaçaose identiteit op internationaal niveau. ---- Gregory Edward Elias (nase na Kòrsou, 1953) ta un empresario, filántropo i promotor kultural di Kòrsou ku un gran impakto riba e sektor finansiero i e bida kultural di e isla. E ta konosí pa su rol den akuisishon di Banco di Caribe, su liderato den firma internashonal di servicio finansiero United Group Holdings, i komo fundadó di e Fundashon Bon Intenshon ku ta organizadó di e Curaçao North Sea Jazz Festival. 🎓 Bida i formashon Gregory Elias a nasé na Kòrsou den mei òf ougustus di 1953, komo yu di empresario Fohed Elias. Na un edad hoben e a bai studia na Hulanda, kaminda e a sigui formashon den e área di derecho notarial na Amsterdam den anjanan 1970. Despues di e studi, e a bolbe pa Kòrsou den principio di e mesun dekada. E ta residente di e área di Spaanse Water. 💼 Karera den finansa i negoshi Den anjanan 1980, Elias a co-funda Holland Intertrust Group, un firma prominente den e mundo di trust i planeashon di impuesto pa klientenan internashonal. Na 2002, e a bende su parti den Intertrust na Fortis PLC, i na 2007 e a funda su mesun grupo, United Group Holdings, ku ta ofrece servisio di wealth management, trust, i planeashon legal den varios pais den Karibe i Europa. E tambe tabata direktor general di Pierson Bank/Intertrust te ku su salida na 2006. Bao di su liderato, United Group a habri ofisina den nueve pais, inkluído Kòrsou, Aruba, i Panama. Na yüni 2022, United Group Holdings, bou di liderato di Elias, a kompletá e kompra di Banco di Caribe, convirtiéndose asina den un di e figura prinsipal den sektor bankario lokal. 🎶 Promotor kultural i filántropo Gregory Elias ta fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku for di 1990 ta duna sosten kontinuo na e sektor edukashonal, kultural, deportivo, i sosial na Kòrsou. Na 2010, Elias a lansa e Curaçao North Sea Jazz Festival den kolaborashon ku Mojo Concerts i CTB. E festival aki, ku ta tuma luga durante temporada bou di turismo, a traha e isla na un nivel internashonal den e mundo musikal. Artistanan famos mundialmente manera Prince, Stevie Wonder, i Alicia Keys a presenta riba e tarima di e festival. E evento ta sin gana, i su ganashi tur a wordu reinvertí den proyekto sosial. Ademàs di jazz, Elias su fundashon ta organisá e Curaçao International Film Festival Rotterdam, e festival di blues BlueSeas, i otro aktividat artistiko. 🏅 Rekonesementu Na 2013, Elias a ricibí e Charles Gomes Casseres Award pa su kontribushon na komunidat i kultura di Kòrsou. Na 2025, e a ricibí e Premio Cola Debrot, e premio mas halto den área di arte i kultura na Kòrsou. Un dato interesante: Elias tabata drummer i ko-autor di e hit “Why Tell Me Why” pa cantante hulandés Anita Meyer, ku e a uza e ganashi finansiero pa invertí den negoshinan i fundashon filantrópiko. 🧭 Legado Gregory Elias ta konsiderá komo un “yu di Kòrsou” di berdat: un persona ku a uza su éksito finansiero pa amplia e balor kultural i komun di su pueblo. Su trabou ta reflehá un balans entre negoshio, filantropia, i promoshon di identidat kultural di Kòrsou na un eskala internashonal. * e tabata ko-produser di e pelikula "double play (2017), un produkshon merikano basa riba e buki ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]]. * na 1972 e i e grupo Eliah a koloka den top 20 di Korsou cu e kantika "Life is easy''<ref>TOP20. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 16-09-1972, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 28-06-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011</ref> * 1987 t/m 1995 - Presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB) * 1983 - el a kasa ku Marianne Chang * 1993 - presidente VBC Vereniging Bedrijfsleven Curacao {{Appendix}} ---- Gregory Edward Elias (geboren op Curaçao, 1953) is een ondernemer, filantroop, muzikant en cultureel promotor uit Curaçao. Hij heeft aanzienlijke invloed gehad op zowel de financiële infrastructuur als het culturele leven van het eiland. Hij staat bekend om zijn rol in de overname van Banco di Caribe, zijn leiding over United Group Holdings, en als oprichter van Fundashon Bon Intenshon, de stichting achter het prestigieuze Curaçao North Sea Jazz Festival. 🎓 Leven en opleiding Gregory Elias werd geboren op Curaçao in mei of augustus 1953. Hij vertrok op jonge leeftijd naar Nederland, waar hij notarieel recht studeerde in Amsterdam in de jaren 1970. Hij woont tegenwoordig in de regio Spaanse Water op Curaçao. 🎶 Vroege muzikale carrière Al op 19-jarige leeftijd maakte Gregory Elias naam als componist, zanger en multi-instrumentalist onder het pseudoniem “Dickery Dock”. In 1972 bracht hij het nummer “Life is Easy” uit, dat destijds vijf weken op de lokale top 40 van Curaçao stond, ondanks dat het nog niet beschikbaar was in platenzaken.<ref>Life is easy. Amigoe di Curaçao, 30-09-1972, p. 11. Geraadpleegd via Delpher, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011</ref> Gregory was de schrijver, zanger, pianist, drummer en gitarist van de muziekformatie Eliah, die hij datzelfde jaar oprichtte. De groep bestond uit Elias zelf, Hein Piscaer (“Uncle Henry”) als lead- en basgitarist, en Rob van Donselaar (“Pedjes”), voormalig lid van de bekende Nederlandse band Bintangs, als toetsenist en gitarist. De stijl van Eliah werd vergeleken met die van Crosby, Stills, Nash & Young of America, hoewel de groep geen imitatie nastreefde. Gregory schreef daarnaast ook liedjes voor Debhie, een zangeres die toen actief was in Nederland, Frankrijk en Italië. Er werd gewerkt aan de opnames van een elpee, met "Life is Easy" als eerste geplande single voor de Nederlandse markt. 💼 Carrière in financiën en ondernemerschap Na zijn muzikale periode ontwikkelde Elias zich tot een succesvolle ondernemer. Hij richtte in de jaren 1980 mee Holland Intertrust Group op en verkocht zijn aandelen in 2002 aan Fortis. In 2007 startte hij United Group Holdings, gespecialiseerd in wealth management, trusts en juridische structuren, met vestigingen in onder andere Curaçao, Panama en Nederland. In juni 2022 kocht zijn groep Banco di Caribe, waarmee hij zijn invloed in de financiële sector van het eiland verstevigde. 🎷 Culturele promotie en filantropie Gregory Elias is oprichter van Fundashon Bon Intenshon, die sinds 1990 actief is in het ondersteunen van projecten op het gebied van onderwijs, cultuur, sport en armoedebestrijding. In 2010 lanceerde hij het Curaçao North Sea Jazz Festival, dat sindsdien wereldsterren zoals Prince, Stevie Wonder en Alicia Keys naar het eiland heeft gebracht. Alle winsten van het festival worden herbestemd naar maatschappelijke projecten. Zijn stichting organiseert daarnaast ook het Curaçao International Film Festival Rotterdam en het BlueSeas Blues Festival. 🏅 Onderscheidingen Charles Gomes Casseres Award (2013) – voor zijn bijdrage aan de Curaçaose samenleving Cola Debrotprijs (2025) – hoogste culturele onderscheiding op Curaçao 🧭 Erfenis Gregory Elias wordt alom erkend als een ware “yu di Kòrsou” – een Curaçaoënaar die zijn financiële succes heeft ingezet voor het algemeen welzijn en culturele bloei van zijn eiland. Zijn levensloop combineert ondernemerschap, filantropie en artistieke expressie tot een uniek voorbeeld van culturele toewijding. -------- ----------- Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Despues di su estudio, el a regresa Kòrsou i a kuminsá su karera na e "trustkantoor" Intertrust. Na 2002, Intertrust a wòrdu bendí na Fortis MeesPierson, durante kua tempu Elias a gana un montante supstansial komo fundadó i direktor. Despues di sinku aña, el a bandoná e kompania i a funda United Trust na 2007, un trustkantoor ku sukursalnan na Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg, entre otro. United Trust ta manehá mas o ménos dos mil entidat hurídiko na Kòrsou i ta ofresé servisio na kompanianan i personanan pa lanta strukturanan di belasting. <ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref>{{Citeer nieuws |achternaam=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Intertrust i servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di "trust" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis. Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Gregory (Greg) Elias (1953) tabata un di e fundadónan di e kompania di konfiansa Intertrust. E compania ey a wordo bendi na Fortis na 2002, cual segun informe a haci Elias e homber mas rico na Curaçao. El a keda aktivo den e sektor di konfiansa despues di esei i a establesé un ofisina nobo na Amsterdam i Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Na 2007, el a funda United Group Holdings, un compania internashonal di servisionan finansiero specialisa den maneho di rikesa, servicio di fideicomiso, y strukturanan huridiko, ku ofisina na varios pais entre otro Korsou, Aruba, Panama, i ​​Hulanda. f7ms1jtooa9qlwwse7ps8re867d019i 203090 203089 2026-09-04T12:17:23Z Caribiana 8320 203090 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{infobox persona |variante = c | nomber completo = Gregory Edward Elias | alias = Dickery Dock, Rei di Kòrsou | fecha nacemento = [[1953]] | luga nacemento = {{CUW}} | ofishi = empresario, músiko, filantropo i promotor kultural | pareha = Marianne Chang | yui = 2 | distincion = [[Premio Cola Debrot]] (2025) }} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]<ref name="Marbus">{{Citeer web |url=https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html |titel=You can always get what you want |auteur=Margriet Marbus |datum=2016-08-01|bezochtdatum=2025-05-02 |werk=De achterkant van Curaçao}}</ref>) ta un empresario, filantropo, músiko, i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su liderazgo den sektor di servisio finansiero internashonal, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, e organisashon tras di [[Curaçao North Sea Jazz Festival]]. Pa su kontribushonnan na kultura i sosiedat na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.<ref name="AD">{{citeer web |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31079-gregory-elias-krijgt-cola-debrotprijs |titel=Gregory Elias krijgt Cola Debrotprijs |datum=2025-05-01 |bezochtdatum= |werk=[[Antilliaans Dagblad]]}}</ref> == Bida i karera == Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welonan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.<ref name="Marbus"/> Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresa Kòrsou, unda despues el a establesé su mes den e área di [[Spaanse Water]].<ref name="Marbus"/> Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ===Músika === Durante su periodo komo studiante, Elias a inisia un karera den músika. Na e edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual e tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.<ref name="Life"/> Na aña 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a yega e Top 20 na Kòrsou i a keda pa varios siman riba e listanan di músika lokal.<ref>{{citeer web|titel=TOP20|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-16-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011}}</ref> E estilo di e banda tabata komparabel ku esun di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke no ku e meta pa imitá nan.<ref name="Life">{{citeer web|titel=Life is easy|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-30|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-03|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011}}</ref> Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie y tabata enbolbí den produkshon di musika na Hulanda. Despues e tabata ko-outor i baterista pa e kansion hulandes ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer.<ref>[https://www.nporadio2.nl/nieuws/top2000/9b3a5d17-9797-4192-8c42-704f3c47db64/why-tell-me-why-is-een-nooda]]dkreet-probeer-goed-te-zijn-naar-je-medemens Why Tell Me Why is een noodkreet: 'Probeer goed te zijn naar je medemens'], NPO Radio 2 Top 2000</ref> Na 2009, el a ko-fundá Top Stop Music (TSM) na [[Florida]], un produktor i seyo diskero pa promoshoná músika [[Cuba|kubano]] mundialmente. E ta fungi komo presidente di TSM. Un aña despues TSM a risibí un Grammy di "Best Tropical Latin Album".<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20860-top-stop-music-van-elias-wint-grammy Top Stop Music van Elias wint Grammy], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di yanüari 2020)</ref> Na 2017, Elias a sirbi komo ko-produktor di e pelíkula [[Double Play]], un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]].<ref>[https://www.imdb.com/title/tt5220252/fullcredits/?ref_=tt_ov_sm_3#amzn1.imdb.concept.name_credit_group.7caf7d16-5db9-4f4f-8864-d4c6e711c686 Double Play], IMDb</ref> === Servisio finansiero === Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un "trustkantoor" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis MeesPierson. Elias a fungi tambe komo direktor gerente di Pierson/Intertrust te ku 2006.<ref name="FTM">[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Elias a fungi komo presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB) entre 1987 i 1995.<ref>{{citeer web|titel=Gregory Elias over Offshore: het gaat redelijk goed|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-01-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642359:mpeg21:p003}}</ref> Na 2007, Elias a funda United Trust na 2007, un trustkantoor ku sukursalnan na Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg, entre otro. E kompania a manehá mas o ménos dos mil entidat hurídiko na Kòrsou i ta ofresé servisionan finansiero spesialisá na kompania i persona den maneho di kapital i strukturanan hurídiko pa evashon di belasting.<ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref>{{Citeer web|auteur=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Na 2021, United Group Holdings BV, e kompania holding di Elias, a atkerí [[Banco di Caribe]]. E atkisishon aki, konfirmá pa [[Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten|Banko Sentral]], a enserá operashonnan bankario na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten i tabata un paso klave pa [[ENNIA|Seguros Ennia]] bira finansieramente salú.<ref>{{Citeer web |url=https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |titel=Banco Di Caribe overgenomen door bedrijf Gregory Elias |achternaam= |datum=2021-09-16 |bezochtdatum= |werk=Paradise FM 103.1 |taal= |archiefdatum=2025-05-03 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20250503052411/https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |dodeurl=ja }}</ref> Fin di 2024 e [[Banco di Caribe Aruba|operashon na Aruba]] a keda atkerí pa e banko di invershon [[Aruba|arubano]], [[AIB Bank|AIB Bank NV]].<ref>[https://www.noticiacla.com/news/33047 AIB Bank N.V. ta tuma Banco di Caribe (Aruba) N.V. over!], NoticiaCla (23 di december 2024)</ref> Elias a haña atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a wordu relashona ku e dokumentonan konosí komo Panama Papers. Su nòmber a aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá pa kompania asesor korporativo di Panama, Mossack Fonseca. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda den konekshon ku investigashonnan riba evashon di belasting. Elias a deklará ku su servisio finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di e kuadra legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientenan.[14] === Promoshon kultural i filantropia === Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na aña 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, [[kultura]], [[deporte]], i desaroyo sosial na Kòrsou. Na 2010, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, Elias a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a risibí artistanan internashonalmente konosí manera Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]]. E entradanan di e festival ta wòrdu reinvertí den inisiativanan di komunidat i kultura. Pa medio di su fundashon, Elias tambe a sostené Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i BlueSeas Blues Festival. Internashonalmente, el a haña rekonosementu adishonal na 2016 pa organisá un konsierto di [[Rolling Stones]] na [[Cuba]].<ref name="FTM"/> == Premio == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) – pa kontribushonnan na sosiedat i kultura di Kòrsou.<ref>https://www.rotarycuracao.org/sitepage/charles-gomes-casseres-award/cgc-award-2013-goes-to-gregory-elias CGC Award 2013 goes to Gregory Elias], rotarycuracao.org</ref> * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) – Korsou su distinshon kultural mas haltu.<ref name="AD"/> == Legado == Elias a bira un figura konosí den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su aktividatnan den sektor finansiero, huntu ku su sosten pa músika, deporte, arte i inisiativanan pa hubentut, a hasié un figura prominente den bida públiko di e isla. {{Appendix}} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]) ta un empresario, filantropo, músiko i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su aktividatnan den e sektor di servisio finansiero internashonal i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku ta sostené proyektonan den músika, kultura, deporte i desaroyo sosial. Elias a hunga tambe un papel importante den e organisashon di Curaçao North Sea Jazz Festival. Pa su kontribushon na músika na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.[1][2] ## Kontenido ## Bida i karera Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welonan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.[3] Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresa Kòrsou, unda el a establesé su mes den e área di [[Spaanse Water]].[3] Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ### Músika Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual el tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.[4] Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a yega den e Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba e listanan di músika lokal.[5] E estilo di Eliah tabata komparabel ku e di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí pa imitá nan.[4] Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues el a ko-skibi e kansion ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.[6] Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula ''[[Double Play]]'', un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''[[Dubbelspel]]'' di [[Frank Martinus Arion]].[7] ### Servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di trust i servisio finansiero pa klientenan internashonal. Na 2002, e grupo a wòrdu bendé na Fortis i despues a wòrdu integrá ku MeesPierson. Elias a fungi komo gerente general di e operashon di bank i trust te ku 2006.[8] Entre 1987 i 1995, Elias a fungi komo presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB).[9] Na 2007, Elias a inisiá United Trust, un grupo di servisio di trust i maneho di patrimonio ku tabatin operashonnan den diferente pais, entre otro Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg. E grupo tabata maneha un gran kantidat di entidatnan hurídiko na Kòrsou i tabata ofresé servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal.[10][11] Na 2021, United Group Holdings B.V., e kompania holding di Elias, a atkerí Banco di Caribe. E transakshon tabata parti di e proseso pa reorganisá e banko i fortalesé e situashon finansiero di e Ennia-groep. E akuerdo tabata kubri operashonnan di Banco di Caribe na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten.[12] Na desèmber 2024, Banco di Caribe Aruba N.V. a wòrdu atkerí pa AIB Bank N.V., un banko di invershon ku ta operá for di Aruba.[13] Elias a haña atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a aparesé den e documentos konosí komo e [[Panama Papers]]. Su nòmber tabata aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá di e firma di servisio korporativo panameño Mossack Fonseca. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda den konekshon ku investigashonnan riba evashon i ontwijking di belasting. Elias a deklará ku su servisio finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di e kuadron legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientenan.[14] ### Promoshon kultural i filantropia Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, [[kultura]], [[deporte]], músika i desaroyo sosial na Kòrsou. Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renòmber na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]]. E evento a bira un di e festividadnan musikal mas konosí di e isla.[15] Fundashon Bon Intenshon tambe a sostené inisiativanan kultural manera Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i BlueSeas Blues Festival. Partisipashon di Elias den organisashon di e konsierto di [[The Rolling Stones]] na [[Cuba]] na 2016 a trese atenshon internashonal pa su aktividatnan kultural.[8] ## Premionan * '''Charles Gomes Casseres Award''' (2013) – pa su kontribushon na e komunidat i pa e promoshon internashonal di Kòrsou.[16] * '''[[Premio Cola Debrot]]''' (2025) – pa su kontribushon prolongá na e músika di Kòrsou.[1][17] ## Legado Gregory Elias ta un figura prominente den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su karera den e sektor finansiero a bai huntu ku un partisipashon prolongá den músika, organisashon di eventonan kultural i filantropia. Pa medio di Fundashon Bon Intenshon i proyektonan manera Curaçao North Sea Jazz Festival, el a sostené diferente inisiativanan den kultura, deporte, enseñansa i desaroyo sosial na Kòrsou. {{DEFAULTSORT:Elias, Gregory}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] ---------- Na 2007, el a funda United Group Holdings, un compania internashonal di servisionan finansiero specialisa den maneho di rikesa, servicio di fideicomiso, y strukturanan huridiko, ku ofisina na varios pais entre otro Korsou, Aruba, Panama, i ​​Hulanda. Intertrust i servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di "trust" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis. Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Gregory (Greg) Elias (1953) tabata un di e fundadónan di e kompania di konfiansa Intertrust. E compania ey a wordo bendi na Fortis na 2002, cual segun informe a haci Elias e homber mas rico na Curaçao. El a keda aktivo den e sektor di konfiansa despues di esei i a establesé un ofisina nobo na Amsterdam i Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> zie nl.wiki:'''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]) ta un empresario, filantropo i promotor kultural di [[Kòrsou]] ku hopi influensia riba tantu e sektor finansiero komo e bida kultural di e isla. E ta konosí pa su ròl den atkisishon di Banco di Caribe, su liderazgo di e kompania internashonal di servisio finansiero United Group Holdings, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, organisadó di e prestigioso [[Curaçao North Sea Jazz Festival]]. == Bida i karera == Gregory Elias a nasé na [[Bandariba]] den luna di mei 1953, komo yu di e empresario Fohed Antonio Elias. Na un edat hoben e a bai studia na Hulanda, kaminda e a sigui formashon den e área di derecho notarial na Vrije Universiteit Amsterdam den añanan 1970. Durante su Despues di a studia, el a bolbe pa Kòrsou den principio di e mesun dekada. E ta residente di e área di Spaanse Water. == Honor == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) {{Appendix}} Zelf werd Elias geboren op Banda Ariba. Het landgoed van zijn grootouders van moederszijde omvatte enkele hectaren. Hij woonde er acht jaar met zijn moeder. Op zijn twaalfde trok Elias naar Nederland; zijn oudere broer Mike was vijf jaar eerder al afgereisd. Gregory studeerde er – het was begin jaren zestig – rechten aan de Vrije Universiteit. Na zijn studie keerde hij terug naar Curaçao. Daar woont hij nu, alweer bijna 35<ref>[[Dick Drayer]], [https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html You can always get what you want], De Achterkant van Curacao (1 di ougustus 2016)</ref> Gregory (Greg) Elias (1953), bijgenaamd ‘de koning van Curaçao’, was een van de oprichters van trustbedrijf Intertrust. Dat bedrijf werd in 2002 verkocht aan Fortis, wat Elias naar verluidt tot de rijkste man van Curaçao maakte. Hij bleef daarna actief in het trustwezen, en zette een nieuw kantoor op in Amsterdam en Willemstad, United Trust. Elias vergaarde internationale bekendheid toen hij in 2016 een concert van de Rolling Stones op Cuba organiseerde.<ref>[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Met Johan Derksen organiseert hij een bluesfestival in het dorp Grolloo. Hij is bevriend met Marcel Boekhoorn, en sponsorde net als hij enige tijd voetbalclub NEC. [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] Gregory (Greg) Elias (1953), bijgenaamd ‘de koning van Curaçao’, was een van de oprichters van trustbedrijf Intertrust. Dat bedrijf werd in 2002 verkocht aan Fortis, wat Elias naar verluidt tot de rijkste man van Curaçao maakte. Hij bleef daarna actief in het trustwezen, en zette een nieuw kantoor op in Amsterdam en Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Elias vergaarde internationale bekendheid toen hij in 2016 een concert van de Rolling Stones op Cuba organiseerde. Met Johan Derksen organiseert hij een bluesfestival in het dorp Grolloo. Hij is bevriend met Marcel Boekhoorn, en sponsorde net als hij enige tijd voetbalclub NEC. --- WILLEMSTAD - Reeds vijf weken staat op de lokale top 40 het nummer getiteld „Life is easy", maar jammergenoeg nog steeds niet verkrijgbaar bij de lokale platenzaken. De opname die in de top 40 verschijnt is dan ook, voorlopig alleen via de Curom te beluisteren, maar spoedig ook via de andere radiostations. Ongeveer zeven weken geleden was hier op vakantie Gregory Elias, misschien nog onbekend bij velen, maar hij is een Caracaoënaar, die in Nederland studeert, maar een behoorlijke dosis muzikale talent bezit Misschien zegt de naam „Dickery Doek" meer? Vorig jaar werd door P.S.H. de nummers „A song for all" en „Mr 800 of the 7th Avenue" gelanceerd, zonder veel succes, maar toen al waren de muzikale talenten van Gregory Elias te beluisteren, want hij was dé schrijver, musicus en zanger „Dickery Doek". Gregory heeft ook een paar hits geschreven voor „Debhie, een zangeres, die tot voor kort nog een sensatie was in Nederland, Frankrijk en Italië. Dit jaar nog begon Gregory met de formatie van het trio: „Eliah", met als genre harmonie (C.S.N. & Y. of America stijl, maar zeker geen imitatie). „Eliah" bestaat uit Gregory Elias (naast zanger is hij ook drummer, pianist en guitarist). Verder Hein Piscaer („Uncle Henry", die 20 jaar oud is en lead guitarist en bass guitarist is) en Rob van Donselaar („Pedjes", 22 jaar, piano, orgel, guitaar en sli de-guitaar). Rob heeft gedurende drie jaar in de groep „Bintangs" gespeeld, die vrij populair is in Nederland en Duitsland. Gregory is 19 jaar oud en volgens de laatste inlichtingen die wij hebben gekregen van Gregory, zijn zij bezig met opnames voor een elpee. Eerst zal „Live is easy" als single in Nederland worden gelanceerd.<ref>Life is easy. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 28-06-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011</ref> -------- Gregory Elias werd geboren op Curaçao in mei of augustus 1953. Op jonge leeftijd vertrok hij naar Nederland, waar hij in de jaren 1970 notarieel recht studeerde in Amsterdam. Na zijn studie keerde hij begin jaren ’70 terug naar zijn geboorte-eiland. Hij woont in de omgeving van Spaanse Water op Curaçao. 💼 Carrière in financiën en ondernemerschap In de jaren 1980 richtte Elias mee de Holland Intertrust Group op, een toonaangevend trustkantoor voor internationale cliënten. In 2002 verkocht hij zijn aandelen aan Fortis PLC, en in 2007 richtte hij zijn eigen groep op: United Group Holdings, actief in wealth management, trusts en juridische dienstverlening in onder andere het Caribisch gebied en Europa. Elias was ook algemeen directeur van Pierson Bank/Intertrust tot zijn vertrek in 2006. Onder zijn leiding groeide United Group uit tot een organisatie met kantoren in negen landen, waaronder Curaçao, Aruba en Panama. In juni 2022 voltooide United Group Holdings onder leiding van Elias de overname van Banco di Caribe, waarmee hij een prominente speler werd in de lokale bankensector. 🎶 Culturele promotor en filantroop Gregory Elias is de oprichter van de Fundashon Bon Intenshon, die sinds 1990 structurele steun biedt aan projecten in het onderwijs, cultuur, sport en het sociale domein op Curaçao. In 2010 lanceerde hij het Curaçao North Sea Jazz Festival, in samenwerking met Mojo Concerts en het Curaçao Toeristenbureau (CTB). Het festival, dat plaatsvindt in het laagseizoen, groeide uit tot een internationaal cultureel hoogtepunt. Wereldberoemde artiesten als Prince, Stevie Wonder en Alicia Keys traden op tijdens het evenement. De opbrengsten van het festival worden volledig geherinvesteerd in sociale projecten. Daarnaast organiseert zijn stichting ook het Curaçao International Film Festival Rotterdam, het BlueSeas Blues Festival en andere culturele evenementen. 🏅 Onderscheidingen In 2013 ontving Elias de Charles Gomes Casseres Award voor zijn bijdrage aan de gemeenschap en cultuur van Curaçao. In 2025 werd hij onderscheiden met de Cola Debrotprijs, de hoogste culturele onderscheiding van het eiland. Een opvallend detail: Elias was drummer en coauteur van de Nederlandse hit Why Tell Me Why van Anita Meyer. De inkomsten uit dit project gebruikte hij mede om zijn ondernemingen en filantropisch werk te financieren. 🧭 Erfenis Gregory Elias wordt gezien als een ware “yu di Kòrsou” – een zoon van Curaçao – die zijn financiële succes heeft ingezet voor de culturele en sociale ontwikkeling van zijn eiland. Zijn werk belichaamt een unieke balans tussen ondernemerschap, filantropie en het versterken van de Curaçaose identiteit op internationaal niveau. ---- Gregory Edward Elias (nase na Kòrsou, 1953) ta un empresario, filántropo i promotor kultural di Kòrsou ku un gran impakto riba e sektor finansiero i e bida kultural di e isla. E ta konosí pa su rol den akuisishon di Banco di Caribe, su liderato den firma internashonal di servicio finansiero United Group Holdings, i komo fundadó di e Fundashon Bon Intenshon ku ta organizadó di e Curaçao North Sea Jazz Festival. 🎓 Bida i formashon Gregory Elias a nasé na Kòrsou den mei òf ougustus di 1953, komo yu di empresario Fohed Elias. Na un edad hoben e a bai studia na Hulanda, kaminda e a sigui formashon den e área di derecho notarial na Amsterdam den anjanan 1970. Despues di e studi, e a bolbe pa Kòrsou den principio di e mesun dekada. E ta residente di e área di Spaanse Water. 💼 Karera den finansa i negoshi Den anjanan 1980, Elias a co-funda Holland Intertrust Group, un firma prominente den e mundo di trust i planeashon di impuesto pa klientenan internashonal. Na 2002, e a bende su parti den Intertrust na Fortis PLC, i na 2007 e a funda su mesun grupo, United Group Holdings, ku ta ofrece servisio di wealth management, trust, i planeashon legal den varios pais den Karibe i Europa. E tambe tabata direktor general di Pierson Bank/Intertrust te ku su salida na 2006. Bao di su liderato, United Group a habri ofisina den nueve pais, inkluído Kòrsou, Aruba, i Panama. Na yüni 2022, United Group Holdings, bou di liderato di Elias, a kompletá e kompra di Banco di Caribe, convirtiéndose asina den un di e figura prinsipal den sektor bankario lokal. 🎶 Promotor kultural i filántropo Gregory Elias ta fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku for di 1990 ta duna sosten kontinuo na e sektor edukashonal, kultural, deportivo, i sosial na Kòrsou. Na 2010, Elias a lansa e Curaçao North Sea Jazz Festival den kolaborashon ku Mojo Concerts i CTB. E festival aki, ku ta tuma luga durante temporada bou di turismo, a traha e isla na un nivel internashonal den e mundo musikal. Artistanan famos mundialmente manera Prince, Stevie Wonder, i Alicia Keys a presenta riba e tarima di e festival. E evento ta sin gana, i su ganashi tur a wordu reinvertí den proyekto sosial. Ademàs di jazz, Elias su fundashon ta organisá e Curaçao International Film Festival Rotterdam, e festival di blues BlueSeas, i otro aktividat artistiko. 🏅 Rekonesementu Na 2013, Elias a ricibí e Charles Gomes Casseres Award pa su kontribushon na komunidat i kultura di Kòrsou. Na 2025, e a ricibí e Premio Cola Debrot, e premio mas halto den área di arte i kultura na Kòrsou. Un dato interesante: Elias tabata drummer i ko-autor di e hit “Why Tell Me Why” pa cantante hulandés Anita Meyer, ku e a uza e ganashi finansiero pa invertí den negoshinan i fundashon filantrópiko. 🧭 Legado Gregory Elias ta konsiderá komo un “yu di Kòrsou” di berdat: un persona ku a uza su éksito finansiero pa amplia e balor kultural i komun di su pueblo. Su trabou ta reflehá un balans entre negoshio, filantropia, i promoshon di identidat kultural di Kòrsou na un eskala internashonal. * e tabata ko-produser di e pelikula "double play (2017), un produkshon merikano basa riba e buki ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]]. * na 1972 e i e grupo Eliah a koloka den top 20 di Korsou cu e kantika "Life is easy''<ref>TOP20. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 16-09-1972, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 28-06-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011</ref> * 1987 t/m 1995 - Presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB) * 1983 - el a kasa ku Marianne Chang * 1993 - presidente VBC Vereniging Bedrijfsleven Curacao {{Appendix}} ---- Gregory Edward Elias (geboren op Curaçao, 1953) is een ondernemer, filantroop, muzikant en cultureel promotor uit Curaçao. Hij heeft aanzienlijke invloed gehad op zowel de financiële infrastructuur als het culturele leven van het eiland. Hij staat bekend om zijn rol in de overname van Banco di Caribe, zijn leiding over United Group Holdings, en als oprichter van Fundashon Bon Intenshon, de stichting achter het prestigieuze Curaçao North Sea Jazz Festival. 🎓 Leven en opleiding Gregory Elias werd geboren op Curaçao in mei of augustus 1953. Hij vertrok op jonge leeftijd naar Nederland, waar hij notarieel recht studeerde in Amsterdam in de jaren 1970. Hij woont tegenwoordig in de regio Spaanse Water op Curaçao. 🎶 Vroege muzikale carrière Al op 19-jarige leeftijd maakte Gregory Elias naam als componist, zanger en multi-instrumentalist onder het pseudoniem “Dickery Dock”. In 1972 bracht hij het nummer “Life is Easy” uit, dat destijds vijf weken op de lokale top 40 van Curaçao stond, ondanks dat het nog niet beschikbaar was in platenzaken.<ref>Life is easy. Amigoe di Curaçao, 30-09-1972, p. 11. Geraadpleegd via Delpher, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011</ref> Gregory was de schrijver, zanger, pianist, drummer en gitarist van de muziekformatie Eliah, die hij datzelfde jaar oprichtte. De groep bestond uit Elias zelf, Hein Piscaer (“Uncle Henry”) als lead- en basgitarist, en Rob van Donselaar (“Pedjes”), voormalig lid van de bekende Nederlandse band Bintangs, als toetsenist en gitarist. De stijl van Eliah werd vergeleken met die van Crosby, Stills, Nash & Young of America, hoewel de groep geen imitatie nastreefde. Gregory schreef daarnaast ook liedjes voor Debhie, een zangeres die toen actief was in Nederland, Frankrijk en Italië. Er werd gewerkt aan de opnames van een elpee, met "Life is Easy" als eerste geplande single voor de Nederlandse markt. 💼 Carrière in financiën en ondernemerschap Na zijn muzikale periode ontwikkelde Elias zich tot een succesvolle ondernemer. Hij richtte in de jaren 1980 mee Holland Intertrust Group op en verkocht zijn aandelen in 2002 aan Fortis. In 2007 startte hij United Group Holdings, gespecialiseerd in wealth management, trusts en juridische structuren, met vestigingen in onder andere Curaçao, Panama en Nederland. In juni 2022 kocht zijn groep Banco di Caribe, waarmee hij zijn invloed in de financiële sector van het eiland verstevigde. 🎷 Culturele promotie en filantropie Gregory Elias is oprichter van Fundashon Bon Intenshon, die sinds 1990 actief is in het ondersteunen van projecten op het gebied van onderwijs, cultuur, sport en armoedebestrijding. In 2010 lanceerde hij het Curaçao North Sea Jazz Festival, dat sindsdien wereldsterren zoals Prince, Stevie Wonder en Alicia Keys naar het eiland heeft gebracht. Alle winsten van het festival worden herbestemd naar maatschappelijke projecten. Zijn stichting organiseert daarnaast ook het Curaçao International Film Festival Rotterdam en het BlueSeas Blues Festival. 🏅 Onderscheidingen Charles Gomes Casseres Award (2013) – voor zijn bijdrage aan de Curaçaose samenleving Cola Debrotprijs (2025) – hoogste culturele onderscheiding op Curaçao 🧭 Erfenis Gregory Elias wordt alom erkend als een ware “yu di Kòrsou” – een Curaçaoënaar die zijn financiële succes heeft ingezet voor het algemeen welzijn en culturele bloei van zijn eiland. Zijn levensloop combineert ondernemerschap, filantropie en artistieke expressie tot een uniek voorbeeld van culturele toewijding. -------- ----------- Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Despues di su estudio, el a regresa Kòrsou i a kuminsá su karera na e "trustkantoor" Intertrust. Na 2002, Intertrust a wòrdu bendí na Fortis MeesPierson, durante kua tempu Elias a gana un montante supstansial komo fundadó i direktor. Despues di sinku aña, el a bandoná e kompania i a funda United Trust na 2007, un trustkantoor ku sukursalnan na Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg, entre otro. United Trust ta manehá mas o ménos dos mil entidat hurídiko na Kòrsou i ta ofresé servisio na kompanianan i personanan pa lanta strukturanan di belasting. <ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref>{{Citeer nieuws |achternaam=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Intertrust i servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di "trust" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis. Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Gregory (Greg) Elias (1953) tabata un di e fundadónan di e kompania di konfiansa Intertrust. E compania ey a wordo bendi na Fortis na 2002, cual segun informe a haci Elias e homber mas rico na Curaçao. El a keda aktivo den e sektor di konfiansa despues di esei i a establesé un ofisina nobo na Amsterdam i Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Na 2007, el a funda United Group Holdings, un compania internashonal di servisionan finansiero specialisa den maneho di rikesa, servicio di fideicomiso, y strukturanan huridiko, ku ofisina na varios pais entre otro Korsou, Aruba, Panama, i ​​Hulanda. hedsmib4hmn8o0yersvd8qvudrpqfqb 203091 203090 2026-09-04T12:32:57Z Caribiana 8320 203091 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{infobox persona |variante = c | nomber completo = Gregory Edward Elias | alias = Dickery Dock, Rei di Kòrsou | fecha nacemento = [[1953]] | luga nacemento = {{CUW}} | ofishi = empresario, músiko, filantropo i promotor kultural | pareha = Marianne Chang | yui = 2 | distincion = [[Premio Cola Debrot]] (2025) }} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]<ref name="Marbus">{{Citeer web |url=https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html |titel=You can always get what you want |auteur=Margriet Marbus |datum=2016-08-01|bezochtdatum=2025-05-02 |werk=De achterkant van Curaçao}}</ref>) ta un empresario, filantropo, músiko, i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su liderazgo den sektor di servisio finansiero internashonal, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, e organisashon tras di [[Curaçao North Sea Jazz Festival]]. Pa su kontribushonnan na kultura i sosiedat na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.<ref name="AD">{{citeer web |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31079-gregory-elias-krijgt-cola-debrotprijs |titel=Gregory Elias krijgt Cola Debrotprijs |datum=2025-05-01 |bezochtdatum= |werk=[[Antilliaans Dagblad]]}}</ref> == Bida i karera == Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welonan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.<ref name="Marbus"/> Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresa Kòrsou, unda despues el a establesé su mes den e área di [[Spaanse Water]].<ref name="Marbus"/> Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ===Músika === Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na e edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual e tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.<ref name="Life"/> Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a yega Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba e listanan di músika lokal.<ref>{{citeer web|titel=TOP20|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-16-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011}}</ref> E estilo di Eliah tabata komparabel ku esun di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí pa imitá nan.<ref name="Life">{{citeer web|titel=Life is easy|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-30|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-03|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011}}</ref> Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie y tabata enbolbí den produkshon di musika na Hulanda. Despues e tabata ko-outor i baterista pa e kansion hulandes ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer.<ref>[https://www.nporadio2.nl/nieuws/top2000/9b3a5d17-9797-4192-8c42-704f3c47db64/why-tell-me-why-is-een-nooda]]dkreet-probeer-goed-te-zijn-naar-je-medemens Why Tell Me Why is een noodkreet: 'Probeer goed te zijn naar je medemens'], NPO Radio 2 Top 2000</ref> Na 2009, el a ko-fundá Top Stop Music (TSM) na [[Florida]], un produktor i seyo diskero pa promoshoná músika [[Cuba|kubano]] mundialmente. E ta fungi komo presidente di TSM. Un aña despues TSM a risibí un Grammy di "Best Tropical Latin Album".<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20860-top-stop-music-van-elias-wint-grammy Top Stop Music van Elias wint Grammy], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di yanüari 2020)</ref> Na 2017, Elias a sirbi komo ko-produktor di e pelíkula [[Double Play]], un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]].<ref>[https://www.imdb.com/title/tt5220252/fullcredits/?ref_=tt_ov_sm_3#amzn1.imdb.concept.name_credit_group.7caf7d16-5db9-4f4f-8864-d4c6e711c686 Double Play], IMDb</ref> === Servisio finansiero === Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un "trustkantoor" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis MeesPierson. Elias a fungi tambe komo direktor gerente di Pierson/Intertrust te ku 2006.<ref name="FTM">[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Elias a fungi komo presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB) entre 1987 i 1995.<ref>{{citeer web|titel=Gregory Elias over Offshore: het gaat redelijk goed|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-01-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642359:mpeg21:p003}}</ref> Na 2007, Elias a funda United Trust na 2007, un trustkantoor ku sukursalnan na Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg, entre otro. E kompania a manehá mas o ménos dos mil entidat hurídiko na Kòrsou i ta ofresé servisionan finansiero spesialisá na kompania i persona den maneho di kapital i strukturanan hurídiko pa evashon di belasting.<ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref>{{Citeer web|auteur=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Na 2021, United Group Holdings BV, e kompania holding di Elias, a atkerí [[Banco di Caribe]]. E atkisishon aki, konfirmá pa [[Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten|Banko Sentral]], a enserá operashonnan bankario na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten i tabata un paso klave pa [[ENNIA|Seguros Ennia]] bira finansieramente salú.<ref>{{Citeer web |url=https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |titel=Banco Di Caribe overgenomen door bedrijf Gregory Elias |achternaam= |datum=2021-09-16 |bezochtdatum= |werk=Paradise FM 103.1 |taal= |archiefdatum=2025-05-03 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20250503052411/https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |dodeurl=ja }}</ref> Fin di 2024 e [[Banco di Caribe Aruba|operashon na Aruba]] a keda atkerí pa e banko di invershon [[Aruba|arubano]], [[AIB Bank|AIB Bank NV]].<ref>[https://www.noticiacla.com/news/33047 AIB Bank N.V. ta tuma Banco di Caribe (Aruba) N.V. over!], NoticiaCla (23 di december 2024)</ref> Elias a haña atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a wordu relashona ku e dokumentonan konosí komo Panama Papers. Su nòmber a aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá pa kompania asesor korporativo di Panama, Mossack Fonseca. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda den konekshon ku investigashonnan riba evashon di belasting. Elias a deklará ku su servisio finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di e kuadra legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientenan.[14] === Promoshon kultural i filantropia === Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na aña 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, [[kultura]], [[deporte]], i desaroyo sosial na Kòrsou. Na 2010, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, Elias a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a risibí artistanan internashonalmente konosí manera Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]]. E entradanan di e festival ta wòrdu reinvertí den inisiativanan di komunidat i kultura. Pa medio di su fundashon, Elias tambe a sostené Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i BlueSeas Blues Festival. Internashonalmente, el a haña rekonosementu adishonal na 2016 pa organisá un konsierto di [[Rolling Stones]] na [[Cuba]].<ref name="FTM"/> == Premio == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) – pa kontribushonnan na sosiedat i kultura di Kòrsou.<ref>https://www.rotarycuracao.org/sitepage/charles-gomes-casseres-award/cgc-award-2013-goes-to-gregory-elias CGC Award 2013 goes to Gregory Elias], rotarycuracao.org</ref> * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) – Korsou su distinshon kultural mas haltu.<ref name="AD"/> == Legado == Elias a bira un figura konosí den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su aktividatnan den sektor finansiero, huntu ku su sosten pa músika, deporte, arte i inisiativanan pa hubentut, a hasié un figura prominente den bida públiko di e isla. {{Appendix}} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]) ta un empresario, filantropo, músiko i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su aktividatnan den e sektor di servisio finansiero internashonal i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku ta sostené proyektonan den músika, kultura, deporte i desaroyo sosial. Elias a hunga tambe un papel importante den e organisashon di Curaçao North Sea Jazz Festival. Pa su kontribushon na músika na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.[1][2] ## Kontenido ## Bida i karera Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welonan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.[3] Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresa Kòrsou, unda el a establesé su mes den e área di [[Spaanse Water]].[3] Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ### Músika Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual el tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.[4] Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a yega den e Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba e listanan di músika lokal.[5] E estilo di Eliah tabata komparabel ku e di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí pa imitá nan.[4] Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues el a ko-skibi e kansion ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.[6] Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula ''[[Double Play]]'', un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''[[Dubbelspel]]'' di [[Frank Martinus Arion]].[7] ### Servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di trust i servisio finansiero pa klientenan internashonal. Na 2002, e grupo a wòrdu bendé na Fortis i despues a wòrdu integrá ku MeesPierson. Elias a fungi komo gerente general di e operashon di bank i trust te ku 2006.[8] Entre 1987 i 1995, Elias a fungi komo presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB).[9] Na 2007, Elias a inisiá United Trust, un grupo di servisio di trust i maneho di patrimonio ku tabatin operashonnan den diferente pais, entre otro Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg. E grupo tabata maneha un gran kantidat di entidatnan hurídiko na Kòrsou i tabata ofresé servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal.[10][11] Na 2021, United Group Holdings B.V., e kompania holding di Elias, a atkerí Banco di Caribe. E transakshon tabata parti di e proseso pa reorganisá e banko i fortalesé e situashon finansiero di e Ennia-groep. E akuerdo tabata kubri operashonnan di Banco di Caribe na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten.[12] Na desèmber 2024, Banco di Caribe Aruba N.V. a wòrdu atkerí pa AIB Bank N.V., un banko di invershon ku ta operá for di Aruba.[13] Elias a haña atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a aparesé den e documentos konosí komo e [[Panama Papers]]. Su nòmber tabata aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá di e firma di servisio korporativo panameño Mossack Fonseca. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda den konekshon ku investigashonnan riba evashon i ontwijking di belasting. Elias a deklará ku su servisio finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di e kuadron legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientenan.[14] ### Promoshon kultural i filantropia Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, [[kultura]], [[deporte]], músika i desaroyo sosial na Kòrsou. Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renòmber na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]]. E evento a bira un di e festividadnan musikal mas konosí di e isla.[15] Fundashon Bon Intenshon tambe a sostené inisiativanan kultural manera Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i BlueSeas Blues Festival. Partisipashon di Elias den organisashon di e konsierto di [[The Rolling Stones]] na [[Cuba]] na 2016 a trese atenshon internashonal pa su aktividatnan kultural.[8] ## Premionan * '''Charles Gomes Casseres Award''' (2013) – pa su kontribushon na e komunidat i pa e promoshon internashonal di Kòrsou.[16] * '''[[Premio Cola Debrot]]''' (2025) – pa su kontribushon prolongá na e músika di Kòrsou.[1][17] ## Legado Gregory Elias ta un figura prominente den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su karera den e sektor finansiero a bai huntu ku un partisipashon prolongá den músika, organisashon di eventonan kultural i filantropia. Pa medio di Fundashon Bon Intenshon i proyektonan manera Curaçao North Sea Jazz Festival, el a sostené diferente inisiativanan den kultura, deporte, enseñansa i desaroyo sosial na Kòrsou. {{DEFAULTSORT:Elias, Gregory}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] ---------- Na 2007, el a funda United Group Holdings, un compania internashonal di servisionan finansiero specialisa den maneho di rikesa, servicio di fideicomiso, y strukturanan huridiko, ku ofisina na varios pais entre otro Korsou, Aruba, Panama, i ​​Hulanda. Intertrust i servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di "trust" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis. Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Gregory (Greg) Elias (1953) tabata un di e fundadónan di e kompania di konfiansa Intertrust. E compania ey a wordo bendi na Fortis na 2002, cual segun informe a haci Elias e homber mas rico na Curaçao. El a keda aktivo den e sektor di konfiansa despues di esei i a establesé un ofisina nobo na Amsterdam i Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> zie nl.wiki:'''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]) ta un empresario, filantropo i promotor kultural di [[Kòrsou]] ku hopi influensia riba tantu e sektor finansiero komo e bida kultural di e isla. E ta konosí pa su ròl den atkisishon di Banco di Caribe, su liderazgo di e kompania internashonal di servisio finansiero United Group Holdings, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, organisadó di e prestigioso [[Curaçao North Sea Jazz Festival]]. == Bida i karera == Gregory Elias a nasé na [[Bandariba]] den luna di mei 1953, komo yu di e empresario Fohed Antonio Elias. Na un edat hoben e a bai studia na Hulanda, kaminda e a sigui formashon den e área di derecho notarial na Vrije Universiteit Amsterdam den añanan 1970. Durante su Despues di a studia, el a bolbe pa Kòrsou den principio di e mesun dekada. E ta residente di e área di Spaanse Water. == Honor == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) {{Appendix}} Zelf werd Elias geboren op Banda Ariba. Het landgoed van zijn grootouders van moederszijde omvatte enkele hectaren. Hij woonde er acht jaar met zijn moeder. Op zijn twaalfde trok Elias naar Nederland; zijn oudere broer Mike was vijf jaar eerder al afgereisd. Gregory studeerde er – het was begin jaren zestig – rechten aan de Vrije Universiteit. Na zijn studie keerde hij terug naar Curaçao. Daar woont hij nu, alweer bijna 35<ref>[[Dick Drayer]], [https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html You can always get what you want], De Achterkant van Curacao (1 di ougustus 2016)</ref> Gregory (Greg) Elias (1953), bijgenaamd ‘de koning van Curaçao’, was een van de oprichters van trustbedrijf Intertrust. Dat bedrijf werd in 2002 verkocht aan Fortis, wat Elias naar verluidt tot de rijkste man van Curaçao maakte. Hij bleef daarna actief in het trustwezen, en zette een nieuw kantoor op in Amsterdam en Willemstad, United Trust. Elias vergaarde internationale bekendheid toen hij in 2016 een concert van de Rolling Stones op Cuba organiseerde.<ref>[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Met Johan Derksen organiseert hij een bluesfestival in het dorp Grolloo. Hij is bevriend met Marcel Boekhoorn, en sponsorde net als hij enige tijd voetbalclub NEC. [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] Gregory (Greg) Elias (1953), bijgenaamd ‘de koning van Curaçao’, was een van de oprichters van trustbedrijf Intertrust. Dat bedrijf werd in 2002 verkocht aan Fortis, wat Elias naar verluidt tot de rijkste man van Curaçao maakte. Hij bleef daarna actief in het trustwezen, en zette een nieuw kantoor op in Amsterdam en Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Elias vergaarde internationale bekendheid toen hij in 2016 een concert van de Rolling Stones op Cuba organiseerde. Met Johan Derksen organiseert hij een bluesfestival in het dorp Grolloo. Hij is bevriend met Marcel Boekhoorn, en sponsorde net als hij enige tijd voetbalclub NEC. --- WILLEMSTAD - Reeds vijf weken staat op de lokale top 40 het nummer getiteld „Life is easy", maar jammergenoeg nog steeds niet verkrijgbaar bij de lokale platenzaken. De opname die in de top 40 verschijnt is dan ook, voorlopig alleen via de Curom te beluisteren, maar spoedig ook via de andere radiostations. Ongeveer zeven weken geleden was hier op vakantie Gregory Elias, misschien nog onbekend bij velen, maar hij is een Caracaoënaar, die in Nederland studeert, maar een behoorlijke dosis muzikale talent bezit Misschien zegt de naam „Dickery Doek" meer? Vorig jaar werd door P.S.H. de nummers „A song for all" en „Mr 800 of the 7th Avenue" gelanceerd, zonder veel succes, maar toen al waren de muzikale talenten van Gregory Elias te beluisteren, want hij was dé schrijver, musicus en zanger „Dickery Doek". Gregory heeft ook een paar hits geschreven voor „Debhie, een zangeres, die tot voor kort nog een sensatie was in Nederland, Frankrijk en Italië. Dit jaar nog begon Gregory met de formatie van het trio: „Eliah", met als genre harmonie (C.S.N. & Y. of America stijl, maar zeker geen imitatie). „Eliah" bestaat uit Gregory Elias (naast zanger is hij ook drummer, pianist en guitarist). Verder Hein Piscaer („Uncle Henry", die 20 jaar oud is en lead guitarist en bass guitarist is) en Rob van Donselaar („Pedjes", 22 jaar, piano, orgel, guitaar en sli de-guitaar). Rob heeft gedurende drie jaar in de groep „Bintangs" gespeeld, die vrij populair is in Nederland en Duitsland. Gregory is 19 jaar oud en volgens de laatste inlichtingen die wij hebben gekregen van Gregory, zijn zij bezig met opnames voor een elpee. Eerst zal „Live is easy" als single in Nederland worden gelanceerd.<ref>Life is easy. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 28-06-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011</ref> -------- Gregory Elias werd geboren op Curaçao in mei of augustus 1953. Op jonge leeftijd vertrok hij naar Nederland, waar hij in de jaren 1970 notarieel recht studeerde in Amsterdam. Na zijn studie keerde hij begin jaren ’70 terug naar zijn geboorte-eiland. Hij woont in de omgeving van Spaanse Water op Curaçao. 💼 Carrière in financiën en ondernemerschap In de jaren 1980 richtte Elias mee de Holland Intertrust Group op, een toonaangevend trustkantoor voor internationale cliënten. In 2002 verkocht hij zijn aandelen aan Fortis PLC, en in 2007 richtte hij zijn eigen groep op: United Group Holdings, actief in wealth management, trusts en juridische dienstverlening in onder andere het Caribisch gebied en Europa. Elias was ook algemeen directeur van Pierson Bank/Intertrust tot zijn vertrek in 2006. Onder zijn leiding groeide United Group uit tot een organisatie met kantoren in negen landen, waaronder Curaçao, Aruba en Panama. In juni 2022 voltooide United Group Holdings onder leiding van Elias de overname van Banco di Caribe, waarmee hij een prominente speler werd in de lokale bankensector. 🎶 Culturele promotor en filantroop Gregory Elias is de oprichter van de Fundashon Bon Intenshon, die sinds 1990 structurele steun biedt aan projecten in het onderwijs, cultuur, sport en het sociale domein op Curaçao. In 2010 lanceerde hij het Curaçao North Sea Jazz Festival, in samenwerking met Mojo Concerts en het Curaçao Toeristenbureau (CTB). Het festival, dat plaatsvindt in het laagseizoen, groeide uit tot een internationaal cultureel hoogtepunt. Wereldberoemde artiesten als Prince, Stevie Wonder en Alicia Keys traden op tijdens het evenement. De opbrengsten van het festival worden volledig geherinvesteerd in sociale projecten. Daarnaast organiseert zijn stichting ook het Curaçao International Film Festival Rotterdam, het BlueSeas Blues Festival en andere culturele evenementen. 🏅 Onderscheidingen In 2013 ontving Elias de Charles Gomes Casseres Award voor zijn bijdrage aan de gemeenschap en cultuur van Curaçao. In 2025 werd hij onderscheiden met de Cola Debrotprijs, de hoogste culturele onderscheiding van het eiland. Een opvallend detail: Elias was drummer en coauteur van de Nederlandse hit Why Tell Me Why van Anita Meyer. De inkomsten uit dit project gebruikte hij mede om zijn ondernemingen en filantropisch werk te financieren. 🧭 Erfenis Gregory Elias wordt gezien als een ware “yu di Kòrsou” – een zoon van Curaçao – die zijn financiële succes heeft ingezet voor de culturele en sociale ontwikkeling van zijn eiland. Zijn werk belichaamt een unieke balans tussen ondernemerschap, filantropie en het versterken van de Curaçaose identiteit op internationaal niveau. ---- Gregory Edward Elias (nase na Kòrsou, 1953) ta un empresario, filántropo i promotor kultural di Kòrsou ku un gran impakto riba e sektor finansiero i e bida kultural di e isla. E ta konosí pa su rol den akuisishon di Banco di Caribe, su liderato den firma internashonal di servicio finansiero United Group Holdings, i komo fundadó di e Fundashon Bon Intenshon ku ta organizadó di e Curaçao North Sea Jazz Festival. 🎓 Bida i formashon Gregory Elias a nasé na Kòrsou den mei òf ougustus di 1953, komo yu di empresario Fohed Elias. Na un edad hoben e a bai studia na Hulanda, kaminda e a sigui formashon den e área di derecho notarial na Amsterdam den anjanan 1970. Despues di e studi, e a bolbe pa Kòrsou den principio di e mesun dekada. E ta residente di e área di Spaanse Water. 💼 Karera den finansa i negoshi Den anjanan 1980, Elias a co-funda Holland Intertrust Group, un firma prominente den e mundo di trust i planeashon di impuesto pa klientenan internashonal. Na 2002, e a bende su parti den Intertrust na Fortis PLC, i na 2007 e a funda su mesun grupo, United Group Holdings, ku ta ofrece servisio di wealth management, trust, i planeashon legal den varios pais den Karibe i Europa. E tambe tabata direktor general di Pierson Bank/Intertrust te ku su salida na 2006. Bao di su liderato, United Group a habri ofisina den nueve pais, inkluído Kòrsou, Aruba, i Panama. Na yüni 2022, United Group Holdings, bou di liderato di Elias, a kompletá e kompra di Banco di Caribe, convirtiéndose asina den un di e figura prinsipal den sektor bankario lokal. 🎶 Promotor kultural i filántropo Gregory Elias ta fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku for di 1990 ta duna sosten kontinuo na e sektor edukashonal, kultural, deportivo, i sosial na Kòrsou. Na 2010, Elias a lansa e Curaçao North Sea Jazz Festival den kolaborashon ku Mojo Concerts i CTB. E festival aki, ku ta tuma luga durante temporada bou di turismo, a traha e isla na un nivel internashonal den e mundo musikal. Artistanan famos mundialmente manera Prince, Stevie Wonder, i Alicia Keys a presenta riba e tarima di e festival. E evento ta sin gana, i su ganashi tur a wordu reinvertí den proyekto sosial. Ademàs di jazz, Elias su fundashon ta organisá e Curaçao International Film Festival Rotterdam, e festival di blues BlueSeas, i otro aktividat artistiko. 🏅 Rekonesementu Na 2013, Elias a ricibí e Charles Gomes Casseres Award pa su kontribushon na komunidat i kultura di Kòrsou. Na 2025, e a ricibí e Premio Cola Debrot, e premio mas halto den área di arte i kultura na Kòrsou. Un dato interesante: Elias tabata drummer i ko-autor di e hit “Why Tell Me Why” pa cantante hulandés Anita Meyer, ku e a uza e ganashi finansiero pa invertí den negoshinan i fundashon filantrópiko. 🧭 Legado Gregory Elias ta konsiderá komo un “yu di Kòrsou” di berdat: un persona ku a uza su éksito finansiero pa amplia e balor kultural i komun di su pueblo. Su trabou ta reflehá un balans entre negoshio, filantropia, i promoshon di identidat kultural di Kòrsou na un eskala internashonal. * e tabata ko-produser di e pelikula "double play (2017), un produkshon merikano basa riba e buki ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]]. * na 1972 e i e grupo Eliah a koloka den top 20 di Korsou cu e kantika "Life is easy''<ref>TOP20. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 16-09-1972, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 28-06-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011</ref> * 1987 t/m 1995 - Presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB) * 1983 - el a kasa ku Marianne Chang * 1993 - presidente VBC Vereniging Bedrijfsleven Curacao {{Appendix}} ---- Gregory Edward Elias (geboren op Curaçao, 1953) is een ondernemer, filantroop, muzikant en cultureel promotor uit Curaçao. Hij heeft aanzienlijke invloed gehad op zowel de financiële infrastructuur als het culturele leven van het eiland. Hij staat bekend om zijn rol in de overname van Banco di Caribe, zijn leiding over United Group Holdings, en als oprichter van Fundashon Bon Intenshon, de stichting achter het prestigieuze Curaçao North Sea Jazz Festival. 🎓 Leven en opleiding Gregory Elias werd geboren op Curaçao in mei of augustus 1953. Hij vertrok op jonge leeftijd naar Nederland, waar hij notarieel recht studeerde in Amsterdam in de jaren 1970. Hij woont tegenwoordig in de regio Spaanse Water op Curaçao. 🎶 Vroege muzikale carrière Al op 19-jarige leeftijd maakte Gregory Elias naam als componist, zanger en multi-instrumentalist onder het pseudoniem “Dickery Dock”. In 1972 bracht hij het nummer “Life is Easy” uit, dat destijds vijf weken op de lokale top 40 van Curaçao stond, ondanks dat het nog niet beschikbaar was in platenzaken.<ref>Life is easy. Amigoe di Curaçao, 30-09-1972, p. 11. Geraadpleegd via Delpher, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011</ref> Gregory was de schrijver, zanger, pianist, drummer en gitarist van de muziekformatie Eliah, die hij datzelfde jaar oprichtte. De groep bestond uit Elias zelf, Hein Piscaer (“Uncle Henry”) als lead- en basgitarist, en Rob van Donselaar (“Pedjes”), voormalig lid van de bekende Nederlandse band Bintangs, als toetsenist en gitarist. De stijl van Eliah werd vergeleken met die van Crosby, Stills, Nash & Young of America, hoewel de groep geen imitatie nastreefde. Gregory schreef daarnaast ook liedjes voor Debhie, een zangeres die toen actief was in Nederland, Frankrijk en Italië. Er werd gewerkt aan de opnames van een elpee, met "Life is Easy" als eerste geplande single voor de Nederlandse markt. 💼 Carrière in financiën en ondernemerschap Na zijn muzikale periode ontwikkelde Elias zich tot een succesvolle ondernemer. Hij richtte in de jaren 1980 mee Holland Intertrust Group op en verkocht zijn aandelen in 2002 aan Fortis. In 2007 startte hij United Group Holdings, gespecialiseerd in wealth management, trusts en juridische structuren, met vestigingen in onder andere Curaçao, Panama en Nederland. In juni 2022 kocht zijn groep Banco di Caribe, waarmee hij zijn invloed in de financiële sector van het eiland verstevigde. 🎷 Culturele promotie en filantropie Gregory Elias is oprichter van Fundashon Bon Intenshon, die sinds 1990 actief is in het ondersteunen van projecten op het gebied van onderwijs, cultuur, sport en armoedebestrijding. In 2010 lanceerde hij het Curaçao North Sea Jazz Festival, dat sindsdien wereldsterren zoals Prince, Stevie Wonder en Alicia Keys naar het eiland heeft gebracht. Alle winsten van het festival worden herbestemd naar maatschappelijke projecten. Zijn stichting organiseert daarnaast ook het Curaçao International Film Festival Rotterdam en het BlueSeas Blues Festival. 🏅 Onderscheidingen Charles Gomes Casseres Award (2013) – voor zijn bijdrage aan de Curaçaose samenleving Cola Debrotprijs (2025) – hoogste culturele onderscheiding op Curaçao 🧭 Erfenis Gregory Elias wordt alom erkend als een ware “yu di Kòrsou” – een Curaçaoënaar die zijn financiële succes heeft ingezet voor het algemeen welzijn en culturele bloei van zijn eiland. Zijn levensloop combineert ondernemerschap, filantropie en artistieke expressie tot een uniek voorbeeld van culturele toewijding. -------- ----------- Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Despues di su estudio, el a regresa Kòrsou i a kuminsá su karera na e "trustkantoor" Intertrust. Na 2002, Intertrust a wòrdu bendí na Fortis MeesPierson, durante kua tempu Elias a gana un montante supstansial komo fundadó i direktor. Despues di sinku aña, el a bandoná e kompania i a funda United Trust na 2007, un trustkantoor ku sukursalnan na Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg, entre otro. United Trust ta manehá mas o ménos dos mil entidat hurídiko na Kòrsou i ta ofresé servisio na kompanianan i personanan pa lanta strukturanan di belasting. <ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref>{{Citeer nieuws |achternaam=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Intertrust i servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di "trust" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis. Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Gregory (Greg) Elias (1953) tabata un di e fundadónan di e kompania di konfiansa Intertrust. E compania ey a wordo bendi na Fortis na 2002, cual segun informe a haci Elias e homber mas rico na Curaçao. El a keda aktivo den e sektor di konfiansa despues di esei i a establesé un ofisina nobo na Amsterdam i Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Na 2007, el a funda United Group Holdings, un compania internashonal di servisionan finansiero specialisa den maneho di rikesa, servicio di fideicomiso, y strukturanan huridiko, ku ofisina na varios pais entre otro Korsou, Aruba, Panama, i ​​Hulanda. 1kd0c884xqmqvhsrlwtdrkelbu2wlw3 203092 203091 2026-09-04T12:38:08Z Caribiana 8320 203092 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{infobox persona |variante = c | nomber completo = Gregory Edward Elias | alias = Dickery Dock, Rei di Kòrsou | fecha nacemento = [[1953]] | luga nacemento = {{CUW}} | ofishi = empresario, músiko, filantropo i promotor kultural | pareha = Marianne Chang | yui = 2 | distincion = [[Premio Cola Debrot]] (2025) }} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]<ref name="Marbus">{{Citeer web |url=https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html |titel=You can always get what you want |auteur=Margriet Marbus |datum=2016-08-01|bezochtdatum=2025-05-02 |werk=De achterkant van Curaçao}}</ref>) ta un empresario, filantropo, músiko, i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su liderazgo den sektor di servisio finansiero internashonal, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, e organisashon tras di [[Curaçao North Sea Jazz Festival]]. Pa su kontribushonnan na kultura i sosiedat na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.<ref name="AD">{{citeer web |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31079-gregory-elias-krijgt-cola-debrotprijs |titel=Gregory Elias krijgt Cola Debrotprijs |datum=2025-05-01 |bezochtdatum= |werk=[[Antilliaans Dagblad]]}}</ref> == Bida i karera == Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welonan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.<ref name="Marbus"/> Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresa Kòrsou, unda despues el a establesé su mes den e área di [[Spaanse Water]].<ref name="Marbus"/> Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ===Músika === Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na e edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual e tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.<ref name="Life"/> Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a yega Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba e listanan di músika lokal.<ref>{{citeer web|titel=TOP20|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-16-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011}}</ref> E estilo di Eliah tabata komparabel ku esun di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí riba imitá nan.<ref name="Life">{{citeer web|titel=Life is easy|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-30|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-03|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011}}</ref> Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie y tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues e tabata ko-outor i baterista pa e kansion hulandes ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.<ref>[https://www.nporadio2.nl/nieuws/top2000/9b3a5d17-9797-4192-8c42-704f3c47db64/why-tell-me-why-is-een-nooda]]dkreet-probeer-goed-te-zijn-naar-je-medemens Why Tell Me Why is een noodkreet: 'Probeer goed te zijn naar je medemens'], NPO Radio 2 Top 2000</ref> Na 2009, el a ko-fundá Top Stop Music (TSM) na [[Florida]], un produktor i seyo diskero pa promoshoná músika [[Cuba|kubano]] mundialmente. E ta fungi komo presidente di TSM. Un aña despues TSM a risibí un Grammy di "Best Tropical Latin Album".<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20860-top-stop-music-van-elias-wint-grammy Top Stop Music van Elias wint Grammy], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di yanüari 2020)</ref> Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula [[Double Play]], un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]].<ref>[https://www.imdb.com/title/tt5220252/fullcredits/?ref_=tt_ov_sm_3#amzn1.imdb.concept.name_credit_group.7caf7d16-5db9-4f4f-8864-d4c6e711c686 Double Play], IMDb</ref> === Servisio finansiero === Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un "trustkantoor" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis MeesPierson. Elias a fungi tambe komo direktor gerente di Pierson/Intertrust te ku 2006.<ref name="FTM">[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Elias a fungi komo presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB) entre 1987 i 1995.<ref>{{citeer web|titel=Gregory Elias over Offshore: het gaat redelijk goed|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-01-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642359:mpeg21:p003}}</ref> Na 2007, Elias a funda United Trust na 2007, un trustkantoor ku sukursalnan na Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg, entre otro. E kompania a manehá mas o ménos dos mil entidat hurídiko na Kòrsou i ta ofresé servisionan finansiero spesialisá na kompania i persona den maneho di kapital i strukturanan hurídiko pa evashon di belasting.<ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref>{{Citeer web|auteur=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Na 2021, United Group Holdings BV, e kompania holding di Elias, a atkerí [[Banco di Caribe]]. E atkisishon aki, konfirmá pa [[Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten|Banko Sentral]], a enserá operashonnan bankario na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten i tabata un paso klave pa [[ENNIA|Seguros Ennia]] bira finansieramente salú.<ref>{{Citeer web |url=https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |titel=Banco Di Caribe overgenomen door bedrijf Gregory Elias |achternaam= |datum=2021-09-16 |bezochtdatum= |werk=Paradise FM 103.1 |taal= |archiefdatum=2025-05-03 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20250503052411/https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |dodeurl=ja }}</ref> Fin di 2024 e [[Banco di Caribe Aruba|operashon na Aruba]] a keda atkerí pa e banko di invershon [[Aruba|arubano]], [[AIB Bank|AIB Bank NV]].<ref>[https://www.noticiacla.com/news/33047 AIB Bank N.V. ta tuma Banco di Caribe (Aruba) N.V. over!], NoticiaCla (23 di december 2024)</ref> Elias a haña atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a wordu relashona ku e dokumentonan konosí komo Panama Papers. Su nòmber a aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá pa kompania asesor korporativo di Panama, Mossack Fonseca. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda den konekshon ku investigashonnan riba evashon di belasting. Elias a deklará ku su servisio finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di e kuadra legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientenan.[14] === Promoshon kultural i filantropia === Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na aña 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, [[kultura]], [[deporte]], i desaroyo sosial na Kòrsou. Na 2010, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, Elias a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a risibí artistanan internashonalmente konosí manera Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]]. E entradanan di e festival ta wòrdu reinvertí den inisiativanan di komunidat i kultura. Pa medio di su fundashon, Elias tambe a sostené Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i BlueSeas Blues Festival. Internashonalmente, el a haña rekonosementu adishonal na 2016 pa organisá un konsierto di [[Rolling Stones]] na [[Cuba]].<ref name="FTM"/> == Premio == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) – pa kontribushonnan na sosiedat i kultura di Kòrsou.<ref>https://www.rotarycuracao.org/sitepage/charles-gomes-casseres-award/cgc-award-2013-goes-to-gregory-elias CGC Award 2013 goes to Gregory Elias], rotarycuracao.org</ref> * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) – Korsou su distinshon kultural mas haltu.<ref name="AD"/> == Legado == Elias a bira un figura konosí den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su aktividatnan den sektor finansiero, huntu ku su sosten pa músika, deporte, arte i inisiativanan pa hubentut, a hasié un figura prominente den bida públiko di e isla. {{Appendix}} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]) ta un empresario, filantropo, músiko i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su aktividatnan den e sektor di servisio finansiero internashonal i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku ta sostené proyektonan den músika, kultura, deporte i desaroyo sosial. Elias a hunga tambe un papel importante den e organisashon di Curaçao North Sea Jazz Festival. Pa su kontribushon na músika na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.[1][2] ## Kontenido ## Bida i karera Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welonan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.[3] Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresa Kòrsou, unda el a establesé su mes den e área di [[Spaanse Water]].[3] Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ### Músika Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual el tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.[4] Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a yega den e Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba e listanan di músika lokal.[5] E estilo di Eliah tabata komparabel ku e di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí pa imitá nan.[4] Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues el a ko-skibi e kansion ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.[6] Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula ''[[Double Play]]'', un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''[[Dubbelspel]]'' di [[Frank Martinus Arion]].[7] ### Servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di trust i servisio finansiero pa klientenan internashonal. Na 2002, e grupo a wòrdu bendé na Fortis i despues a wòrdu integrá ku MeesPierson. Elias a fungi komo gerente general di e operashon di bank i trust te ku 2006.[8] Entre 1987 i 1995, Elias a fungi komo presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB).[9] Na 2007, Elias a inisiá United Trust, un grupo di servisio di trust i maneho di patrimonio ku tabatin operashonnan den diferente pais, entre otro Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg. E grupo tabata maneha un gran kantidat di entidatnan hurídiko na Kòrsou i tabata ofresé servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal.[10][11] Na 2021, United Group Holdings B.V., e kompania holding di Elias, a atkerí Banco di Caribe. E transakshon tabata parti di e proseso pa reorganisá e banko i fortalesé e situashon finansiero di e Ennia-groep. E akuerdo tabata kubri operashonnan di Banco di Caribe na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten.[12] Na desèmber 2024, Banco di Caribe Aruba N.V. a wòrdu atkerí pa AIB Bank N.V., un banko di invershon ku ta operá for di Aruba.[13] Elias a haña atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a aparesé den e documentos konosí komo e [[Panama Papers]]. Su nòmber tabata aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá di e firma di servisio korporativo panameño Mossack Fonseca. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda den konekshon ku investigashonnan riba evashon i ontwijking di belasting. Elias a deklará ku su servisio finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di e kuadron legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientenan.[14] ### Promoshon kultural i filantropia Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, [[kultura]], [[deporte]], músika i desaroyo sosial na Kòrsou. Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renòmber na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]]. E evento a bira un di e festividadnan musikal mas konosí di e isla.[15] Fundashon Bon Intenshon tambe a sostené inisiativanan kultural manera Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i BlueSeas Blues Festival. Partisipashon di Elias den organisashon di e konsierto di [[The Rolling Stones]] na [[Cuba]] na 2016 a trese atenshon internashonal pa su aktividatnan kultural.[8] ## Premionan * '''Charles Gomes Casseres Award''' (2013) – pa su kontribushon na e komunidat i pa e promoshon internashonal di Kòrsou.[16] * '''[[Premio Cola Debrot]]''' (2025) – pa su kontribushon prolongá na e músika di Kòrsou.[1][17] ## Legado Gregory Elias ta un figura prominente den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su karera den e sektor finansiero a bai huntu ku un partisipashon prolongá den músika, organisashon di eventonan kultural i filantropia. Pa medio di Fundashon Bon Intenshon i proyektonan manera Curaçao North Sea Jazz Festival, el a sostené diferente inisiativanan den kultura, deporte, enseñansa i desaroyo sosial na Kòrsou. {{DEFAULTSORT:Elias, Gregory}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] ---------- Na 2007, el a funda United Group Holdings, un compania internashonal di servisionan finansiero specialisa den maneho di rikesa, servicio di fideicomiso, y strukturanan huridiko, ku ofisina na varios pais entre otro Korsou, Aruba, Panama, i ​​Hulanda. Intertrust i servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di "trust" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis. Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Gregory (Greg) Elias (1953) tabata un di e fundadónan di e kompania di konfiansa Intertrust. E compania ey a wordo bendi na Fortis na 2002, cual segun informe a haci Elias e homber mas rico na Curaçao. El a keda aktivo den e sektor di konfiansa despues di esei i a establesé un ofisina nobo na Amsterdam i Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> zie nl.wiki:'''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]) ta un empresario, filantropo i promotor kultural di [[Kòrsou]] ku hopi influensia riba tantu e sektor finansiero komo e bida kultural di e isla. E ta konosí pa su ròl den atkisishon di Banco di Caribe, su liderazgo di e kompania internashonal di servisio finansiero United Group Holdings, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, organisadó di e prestigioso [[Curaçao North Sea Jazz Festival]]. == Bida i karera == Gregory Elias a nasé na [[Bandariba]] den luna di mei 1953, komo yu di e empresario Fohed Antonio Elias. Na un edat hoben e a bai studia na Hulanda, kaminda e a sigui formashon den e área di derecho notarial na Vrije Universiteit Amsterdam den añanan 1970. Durante su Despues di a studia, el a bolbe pa Kòrsou den principio di e mesun dekada. E ta residente di e área di Spaanse Water. == Honor == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) {{Appendix}} Zelf werd Elias geboren op Banda Ariba. Het landgoed van zijn grootouders van moederszijde omvatte enkele hectaren. Hij woonde er acht jaar met zijn moeder. Op zijn twaalfde trok Elias naar Nederland; zijn oudere broer Mike was vijf jaar eerder al afgereisd. Gregory studeerde er – het was begin jaren zestig – rechten aan de Vrije Universiteit. Na zijn studie keerde hij terug naar Curaçao. Daar woont hij nu, alweer bijna 35<ref>[[Dick Drayer]], [https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html You can always get what you want], De Achterkant van Curacao (1 di ougustus 2016)</ref> Gregory (Greg) Elias (1953), bijgenaamd ‘de koning van Curaçao’, was een van de oprichters van trustbedrijf Intertrust. Dat bedrijf werd in 2002 verkocht aan Fortis, wat Elias naar verluidt tot de rijkste man van Curaçao maakte. Hij bleef daarna actief in het trustwezen, en zette een nieuw kantoor op in Amsterdam en Willemstad, United Trust. Elias vergaarde internationale bekendheid toen hij in 2016 een concert van de Rolling Stones op Cuba organiseerde.<ref>[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Met Johan Derksen organiseert hij een bluesfestival in het dorp Grolloo. Hij is bevriend met Marcel Boekhoorn, en sponsorde net als hij enige tijd voetbalclub NEC. [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] Gregory (Greg) Elias (1953), bijgenaamd ‘de koning van Curaçao’, was een van de oprichters van trustbedrijf Intertrust. Dat bedrijf werd in 2002 verkocht aan Fortis, wat Elias naar verluidt tot de rijkste man van Curaçao maakte. Hij bleef daarna actief in het trustwezen, en zette een nieuw kantoor op in Amsterdam en Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Elias vergaarde internationale bekendheid toen hij in 2016 een concert van de Rolling Stones op Cuba organiseerde. Met Johan Derksen organiseert hij een bluesfestival in het dorp Grolloo. Hij is bevriend met Marcel Boekhoorn, en sponsorde net als hij enige tijd voetbalclub NEC. --- WILLEMSTAD - Reeds vijf weken staat op de lokale top 40 het nummer getiteld „Life is easy", maar jammergenoeg nog steeds niet verkrijgbaar bij de lokale platenzaken. De opname die in de top 40 verschijnt is dan ook, voorlopig alleen via de Curom te beluisteren, maar spoedig ook via de andere radiostations. Ongeveer zeven weken geleden was hier op vakantie Gregory Elias, misschien nog onbekend bij velen, maar hij is een Caracaoënaar, die in Nederland studeert, maar een behoorlijke dosis muzikale talent bezit Misschien zegt de naam „Dickery Doek" meer? Vorig jaar werd door P.S.H. de nummers „A song for all" en „Mr 800 of the 7th Avenue" gelanceerd, zonder veel succes, maar toen al waren de muzikale talenten van Gregory Elias te beluisteren, want hij was dé schrijver, musicus en zanger „Dickery Doek". Gregory heeft ook een paar hits geschreven voor „Debhie, een zangeres, die tot voor kort nog een sensatie was in Nederland, Frankrijk en Italië. Dit jaar nog begon Gregory met de formatie van het trio: „Eliah", met als genre harmonie (C.S.N. & Y. of America stijl, maar zeker geen imitatie). „Eliah" bestaat uit Gregory Elias (naast zanger is hij ook drummer, pianist en guitarist). Verder Hein Piscaer („Uncle Henry", die 20 jaar oud is en lead guitarist en bass guitarist is) en Rob van Donselaar („Pedjes", 22 jaar, piano, orgel, guitaar en sli de-guitaar). Rob heeft gedurende drie jaar in de groep „Bintangs" gespeeld, die vrij populair is in Nederland en Duitsland. Gregory is 19 jaar oud en volgens de laatste inlichtingen die wij hebben gekregen van Gregory, zijn zij bezig met opnames voor een elpee. Eerst zal „Live is easy" als single in Nederland worden gelanceerd.<ref>Life is easy. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 28-06-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011</ref> -------- Gregory Elias werd geboren op Curaçao in mei of augustus 1953. Op jonge leeftijd vertrok hij naar Nederland, waar hij in de jaren 1970 notarieel recht studeerde in Amsterdam. Na zijn studie keerde hij begin jaren ’70 terug naar zijn geboorte-eiland. Hij woont in de omgeving van Spaanse Water op Curaçao. 💼 Carrière in financiën en ondernemerschap In de jaren 1980 richtte Elias mee de Holland Intertrust Group op, een toonaangevend trustkantoor voor internationale cliënten. In 2002 verkocht hij zijn aandelen aan Fortis PLC, en in 2007 richtte hij zijn eigen groep op: United Group Holdings, actief in wealth management, trusts en juridische dienstverlening in onder andere het Caribisch gebied en Europa. Elias was ook algemeen directeur van Pierson Bank/Intertrust tot zijn vertrek in 2006. Onder zijn leiding groeide United Group uit tot een organisatie met kantoren in negen landen, waaronder Curaçao, Aruba en Panama. In juni 2022 voltooide United Group Holdings onder leiding van Elias de overname van Banco di Caribe, waarmee hij een prominente speler werd in de lokale bankensector. 🎶 Culturele promotor en filantroop Gregory Elias is de oprichter van de Fundashon Bon Intenshon, die sinds 1990 structurele steun biedt aan projecten in het onderwijs, cultuur, sport en het sociale domein op Curaçao. In 2010 lanceerde hij het Curaçao North Sea Jazz Festival, in samenwerking met Mojo Concerts en het Curaçao Toeristenbureau (CTB). Het festival, dat plaatsvindt in het laagseizoen, groeide uit tot een internationaal cultureel hoogtepunt. Wereldberoemde artiesten als Prince, Stevie Wonder en Alicia Keys traden op tijdens het evenement. De opbrengsten van het festival worden volledig geherinvesteerd in sociale projecten. Daarnaast organiseert zijn stichting ook het Curaçao International Film Festival Rotterdam, het BlueSeas Blues Festival en andere culturele evenementen. 🏅 Onderscheidingen In 2013 ontving Elias de Charles Gomes Casseres Award voor zijn bijdrage aan de gemeenschap en cultuur van Curaçao. In 2025 werd hij onderscheiden met de Cola Debrotprijs, de hoogste culturele onderscheiding van het eiland. Een opvallend detail: Elias was drummer en coauteur van de Nederlandse hit Why Tell Me Why van Anita Meyer. De inkomsten uit dit project gebruikte hij mede om zijn ondernemingen en filantropisch werk te financieren. 🧭 Erfenis Gregory Elias wordt gezien als een ware “yu di Kòrsou” – een zoon van Curaçao – die zijn financiële succes heeft ingezet voor de culturele en sociale ontwikkeling van zijn eiland. Zijn werk belichaamt een unieke balans tussen ondernemerschap, filantropie en het versterken van de Curaçaose identiteit op internationaal niveau. ---- Gregory Edward Elias (nase na Kòrsou, 1953) ta un empresario, filántropo i promotor kultural di Kòrsou ku un gran impakto riba e sektor finansiero i e bida kultural di e isla. E ta konosí pa su rol den akuisishon di Banco di Caribe, su liderato den firma internashonal di servicio finansiero United Group Holdings, i komo fundadó di e Fundashon Bon Intenshon ku ta organizadó di e Curaçao North Sea Jazz Festival. 🎓 Bida i formashon Gregory Elias a nasé na Kòrsou den mei òf ougustus di 1953, komo yu di empresario Fohed Elias. Na un edad hoben e a bai studia na Hulanda, kaminda e a sigui formashon den e área di derecho notarial na Amsterdam den anjanan 1970. Despues di e studi, e a bolbe pa Kòrsou den principio di e mesun dekada. E ta residente di e área di Spaanse Water. 💼 Karera den finansa i negoshi Den anjanan 1980, Elias a co-funda Holland Intertrust Group, un firma prominente den e mundo di trust i planeashon di impuesto pa klientenan internashonal. Na 2002, e a bende su parti den Intertrust na Fortis PLC, i na 2007 e a funda su mesun grupo, United Group Holdings, ku ta ofrece servisio di wealth management, trust, i planeashon legal den varios pais den Karibe i Europa. E tambe tabata direktor general di Pierson Bank/Intertrust te ku su salida na 2006. Bao di su liderato, United Group a habri ofisina den nueve pais, inkluído Kòrsou, Aruba, i Panama. Na yüni 2022, United Group Holdings, bou di liderato di Elias, a kompletá e kompra di Banco di Caribe, convirtiéndose asina den un di e figura prinsipal den sektor bankario lokal. 🎶 Promotor kultural i filántropo Gregory Elias ta fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku for di 1990 ta duna sosten kontinuo na e sektor edukashonal, kultural, deportivo, i sosial na Kòrsou. Na 2010, Elias a lansa e Curaçao North Sea Jazz Festival den kolaborashon ku Mojo Concerts i CTB. E festival aki, ku ta tuma luga durante temporada bou di turismo, a traha e isla na un nivel internashonal den e mundo musikal. Artistanan famos mundialmente manera Prince, Stevie Wonder, i Alicia Keys a presenta riba e tarima di e festival. E evento ta sin gana, i su ganashi tur a wordu reinvertí den proyekto sosial. Ademàs di jazz, Elias su fundashon ta organisá e Curaçao International Film Festival Rotterdam, e festival di blues BlueSeas, i otro aktividat artistiko. 🏅 Rekonesementu Na 2013, Elias a ricibí e Charles Gomes Casseres Award pa su kontribushon na komunidat i kultura di Kòrsou. Na 2025, e a ricibí e Premio Cola Debrot, e premio mas halto den área di arte i kultura na Kòrsou. Un dato interesante: Elias tabata drummer i ko-autor di e hit “Why Tell Me Why” pa cantante hulandés Anita Meyer, ku e a uza e ganashi finansiero pa invertí den negoshinan i fundashon filantrópiko. 🧭 Legado Gregory Elias ta konsiderá komo un “yu di Kòrsou” di berdat: un persona ku a uza su éksito finansiero pa amplia e balor kultural i komun di su pueblo. Su trabou ta reflehá un balans entre negoshio, filantropia, i promoshon di identidat kultural di Kòrsou na un eskala internashonal. * e tabata ko-produser di e pelikula "double play (2017), un produkshon merikano basa riba e buki ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]]. * na 1972 e i e grupo Eliah a koloka den top 20 di Korsou cu e kantika "Life is easy''<ref>TOP20. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 16-09-1972, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 28-06-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011</ref> * 1987 t/m 1995 - Presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB) * 1983 - el a kasa ku Marianne Chang * 1993 - presidente VBC Vereniging Bedrijfsleven Curacao {{Appendix}} ---- Gregory Edward Elias (geboren op Curaçao, 1953) is een ondernemer, filantroop, muzikant en cultureel promotor uit Curaçao. Hij heeft aanzienlijke invloed gehad op zowel de financiële infrastructuur als het culturele leven van het eiland. Hij staat bekend om zijn rol in de overname van Banco di Caribe, zijn leiding over United Group Holdings, en als oprichter van Fundashon Bon Intenshon, de stichting achter het prestigieuze Curaçao North Sea Jazz Festival. 🎓 Leven en opleiding Gregory Elias werd geboren op Curaçao in mei of augustus 1953. Hij vertrok op jonge leeftijd naar Nederland, waar hij notarieel recht studeerde in Amsterdam in de jaren 1970. Hij woont tegenwoordig in de regio Spaanse Water op Curaçao. 🎶 Vroege muzikale carrière Al op 19-jarige leeftijd maakte Gregory Elias naam als componist, zanger en multi-instrumentalist onder het pseudoniem “Dickery Dock”. In 1972 bracht hij het nummer “Life is Easy” uit, dat destijds vijf weken op de lokale top 40 van Curaçao stond, ondanks dat het nog niet beschikbaar was in platenzaken.<ref>Life is easy. Amigoe di Curaçao, 30-09-1972, p. 11. Geraadpleegd via Delpher, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011</ref> Gregory was de schrijver, zanger, pianist, drummer en gitarist van de muziekformatie Eliah, die hij datzelfde jaar oprichtte. De groep bestond uit Elias zelf, Hein Piscaer (“Uncle Henry”) als lead- en basgitarist, en Rob van Donselaar (“Pedjes”), voormalig lid van de bekende Nederlandse band Bintangs, als toetsenist en gitarist. De stijl van Eliah werd vergeleken met die van Crosby, Stills, Nash & Young of America, hoewel de groep geen imitatie nastreefde. Gregory schreef daarnaast ook liedjes voor Debhie, een zangeres die toen actief was in Nederland, Frankrijk en Italië. Er werd gewerkt aan de opnames van een elpee, met "Life is Easy" als eerste geplande single voor de Nederlandse markt. 💼 Carrière in financiën en ondernemerschap Na zijn muzikale periode ontwikkelde Elias zich tot een succesvolle ondernemer. Hij richtte in de jaren 1980 mee Holland Intertrust Group op en verkocht zijn aandelen in 2002 aan Fortis. In 2007 startte hij United Group Holdings, gespecialiseerd in wealth management, trusts en juridische structuren, met vestigingen in onder andere Curaçao, Panama en Nederland. In juni 2022 kocht zijn groep Banco di Caribe, waarmee hij zijn invloed in de financiële sector van het eiland verstevigde. 🎷 Culturele promotie en filantropie Gregory Elias is oprichter van Fundashon Bon Intenshon, die sinds 1990 actief is in het ondersteunen van projecten op het gebied van onderwijs, cultuur, sport en armoedebestrijding. In 2010 lanceerde hij het Curaçao North Sea Jazz Festival, dat sindsdien wereldsterren zoals Prince, Stevie Wonder en Alicia Keys naar het eiland heeft gebracht. Alle winsten van het festival worden herbestemd naar maatschappelijke projecten. Zijn stichting organiseert daarnaast ook het Curaçao International Film Festival Rotterdam en het BlueSeas Blues Festival. 🏅 Onderscheidingen Charles Gomes Casseres Award (2013) – voor zijn bijdrage aan de Curaçaose samenleving Cola Debrotprijs (2025) – hoogste culturele onderscheiding op Curaçao 🧭 Erfenis Gregory Elias wordt alom erkend als een ware “yu di Kòrsou” – een Curaçaoënaar die zijn financiële succes heeft ingezet voor het algemeen welzijn en culturele bloei van zijn eiland. Zijn levensloop combineert ondernemerschap, filantropie en artistieke expressie tot een uniek voorbeeld van culturele toewijding. -------- ----------- Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Despues di su estudio, el a regresa Kòrsou i a kuminsá su karera na e "trustkantoor" Intertrust. Na 2002, Intertrust a wòrdu bendí na Fortis MeesPierson, durante kua tempu Elias a gana un montante supstansial komo fundadó i direktor. Despues di sinku aña, el a bandoná e kompania i a funda United Trust na 2007, un trustkantoor ku sukursalnan na Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg, entre otro. United Trust ta manehá mas o ménos dos mil entidat hurídiko na Kòrsou i ta ofresé servisio na kompanianan i personanan pa lanta strukturanan di belasting. <ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref>{{Citeer nieuws |achternaam=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Intertrust i servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di "trust" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis. Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Gregory (Greg) Elias (1953) tabata un di e fundadónan di e kompania di konfiansa Intertrust. E compania ey a wordo bendi na Fortis na 2002, cual segun informe a haci Elias e homber mas rico na Curaçao. El a keda aktivo den e sektor di konfiansa despues di esei i a establesé un ofisina nobo na Amsterdam i Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Na 2007, el a funda United Group Holdings, un compania internashonal di servisionan finansiero specialisa den maneho di rikesa, servicio di fideicomiso, y strukturanan huridiko, ku ofisina na varios pais entre otro Korsou, Aruba, Panama, i ​​Hulanda. 53ldd2l39w9rj2ytstjulwe3uuy9z30 203093 203092 2026-09-04T12:51:20Z Caribiana 8320 203093 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{infobox persona |variante = c | nomber completo = Gregory Edward Elias | alias = Dickery Dock, Rei di Kòrsou | fecha nacemento = [[1953]] | luga nacemento = {{CUW}} | ofishi = empresario, músiko, filantropo i promotor kultural | pareha = Marianne Chang | yui = 2 | distincion = [[Premio Cola Debrot]] (2025) }} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]<ref name="Marbus">{{Citeer web |url=https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html |titel=You can always get what you want |auteur=Margriet Marbus |datum=2016-08-01|bezochtdatum=2025-05-02 |werk=De achterkant van Curaçao}}</ref>) ta un empresario, filantropo, músiko, i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su liderazgo den sektor di servisio finansiero internashonal, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, e organisashon tras di [[Curaçao North Sea Jazz Festival]]. Pa su kontribushonnan na kultura i sosiedat na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.<ref name="AD">{{citeer web |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31079-gregory-elias-krijgt-cola-debrotprijs |titel=Gregory Elias krijgt Cola Debrotprijs |datum=2025-05-01 |bezochtdatum= |werk=[[Antilliaans Dagblad]]}}</ref> == Bida i karera == Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welonan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.<ref name="Marbus"/> Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresa Kòrsou, unda despues el a establesé su mes den e área di [[Spaanse Water]].<ref name="Marbus"/> Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ===Músika === Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na e edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual e tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.<ref name="Life"/> Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a drenta Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba e listanan di músika lokal.<ref>{{citeer web|titel=TOP20|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-16-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011}}</ref> E estilo di Eliah tabata komparabel ku esun di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí riba imitá nan.<ref name="Life">{{citeer web|titel=Life is easy|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-30|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-03|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011}}</ref> Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues e tabata ko-outor pa e kansion hulandes ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.<ref>[https://www.nporadio2.nl/nieuws/top2000/9b3a5d17-9797-4192-8c42-704f3c47db64/why-tell-me-why-is-een-nooda]]dkreet-probeer-goed-te-zijn-naar-je-medemens Why Tell Me Why is een noodkreet: 'Probeer goed te zijn naar je medemens'], NPO Radio 2 Top 2000</ref> Na 2009, Elias a ko-fundá Top Stop Music (TSM) na [[Florida]], huntu ku e produktor musikal Sergio George. TSM ta un seyo diskero enfoká prinsipalmente riba músika latino, ku un enfoke spesial riba músika kubano i tropical. Elias a fungi komo presidente di e seyo., un produktor i seyo diskero pa promoshoná músika [[Cuba|kubano]] mundialmente. E ta fungi komo presidente di TSM. Un aña despues TSM a risibí un Grammy di "Best Tropical Latin Album".<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20860-top-stop-music-van-elias-wint-grammy Top Stop Music van Elias wint Grammy], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di yanüari 2020)</ref> Na 2009, Elias a ko-fundá Top Stop Music (TSM) na [[Florida]], huntu ku e productor musikal Sergio George. TSM ta un seyo diskero enfoká prinsipalmente riba músika latina, ku un enfoke spesial riba músika kubano i tropical. Elias a fungi komo presidente di e seyo.[6] Un aña despues, e album ''Ciclos'' di Luis Enrique, lansá pa medio di Top Stop Music, a gana e Grammy pa Best Tropical Latin Album.[6] Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula [[Double Play]], un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]].<ref>[https://www.imdb.com/title/tt5220252/fullcredits/?ref_=tt_ov_sm_3#amzn1.imdb.concept.name_credit_group.7caf7d16-5db9-4f4f-8864-d4c6e711c686 Double Play], IMDb</ref> === Servisio finansiero === Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un "trustkantoor" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis MeesPierson. Elias a fungi tambe komo direktor gerente di Pierson/Intertrust te ku 2006.<ref name="FTM">[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Elias a fungi komo presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB) entre 1987 i 1995.<ref>{{citeer web|titel=Gregory Elias over Offshore: het gaat redelijk goed|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-01-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642359:mpeg21:p003}}</ref> Na 2007, Elias a funda United Trust na 2007, un trustkantoor ku sukursalnan na Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg, entre otro. E kompania a manehá mas o ménos dos mil entidat hurídiko na Kòrsou i ta ofresé servisionan finansiero spesialisá na kompania i persona den maneho di kapital i strukturanan hurídiko pa evashon di belasting.<ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref>{{Citeer web|auteur=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Na 2021, United Group Holdings BV, e kompania holding di Elias, a atkerí [[Banco di Caribe]]. E atkisishon aki, konfirmá pa [[Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten|Banko Sentral]], a enserá operashonnan bankario na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten i tabata un paso klave pa [[ENNIA|Seguros Ennia]] bira finansieramente salú.<ref>{{Citeer web |url=https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |titel=Banco Di Caribe overgenomen door bedrijf Gregory Elias |achternaam= |datum=2021-09-16 |bezochtdatum= |werk=Paradise FM 103.1 |taal= |archiefdatum=2025-05-03 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20250503052411/https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |dodeurl=ja }}</ref> Fin di 2024 e [[Banco di Caribe Aruba|operashon na Aruba]] a keda atkerí pa e banko di invershon [[Aruba|arubano]], [[AIB Bank|AIB Bank NV]].<ref>[https://www.noticiacla.com/news/33047 AIB Bank N.V. ta tuma Banco di Caribe (Aruba) N.V. over!], NoticiaCla (23 di december 2024)</ref> Elias a haña atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a wordu relashona ku e dokumentonan konosí komo Panama Papers. Su nòmber a aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá pa kompania asesor korporativo di Panama, Mossack Fonseca. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda den konekshon ku investigashonnan riba evashon di belasting. Elias a deklará ku su servisio finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di e kuadra legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientenan.[14] === Promoshon kultural i filantropia === Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na aña 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, [[kultura]], [[deporte]], i desaroyo sosial na Kòrsou. Na 2010, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, Elias a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a risibí artistanan internashonalmente konosí manera Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]]. E entradanan di e festival ta wòrdu reinvertí den inisiativanan di komunidat i kultura. Pa medio di su fundashon, Elias tambe a sostené Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i BlueSeas Blues Festival. Internashonalmente, el a haña rekonosementu adishonal na 2016 pa organisá un konsierto di [[Rolling Stones]] na [[Cuba]].<ref name="FTM"/> == Premio == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) – pa kontribushonnan na sosiedat i kultura di Kòrsou.<ref>https://www.rotarycuracao.org/sitepage/charles-gomes-casseres-award/cgc-award-2013-goes-to-gregory-elias CGC Award 2013 goes to Gregory Elias], rotarycuracao.org</ref> * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) – Korsou su distinshon kultural mas haltu.<ref name="AD"/> == Legado == Elias a bira un figura konosí den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su aktividatnan den sektor finansiero, huntu ku su sosten pa músika, deporte, arte i inisiativanan pa hubentut, a hasié un figura prominente den bida públiko di e isla. {{Appendix}} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]) ta un empresario, filantropo, músiko i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su aktividatnan den e sektor di servisio finansiero internashonal i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku ta sostené proyektonan den músika, kultura, deporte i desaroyo sosial. Elias a hunga tambe un papel importante den e organisashon di Curaçao North Sea Jazz Festival. Pa su kontribushon na músika na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.[1][2] ## Kontenido ## Bida i karera Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welonan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.[3] Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresa Kòrsou, unda el a establesé su mes den e área di [[Spaanse Water]].[3] Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ### Músika Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual el tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.[4] Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a yega den e Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba e listanan di músika lokal.[5] E estilo di Eliah tabata komparabel ku e di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí pa imitá nan.[4] Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues el a ko-skibi e kansion ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.[6] Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula ''[[Double Play]]'', un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''[[Dubbelspel]]'' di [[Frank Martinus Arion]].[7] ### Servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di trust i servisio finansiero pa klientenan internashonal. Na 2002, e grupo a wòrdu bendé na Fortis i despues a wòrdu integrá ku MeesPierson. Elias a fungi komo gerente general di e operashon di bank i trust te ku 2006.[8] Entre 1987 i 1995, Elias a fungi komo presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB).[9] Na 2007, Elias a inisiá United Trust, un grupo di servisio di trust i maneho di patrimonio ku tabatin operashonnan den diferente pais, entre otro Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg. E grupo tabata maneha un gran kantidat di entidatnan hurídiko na Kòrsou i tabata ofresé servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal.[10][11] Na 2021, United Group Holdings B.V., e kompania holding di Elias, a atkerí Banco di Caribe. E transakshon tabata parti di e proseso pa reorganisá e banko i fortalesé e situashon finansiero di e Ennia-groep. E akuerdo tabata kubri operashonnan di Banco di Caribe na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten.[12] Na desèmber 2024, Banco di Caribe Aruba N.V. a wòrdu atkerí pa AIB Bank N.V., un banko di invershon ku ta operá for di Aruba.[13] Elias a haña atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a aparesé den e documentos konosí komo e [[Panama Papers]]. Su nòmber tabata aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá di e firma di servisio korporativo panameño Mossack Fonseca. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda den konekshon ku investigashonnan riba evashon i ontwijking di belasting. Elias a deklará ku su servisio finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di e kuadron legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientenan.[14] ### Promoshon kultural i filantropia Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, [[kultura]], [[deporte]], músika i desaroyo sosial na Kòrsou. Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renòmber na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]]. E evento a bira un di e festividadnan musikal mas konosí di e isla.[15] Fundashon Bon Intenshon tambe a sostené inisiativanan kultural manera Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i BlueSeas Blues Festival. Partisipashon di Elias den organisashon di e konsierto di [[The Rolling Stones]] na [[Cuba]] na 2016 a trese atenshon internashonal pa su aktividatnan kultural.[8] ## Premionan * '''Charles Gomes Casseres Award''' (2013) – pa su kontribushon na e komunidat i pa e promoshon internashonal di Kòrsou.[16] * '''[[Premio Cola Debrot]]''' (2025) – pa su kontribushon prolongá na e músika di Kòrsou.[1][17] ## Legado Gregory Elias ta un figura prominente den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su karera den e sektor finansiero a bai huntu ku un partisipashon prolongá den músika, organisashon di eventonan kultural i filantropia. Pa medio di Fundashon Bon Intenshon i proyektonan manera Curaçao North Sea Jazz Festival, el a sostené diferente inisiativanan den kultura, deporte, enseñansa i desaroyo sosial na Kòrsou. {{DEFAULTSORT:Elias, Gregory}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] ---------- Na 2007, el a funda United Group Holdings, un compania internashonal di servisionan finansiero specialisa den maneho di rikesa, servicio di fideicomiso, y strukturanan huridiko, ku ofisina na varios pais entre otro Korsou, Aruba, Panama, i ​​Hulanda. Intertrust i servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di "trust" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis. Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Gregory (Greg) Elias (1953) tabata un di e fundadónan di e kompania di konfiansa Intertrust. E compania ey a wordo bendi na Fortis na 2002, cual segun informe a haci Elias e homber mas rico na Curaçao. El a keda aktivo den e sektor di konfiansa despues di esei i a establesé un ofisina nobo na Amsterdam i Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> zie nl.wiki:'''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]) ta un empresario, filantropo i promotor kultural di [[Kòrsou]] ku hopi influensia riba tantu e sektor finansiero komo e bida kultural di e isla. E ta konosí pa su ròl den atkisishon di Banco di Caribe, su liderazgo di e kompania internashonal di servisio finansiero United Group Holdings, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, organisadó di e prestigioso [[Curaçao North Sea Jazz Festival]]. == Bida i karera == Gregory Elias a nasé na [[Bandariba]] den luna di mei 1953, komo yu di e empresario Fohed Antonio Elias. Na un edat hoben e a bai studia na Hulanda, kaminda e a sigui formashon den e área di derecho notarial na Vrije Universiteit Amsterdam den añanan 1970. Durante su Despues di a studia, el a bolbe pa Kòrsou den principio di e mesun dekada. E ta residente di e área di Spaanse Water. == Honor == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) {{Appendix}} Zelf werd Elias geboren op Banda Ariba. Het landgoed van zijn grootouders van moederszijde omvatte enkele hectaren. Hij woonde er acht jaar met zijn moeder. Op zijn twaalfde trok Elias naar Nederland; zijn oudere broer Mike was vijf jaar eerder al afgereisd. Gregory studeerde er – het was begin jaren zestig – rechten aan de Vrije Universiteit. Na zijn studie keerde hij terug naar Curaçao. Daar woont hij nu, alweer bijna 35<ref>[[Dick Drayer]], [https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html You can always get what you want], De Achterkant van Curacao (1 di ougustus 2016)</ref> Gregory (Greg) Elias (1953), bijgenaamd ‘de koning van Curaçao’, was een van de oprichters van trustbedrijf Intertrust. Dat bedrijf werd in 2002 verkocht aan Fortis, wat Elias naar verluidt tot de rijkste man van Curaçao maakte. Hij bleef daarna actief in het trustwezen, en zette een nieuw kantoor op in Amsterdam en Willemstad, United Trust. Elias vergaarde internationale bekendheid toen hij in 2016 een concert van de Rolling Stones op Cuba organiseerde.<ref>[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Met Johan Derksen organiseert hij een bluesfestival in het dorp Grolloo. Hij is bevriend met Marcel Boekhoorn, en sponsorde net als hij enige tijd voetbalclub NEC. [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] Gregory (Greg) Elias (1953), bijgenaamd ‘de koning van Curaçao’, was een van de oprichters van trustbedrijf Intertrust. Dat bedrijf werd in 2002 verkocht aan Fortis, wat Elias naar verluidt tot de rijkste man van Curaçao maakte. Hij bleef daarna actief in het trustwezen, en zette een nieuw kantoor op in Amsterdam en Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Elias vergaarde internationale bekendheid toen hij in 2016 een concert van de Rolling Stones op Cuba organiseerde. Met Johan Derksen organiseert hij een bluesfestival in het dorp Grolloo. Hij is bevriend met Marcel Boekhoorn, en sponsorde net als hij enige tijd voetbalclub NEC. --- WILLEMSTAD - Reeds vijf weken staat op de lokale top 40 het nummer getiteld „Life is easy", maar jammergenoeg nog steeds niet verkrijgbaar bij de lokale platenzaken. De opname die in de top 40 verschijnt is dan ook, voorlopig alleen via de Curom te beluisteren, maar spoedig ook via de andere radiostations. Ongeveer zeven weken geleden was hier op vakantie Gregory Elias, misschien nog onbekend bij velen, maar hij is een Caracaoënaar, die in Nederland studeert, maar een behoorlijke dosis muzikale talent bezit Misschien zegt de naam „Dickery Doek" meer? Vorig jaar werd door P.S.H. de nummers „A song for all" en „Mr 800 of the 7th Avenue" gelanceerd, zonder veel succes, maar toen al waren de muzikale talenten van Gregory Elias te beluisteren, want hij was dé schrijver, musicus en zanger „Dickery Doek". Gregory heeft ook een paar hits geschreven voor „Debhie, een zangeres, die tot voor kort nog een sensatie was in Nederland, Frankrijk en Italië. Dit jaar nog begon Gregory met de formatie van het trio: „Eliah", met als genre harmonie (C.S.N. & Y. of America stijl, maar zeker geen imitatie). „Eliah" bestaat uit Gregory Elias (naast zanger is hij ook drummer, pianist en guitarist). Verder Hein Piscaer („Uncle Henry", die 20 jaar oud is en lead guitarist en bass guitarist is) en Rob van Donselaar („Pedjes", 22 jaar, piano, orgel, guitaar en sli de-guitaar). Rob heeft gedurende drie jaar in de groep „Bintangs" gespeeld, die vrij populair is in Nederland en Duitsland. Gregory is 19 jaar oud en volgens de laatste inlichtingen die wij hebben gekregen van Gregory, zijn zij bezig met opnames voor een elpee. Eerst zal „Live is easy" als single in Nederland worden gelanceerd.<ref>Life is easy. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 28-06-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011</ref> -------- Gregory Elias werd geboren op Curaçao in mei of augustus 1953. Op jonge leeftijd vertrok hij naar Nederland, waar hij in de jaren 1970 notarieel recht studeerde in Amsterdam. Na zijn studie keerde hij begin jaren ’70 terug naar zijn geboorte-eiland. Hij woont in de omgeving van Spaanse Water op Curaçao. 💼 Carrière in financiën en ondernemerschap In de jaren 1980 richtte Elias mee de Holland Intertrust Group op, een toonaangevend trustkantoor voor internationale cliënten. In 2002 verkocht hij zijn aandelen aan Fortis PLC, en in 2007 richtte hij zijn eigen groep op: United Group Holdings, actief in wealth management, trusts en juridische dienstverlening in onder andere het Caribisch gebied en Europa. Elias was ook algemeen directeur van Pierson Bank/Intertrust tot zijn vertrek in 2006. Onder zijn leiding groeide United Group uit tot een organisatie met kantoren in negen landen, waaronder Curaçao, Aruba en Panama. In juni 2022 voltooide United Group Holdings onder leiding van Elias de overname van Banco di Caribe, waarmee hij een prominente speler werd in de lokale bankensector. 🎶 Culturele promotor en filantroop Gregory Elias is de oprichter van de Fundashon Bon Intenshon, die sinds 1990 structurele steun biedt aan projecten in het onderwijs, cultuur, sport en het sociale domein op Curaçao. In 2010 lanceerde hij het Curaçao North Sea Jazz Festival, in samenwerking met Mojo Concerts en het Curaçao Toeristenbureau (CTB). Het festival, dat plaatsvindt in het laagseizoen, groeide uit tot een internationaal cultureel hoogtepunt. Wereldberoemde artiesten als Prince, Stevie Wonder en Alicia Keys traden op tijdens het evenement. De opbrengsten van het festival worden volledig geherinvesteerd in sociale projecten. Daarnaast organiseert zijn stichting ook het Curaçao International Film Festival Rotterdam, het BlueSeas Blues Festival en andere culturele evenementen. 🏅 Onderscheidingen In 2013 ontving Elias de Charles Gomes Casseres Award voor zijn bijdrage aan de gemeenschap en cultuur van Curaçao. In 2025 werd hij onderscheiden met de Cola Debrotprijs, de hoogste culturele onderscheiding van het eiland. Een opvallend detail: Elias was drummer en coauteur van de Nederlandse hit Why Tell Me Why van Anita Meyer. De inkomsten uit dit project gebruikte hij mede om zijn ondernemingen en filantropisch werk te financieren. 🧭 Erfenis Gregory Elias wordt gezien als een ware “yu di Kòrsou” – een zoon van Curaçao – die zijn financiële succes heeft ingezet voor de culturele en sociale ontwikkeling van zijn eiland. Zijn werk belichaamt een unieke balans tussen ondernemerschap, filantropie en het versterken van de Curaçaose identiteit op internationaal niveau. ---- Gregory Edward Elias (nase na Kòrsou, 1953) ta un empresario, filántropo i promotor kultural di Kòrsou ku un gran impakto riba e sektor finansiero i e bida kultural di e isla. E ta konosí pa su rol den akuisishon di Banco di Caribe, su liderato den firma internashonal di servicio finansiero United Group Holdings, i komo fundadó di e Fundashon Bon Intenshon ku ta organizadó di e Curaçao North Sea Jazz Festival. 🎓 Bida i formashon Gregory Elias a nasé na Kòrsou den mei òf ougustus di 1953, komo yu di empresario Fohed Elias. Na un edad hoben e a bai studia na Hulanda, kaminda e a sigui formashon den e área di derecho notarial na Amsterdam den anjanan 1970. Despues di e studi, e a bolbe pa Kòrsou den principio di e mesun dekada. E ta residente di e área di Spaanse Water. 💼 Karera den finansa i negoshi Den anjanan 1980, Elias a co-funda Holland Intertrust Group, un firma prominente den e mundo di trust i planeashon di impuesto pa klientenan internashonal. Na 2002, e a bende su parti den Intertrust na Fortis PLC, i na 2007 e a funda su mesun grupo, United Group Holdings, ku ta ofrece servisio di wealth management, trust, i planeashon legal den varios pais den Karibe i Europa. E tambe tabata direktor general di Pierson Bank/Intertrust te ku su salida na 2006. Bao di su liderato, United Group a habri ofisina den nueve pais, inkluído Kòrsou, Aruba, i Panama. Na yüni 2022, United Group Holdings, bou di liderato di Elias, a kompletá e kompra di Banco di Caribe, convirtiéndose asina den un di e figura prinsipal den sektor bankario lokal. 🎶 Promotor kultural i filántropo Gregory Elias ta fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku for di 1990 ta duna sosten kontinuo na e sektor edukashonal, kultural, deportivo, i sosial na Kòrsou. Na 2010, Elias a lansa e Curaçao North Sea Jazz Festival den kolaborashon ku Mojo Concerts i CTB. E festival aki, ku ta tuma luga durante temporada bou di turismo, a traha e isla na un nivel internashonal den e mundo musikal. Artistanan famos mundialmente manera Prince, Stevie Wonder, i Alicia Keys a presenta riba e tarima di e festival. E evento ta sin gana, i su ganashi tur a wordu reinvertí den proyekto sosial. Ademàs di jazz, Elias su fundashon ta organisá e Curaçao International Film Festival Rotterdam, e festival di blues BlueSeas, i otro aktividat artistiko. 🏅 Rekonesementu Na 2013, Elias a ricibí e Charles Gomes Casseres Award pa su kontribushon na komunidat i kultura di Kòrsou. Na 2025, e a ricibí e Premio Cola Debrot, e premio mas halto den área di arte i kultura na Kòrsou. Un dato interesante: Elias tabata drummer i ko-autor di e hit “Why Tell Me Why” pa cantante hulandés Anita Meyer, ku e a uza e ganashi finansiero pa invertí den negoshinan i fundashon filantrópiko. 🧭 Legado Gregory Elias ta konsiderá komo un “yu di Kòrsou” di berdat: un persona ku a uza su éksito finansiero pa amplia e balor kultural i komun di su pueblo. Su trabou ta reflehá un balans entre negoshio, filantropia, i promoshon di identidat kultural di Kòrsou na un eskala internashonal. * e tabata ko-produser di e pelikula "double play (2017), un produkshon merikano basa riba e buki ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]]. * na 1972 e i e grupo Eliah a koloka den top 20 di Korsou cu e kantika "Life is easy''<ref>TOP20. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 16-09-1972, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 28-06-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011</ref> * 1987 t/m 1995 - Presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB) * 1983 - el a kasa ku Marianne Chang * 1993 - presidente VBC Vereniging Bedrijfsleven Curacao {{Appendix}} ---- Gregory Edward Elias (geboren op Curaçao, 1953) is een ondernemer, filantroop, muzikant en cultureel promotor uit Curaçao. Hij heeft aanzienlijke invloed gehad op zowel de financiële infrastructuur als het culturele leven van het eiland. Hij staat bekend om zijn rol in de overname van Banco di Caribe, zijn leiding over United Group Holdings, en als oprichter van Fundashon Bon Intenshon, de stichting achter het prestigieuze Curaçao North Sea Jazz Festival. 🎓 Leven en opleiding Gregory Elias werd geboren op Curaçao in mei of augustus 1953. Hij vertrok op jonge leeftijd naar Nederland, waar hij notarieel recht studeerde in Amsterdam in de jaren 1970. Hij woont tegenwoordig in de regio Spaanse Water op Curaçao. 🎶 Vroege muzikale carrière Al op 19-jarige leeftijd maakte Gregory Elias naam als componist, zanger en multi-instrumentalist onder het pseudoniem “Dickery Dock”. In 1972 bracht hij het nummer “Life is Easy” uit, dat destijds vijf weken op de lokale top 40 van Curaçao stond, ondanks dat het nog niet beschikbaar was in platenzaken.<ref>Life is easy. Amigoe di Curaçao, 30-09-1972, p. 11. Geraadpleegd via Delpher, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011</ref> Gregory was de schrijver, zanger, pianist, drummer en gitarist van de muziekformatie Eliah, die hij datzelfde jaar oprichtte. De groep bestond uit Elias zelf, Hein Piscaer (“Uncle Henry”) als lead- en basgitarist, en Rob van Donselaar (“Pedjes”), voormalig lid van de bekende Nederlandse band Bintangs, als toetsenist en gitarist. De stijl van Eliah werd vergeleken met die van Crosby, Stills, Nash & Young of America, hoewel de groep geen imitatie nastreefde. Gregory schreef daarnaast ook liedjes voor Debhie, een zangeres die toen actief was in Nederland, Frankrijk en Italië. Er werd gewerkt aan de opnames van een elpee, met "Life is Easy" als eerste geplande single voor de Nederlandse markt. 💼 Carrière in financiën en ondernemerschap Na zijn muzikale periode ontwikkelde Elias zich tot een succesvolle ondernemer. Hij richtte in de jaren 1980 mee Holland Intertrust Group op en verkocht zijn aandelen in 2002 aan Fortis. In 2007 startte hij United Group Holdings, gespecialiseerd in wealth management, trusts en juridische structuren, met vestigingen in onder andere Curaçao, Panama en Nederland. In juni 2022 kocht zijn groep Banco di Caribe, waarmee hij zijn invloed in de financiële sector van het eiland verstevigde. 🎷 Culturele promotie en filantropie Gregory Elias is oprichter van Fundashon Bon Intenshon, die sinds 1990 actief is in het ondersteunen van projecten op het gebied van onderwijs, cultuur, sport en armoedebestrijding. In 2010 lanceerde hij het Curaçao North Sea Jazz Festival, dat sindsdien wereldsterren zoals Prince, Stevie Wonder en Alicia Keys naar het eiland heeft gebracht. Alle winsten van het festival worden herbestemd naar maatschappelijke projecten. Zijn stichting organiseert daarnaast ook het Curaçao International Film Festival Rotterdam en het BlueSeas Blues Festival. 🏅 Onderscheidingen Charles Gomes Casseres Award (2013) – voor zijn bijdrage aan de Curaçaose samenleving Cola Debrotprijs (2025) – hoogste culturele onderscheiding op Curaçao 🧭 Erfenis Gregory Elias wordt alom erkend als een ware “yu di Kòrsou” – een Curaçaoënaar die zijn financiële succes heeft ingezet voor het algemeen welzijn en culturele bloei van zijn eiland. Zijn levensloop combineert ondernemerschap, filantropie en artistieke expressie tot een uniek voorbeeld van culturele toewijding. -------- ----------- Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Despues di su estudio, el a regresa Kòrsou i a kuminsá su karera na e "trustkantoor" Intertrust. Na 2002, Intertrust a wòrdu bendí na Fortis MeesPierson, durante kua tempu Elias a gana un montante supstansial komo fundadó i direktor. Despues di sinku aña, el a bandoná e kompania i a funda United Trust na 2007, un trustkantoor ku sukursalnan na Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg, entre otro. United Trust ta manehá mas o ménos dos mil entidat hurídiko na Kòrsou i ta ofresé servisio na kompanianan i personanan pa lanta strukturanan di belasting. <ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref>{{Citeer nieuws |achternaam=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Intertrust i servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di "trust" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis. Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Gregory (Greg) Elias (1953) tabata un di e fundadónan di e kompania di konfiansa Intertrust. E compania ey a wordo bendi na Fortis na 2002, cual segun informe a haci Elias e homber mas rico na Curaçao. El a keda aktivo den e sektor di konfiansa despues di esei i a establesé un ofisina nobo na Amsterdam i Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Na 2007, el a funda United Group Holdings, un compania internashonal di servisionan finansiero specialisa den maneho di rikesa, servicio di fideicomiso, y strukturanan huridiko, ku ofisina na varios pais entre otro Korsou, Aruba, Panama, i ​​Hulanda. 4dgd8e4qj7u8voonl47x1wnfw9tcsoj 203094 203093 2026-09-04T13:01:29Z Caribiana 8320 203094 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{infobox persona |variante = c | nomber completo = Gregory Edward Elias | alias = Dickery Dock, Rei di Kòrsou | fecha nacemento = [[1953]] | luga nacemento = {{CUW}} | ofishi = empresario, músiko, filantropo i promotor kultural | pareha = Marianne Chang | yui = 2 | distincion = [[Premio Cola Debrot]] (2025) }} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]<ref name="Marbus">{{Citeer web |url=https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html |titel=You can always get what you want |auteur=Margriet Marbus |datum=2016-08-01|bezochtdatum=2025-05-02 |werk=De achterkant van Curaçao}}</ref>) ta un empresario, filantropo, músiko, i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su liderazgo den sektor di servisio finansiero internashonal, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, e organisashon tras di [[Curaçao North Sea Jazz Festival]]. Pa su kontribushonnan na kultura i sosiedat na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.<ref name="AD">{{citeer web |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31079-gregory-elias-krijgt-cola-debrotprijs |titel=Gregory Elias krijgt Cola Debrotprijs |datum=2025-05-01 |bezochtdatum= |werk=[[Antilliaans Dagblad]]}}</ref> == Bida i karera == Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welonan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.<ref name="Marbus"/> Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresa Kòrsou, unda despues el a establesé su mes den e área di [[Spaanse Water]].<ref name="Marbus"/> Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ===Músika === Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na e edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual e tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.<ref name="Life"/> Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a drenta Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba e listanan di músika lokal.<ref>{{citeer web|titel=TOP20|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-16-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011}}</ref> E estilo di Eliah tabata komparabel ku esun di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí riba imitá nan.<ref name="Life">{{citeer web|titel=Life is easy|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-30|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-03|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011}}</ref> Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues e tabata ko-outor pa e kansion hulandes ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.<ref>[https://www.nporadio2.nl/nieuws/top2000/9b3a5d17-9797-4192-8c42-704f3c47db64/why-tell-me-why-is-een-nooda]]dkreet-probeer-goed-te-zijn-naar-je-medemens Why Tell Me Why is een noodkreet: 'Probeer goed te zijn naar je medemens'], NPO Radio 2 Top 2000</ref> Na 2009, Elias a ko-fundá Top Stop Music (TSM) na [[Florida]], huntu ku e produktor musikal Sergio George. TSM ta un seyo diskero ku enfoke riba músika latino, spesialmente músika kubano i tropikal. Elias a fungi komo presidente di e seyo. Un aña despues, e album ''Ciclos'' di Luis Enrique, lansá pa medio di Top Stop Music, a gana e Grammy pa Best Tropical Latin Album.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20860-top-stop-music-van-elias-wint-grammy Top Stop Music van Elias wint Grammy], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di yanüari 2020)</ref> Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula [[Double Play]], un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]].<ref>[https://www.imdb.com/title/tt5220252/fullcredits/?ref_=tt_ov_sm_3#amzn1.imdb.concept.name_credit_group.7caf7d16-5db9-4f4f-8864-d4c6e711c686 Double Play], IMDb</ref> === Servisio finansiero === Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un "trustkantoor" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis MeesPierson. Elias a fungi tambe komo direktor gerente di Pierson/Intertrust te ku 2006.<ref name="FTM">[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Elias a fungi komo presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB) entre 1987 i 1995.<ref>{{citeer web|titel=Gregory Elias over Offshore: het gaat redelijk goed|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-01-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642359:mpeg21:p003}}</ref> Na 2007, Elias a funda United Trust na 2007, un trustkantoor ku sukursalnan na Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg, entre otro. E kompania a manehá mas o ménos dos mil entidat hurídiko na Kòrsou i ta ofresé servisionan finansiero spesialisá na kompania i persona den maneho di kapital i strukturanan hurídiko pa evashon di belasting.<ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref>{{Citeer web|auteur=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Na 2021, United Group Holdings BV, e kompania holding di Elias, a atkerí [[Banco di Caribe]]. E atkisishon aki, konfirmá pa [[Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten|Banko Sentral]], a enserá operashonnan bankario na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten i tabata un paso klave pa [[ENNIA|Seguros Ennia]] bira finansieramente salú.<ref>{{Citeer web |url=https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |titel=Banco Di Caribe overgenomen door bedrijf Gregory Elias |achternaam= |datum=2021-09-16 |bezochtdatum= |werk=Paradise FM 103.1 |taal= |archiefdatum=2025-05-03 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20250503052411/https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |dodeurl=ja }}</ref> Fin di 2024 e [[Banco di Caribe Aruba|operashon na Aruba]] a keda atkerí pa e banko di invershon [[Aruba|arubano]], [[AIB Bank|AIB Bank NV]].<ref>[https://www.noticiacla.com/news/33047 AIB Bank N.V. ta tuma Banco di Caribe (Aruba) N.V. over!], NoticiaCla (23 di december 2024)</ref> Elias a haña atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a wordu relashona ku e dokumentonan konosí komo Panama Papers. Su nòmber a aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá pa kompania asesor korporativo di Panama, Mossack Fonseca. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda den konekshon ku investigashonnan riba evashon di belasting. Elias a deklará ku su servisio finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di e kuadra legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientenan.[14] === Promoshon kultural i filantropia === Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na aña 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, [[kultura]], [[deporte]], i desaroyo sosial na Kòrsou. Na 2010, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, Elias a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a risibí artistanan internashonalmente konosí manera Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]]. E entradanan di e festival ta wòrdu reinvertí den inisiativanan di komunidat i kultura. Pa medio di su fundashon, Elias tambe a sostené Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i BlueSeas Blues Festival. Internashonalmente, el a haña rekonosementu adishonal na 2016 pa organisá un konsierto di [[Rolling Stones]] na [[Cuba]].<ref name="FTM"/> == Premio == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) – pa kontribushonnan na sosiedat i kultura di Kòrsou.<ref>https://www.rotarycuracao.org/sitepage/charles-gomes-casseres-award/cgc-award-2013-goes-to-gregory-elias CGC Award 2013 goes to Gregory Elias], rotarycuracao.org</ref> * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) – Korsou su distinshon kultural mas haltu.<ref name="AD"/> == Legado == Elias a bira un figura konosí den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su aktividatnan den sektor finansiero, huntu ku su sosten pa músika, deporte, arte i inisiativanan pa hubentut, a hasié un figura prominente den bida públiko di e isla. {{Appendix}} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]) ta un empresario, filantropo, músiko i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su aktividatnan den e sektor di servisio finansiero internashonal i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku ta sostené proyektonan den músika, kultura, deporte i desaroyo sosial. Elias a hunga tambe un papel importante den e organisashon di Curaçao North Sea Jazz Festival. Pa su kontribushon na músika na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.[1][2] ## Kontenido ## Bida i karera Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welonan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.[3] Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresa Kòrsou, unda el a establesé su mes den e área di [[Spaanse Water]].[3] Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ### Músika Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual el tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.[4] Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a yega den e Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba e listanan di músika lokal.[5] E estilo di Eliah tabata komparabel ku e di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí pa imitá nan.[4] Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues el a ko-skibi e kansion ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.[6] Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula ''[[Double Play]]'', un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''[[Dubbelspel]]'' di [[Frank Martinus Arion]].[7] ### Servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di trust i servisio finansiero pa klientenan internashonal. Na 2002, e grupo a wòrdu bendé na Fortis i despues a wòrdu integrá ku MeesPierson. Elias a fungi komo gerente general di e operashon di bank i trust te ku 2006.[8] Entre 1987 i 1995, Elias a fungi komo presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB).[9] Na 2007, Elias a inisiá United Trust, un grupo di servisio di trust i maneho di patrimonio ku tabatin operashonnan den diferente pais, entre otro Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg. E grupo tabata maneha un gran kantidat di entidatnan hurídiko na Kòrsou i tabata ofresé servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal.[10][11] Na 2021, United Group Holdings B.V., e kompania holding di Elias, a atkerí Banco di Caribe. E transakshon tabata parti di e proseso pa reorganisá e banko i fortalesé e situashon finansiero di e Ennia-groep. E akuerdo tabata kubri operashonnan di Banco di Caribe na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten.[12] Na desèmber 2024, Banco di Caribe Aruba N.V. a wòrdu atkerí pa AIB Bank N.V., un banko di invershon ku ta operá for di Aruba.[13] Elias a haña atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a aparesé den e documentos konosí komo e [[Panama Papers]]. Su nòmber tabata aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá di e firma di servisio korporativo panameño Mossack Fonseca. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda den konekshon ku investigashonnan riba evashon i ontwijking di belasting. Elias a deklará ku su servisio finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di e kuadron legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientenan.[14] ### Promoshon kultural i filantropia Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, [[kultura]], [[deporte]], músika i desaroyo sosial na Kòrsou. Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renòmber na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]]. E evento a bira un di e festividadnan musikal mas konosí di e isla.[15] Fundashon Bon Intenshon tambe a sostené inisiativanan kultural manera Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i BlueSeas Blues Festival. Partisipashon di Elias den organisashon di e konsierto di [[The Rolling Stones]] na [[Cuba]] na 2016 a trese atenshon internashonal pa su aktividatnan kultural.[8] ## Premionan * '''Charles Gomes Casseres Award''' (2013) – pa su kontribushon na e komunidat i pa e promoshon internashonal di Kòrsou.[16] * '''[[Premio Cola Debrot]]''' (2025) – pa su kontribushon prolongá na e músika di Kòrsou.[1][17] ## Legado Gregory Elias ta un figura prominente den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su karera den e sektor finansiero a bai huntu ku un partisipashon prolongá den músika, organisashon di eventonan kultural i filantropia. Pa medio di Fundashon Bon Intenshon i proyektonan manera Curaçao North Sea Jazz Festival, el a sostené diferente inisiativanan den kultura, deporte, enseñansa i desaroyo sosial na Kòrsou. {{DEFAULTSORT:Elias, Gregory}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] ---------- Na 2007, el a funda United Group Holdings, un compania internashonal di servisionan finansiero specialisa den maneho di rikesa, servicio di fideicomiso, y strukturanan huridiko, ku ofisina na varios pais entre otro Korsou, Aruba, Panama, i ​​Hulanda. Intertrust i servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di "trust" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis. Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Gregory (Greg) Elias (1953) tabata un di e fundadónan di e kompania di konfiansa Intertrust. E compania ey a wordo bendi na Fortis na 2002, cual segun informe a haci Elias e homber mas rico na Curaçao. El a keda aktivo den e sektor di konfiansa despues di esei i a establesé un ofisina nobo na Amsterdam i Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> zie nl.wiki:'''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]) ta un empresario, filantropo i promotor kultural di [[Kòrsou]] ku hopi influensia riba tantu e sektor finansiero komo e bida kultural di e isla. E ta konosí pa su ròl den atkisishon di Banco di Caribe, su liderazgo di e kompania internashonal di servisio finansiero United Group Holdings, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, organisadó di e prestigioso [[Curaçao North Sea Jazz Festival]]. == Bida i karera == Gregory Elias a nasé na [[Bandariba]] den luna di mei 1953, komo yu di e empresario Fohed Antonio Elias. Na un edat hoben e a bai studia na Hulanda, kaminda e a sigui formashon den e área di derecho notarial na Vrije Universiteit Amsterdam den añanan 1970. Durante su Despues di a studia, el a bolbe pa Kòrsou den principio di e mesun dekada. E ta residente di e área di Spaanse Water. == Honor == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) {{Appendix}} Zelf werd Elias geboren op Banda Ariba. Het landgoed van zijn grootouders van moederszijde omvatte enkele hectaren. Hij woonde er acht jaar met zijn moeder. Op zijn twaalfde trok Elias naar Nederland; zijn oudere broer Mike was vijf jaar eerder al afgereisd. Gregory studeerde er – het was begin jaren zestig – rechten aan de Vrije Universiteit. Na zijn studie keerde hij terug naar Curaçao. Daar woont hij nu, alweer bijna 35<ref>[[Dick Drayer]], [https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html You can always get what you want], De Achterkant van Curacao (1 di ougustus 2016)</ref> Gregory (Greg) Elias (1953), bijgenaamd ‘de koning van Curaçao’, was een van de oprichters van trustbedrijf Intertrust. Dat bedrijf werd in 2002 verkocht aan Fortis, wat Elias naar verluidt tot de rijkste man van Curaçao maakte. Hij bleef daarna actief in het trustwezen, en zette een nieuw kantoor op in Amsterdam en Willemstad, United Trust. Elias vergaarde internationale bekendheid toen hij in 2016 een concert van de Rolling Stones op Cuba organiseerde.<ref>[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Met Johan Derksen organiseert hij een bluesfestival in het dorp Grolloo. Hij is bevriend met Marcel Boekhoorn, en sponsorde net als hij enige tijd voetbalclub NEC. [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] Gregory (Greg) Elias (1953), bijgenaamd ‘de koning van Curaçao’, was een van de oprichters van trustbedrijf Intertrust. Dat bedrijf werd in 2002 verkocht aan Fortis, wat Elias naar verluidt tot de rijkste man van Curaçao maakte. Hij bleef daarna actief in het trustwezen, en zette een nieuw kantoor op in Amsterdam en Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Elias vergaarde internationale bekendheid toen hij in 2016 een concert van de Rolling Stones op Cuba organiseerde. Met Johan Derksen organiseert hij een bluesfestival in het dorp Grolloo. Hij is bevriend met Marcel Boekhoorn, en sponsorde net als hij enige tijd voetbalclub NEC. --- WILLEMSTAD - Reeds vijf weken staat op de lokale top 40 het nummer getiteld „Life is easy", maar jammergenoeg nog steeds niet verkrijgbaar bij de lokale platenzaken. De opname die in de top 40 verschijnt is dan ook, voorlopig alleen via de Curom te beluisteren, maar spoedig ook via de andere radiostations. Ongeveer zeven weken geleden was hier op vakantie Gregory Elias, misschien nog onbekend bij velen, maar hij is een Caracaoënaar, die in Nederland studeert, maar een behoorlijke dosis muzikale talent bezit Misschien zegt de naam „Dickery Doek" meer? Vorig jaar werd door P.S.H. de nummers „A song for all" en „Mr 800 of the 7th Avenue" gelanceerd, zonder veel succes, maar toen al waren de muzikale talenten van Gregory Elias te beluisteren, want hij was dé schrijver, musicus en zanger „Dickery Doek". Gregory heeft ook een paar hits geschreven voor „Debhie, een zangeres, die tot voor kort nog een sensatie was in Nederland, Frankrijk en Italië. Dit jaar nog begon Gregory met de formatie van het trio: „Eliah", met als genre harmonie (C.S.N. & Y. of America stijl, maar zeker geen imitatie). „Eliah" bestaat uit Gregory Elias (naast zanger is hij ook drummer, pianist en guitarist). Verder Hein Piscaer („Uncle Henry", die 20 jaar oud is en lead guitarist en bass guitarist is) en Rob van Donselaar („Pedjes", 22 jaar, piano, orgel, guitaar en sli de-guitaar). Rob heeft gedurende drie jaar in de groep „Bintangs" gespeeld, die vrij populair is in Nederland en Duitsland. Gregory is 19 jaar oud en volgens de laatste inlichtingen die wij hebben gekregen van Gregory, zijn zij bezig met opnames voor een elpee. Eerst zal „Live is easy" als single in Nederland worden gelanceerd.<ref>Life is easy. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 28-06-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011</ref> -------- Gregory Elias werd geboren op Curaçao in mei of augustus 1953. Op jonge leeftijd vertrok hij naar Nederland, waar hij in de jaren 1970 notarieel recht studeerde in Amsterdam. Na zijn studie keerde hij begin jaren ’70 terug naar zijn geboorte-eiland. Hij woont in de omgeving van Spaanse Water op Curaçao. 💼 Carrière in financiën en ondernemerschap In de jaren 1980 richtte Elias mee de Holland Intertrust Group op, een toonaangevend trustkantoor voor internationale cliënten. In 2002 verkocht hij zijn aandelen aan Fortis PLC, en in 2007 richtte hij zijn eigen groep op: United Group Holdings, actief in wealth management, trusts en juridische dienstverlening in onder andere het Caribisch gebied en Europa. Elias was ook algemeen directeur van Pierson Bank/Intertrust tot zijn vertrek in 2006. Onder zijn leiding groeide United Group uit tot een organisatie met kantoren in negen landen, waaronder Curaçao, Aruba en Panama. In juni 2022 voltooide United Group Holdings onder leiding van Elias de overname van Banco di Caribe, waarmee hij een prominente speler werd in de lokale bankensector. 🎶 Culturele promotor en filantroop Gregory Elias is de oprichter van de Fundashon Bon Intenshon, die sinds 1990 structurele steun biedt aan projecten in het onderwijs, cultuur, sport en het sociale domein op Curaçao. In 2010 lanceerde hij het Curaçao North Sea Jazz Festival, in samenwerking met Mojo Concerts en het Curaçao Toeristenbureau (CTB). Het festival, dat plaatsvindt in het laagseizoen, groeide uit tot een internationaal cultureel hoogtepunt. Wereldberoemde artiesten als Prince, Stevie Wonder en Alicia Keys traden op tijdens het evenement. De opbrengsten van het festival worden volledig geherinvesteerd in sociale projecten. Daarnaast organiseert zijn stichting ook het Curaçao International Film Festival Rotterdam, het BlueSeas Blues Festival en andere culturele evenementen. 🏅 Onderscheidingen In 2013 ontving Elias de Charles Gomes Casseres Award voor zijn bijdrage aan de gemeenschap en cultuur van Curaçao. In 2025 werd hij onderscheiden met de Cola Debrotprijs, de hoogste culturele onderscheiding van het eiland. Een opvallend detail: Elias was drummer en coauteur van de Nederlandse hit Why Tell Me Why van Anita Meyer. De inkomsten uit dit project gebruikte hij mede om zijn ondernemingen en filantropisch werk te financieren. 🧭 Erfenis Gregory Elias wordt gezien als een ware “yu di Kòrsou” – een zoon van Curaçao – die zijn financiële succes heeft ingezet voor de culturele en sociale ontwikkeling van zijn eiland. Zijn werk belichaamt een unieke balans tussen ondernemerschap, filantropie en het versterken van de Curaçaose identiteit op internationaal niveau. ---- Gregory Edward Elias (nase na Kòrsou, 1953) ta un empresario, filántropo i promotor kultural di Kòrsou ku un gran impakto riba e sektor finansiero i e bida kultural di e isla. E ta konosí pa su rol den akuisishon di Banco di Caribe, su liderato den firma internashonal di servicio finansiero United Group Holdings, i komo fundadó di e Fundashon Bon Intenshon ku ta organizadó di e Curaçao North Sea Jazz Festival. 🎓 Bida i formashon Gregory Elias a nasé na Kòrsou den mei òf ougustus di 1953, komo yu di empresario Fohed Elias. Na un edad hoben e a bai studia na Hulanda, kaminda e a sigui formashon den e área di derecho notarial na Amsterdam den anjanan 1970. Despues di e studi, e a bolbe pa Kòrsou den principio di e mesun dekada. E ta residente di e área di Spaanse Water. 💼 Karera den finansa i negoshi Den anjanan 1980, Elias a co-funda Holland Intertrust Group, un firma prominente den e mundo di trust i planeashon di impuesto pa klientenan internashonal. Na 2002, e a bende su parti den Intertrust na Fortis PLC, i na 2007 e a funda su mesun grupo, United Group Holdings, ku ta ofrece servisio di wealth management, trust, i planeashon legal den varios pais den Karibe i Europa. E tambe tabata direktor general di Pierson Bank/Intertrust te ku su salida na 2006. Bao di su liderato, United Group a habri ofisina den nueve pais, inkluído Kòrsou, Aruba, i Panama. Na yüni 2022, United Group Holdings, bou di liderato di Elias, a kompletá e kompra di Banco di Caribe, convirtiéndose asina den un di e figura prinsipal den sektor bankario lokal. 🎶 Promotor kultural i filántropo Gregory Elias ta fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku for di 1990 ta duna sosten kontinuo na e sektor edukashonal, kultural, deportivo, i sosial na Kòrsou. Na 2010, Elias a lansa e Curaçao North Sea Jazz Festival den kolaborashon ku Mojo Concerts i CTB. E festival aki, ku ta tuma luga durante temporada bou di turismo, a traha e isla na un nivel internashonal den e mundo musikal. Artistanan famos mundialmente manera Prince, Stevie Wonder, i Alicia Keys a presenta riba e tarima di e festival. E evento ta sin gana, i su ganashi tur a wordu reinvertí den proyekto sosial. Ademàs di jazz, Elias su fundashon ta organisá e Curaçao International Film Festival Rotterdam, e festival di blues BlueSeas, i otro aktividat artistiko. 🏅 Rekonesementu Na 2013, Elias a ricibí e Charles Gomes Casseres Award pa su kontribushon na komunidat i kultura di Kòrsou. Na 2025, e a ricibí e Premio Cola Debrot, e premio mas halto den área di arte i kultura na Kòrsou. Un dato interesante: Elias tabata drummer i ko-autor di e hit “Why Tell Me Why” pa cantante hulandés Anita Meyer, ku e a uza e ganashi finansiero pa invertí den negoshinan i fundashon filantrópiko. 🧭 Legado Gregory Elias ta konsiderá komo un “yu di Kòrsou” di berdat: un persona ku a uza su éksito finansiero pa amplia e balor kultural i komun di su pueblo. Su trabou ta reflehá un balans entre negoshio, filantropia, i promoshon di identidat kultural di Kòrsou na un eskala internashonal. * e tabata ko-produser di e pelikula "double play (2017), un produkshon merikano basa riba e buki ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]]. * na 1972 e i e grupo Eliah a koloka den top 20 di Korsou cu e kantika "Life is easy''<ref>TOP20. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 16-09-1972, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 28-06-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011</ref> * 1987 t/m 1995 - Presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB) * 1983 - el a kasa ku Marianne Chang * 1993 - presidente VBC Vereniging Bedrijfsleven Curacao {{Appendix}} ---- Gregory Edward Elias (geboren op Curaçao, 1953) is een ondernemer, filantroop, muzikant en cultureel promotor uit Curaçao. Hij heeft aanzienlijke invloed gehad op zowel de financiële infrastructuur als het culturele leven van het eiland. Hij staat bekend om zijn rol in de overname van Banco di Caribe, zijn leiding over United Group Holdings, en als oprichter van Fundashon Bon Intenshon, de stichting achter het prestigieuze Curaçao North Sea Jazz Festival. 🎓 Leven en opleiding Gregory Elias werd geboren op Curaçao in mei of augustus 1953. Hij vertrok op jonge leeftijd naar Nederland, waar hij notarieel recht studeerde in Amsterdam in de jaren 1970. Hij woont tegenwoordig in de regio Spaanse Water op Curaçao. 🎶 Vroege muzikale carrière Al op 19-jarige leeftijd maakte Gregory Elias naam als componist, zanger en multi-instrumentalist onder het pseudoniem “Dickery Dock”. In 1972 bracht hij het nummer “Life is Easy” uit, dat destijds vijf weken op de lokale top 40 van Curaçao stond, ondanks dat het nog niet beschikbaar was in platenzaken.<ref>Life is easy. Amigoe di Curaçao, 30-09-1972, p. 11. Geraadpleegd via Delpher, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011</ref> Gregory was de schrijver, zanger, pianist, drummer en gitarist van de muziekformatie Eliah, die hij datzelfde jaar oprichtte. De groep bestond uit Elias zelf, Hein Piscaer (“Uncle Henry”) als lead- en basgitarist, en Rob van Donselaar (“Pedjes”), voormalig lid van de bekende Nederlandse band Bintangs, als toetsenist en gitarist. De stijl van Eliah werd vergeleken met die van Crosby, Stills, Nash & Young of America, hoewel de groep geen imitatie nastreefde. Gregory schreef daarnaast ook liedjes voor Debhie, een zangeres die toen actief was in Nederland, Frankrijk en Italië. Er werd gewerkt aan de opnames van een elpee, met "Life is Easy" als eerste geplande single voor de Nederlandse markt. 💼 Carrière in financiën en ondernemerschap Na zijn muzikale periode ontwikkelde Elias zich tot een succesvolle ondernemer. Hij richtte in de jaren 1980 mee Holland Intertrust Group op en verkocht zijn aandelen in 2002 aan Fortis. In 2007 startte hij United Group Holdings, gespecialiseerd in wealth management, trusts en juridische structuren, met vestigingen in onder andere Curaçao, Panama en Nederland. In juni 2022 kocht zijn groep Banco di Caribe, waarmee hij zijn invloed in de financiële sector van het eiland verstevigde. 🎷 Culturele promotie en filantropie Gregory Elias is oprichter van Fundashon Bon Intenshon, die sinds 1990 actief is in het ondersteunen van projecten op het gebied van onderwijs, cultuur, sport en armoedebestrijding. In 2010 lanceerde hij het Curaçao North Sea Jazz Festival, dat sindsdien wereldsterren zoals Prince, Stevie Wonder en Alicia Keys naar het eiland heeft gebracht. Alle winsten van het festival worden herbestemd naar maatschappelijke projecten. Zijn stichting organiseert daarnaast ook het Curaçao International Film Festival Rotterdam en het BlueSeas Blues Festival. 🏅 Onderscheidingen Charles Gomes Casseres Award (2013) – voor zijn bijdrage aan de Curaçaose samenleving Cola Debrotprijs (2025) – hoogste culturele onderscheiding op Curaçao 🧭 Erfenis Gregory Elias wordt alom erkend als een ware “yu di Kòrsou” – een Curaçaoënaar die zijn financiële succes heeft ingezet voor het algemeen welzijn en culturele bloei van zijn eiland. Zijn levensloop combineert ondernemerschap, filantropie en artistieke expressie tot een uniek voorbeeld van culturele toewijding. -------- ----------- Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Despues di su estudio, el a regresa Kòrsou i a kuminsá su karera na e "trustkantoor" Intertrust. Na 2002, Intertrust a wòrdu bendí na Fortis MeesPierson, durante kua tempu Elias a gana un montante supstansial komo fundadó i direktor. Despues di sinku aña, el a bandoná e kompania i a funda United Trust na 2007, un trustkantoor ku sukursalnan na Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg, entre otro. United Trust ta manehá mas o ménos dos mil entidat hurídiko na Kòrsou i ta ofresé servisio na kompanianan i personanan pa lanta strukturanan di belasting. <ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref>{{Citeer nieuws |achternaam=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Intertrust i servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di "trust" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis. Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Gregory (Greg) Elias (1953) tabata un di e fundadónan di e kompania di konfiansa Intertrust. E compania ey a wordo bendi na Fortis na 2002, cual segun informe a haci Elias e homber mas rico na Curaçao. El a keda aktivo den e sektor di konfiansa despues di esei i a establesé un ofisina nobo na Amsterdam i Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Na 2007, el a funda United Group Holdings, un compania internashonal di servisionan finansiero specialisa den maneho di rikesa, servicio di fideicomiso, y strukturanan huridiko, ku ofisina na varios pais entre otro Korsou, Aruba, Panama, i ​​Hulanda. cy3eeai5x72205tfjnlpp1om9xa2urh 203095 203094 2026-09-04T13:04:37Z Caribiana 8320 203095 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{infobox persona |variante = c | nomber completo = Gregory Edward Elias | alias = Dickery Dock, Rei di Kòrsou | fecha nacemento = [[1953]] | luga nacemento = {{CUW}} | ofishi = empresario, músiko, filantropo i promotor kultural | pareha = Marianne Chang | yui = 2 | distincion = [[Premio Cola Debrot]] (2025) }} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]<ref name="Marbus">{{Citeer web |url=https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html |titel=You can always get what you want |auteur=Margriet Marbus |datum=2016-08-01|bezochtdatum=2025-05-02 |werk=De achterkant van Curaçao}}</ref>) ta un empresario, filantropo, músiko, i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su liderazgo den sektor di servisio finansiero internashonal, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, e organisashon tras di [[Curaçao North Sea Jazz Festival]]. Pa su kontribushonnan na kultura i sosiedat na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.<ref name="AD">{{citeer web |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31079-gregory-elias-krijgt-cola-debrotprijs |titel=Gregory Elias krijgt Cola Debrotprijs |datum=2025-05-01 |bezochtdatum= |werk=[[Antilliaans Dagblad]]}}</ref> == Bida i karera == Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welonan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.<ref name="Marbus"/> Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresa Kòrsou, unda despues el a establesé su mes den e área di [[Spaanse Water]].<ref name="Marbus"/> Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ===Músika === Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na e edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual e tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.<ref name="Life"/> Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a drenta Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba e listanan di músika lokal.<ref>{{citeer web|titel=TOP20|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-16-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011}}</ref> E estilo di Eliah tabata komparabel ku esun di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí riba imitá nan.<ref name="Life">{{citeer web|titel=Life is easy|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-30|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-03|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011}}</ref> Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues e tabata ko-outor pa e kansion hulandes ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.<ref>[https://www.nporadio2.nl/nieuws/top2000/9b3a5d17-9797-4192-8c42-704f3c47db64/why-tell-me-why-is-een-nooda]]dkreet-probeer-goed-te-zijn-naar-je-medemens Why Tell Me Why is een noodkreet: 'Probeer goed te zijn naar je medemens'], NPO Radio 2 Top 2000</ref> Na 2009, Elias a ko-fundá Top Stop Music (TSM) na [[Florida]], huntu ku e produktor musikal Sergio George. TSM ta un seyo diskero ku enfoke riba músika latino, spesialmente músika kubano i tropikal. Elias a fungi komo presidente di e seyo. Un aña despues, e album ''Ciclos'' di Luis Enrique, lansá pa medio di Top Stop Music, a gana e Grammy pa Best Tropical Latin Album.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20860-top-stop-music-van-elias-wint-grammy Top Stop Music van Elias wint Grammy], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di yanüari 2020)</ref> Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula [[Double Play]], un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]].<ref>[https://www.imdb.com/title/tt5220252/fullcredits/?ref_=tt_ov_sm_3#amzn1.imdb.concept.name_credit_group.7caf7d16-5db9-4f4f-8864-d4c6e711c686 Double Play], IMDb</ref> === Servisio finansiero === Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un "trustkantoor" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis MeesPierson. Elias a fungi tambe komo direktor gerente di Pierson/Intertrust te ku 2006.<ref name="FTM">[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Elias a fungi komo presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB) entre 1987 i 1995.<ref>{{citeer web|titel=Gregory Elias over Offshore: het gaat redelijk goed|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-01-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642359:mpeg21:p003}}</ref> Na 2007, Elias a funda United Trust na 2007, un trustkantoor ku sukursalnan na Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg, entre otro. E kompania a manehá mas o ménos dos mil entidat hurídiko na Kòrsou i ta ofresé servisionan finansiero spesialisá na kompania i persona den maneho di kapital i strukturanan hurídiko pa evashon di belasting.<ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref>{{Citeer web|auteur=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Na 2021, United Group Holdings BV, e kompania holding di Elias, a atkerí [[Banco di Caribe]]. E atkisishon aki, konfirmá pa [[Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten|Banko Sentral]], a enserá operashonnan bankario na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten i tabata un paso klave pa [[ENNIA|Seguros Ennia]] bira finansieramente salú.<ref>{{Citeer web |url=https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |titel=Banco Di Caribe overgenomen door bedrijf Gregory Elias |achternaam= |datum=2021-09-16 |bezochtdatum= |werk=Paradise FM 103.1 |taal= |archiefdatum=2025-05-03 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20250503052411/https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |dodeurl=ja }}</ref> Fin di 2024 e [[Banco di Caribe Aruba|operashon na Aruba]] a keda atkerí pa e banko di invershon [[Aruba|arubano]], [[AIB Bank|AIB Bank NV]].<ref>[https://www.noticiacla.com/news/33047 AIB Bank N.V. ta tuma Banco di Caribe (Aruba) N.V. over!], NoticiaCla (23 di december 2024)</ref> Elias a haña atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a wordu relashona ku e dokumentonan konosí komo Panama Papers. Su nòmber a aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá pa kompania asesor korporativo di Panama, Mossack Fonseca. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda den konekshon ku investigashonnan riba evashon di belasting. Elias a deklará ku su servisio finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di e kuadra legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientenan.[14] === Promoshon kultural i filantropia === Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na aña 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, [[kultura]], [[deporte]], i desaroyo sosial na Kòrsou. Na 2010, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, Elias a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a risibí artistanan internashonalmente konosí manera Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]]. E entradanan di e festival ta wòrdu reinvertí den inisiativanan di komunidat i kultura. Pa medio di su fundashon, Elias tambe a sostené Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i BlueSeas Blues Festival. Internashonalmente, el a haña rekonosementu adishonal na 2016 pa organisá un konsierto di [[Rolling Stones]] na [[Cuba]].<ref name="FTM"/> == Premio == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) – pa kontribushonnan na sosiedat i kultura di Kòrsou.<ref>[https://www.rotarycuracao.org/sitepage/charles-gomes-casseres-award/cgc-award-2013-goes-to-gregory-elias CGC Award 2013 goes to Gregory Elias], rotarycuracao.org</ref> * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) – Korsou su distinshon kultural mas haltu.<ref name="AD"/> == Legado == Elias a bira un figura konosí den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su aktividatnan den sektor finansiero, huntu ku su sosten pa músika, deporte, arte i inisiativanan pa hubentut, a hasié un figura prominente den bida públiko di e isla. {{Appendix}} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]) ta un empresario, filantropo, músiko i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su aktividatnan den e sektor di servisio finansiero internashonal i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku ta sostené proyektonan den músika, kultura, deporte i desaroyo sosial. Elias a hunga tambe un papel importante den e organisashon di Curaçao North Sea Jazz Festival. Pa su kontribushon na músika na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.[1][2] ## Kontenido ## Bida i karera Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welonan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.[3] Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresa Kòrsou, unda el a establesé su mes den e área di [[Spaanse Water]].[3] Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ### Músika Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual el tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.[4] Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a yega den e Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba e listanan di músika lokal.[5] E estilo di Eliah tabata komparabel ku e di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí pa imitá nan.[4] Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues el a ko-skibi e kansion ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.[6] Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula ''[[Double Play]]'', un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''[[Dubbelspel]]'' di [[Frank Martinus Arion]].[7] ### Servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di trust i servisio finansiero pa klientenan internashonal. Na 2002, e grupo a wòrdu bendé na Fortis i despues a wòrdu integrá ku MeesPierson. Elias a fungi komo gerente general di e operashon di bank i trust te ku 2006.[8] Entre 1987 i 1995, Elias a fungi komo presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB).[9] Na 2007, Elias a inisiá United Trust, un grupo di servisio di trust i maneho di patrimonio ku tabatin operashonnan den diferente pais, entre otro Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg. E grupo tabata maneha un gran kantidat di entidatnan hurídiko na Kòrsou i tabata ofresé servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal.[10][11] Na 2021, United Group Holdings B.V., e kompania holding di Elias, a atkerí Banco di Caribe. E transakshon tabata parti di e proseso pa reorganisá e banko i fortalesé e situashon finansiero di e Ennia-groep. E akuerdo tabata kubri operashonnan di Banco di Caribe na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten.[12] Na desèmber 2024, Banco di Caribe Aruba N.V. a wòrdu atkerí pa AIB Bank N.V., un banko di invershon ku ta operá for di Aruba.[13] Elias a haña atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a aparesé den e documentos konosí komo e [[Panama Papers]]. Su nòmber tabata aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá di e firma di servisio korporativo panameño Mossack Fonseca. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda den konekshon ku investigashonnan riba evashon i ontwijking di belasting. Elias a deklará ku su servisio finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di e kuadron legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientenan.[14] ### Promoshon kultural i filantropia Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, [[kultura]], [[deporte]], músika i desaroyo sosial na Kòrsou. Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renòmber na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]]. E evento a bira un di e festividadnan musikal mas konosí di e isla.[15] Fundashon Bon Intenshon tambe a sostené inisiativanan kultural manera Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i BlueSeas Blues Festival. Partisipashon di Elias den organisashon di e konsierto di [[The Rolling Stones]] na [[Cuba]] na 2016 a trese atenshon internashonal pa su aktividatnan kultural.[8] ## Premionan * '''Charles Gomes Casseres Award''' (2013) – pa su kontribushon na e komunidat i pa e promoshon internashonal di Kòrsou.[16] * '''[[Premio Cola Debrot]]''' (2025) – pa su kontribushon prolongá na e músika di Kòrsou.[1][17] ## Legado Gregory Elias ta un figura prominente den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su karera den e sektor finansiero a bai huntu ku un partisipashon prolongá den músika, organisashon di eventonan kultural i filantropia. Pa medio di Fundashon Bon Intenshon i proyektonan manera Curaçao North Sea Jazz Festival, el a sostené diferente inisiativanan den kultura, deporte, enseñansa i desaroyo sosial na Kòrsou. {{DEFAULTSORT:Elias, Gregory}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] ---------- Na 2007, el a funda United Group Holdings, un compania internashonal di servisionan finansiero specialisa den maneho di rikesa, servicio di fideicomiso, y strukturanan huridiko, ku ofisina na varios pais entre otro Korsou, Aruba, Panama, i ​​Hulanda. Intertrust i servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di "trust" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis. Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Gregory (Greg) Elias (1953) tabata un di e fundadónan di e kompania di konfiansa Intertrust. E compania ey a wordo bendi na Fortis na 2002, cual segun informe a haci Elias e homber mas rico na Curaçao. El a keda aktivo den e sektor di konfiansa despues di esei i a establesé un ofisina nobo na Amsterdam i Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> zie nl.wiki:'''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]) ta un empresario, filantropo i promotor kultural di [[Kòrsou]] ku hopi influensia riba tantu e sektor finansiero komo e bida kultural di e isla. E ta konosí pa su ròl den atkisishon di Banco di Caribe, su liderazgo di e kompania internashonal di servisio finansiero United Group Holdings, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, organisadó di e prestigioso [[Curaçao North Sea Jazz Festival]]. == Bida i karera == Gregory Elias a nasé na [[Bandariba]] den luna di mei 1953, komo yu di e empresario Fohed Antonio Elias. Na un edat hoben e a bai studia na Hulanda, kaminda e a sigui formashon den e área di derecho notarial na Vrije Universiteit Amsterdam den añanan 1970. Durante su Despues di a studia, el a bolbe pa Kòrsou den principio di e mesun dekada. E ta residente di e área di Spaanse Water. == Honor == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) {{Appendix}} Zelf werd Elias geboren op Banda Ariba. Het landgoed van zijn grootouders van moederszijde omvatte enkele hectaren. Hij woonde er acht jaar met zijn moeder. Op zijn twaalfde trok Elias naar Nederland; zijn oudere broer Mike was vijf jaar eerder al afgereisd. Gregory studeerde er – het was begin jaren zestig – rechten aan de Vrije Universiteit. Na zijn studie keerde hij terug naar Curaçao. Daar woont hij nu, alweer bijna 35<ref>[[Dick Drayer]], [https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html You can always get what you want], De Achterkant van Curacao (1 di ougustus 2016)</ref> Gregory (Greg) Elias (1953), bijgenaamd ‘de koning van Curaçao’, was een van de oprichters van trustbedrijf Intertrust. Dat bedrijf werd in 2002 verkocht aan Fortis, wat Elias naar verluidt tot de rijkste man van Curaçao maakte. Hij bleef daarna actief in het trustwezen, en zette een nieuw kantoor op in Amsterdam en Willemstad, United Trust. Elias vergaarde internationale bekendheid toen hij in 2016 een concert van de Rolling Stones op Cuba organiseerde.<ref>[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Met Johan Derksen organiseert hij een bluesfestival in het dorp Grolloo. Hij is bevriend met Marcel Boekhoorn, en sponsorde net als hij enige tijd voetbalclub NEC. [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] Gregory (Greg) Elias (1953), bijgenaamd ‘de koning van Curaçao’, was een van de oprichters van trustbedrijf Intertrust. Dat bedrijf werd in 2002 verkocht aan Fortis, wat Elias naar verluidt tot de rijkste man van Curaçao maakte. Hij bleef daarna actief in het trustwezen, en zette een nieuw kantoor op in Amsterdam en Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Elias vergaarde internationale bekendheid toen hij in 2016 een concert van de Rolling Stones op Cuba organiseerde. Met Johan Derksen organiseert hij een bluesfestival in het dorp Grolloo. Hij is bevriend met Marcel Boekhoorn, en sponsorde net als hij enige tijd voetbalclub NEC. --- WILLEMSTAD - Reeds vijf weken staat op de lokale top 40 het nummer getiteld „Life is easy", maar jammergenoeg nog steeds niet verkrijgbaar bij de lokale platenzaken. De opname die in de top 40 verschijnt is dan ook, voorlopig alleen via de Curom te beluisteren, maar spoedig ook via de andere radiostations. Ongeveer zeven weken geleden was hier op vakantie Gregory Elias, misschien nog onbekend bij velen, maar hij is een Caracaoënaar, die in Nederland studeert, maar een behoorlijke dosis muzikale talent bezit Misschien zegt de naam „Dickery Doek" meer? Vorig jaar werd door P.S.H. de nummers „A song for all" en „Mr 800 of the 7th Avenue" gelanceerd, zonder veel succes, maar toen al waren de muzikale talenten van Gregory Elias te beluisteren, want hij was dé schrijver, musicus en zanger „Dickery Doek". Gregory heeft ook een paar hits geschreven voor „Debhie, een zangeres, die tot voor kort nog een sensatie was in Nederland, Frankrijk en Italië. Dit jaar nog begon Gregory met de formatie van het trio: „Eliah", met als genre harmonie (C.S.N. & Y. of America stijl, maar zeker geen imitatie). „Eliah" bestaat uit Gregory Elias (naast zanger is hij ook drummer, pianist en guitarist). Verder Hein Piscaer („Uncle Henry", die 20 jaar oud is en lead guitarist en bass guitarist is) en Rob van Donselaar („Pedjes", 22 jaar, piano, orgel, guitaar en sli de-guitaar). Rob heeft gedurende drie jaar in de groep „Bintangs" gespeeld, die vrij populair is in Nederland en Duitsland. Gregory is 19 jaar oud en volgens de laatste inlichtingen die wij hebben gekregen van Gregory, zijn zij bezig met opnames voor een elpee. Eerst zal „Live is easy" als single in Nederland worden gelanceerd.<ref>Life is easy. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 28-06-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011</ref> -------- Gregory Elias werd geboren op Curaçao in mei of augustus 1953. Op jonge leeftijd vertrok hij naar Nederland, waar hij in de jaren 1970 notarieel recht studeerde in Amsterdam. Na zijn studie keerde hij begin jaren ’70 terug naar zijn geboorte-eiland. Hij woont in de omgeving van Spaanse Water op Curaçao. 💼 Carrière in financiën en ondernemerschap In de jaren 1980 richtte Elias mee de Holland Intertrust Group op, een toonaangevend trustkantoor voor internationale cliënten. In 2002 verkocht hij zijn aandelen aan Fortis PLC, en in 2007 richtte hij zijn eigen groep op: United Group Holdings, actief in wealth management, trusts en juridische dienstverlening in onder andere het Caribisch gebied en Europa. Elias was ook algemeen directeur van Pierson Bank/Intertrust tot zijn vertrek in 2006. Onder zijn leiding groeide United Group uit tot een organisatie met kantoren in negen landen, waaronder Curaçao, Aruba en Panama. In juni 2022 voltooide United Group Holdings onder leiding van Elias de overname van Banco di Caribe, waarmee hij een prominente speler werd in de lokale bankensector. 🎶 Culturele promotor en filantroop Gregory Elias is de oprichter van de Fundashon Bon Intenshon, die sinds 1990 structurele steun biedt aan projecten in het onderwijs, cultuur, sport en het sociale domein op Curaçao. In 2010 lanceerde hij het Curaçao North Sea Jazz Festival, in samenwerking met Mojo Concerts en het Curaçao Toeristenbureau (CTB). Het festival, dat plaatsvindt in het laagseizoen, groeide uit tot een internationaal cultureel hoogtepunt. Wereldberoemde artiesten als Prince, Stevie Wonder en Alicia Keys traden op tijdens het evenement. De opbrengsten van het festival worden volledig geherinvesteerd in sociale projecten. Daarnaast organiseert zijn stichting ook het Curaçao International Film Festival Rotterdam, het BlueSeas Blues Festival en andere culturele evenementen. 🏅 Onderscheidingen In 2013 ontving Elias de Charles Gomes Casseres Award voor zijn bijdrage aan de gemeenschap en cultuur van Curaçao. In 2025 werd hij onderscheiden met de Cola Debrotprijs, de hoogste culturele onderscheiding van het eiland. Een opvallend detail: Elias was drummer en coauteur van de Nederlandse hit Why Tell Me Why van Anita Meyer. De inkomsten uit dit project gebruikte hij mede om zijn ondernemingen en filantropisch werk te financieren. 🧭 Erfenis Gregory Elias wordt gezien als een ware “yu di Kòrsou” – een zoon van Curaçao – die zijn financiële succes heeft ingezet voor de culturele en sociale ontwikkeling van zijn eiland. Zijn werk belichaamt een unieke balans tussen ondernemerschap, filantropie en het versterken van de Curaçaose identiteit op internationaal niveau. ---- Gregory Edward Elias (nase na Kòrsou, 1953) ta un empresario, filántropo i promotor kultural di Kòrsou ku un gran impakto riba e sektor finansiero i e bida kultural di e isla. E ta konosí pa su rol den akuisishon di Banco di Caribe, su liderato den firma internashonal di servicio finansiero United Group Holdings, i komo fundadó di e Fundashon Bon Intenshon ku ta organizadó di e Curaçao North Sea Jazz Festival. 🎓 Bida i formashon Gregory Elias a nasé na Kòrsou den mei òf ougustus di 1953, komo yu di empresario Fohed Elias. Na un edad hoben e a bai studia na Hulanda, kaminda e a sigui formashon den e área di derecho notarial na Amsterdam den anjanan 1970. Despues di e studi, e a bolbe pa Kòrsou den principio di e mesun dekada. E ta residente di e área di Spaanse Water. 💼 Karera den finansa i negoshi Den anjanan 1980, Elias a co-funda Holland Intertrust Group, un firma prominente den e mundo di trust i planeashon di impuesto pa klientenan internashonal. Na 2002, e a bende su parti den Intertrust na Fortis PLC, i na 2007 e a funda su mesun grupo, United Group Holdings, ku ta ofrece servisio di wealth management, trust, i planeashon legal den varios pais den Karibe i Europa. E tambe tabata direktor general di Pierson Bank/Intertrust te ku su salida na 2006. Bao di su liderato, United Group a habri ofisina den nueve pais, inkluído Kòrsou, Aruba, i Panama. Na yüni 2022, United Group Holdings, bou di liderato di Elias, a kompletá e kompra di Banco di Caribe, convirtiéndose asina den un di e figura prinsipal den sektor bankario lokal. 🎶 Promotor kultural i filántropo Gregory Elias ta fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku for di 1990 ta duna sosten kontinuo na e sektor edukashonal, kultural, deportivo, i sosial na Kòrsou. Na 2010, Elias a lansa e Curaçao North Sea Jazz Festival den kolaborashon ku Mojo Concerts i CTB. E festival aki, ku ta tuma luga durante temporada bou di turismo, a traha e isla na un nivel internashonal den e mundo musikal. Artistanan famos mundialmente manera Prince, Stevie Wonder, i Alicia Keys a presenta riba e tarima di e festival. E evento ta sin gana, i su ganashi tur a wordu reinvertí den proyekto sosial. Ademàs di jazz, Elias su fundashon ta organisá e Curaçao International Film Festival Rotterdam, e festival di blues BlueSeas, i otro aktividat artistiko. 🏅 Rekonesementu Na 2013, Elias a ricibí e Charles Gomes Casseres Award pa su kontribushon na komunidat i kultura di Kòrsou. Na 2025, e a ricibí e Premio Cola Debrot, e premio mas halto den área di arte i kultura na Kòrsou. Un dato interesante: Elias tabata drummer i ko-autor di e hit “Why Tell Me Why” pa cantante hulandés Anita Meyer, ku e a uza e ganashi finansiero pa invertí den negoshinan i fundashon filantrópiko. 🧭 Legado Gregory Elias ta konsiderá komo un “yu di Kòrsou” di berdat: un persona ku a uza su éksito finansiero pa amplia e balor kultural i komun di su pueblo. Su trabou ta reflehá un balans entre negoshio, filantropia, i promoshon di identidat kultural di Kòrsou na un eskala internashonal. * e tabata ko-produser di e pelikula "double play (2017), un produkshon merikano basa riba e buki ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]]. * na 1972 e i e grupo Eliah a koloka den top 20 di Korsou cu e kantika "Life is easy''<ref>TOP20. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 16-09-1972, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 28-06-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011</ref> * 1987 t/m 1995 - Presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB) * 1983 - el a kasa ku Marianne Chang * 1993 - presidente VBC Vereniging Bedrijfsleven Curacao {{Appendix}} ---- Gregory Edward Elias (geboren op Curaçao, 1953) is een ondernemer, filantroop, muzikant en cultureel promotor uit Curaçao. Hij heeft aanzienlijke invloed gehad op zowel de financiële infrastructuur als het culturele leven van het eiland. Hij staat bekend om zijn rol in de overname van Banco di Caribe, zijn leiding over United Group Holdings, en als oprichter van Fundashon Bon Intenshon, de stichting achter het prestigieuze Curaçao North Sea Jazz Festival. 🎓 Leven en opleiding Gregory Elias werd geboren op Curaçao in mei of augustus 1953. Hij vertrok op jonge leeftijd naar Nederland, waar hij notarieel recht studeerde in Amsterdam in de jaren 1970. Hij woont tegenwoordig in de regio Spaanse Water op Curaçao. 🎶 Vroege muzikale carrière Al op 19-jarige leeftijd maakte Gregory Elias naam als componist, zanger en multi-instrumentalist onder het pseudoniem “Dickery Dock”. In 1972 bracht hij het nummer “Life is Easy” uit, dat destijds vijf weken op de lokale top 40 van Curaçao stond, ondanks dat het nog niet beschikbaar was in platenzaken.<ref>Life is easy. Amigoe di Curaçao, 30-09-1972, p. 11. Geraadpleegd via Delpher, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011</ref> Gregory was de schrijver, zanger, pianist, drummer en gitarist van de muziekformatie Eliah, die hij datzelfde jaar oprichtte. De groep bestond uit Elias zelf, Hein Piscaer (“Uncle Henry”) als lead- en basgitarist, en Rob van Donselaar (“Pedjes”), voormalig lid van de bekende Nederlandse band Bintangs, als toetsenist en gitarist. De stijl van Eliah werd vergeleken met die van Crosby, Stills, Nash & Young of America, hoewel de groep geen imitatie nastreefde. Gregory schreef daarnaast ook liedjes voor Debhie, een zangeres die toen actief was in Nederland, Frankrijk en Italië. Er werd gewerkt aan de opnames van een elpee, met "Life is Easy" als eerste geplande single voor de Nederlandse markt. 💼 Carrière in financiën en ondernemerschap Na zijn muzikale periode ontwikkelde Elias zich tot een succesvolle ondernemer. Hij richtte in de jaren 1980 mee Holland Intertrust Group op en verkocht zijn aandelen in 2002 aan Fortis. In 2007 startte hij United Group Holdings, gespecialiseerd in wealth management, trusts en juridische structuren, met vestigingen in onder andere Curaçao, Panama en Nederland. In juni 2022 kocht zijn groep Banco di Caribe, waarmee hij zijn invloed in de financiële sector van het eiland verstevigde. 🎷 Culturele promotie en filantropie Gregory Elias is oprichter van Fundashon Bon Intenshon, die sinds 1990 actief is in het ondersteunen van projecten op het gebied van onderwijs, cultuur, sport en armoedebestrijding. In 2010 lanceerde hij het Curaçao North Sea Jazz Festival, dat sindsdien wereldsterren zoals Prince, Stevie Wonder en Alicia Keys naar het eiland heeft gebracht. Alle winsten van het festival worden herbestemd naar maatschappelijke projecten. Zijn stichting organiseert daarnaast ook het Curaçao International Film Festival Rotterdam en het BlueSeas Blues Festival. 🏅 Onderscheidingen Charles Gomes Casseres Award (2013) – voor zijn bijdrage aan de Curaçaose samenleving Cola Debrotprijs (2025) – hoogste culturele onderscheiding op Curaçao 🧭 Erfenis Gregory Elias wordt alom erkend als een ware “yu di Kòrsou” – een Curaçaoënaar die zijn financiële succes heeft ingezet voor het algemeen welzijn en culturele bloei van zijn eiland. Zijn levensloop combineert ondernemerschap, filantropie en artistieke expressie tot een uniek voorbeeld van culturele toewijding. -------- ----------- Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Despues di su estudio, el a regresa Kòrsou i a kuminsá su karera na e "trustkantoor" Intertrust. Na 2002, Intertrust a wòrdu bendí na Fortis MeesPierson, durante kua tempu Elias a gana un montante supstansial komo fundadó i direktor. Despues di sinku aña, el a bandoná e kompania i a funda United Trust na 2007, un trustkantoor ku sukursalnan na Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg, entre otro. United Trust ta manehá mas o ménos dos mil entidat hurídiko na Kòrsou i ta ofresé servisio na kompanianan i personanan pa lanta strukturanan di belasting. <ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref>{{Citeer nieuws |achternaam=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Intertrust i servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di "trust" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis. Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Gregory (Greg) Elias (1953) tabata un di e fundadónan di e kompania di konfiansa Intertrust. E compania ey a wordo bendi na Fortis na 2002, cual segun informe a haci Elias e homber mas rico na Curaçao. El a keda aktivo den e sektor di konfiansa despues di esei i a establesé un ofisina nobo na Amsterdam i Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Na 2007, el a funda United Group Holdings, un compania internashonal di servisionan finansiero specialisa den maneho di rikesa, servicio di fideicomiso, y strukturanan huridiko, ku ofisina na varios pais entre otro Korsou, Aruba, Panama, i ​​Hulanda. 8cjal5pu71jj8afo5krqz9joakm1tbr 203096 203095 2026-09-04T15:59:54Z Caribiana 8320 203096 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{infobox persona |variante = c | nomber completo = Gregory Edward Elias | alias = Dickery Dock, Rei di Kòrsou | fecha nacemento = [[1953]] | luga nacemento = {{CUW}} | ofishi = empresario, músiko, filantropo i promotor kultural | pareha = Marianne Chang | yui = 2 | distincion = [[Premio Cola Debrot]] (2025) }} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]<ref name="Marbus">{{Citeer web |url=https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html |titel=You can always get what you want |auteur=Margriet Marbus |datum=2016-08-01|bezochtdatum=2025-05-02 |werk=De achterkant van Curaçao}}</ref>) ta un empresario, filantropo, músiko, i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su liderazgo den sektor di servisio finansiero internashonal, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, e organisashon tras di [[Curaçao North Sea Jazz Festival]]. Pa su kontribushonnan na kultura i sosiedat na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.<ref name="AD">{{citeer web |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31079-gregory-elias-krijgt-cola-debrotprijs |titel=Gregory Elias krijgt Cola Debrotprijs |datum=2025-05-01 |bezochtdatum= |werk=[[Antilliaans Dagblad]]}}</ref> == Bida i karera == Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welonan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.<ref name="Marbus"/> Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresa Kòrsou, unda el a establesé su mes den e área di [[Spaanse Water]].<ref name="Marbus"/> Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ===Músika === Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na e edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual e tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.<ref name="Life"/> Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a drenta Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba e listanan di músika lokal.<ref>{{citeer web|titel=TOP20|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-16-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011}}</ref> E estilo di Eliah tabata komparabel ku esun di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí riba imitá nan.<ref name="Life">{{citeer web|titel=Life is easy|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-30|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-03|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011}}</ref> Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues e tabata ko-outor pa e kansion hulandes ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.<ref>[https://www.nporadio2.nl/nieuws/top2000/9b3a5d17-9797-4192-8c42-704f3c47db64/why-tell-me-why-is-een-nooda]]dkreet-probeer-goed-te-zijn-naar-je-medemens Why Tell Me Why is een noodkreet: 'Probeer goed te zijn naar je medemens'], NPO Radio 2 Top 2000</ref> Na 2009, Elias a ko-fundá Top Stop Music (TSM) na [[Florida]], huntu ku e produktor musikal Sergio George. TSM ta un seyo diskero ku enfoke riba músika latino, spesialmente músika kubano i tropikal. Elias a fungi komo presidente di e seyo. Un aña despues, e album ''Ciclos'' di Luis Enrique, lansá pa medio di Top Stop Music, a gana e Grammy pa Best Tropical Latin Album.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20860-top-stop-music-van-elias-wint-grammy Top Stop Music van Elias wint Grammy], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di yanüari 2020)</ref> Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula [[Double Play]], un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]].<ref>[https://www.imdb.com/title/tt5220252/fullcredits/?ref_=tt_ov_sm_3#amzn1.imdb.concept.name_credit_group.7caf7d16-5db9-4f4f-8864-d4c6e711c686 Double Play], IMDb</ref> === Servisio finansiero === Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un "trustkantoor" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis MeesPierson. Elias a fungi tambe komo direktor gerente di Pierson/Intertrust te ku 2006.<ref name="FTM">[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Elias a fungi komo presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB) entre 1987 i 1995.<ref>{{citeer web|titel=Gregory Elias over Offshore: het gaat redelijk goed|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-01-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642359:mpeg21:p003}}</ref> Na 2007, Elias a funda United Trust na 2007, un trustkantoor ku sukursalnan na Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg, entre otro. E kompania a manehá mas o ménos dos mil entidat hurídiko na Kòrsou i ta ofresé servisionan finansiero spesialisá na kompania i persona den maneho di kapital i strukturanan hurídiko pa evashon di belasting.<ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref>{{Citeer web|auteur=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Na 2021, United Group Holdings BV, e kompania holding di Elias, a atkerí [[Banco di Caribe]]. E atkisishon aki, konfirmá pa [[Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten|Banko Sentral]], a enserá operashonnan bankario na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten i tabata un paso klave pa [[ENNIA|Seguros Ennia]] bira finansieramente salú.<ref>{{Citeer web |url=https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |titel=Banco Di Caribe overgenomen door bedrijf Gregory Elias |achternaam= |datum=2021-09-16 |bezochtdatum= |werk=Paradise FM 103.1 |taal= |archiefdatum=2025-05-03 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20250503052411/https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |dodeurl=ja }}</ref> Fin di 2024 e [[Banco di Caribe Aruba|operashon na Aruba]] a keda atkerí pa e banko di invershon [[Aruba|arubano]], [[AIB Bank|AIB Bank NV]].<ref>[https://www.noticiacla.com/news/33047 AIB Bank N.V. ta tuma Banco di Caribe (Aruba) N.V. over!], NoticiaCla (23 di december 2024)</ref> Elias a haña atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a wordu relashona ku e dokumentonan konosí komo Panama Papers. Su nòmber a aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá pa kompania asesor korporativo di Panama, Mossack Fonseca. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda den konekshon ku investigashonnan riba evashon di belasting. Elias a deklará ku su servisio finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di e kuadra legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientenan.[14] === Promoshon kultural i filantropia === Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na aña 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, [[kultura]], [[deporte]], i desaroyo sosial na Kòrsou. Na 2010, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, Elias a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a risibí artistanan internashonalmente konosí manera Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]]. E entradanan di e festival ta wòrdu reinvertí den inisiativanan di komunidat i kultura. Pa medio di su fundashon, Elias tambe a sostené Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i BlueSeas Blues Festival. Internashonalmente, el a haña rekonosementu adishonal na 2016 pa organisá un konsierto di [[Rolling Stones]] na [[Cuba]].<ref name="FTM"/> == Premio == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) – pa kontribushonnan na sosiedat i kultura di Kòrsou.<ref>[https://www.rotarycuracao.org/sitepage/charles-gomes-casseres-award/cgc-award-2013-goes-to-gregory-elias CGC Award 2013 goes to Gregory Elias], rotarycuracao.org</ref> * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) – Korsou su distinshon kultural mas haltu.<ref name="AD"/> == Legado == Elias a bira un figura konosí den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su aktividatnan den sektor finansiero, huntu ku su sosten pa músika, deporte, arte i inisiativanan pa hubentut, a hasié un figura prominente den bida públiko di e isla. {{Appendix}} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]) ta un empresario, filantropo, músiko i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su aktividatnan den e sektor di servisio finansiero internashonal i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku ta sostené proyektonan den músika, kultura, deporte i desaroyo sosial. Elias a hunga tambe un papel importante den e organisashon di Curaçao North Sea Jazz Festival. Pa su kontribushon na músika na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.[1][2] ## Kontenido ## Bida i karera Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welonan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.[3] Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresa Kòrsou, unda el a establesé su mes den e área di [[Spaanse Water]].[3] Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ### Músika Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual el tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.[4] Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a yega den e Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba e listanan di músika lokal.[5] E estilo di Eliah tabata komparabel ku e di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí pa imitá nan.[4] Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues el a ko-skibi e kansion ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.[6] Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula ''[[Double Play]]'', un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''[[Dubbelspel]]'' di [[Frank Martinus Arion]].[7] ### Servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di trust i servisio finansiero pa klientenan internashonal. Na 2002, e grupo a wòrdu bendé na Fortis i despues a wòrdu integrá ku MeesPierson. Elias a fungi komo gerente general di e operashon di bank i trust te ku 2006.[8] Entre 1987 i 1995, Elias a fungi komo presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB).[9] Na 2007, Elias a inisiá United Trust, un grupo di servisio di trust i maneho di patrimonio ku tabatin operashonnan den diferente pais, entre otro Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg. E grupo tabata maneha un gran kantidat di entidatnan hurídiko na Kòrsou i tabata ofresé servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal.[10][11] Na 2021, United Group Holdings B.V., e kompania holding di Elias, a atkerí Banco di Caribe. E transakshon tabata parti di e proseso pa reorganisá e banko i fortalesé e situashon finansiero di e Ennia-groep. E akuerdo tabata kubri operashonnan di Banco di Caribe na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten.[12] Na desèmber 2024, Banco di Caribe Aruba N.V. a wòrdu atkerí pa AIB Bank N.V., un banko di invershon ku ta operá for di Aruba.[13] Elias a haña atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a aparesé den e documentos konosí komo e [[Panama Papers]]. Su nòmber tabata aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá di e firma di servisio korporativo panameño Mossack Fonseca. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda den konekshon ku investigashonnan riba evashon i ontwijking di belasting. Elias a deklará ku su servisio finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di e kuadron legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientenan.[14] ### Promoshon kultural i filantropia Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, [[kultura]], [[deporte]], músika i desaroyo sosial na Kòrsou. Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renòmber na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]]. E evento a bira un di e festividadnan musikal mas konosí di e isla.[15] Fundashon Bon Intenshon tambe a sostené inisiativanan kultural manera Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i BlueSeas Blues Festival. Partisipashon di Elias den organisashon di e konsierto di [[The Rolling Stones]] na [[Cuba]] na 2016 a trese atenshon internashonal pa su aktividatnan kultural.[8] ## Premionan * '''Charles Gomes Casseres Award''' (2013) – pa su kontribushon na e komunidat i pa e promoshon internashonal di Kòrsou.[16] * '''[[Premio Cola Debrot]]''' (2025) – pa su kontribushon prolongá na e músika di Kòrsou.[1][17] ## Legado Gregory Elias ta un figura prominente den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su karera den e sektor finansiero a bai huntu ku un partisipashon prolongá den músika, organisashon di eventonan kultural i filantropia. Pa medio di Fundashon Bon Intenshon i proyektonan manera Curaçao North Sea Jazz Festival, el a sostené diferente inisiativanan den kultura, deporte, enseñansa i desaroyo sosial na Kòrsou. {{DEFAULTSORT:Elias, Gregory}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] ---------- Na 2007, el a funda United Group Holdings, un compania internashonal di servisionan finansiero specialisa den maneho di rikesa, servicio di fideicomiso, y strukturanan huridiko, ku ofisina na varios pais entre otro Korsou, Aruba, Panama, i ​​Hulanda. Intertrust i servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di "trust" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis. Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Gregory (Greg) Elias (1953) tabata un di e fundadónan di e kompania di konfiansa Intertrust. E compania ey a wordo bendi na Fortis na 2002, cual segun informe a haci Elias e homber mas rico na Curaçao. El a keda aktivo den e sektor di konfiansa despues di esei i a establesé un ofisina nobo na Amsterdam i Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> zie nl.wiki:'''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]) ta un empresario, filantropo i promotor kultural di [[Kòrsou]] ku hopi influensia riba tantu e sektor finansiero komo e bida kultural di e isla. E ta konosí pa su ròl den atkisishon di Banco di Caribe, su liderazgo di e kompania internashonal di servisio finansiero United Group Holdings, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, organisadó di e prestigioso [[Curaçao North Sea Jazz Festival]]. == Bida i karera == Gregory Elias a nasé na [[Bandariba]] den luna di mei 1953, komo yu di e empresario Fohed Antonio Elias. Na un edat hoben e a bai studia na Hulanda, kaminda e a sigui formashon den e área di derecho notarial na Vrije Universiteit Amsterdam den añanan 1970. Durante su Despues di a studia, el a bolbe pa Kòrsou den principio di e mesun dekada. E ta residente di e área di Spaanse Water. == Honor == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) {{Appendix}} Zelf werd Elias geboren op Banda Ariba. Het landgoed van zijn grootouders van moederszijde omvatte enkele hectaren. Hij woonde er acht jaar met zijn moeder. Op zijn twaalfde trok Elias naar Nederland; zijn oudere broer Mike was vijf jaar eerder al afgereisd. Gregory studeerde er – het was begin jaren zestig – rechten aan de Vrije Universiteit. Na zijn studie keerde hij terug naar Curaçao. Daar woont hij nu, alweer bijna 35<ref>[[Dick Drayer]], [https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html You can always get what you want], De Achterkant van Curacao (1 di ougustus 2016)</ref> Gregory (Greg) Elias (1953), bijgenaamd ‘de koning van Curaçao’, was een van de oprichters van trustbedrijf Intertrust. Dat bedrijf werd in 2002 verkocht aan Fortis, wat Elias naar verluidt tot de rijkste man van Curaçao maakte. Hij bleef daarna actief in het trustwezen, en zette een nieuw kantoor op in Amsterdam en Willemstad, United Trust. Elias vergaarde internationale bekendheid toen hij in 2016 een concert van de Rolling Stones op Cuba organiseerde.<ref>[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Met Johan Derksen organiseert hij een bluesfestival in het dorp Grolloo. Hij is bevriend met Marcel Boekhoorn, en sponsorde net als hij enige tijd voetbalclub NEC. [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] Gregory (Greg) Elias (1953), bijgenaamd ‘de koning van Curaçao’, was een van de oprichters van trustbedrijf Intertrust. Dat bedrijf werd in 2002 verkocht aan Fortis, wat Elias naar verluidt tot de rijkste man van Curaçao maakte. Hij bleef daarna actief in het trustwezen, en zette een nieuw kantoor op in Amsterdam en Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Elias vergaarde internationale bekendheid toen hij in 2016 een concert van de Rolling Stones op Cuba organiseerde. Met Johan Derksen organiseert hij een bluesfestival in het dorp Grolloo. Hij is bevriend met Marcel Boekhoorn, en sponsorde net als hij enige tijd voetbalclub NEC. --- WILLEMSTAD - Reeds vijf weken staat op de lokale top 40 het nummer getiteld „Life is easy", maar jammergenoeg nog steeds niet verkrijgbaar bij de lokale platenzaken. De opname die in de top 40 verschijnt is dan ook, voorlopig alleen via de Curom te beluisteren, maar spoedig ook via de andere radiostations. Ongeveer zeven weken geleden was hier op vakantie Gregory Elias, misschien nog onbekend bij velen, maar hij is een Caracaoënaar, die in Nederland studeert, maar een behoorlijke dosis muzikale talent bezit Misschien zegt de naam „Dickery Doek" meer? Vorig jaar werd door P.S.H. de nummers „A song for all" en „Mr 800 of the 7th Avenue" gelanceerd, zonder veel succes, maar toen al waren de muzikale talenten van Gregory Elias te beluisteren, want hij was dé schrijver, musicus en zanger „Dickery Doek". Gregory heeft ook een paar hits geschreven voor „Debhie, een zangeres, die tot voor kort nog een sensatie was in Nederland, Frankrijk en Italië. Dit jaar nog begon Gregory met de formatie van het trio: „Eliah", met als genre harmonie (C.S.N. & Y. of America stijl, maar zeker geen imitatie). „Eliah" bestaat uit Gregory Elias (naast zanger is hij ook drummer, pianist en guitarist). Verder Hein Piscaer („Uncle Henry", die 20 jaar oud is en lead guitarist en bass guitarist is) en Rob van Donselaar („Pedjes", 22 jaar, piano, orgel, guitaar en sli de-guitaar). Rob heeft gedurende drie jaar in de groep „Bintangs" gespeeld, die vrij populair is in Nederland en Duitsland. Gregory is 19 jaar oud en volgens de laatste inlichtingen die wij hebben gekregen van Gregory, zijn zij bezig met opnames voor een elpee. Eerst zal „Live is easy" als single in Nederland worden gelanceerd.<ref>Life is easy. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 28-06-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011</ref> -------- Gregory Elias werd geboren op Curaçao in mei of augustus 1953. Op jonge leeftijd vertrok hij naar Nederland, waar hij in de jaren 1970 notarieel recht studeerde in Amsterdam. Na zijn studie keerde hij begin jaren ’70 terug naar zijn geboorte-eiland. Hij woont in de omgeving van Spaanse Water op Curaçao. 💼 Carrière in financiën en ondernemerschap In de jaren 1980 richtte Elias mee de Holland Intertrust Group op, een toonaangevend trustkantoor voor internationale cliënten. In 2002 verkocht hij zijn aandelen aan Fortis PLC, en in 2007 richtte hij zijn eigen groep op: United Group Holdings, actief in wealth management, trusts en juridische dienstverlening in onder andere het Caribisch gebied en Europa. Elias was ook algemeen directeur van Pierson Bank/Intertrust tot zijn vertrek in 2006. Onder zijn leiding groeide United Group uit tot een organisatie met kantoren in negen landen, waaronder Curaçao, Aruba en Panama. In juni 2022 voltooide United Group Holdings onder leiding van Elias de overname van Banco di Caribe, waarmee hij een prominente speler werd in de lokale bankensector. 🎶 Culturele promotor en filantroop Gregory Elias is de oprichter van de Fundashon Bon Intenshon, die sinds 1990 structurele steun biedt aan projecten in het onderwijs, cultuur, sport en het sociale domein op Curaçao. In 2010 lanceerde hij het Curaçao North Sea Jazz Festival, in samenwerking met Mojo Concerts en het Curaçao Toeristenbureau (CTB). Het festival, dat plaatsvindt in het laagseizoen, groeide uit tot een internationaal cultureel hoogtepunt. Wereldberoemde artiesten als Prince, Stevie Wonder en Alicia Keys traden op tijdens het evenement. De opbrengsten van het festival worden volledig geherinvesteerd in sociale projecten. Daarnaast organiseert zijn stichting ook het Curaçao International Film Festival Rotterdam, het BlueSeas Blues Festival en andere culturele evenementen. 🏅 Onderscheidingen In 2013 ontving Elias de Charles Gomes Casseres Award voor zijn bijdrage aan de gemeenschap en cultuur van Curaçao. In 2025 werd hij onderscheiden met de Cola Debrotprijs, de hoogste culturele onderscheiding van het eiland. Een opvallend detail: Elias was drummer en coauteur van de Nederlandse hit Why Tell Me Why van Anita Meyer. De inkomsten uit dit project gebruikte hij mede om zijn ondernemingen en filantropisch werk te financieren. 🧭 Erfenis Gregory Elias wordt gezien als een ware “yu di Kòrsou” – een zoon van Curaçao – die zijn financiële succes heeft ingezet voor de culturele en sociale ontwikkeling van zijn eiland. Zijn werk belichaamt een unieke balans tussen ondernemerschap, filantropie en het versterken van de Curaçaose identiteit op internationaal niveau. ---- Gregory Edward Elias (nase na Kòrsou, 1953) ta un empresario, filántropo i promotor kultural di Kòrsou ku un gran impakto riba e sektor finansiero i e bida kultural di e isla. E ta konosí pa su rol den akuisishon di Banco di Caribe, su liderato den firma internashonal di servicio finansiero United Group Holdings, i komo fundadó di e Fundashon Bon Intenshon ku ta organizadó di e Curaçao North Sea Jazz Festival. 🎓 Bida i formashon Gregory Elias a nasé na Kòrsou den mei òf ougustus di 1953, komo yu di empresario Fohed Elias. Na un edad hoben e a bai studia na Hulanda, kaminda e a sigui formashon den e área di derecho notarial na Amsterdam den anjanan 1970. Despues di e studi, e a bolbe pa Kòrsou den principio di e mesun dekada. E ta residente di e área di Spaanse Water. 💼 Karera den finansa i negoshi Den anjanan 1980, Elias a co-funda Holland Intertrust Group, un firma prominente den e mundo di trust i planeashon di impuesto pa klientenan internashonal. Na 2002, e a bende su parti den Intertrust na Fortis PLC, i na 2007 e a funda su mesun grupo, United Group Holdings, ku ta ofrece servisio di wealth management, trust, i planeashon legal den varios pais den Karibe i Europa. E tambe tabata direktor general di Pierson Bank/Intertrust te ku su salida na 2006. Bao di su liderato, United Group a habri ofisina den nueve pais, inkluído Kòrsou, Aruba, i Panama. Na yüni 2022, United Group Holdings, bou di liderato di Elias, a kompletá e kompra di Banco di Caribe, convirtiéndose asina den un di e figura prinsipal den sektor bankario lokal. 🎶 Promotor kultural i filántropo Gregory Elias ta fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku for di 1990 ta duna sosten kontinuo na e sektor edukashonal, kultural, deportivo, i sosial na Kòrsou. Na 2010, Elias a lansa e Curaçao North Sea Jazz Festival den kolaborashon ku Mojo Concerts i CTB. E festival aki, ku ta tuma luga durante temporada bou di turismo, a traha e isla na un nivel internashonal den e mundo musikal. Artistanan famos mundialmente manera Prince, Stevie Wonder, i Alicia Keys a presenta riba e tarima di e festival. E evento ta sin gana, i su ganashi tur a wordu reinvertí den proyekto sosial. Ademàs di jazz, Elias su fundashon ta organisá e Curaçao International Film Festival Rotterdam, e festival di blues BlueSeas, i otro aktividat artistiko. 🏅 Rekonesementu Na 2013, Elias a ricibí e Charles Gomes Casseres Award pa su kontribushon na komunidat i kultura di Kòrsou. Na 2025, e a ricibí e Premio Cola Debrot, e premio mas halto den área di arte i kultura na Kòrsou. Un dato interesante: Elias tabata drummer i ko-autor di e hit “Why Tell Me Why” pa cantante hulandés Anita Meyer, ku e a uza e ganashi finansiero pa invertí den negoshinan i fundashon filantrópiko. 🧭 Legado Gregory Elias ta konsiderá komo un “yu di Kòrsou” di berdat: un persona ku a uza su éksito finansiero pa amplia e balor kultural i komun di su pueblo. Su trabou ta reflehá un balans entre negoshio, filantropia, i promoshon di identidat kultural di Kòrsou na un eskala internashonal. * e tabata ko-produser di e pelikula "double play (2017), un produkshon merikano basa riba e buki ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]]. * na 1972 e i e grupo Eliah a koloka den top 20 di Korsou cu e kantika "Life is easy''<ref>TOP20. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 16-09-1972, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 28-06-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011</ref> * 1987 t/m 1995 - Presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB) * 1983 - el a kasa ku Marianne Chang * 1993 - presidente VBC Vereniging Bedrijfsleven Curacao {{Appendix}} ---- Gregory Edward Elias (geboren op Curaçao, 1953) is een ondernemer, filantroop, muzikant en cultureel promotor uit Curaçao. Hij heeft aanzienlijke invloed gehad op zowel de financiële infrastructuur als het culturele leven van het eiland. Hij staat bekend om zijn rol in de overname van Banco di Caribe, zijn leiding over United Group Holdings, en als oprichter van Fundashon Bon Intenshon, de stichting achter het prestigieuze Curaçao North Sea Jazz Festival. 🎓 Leven en opleiding Gregory Elias werd geboren op Curaçao in mei of augustus 1953. Hij vertrok op jonge leeftijd naar Nederland, waar hij notarieel recht studeerde in Amsterdam in de jaren 1970. Hij woont tegenwoordig in de regio Spaanse Water op Curaçao. 🎶 Vroege muzikale carrière Al op 19-jarige leeftijd maakte Gregory Elias naam als componist, zanger en multi-instrumentalist onder het pseudoniem “Dickery Dock”. In 1972 bracht hij het nummer “Life is Easy” uit, dat destijds vijf weken op de lokale top 40 van Curaçao stond, ondanks dat het nog niet beschikbaar was in platenzaken.<ref>Life is easy. Amigoe di Curaçao, 30-09-1972, p. 11. Geraadpleegd via Delpher, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011</ref> Gregory was de schrijver, zanger, pianist, drummer en gitarist van de muziekformatie Eliah, die hij datzelfde jaar oprichtte. De groep bestond uit Elias zelf, Hein Piscaer (“Uncle Henry”) als lead- en basgitarist, en Rob van Donselaar (“Pedjes”), voormalig lid van de bekende Nederlandse band Bintangs, als toetsenist en gitarist. De stijl van Eliah werd vergeleken met die van Crosby, Stills, Nash & Young of America, hoewel de groep geen imitatie nastreefde. Gregory schreef daarnaast ook liedjes voor Debhie, een zangeres die toen actief was in Nederland, Frankrijk en Italië. Er werd gewerkt aan de opnames van een elpee, met "Life is Easy" als eerste geplande single voor de Nederlandse markt. 💼 Carrière in financiën en ondernemerschap Na zijn muzikale periode ontwikkelde Elias zich tot een succesvolle ondernemer. Hij richtte in de jaren 1980 mee Holland Intertrust Group op en verkocht zijn aandelen in 2002 aan Fortis. In 2007 startte hij United Group Holdings, gespecialiseerd in wealth management, trusts en juridische structuren, met vestigingen in onder andere Curaçao, Panama en Nederland. In juni 2022 kocht zijn groep Banco di Caribe, waarmee hij zijn invloed in de financiële sector van het eiland verstevigde. 🎷 Culturele promotie en filantropie Gregory Elias is oprichter van Fundashon Bon Intenshon, die sinds 1990 actief is in het ondersteunen van projecten op het gebied van onderwijs, cultuur, sport en armoedebestrijding. In 2010 lanceerde hij het Curaçao North Sea Jazz Festival, dat sindsdien wereldsterren zoals Prince, Stevie Wonder en Alicia Keys naar het eiland heeft gebracht. Alle winsten van het festival worden herbestemd naar maatschappelijke projecten. Zijn stichting organiseert daarnaast ook het Curaçao International Film Festival Rotterdam en het BlueSeas Blues Festival. 🏅 Onderscheidingen Charles Gomes Casseres Award (2013) – voor zijn bijdrage aan de Curaçaose samenleving Cola Debrotprijs (2025) – hoogste culturele onderscheiding op Curaçao 🧭 Erfenis Gregory Elias wordt alom erkend als een ware “yu di Kòrsou” – een Curaçaoënaar die zijn financiële succes heeft ingezet voor het algemeen welzijn en culturele bloei van zijn eiland. Zijn levensloop combineert ondernemerschap, filantropie en artistieke expressie tot een uniek voorbeeld van culturele toewijding. -------- ----------- Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Despues di su estudio, el a regresa Kòrsou i a kuminsá su karera na e "trustkantoor" Intertrust. Na 2002, Intertrust a wòrdu bendí na Fortis MeesPierson, durante kua tempu Elias a gana un montante supstansial komo fundadó i direktor. Despues di sinku aña, el a bandoná e kompania i a funda United Trust na 2007, un trustkantoor ku sukursalnan na Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg, entre otro. United Trust ta manehá mas o ménos dos mil entidat hurídiko na Kòrsou i ta ofresé servisio na kompanianan i personanan pa lanta strukturanan di belasting. <ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref>{{Citeer nieuws |achternaam=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Intertrust i servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di "trust" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis. Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Gregory (Greg) Elias (1953) tabata un di e fundadónan di e kompania di konfiansa Intertrust. E compania ey a wordo bendi na Fortis na 2002, cual segun informe a haci Elias e homber mas rico na Curaçao. El a keda aktivo den e sektor di konfiansa despues di esei i a establesé un ofisina nobo na Amsterdam i Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Na 2007, el a funda United Group Holdings, un compania internashonal di servisionan finansiero specialisa den maneho di rikesa, servicio di fideicomiso, y strukturanan huridiko, ku ofisina na varios pais entre otro Korsou, Aruba, Panama, i ​​Hulanda. 7hvqb7yxdc94jbq43fi8m8t31abpehl 203097 203096 2026-09-04T16:20:21Z Caribiana 8320 203097 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{infobox persona |variante = c | nomber completo = Gregory Edward Elias | alias = Dickery Dock, Rei di Kòrsou | fecha nacemento = [[1953]] | luga nacemento = {{CUW}} | ofishi = empresario, músiko, filantropo i promotor kultural | pareha = Marianne Chang | yui = 2 | distincion = [[Premio Cola Debrot]] (2025) }} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]<ref name="Marbus">{{Citeer web |url=https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html |titel=You can always get what you want |auteur=Margriet Marbus |datum=2016-08-01|bezochtdatum=2025-05-02 |werk=De achterkant van Curaçao}}</ref>) ta un empresario, filantropo, músiko, i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su liderazgo den sektor di servisio finansiero internashonal, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, e organisashon tras di [[Curaçao North Sea Jazz Festival]]. Pa su kontribushonnan na kultura i sosiedat na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.<ref name="AD">{{citeer web |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31079-gregory-elias-krijgt-cola-debrotprijs |titel=Gregory Elias krijgt Cola Debrotprijs |datum=2025-05-01 |bezochtdatum= |werk=[[Antilliaans Dagblad]]}}</ref> == Bida i karera == Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welonan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.<ref name="Marbus"/> Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresa Kòrsou, unda el a establesé su mes den e área di [[Spaanse Water]].<ref name="Marbus"/> Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ===Músika === Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na e edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual e tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.<ref name="Life"/> Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a drenta Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba e listanan di músika lokal.<ref>{{citeer web|titel=TOP20|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-16-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011}}</ref> E estilo di Eliah tabata komparabel ku esun di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí riba imitá nan.<ref name="Life">{{citeer web|titel=Life is easy|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-30|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-03|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011}}</ref> Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues e tabata ko-outor pa e kansion hulandes ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.<ref>[https://www.nporadio2.nl/nieuws/top2000/9b3a5d17-9797-4192-8c42-704f3c47db64/why-tell-me-why-is-een-nooda]]dkreet-probeer-goed-te-zijn-naar-je-medemens Why Tell Me Why is een noodkreet: 'Probeer goed te zijn naar je medemens'], NPO Radio 2 Top 2000</ref> Na 2009, Elias a ko-fundá Top Stop Music (TSM) na [[Florida]], huntu ku e produktor musikal Sergio George. TSM ta un seyo diskero ku enfoke riba músika latino, spesialmente músika kubano i tropikal. Elias a fungi komo presidente di e seyo. Un aña despues, e album ''Ciclos'' di Luis Enrique, lansá pa medio di Top Stop Music, a gana e Grammy pa Best Tropical Latin Album.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20860-top-stop-music-van-elias-wint-grammy Top Stop Music van Elias wint Grammy], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di yanüari 2020)</ref> Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula [[Double Play]], un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]].<ref>[https://www.imdb.com/title/tt5220252/fullcredits/?ref_=tt_ov_sm_3#amzn1.imdb.concept.name_credit_group.7caf7d16-5db9-4f4f-8864-d4c6e711c686 Double Play], IMDb</ref> === Servisio finansiero === Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un "trustkantoor" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis MeesPierson. Elias a fungi tambe komo direktor gerente di Pierson/Intertrust te ku 2006.<ref name="FTM">[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Elias a fungi komo presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB) entre 1987 i 1995.<ref>{{citeer web|titel=Gregory Elias over Offshore: het gaat redelijk goed|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-01-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642359:mpeg21:p003}}</ref> Na 2007, Elias a funda United Trust na 2007, un trustkantoor ku sukursalnan na Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg, entre otro. E kompania a manehá mas o ménos dos mil entidat hurídiko na Kòrsou i ta ofresé servisionan finansiero spesialisá na kompania i persona den maneho di kapital i strukturanan hurídiko pa evashon di belasting.<ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref>{{Citeer web|auteur=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Na 2021, United Group Holdings BV, e kompania holding di Elias, a atkerí [[Banco di Caribe]]. E atkisishon aki, konfirmá pa [[Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten|Banko Sentral]], a enserá operashonnan bankario na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten i tabata un paso klave pa [[ENNIA|Seguros Ennia]] bira finansieramente salú.<ref>{{Citeer web |url=https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |titel=Banco Di Caribe overgenomen door bedrijf Gregory Elias |achternaam= |datum=2021-09-16 |bezochtdatum= |werk=Paradise FM 103.1 |taal= |archiefdatum=2025-05-03 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20250503052411/https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |dodeurl=ja }}</ref> Fin di 2024 e [[Banco di Caribe Aruba|operashon na Aruba]] a keda atkerí pa e banko di invershon [[Aruba|arubano]], [[AIB Bank|AIB Bank NV]].<ref>[https://www.noticiacla.com/news/33047 AIB Bank N.V. ta tuma Banco di Caribe (Aruba) N.V. over!], NoticiaCla (23 di december 2024)</ref> Elias a haña atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a wordu relashona ku e dokumentonan konosí komo Panama Papers. Su nòmber a aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá pa kompania asesor korporativo di Panama, Mossack Fonseca. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda den konekshon ku investigashonnan riba evashon di belasting. Elias a deklará ku su servisio finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di e kuadra legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientenan.[14] === Promoshon kultural i filantropia === Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na aña 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, [[kultura]], [[deporte]], i desaroyo sosial na Kòrsou. Na 2010, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, Elias a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a risibí artistanan internashonalmente konosí manera Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]]. E entradanan di e festival ta wòrdu reinvertí den inisiativanan di komunidat i kultura. Pa medio di su fundashon, Elias tambe a sostené Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i BlueSeas Blues Festival. Internashonalmente, el a haña rekonosementu adishonal na 2016 pa organisá un konsierto di [[Rolling Stones]] na [[Cuba]].<ref name="FTM"/> == Premio == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) – pa kontribushonnan na sosiedat i kultura di Kòrsou.<ref>[https://www.rotarycuracao.org/sitepage/charles-gomes-casseres-award/cgc-award-2013-goes-to-gregory-elias CGC Award 2013 goes to Gregory Elias], rotarycuracao.org</ref> * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) – Korsou su distinshon kultural mas haltu.<ref name="AD"/> == Legado == Elias a bira un figura konosí den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su aktividatnan den sektor finansiero, huntu ku su sosten pa músika, deporte, arte i inisiativanan pa hubentut, a hasié un figura prominente den bida públiko di e isla. {{Appendix}} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]) ta un empresario, filantropo, músiko i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su aktividatnan den e sektor di servisio finansiero internashonal i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku ta sostené proyektonan den músika, kultura, deporte i desaroyo sosial. Elias a hunga tambe un papel importante den e organisashon di Curaçao North Sea Jazz Festival. Pa su kontribushon na músika na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.[1][2] ## Kontenido ## Bida i karera Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welonan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.[3] Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresa Kòrsou, unda el a establesé su mes den e área di [[Spaanse Water]].[3] Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ### Músika Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual el tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.[4] Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a yega den e Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba e listanan di músika lokal.[5] E estilo di Eliah tabata komparabel ku e di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí pa imitá nan.[4] Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues el a ko-skibi e kansion ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.[6] Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula ''[[Double Play]]'', un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''[[Dubbelspel]]'' di [[Frank Martinus Arion]].[7] ### Servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di trust i servisio finansiero pa klientenan internashonal. Na 2002, e grupo a wòrdu bendé na Fortis i despues a wòrdu integrá ku MeesPierson. Elias a fungi komo gerente general di e operashon di bank i trust te ku 2006.[8] Entre 1987 i 1995, Elias a fungi komo presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB).[9] Na 2007, Elias a inisiá United Trust, un grupo di servisio di trust i maneho di patrimonio ku tabatin operashonnan den diferente pais, entre otro Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg. E grupo tabata maneha un gran kantidat di entidatnan hurídiko na Kòrsou i tabata ofresé servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal.[10][11] Na 2021, United Group Holdings B.V., e kompania holding di Elias, a atkerí Banco di Caribe. E transakshon tabata parti di e proseso pa reorganisá e banko i fortalesé e situashon finansiero di e Ennia-groep. E akuerdo tabata kubri operashonnan di Banco di Caribe na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten.[12] Na desèmber 2024, Banco di Caribe Aruba N.V. a wòrdu atkerí pa AIB Bank N.V., un banko di invershon ku ta operá for di Aruba.[13] Elias a haña atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a aparesé den e documentos konosí komo e [[Panama Papers]]. Su nòmber tabata aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá di e firma di servisio korporativo panameño Mossack Fonseca. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda den konekshon ku investigashonnan riba evashon i ontwijking di belasting. Elias a deklará ku su servisio finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di e kuadron legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientenan.[14] ### Promoshon kultural i filantropia Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, [[kultura]], [[deporte]], músika i desaroyo sosial na Kòrsou. Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renòmber na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]]. E evento a bira un di e festividadnan musikal mas konosí di e isla.[15] Fundashon Bon Intenshon tambe a sostené inisiativanan kultural manera Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i BlueSeas Blues Festival. Partisipashon di Elias den organisashon di e konsierto di [[The Rolling Stones]] na [[Cuba]] na 2016 a trese atenshon internashonal pa su aktividatnan kultural.[8] ## Premionan * '''Charles Gomes Casseres Award''' (2013) – pa su kontribushon na e komunidat i pa e promoshon internashonal di Kòrsou.[16] * '''[[Premio Cola Debrot]]''' (2025) – pa su kontribushon prolongá na e músika di Kòrsou.[1][17] ## Legado Gregory Elias ta un figura prominente den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su karera den e sektor finansiero a bai huntu ku un partisipashon prolongá den músika, organisashon di eventonan kultural i filantropia. Pa medio di Fundashon Bon Intenshon i proyektonan manera Curaçao North Sea Jazz Festival, el a sostené diferente inisiativanan den kultura, deporte, enseñansa i desaroyo sosial na Kòrsou. {{DEFAULTSORT:Elias, Gregory}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] ---------- Na 2007, el a funda United Group Holdings, un compania internashonal di servisionan finansiero specialisa den maneho di rikesa, servicio di fideicomiso, y strukturanan huridiko, ku ofisina na varios pais entre otro Korsou, Aruba, Panama, i ​​Hulanda. Intertrust i servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di "trust" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis. Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Gregory (Greg) Elias (1953) tabata un di e fundadónan di e kompania di konfiansa Intertrust. E compania ey a wordo bendi na Fortis na 2002, cual segun informe a haci Elias e homber mas rico na Curaçao. El a keda aktivo den e sektor di konfiansa despues di esei i a establesé un ofisina nobo na Amsterdam i Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> zie nl.wiki:'''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]) ta un empresario, filantropo i promotor kultural di [[Kòrsou]] ku hopi influensia riba tantu e sektor finansiero komo e bida kultural di e isla. E ta konosí pa su ròl den atkisishon di Banco di Caribe, su liderazgo di e kompania internashonal di servisio finansiero United Group Holdings, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, organisadó di e prestigioso [[Curaçao North Sea Jazz Festival]]. == Bida i karera == Gregory Elias a nasé na [[Bandariba]] den luna di mei 1953, komo yu di e empresario Fohed Antonio Elias. Na un edat hoben e a bai studia na Hulanda, kaminda e a sigui formashon den e área di derecho notarial na Vrije Universiteit Amsterdam den añanan 1970. Durante su Despues di a studia, el a bolbe pa Kòrsou den principio di e mesun dekada. E ta residente di e área di Spaanse Water. == Honor == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) {{Appendix}} Zelf werd Elias geboren op Banda Ariba. Het landgoed van zijn grootouders van moederszijde omvatte enkele hectaren. Hij woonde er acht jaar met zijn moeder. Op zijn twaalfde trok Elias naar Nederland; zijn oudere broer Mike was vijf jaar eerder al afgereisd. Gregory studeerde er – het was begin jaren zestig – rechten aan de Vrije Universiteit. Na zijn studie keerde hij terug naar Curaçao. Daar woont hij nu, alweer bijna 35<ref>[[Dick Drayer]], [https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html You can always get what you want], De Achterkant van Curacao (1 di ougustus 2016)</ref> Gregory (Greg) Elias (1953), bijgenaamd ‘de koning van Curaçao’, was een van de oprichters van trustbedrijf Intertrust. Dat bedrijf werd in 2002 verkocht aan Fortis, wat Elias naar verluidt tot de rijkste man van Curaçao maakte. Hij bleef daarna actief in het trustwezen, en zette een nieuw kantoor op in Amsterdam en Willemstad, United Trust. Elias vergaarde internationale bekendheid toen hij in 2016 een concert van de Rolling Stones op Cuba organiseerde.<ref>[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Met Johan Derksen organiseert hij een bluesfestival in het dorp Grolloo. Hij is bevriend met Marcel Boekhoorn, en sponsorde net als hij enige tijd voetbalclub NEC. [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] Gregory (Greg) Elias (1953), bijgenaamd ‘de koning van Curaçao’, was een van de oprichters van trustbedrijf Intertrust. Dat bedrijf werd in 2002 verkocht aan Fortis, wat Elias naar verluidt tot de rijkste man van Curaçao maakte. Hij bleef daarna actief in het trustwezen, en zette een nieuw kantoor op in Amsterdam en Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Elias vergaarde internationale bekendheid toen hij in 2016 een concert van de Rolling Stones op Cuba organiseerde. Met Johan Derksen organiseert hij een bluesfestival in het dorp Grolloo. Hij is bevriend met Marcel Boekhoorn, en sponsorde net als hij enige tijd voetbalclub NEC. --- WILLEMSTAD - Reeds vijf weken staat op de lokale top 40 het nummer getiteld „Life is easy", maar jammergenoeg nog steeds niet verkrijgbaar bij de lokale platenzaken. De opname die in de top 40 verschijnt is dan ook, voorlopig alleen via de Curom te beluisteren, maar spoedig ook via de andere radiostations. Ongeveer zeven weken geleden was hier op vakantie Gregory Elias, misschien nog onbekend bij velen, maar hij is een Caracaoënaar, die in Nederland studeert, maar een behoorlijke dosis muzikale talent bezit Misschien zegt de naam „Dickery Doek" meer? Vorig jaar werd door P.S.H. de nummers „A song for all" en „Mr 800 of the 7th Avenue" gelanceerd, zonder veel succes, maar toen al waren de muzikale talenten van Gregory Elias te beluisteren, want hij was dé schrijver, musicus en zanger „Dickery Doek". Gregory heeft ook een paar hits geschreven voor „Debhie, een zangeres, die tot voor kort nog een sensatie was in Nederland, Frankrijk en Italië. Dit jaar nog begon Gregory met de formatie van het trio: „Eliah", met als genre harmonie (C.S.N. & Y. of America stijl, maar zeker geen imitatie). „Eliah" bestaat uit Gregory Elias (naast zanger is hij ook drummer, pianist en guitarist). Verder Hein Piscaer („Uncle Henry", die 20 jaar oud is en lead guitarist en bass guitarist is) en Rob van Donselaar („Pedjes", 22 jaar, piano, orgel, guitaar en sli de-guitaar). Rob heeft gedurende drie jaar in de groep „Bintangs" gespeeld, die vrij populair is in Nederland en Duitsland. Gregory is 19 jaar oud en volgens de laatste inlichtingen die wij hebben gekregen van Gregory, zijn zij bezig met opnames voor een elpee. Eerst zal „Live is easy" als single in Nederland worden gelanceerd.<ref>Life is easy. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 28-06-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011</ref> -------- Gregory Elias werd geboren op Curaçao in mei of augustus 1953. Op jonge leeftijd vertrok hij naar Nederland, waar hij in de jaren 1970 notarieel recht studeerde in Amsterdam. Na zijn studie keerde hij begin jaren ’70 terug naar zijn geboorte-eiland. Hij woont in de omgeving van Spaanse Water op Curaçao. 💼 Carrière in financiën en ondernemerschap In de jaren 1980 richtte Elias mee de Holland Intertrust Group op, een toonaangevend trustkantoor voor internationale cliënten. In 2002 verkocht hij zijn aandelen aan Fortis PLC, en in 2007 richtte hij zijn eigen groep op: United Group Holdings, actief in wealth management, trusts en juridische dienstverlening in onder andere het Caribisch gebied en Europa. Elias was ook algemeen directeur van Pierson Bank/Intertrust tot zijn vertrek in 2006. Onder zijn leiding groeide United Group uit tot een organisatie met kantoren in negen landen, waaronder Curaçao, Aruba en Panama. In juni 2022 voltooide United Group Holdings onder leiding van Elias de overname van Banco di Caribe, waarmee hij een prominente speler werd in de lokale bankensector. 🎶 Culturele promotor en filantroop Gregory Elias is de oprichter van de Fundashon Bon Intenshon, die sinds 1990 structurele steun biedt aan projecten in het onderwijs, cultuur, sport en het sociale domein op Curaçao. In 2010 lanceerde hij het Curaçao North Sea Jazz Festival, in samenwerking met Mojo Concerts en het Curaçao Toeristenbureau (CTB). Het festival, dat plaatsvindt in het laagseizoen, groeide uit tot een internationaal cultureel hoogtepunt. Wereldberoemde artiesten als Prince, Stevie Wonder en Alicia Keys traden op tijdens het evenement. De opbrengsten van het festival worden volledig geherinvesteerd in sociale projecten. Daarnaast organiseert zijn stichting ook het Curaçao International Film Festival Rotterdam, het BlueSeas Blues Festival en andere culturele evenementen. 🏅 Onderscheidingen In 2013 ontving Elias de Charles Gomes Casseres Award voor zijn bijdrage aan de gemeenschap en cultuur van Curaçao. In 2025 werd hij onderscheiden met de Cola Debrotprijs, de hoogste culturele onderscheiding van het eiland. Een opvallend detail: Elias was drummer en coauteur van de Nederlandse hit Why Tell Me Why van Anita Meyer. De inkomsten uit dit project gebruikte hij mede om zijn ondernemingen en filantropisch werk te financieren. 🧭 Erfenis Gregory Elias wordt gezien als een ware “yu di Kòrsou” – een zoon van Curaçao – die zijn financiële succes heeft ingezet voor de culturele en sociale ontwikkeling van zijn eiland. Zijn werk belichaamt een unieke balans tussen ondernemerschap, filantropie en het versterken van de Curaçaose identiteit op internationaal niveau. ---- Gregory Edward Elias (nase na Kòrsou, 1953) ta un empresario, filántropo i promotor kultural di Kòrsou ku un gran impakto riba e sektor finansiero i e bida kultural di e isla. E ta konosí pa su rol den akuisishon di Banco di Caribe, su liderato den firma internashonal di servicio finansiero United Group Holdings, i komo fundadó di e Fundashon Bon Intenshon ku ta organizadó di e Curaçao North Sea Jazz Festival. 🎓 Bida i formashon Gregory Elias a nasé na Kòrsou den mei òf ougustus di 1953, komo yu di empresario Fohed Elias. Na un edad hoben e a bai studia na Hulanda, kaminda e a sigui formashon den e área di derecho notarial na Amsterdam den anjanan 1970. Despues di e studi, e a bolbe pa Kòrsou den principio di e mesun dekada. E ta residente di e área di Spaanse Water. 💼 Karera den finansa i negoshi Den anjanan 1980, Elias a co-funda Holland Intertrust Group, un firma prominente den e mundo di trust i planeashon di impuesto pa klientenan internashonal. Na 2002, e a bende su parti den Intertrust na Fortis PLC, i na 2007 e a funda su mesun grupo, United Group Holdings, ku ta ofrece servisio di wealth management, trust, i planeashon legal den varios pais den Karibe i Europa. E tambe tabata direktor general di Pierson Bank/Intertrust te ku su salida na 2006. Bao di su liderato, United Group a habri ofisina den nueve pais, inkluído Kòrsou, Aruba, i Panama. Na yüni 2022, United Group Holdings, bou di liderato di Elias, a kompletá e kompra di Banco di Caribe, convirtiéndose asina den un di e figura prinsipal den sektor bankario lokal. 🎶 Promotor kultural i filántropo Gregory Elias ta fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku for di 1990 ta duna sosten kontinuo na e sektor edukashonal, kultural, deportivo, i sosial na Kòrsou. Na 2010, Elias a lansa e Curaçao North Sea Jazz Festival den kolaborashon ku Mojo Concerts i CTB. E festival aki, ku ta tuma luga durante temporada bou di turismo, a traha e isla na un nivel internashonal den e mundo musikal. Artistanan famos mundialmente manera Prince, Stevie Wonder, i Alicia Keys a presenta riba e tarima di e festival. E evento ta sin gana, i su ganashi tur a wordu reinvertí den proyekto sosial. Ademàs di jazz, Elias su fundashon ta organisá e Curaçao International Film Festival Rotterdam, e festival di blues BlueSeas, i otro aktividat artistiko. 🏅 Rekonesementu Na 2013, Elias a ricibí e Charles Gomes Casseres Award pa su kontribushon na komunidat i kultura di Kòrsou. Na 2025, e a ricibí e Premio Cola Debrot, e premio mas halto den área di arte i kultura na Kòrsou. Un dato interesante: Elias tabata drummer i ko-autor di e hit “Why Tell Me Why” pa cantante hulandés Anita Meyer, ku e a uza e ganashi finansiero pa invertí den negoshinan i fundashon filantrópiko. 🧭 Legado Gregory Elias ta konsiderá komo un “yu di Kòrsou” di berdat: un persona ku a uza su éksito finansiero pa amplia e balor kultural i komun di su pueblo. Su trabou ta reflehá un balans entre negoshio, filantropia, i promoshon di identidat kultural di Kòrsou na un eskala internashonal. * e tabata ko-produser di e pelikula "double play (2017), un produkshon merikano basa riba e buki ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]]. * na 1972 e i e grupo Eliah a koloka den top 20 di Korsou cu e kantika "Life is easy''<ref>TOP20. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 16-09-1972, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 28-06-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011</ref> * 1987 t/m 1995 - Presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB) * 1983 - el a kasa ku Marianne Chang * 1993 - presidente VBC Vereniging Bedrijfsleven Curacao {{Appendix}} ---- Gregory Edward Elias (geboren op Curaçao, 1953) is een ondernemer, filantroop, muzikant en cultureel promotor uit Curaçao. Hij heeft aanzienlijke invloed gehad op zowel de financiële infrastructuur als het culturele leven van het eiland. Hij staat bekend om zijn rol in de overname van Banco di Caribe, zijn leiding over United Group Holdings, en als oprichter van Fundashon Bon Intenshon, de stichting achter het prestigieuze Curaçao North Sea Jazz Festival. 🎓 Leven en opleiding Gregory Elias werd geboren op Curaçao in mei of augustus 1953. Hij vertrok op jonge leeftijd naar Nederland, waar hij notarieel recht studeerde in Amsterdam in de jaren 1970. Hij woont tegenwoordig in de regio Spaanse Water op Curaçao. 🎶 Vroege muzikale carrière Al op 19-jarige leeftijd maakte Gregory Elias naam als componist, zanger en multi-instrumentalist onder het pseudoniem “Dickery Dock”. In 1972 bracht hij het nummer “Life is Easy” uit, dat destijds vijf weken op de lokale top 40 van Curaçao stond, ondanks dat het nog niet beschikbaar was in platenzaken.<ref>Life is easy. Amigoe di Curaçao, 30-09-1972, p. 11. Geraadpleegd via Delpher, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011</ref> Gregory was de schrijver, zanger, pianist, drummer en gitarist van de muziekformatie Eliah, die hij datzelfde jaar oprichtte. De groep bestond uit Elias zelf, Hein Piscaer (“Uncle Henry”) als lead- en basgitarist, en Rob van Donselaar (“Pedjes”), voormalig lid van de bekende Nederlandse band Bintangs, als toetsenist en gitarist. De stijl van Eliah werd vergeleken met die van Crosby, Stills, Nash & Young of America, hoewel de groep geen imitatie nastreefde. Gregory schreef daarnaast ook liedjes voor Debhie, een zangeres die toen actief was in Nederland, Frankrijk en Italië. Er werd gewerkt aan de opnames van een elpee, met "Life is Easy" als eerste geplande single voor de Nederlandse markt. 💼 Carrière in financiën en ondernemerschap Na zijn muzikale periode ontwikkelde Elias zich tot een succesvolle ondernemer. Hij richtte in de jaren 1980 mee Holland Intertrust Group op en verkocht zijn aandelen in 2002 aan Fortis. In 2007 startte hij United Group Holdings, gespecialiseerd in wealth management, trusts en juridische structuren, met vestigingen in onder andere Curaçao, Panama en Nederland. In juni 2022 kocht zijn groep Banco di Caribe, waarmee hij zijn invloed in de financiële sector van het eiland verstevigde. 🎷 Culturele promotie en filantropie Gregory Elias is oprichter van Fundashon Bon Intenshon, die sinds 1990 actief is in het ondersteunen van projecten op het gebied van onderwijs, cultuur, sport en armoedebestrijding. In 2010 lanceerde hij het Curaçao North Sea Jazz Festival, dat sindsdien wereldsterren zoals Prince, Stevie Wonder en Alicia Keys naar het eiland heeft gebracht. Alle winsten van het festival worden herbestemd naar maatschappelijke projecten. Zijn stichting organiseert daarnaast ook het Curaçao International Film Festival Rotterdam en het BlueSeas Blues Festival. 🏅 Onderscheidingen Charles Gomes Casseres Award (2013) – voor zijn bijdrage aan de Curaçaose samenleving Cola Debrotprijs (2025) – hoogste culturele onderscheiding op Curaçao 🧭 Erfenis Gregory Elias wordt alom erkend als een ware “yu di Kòrsou” – een Curaçaoënaar die zijn financiële succes heeft ingezet voor het algemeen welzijn en culturele bloei van zijn eiland. Zijn levensloop combineert ondernemerschap, filantropie en artistieke expressie tot een uniek voorbeeld van culturele toewijding. -------- ----------- Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Despues di su estudio, el a regresa Kòrsou i a kuminsá su karera na e "trustkantoor" Intertrust. Na 2002, Intertrust a wòrdu bendí na Fortis MeesPierson, durante kua tempu Elias a gana un montante supstansial komo fundadó i direktor. Despues di sinku aña, el a bandoná e kompania i a funda United Trust na 2007, un trustkantoor ku sukursalnan na Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg, entre otro. United Trust ta manehá mas o ménos dos mil entidat hurídiko na Kòrsou i ta ofresé servisio na kompanianan i personanan pa lanta strukturanan di belasting. <ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref>{{Citeer nieuws |achternaam=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Intertrust i servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di "trust" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis. Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Gregory (Greg) Elias (1953) tabata un di e fundadónan di e kompania di konfiansa Intertrust. E compania ey a wordo bendi na Fortis na 2002, cual segun informe a haci Elias e homber mas rico na Curaçao. El a keda aktivo den e sektor di konfiansa despues di esei i a establesé un ofisina nobo na Amsterdam i Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Na 2007, el a funda United Group Holdings, un compania internashonal di servisionan finansiero specialisa den maneho di rikesa, servicio di fideicomiso, y strukturanan huridiko, ku ofisina na varios pais entre otro Korsou, Aruba, Panama, i ​​Hulanda. p6d2ma0p7h2ac0nx8qj6a7v243n5ctd 203098 203097 2026-09-04T16:34:32Z Caribiana 8320 203098 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{infobox persona |variante = c | nomber completo = Gregory Edward Elias | alias = Dickery Dock, Rei di Kòrsou | fecha nacemento = [[1953]] | luga nacemento = {{CUW}} | ofishi = empresario, músiko, filantropo i promotor kultural | pareha = Marianne Chang | yui = 2 | distincion = [[Premio Cola Debrot]] (2025) }} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]<ref name="Marbus">{{Citeer web |url=https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html |titel=You can always get what you want |auteur=Margriet Marbus |datum=2016-08-01|bezochtdatum=2025-05-02 |werk=De achterkant van Curaçao}}</ref>) ta un empresario, filantropo, músiko, i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su liderazgo den sektor di servisio finansiero internashonal, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, e organisashon tras di [[Curaçao North Sea Jazz Festival]]. Pa su kontribushonnan na kultura i sosiedat na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.<ref name="AD">{{citeer web |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31079-gregory-elias-krijgt-cola-debrotprijs |titel=Gregory Elias krijgt Cola Debrotprijs |datum=2025-05-01 |bezochtdatum= |werk=[[Antilliaans Dagblad]]}}</ref> == Bida i karera == Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welonan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.<ref name="Marbus"/> Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresa Kòrsou, unda el a establesé su mes den e área di [[Spaanse Water]].<ref name="Marbus"/> Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ===Músika === Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na e edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual e tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.<ref name="Life"/> Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a drenta Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba e listanan di músika lokal.<ref>{{citeer web|titel=TOP20|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-16-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011}}</ref> E estilo di Eliah tabata komparabel ku esun di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí riba imitá nan.<ref name="Life">{{citeer web|titel=Life is easy|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-30|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-03|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011}}</ref> Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues e tabata ko-outor pa e kansion hulandes ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.<ref>[https://www.nporadio2.nl/nieuws/top2000/9b3a5d17-9797-4192-8c42-704f3c47db64/why-tell-me-why-is-een-nooda]]dkreet-probeer-goed-te-zijn-naar-je-medemens Why Tell Me Why is een noodkreet: 'Probeer goed te zijn naar je medemens'], NPO Radio 2 Top 2000</ref> Na 2009, Elias a ko-fundá Top Stop Music (TSM) na [[Florida]], huntu ku e produktor musikal Sergio George. TSM ta un seyo diskero ku enfoke riba músika latino, spesialmente músika kubano i tropikal. Elias a fungi komo presidente di e seyo. Un aña despues, e album ''Ciclos'' di Luis Enrique, lansá pa medio di Top Stop Music, a gana e Grammy pa Best Tropical Latin Album.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20860-top-stop-music-van-elias-wint-grammy Top Stop Music van Elias wint Grammy], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di yanüari 2020)</ref> Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula [[Double Play]], un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]].<ref>[https://www.imdb.com/title/tt5220252/fullcredits/?ref_=tt_ov_sm_3#amzn1.imdb.concept.name_credit_group.7caf7d16-5db9-4f4f-8864-d4c6e711c686 Double Play], IMDb</ref> === Servisio finansiero === Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un "trustkantoor" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis MeesPierson. Elias a fungi tambe komo direktor gerente di Pierson/Intertrust te ku 2006.<ref name="FTM">[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Elias a fungi komo presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB) entre 1987 i 1995.<ref>{{citeer web|titel=Gregory Elias over Offshore: het gaat redelijk goed|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-01-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642359:mpeg21:p003}}</ref> Na 2007, Elias a funda United Trust na 2007, un trustkantoor ku sukursalnan na Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg, entre otro. E kompania a manehá mas o ménos dos mil entidat hurídiko na Kòrsou i ta ofresé servisionan finansiero spesialisá na kompania i persona den maneho di kapital i strukturanan hurídiko pa evashon di belasting.<ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref>{{Citeer web|auteur=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Na 2021, United Group Holdings BV, e kompania holding di Elias, a atkerí [[Banco di Caribe]]. E atkisishon aki, konfirmá pa [[Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten|Banko Sentral]], a enserá operashonnan bankario na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten i tabata un paso klave pa [[ENNIA|Seguros Ennia]] bira finansieramente salú.<ref>{{Citeer web |url=https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |titel=Banco Di Caribe overgenomen door bedrijf Gregory Elias |achternaam= |datum=2021-09-16 |bezochtdatum= |werk=Paradise FM 103.1 |taal= |archiefdatum=2025-05-03 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20250503052411/https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |dodeurl=ja }}</ref> Fin di 2024 e [[Banco di Caribe Aruba|operashon na Aruba]] a keda atkerí pa e banko di invershon [[Aruba|arubano]], [[AIB Bank|AIB Bank NV]].<ref>[https://www.noticiacla.com/news/33047 AIB Bank N.V. ta tuma Banco di Caribe (Aruba) N.V. over!], NoticiaCla (23 di december 2024)</ref> Elias a haña atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a wordu relashona ku e dokumentonan konosí komo Panama Papers. Su nòmber a aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá pa kompania asesor korporativo di Panama, Mossack Fonseca. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda den konekshon ku investigashonnan riba evashon di belasting. Elias a deklará ku su servisio finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di e kuadra legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientenan.[14] === Promoshon kultural i filantropia === Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na aña 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, [[kultura]], [[deporte]], i desaroyo sosial na Kòrsou. Na 2010, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, Elias a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a risibí artistanan internashonalmente konosí manera Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]]. E entradanan di e festival ta wòrdu reinvertí den inisiativanan di komunidat i kultura. Pa medio di su fundashon, Elias tambe a sostené Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i BlueSeas Blues Festival. Internashonalmente, el a haña rekonosementu adishonal na 2016 pa organisá un konsierto di [[Rolling Stones]] na [[Cuba]].<ref name="FTM"/> == Premio == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) – pa kontribushonnan na komunidat i promoshon internashonal di Kòrsou.<ref>[https://www.rotarycuracao.org/sitepage/charles-gomes-casseres-award/cgc-award-2013-goes-to-gregory-elias CGC Award 2013 goes to Gregory Elias], rotarycuracao.org</ref> * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) – pa su kontribushon prolongá na kultura musikal na Kòrsou.<ref name="AD"/> == Legado == Elias a bira un figura konosí den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su aktividatnan den sektor finansiero, huntu ku su sosten pa músika, deporte, arte i inisiativanan pa hubentut, a hasié un figura prominente den bida públiko di e isla. {{Appendix}} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]) ta un empresario, filantropo, músiko i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su aktividatnan den e sektor di servisio finansiero internashonal i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku ta sostené proyektonan den músika, kultura, deporte i desaroyo sosial. Elias a hunga tambe un papel importante den e organisashon di Curaçao North Sea Jazz Festival. Pa su kontribushon na músika na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.[1][2] ## Kontenido ## Bida i karera Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welonan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.[3] Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresa Kòrsou, unda el a establesé su mes den e área di [[Spaanse Water]].[3] Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ### Músika Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual el tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.[4] Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a yega den e Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba e listanan di músika lokal.[5] E estilo di Eliah tabata komparabel ku e di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí pa imitá nan.[4] Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues el a ko-skibi e kansion ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.[6] Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula ''[[Double Play]]'', un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''[[Dubbelspel]]'' di [[Frank Martinus Arion]].[7] ### Servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di trust i servisio finansiero pa klientenan internashonal. Na 2002, e grupo a wòrdu bendé na Fortis i despues a wòrdu integrá ku MeesPierson. Elias a fungi komo gerente general di e operashon di bank i trust te ku 2006.[8] Entre 1987 i 1995, Elias a fungi komo presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB).[9] Na 2007, Elias a inisiá United Trust, un grupo di servisio di trust i maneho di patrimonio ku tabatin operashonnan den diferente pais, entre otro Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg. E grupo tabata maneha un gran kantidat di entidatnan hurídiko na Kòrsou i tabata ofresé servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal.[10][11] Na 2021, United Group Holdings B.V., e kompania holding di Elias, a atkerí Banco di Caribe. E transakshon tabata parti di e proseso pa reorganisá e banko i fortalesé e situashon finansiero di e Ennia-groep. E akuerdo tabata kubri operashonnan di Banco di Caribe na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten.[12] Na desèmber 2024, Banco di Caribe Aruba N.V. a wòrdu atkerí pa AIB Bank N.V., un banko di invershon ku ta operá for di Aruba.[13] Elias a haña atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a aparesé den e documentos konosí komo e [[Panama Papers]]. Su nòmber tabata aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá di e firma di servisio korporativo panameño Mossack Fonseca. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda den konekshon ku investigashonnan riba evashon i ontwijking di belasting. Elias a deklará ku su servisio finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di e kuadron legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientenan.[14] ### Promoshon kultural i filantropia Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, [[kultura]], [[deporte]], músika i desaroyo sosial na Kòrsou. Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renòmber na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]]. E evento a bira un di e festividadnan musikal mas konosí di e isla.[15] Fundashon Bon Intenshon tambe a sostené inisiativanan kultural manera Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i BlueSeas Blues Festival. Partisipashon di Elias den organisashon di e konsierto di [[The Rolling Stones]] na [[Cuba]] na 2016 a trese atenshon internashonal pa su aktividatnan kultural.[8] ## Premionan * '''Charles Gomes Casseres Award''' (2013) – pa su kontribushon na e komunidat i pa e promoshon internashonal di Kòrsou.[16] * '''[[Premio Cola Debrot]]''' (2025) – pa su kontribushon prolongá na e músika di Kòrsou.[1][17] ## Legado Gregory Elias ta un figura prominente den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su karera den e sektor finansiero a bai huntu ku un partisipashon prolongá den músika, organisashon di eventonan kultural i filantropia. Pa medio di Fundashon Bon Intenshon i proyektonan manera Curaçao North Sea Jazz Festival, el a sostené diferente inisiativanan den kultura, deporte, enseñansa i desaroyo sosial na Kòrsou. {{DEFAULTSORT:Elias, Gregory}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] ---------- Na 2007, el a funda United Group Holdings, un compania internashonal di servisionan finansiero specialisa den maneho di rikesa, servicio di fideicomiso, y strukturanan huridiko, ku ofisina na varios pais entre otro Korsou, Aruba, Panama, i ​​Hulanda. Intertrust i servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di "trust" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis. Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Gregory (Greg) Elias (1953) tabata un di e fundadónan di e kompania di konfiansa Intertrust. E compania ey a wordo bendi na Fortis na 2002, cual segun informe a haci Elias e homber mas rico na Curaçao. El a keda aktivo den e sektor di konfiansa despues di esei i a establesé un ofisina nobo na Amsterdam i Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> zie nl.wiki:'''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]) ta un empresario, filantropo i promotor kultural di [[Kòrsou]] ku hopi influensia riba tantu e sektor finansiero komo e bida kultural di e isla. E ta konosí pa su ròl den atkisishon di Banco di Caribe, su liderazgo di e kompania internashonal di servisio finansiero United Group Holdings, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, organisadó di e prestigioso [[Curaçao North Sea Jazz Festival]]. == Bida i karera == Gregory Elias a nasé na [[Bandariba]] den luna di mei 1953, komo yu di e empresario Fohed Antonio Elias. Na un edat hoben e a bai studia na Hulanda, kaminda e a sigui formashon den e área di derecho notarial na Vrije Universiteit Amsterdam den añanan 1970. Durante su Despues di a studia, el a bolbe pa Kòrsou den principio di e mesun dekada. E ta residente di e área di Spaanse Water. == Honor == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) {{Appendix}} Zelf werd Elias geboren op Banda Ariba. Het landgoed van zijn grootouders van moederszijde omvatte enkele hectaren. Hij woonde er acht jaar met zijn moeder. Op zijn twaalfde trok Elias naar Nederland; zijn oudere broer Mike was vijf jaar eerder al afgereisd. Gregory studeerde er – het was begin jaren zestig – rechten aan de Vrije Universiteit. Na zijn studie keerde hij terug naar Curaçao. Daar woont hij nu, alweer bijna 35<ref>[[Dick Drayer]], [https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html You can always get what you want], De Achterkant van Curacao (1 di ougustus 2016)</ref> Gregory (Greg) Elias (1953), bijgenaamd ‘de koning van Curaçao’, was een van de oprichters van trustbedrijf Intertrust. Dat bedrijf werd in 2002 verkocht aan Fortis, wat Elias naar verluidt tot de rijkste man van Curaçao maakte. Hij bleef daarna actief in het trustwezen, en zette een nieuw kantoor op in Amsterdam en Willemstad, United Trust. Elias vergaarde internationale bekendheid toen hij in 2016 een concert van de Rolling Stones op Cuba organiseerde.<ref>[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Met Johan Derksen organiseert hij een bluesfestival in het dorp Grolloo. Hij is bevriend met Marcel Boekhoorn, en sponsorde net als hij enige tijd voetbalclub NEC. [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] Gregory (Greg) Elias (1953), bijgenaamd ‘de koning van Curaçao’, was een van de oprichters van trustbedrijf Intertrust. Dat bedrijf werd in 2002 verkocht aan Fortis, wat Elias naar verluidt tot de rijkste man van Curaçao maakte. Hij bleef daarna actief in het trustwezen, en zette een nieuw kantoor op in Amsterdam en Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Elias vergaarde internationale bekendheid toen hij in 2016 een concert van de Rolling Stones op Cuba organiseerde. Met Johan Derksen organiseert hij een bluesfestival in het dorp Grolloo. Hij is bevriend met Marcel Boekhoorn, en sponsorde net als hij enige tijd voetbalclub NEC. --- WILLEMSTAD - Reeds vijf weken staat op de lokale top 40 het nummer getiteld „Life is easy", maar jammergenoeg nog steeds niet verkrijgbaar bij de lokale platenzaken. De opname die in de top 40 verschijnt is dan ook, voorlopig alleen via de Curom te beluisteren, maar spoedig ook via de andere radiostations. Ongeveer zeven weken geleden was hier op vakantie Gregory Elias, misschien nog onbekend bij velen, maar hij is een Caracaoënaar, die in Nederland studeert, maar een behoorlijke dosis muzikale talent bezit Misschien zegt de naam „Dickery Doek" meer? Vorig jaar werd door P.S.H. de nummers „A song for all" en „Mr 800 of the 7th Avenue" gelanceerd, zonder veel succes, maar toen al waren de muzikale talenten van Gregory Elias te beluisteren, want hij was dé schrijver, musicus en zanger „Dickery Doek". Gregory heeft ook een paar hits geschreven voor „Debhie, een zangeres, die tot voor kort nog een sensatie was in Nederland, Frankrijk en Italië. Dit jaar nog begon Gregory met de formatie van het trio: „Eliah", met als genre harmonie (C.S.N. & Y. of America stijl, maar zeker geen imitatie). „Eliah" bestaat uit Gregory Elias (naast zanger is hij ook drummer, pianist en guitarist). Verder Hein Piscaer („Uncle Henry", die 20 jaar oud is en lead guitarist en bass guitarist is) en Rob van Donselaar („Pedjes", 22 jaar, piano, orgel, guitaar en sli de-guitaar). Rob heeft gedurende drie jaar in de groep „Bintangs" gespeeld, die vrij populair is in Nederland en Duitsland. Gregory is 19 jaar oud en volgens de laatste inlichtingen die wij hebben gekregen van Gregory, zijn zij bezig met opnames voor een elpee. Eerst zal „Live is easy" als single in Nederland worden gelanceerd.<ref>Life is easy. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 28-06-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011</ref> -------- Gregory Elias werd geboren op Curaçao in mei of augustus 1953. Op jonge leeftijd vertrok hij naar Nederland, waar hij in de jaren 1970 notarieel recht studeerde in Amsterdam. Na zijn studie keerde hij begin jaren ’70 terug naar zijn geboorte-eiland. Hij woont in de omgeving van Spaanse Water op Curaçao. 💼 Carrière in financiën en ondernemerschap In de jaren 1980 richtte Elias mee de Holland Intertrust Group op, een toonaangevend trustkantoor voor internationale cliënten. In 2002 verkocht hij zijn aandelen aan Fortis PLC, en in 2007 richtte hij zijn eigen groep op: United Group Holdings, actief in wealth management, trusts en juridische dienstverlening in onder andere het Caribisch gebied en Europa. Elias was ook algemeen directeur van Pierson Bank/Intertrust tot zijn vertrek in 2006. Onder zijn leiding groeide United Group uit tot een organisatie met kantoren in negen landen, waaronder Curaçao, Aruba en Panama. In juni 2022 voltooide United Group Holdings onder leiding van Elias de overname van Banco di Caribe, waarmee hij een prominente speler werd in de lokale bankensector. 🎶 Culturele promotor en filantroop Gregory Elias is de oprichter van de Fundashon Bon Intenshon, die sinds 1990 structurele steun biedt aan projecten in het onderwijs, cultuur, sport en het sociale domein op Curaçao. In 2010 lanceerde hij het Curaçao North Sea Jazz Festival, in samenwerking met Mojo Concerts en het Curaçao Toeristenbureau (CTB). Het festival, dat plaatsvindt in het laagseizoen, groeide uit tot een internationaal cultureel hoogtepunt. Wereldberoemde artiesten als Prince, Stevie Wonder en Alicia Keys traden op tijdens het evenement. De opbrengsten van het festival worden volledig geherinvesteerd in sociale projecten. Daarnaast organiseert zijn stichting ook het Curaçao International Film Festival Rotterdam, het BlueSeas Blues Festival en andere culturele evenementen. 🏅 Onderscheidingen In 2013 ontving Elias de Charles Gomes Casseres Award voor zijn bijdrage aan de gemeenschap en cultuur van Curaçao. In 2025 werd hij onderscheiden met de Cola Debrotprijs, de hoogste culturele onderscheiding van het eiland. Een opvallend detail: Elias was drummer en coauteur van de Nederlandse hit Why Tell Me Why van Anita Meyer. De inkomsten uit dit project gebruikte hij mede om zijn ondernemingen en filantropisch werk te financieren. 🧭 Erfenis Gregory Elias wordt gezien als een ware “yu di Kòrsou” – een zoon van Curaçao – die zijn financiële succes heeft ingezet voor de culturele en sociale ontwikkeling van zijn eiland. Zijn werk belichaamt een unieke balans tussen ondernemerschap, filantropie en het versterken van de Curaçaose identiteit op internationaal niveau. ---- Gregory Edward Elias (nase na Kòrsou, 1953) ta un empresario, filántropo i promotor kultural di Kòrsou ku un gran impakto riba e sektor finansiero i e bida kultural di e isla. E ta konosí pa su rol den akuisishon di Banco di Caribe, su liderato den firma internashonal di servicio finansiero United Group Holdings, i komo fundadó di e Fundashon Bon Intenshon ku ta organizadó di e Curaçao North Sea Jazz Festival. 🎓 Bida i formashon Gregory Elias a nasé na Kòrsou den mei òf ougustus di 1953, komo yu di empresario Fohed Elias. Na un edad hoben e a bai studia na Hulanda, kaminda e a sigui formashon den e área di derecho notarial na Amsterdam den anjanan 1970. Despues di e studi, e a bolbe pa Kòrsou den principio di e mesun dekada. E ta residente di e área di Spaanse Water. 💼 Karera den finansa i negoshi Den anjanan 1980, Elias a co-funda Holland Intertrust Group, un firma prominente den e mundo di trust i planeashon di impuesto pa klientenan internashonal. Na 2002, e a bende su parti den Intertrust na Fortis PLC, i na 2007 e a funda su mesun grupo, United Group Holdings, ku ta ofrece servisio di wealth management, trust, i planeashon legal den varios pais den Karibe i Europa. E tambe tabata direktor general di Pierson Bank/Intertrust te ku su salida na 2006. Bao di su liderato, United Group a habri ofisina den nueve pais, inkluído Kòrsou, Aruba, i Panama. Na yüni 2022, United Group Holdings, bou di liderato di Elias, a kompletá e kompra di Banco di Caribe, convirtiéndose asina den un di e figura prinsipal den sektor bankario lokal. 🎶 Promotor kultural i filántropo Gregory Elias ta fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku for di 1990 ta duna sosten kontinuo na e sektor edukashonal, kultural, deportivo, i sosial na Kòrsou. Na 2010, Elias a lansa e Curaçao North Sea Jazz Festival den kolaborashon ku Mojo Concerts i CTB. E festival aki, ku ta tuma luga durante temporada bou di turismo, a traha e isla na un nivel internashonal den e mundo musikal. Artistanan famos mundialmente manera Prince, Stevie Wonder, i Alicia Keys a presenta riba e tarima di e festival. E evento ta sin gana, i su ganashi tur a wordu reinvertí den proyekto sosial. Ademàs di jazz, Elias su fundashon ta organisá e Curaçao International Film Festival Rotterdam, e festival di blues BlueSeas, i otro aktividat artistiko. 🏅 Rekonesementu Na 2013, Elias a ricibí e Charles Gomes Casseres Award pa su kontribushon na komunidat i kultura di Kòrsou. Na 2025, e a ricibí e Premio Cola Debrot, e premio mas halto den área di arte i kultura na Kòrsou. Un dato interesante: Elias tabata drummer i ko-autor di e hit “Why Tell Me Why” pa cantante hulandés Anita Meyer, ku e a uza e ganashi finansiero pa invertí den negoshinan i fundashon filantrópiko. 🧭 Legado Gregory Elias ta konsiderá komo un “yu di Kòrsou” di berdat: un persona ku a uza su éksito finansiero pa amplia e balor kultural i komun di su pueblo. Su trabou ta reflehá un balans entre negoshio, filantropia, i promoshon di identidat kultural di Kòrsou na un eskala internashonal. * e tabata ko-produser di e pelikula "double play (2017), un produkshon merikano basa riba e buki ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]]. * na 1972 e i e grupo Eliah a koloka den top 20 di Korsou cu e kantika "Life is easy''<ref>TOP20. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 16-09-1972, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 28-06-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011</ref> * 1987 t/m 1995 - Presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB) * 1983 - el a kasa ku Marianne Chang * 1993 - presidente VBC Vereniging Bedrijfsleven Curacao {{Appendix}} ---- Gregory Edward Elias (geboren op Curaçao, 1953) is een ondernemer, filantroop, muzikant en cultureel promotor uit Curaçao. Hij heeft aanzienlijke invloed gehad op zowel de financiële infrastructuur als het culturele leven van het eiland. Hij staat bekend om zijn rol in de overname van Banco di Caribe, zijn leiding over United Group Holdings, en als oprichter van Fundashon Bon Intenshon, de stichting achter het prestigieuze Curaçao North Sea Jazz Festival. 🎓 Leven en opleiding Gregory Elias werd geboren op Curaçao in mei of augustus 1953. Hij vertrok op jonge leeftijd naar Nederland, waar hij notarieel recht studeerde in Amsterdam in de jaren 1970. Hij woont tegenwoordig in de regio Spaanse Water op Curaçao. 🎶 Vroege muzikale carrière Al op 19-jarige leeftijd maakte Gregory Elias naam als componist, zanger en multi-instrumentalist onder het pseudoniem “Dickery Dock”. In 1972 bracht hij het nummer “Life is Easy” uit, dat destijds vijf weken op de lokale top 40 van Curaçao stond, ondanks dat het nog niet beschikbaar was in platenzaken.<ref>Life is easy. Amigoe di Curaçao, 30-09-1972, p. 11. Geraadpleegd via Delpher, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011</ref> Gregory was de schrijver, zanger, pianist, drummer en gitarist van de muziekformatie Eliah, die hij datzelfde jaar oprichtte. De groep bestond uit Elias zelf, Hein Piscaer (“Uncle Henry”) als lead- en basgitarist, en Rob van Donselaar (“Pedjes”), voormalig lid van de bekende Nederlandse band Bintangs, als toetsenist en gitarist. De stijl van Eliah werd vergeleken met die van Crosby, Stills, Nash & Young of America, hoewel de groep geen imitatie nastreefde. Gregory schreef daarnaast ook liedjes voor Debhie, een zangeres die toen actief was in Nederland, Frankrijk en Italië. Er werd gewerkt aan de opnames van een elpee, met "Life is Easy" als eerste geplande single voor de Nederlandse markt. 💼 Carrière in financiën en ondernemerschap Na zijn muzikale periode ontwikkelde Elias zich tot een succesvolle ondernemer. Hij richtte in de jaren 1980 mee Holland Intertrust Group op en verkocht zijn aandelen in 2002 aan Fortis. In 2007 startte hij United Group Holdings, gespecialiseerd in wealth management, trusts en juridische structuren, met vestigingen in onder andere Curaçao, Panama en Nederland. In juni 2022 kocht zijn groep Banco di Caribe, waarmee hij zijn invloed in de financiële sector van het eiland verstevigde. 🎷 Culturele promotie en filantropie Gregory Elias is oprichter van Fundashon Bon Intenshon, die sinds 1990 actief is in het ondersteunen van projecten op het gebied van onderwijs, cultuur, sport en armoedebestrijding. In 2010 lanceerde hij het Curaçao North Sea Jazz Festival, dat sindsdien wereldsterren zoals Prince, Stevie Wonder en Alicia Keys naar het eiland heeft gebracht. Alle winsten van het festival worden herbestemd naar maatschappelijke projecten. Zijn stichting organiseert daarnaast ook het Curaçao International Film Festival Rotterdam en het BlueSeas Blues Festival. 🏅 Onderscheidingen Charles Gomes Casseres Award (2013) – voor zijn bijdrage aan de Curaçaose samenleving Cola Debrotprijs (2025) – hoogste culturele onderscheiding op Curaçao 🧭 Erfenis Gregory Elias wordt alom erkend als een ware “yu di Kòrsou” – een Curaçaoënaar die zijn financiële succes heeft ingezet voor het algemeen welzijn en culturele bloei van zijn eiland. Zijn levensloop combineert ondernemerschap, filantropie en artistieke expressie tot een uniek voorbeeld van culturele toewijding. -------- ----------- Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Despues di su estudio, el a regresa Kòrsou i a kuminsá su karera na e "trustkantoor" Intertrust. Na 2002, Intertrust a wòrdu bendí na Fortis MeesPierson, durante kua tempu Elias a gana un montante supstansial komo fundadó i direktor. Despues di sinku aña, el a bandoná e kompania i a funda United Trust na 2007, un trustkantoor ku sukursalnan na Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg, entre otro. United Trust ta manehá mas o ménos dos mil entidat hurídiko na Kòrsou i ta ofresé servisio na kompanianan i personanan pa lanta strukturanan di belasting. <ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref>{{Citeer nieuws |achternaam=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Intertrust i servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di "trust" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis. Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Gregory (Greg) Elias (1953) tabata un di e fundadónan di e kompania di konfiansa Intertrust. E compania ey a wordo bendi na Fortis na 2002, cual segun informe a haci Elias e homber mas rico na Curaçao. El a keda aktivo den e sektor di konfiansa despues di esei i a establesé un ofisina nobo na Amsterdam i Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Na 2007, el a funda United Group Holdings, un compania internashonal di servisionan finansiero specialisa den maneho di rikesa, servicio di fideicomiso, y strukturanan huridiko, ku ofisina na varios pais entre otro Korsou, Aruba, Panama, i ​​Hulanda. ieifke0lx0smhcisvr0l4grvrg6l4n8 203099 203098 2026-09-04T16:49:54Z Caribiana 8320 203099 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{infobox persona |variante = c | nomber completo = Gregory Edward Elias | alias = Dickery Dock, Rei di Kòrsou | fecha nacemento = [[1953]] | luga nacemento = {{CUW}} | ofishi = empresario, músiko, filantropo i promotor kultural | pareha = Marianne Chang | yui = 2 | distincion = [[Premio Cola Debrot]] (2025) }} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]<ref name="Marbus">{{Citeer web |url=https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html |titel=You can always get what you want |auteur=Margriet Marbus |datum=2016-08-01|bezochtdatum=2025-05-02 |werk=De achterkant van Curaçao}}</ref>) ta un empresario, filantropo, músiko, i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su liderazgo den sektor di servisio finansiero internashonal, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, e organisashon tras di [[Curaçao North Sea Jazz Festival]]. Pa su kontribushonnan na kultura i sosiedat na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.<ref name="AD">{{citeer web |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31079-gregory-elias-krijgt-cola-debrotprijs |titel=Gregory Elias krijgt Cola Debrotprijs |datum=2025-05-01 |bezochtdatum= |werk=[[Antilliaans Dagblad]]}}</ref> == Bida i karera == Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welonan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.<ref name="Marbus"/> Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresa Kòrsou, unda el a establesé su mes den e área di [[Spaanse Water]].<ref name="Marbus"/> Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ===Músika === Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na e edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual e tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.<ref name="Life"/> Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a drenta Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba e listanan di músika lokal.<ref>{{citeer web|titel=TOP20|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-16-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011}}</ref> E estilo di Eliah tabata komparabel ku esun di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí riba imitá nan.<ref name="Life">{{citeer web|titel=Life is easy|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-30|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-03|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011}}</ref> Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues e tabata ko-outor pa e kansion hulandes ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.<ref>[https://www.nporadio2.nl/nieuws/top2000/9b3a5d17-9797-4192-8c42-704f3c47db64/why-tell-me-why-is-een-nooda]]dkreet-probeer-goed-te-zijn-naar-je-medemens Why Tell Me Why is een noodkreet: 'Probeer goed te zijn naar je medemens'], NPO Radio 2 Top 2000</ref> Na 2009, Elias a ko-fundá Top Stop Music (TSM) na [[Florida]], huntu ku e produktor musikal Sergio George. TSM ta un seyo diskero ku enfoke riba músika latino, spesialmente músika kubano i tropikal. Elias a fungi komo presidente di e seyo. Un aña despues, e album ''Ciclos'' di Luis Enrique, lansá pa medio di Top Stop Music, a gana e Grammy pa Best Tropical Latin Album.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20860-top-stop-music-van-elias-wint-grammy Top Stop Music van Elias wint Grammy], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di yanüari 2020)</ref> Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula [[Double Play]], un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]].<ref>[https://www.imdb.com/title/tt5220252/fullcredits/?ref_=tt_ov_sm_3#amzn1.imdb.concept.name_credit_group.7caf7d16-5db9-4f4f-8864-d4c6e711c686 Double Play], IMDb</ref> === Servisio finansiero === Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un "trustkantoor" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis MeesPierson. Elias a fungi tambe komo direktor gerente di Pierson/Intertrust te ku 2006.<ref name="FTM">[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Elias a fungi komo presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB) entre 1987 i 1995.<ref>{{citeer web|titel=Gregory Elias over Offshore: het gaat redelijk goed|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-01-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642359:mpeg21:p003}}</ref> Na 2007, Elias a funda United Trust na 2007, un trustkantoor ku sukursalnan na Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg, entre otro. E kompania a manehá mas o ménos dos mil entidat hurídiko na Kòrsou i ta ofresé servisionan finansiero spesialisá na kompania i persona den maneho di kapital i strukturanan hurídiko pa evashon di belasting.<ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref>{{Citeer web|auteur=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Na 2021, United Group Holdings BV, e kompania holding di Elias, a atkerí [[Banco di Caribe]]. E atkisishon aki, konfirmá pa [[Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten|Banko Sentral]], a enserá operashonnan bankario na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten i tabata un paso klave pa [[ENNIA|Seguros Ennia]] bira finansieramente salú.<ref>{{Citeer web |url=https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |titel=Banco Di Caribe overgenomen door bedrijf Gregory Elias |achternaam= |datum=2021-09-16 |bezochtdatum= |werk=Paradise FM 103.1 |taal= |archiefdatum=2025-05-03 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20250503052411/https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |dodeurl=ja }}</ref> Fin di 2024 e [[Banco di Caribe Aruba|operashon na Aruba]] a keda atkerí pa e banko di invershon [[Aruba|arubano]], [[AIB Bank|AIB Bank NV]].<ref>[https://www.noticiacla.com/news/33047 AIB Bank N.V. ta tuma Banco di Caribe (Aruba) N.V. over!], NoticiaCla (23 di december 2024)</ref> Elias a haña atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a wordu relashona ku e dokumentonan konosí komo Panama Papers. Su nòmber a aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá pa kompania asesor korporativo di Panama, Mossack Fonseca. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda den konekshon ku investigashonnan riba evashon di belasting. Elias a deklará ku su servisio finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di e kuadra legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientenan.[14] === Promoshon kultural i filantropia === Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na aña 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, [[kultura]], [[deporte]], i desaroyo sosial na Kòrsou.<ref>https://nu.cw/2025/05/02/gregory-elias-ontvangt-nicolaas-cola-debrot-prijs-voor-bijdrage-aan-curacaose-muziek/ Gregory Elias ontvangt Nicolaas (Cola) Debrot prijs voor bijdrage aan Curacaose muziek], nu.cw (2 di mei 2025)</ref> Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renòmber na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]]. E entradanan di e festival ta wòrdu reinvertí den inisiativanan di komunidat i kultura. Pa medio di su fundashon, Elias tambe a sostené Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i BlueSeas Blues Festival. Internashonalmente, el a haña rekonosementu adishonal na 2016 pa organisá un konsierto di [[Rolling Stones]] na [[Cuba]].<ref name="FTM"/> Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renòmber na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]]. E evento a bira un di e festividadnan musikal mas konosí di e isla.[15] Fundashon Bon Intenshon tambe a sostené inisiativanan kultural manera Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i BlueSeas Blues Festival. Partisipashon di Elias den organisashon di e konsierto di [[The Rolling Stones]] na [[Cuba]] na 2016 a trese atenshon internashonal pa su aktividatnan kultural.[8] == Premio == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) – pa kontribushonnan na komunidat i promoshon internashonal di Kòrsou.<ref>[https://www.rotarycuracao.org/sitepage/charles-gomes-casseres-award/cgc-award-2013-goes-to-gregory-elias CGC Award 2013 goes to Gregory Elias], rotarycuracao.org</ref> * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) – pa su kontribushon prolongá na kultura musikal na Kòrsou.<ref name="AD"/> == Legado == Elias a bira un figura konosí den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su aktividatnan den sektor finansiero, huntu ku su sosten pa músika, deporte, arte i inisiativanan pa hubentut, a hasié un figura prominente den bida públiko di e isla. {{Appendix}} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]) ta un empresario, filantropo, músiko i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su aktividatnan den e sektor di servisio finansiero internashonal i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku ta sostené proyektonan den músika, kultura, deporte i desaroyo sosial. Elias a hunga tambe un papel importante den e organisashon di Curaçao North Sea Jazz Festival. Pa su kontribushon na músika na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.[1][2] ## Kontenido ## Bida i karera Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welonan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.[3] Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresa Kòrsou, unda el a establesé su mes den e área di [[Spaanse Water]].[3] Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ### Músika Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual el tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.[4] Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a yega den e Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba e listanan di músika lokal.[5] E estilo di Eliah tabata komparabel ku e di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí pa imitá nan.[4] Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues el a ko-skibi e kansion ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.[6] Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula ''[[Double Play]]'', un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''[[Dubbelspel]]'' di [[Frank Martinus Arion]].[7] ### Servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di trust i servisio finansiero pa klientenan internashonal. Na 2002, e grupo a wòrdu bendé na Fortis i despues a wòrdu integrá ku MeesPierson. Elias a fungi komo gerente general di e operashon di bank i trust te ku 2006.[8] Entre 1987 i 1995, Elias a fungi komo presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB).[9] Na 2007, Elias a inisiá United Trust, un grupo di servisio di trust i maneho di patrimonio ku tabatin operashonnan den diferente pais, entre otro Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg. E grupo tabata maneha un gran kantidat di entidatnan hurídiko na Kòrsou i tabata ofresé servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal.[10][11] Na 2021, United Group Holdings B.V., e kompania holding di Elias, a atkerí Banco di Caribe. E transakshon tabata parti di e proseso pa reorganisá e banko i fortalesé e situashon finansiero di e Ennia-groep. E akuerdo tabata kubri operashonnan di Banco di Caribe na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten.[12] Na desèmber 2024, Banco di Caribe Aruba N.V. a wòrdu atkerí pa AIB Bank N.V., un banko di invershon ku ta operá for di Aruba.[13] Elias a haña atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a aparesé den e documentos konosí komo e [[Panama Papers]]. Su nòmber tabata aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá di e firma di servisio korporativo panameño Mossack Fonseca. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda den konekshon ku investigashonnan riba evashon i ontwijking di belasting. Elias a deklará ku su servisio finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di e kuadron legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientenan.[14] ### Promoshon kultural i filantropia Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, [[kultura]], [[deporte]], músika i desaroyo sosial na Kòrsou. Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renòmber na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]]. E evento a bira un di e festividadnan musikal mas konosí di e isla.[15] Fundashon Bon Intenshon tambe a sostené inisiativanan kultural manera Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i BlueSeas Blues Festival. Partisipashon di Elias den organisashon di e konsierto di [[The Rolling Stones]] na [[Cuba]] na 2016 a trese atenshon internashonal pa su aktividatnan kultural.[8] ## Premionan * '''Charles Gomes Casseres Award''' (2013) – pa su kontribushon na e komunidat i pa e promoshon internashonal di Kòrsou.[16] * '''[[Premio Cola Debrot]]''' (2025) – pa su kontribushon prolongá na e músika di Kòrsou.[1][17] ## Legado Gregory Elias ta un figura prominente den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su karera den e sektor finansiero a bai huntu ku un partisipashon prolongá den músika, organisashon di eventonan kultural i filantropia. Pa medio di Fundashon Bon Intenshon i proyektonan manera Curaçao North Sea Jazz Festival, el a sostené diferente inisiativanan den kultura, deporte, enseñansa i desaroyo sosial na Kòrsou. {{DEFAULTSORT:Elias, Gregory}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] ---------- Na 2007, el a funda United Group Holdings, un compania internashonal di servisionan finansiero specialisa den maneho di rikesa, servicio di fideicomiso, y strukturanan huridiko, ku ofisina na varios pais entre otro Korsou, Aruba, Panama, i ​​Hulanda. Intertrust i servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di "trust" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis. Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Gregory (Greg) Elias (1953) tabata un di e fundadónan di e kompania di konfiansa Intertrust. E compania ey a wordo bendi na Fortis na 2002, cual segun informe a haci Elias e homber mas rico na Curaçao. El a keda aktivo den e sektor di konfiansa despues di esei i a establesé un ofisina nobo na Amsterdam i Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> zie nl.wiki:'''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]) ta un empresario, filantropo i promotor kultural di [[Kòrsou]] ku hopi influensia riba tantu e sektor finansiero komo e bida kultural di e isla. E ta konosí pa su ròl den atkisishon di Banco di Caribe, su liderazgo di e kompania internashonal di servisio finansiero United Group Holdings, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, organisadó di e prestigioso [[Curaçao North Sea Jazz Festival]]. == Bida i karera == Gregory Elias a nasé na [[Bandariba]] den luna di mei 1953, komo yu di e empresario Fohed Antonio Elias. Na un edat hoben e a bai studia na Hulanda, kaminda e a sigui formashon den e área di derecho notarial na Vrije Universiteit Amsterdam den añanan 1970. Durante su Despues di a studia, el a bolbe pa Kòrsou den principio di e mesun dekada. E ta residente di e área di Spaanse Water. == Honor == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) {{Appendix}} Zelf werd Elias geboren op Banda Ariba. Het landgoed van zijn grootouders van moederszijde omvatte enkele hectaren. Hij woonde er acht jaar met zijn moeder. Op zijn twaalfde trok Elias naar Nederland; zijn oudere broer Mike was vijf jaar eerder al afgereisd. Gregory studeerde er – het was begin jaren zestig – rechten aan de Vrije Universiteit. Na zijn studie keerde hij terug naar Curaçao. Daar woont hij nu, alweer bijna 35<ref>[[Dick Drayer]], [https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html You can always get what you want], De Achterkant van Curacao (1 di ougustus 2016)</ref> Gregory (Greg) Elias (1953), bijgenaamd ‘de koning van Curaçao’, was een van de oprichters van trustbedrijf Intertrust. Dat bedrijf werd in 2002 verkocht aan Fortis, wat Elias naar verluidt tot de rijkste man van Curaçao maakte. Hij bleef daarna actief in het trustwezen, en zette een nieuw kantoor op in Amsterdam en Willemstad, United Trust. Elias vergaarde internationale bekendheid toen hij in 2016 een concert van de Rolling Stones op Cuba organiseerde.<ref>[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Met Johan Derksen organiseert hij een bluesfestival in het dorp Grolloo. Hij is bevriend met Marcel Boekhoorn, en sponsorde net als hij enige tijd voetbalclub NEC. [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] Gregory (Greg) Elias (1953), bijgenaamd ‘de koning van Curaçao’, was een van de oprichters van trustbedrijf Intertrust. Dat bedrijf werd in 2002 verkocht aan Fortis, wat Elias naar verluidt tot de rijkste man van Curaçao maakte. Hij bleef daarna actief in het trustwezen, en zette een nieuw kantoor op in Amsterdam en Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Elias vergaarde internationale bekendheid toen hij in 2016 een concert van de Rolling Stones op Cuba organiseerde. Met Johan Derksen organiseert hij een bluesfestival in het dorp Grolloo. Hij is bevriend met Marcel Boekhoorn, en sponsorde net als hij enige tijd voetbalclub NEC. --- WILLEMSTAD - Reeds vijf weken staat op de lokale top 40 het nummer getiteld „Life is easy", maar jammergenoeg nog steeds niet verkrijgbaar bij de lokale platenzaken. De opname die in de top 40 verschijnt is dan ook, voorlopig alleen via de Curom te beluisteren, maar spoedig ook via de andere radiostations. Ongeveer zeven weken geleden was hier op vakantie Gregory Elias, misschien nog onbekend bij velen, maar hij is een Caracaoënaar, die in Nederland studeert, maar een behoorlijke dosis muzikale talent bezit Misschien zegt de naam „Dickery Doek" meer? Vorig jaar werd door P.S.H. de nummers „A song for all" en „Mr 800 of the 7th Avenue" gelanceerd, zonder veel succes, maar toen al waren de muzikale talenten van Gregory Elias te beluisteren, want hij was dé schrijver, musicus en zanger „Dickery Doek". Gregory heeft ook een paar hits geschreven voor „Debhie, een zangeres, die tot voor kort nog een sensatie was in Nederland, Frankrijk en Italië. Dit jaar nog begon Gregory met de formatie van het trio: „Eliah", met als genre harmonie (C.S.N. & Y. of America stijl, maar zeker geen imitatie). „Eliah" bestaat uit Gregory Elias (naast zanger is hij ook drummer, pianist en guitarist). Verder Hein Piscaer („Uncle Henry", die 20 jaar oud is en lead guitarist en bass guitarist is) en Rob van Donselaar („Pedjes", 22 jaar, piano, orgel, guitaar en sli de-guitaar). Rob heeft gedurende drie jaar in de groep „Bintangs" gespeeld, die vrij populair is in Nederland en Duitsland. Gregory is 19 jaar oud en volgens de laatste inlichtingen die wij hebben gekregen van Gregory, zijn zij bezig met opnames voor een elpee. Eerst zal „Live is easy" als single in Nederland worden gelanceerd.<ref>Life is easy. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 28-06-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011</ref> -------- Gregory Elias werd geboren op Curaçao in mei of augustus 1953. Op jonge leeftijd vertrok hij naar Nederland, waar hij in de jaren 1970 notarieel recht studeerde in Amsterdam. Na zijn studie keerde hij begin jaren ’70 terug naar zijn geboorte-eiland. Hij woont in de omgeving van Spaanse Water op Curaçao. 💼 Carrière in financiën en ondernemerschap In de jaren 1980 richtte Elias mee de Holland Intertrust Group op, een toonaangevend trustkantoor voor internationale cliënten. In 2002 verkocht hij zijn aandelen aan Fortis PLC, en in 2007 richtte hij zijn eigen groep op: United Group Holdings, actief in wealth management, trusts en juridische dienstverlening in onder andere het Caribisch gebied en Europa. Elias was ook algemeen directeur van Pierson Bank/Intertrust tot zijn vertrek in 2006. Onder zijn leiding groeide United Group uit tot een organisatie met kantoren in negen landen, waaronder Curaçao, Aruba en Panama. In juni 2022 voltooide United Group Holdings onder leiding van Elias de overname van Banco di Caribe, waarmee hij een prominente speler werd in de lokale bankensector. 🎶 Culturele promotor en filantroop Gregory Elias is de oprichter van de Fundashon Bon Intenshon, die sinds 1990 structurele steun biedt aan projecten in het onderwijs, cultuur, sport en het sociale domein op Curaçao. In 2010 lanceerde hij het Curaçao North Sea Jazz Festival, in samenwerking met Mojo Concerts en het Curaçao Toeristenbureau (CTB). Het festival, dat plaatsvindt in het laagseizoen, groeide uit tot een internationaal cultureel hoogtepunt. Wereldberoemde artiesten als Prince, Stevie Wonder en Alicia Keys traden op tijdens het evenement. De opbrengsten van het festival worden volledig geherinvesteerd in sociale projecten. Daarnaast organiseert zijn stichting ook het Curaçao International Film Festival Rotterdam, het BlueSeas Blues Festival en andere culturele evenementen. 🏅 Onderscheidingen In 2013 ontving Elias de Charles Gomes Casseres Award voor zijn bijdrage aan de gemeenschap en cultuur van Curaçao. In 2025 werd hij onderscheiden met de Cola Debrotprijs, de hoogste culturele onderscheiding van het eiland. Een opvallend detail: Elias was drummer en coauteur van de Nederlandse hit Why Tell Me Why van Anita Meyer. De inkomsten uit dit project gebruikte hij mede om zijn ondernemingen en filantropisch werk te financieren. 🧭 Erfenis Gregory Elias wordt gezien als een ware “yu di Kòrsou” – een zoon van Curaçao – die zijn financiële succes heeft ingezet voor de culturele en sociale ontwikkeling van zijn eiland. Zijn werk belichaamt een unieke balans tussen ondernemerschap, filantropie en het versterken van de Curaçaose identiteit op internationaal niveau. ---- Gregory Edward Elias (nase na Kòrsou, 1953) ta un empresario, filántropo i promotor kultural di Kòrsou ku un gran impakto riba e sektor finansiero i e bida kultural di e isla. E ta konosí pa su rol den akuisishon di Banco di Caribe, su liderato den firma internashonal di servicio finansiero United Group Holdings, i komo fundadó di e Fundashon Bon Intenshon ku ta organizadó di e Curaçao North Sea Jazz Festival. 🎓 Bida i formashon Gregory Elias a nasé na Kòrsou den mei òf ougustus di 1953, komo yu di empresario Fohed Elias. Na un edad hoben e a bai studia na Hulanda, kaminda e a sigui formashon den e área di derecho notarial na Amsterdam den anjanan 1970. Despues di e studi, e a bolbe pa Kòrsou den principio di e mesun dekada. E ta residente di e área di Spaanse Water. 💼 Karera den finansa i negoshi Den anjanan 1980, Elias a co-funda Holland Intertrust Group, un firma prominente den e mundo di trust i planeashon di impuesto pa klientenan internashonal. Na 2002, e a bende su parti den Intertrust na Fortis PLC, i na 2007 e a funda su mesun grupo, United Group Holdings, ku ta ofrece servisio di wealth management, trust, i planeashon legal den varios pais den Karibe i Europa. E tambe tabata direktor general di Pierson Bank/Intertrust te ku su salida na 2006. Bao di su liderato, United Group a habri ofisina den nueve pais, inkluído Kòrsou, Aruba, i Panama. Na yüni 2022, United Group Holdings, bou di liderato di Elias, a kompletá e kompra di Banco di Caribe, convirtiéndose asina den un di e figura prinsipal den sektor bankario lokal. 🎶 Promotor kultural i filántropo Gregory Elias ta fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku for di 1990 ta duna sosten kontinuo na e sektor edukashonal, kultural, deportivo, i sosial na Kòrsou. Na 2010, Elias a lansa e Curaçao North Sea Jazz Festival den kolaborashon ku Mojo Concerts i CTB. E festival aki, ku ta tuma luga durante temporada bou di turismo, a traha e isla na un nivel internashonal den e mundo musikal. Artistanan famos mundialmente manera Prince, Stevie Wonder, i Alicia Keys a presenta riba e tarima di e festival. E evento ta sin gana, i su ganashi tur a wordu reinvertí den proyekto sosial. Ademàs di jazz, Elias su fundashon ta organisá e Curaçao International Film Festival Rotterdam, e festival di blues BlueSeas, i otro aktividat artistiko. 🏅 Rekonesementu Na 2013, Elias a ricibí e Charles Gomes Casseres Award pa su kontribushon na komunidat i kultura di Kòrsou. Na 2025, e a ricibí e Premio Cola Debrot, e premio mas halto den área di arte i kultura na Kòrsou. Un dato interesante: Elias tabata drummer i ko-autor di e hit “Why Tell Me Why” pa cantante hulandés Anita Meyer, ku e a uza e ganashi finansiero pa invertí den negoshinan i fundashon filantrópiko. 🧭 Legado Gregory Elias ta konsiderá komo un “yu di Kòrsou” di berdat: un persona ku a uza su éksito finansiero pa amplia e balor kultural i komun di su pueblo. Su trabou ta reflehá un balans entre negoshio, filantropia, i promoshon di identidat kultural di Kòrsou na un eskala internashonal. * e tabata ko-produser di e pelikula "double play (2017), un produkshon merikano basa riba e buki ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]]. * na 1972 e i e grupo Eliah a koloka den top 20 di Korsou cu e kantika "Life is easy''<ref>TOP20. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 16-09-1972, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 28-06-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011</ref> * 1987 t/m 1995 - Presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB) * 1983 - el a kasa ku Marianne Chang * 1993 - presidente VBC Vereniging Bedrijfsleven Curacao {{Appendix}} ---- Gregory Edward Elias (geboren op Curaçao, 1953) is een ondernemer, filantroop, muzikant en cultureel promotor uit Curaçao. Hij heeft aanzienlijke invloed gehad op zowel de financiële infrastructuur als het culturele leven van het eiland. Hij staat bekend om zijn rol in de overname van Banco di Caribe, zijn leiding over United Group Holdings, en als oprichter van Fundashon Bon Intenshon, de stichting achter het prestigieuze Curaçao North Sea Jazz Festival. 🎓 Leven en opleiding Gregory Elias werd geboren op Curaçao in mei of augustus 1953. Hij vertrok op jonge leeftijd naar Nederland, waar hij notarieel recht studeerde in Amsterdam in de jaren 1970. Hij woont tegenwoordig in de regio Spaanse Water op Curaçao. 🎶 Vroege muzikale carrière Al op 19-jarige leeftijd maakte Gregory Elias naam als componist, zanger en multi-instrumentalist onder het pseudoniem “Dickery Dock”. In 1972 bracht hij het nummer “Life is Easy” uit, dat destijds vijf weken op de lokale top 40 van Curaçao stond, ondanks dat het nog niet beschikbaar was in platenzaken.<ref>Life is easy. Amigoe di Curaçao, 30-09-1972, p. 11. Geraadpleegd via Delpher, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011</ref> Gregory was de schrijver, zanger, pianist, drummer en gitarist van de muziekformatie Eliah, die hij datzelfde jaar oprichtte. De groep bestond uit Elias zelf, Hein Piscaer (“Uncle Henry”) als lead- en basgitarist, en Rob van Donselaar (“Pedjes”), voormalig lid van de bekende Nederlandse band Bintangs, als toetsenist en gitarist. De stijl van Eliah werd vergeleken met die van Crosby, Stills, Nash & Young of America, hoewel de groep geen imitatie nastreefde. Gregory schreef daarnaast ook liedjes voor Debhie, een zangeres die toen actief was in Nederland, Frankrijk en Italië. Er werd gewerkt aan de opnames van een elpee, met "Life is Easy" als eerste geplande single voor de Nederlandse markt. 💼 Carrière in financiën en ondernemerschap Na zijn muzikale periode ontwikkelde Elias zich tot een succesvolle ondernemer. Hij richtte in de jaren 1980 mee Holland Intertrust Group op en verkocht zijn aandelen in 2002 aan Fortis. In 2007 startte hij United Group Holdings, gespecialiseerd in wealth management, trusts en juridische structuren, met vestigingen in onder andere Curaçao, Panama en Nederland. In juni 2022 kocht zijn groep Banco di Caribe, waarmee hij zijn invloed in de financiële sector van het eiland verstevigde. 🎷 Culturele promotie en filantropie Gregory Elias is oprichter van Fundashon Bon Intenshon, die sinds 1990 actief is in het ondersteunen van projecten op het gebied van onderwijs, cultuur, sport en armoedebestrijding. In 2010 lanceerde hij het Curaçao North Sea Jazz Festival, dat sindsdien wereldsterren zoals Prince, Stevie Wonder en Alicia Keys naar het eiland heeft gebracht. Alle winsten van het festival worden herbestemd naar maatschappelijke projecten. Zijn stichting organiseert daarnaast ook het Curaçao International Film Festival Rotterdam en het BlueSeas Blues Festival. 🏅 Onderscheidingen Charles Gomes Casseres Award (2013) – voor zijn bijdrage aan de Curaçaose samenleving Cola Debrotprijs (2025) – hoogste culturele onderscheiding op Curaçao 🧭 Erfenis Gregory Elias wordt alom erkend als een ware “yu di Kòrsou” – een Curaçaoënaar die zijn financiële succes heeft ingezet voor het algemeen welzijn en culturele bloei van zijn eiland. Zijn levensloop combineert ondernemerschap, filantropie en artistieke expressie tot een uniek voorbeeld van culturele toewijding. -------- ----------- Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Despues di su estudio, el a regresa Kòrsou i a kuminsá su karera na e "trustkantoor" Intertrust. Na 2002, Intertrust a wòrdu bendí na Fortis MeesPierson, durante kua tempu Elias a gana un montante supstansial komo fundadó i direktor. Despues di sinku aña, el a bandoná e kompania i a funda United Trust na 2007, un trustkantoor ku sukursalnan na Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg, entre otro. United Trust ta manehá mas o ménos dos mil entidat hurídiko na Kòrsou i ta ofresé servisio na kompanianan i personanan pa lanta strukturanan di belasting. <ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref>{{Citeer nieuws |achternaam=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Intertrust i servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di "trust" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis. Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Gregory (Greg) Elias (1953) tabata un di e fundadónan di e kompania di konfiansa Intertrust. E compania ey a wordo bendi na Fortis na 2002, cual segun informe a haci Elias e homber mas rico na Curaçao. El a keda aktivo den e sektor di konfiansa despues di esei i a establesé un ofisina nobo na Amsterdam i Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Na 2007, el a funda United Group Holdings, un compania internashonal di servisionan finansiero specialisa den maneho di rikesa, servicio di fideicomiso, y strukturanan huridiko, ku ofisina na varios pais entre otro Korsou, Aruba, Panama, i ​​Hulanda. j61kssf86jeotlq4h009bfce0xe3jxh 203100 203099 2026-09-04T16:56:30Z Caribiana 8320 203100 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{infobox persona |variante = c | nomber completo = Gregory Edward Elias | alias = Dickery Dock, Rei di Kòrsou | fecha nacemento = [[1953]] | luga nacemento = {{CUW}} | ofishi = empresario, músiko, filantropo i promotor kultural | pareha = Marianne Chang | yui = 2 | distincion = [[Premio Cola Debrot]] (2025) }} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]<ref name="Marbus">{{Citeer web |url=https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html |titel=You can always get what you want |auteur=Margriet Marbus |datum=2016-08-01|bezochtdatum=2025-05-02 |werk=De achterkant van Curaçao}}</ref>) ta un empresario, filantropo, músiko, i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su liderazgo den sektor di servisio finansiero internashonal, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, e organisashon tras di [[Curaçao North Sea Jazz Festival]]. Pa su kontribushonnan na kultura i sosiedat na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.<ref name="AD">{{citeer web |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31079-gregory-elias-krijgt-cola-debrotprijs |titel=Gregory Elias krijgt Cola Debrotprijs |datum=2025-05-01 |bezochtdatum= |werk=[[Antilliaans Dagblad]]}}</ref> == Bida i karera == Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welonan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.<ref name="Marbus"/> Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresa Kòrsou, unda el a establesé su mes den e área di [[Spaanse Water]].<ref name="Marbus"/> Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ===Músika === Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na e edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual e tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.<ref name="Life"/> Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a drenta Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba e listanan di músika lokal.<ref>{{citeer web|titel=TOP20|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-16-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011}}</ref> E estilo di Eliah tabata komparabel ku esun di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí riba imitá nan.<ref name="Life">{{citeer web|titel=Life is easy|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-30|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-03|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011}}</ref> Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues e tabata ko-outor pa e kansion hulandes ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.<ref>[https://www.nporadio2.nl/nieuws/top2000/9b3a5d17-9797-4192-8c42-704f3c47db64/why-tell-me-why-is-een-nooda]]dkreet-probeer-goed-te-zijn-naar-je-medemens Why Tell Me Why is een noodkreet: 'Probeer goed te zijn naar je medemens'], NPO Radio 2 Top 2000</ref> Na 2009, Elias a ko-fundá Top Stop Music (TSM) na [[Florida]], huntu ku e produktor musikal Sergio George. TSM ta un seyo diskero ku enfoke riba músika latino, spesialmente músika kubano i tropikal. Elias a fungi komo presidente di e seyo. Un aña despues, e album ''Ciclos'' di Luis Enrique, lansá pa medio di Top Stop Music, a gana e Grammy pa Best Tropical Latin Album.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20860-top-stop-music-van-elias-wint-grammy Top Stop Music van Elias wint Grammy], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di yanüari 2020)</ref> Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula [[Double Play]], un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]].<ref>[https://www.imdb.com/title/tt5220252/fullcredits/?ref_=tt_ov_sm_3#amzn1.imdb.concept.name_credit_group.7caf7d16-5db9-4f4f-8864-d4c6e711c686 Double Play], IMDb</ref> === Servisio finansiero === Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un "trustkantoor" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis MeesPierson. Elias a fungi tambe komo direktor gerente di Pierson/Intertrust te ku 2006.<ref name="FTM">[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Elias a fungi komo presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB) entre 1987 i 1995.<ref>{{citeer web|titel=Gregory Elias over Offshore: het gaat redelijk goed|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-01-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642359:mpeg21:p003}}</ref> Na 2007, Elias a funda United Trust na 2007, un trustkantoor ku sukursalnan na Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg, entre otro. E kompania a manehá mas o ménos dos mil entidat hurídiko na Kòrsou i ta ofresé servisionan finansiero spesialisá na kompania i persona den maneho di kapital i strukturanan hurídiko pa evashon di belasting.<ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref>{{Citeer web|auteur=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Na 2021, United Group Holdings BV, e kompania holding di Elias, a atkerí [[Banco di Caribe]]. E atkisishon aki, konfirmá pa [[Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten|Banko Sentral]], a enserá operashonnan bankario na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten i tabata un paso klave pa [[ENNIA|Seguros Ennia]] bira finansieramente salú.<ref>{{Citeer web |url=https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |titel=Banco Di Caribe overgenomen door bedrijf Gregory Elias |achternaam= |datum=2021-09-16 |bezochtdatum= |werk=Paradise FM 103.1 |taal= |archiefdatum=2025-05-03 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20250503052411/https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |dodeurl=ja }}</ref> Fin di 2024 e [[Banco di Caribe Aruba|operashon na Aruba]] a keda atkerí pa e banko di invershon [[Aruba|arubano]], [[AIB Bank|AIB Bank NV]].<ref>[https://www.noticiacla.com/news/33047 AIB Bank N.V. ta tuma Banco di Caribe (Aruba) N.V. over!], NoticiaCla (23 di december 2024)</ref> Elias a haña atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a wordu relashona ku e dokumentonan konosí komo Panama Papers. Su nòmber a aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá pa kompania asesor korporativo di Panama, Mossack Fonseca. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda den konekshon ku investigashonnan riba evashon di belasting. Elias a deklará ku su servisio finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di e kuadra legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientenan.[14] === Promoshon kultural i filantropia === Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na aña 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, [[kultura]], [[deporte]], i desaroyo sosial na Kòrsou.<ref>https://nu.cw/2025/05/02/gregory-elias-ontvangt-nicolaas-cola-debrot-prijs-voor-bijdrage-aan-curacaose-muziek/ Gregory Elias ontvangt Nicolaas (Cola) Debrot prijs voor bijdrage aan Curacaose muziek], nu.cw (2 di mei 2025)</ref> Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renòmber na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]]. E entradanan di e festival ta wòrdu reinvertí den inisiativanan di komunidat i kultura. Pa medio di su fundashon, Elias tambe a sostené Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i BlueSeas Blues Festival. Internashonalmente, el a haña rekonosementu adishonal na 2016 pa organisá un konsierto di [[Rolling Stones]] na [[Cuba]].<ref name="FTM"/> Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renòmber na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]]. E evento a bira un di e festividadnan musikal mas konosí di e isla.[15] Fundashon Bon Intenshon tambe a sostené inisiativanan kultural manera Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i BlueSeas Blues Festival. Partisipashon di Elias den organisashon di e konsierto di [[The Rolling Stones]] na [[Cuba]] na 2016 a trese atenshon internashonal pa su aktividatnan kultural.[8] == Premio == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) – pa kontribushonnan na komunidat i promoshon internashonal di Kòrsou.<ref>[https://www.rotarycuracao.org/sitepage/charles-gomes-casseres-award/cgc-award-2013-goes-to-gregory-elias CGC Award 2013 goes to Gregory Elias], rotarycuracao.org</ref> * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) – pa su kontribushon prolongá na músika di Kòrsou.<ref name="AD"/> == Legado == Elias a bira un figura konosí den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su aktividatnan den sektor finansiero, huntu ku su sosten pa músika, deporte, arte i inisiativanan pa hubentut, a hasié un figura prominente den bida públiko di e isla. {{Appendix}} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]) ta un empresario, filantropo, músiko i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su aktividatnan den e sektor di servisio finansiero internashonal i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku ta sostené proyektonan den músika, kultura, deporte i desaroyo sosial. Elias a hunga tambe un papel importante den e organisashon di Curaçao North Sea Jazz Festival. Pa su kontribushon na músika na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.[1][2] ## Kontenido ## Bida i karera Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welonan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.[3] Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresa Kòrsou, unda el a establesé su mes den e área di [[Spaanse Water]].[3] Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ### Músika Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual el tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.[4] Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a yega den e Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba e listanan di músika lokal.[5] E estilo di Eliah tabata komparabel ku e di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí pa imitá nan.[4] Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues el a ko-skibi e kansion ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.[6] Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula ''[[Double Play]]'', un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''[[Dubbelspel]]'' di [[Frank Martinus Arion]].[7] ### Servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di trust i servisio finansiero pa klientenan internashonal. Na 2002, e grupo a wòrdu bendé na Fortis i despues a wòrdu integrá ku MeesPierson. Elias a fungi komo gerente general di e operashon di bank i trust te ku 2006.[8] Entre 1987 i 1995, Elias a fungi komo presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB).[9] Na 2007, Elias a inisiá United Trust, un grupo di servisio di trust i maneho di patrimonio ku tabatin operashonnan den diferente pais, entre otro Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg. E grupo tabata maneha un gran kantidat di entidatnan hurídiko na Kòrsou i tabata ofresé servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal.[10][11] Na 2021, United Group Holdings B.V., e kompania holding di Elias, a atkerí Banco di Caribe. E transakshon tabata parti di e proseso pa reorganisá e banko i fortalesé e situashon finansiero di e Ennia-groep. E akuerdo tabata kubri operashonnan di Banco di Caribe na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten.[12] Na desèmber 2024, Banco di Caribe Aruba N.V. a wòrdu atkerí pa AIB Bank N.V., un banko di invershon ku ta operá for di Aruba.[13] Elias a haña atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a aparesé den e documentos konosí komo e [[Panama Papers]]. Su nòmber tabata aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá di e firma di servisio korporativo panameño Mossack Fonseca. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda den konekshon ku investigashonnan riba evashon i ontwijking di belasting. Elias a deklará ku su servisio finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di e kuadron legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientenan.[14] ### Promoshon kultural i filantropia Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, [[kultura]], [[deporte]], músika i desaroyo sosial na Kòrsou. Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renòmber na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]]. E evento a bira un di e festividadnan musikal mas konosí di e isla.[15] Fundashon Bon Intenshon tambe a sostené inisiativanan kultural manera Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i BlueSeas Blues Festival. Partisipashon di Elias den organisashon di e konsierto di [[The Rolling Stones]] na [[Cuba]] na 2016 a trese atenshon internashonal pa su aktividatnan kultural.[8] ## Premionan * '''Charles Gomes Casseres Award''' (2013) – pa su kontribushon na e komunidat i pa e promoshon internashonal di Kòrsou.[16] * '''[[Premio Cola Debrot]]''' (2025) – pa su kontribushon prolongá na e músika di Kòrsou.[1][17] ## Legado Gregory Elias ta un figura prominente den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su karera den e sektor finansiero a bai huntu ku un partisipashon prolongá den músika, organisashon di eventonan kultural i filantropia. Pa medio di Fundashon Bon Intenshon i proyektonan manera Curaçao North Sea Jazz Festival, el a sostené diferente inisiativanan den kultura, deporte, enseñansa i desaroyo sosial na Kòrsou. {{DEFAULTSORT:Elias, Gregory}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] ---------- Na 2007, el a funda United Group Holdings, un compania internashonal di servisionan finansiero specialisa den maneho di rikesa, servicio di fideicomiso, y strukturanan huridiko, ku ofisina na varios pais entre otro Korsou, Aruba, Panama, i ​​Hulanda. Intertrust i servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di "trust" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis. Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Gregory (Greg) Elias (1953) tabata un di e fundadónan di e kompania di konfiansa Intertrust. E compania ey a wordo bendi na Fortis na 2002, cual segun informe a haci Elias e homber mas rico na Curaçao. El a keda aktivo den e sektor di konfiansa despues di esei i a establesé un ofisina nobo na Amsterdam i Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> zie nl.wiki:'''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]) ta un empresario, filantropo i promotor kultural di [[Kòrsou]] ku hopi influensia riba tantu e sektor finansiero komo e bida kultural di e isla. E ta konosí pa su ròl den atkisishon di Banco di Caribe, su liderazgo di e kompania internashonal di servisio finansiero United Group Holdings, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, organisadó di e prestigioso [[Curaçao North Sea Jazz Festival]]. == Bida i karera == Gregory Elias a nasé na [[Bandariba]] den luna di mei 1953, komo yu di e empresario Fohed Antonio Elias. Na un edat hoben e a bai studia na Hulanda, kaminda e a sigui formashon den e área di derecho notarial na Vrije Universiteit Amsterdam den añanan 1970. Durante su Despues di a studia, el a bolbe pa Kòrsou den principio di e mesun dekada. E ta residente di e área di Spaanse Water. == Honor == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) {{Appendix}} Zelf werd Elias geboren op Banda Ariba. Het landgoed van zijn grootouders van moederszijde omvatte enkele hectaren. Hij woonde er acht jaar met zijn moeder. Op zijn twaalfde trok Elias naar Nederland; zijn oudere broer Mike was vijf jaar eerder al afgereisd. Gregory studeerde er – het was begin jaren zestig – rechten aan de Vrije Universiteit. Na zijn studie keerde hij terug naar Curaçao. Daar woont hij nu, alweer bijna 35<ref>[[Dick Drayer]], [https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html You can always get what you want], De Achterkant van Curacao (1 di ougustus 2016)</ref> Gregory (Greg) Elias (1953), bijgenaamd ‘de koning van Curaçao’, was een van de oprichters van trustbedrijf Intertrust. Dat bedrijf werd in 2002 verkocht aan Fortis, wat Elias naar verluidt tot de rijkste man van Curaçao maakte. Hij bleef daarna actief in het trustwezen, en zette een nieuw kantoor op in Amsterdam en Willemstad, United Trust. Elias vergaarde internationale bekendheid toen hij in 2016 een concert van de Rolling Stones op Cuba organiseerde.<ref>[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Met Johan Derksen organiseert hij een bluesfestival in het dorp Grolloo. Hij is bevriend met Marcel Boekhoorn, en sponsorde net als hij enige tijd voetbalclub NEC. [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] Gregory (Greg) Elias (1953), bijgenaamd ‘de koning van Curaçao’, was een van de oprichters van trustbedrijf Intertrust. Dat bedrijf werd in 2002 verkocht aan Fortis, wat Elias naar verluidt tot de rijkste man van Curaçao maakte. Hij bleef daarna actief in het trustwezen, en zette een nieuw kantoor op in Amsterdam en Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Elias vergaarde internationale bekendheid toen hij in 2016 een concert van de Rolling Stones op Cuba organiseerde. Met Johan Derksen organiseert hij een bluesfestival in het dorp Grolloo. Hij is bevriend met Marcel Boekhoorn, en sponsorde net als hij enige tijd voetbalclub NEC. --- WILLEMSTAD - Reeds vijf weken staat op de lokale top 40 het nummer getiteld „Life is easy", maar jammergenoeg nog steeds niet verkrijgbaar bij de lokale platenzaken. De opname die in de top 40 verschijnt is dan ook, voorlopig alleen via de Curom te beluisteren, maar spoedig ook via de andere radiostations. Ongeveer zeven weken geleden was hier op vakantie Gregory Elias, misschien nog onbekend bij velen, maar hij is een Caracaoënaar, die in Nederland studeert, maar een behoorlijke dosis muzikale talent bezit Misschien zegt de naam „Dickery Doek" meer? Vorig jaar werd door P.S.H. de nummers „A song for all" en „Mr 800 of the 7th Avenue" gelanceerd, zonder veel succes, maar toen al waren de muzikale talenten van Gregory Elias te beluisteren, want hij was dé schrijver, musicus en zanger „Dickery Doek". Gregory heeft ook een paar hits geschreven voor „Debhie, een zangeres, die tot voor kort nog een sensatie was in Nederland, Frankrijk en Italië. Dit jaar nog begon Gregory met de formatie van het trio: „Eliah", met als genre harmonie (C.S.N. & Y. of America stijl, maar zeker geen imitatie). „Eliah" bestaat uit Gregory Elias (naast zanger is hij ook drummer, pianist en guitarist). Verder Hein Piscaer („Uncle Henry", die 20 jaar oud is en lead guitarist en bass guitarist is) en Rob van Donselaar („Pedjes", 22 jaar, piano, orgel, guitaar en sli de-guitaar). Rob heeft gedurende drie jaar in de groep „Bintangs" gespeeld, die vrij populair is in Nederland en Duitsland. Gregory is 19 jaar oud en volgens de laatste inlichtingen die wij hebben gekregen van Gregory, zijn zij bezig met opnames voor een elpee. Eerst zal „Live is easy" als single in Nederland worden gelanceerd.<ref>Life is easy. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 28-06-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011</ref> -------- Gregory Elias werd geboren op Curaçao in mei of augustus 1953. Op jonge leeftijd vertrok hij naar Nederland, waar hij in de jaren 1970 notarieel recht studeerde in Amsterdam. Na zijn studie keerde hij begin jaren ’70 terug naar zijn geboorte-eiland. Hij woont in de omgeving van Spaanse Water op Curaçao. 💼 Carrière in financiën en ondernemerschap In de jaren 1980 richtte Elias mee de Holland Intertrust Group op, een toonaangevend trustkantoor voor internationale cliënten. In 2002 verkocht hij zijn aandelen aan Fortis PLC, en in 2007 richtte hij zijn eigen groep op: United Group Holdings, actief in wealth management, trusts en juridische dienstverlening in onder andere het Caribisch gebied en Europa. Elias was ook algemeen directeur van Pierson Bank/Intertrust tot zijn vertrek in 2006. Onder zijn leiding groeide United Group uit tot een organisatie met kantoren in negen landen, waaronder Curaçao, Aruba en Panama. In juni 2022 voltooide United Group Holdings onder leiding van Elias de overname van Banco di Caribe, waarmee hij een prominente speler werd in de lokale bankensector. 🎶 Culturele promotor en filantroop Gregory Elias is de oprichter van de Fundashon Bon Intenshon, die sinds 1990 structurele steun biedt aan projecten in het onderwijs, cultuur, sport en het sociale domein op Curaçao. In 2010 lanceerde hij het Curaçao North Sea Jazz Festival, in samenwerking met Mojo Concerts en het Curaçao Toeristenbureau (CTB). Het festival, dat plaatsvindt in het laagseizoen, groeide uit tot een internationaal cultureel hoogtepunt. Wereldberoemde artiesten als Prince, Stevie Wonder en Alicia Keys traden op tijdens het evenement. De opbrengsten van het festival worden volledig geherinvesteerd in sociale projecten. Daarnaast organiseert zijn stichting ook het Curaçao International Film Festival Rotterdam, het BlueSeas Blues Festival en andere culturele evenementen. 🏅 Onderscheidingen In 2013 ontving Elias de Charles Gomes Casseres Award voor zijn bijdrage aan de gemeenschap en cultuur van Curaçao. In 2025 werd hij onderscheiden met de Cola Debrotprijs, de hoogste culturele onderscheiding van het eiland. Een opvallend detail: Elias was drummer en coauteur van de Nederlandse hit Why Tell Me Why van Anita Meyer. De inkomsten uit dit project gebruikte hij mede om zijn ondernemingen en filantropisch werk te financieren. 🧭 Erfenis Gregory Elias wordt gezien als een ware “yu di Kòrsou” – een zoon van Curaçao – die zijn financiële succes heeft ingezet voor de culturele en sociale ontwikkeling van zijn eiland. Zijn werk belichaamt een unieke balans tussen ondernemerschap, filantropie en het versterken van de Curaçaose identiteit op internationaal niveau. ---- Gregory Edward Elias (nase na Kòrsou, 1953) ta un empresario, filántropo i promotor kultural di Kòrsou ku un gran impakto riba e sektor finansiero i e bida kultural di e isla. E ta konosí pa su rol den akuisishon di Banco di Caribe, su liderato den firma internashonal di servicio finansiero United Group Holdings, i komo fundadó di e Fundashon Bon Intenshon ku ta organizadó di e Curaçao North Sea Jazz Festival. 🎓 Bida i formashon Gregory Elias a nasé na Kòrsou den mei òf ougustus di 1953, komo yu di empresario Fohed Elias. Na un edad hoben e a bai studia na Hulanda, kaminda e a sigui formashon den e área di derecho notarial na Amsterdam den anjanan 1970. Despues di e studi, e a bolbe pa Kòrsou den principio di e mesun dekada. E ta residente di e área di Spaanse Water. 💼 Karera den finansa i negoshi Den anjanan 1980, Elias a co-funda Holland Intertrust Group, un firma prominente den e mundo di trust i planeashon di impuesto pa klientenan internashonal. Na 2002, e a bende su parti den Intertrust na Fortis PLC, i na 2007 e a funda su mesun grupo, United Group Holdings, ku ta ofrece servisio di wealth management, trust, i planeashon legal den varios pais den Karibe i Europa. E tambe tabata direktor general di Pierson Bank/Intertrust te ku su salida na 2006. Bao di su liderato, United Group a habri ofisina den nueve pais, inkluído Kòrsou, Aruba, i Panama. Na yüni 2022, United Group Holdings, bou di liderato di Elias, a kompletá e kompra di Banco di Caribe, convirtiéndose asina den un di e figura prinsipal den sektor bankario lokal. 🎶 Promotor kultural i filántropo Gregory Elias ta fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku for di 1990 ta duna sosten kontinuo na e sektor edukashonal, kultural, deportivo, i sosial na Kòrsou. Na 2010, Elias a lansa e Curaçao North Sea Jazz Festival den kolaborashon ku Mojo Concerts i CTB. E festival aki, ku ta tuma luga durante temporada bou di turismo, a traha e isla na un nivel internashonal den e mundo musikal. Artistanan famos mundialmente manera Prince, Stevie Wonder, i Alicia Keys a presenta riba e tarima di e festival. E evento ta sin gana, i su ganashi tur a wordu reinvertí den proyekto sosial. Ademàs di jazz, Elias su fundashon ta organisá e Curaçao International Film Festival Rotterdam, e festival di blues BlueSeas, i otro aktividat artistiko. 🏅 Rekonesementu Na 2013, Elias a ricibí e Charles Gomes Casseres Award pa su kontribushon na komunidat i kultura di Kòrsou. Na 2025, e a ricibí e Premio Cola Debrot, e premio mas halto den área di arte i kultura na Kòrsou. Un dato interesante: Elias tabata drummer i ko-autor di e hit “Why Tell Me Why” pa cantante hulandés Anita Meyer, ku e a uza e ganashi finansiero pa invertí den negoshinan i fundashon filantrópiko. 🧭 Legado Gregory Elias ta konsiderá komo un “yu di Kòrsou” di berdat: un persona ku a uza su éksito finansiero pa amplia e balor kultural i komun di su pueblo. Su trabou ta reflehá un balans entre negoshio, filantropia, i promoshon di identidat kultural di Kòrsou na un eskala internashonal. * e tabata ko-produser di e pelikula "double play (2017), un produkshon merikano basa riba e buki ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]]. * na 1972 e i e grupo Eliah a koloka den top 20 di Korsou cu e kantika "Life is easy''<ref>TOP20. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 16-09-1972, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 28-06-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011</ref> * 1987 t/m 1995 - Presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB) * 1983 - el a kasa ku Marianne Chang * 1993 - presidente VBC Vereniging Bedrijfsleven Curacao {{Appendix}} ---- Gregory Edward Elias (geboren op Curaçao, 1953) is een ondernemer, filantroop, muzikant en cultureel promotor uit Curaçao. Hij heeft aanzienlijke invloed gehad op zowel de financiële infrastructuur als het culturele leven van het eiland. Hij staat bekend om zijn rol in de overname van Banco di Caribe, zijn leiding over United Group Holdings, en als oprichter van Fundashon Bon Intenshon, de stichting achter het prestigieuze Curaçao North Sea Jazz Festival. 🎓 Leven en opleiding Gregory Elias werd geboren op Curaçao in mei of augustus 1953. Hij vertrok op jonge leeftijd naar Nederland, waar hij notarieel recht studeerde in Amsterdam in de jaren 1970. Hij woont tegenwoordig in de regio Spaanse Water op Curaçao. 🎶 Vroege muzikale carrière Al op 19-jarige leeftijd maakte Gregory Elias naam als componist, zanger en multi-instrumentalist onder het pseudoniem “Dickery Dock”. In 1972 bracht hij het nummer “Life is Easy” uit, dat destijds vijf weken op de lokale top 40 van Curaçao stond, ondanks dat het nog niet beschikbaar was in platenzaken.<ref>Life is easy. Amigoe di Curaçao, 30-09-1972, p. 11. Geraadpleegd via Delpher, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011</ref> Gregory was de schrijver, zanger, pianist, drummer en gitarist van de muziekformatie Eliah, die hij datzelfde jaar oprichtte. De groep bestond uit Elias zelf, Hein Piscaer (“Uncle Henry”) als lead- en basgitarist, en Rob van Donselaar (“Pedjes”), voormalig lid van de bekende Nederlandse band Bintangs, als toetsenist en gitarist. De stijl van Eliah werd vergeleken met die van Crosby, Stills, Nash & Young of America, hoewel de groep geen imitatie nastreefde. Gregory schreef daarnaast ook liedjes voor Debhie, een zangeres die toen actief was in Nederland, Frankrijk en Italië. Er werd gewerkt aan de opnames van een elpee, met "Life is Easy" als eerste geplande single voor de Nederlandse markt. 💼 Carrière in financiën en ondernemerschap Na zijn muzikale periode ontwikkelde Elias zich tot een succesvolle ondernemer. Hij richtte in de jaren 1980 mee Holland Intertrust Group op en verkocht zijn aandelen in 2002 aan Fortis. In 2007 startte hij United Group Holdings, gespecialiseerd in wealth management, trusts en juridische structuren, met vestigingen in onder andere Curaçao, Panama en Nederland. In juni 2022 kocht zijn groep Banco di Caribe, waarmee hij zijn invloed in de financiële sector van het eiland verstevigde. 🎷 Culturele promotie en filantropie Gregory Elias is oprichter van Fundashon Bon Intenshon, die sinds 1990 actief is in het ondersteunen van projecten op het gebied van onderwijs, cultuur, sport en armoedebestrijding. In 2010 lanceerde hij het Curaçao North Sea Jazz Festival, dat sindsdien wereldsterren zoals Prince, Stevie Wonder en Alicia Keys naar het eiland heeft gebracht. Alle winsten van het festival worden herbestemd naar maatschappelijke projecten. Zijn stichting organiseert daarnaast ook het Curaçao International Film Festival Rotterdam en het BlueSeas Blues Festival. 🏅 Onderscheidingen Charles Gomes Casseres Award (2013) – voor zijn bijdrage aan de Curaçaose samenleving Cola Debrotprijs (2025) – hoogste culturele onderscheiding op Curaçao 🧭 Erfenis Gregory Elias wordt alom erkend als een ware “yu di Kòrsou” – een Curaçaoënaar die zijn financiële succes heeft ingezet voor het algemeen welzijn en culturele bloei van zijn eiland. Zijn levensloop combineert ondernemerschap, filantropie en artistieke expressie tot een uniek voorbeeld van culturele toewijding. -------- ----------- Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Despues di su estudio, el a regresa Kòrsou i a kuminsá su karera na e "trustkantoor" Intertrust. Na 2002, Intertrust a wòrdu bendí na Fortis MeesPierson, durante kua tempu Elias a gana un montante supstansial komo fundadó i direktor. Despues di sinku aña, el a bandoná e kompania i a funda United Trust na 2007, un trustkantoor ku sukursalnan na Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg, entre otro. United Trust ta manehá mas o ménos dos mil entidat hurídiko na Kòrsou i ta ofresé servisio na kompanianan i personanan pa lanta strukturanan di belasting. <ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref>{{Citeer nieuws |achternaam=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Intertrust i servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di "trust" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis. Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Gregory (Greg) Elias (1953) tabata un di e fundadónan di e kompania di konfiansa Intertrust. E compania ey a wordo bendi na Fortis na 2002, cual segun informe a haci Elias e homber mas rico na Curaçao. El a keda aktivo den e sektor di konfiansa despues di esei i a establesé un ofisina nobo na Amsterdam i Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Na 2007, el a funda United Group Holdings, un compania internashonal di servisionan finansiero specialisa den maneho di rikesa, servicio di fideicomiso, y strukturanan huridiko, ku ofisina na varios pais entre otro Korsou, Aruba, Panama, i ​​Hulanda. 67woiikjvwidu4xa6fo4xsdl61gucj3 203101 203100 2026-09-04T16:58:01Z Caribiana 8320 203101 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{infobox persona |variante = c | nomber completo = Gregory Edward Elias | alias = Dickery Dock, Rei di Kòrsou | fecha nacemento = [[1953]] | luga nacemento = {{CUW}} | ofishi = empresario, músiko, filantropo i promotor kultural | pareha = Marianne Chang | yui = 2 | distincion = [[Premio Cola Debrot]] (2025) }} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]<ref name="Marbus">{{Citeer web |url=https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html |titel=You can always get what you want |auteur=Margriet Marbus |datum=2016-08-01|bezochtdatum=2025-05-02 |werk=De achterkant van Curaçao}}</ref>) ta un empresario, filantropo, músiko, i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su liderazgo den sektor di servisio finansiero internashonal, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, e organisashon tras di [[Curaçao North Sea Jazz Festival]]. Pa su kontribushonnan na kultura i sosiedat na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.<ref name="AD">{{citeer web |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31079-gregory-elias-krijgt-cola-debrotprijs |titel=Gregory Elias krijgt Cola Debrotprijs |datum=2025-05-01 |bezochtdatum= |werk=[[Antilliaans Dagblad]]}}</ref> == Bida i karera == Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welonan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.<ref name="Marbus"/> Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresa Kòrsou, unda el a establesé su mes den e área di [[Spaanse Water]].<ref name="Marbus"/> Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ===Músika === Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na e edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual e tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.<ref name="Life"/> Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a drenta Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba e listanan di músika lokal.<ref>{{citeer web|titel=TOP20|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-16-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011}}</ref> E estilo di Eliah tabata komparabel ku esun di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí riba imitá nan.<ref name="Life">{{citeer web|titel=Life is easy|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-30|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-03|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011}}</ref> Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues e tabata ko-outor pa e kansion hulandes ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.<ref>[https://www.nporadio2.nl/nieuws/top2000/9b3a5d17-9797-4192-8c42-704f3c47db64/why-tell-me-why-is-een-nooda]]dkreet-probeer-goed-te-zijn-naar-je-medemens Why Tell Me Why is een noodkreet: 'Probeer goed te zijn naar je medemens'], NPO Radio 2 Top 2000</ref> Na 2009, Elias a ko-fundá Top Stop Music (TSM) na [[Florida]], huntu ku e produktor musikal Sergio George. TSM ta un seyo diskero ku enfoke riba músika latino, spesialmente músika kubano i tropikal. Elias a fungi komo presidente di e seyo. Un aña despues, e album ''Ciclos'' di Luis Enrique, lansá pa medio di Top Stop Music, a gana e Grammy pa Best Tropical Latin Album.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20860-top-stop-music-van-elias-wint-grammy Top Stop Music van Elias wint Grammy], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di yanüari 2020)</ref> Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula [[Double Play]], un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]].<ref>[https://www.imdb.com/title/tt5220252/fullcredits/?ref_=tt_ov_sm_3#amzn1.imdb.concept.name_credit_group.7caf7d16-5db9-4f4f-8864-d4c6e711c686 Double Play], IMDb</ref> === Servisio finansiero === Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un "trustkantoor" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis MeesPierson. Elias a fungi tambe komo direktor gerente di Pierson/Intertrust te ku 2006.<ref name="FTM">[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Elias a fungi komo presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB) entre 1987 i 1995.<ref>{{citeer web|titel=Gregory Elias over Offshore: het gaat redelijk goed|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-01-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642359:mpeg21:p003}}</ref> Na 2007, Elias a funda United Trust na 2007, un trustkantoor ku sukursalnan na Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg, entre otro. E kompania a manehá mas o ménos dos mil entidat hurídiko na Kòrsou i ta ofresé servisionan finansiero spesialisá na kompania i persona den maneho di kapital i strukturanan hurídiko pa evashon di belasting.<ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref>{{Citeer web|auteur=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Na 2021, United Group Holdings BV, e kompania holding di Elias, a atkerí [[Banco di Caribe]]. E atkisishon aki, konfirmá pa [[Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten|Banko Sentral]], a enserá operashonnan bankario na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten i tabata un paso klave pa [[ENNIA|Seguros Ennia]] bira finansieramente salú.<ref>{{Citeer web |url=https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |titel=Banco Di Caribe overgenomen door bedrijf Gregory Elias |achternaam= |datum=2021-09-16 |bezochtdatum= |werk=Paradise FM 103.1 |taal= |archiefdatum=2025-05-03 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20250503052411/https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |dodeurl=ja }}</ref> Fin di 2024 e [[Banco di Caribe Aruba|operashon na Aruba]] a keda atkerí pa e banko di invershon [[Aruba|arubano]], [[AIB Bank|AIB Bank NV]].<ref>[https://www.noticiacla.com/news/33047 AIB Bank N.V. ta tuma Banco di Caribe (Aruba) N.V. over!], NoticiaCla (23 di december 2024)</ref> Elias a haña atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a wordu relashona ku e dokumentonan konosí komo Panama Papers. Su nòmber a aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá pa kompania asesor korporativo di Panama, Mossack Fonseca. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda den konekshon ku investigashonnan riba evashon di belasting. Elias a deklará ku su servisio finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di e kuadra legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientenan.[14] === Promoshon kultural i filantropia === Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na aña 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, [[kultura]], [[deporte]], i desaroyo sosial na Kòrsou.<ref>https://nu.cw/2025/05/02/gregory-elias-ontvangt-nicolaas-cola-debrot-prijs-voor-bijdrage-aan-curacaose-muziek/ Gregory Elias ontvangt Nicolaas (Cola) Debrot prijs voor bijdrage aan Curacaose muziek], nu.cw (2 di mei 2025)</ref> Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renòmber na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]]. E entradanan di e festival ta wòrdu reinvertí den inisiativanan di komunidat i kultura. Pa medio di su fundashon, Elias tambe a sostené Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i BlueSeas Blues Festival. Internashonalmente, el a haña rekonosementu adishonal na 2016 pa organisá un konsierto di [[Rolling Stones]] na [[Cuba]].<ref name="FTM"/> Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renòmber na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]]. E evento a bira un di e festividadnan musikal mas konosí di e isla.[15] Fundashon Bon Intenshon tambe a sostené inisiativanan kultural manera Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i BlueSeas Blues Festival. Partisipashon di Elias den organisashon di e konsierto di [[The Rolling Stones]] na [[Cuba]] na 2016 a trese atenshon internashonal pa su aktividatnan kultural.[8] == Premio == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) – pa kontribushonnan na komunidat i promoshon internashonal di Kòrsou.<ref>[https://www.rotarycuracao.org/sitepage/charles-gomes-casseres-award/cgc-award-2013-goes-to-gregory-elias CGC Award 2013 goes to Gregory Elias], rotarycuracao.org</ref> * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) – pa su kontribushon prolongá na músika di Kòrsou.<ref name="AD"/> == Legado == Elias a bira un figura konosí den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su aktividatnan den sektor finansiero, huntu ku su sosten pa músika, deporte, arte i inisiativanan pa hubentut, a hasié un figura prominente den bida públiko di e isla. {{Appendix}} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]) ta un empresario, filantropo, músiko i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su aktividatnan den e sektor di servisio finansiero internashonal i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku ta sostené proyektonan den músika, kultura, deporte i desaroyo sosial. Elias a hunga tambe un papel importante den e organisashon di Curaçao North Sea Jazz Festival. Pa su kontribushon na músika na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.[1][2] ## Kontenido ## Bida i karera Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welonan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.[3] Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresa Kòrsou, unda el a establesé su mes den e área di [[Spaanse Water]].[3] Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ### Músika Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual el tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.[4] Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a yega den e Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba e listanan di músika lokal.[5] E estilo di Eliah tabata komparabel ku e di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí pa imitá nan.[4] Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues el a ko-skibi e kansion ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.[6] Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula ''[[Double Play]]'', un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''[[Dubbelspel]]'' di [[Frank Martinus Arion]].[7] ### Servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di trust i servisio finansiero pa klientenan internashonal. Na 2002, e grupo a wòrdu bendé na Fortis i despues a wòrdu integrá ku MeesPierson. Elias a fungi komo gerente general di e operashon di bank i trust te ku 2006.[8] Entre 1987 i 1995, Elias a fungi komo presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB).[9] Na 2007, Elias a inisiá United Trust, un grupo di servisio di trust i maneho di patrimonio ku tabatin operashonnan den diferente pais, entre otro Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg. E grupo tabata maneha un gran kantidat di entidatnan hurídiko na Kòrsou i tabata ofresé servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal.[10][11] Na 2021, United Group Holdings B.V., e kompania holding di Elias, a atkerí Banco di Caribe. E transakshon tabata parti di e proseso pa reorganisá e banko i fortalesé e situashon finansiero di e Ennia-groep. E akuerdo tabata kubri operashonnan di Banco di Caribe na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten.[12] Na desèmber 2024, Banco di Caribe Aruba N.V. a wòrdu atkerí pa AIB Bank N.V., un banko di invershon ku ta operá for di Aruba.[13] Elias a haña atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a aparesé den e documentos konosí komo e [[Panama Papers]]. Su nòmber tabata aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá di e firma di servisio korporativo panameño Mossack Fonseca. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda den konekshon ku investigashonnan riba evashon i ontwijking di belasting. Elias a deklará ku su servisio finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di e kuadron legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientenan.[14] ### Promoshon kultural i filantropia Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, [[kultura]], [[deporte]], músika i desaroyo sosial na Kòrsou. Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renòmber na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]]. E evento a bira un di e festividadnan musikal mas konosí di e isla.[15] Fundashon Bon Intenshon tambe a sostené inisiativanan kultural manera Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i BlueSeas Blues Festival. Partisipashon di Elias den organisashon di e konsierto di [[The Rolling Stones]] na [[Cuba]] na 2016 a trese atenshon internashonal pa su aktividatnan kultural.[8] ## Premionan * '''Charles Gomes Casseres Award''' (2013) – pa su kontribushon na e komunidat i pa e promoshon internashonal di Kòrsou.[16] * '''[[Premio Cola Debrot]]''' (2025) – pa su kontribushon prolongá na e músika di Kòrsou.[1][17] ## Legado Gregory Elias ta un figura prominente den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su karera den e sektor finansiero a bai huntu ku un partisipashon prolongá den músika, organisashon di eventonan kultural i filantropia. Pa medio di Fundashon Bon Intenshon i proyektonan manera Curaçao North Sea Jazz Festival, el a sostené diferente inisiativanan den kultura, deporte, enseñansa i desaroyo sosial na Kòrsou. {{DEFAULTSORT:Elias, Gregory}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] ---------- Na 2007, el a funda United Group Holdings, un compania internashonal di servisionan finansiero specialisa den maneho di rikesa, servicio di fideicomiso, y strukturanan huridiko, ku ofisina na varios pais entre otro Korsou, Aruba, Panama, i ​​Hulanda. Intertrust i servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di "trust" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis. Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Gregory (Greg) Elias (1953) tabata un di e fundadónan di e kompania di konfiansa Intertrust. E compania ey a wordo bendi na Fortis na 2002, cual segun informe a haci Elias e homber mas rico na Curaçao. El a keda aktivo den e sektor di konfiansa despues di esei i a establesé un ofisina nobo na Amsterdam i Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> zie nl.wiki:'''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]) ta un empresario, filantropo i promotor kultural di [[Kòrsou]] ku hopi influensia riba tantu e sektor finansiero komo e bida kultural di e isla. E ta konosí pa su ròl den atkisishon di Banco di Caribe, su liderazgo di e kompania internashonal di servisio finansiero United Group Holdings, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, organisadó di e prestigioso [[Curaçao North Sea Jazz Festival]]. == Bida i karera == Gregory Elias a nasé na [[Bandariba]] den luna di mei 1953, komo yu di e empresario Fohed Antonio Elias. Na un edat hoben e a bai studia na Hulanda, kaminda e a sigui formashon den e área di derecho notarial na Vrije Universiteit Amsterdam den añanan 1970. Durante su Despues di a studia, el a bolbe pa Kòrsou den principio di e mesun dekada. E ta residente di e área di Spaanse Water. == Honor == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) {{Appendix}} Zelf werd Elias geboren op Banda Ariba. Het landgoed van zijn grootouders van moederszijde omvatte enkele hectaren. Hij woonde er acht jaar met zijn moeder. Op zijn twaalfde trok Elias naar Nederland; zijn oudere broer Mike was vijf jaar eerder al afgereisd. Gregory studeerde er – het was begin jaren zestig – rechten aan de Vrije Universiteit. Na zijn studie keerde hij terug naar Curaçao. Daar woont hij nu, alweer bijna 35<ref>[[Dick Drayer]], [https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html You can always get what you want], De Achterkant van Curacao (1 di ougustus 2016)</ref> Gregory (Greg) Elias (1953), bijgenaamd ‘de koning van Curaçao’, was een van de oprichters van trustbedrijf Intertrust. Dat bedrijf werd in 2002 verkocht aan Fortis, wat Elias naar verluidt tot de rijkste man van Curaçao maakte. Hij bleef daarna actief in het trustwezen, en zette een nieuw kantoor op in Amsterdam en Willemstad, United Trust. Elias vergaarde internationale bekendheid toen hij in 2016 een concert van de Rolling Stones op Cuba organiseerde.<ref>[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Met Johan Derksen organiseert hij een bluesfestival in het dorp Grolloo. Hij is bevriend met Marcel Boekhoorn, en sponsorde net als hij enige tijd voetbalclub NEC. [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] Gregory (Greg) Elias (1953), bijgenaamd ‘de koning van Curaçao’, was een van de oprichters van trustbedrijf Intertrust. Dat bedrijf werd in 2002 verkocht aan Fortis, wat Elias naar verluidt tot de rijkste man van Curaçao maakte. Hij bleef daarna actief in het trustwezen, en zette een nieuw kantoor op in Amsterdam en Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Elias vergaarde internationale bekendheid toen hij in 2016 een concert van de Rolling Stones op Cuba organiseerde. Met Johan Derksen organiseert hij een bluesfestival in het dorp Grolloo. Hij is bevriend met Marcel Boekhoorn, en sponsorde net als hij enige tijd voetbalclub NEC. --- WILLEMSTAD - Reeds vijf weken staat op de lokale top 40 het nummer getiteld „Life is easy", maar jammergenoeg nog steeds niet verkrijgbaar bij de lokale platenzaken. De opname die in de top 40 verschijnt is dan ook, voorlopig alleen via de Curom te beluisteren, maar spoedig ook via de andere radiostations. Ongeveer zeven weken geleden was hier op vakantie Gregory Elias, misschien nog onbekend bij velen, maar hij is een Caracaoënaar, die in Nederland studeert, maar een behoorlijke dosis muzikale talent bezit Misschien zegt de naam „Dickery Doek" meer? Vorig jaar werd door P.S.H. de nummers „A song for all" en „Mr 800 of the 7th Avenue" gelanceerd, zonder veel succes, maar toen al waren de muzikale talenten van Gregory Elias te beluisteren, want hij was dé schrijver, musicus en zanger „Dickery Doek". Gregory heeft ook een paar hits geschreven voor „Debhie, een zangeres, die tot voor kort nog een sensatie was in Nederland, Frankrijk en Italië. Dit jaar nog begon Gregory met de formatie van het trio: „Eliah", met als genre harmonie (C.S.N. & Y. of America stijl, maar zeker geen imitatie). „Eliah" bestaat uit Gregory Elias (naast zanger is hij ook drummer, pianist en guitarist). Verder Hein Piscaer („Uncle Henry", die 20 jaar oud is en lead guitarist en bass guitarist is) en Rob van Donselaar („Pedjes", 22 jaar, piano, orgel, guitaar en sli de-guitaar). Rob heeft gedurende drie jaar in de groep „Bintangs" gespeeld, die vrij populair is in Nederland en Duitsland. Gregory is 19 jaar oud en volgens de laatste inlichtingen die wij hebben gekregen van Gregory, zijn zij bezig met opnames voor een elpee. Eerst zal „Live is easy" als single in Nederland worden gelanceerd.<ref>Life is easy. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 28-06-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011</ref> -------- Gregory Elias werd geboren op Curaçao in mei of augustus 1953. Op jonge leeftijd vertrok hij naar Nederland, waar hij in de jaren 1970 notarieel recht studeerde in Amsterdam. Na zijn studie keerde hij begin jaren ’70 terug naar zijn geboorte-eiland. Hij woont in de omgeving van Spaanse Water op Curaçao. 💼 Carrière in financiën en ondernemerschap In de jaren 1980 richtte Elias mee de Holland Intertrust Group op, een toonaangevend trustkantoor voor internationale cliënten. In 2002 verkocht hij zijn aandelen aan Fortis PLC, en in 2007 richtte hij zijn eigen groep op: United Group Holdings, actief in wealth management, trusts en juridische dienstverlening in onder andere het Caribisch gebied en Europa. Elias was ook algemeen directeur van Pierson Bank/Intertrust tot zijn vertrek in 2006. Onder zijn leiding groeide United Group uit tot een organisatie met kantoren in negen landen, waaronder Curaçao, Aruba en Panama. In juni 2022 voltooide United Group Holdings onder leiding van Elias de overname van Banco di Caribe, waarmee hij een prominente speler werd in de lokale bankensector. 🎶 Culturele promotor en filantroop Gregory Elias is de oprichter van de Fundashon Bon Intenshon, die sinds 1990 structurele steun biedt aan projecten in het onderwijs, cultuur, sport en het sociale domein op Curaçao. In 2010 lanceerde hij het Curaçao North Sea Jazz Festival, in samenwerking met Mojo Concerts en het Curaçao Toeristenbureau (CTB). Het festival, dat plaatsvindt in het laagseizoen, groeide uit tot een internationaal cultureel hoogtepunt. Wereldberoemde artiesten als Prince, Stevie Wonder en Alicia Keys traden op tijdens het evenement. De opbrengsten van het festival worden volledig geherinvesteerd in sociale projecten. Daarnaast organiseert zijn stichting ook het Curaçao International Film Festival Rotterdam, het BlueSeas Blues Festival en andere culturele evenementen. 🏅 Onderscheidingen In 2013 ontving Elias de Charles Gomes Casseres Award voor zijn bijdrage aan de gemeenschap en cultuur van Curaçao. In 2025 werd hij onderscheiden met de Cola Debrotprijs, de hoogste culturele onderscheiding van het eiland. Een opvallend detail: Elias was drummer en coauteur van de Nederlandse hit Why Tell Me Why van Anita Meyer. De inkomsten uit dit project gebruikte hij mede om zijn ondernemingen en filantropisch werk te financieren. 🧭 Erfenis Gregory Elias wordt gezien als een ware “yu di Kòrsou” – een zoon van Curaçao – die zijn financiële succes heeft ingezet voor de culturele en sociale ontwikkeling van zijn eiland. Zijn werk belichaamt een unieke balans tussen ondernemerschap, filantropie en het versterken van de Curaçaose identiteit op internationaal niveau. ---- Gregory Edward Elias (nase na Kòrsou, 1953) ta un empresario, filántropo i promotor kultural di Kòrsou ku un gran impakto riba e sektor finansiero i e bida kultural di e isla. E ta konosí pa su rol den akuisishon di Banco di Caribe, su liderato den firma internashonal di servicio finansiero United Group Holdings, i komo fundadó di e Fundashon Bon Intenshon ku ta organizadó di e Curaçao North Sea Jazz Festival. 🎓 Bida i formashon Gregory Elias a nasé na Kòrsou den mei òf ougustus di 1953, komo yu di empresario Fohed Elias. Na un edad hoben e a bai studia na Hulanda, kaminda e a sigui formashon den e área di derecho notarial na Amsterdam den anjanan 1970. Despues di e studi, e a bolbe pa Kòrsou den principio di e mesun dekada. E ta residente di e área di Spaanse Water. 💼 Karera den finansa i negoshi Den anjanan 1980, Elias a co-funda Holland Intertrust Group, un firma prominente den e mundo di trust i planeashon di impuesto pa klientenan internashonal. Na 2002, e a bende su parti den Intertrust na Fortis PLC, i na 2007 e a funda su mesun grupo, United Group Holdings, ku ta ofrece servisio di wealth management, trust, i planeashon legal den varios pais den Karibe i Europa. E tambe tabata direktor general di Pierson Bank/Intertrust te ku su salida na 2006. Bao di su liderato, United Group a habri ofisina den nueve pais, inkluído Kòrsou, Aruba, i Panama. Na yüni 2022, United Group Holdings, bou di liderato di Elias, a kompletá e kompra di Banco di Caribe, convirtiéndose asina den un di e figura prinsipal den sektor bankario lokal. 🎶 Promotor kultural i filántropo Gregory Elias ta fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku for di 1990 ta duna sosten kontinuo na e sektor edukashonal, kultural, deportivo, i sosial na Kòrsou. Na 2010, Elias a lansa e Curaçao North Sea Jazz Festival den kolaborashon ku Mojo Concerts i CTB. E festival aki, ku ta tuma luga durante temporada bou di turismo, a traha e isla na un nivel internashonal den e mundo musikal. Artistanan famos mundialmente manera Prince, Stevie Wonder, i Alicia Keys a presenta riba e tarima di e festival. E evento ta sin gana, i su ganashi tur a wordu reinvertí den proyekto sosial. Ademàs di jazz, Elias su fundashon ta organisá e Curaçao International Film Festival Rotterdam, e festival di blues BlueSeas, i otro aktividat artistiko. 🏅 Rekonesementu Na 2013, Elias a ricibí e Charles Gomes Casseres Award pa su kontribushon na komunidat i kultura di Kòrsou. Na 2025, e a ricibí e Premio Cola Debrot, e premio mas halto den área di arte i kultura na Kòrsou. Un dato interesante: Elias tabata drummer i ko-autor di e hit “Why Tell Me Why” pa cantante hulandés Anita Meyer, ku e a uza e ganashi finansiero pa invertí den negoshinan i fundashon filantrópiko. 🧭 Legado Gregory Elias ta konsiderá komo un “yu di Kòrsou” di berdat: un persona ku a uza su éksito finansiero pa amplia e balor kultural i komun di su pueblo. Su trabou ta reflehá un balans entre negoshio, filantropia, i promoshon di identidat kultural di Kòrsou na un eskala internashonal. * e tabata ko-produser di e pelikula "double play (2017), un produkshon merikano basa riba e buki ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]]. * na 1972 e i e grupo Eliah a koloka den top 20 di Korsou cu e kantika "Life is easy''<ref>TOP20. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 16-09-1972, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 28-06-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011</ref> * 1987 t/m 1995 - Presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB) * 1983 - el a kasa ku Marianne Chang * 1993 - presidente VBC Vereniging Bedrijfsleven Curacao {{Appendix}} ---- Gregory Edward Elias (geboren op Curaçao, 1953) is een ondernemer, filantroop, muzikant en cultureel promotor uit Curaçao. Hij heeft aanzienlijke invloed gehad op zowel de financiële infrastructuur als het culturele leven van het eiland. Hij staat bekend om zijn rol in de overname van Banco di Caribe, zijn leiding over United Group Holdings, en als oprichter van Fundashon Bon Intenshon, de stichting achter het prestigieuze Curaçao North Sea Jazz Festival. 🎓 Leven en opleiding Gregory Elias werd geboren op Curaçao in mei of augustus 1953. Hij vertrok op jonge leeftijd naar Nederland, waar hij notarieel recht studeerde in Amsterdam in de jaren 1970. Hij woont tegenwoordig in de regio Spaanse Water op Curaçao. 🎶 Vroege muzikale carrière Al op 19-jarige leeftijd maakte Gregory Elias naam als componist, zanger en multi-instrumentalist onder het pseudoniem “Dickery Dock”. In 1972 bracht hij het nummer “Life is Easy” uit, dat destijds vijf weken op de lokale top 40 van Curaçao stond, ondanks dat het nog niet beschikbaar was in platenzaken.<ref>Life is easy. Amigoe di Curaçao, 30-09-1972, p. 11. Geraadpleegd via Delpher, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011</ref> Gregory was de schrijver, zanger, pianist, drummer en gitarist van de muziekformatie Eliah, die hij datzelfde jaar oprichtte. De groep bestond uit Elias zelf, Hein Piscaer (“Uncle Henry”) als lead- en basgitarist, en Rob van Donselaar (“Pedjes”), voormalig lid van de bekende Nederlandse band Bintangs, als toetsenist en gitarist. De stijl van Eliah werd vergeleken met die van Crosby, Stills, Nash & Young of America, hoewel de groep geen imitatie nastreefde. Gregory schreef daarnaast ook liedjes voor Debhie, een zangeres die toen actief was in Nederland, Frankrijk en Italië. Er werd gewerkt aan de opnames van een elpee, met "Life is Easy" als eerste geplande single voor de Nederlandse markt. 💼 Carrière in financiën en ondernemerschap Na zijn muzikale periode ontwikkelde Elias zich tot een succesvolle ondernemer. Hij richtte in de jaren 1980 mee Holland Intertrust Group op en verkocht zijn aandelen in 2002 aan Fortis. In 2007 startte hij United Group Holdings, gespecialiseerd in wealth management, trusts en juridische structuren, met vestigingen in onder andere Curaçao, Panama en Nederland. In juni 2022 kocht zijn groep Banco di Caribe, waarmee hij zijn invloed in de financiële sector van het eiland verstevigde. 🎷 Culturele promotie en filantropie Gregory Elias is oprichter van Fundashon Bon Intenshon, die sinds 1990 actief is in het ondersteunen van projecten op het gebied van onderwijs, cultuur, sport en armoedebestrijding. In 2010 lanceerde hij het Curaçao North Sea Jazz Festival, dat sindsdien wereldsterren zoals Prince, Stevie Wonder en Alicia Keys naar het eiland heeft gebracht. Alle winsten van het festival worden herbestemd naar maatschappelijke projecten. Zijn stichting organiseert daarnaast ook het Curaçao International Film Festival Rotterdam en het BlueSeas Blues Festival. 🏅 Onderscheidingen Charles Gomes Casseres Award (2013) – voor zijn bijdrage aan de Curaçaose samenleving Cola Debrotprijs (2025) – hoogste culturele onderscheiding op Curaçao 🧭 Erfenis Gregory Elias wordt alom erkend als een ware “yu di Kòrsou” – een Curaçaoënaar die zijn financiële succes heeft ingezet voor het algemeen welzijn en culturele bloei van zijn eiland. Zijn levensloop combineert ondernemerschap, filantropie en artistieke expressie tot een uniek voorbeeld van culturele toewijding. -------- ----------- Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Despues di su estudio, el a regresa Kòrsou i a kuminsá su karera na e "trustkantoor" Intertrust. Na 2002, Intertrust a wòrdu bendí na Fortis MeesPierson, durante kua tempu Elias a gana un montante supstansial komo fundadó i direktor. Despues di sinku aña, el a bandoná e kompania i a funda United Trust na 2007, un trustkantoor ku sukursalnan na Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg, entre otro. United Trust ta manehá mas o ménos dos mil entidat hurídiko na Kòrsou i ta ofresé servisio na kompanianan i personanan pa lanta strukturanan di belasting. <ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref>{{Citeer nieuws |achternaam=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Intertrust i servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di "trust" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis. Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Gregory (Greg) Elias (1953) tabata un di e fundadónan di e kompania di konfiansa Intertrust. E compania ey a wordo bendi na Fortis na 2002, cual segun informe a haci Elias e homber mas rico na Curaçao. El a keda aktivo den e sektor di konfiansa despues di esei i a establesé un ofisina nobo na Amsterdam i Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Na 2007, el a funda United Group Holdings, un compania internashonal di servisionan finansiero specialisa den maneho di rikesa, servicio di fideicomiso, y strukturanan huridiko, ku ofisina na varios pais entre otro Korsou, Aruba, Panama, i ​​Hulanda. 06e3s8uotmpndz84r1ynmdh87ipvdi2 203102 203101 2026-09-04T17:00:46Z Caribiana 8320 203102 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{infobox persona |variante = c | nomber completo = Gregory Edward Elias | alias = Dickery Dock, Rei di Kòrsou | fecha nacemento = [[1953]] | luga nacemento = {{CUW}} | ofishi = empresario, músiko, filantropo i promotor kultural | pareha = Marianne Chang | yui = 2 | distincion = [[Premio Cola Debrot]] (2025) }} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]<ref name="Marbus">{{Citeer web |url=https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html |titel=You can always get what you want |auteur=Margriet Marbus |datum=2016-08-01|bezochtdatum=2025-05-02 |werk=De achterkant van Curaçao}}</ref>) ta un empresario, filantropo, músiko, i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su liderazgo den sektor di servisio finansiero internashonal, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, e organisashon tras di [[Curaçao North Sea Jazz Festival]]. Pa su kontribushonnan na kultura i sosiedat na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.<ref name="AD">{{citeer web |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31079-gregory-elias-krijgt-cola-debrotprijs |titel=Gregory Elias krijgt Cola Debrotprijs |datum=2025-05-01 |bezochtdatum= |werk=[[Antilliaans Dagblad]]}}</ref> == Bida i karera == Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welonan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.<ref name="Marbus"/> Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresa Kòrsou, unda el a establesé su mes den e área di [[Spaanse Water]].<ref name="Marbus"/> Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ===Músika === Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na e edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual e tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.<ref name="Life"/> Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a drenta Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba e listanan di músika lokal.<ref>{{citeer web|titel=TOP20|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-16-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011}}</ref> E estilo di Eliah tabata komparabel ku esun di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí riba imitá nan.<ref name="Life">{{citeer web|titel=Life is easy|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-30|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-03|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011}}</ref> Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues e tabata ko-outor pa e kansion hulandes ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.<ref>[https://www.nporadio2.nl/nieuws/top2000/9b3a5d17-9797-4192-8c42-704f3c47db64/why-tell-me-why-is-een-noodkreet-probeer-goed-te-zijn-naar-je-medemens Why Tell Me Why is een noodkreet: 'Probeer goed te zijn naar je medemens'], NPO Radio 2 Top 2000</ref> Na 2009, Elias a ko-fundá Top Stop Music (TSM) na [[Florida]], huntu ku e produktor musikal Sergio George. TSM ta un seyo diskero ku enfoke riba músika latino, spesialmente músika kubano i tropikal. Elias a fungi komo presidente di e seyo. Un aña despues, e album ''Ciclos'' di Luis Enrique, lansá pa medio di Top Stop Music, a gana e Grammy pa Best Tropical Latin Album.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20860-top-stop-music-van-elias-wint-grammy Top Stop Music van Elias wint Grammy], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di yanüari 2020)</ref> Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula [[Double Play]], un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]].<ref>[https://www.imdb.com/title/tt5220252/fullcredits/?ref_=tt_ov_sm_3#amzn1.imdb.concept.name_credit_group.7caf7d16-5db9-4f4f-8864-d4c6e711c686 Double Play], IMDb</ref> === Servisio finansiero === Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un "trustkantoor" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis MeesPierson. Elias a fungi tambe komo direktor gerente di Pierson/Intertrust te ku 2006.<ref name="FTM">[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Elias a fungi komo presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB) entre 1987 i 1995.<ref>{{citeer web|titel=Gregory Elias over Offshore: het gaat redelijk goed|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-01-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642359:mpeg21:p003}}</ref> Na 2007, Elias a funda United Trust na 2007, un trustkantoor ku sukursalnan na Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg, entre otro. E kompania a manehá mas o ménos dos mil entidat hurídiko na Kòrsou i ta ofresé servisionan finansiero spesialisá na kompania i persona den maneho di kapital i strukturanan hurídiko pa evashon di belasting.<ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref>{{Citeer web|auteur=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Na 2021, United Group Holdings BV, e kompania holding di Elias, a atkerí [[Banco di Caribe]]. E atkisishon aki, konfirmá pa [[Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten|Banko Sentral]], a enserá operashonnan bankario na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten i tabata un paso klave pa [[ENNIA|Seguros Ennia]] bira finansieramente salú.<ref>{{Citeer web |url=https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |titel=Banco Di Caribe overgenomen door bedrijf Gregory Elias |achternaam= |datum=2021-09-16 |bezochtdatum= |werk=Paradise FM 103.1 |taal= |archiefdatum=2025-05-03 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20250503052411/https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |dodeurl=ja }}</ref> Fin di 2024 e [[Banco di Caribe Aruba|operashon na Aruba]] a keda atkerí pa e banko di invershon [[Aruba|arubano]], [[AIB Bank|AIB Bank NV]].<ref>[https://www.noticiacla.com/news/33047 AIB Bank N.V. ta tuma Banco di Caribe (Aruba) N.V. over!], NoticiaCla (23 di december 2024)</ref> Elias a haña atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a wordu relashona ku e dokumentonan konosí komo Panama Papers. Su nòmber a aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá pa kompania asesor korporativo di Panama, Mossack Fonseca. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda den konekshon ku investigashonnan riba evashon di belasting. Elias a deklará ku su servisio finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di e kuadra legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientenan.[14] === Promoshon kultural i filantropia === Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na aña 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, [[kultura]], [[deporte]], i desaroyo sosial na Kòrsou.<ref>https://nu.cw/2025/05/02/gregory-elias-ontvangt-nicolaas-cola-debrot-prijs-voor-bijdrage-aan-curacaose-muziek/ Gregory Elias ontvangt Nicolaas (Cola) Debrot prijs voor bijdrage aan Curacaose muziek], nu.cw (2 di mei 2025)</ref> Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renòmber na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]]. E entradanan di e festival ta wòrdu reinvertí den inisiativanan di komunidat i kultura. Pa medio di su fundashon, Elias tambe a sostené Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i BlueSeas Blues Festival. Internashonalmente, el a haña rekonosementu adishonal na 2016 pa organisá un konsierto di [[Rolling Stones]] na [[Cuba]].<ref name="FTM"/> Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renòmber na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]]. E evento a bira un di e festividadnan musikal mas konosí di e isla.[15] Fundashon Bon Intenshon tambe a sostené inisiativanan kultural manera Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i BlueSeas Blues Festival. Partisipashon di Elias den organisashon di e konsierto di [[The Rolling Stones]] na [[Cuba]] na 2016 a trese atenshon internashonal pa su aktividatnan kultural.[8] == Premio == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) – pa kontribushonnan na komunidat i promoshon internashonal di Kòrsou.<ref>[https://www.rotarycuracao.org/sitepage/charles-gomes-casseres-award/cgc-award-2013-goes-to-gregory-elias CGC Award 2013 goes to Gregory Elias], rotarycuracao.org</ref> * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) – pa su kontribushon prolongá na músika di Kòrsou.<ref name="AD"/> == Legado == Elias a bira un figura konosí den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su aktividatnan den sektor finansiero, huntu ku su sosten pa músika, deporte, arte i inisiativanan pa hubentut, a hasié un figura prominente den bida públiko di e isla. {{Appendix}} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]) ta un empresario, filantropo, músiko i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su aktividatnan den e sektor di servisio finansiero internashonal i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku ta sostené proyektonan den músika, kultura, deporte i desaroyo sosial. Elias a hunga tambe un papel importante den e organisashon di Curaçao North Sea Jazz Festival. Pa su kontribushon na músika na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.[1][2] ## Kontenido ## Bida i karera Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welonan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.[3] Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresa Kòrsou, unda el a establesé su mes den e área di [[Spaanse Water]].[3] Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ### Músika Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual el tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.[4] Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a yega den e Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba e listanan di músika lokal.[5] E estilo di Eliah tabata komparabel ku e di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí pa imitá nan.[4] Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues el a ko-skibi e kansion ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.[6] Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula ''[[Double Play]]'', un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''[[Dubbelspel]]'' di [[Frank Martinus Arion]].[7] ### Servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di trust i servisio finansiero pa klientenan internashonal. Na 2002, e grupo a wòrdu bendé na Fortis i despues a wòrdu integrá ku MeesPierson. Elias a fungi komo gerente general di e operashon di bank i trust te ku 2006.[8] Entre 1987 i 1995, Elias a fungi komo presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB).[9] Na 2007, Elias a inisiá United Trust, un grupo di servisio di trust i maneho di patrimonio ku tabatin operashonnan den diferente pais, entre otro Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg. E grupo tabata maneha un gran kantidat di entidatnan hurídiko na Kòrsou i tabata ofresé servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal.[10][11] Na 2021, United Group Holdings B.V., e kompania holding di Elias, a atkerí Banco di Caribe. E transakshon tabata parti di e proseso pa reorganisá e banko i fortalesé e situashon finansiero di e Ennia-groep. E akuerdo tabata kubri operashonnan di Banco di Caribe na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten.[12] Na desèmber 2024, Banco di Caribe Aruba N.V. a wòrdu atkerí pa AIB Bank N.V., un banko di invershon ku ta operá for di Aruba.[13] Elias a haña atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a aparesé den e documentos konosí komo e [[Panama Papers]]. Su nòmber tabata aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá di e firma di servisio korporativo panameño Mossack Fonseca. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda den konekshon ku investigashonnan riba evashon i ontwijking di belasting. Elias a deklará ku su servisio finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di e kuadron legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientenan.[14] ### Promoshon kultural i filantropia Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, [[kultura]], [[deporte]], músika i desaroyo sosial na Kòrsou. Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renòmber na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]]. E evento a bira un di e festividadnan musikal mas konosí di e isla.[15] Fundashon Bon Intenshon tambe a sostené inisiativanan kultural manera Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i BlueSeas Blues Festival. Partisipashon di Elias den organisashon di e konsierto di [[The Rolling Stones]] na [[Cuba]] na 2016 a trese atenshon internashonal pa su aktividatnan kultural.[8] ## Premionan * '''Charles Gomes Casseres Award''' (2013) – pa su kontribushon na e komunidat i pa e promoshon internashonal di Kòrsou.[16] * '''[[Premio Cola Debrot]]''' (2025) – pa su kontribushon prolongá na e músika di Kòrsou.[1][17] ## Legado Gregory Elias ta un figura prominente den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su karera den e sektor finansiero a bai huntu ku un partisipashon prolongá den músika, organisashon di eventonan kultural i filantropia. Pa medio di Fundashon Bon Intenshon i proyektonan manera Curaçao North Sea Jazz Festival, el a sostené diferente inisiativanan den kultura, deporte, enseñansa i desaroyo sosial na Kòrsou. {{DEFAULTSORT:Elias, Gregory}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] ---------- Na 2007, el a funda United Group Holdings, un compania internashonal di servisionan finansiero specialisa den maneho di rikesa, servicio di fideicomiso, y strukturanan huridiko, ku ofisina na varios pais entre otro Korsou, Aruba, Panama, i ​​Hulanda. Intertrust i servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di "trust" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis. Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Gregory (Greg) Elias (1953) tabata un di e fundadónan di e kompania di konfiansa Intertrust. E compania ey a wordo bendi na Fortis na 2002, cual segun informe a haci Elias e homber mas rico na Curaçao. El a keda aktivo den e sektor di konfiansa despues di esei i a establesé un ofisina nobo na Amsterdam i Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> zie nl.wiki:'''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]) ta un empresario, filantropo i promotor kultural di [[Kòrsou]] ku hopi influensia riba tantu e sektor finansiero komo e bida kultural di e isla. E ta konosí pa su ròl den atkisishon di Banco di Caribe, su liderazgo di e kompania internashonal di servisio finansiero United Group Holdings, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, organisadó di e prestigioso [[Curaçao North Sea Jazz Festival]]. == Bida i karera == Gregory Elias a nasé na [[Bandariba]] den luna di mei 1953, komo yu di e empresario Fohed Antonio Elias. Na un edat hoben e a bai studia na Hulanda, kaminda e a sigui formashon den e área di derecho notarial na Vrije Universiteit Amsterdam den añanan 1970. Durante su Despues di a studia, el a bolbe pa Kòrsou den principio di e mesun dekada. E ta residente di e área di Spaanse Water. == Honor == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) {{Appendix}} Zelf werd Elias geboren op Banda Ariba. Het landgoed van zijn grootouders van moederszijde omvatte enkele hectaren. Hij woonde er acht jaar met zijn moeder. Op zijn twaalfde trok Elias naar Nederland; zijn oudere broer Mike was vijf jaar eerder al afgereisd. Gregory studeerde er – het was begin jaren zestig – rechten aan de Vrije Universiteit. Na zijn studie keerde hij terug naar Curaçao. Daar woont hij nu, alweer bijna 35<ref>[[Dick Drayer]], [https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html You can always get what you want], De Achterkant van Curacao (1 di ougustus 2016)</ref> Gregory (Greg) Elias (1953), bijgenaamd ‘de koning van Curaçao’, was een van de oprichters van trustbedrijf Intertrust. Dat bedrijf werd in 2002 verkocht aan Fortis, wat Elias naar verluidt tot de rijkste man van Curaçao maakte. Hij bleef daarna actief in het trustwezen, en zette een nieuw kantoor op in Amsterdam en Willemstad, United Trust. Elias vergaarde internationale bekendheid toen hij in 2016 een concert van de Rolling Stones op Cuba organiseerde.<ref>[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Met Johan Derksen organiseert hij een bluesfestival in het dorp Grolloo. Hij is bevriend met Marcel Boekhoorn, en sponsorde net als hij enige tijd voetbalclub NEC. [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] Gregory (Greg) Elias (1953), bijgenaamd ‘de koning van Curaçao’, was een van de oprichters van trustbedrijf Intertrust. Dat bedrijf werd in 2002 verkocht aan Fortis, wat Elias naar verluidt tot de rijkste man van Curaçao maakte. Hij bleef daarna actief in het trustwezen, en zette een nieuw kantoor op in Amsterdam en Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Elias vergaarde internationale bekendheid toen hij in 2016 een concert van de Rolling Stones op Cuba organiseerde. Met Johan Derksen organiseert hij een bluesfestival in het dorp Grolloo. Hij is bevriend met Marcel Boekhoorn, en sponsorde net als hij enige tijd voetbalclub NEC. --- WILLEMSTAD - Reeds vijf weken staat op de lokale top 40 het nummer getiteld „Life is easy", maar jammergenoeg nog steeds niet verkrijgbaar bij de lokale platenzaken. De opname die in de top 40 verschijnt is dan ook, voorlopig alleen via de Curom te beluisteren, maar spoedig ook via de andere radiostations. Ongeveer zeven weken geleden was hier op vakantie Gregory Elias, misschien nog onbekend bij velen, maar hij is een Caracaoënaar, die in Nederland studeert, maar een behoorlijke dosis muzikale talent bezit Misschien zegt de naam „Dickery Doek" meer? Vorig jaar werd door P.S.H. de nummers „A song for all" en „Mr 800 of the 7th Avenue" gelanceerd, zonder veel succes, maar toen al waren de muzikale talenten van Gregory Elias te beluisteren, want hij was dé schrijver, musicus en zanger „Dickery Doek". Gregory heeft ook een paar hits geschreven voor „Debhie, een zangeres, die tot voor kort nog een sensatie was in Nederland, Frankrijk en Italië. Dit jaar nog begon Gregory met de formatie van het trio: „Eliah", met als genre harmonie (C.S.N. & Y. of America stijl, maar zeker geen imitatie). „Eliah" bestaat uit Gregory Elias (naast zanger is hij ook drummer, pianist en guitarist). Verder Hein Piscaer („Uncle Henry", die 20 jaar oud is en lead guitarist en bass guitarist is) en Rob van Donselaar („Pedjes", 22 jaar, piano, orgel, guitaar en sli de-guitaar). Rob heeft gedurende drie jaar in de groep „Bintangs" gespeeld, die vrij populair is in Nederland en Duitsland. Gregory is 19 jaar oud en volgens de laatste inlichtingen die wij hebben gekregen van Gregory, zijn zij bezig met opnames voor een elpee. Eerst zal „Live is easy" als single in Nederland worden gelanceerd.<ref>Life is easy. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 28-06-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011</ref> -------- Gregory Elias werd geboren op Curaçao in mei of augustus 1953. Op jonge leeftijd vertrok hij naar Nederland, waar hij in de jaren 1970 notarieel recht studeerde in Amsterdam. Na zijn studie keerde hij begin jaren ’70 terug naar zijn geboorte-eiland. Hij woont in de omgeving van Spaanse Water op Curaçao. 💼 Carrière in financiën en ondernemerschap In de jaren 1980 richtte Elias mee de Holland Intertrust Group op, een toonaangevend trustkantoor voor internationale cliënten. In 2002 verkocht hij zijn aandelen aan Fortis PLC, en in 2007 richtte hij zijn eigen groep op: United Group Holdings, actief in wealth management, trusts en juridische dienstverlening in onder andere het Caribisch gebied en Europa. Elias was ook algemeen directeur van Pierson Bank/Intertrust tot zijn vertrek in 2006. Onder zijn leiding groeide United Group uit tot een organisatie met kantoren in negen landen, waaronder Curaçao, Aruba en Panama. In juni 2022 voltooide United Group Holdings onder leiding van Elias de overname van Banco di Caribe, waarmee hij een prominente speler werd in de lokale bankensector. 🎶 Culturele promotor en filantroop Gregory Elias is de oprichter van de Fundashon Bon Intenshon, die sinds 1990 structurele steun biedt aan projecten in het onderwijs, cultuur, sport en het sociale domein op Curaçao. In 2010 lanceerde hij het Curaçao North Sea Jazz Festival, in samenwerking met Mojo Concerts en het Curaçao Toeristenbureau (CTB). Het festival, dat plaatsvindt in het laagseizoen, groeide uit tot een internationaal cultureel hoogtepunt. Wereldberoemde artiesten als Prince, Stevie Wonder en Alicia Keys traden op tijdens het evenement. De opbrengsten van het festival worden volledig geherinvesteerd in sociale projecten. Daarnaast organiseert zijn stichting ook het Curaçao International Film Festival Rotterdam, het BlueSeas Blues Festival en andere culturele evenementen. 🏅 Onderscheidingen In 2013 ontving Elias de Charles Gomes Casseres Award voor zijn bijdrage aan de gemeenschap en cultuur van Curaçao. In 2025 werd hij onderscheiden met de Cola Debrotprijs, de hoogste culturele onderscheiding van het eiland. Een opvallend detail: Elias was drummer en coauteur van de Nederlandse hit Why Tell Me Why van Anita Meyer. De inkomsten uit dit project gebruikte hij mede om zijn ondernemingen en filantropisch werk te financieren. 🧭 Erfenis Gregory Elias wordt gezien als een ware “yu di Kòrsou” – een zoon van Curaçao – die zijn financiële succes heeft ingezet voor de culturele en sociale ontwikkeling van zijn eiland. Zijn werk belichaamt een unieke balans tussen ondernemerschap, filantropie en het versterken van de Curaçaose identiteit op internationaal niveau. ---- Gregory Edward Elias (nase na Kòrsou, 1953) ta un empresario, filántropo i promotor kultural di Kòrsou ku un gran impakto riba e sektor finansiero i e bida kultural di e isla. E ta konosí pa su rol den akuisishon di Banco di Caribe, su liderato den firma internashonal di servicio finansiero United Group Holdings, i komo fundadó di e Fundashon Bon Intenshon ku ta organizadó di e Curaçao North Sea Jazz Festival. 🎓 Bida i formashon Gregory Elias a nasé na Kòrsou den mei òf ougustus di 1953, komo yu di empresario Fohed Elias. Na un edad hoben e a bai studia na Hulanda, kaminda e a sigui formashon den e área di derecho notarial na Amsterdam den anjanan 1970. Despues di e studi, e a bolbe pa Kòrsou den principio di e mesun dekada. E ta residente di e área di Spaanse Water. 💼 Karera den finansa i negoshi Den anjanan 1980, Elias a co-funda Holland Intertrust Group, un firma prominente den e mundo di trust i planeashon di impuesto pa klientenan internashonal. Na 2002, e a bende su parti den Intertrust na Fortis PLC, i na 2007 e a funda su mesun grupo, United Group Holdings, ku ta ofrece servisio di wealth management, trust, i planeashon legal den varios pais den Karibe i Europa. E tambe tabata direktor general di Pierson Bank/Intertrust te ku su salida na 2006. Bao di su liderato, United Group a habri ofisina den nueve pais, inkluído Kòrsou, Aruba, i Panama. Na yüni 2022, United Group Holdings, bou di liderato di Elias, a kompletá e kompra di Banco di Caribe, convirtiéndose asina den un di e figura prinsipal den sektor bankario lokal. 🎶 Promotor kultural i filántropo Gregory Elias ta fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku for di 1990 ta duna sosten kontinuo na e sektor edukashonal, kultural, deportivo, i sosial na Kòrsou. Na 2010, Elias a lansa e Curaçao North Sea Jazz Festival den kolaborashon ku Mojo Concerts i CTB. E festival aki, ku ta tuma luga durante temporada bou di turismo, a traha e isla na un nivel internashonal den e mundo musikal. Artistanan famos mundialmente manera Prince, Stevie Wonder, i Alicia Keys a presenta riba e tarima di e festival. E evento ta sin gana, i su ganashi tur a wordu reinvertí den proyekto sosial. Ademàs di jazz, Elias su fundashon ta organisá e Curaçao International Film Festival Rotterdam, e festival di blues BlueSeas, i otro aktividat artistiko. 🏅 Rekonesementu Na 2013, Elias a ricibí e Charles Gomes Casseres Award pa su kontribushon na komunidat i kultura di Kòrsou. Na 2025, e a ricibí e Premio Cola Debrot, e premio mas halto den área di arte i kultura na Kòrsou. Un dato interesante: Elias tabata drummer i ko-autor di e hit “Why Tell Me Why” pa cantante hulandés Anita Meyer, ku e a uza e ganashi finansiero pa invertí den negoshinan i fundashon filantrópiko. 🧭 Legado Gregory Elias ta konsiderá komo un “yu di Kòrsou” di berdat: un persona ku a uza su éksito finansiero pa amplia e balor kultural i komun di su pueblo. Su trabou ta reflehá un balans entre negoshio, filantropia, i promoshon di identidat kultural di Kòrsou na un eskala internashonal. * e tabata ko-produser di e pelikula "double play (2017), un produkshon merikano basa riba e buki ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]]. * na 1972 e i e grupo Eliah a koloka den top 20 di Korsou cu e kantika "Life is easy''<ref>TOP20. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 16-09-1972, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 28-06-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011</ref> * 1987 t/m 1995 - Presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB) * 1983 - el a kasa ku Marianne Chang * 1993 - presidente VBC Vereniging Bedrijfsleven Curacao {{Appendix}} ---- Gregory Edward Elias (geboren op Curaçao, 1953) is een ondernemer, filantroop, muzikant en cultureel promotor uit Curaçao. Hij heeft aanzienlijke invloed gehad op zowel de financiële infrastructuur als het culturele leven van het eiland. Hij staat bekend om zijn rol in de overname van Banco di Caribe, zijn leiding over United Group Holdings, en als oprichter van Fundashon Bon Intenshon, de stichting achter het prestigieuze Curaçao North Sea Jazz Festival. 🎓 Leven en opleiding Gregory Elias werd geboren op Curaçao in mei of augustus 1953. Hij vertrok op jonge leeftijd naar Nederland, waar hij notarieel recht studeerde in Amsterdam in de jaren 1970. Hij woont tegenwoordig in de regio Spaanse Water op Curaçao. 🎶 Vroege muzikale carrière Al op 19-jarige leeftijd maakte Gregory Elias naam als componist, zanger en multi-instrumentalist onder het pseudoniem “Dickery Dock”. In 1972 bracht hij het nummer “Life is Easy” uit, dat destijds vijf weken op de lokale top 40 van Curaçao stond, ondanks dat het nog niet beschikbaar was in platenzaken.<ref>Life is easy. Amigoe di Curaçao, 30-09-1972, p. 11. Geraadpleegd via Delpher, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011</ref> Gregory was de schrijver, zanger, pianist, drummer en gitarist van de muziekformatie Eliah, die hij datzelfde jaar oprichtte. De groep bestond uit Elias zelf, Hein Piscaer (“Uncle Henry”) als lead- en basgitarist, en Rob van Donselaar (“Pedjes”), voormalig lid van de bekende Nederlandse band Bintangs, als toetsenist en gitarist. De stijl van Eliah werd vergeleken met die van Crosby, Stills, Nash & Young of America, hoewel de groep geen imitatie nastreefde. Gregory schreef daarnaast ook liedjes voor Debhie, een zangeres die toen actief was in Nederland, Frankrijk en Italië. Er werd gewerkt aan de opnames van een elpee, met "Life is Easy" als eerste geplande single voor de Nederlandse markt. 💼 Carrière in financiën en ondernemerschap Na zijn muzikale periode ontwikkelde Elias zich tot een succesvolle ondernemer. Hij richtte in de jaren 1980 mee Holland Intertrust Group op en verkocht zijn aandelen in 2002 aan Fortis. In 2007 startte hij United Group Holdings, gespecialiseerd in wealth management, trusts en juridische structuren, met vestigingen in onder andere Curaçao, Panama en Nederland. In juni 2022 kocht zijn groep Banco di Caribe, waarmee hij zijn invloed in de financiële sector van het eiland verstevigde. 🎷 Culturele promotie en filantropie Gregory Elias is oprichter van Fundashon Bon Intenshon, die sinds 1990 actief is in het ondersteunen van projecten op het gebied van onderwijs, cultuur, sport en armoedebestrijding. In 2010 lanceerde hij het Curaçao North Sea Jazz Festival, dat sindsdien wereldsterren zoals Prince, Stevie Wonder en Alicia Keys naar het eiland heeft gebracht. Alle winsten van het festival worden herbestemd naar maatschappelijke projecten. Zijn stichting organiseert daarnaast ook het Curaçao International Film Festival Rotterdam en het BlueSeas Blues Festival. 🏅 Onderscheidingen Charles Gomes Casseres Award (2013) – voor zijn bijdrage aan de Curaçaose samenleving Cola Debrotprijs (2025) – hoogste culturele onderscheiding op Curaçao 🧭 Erfenis Gregory Elias wordt alom erkend als een ware “yu di Kòrsou” – een Curaçaoënaar die zijn financiële succes heeft ingezet voor het algemeen welzijn en culturele bloei van zijn eiland. Zijn levensloop combineert ondernemerschap, filantropie en artistieke expressie tot een uniek voorbeeld van culturele toewijding. -------- ----------- Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Despues di su estudio, el a regresa Kòrsou i a kuminsá su karera na e "trustkantoor" Intertrust. Na 2002, Intertrust a wòrdu bendí na Fortis MeesPierson, durante kua tempu Elias a gana un montante supstansial komo fundadó i direktor. Despues di sinku aña, el a bandoná e kompania i a funda United Trust na 2007, un trustkantoor ku sukursalnan na Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg, entre otro. United Trust ta manehá mas o ménos dos mil entidat hurídiko na Kòrsou i ta ofresé servisio na kompanianan i personanan pa lanta strukturanan di belasting. <ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref>{{Citeer nieuws |achternaam=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Intertrust i servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di "trust" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis. Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Gregory (Greg) Elias (1953) tabata un di e fundadónan di e kompania di konfiansa Intertrust. E compania ey a wordo bendi na Fortis na 2002, cual segun informe a haci Elias e homber mas rico na Curaçao. El a keda aktivo den e sektor di konfiansa despues di esei i a establesé un ofisina nobo na Amsterdam i Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Na 2007, el a funda United Group Holdings, un compania internashonal di servisionan finansiero specialisa den maneho di rikesa, servicio di fideicomiso, y strukturanan huridiko, ku ofisina na varios pais entre otro Korsou, Aruba, Panama, i ​​Hulanda. puv6xfypgwstwz806c3ll9epwi4uubc 203103 203102 2026-09-04T17:07:59Z Caribiana 8320 /* Promoshon kultural i filantropia */ 203103 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{infobox persona |variante = c | nomber completo = Gregory Edward Elias | alias = Dickery Dock, Rei di Kòrsou | fecha nacemento = [[1953]] | luga nacemento = {{CUW}} | ofishi = empresario, músiko, filantropo i promotor kultural | pareha = Marianne Chang | yui = 2 | distincion = [[Premio Cola Debrot]] (2025) }} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]<ref name="Marbus">{{Citeer web |url=https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html |titel=You can always get what you want |auteur=Margriet Marbus |datum=2016-08-01|bezochtdatum=2025-05-02 |werk=De achterkant van Curaçao}}</ref>) ta un empresario, filantropo, músiko, i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su liderazgo den sektor di servisio finansiero internashonal, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, e organisashon tras di [[Curaçao North Sea Jazz Festival]]. Pa su kontribushonnan na kultura i sosiedat na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.<ref name="AD">{{citeer web |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31079-gregory-elias-krijgt-cola-debrotprijs |titel=Gregory Elias krijgt Cola Debrotprijs |datum=2025-05-01 |bezochtdatum= |werk=[[Antilliaans Dagblad]]}}</ref> == Bida i karera == Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welonan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.<ref name="Marbus"/> Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresa Kòrsou, unda el a establesé su mes den e área di [[Spaanse Water]].<ref name="Marbus"/> Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ===Músika === Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na e edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual e tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.<ref name="Life"/> Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a drenta Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba e listanan di músika lokal.<ref>{{citeer web|titel=TOP20|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-16-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011}}</ref> E estilo di Eliah tabata komparabel ku esun di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí riba imitá nan.<ref name="Life">{{citeer web|titel=Life is easy|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-30|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-03|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011}}</ref> Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues e tabata ko-outor pa e kansion hulandes ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.<ref>[https://www.nporadio2.nl/nieuws/top2000/9b3a5d17-9797-4192-8c42-704f3c47db64/why-tell-me-why-is-een-noodkreet-probeer-goed-te-zijn-naar-je-medemens Why Tell Me Why is een noodkreet: 'Probeer goed te zijn naar je medemens'], NPO Radio 2 Top 2000</ref> Na 2009, Elias a ko-fundá Top Stop Music (TSM) na [[Florida]], huntu ku e produktor musikal Sergio George. TSM ta un seyo diskero ku enfoke riba músika latino, spesialmente músika kubano i tropikal. Elias a fungi komo presidente di e seyo. Un aña despues, e album ''Ciclos'' di Luis Enrique, lansá pa medio di Top Stop Music, a gana e Grammy pa Best Tropical Latin Album.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20860-top-stop-music-van-elias-wint-grammy Top Stop Music van Elias wint Grammy], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di yanüari 2020)</ref> Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula [[Double Play]], un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]].<ref>[https://www.imdb.com/title/tt5220252/fullcredits/?ref_=tt_ov_sm_3#amzn1.imdb.concept.name_credit_group.7caf7d16-5db9-4f4f-8864-d4c6e711c686 Double Play], IMDb</ref> === Servisio finansiero === Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un "trustkantoor" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis MeesPierson. Elias a fungi tambe komo direktor gerente di Pierson/Intertrust te ku 2006.<ref name="FTM">[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Elias a fungi komo presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB) entre 1987 i 1995.<ref>{{citeer web|titel=Gregory Elias over Offshore: het gaat redelijk goed|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-01-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642359:mpeg21:p003}}</ref> Na 2007, Elias a funda United Trust na 2007, un trustkantoor ku sukursalnan na Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg, entre otro. E kompania a manehá mas o ménos dos mil entidat hurídiko na Kòrsou i ta ofresé servisionan finansiero spesialisá na kompania i persona den maneho di kapital i strukturanan hurídiko pa evashon di belasting.<ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref>{{Citeer web|auteur=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Na 2021, United Group Holdings BV, e kompania holding di Elias, a atkerí [[Banco di Caribe]]. E atkisishon aki, konfirmá pa [[Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten|Banko Sentral]], a enserá operashonnan bankario na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten i tabata un paso klave pa [[ENNIA|Seguros Ennia]] bira finansieramente salú.<ref>{{Citeer web |url=https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |titel=Banco Di Caribe overgenomen door bedrijf Gregory Elias |achternaam= |datum=2021-09-16 |bezochtdatum= |werk=Paradise FM 103.1 |taal= |archiefdatum=2025-05-03 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20250503052411/https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |dodeurl=ja }}</ref> Fin di 2024 e [[Banco di Caribe Aruba|operashon na Aruba]] a keda atkerí pa e banko di invershon [[Aruba|arubano]], [[AIB Bank|AIB Bank NV]].<ref>[https://www.noticiacla.com/news/33047 AIB Bank N.V. ta tuma Banco di Caribe (Aruba) N.V. over!], NoticiaCla (23 di december 2024)</ref> Elias a haña atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a wordu relashona ku e dokumentonan konosí komo Panama Papers. Su nòmber a aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá pa kompania asesor korporativo di Panama, Mossack Fonseca. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda den konekshon ku investigashonnan riba evashon di belasting. Elias a deklará ku su servisio finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di e kuadra legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientenan.[14] === Promoshon kultural i filantropia === Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na aña 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, [[kultura]], [[deporte]], i desaroyo sosial na Kòrsou.<ref>https://nu.cw/2025/05/02/gregory-elias-ontvangt-nicolaas-cola-debrot-prijs-voor-bijdrage-aan-curacaose-muziek/ Gregory Elias ontvangt Nicolaas (Cola) Debrot prijs voor bijdrage aan Curacaose muziek], nu.cw (2 di mei 2025)</ref> Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renòmber na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]] i a bira un di e eventonan musikal mas konosí di e isla. E entradanan di e festival ta wòrdu reinvertí den inisiativanan di komunidat i kultura. Pa medio di su fundashon, Elias tambe a sostené Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i BlueSeas Blues Festival. Internashonalmente, el a haña rekonosementu adishonal na 2016 pa organisá un konsierto di [[Rolling Stones]] na [[Cuba]].<ref name="FTM"/> == Premio == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) – pa kontribushonnan na komunidat i promoshon internashonal di Kòrsou.<ref>[https://www.rotarycuracao.org/sitepage/charles-gomes-casseres-award/cgc-award-2013-goes-to-gregory-elias CGC Award 2013 goes to Gregory Elias], rotarycuracao.org</ref> * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) – pa su kontribushon prolongá na músika di Kòrsou.<ref name="AD"/> == Legado == Elias a bira un figura konosí den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su aktividatnan den sektor finansiero, huntu ku su sosten pa músika, deporte, arte i inisiativanan pa hubentut, a hasié un figura prominente den bida públiko di e isla. {{Appendix}} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]) ta un empresario, filantropo, músiko i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su aktividatnan den e sektor di servisio finansiero internashonal i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku ta sostené proyektonan den músika, kultura, deporte i desaroyo sosial. Elias a hunga tambe un papel importante den e organisashon di Curaçao North Sea Jazz Festival. Pa su kontribushon na músika na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.[1][2] ## Kontenido ## Bida i karera Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welonan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.[3] Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresa Kòrsou, unda el a establesé su mes den e área di [[Spaanse Water]].[3] Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ### Músika Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual el tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.[4] Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a yega den e Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba e listanan di músika lokal.[5] E estilo di Eliah tabata komparabel ku e di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí pa imitá nan.[4] Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues el a ko-skibi e kansion ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.[6] Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula ''[[Double Play]]'', un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''[[Dubbelspel]]'' di [[Frank Martinus Arion]].[7] ### Servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di trust i servisio finansiero pa klientenan internashonal. Na 2002, e grupo a wòrdu bendé na Fortis i despues a wòrdu integrá ku MeesPierson. Elias a fungi komo gerente general di e operashon di bank i trust te ku 2006.[8] Entre 1987 i 1995, Elias a fungi komo presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB).[9] Na 2007, Elias a inisiá United Trust, un grupo di servisio di trust i maneho di patrimonio ku tabatin operashonnan den diferente pais, entre otro Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg. E grupo tabata maneha un gran kantidat di entidatnan hurídiko na Kòrsou i tabata ofresé servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal.[10][11] Na 2021, United Group Holdings B.V., e kompania holding di Elias, a atkerí Banco di Caribe. E transakshon tabata parti di e proseso pa reorganisá e banko i fortalesé e situashon finansiero di e Ennia-groep. E akuerdo tabata kubri operashonnan di Banco di Caribe na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten.[12] Na desèmber 2024, Banco di Caribe Aruba N.V. a wòrdu atkerí pa AIB Bank N.V., un banko di invershon ku ta operá for di Aruba.[13] Elias a haña atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a aparesé den e documentos konosí komo e [[Panama Papers]]. Su nòmber tabata aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá di e firma di servisio korporativo panameño Mossack Fonseca. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda den konekshon ku investigashonnan riba evashon i ontwijking di belasting. Elias a deklará ku su servisio finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di e kuadron legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientenan.[14] ### Promoshon kultural i filantropia Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, [[kultura]], [[deporte]], músika i desaroyo sosial na Kòrsou. Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renòmber na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]]. E evento a bira un di e festividadnan musikal mas konosí di e isla.[15] Fundashon Bon Intenshon tambe a sostené inisiativanan kultural manera Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i BlueSeas Blues Festival. Partisipashon di Elias den organisashon di e konsierto di [[The Rolling Stones]] na [[Cuba]] na 2016 a trese atenshon internashonal pa su aktividatnan kultural.[8] ## Premionan * '''Charles Gomes Casseres Award''' (2013) – pa su kontribushon na e komunidat i pa e promoshon internashonal di Kòrsou.[16] * '''[[Premio Cola Debrot]]''' (2025) – pa su kontribushon prolongá na e músika di Kòrsou.[1][17] ## Legado Gregory Elias ta un figura prominente den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su karera den e sektor finansiero a bai huntu ku un partisipashon prolongá den músika, organisashon di eventonan kultural i filantropia. Pa medio di Fundashon Bon Intenshon i proyektonan manera Curaçao North Sea Jazz Festival, el a sostené diferente inisiativanan den kultura, deporte, enseñansa i desaroyo sosial na Kòrsou. {{DEFAULTSORT:Elias, Gregory}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] ---------- Na 2007, el a funda United Group Holdings, un compania internashonal di servisionan finansiero specialisa den maneho di rikesa, servicio di fideicomiso, y strukturanan huridiko, ku ofisina na varios pais entre otro Korsou, Aruba, Panama, i ​​Hulanda. Intertrust i servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di "trust" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis. Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Gregory (Greg) Elias (1953) tabata un di e fundadónan di e kompania di konfiansa Intertrust. E compania ey a wordo bendi na Fortis na 2002, cual segun informe a haci Elias e homber mas rico na Curaçao. El a keda aktivo den e sektor di konfiansa despues di esei i a establesé un ofisina nobo na Amsterdam i Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> zie nl.wiki:'''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]) ta un empresario, filantropo i promotor kultural di [[Kòrsou]] ku hopi influensia riba tantu e sektor finansiero komo e bida kultural di e isla. E ta konosí pa su ròl den atkisishon di Banco di Caribe, su liderazgo di e kompania internashonal di servisio finansiero United Group Holdings, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, organisadó di e prestigioso [[Curaçao North Sea Jazz Festival]]. == Bida i karera == Gregory Elias a nasé na [[Bandariba]] den luna di mei 1953, komo yu di e empresario Fohed Antonio Elias. Na un edat hoben e a bai studia na Hulanda, kaminda e a sigui formashon den e área di derecho notarial na Vrije Universiteit Amsterdam den añanan 1970. Durante su Despues di a studia, el a bolbe pa Kòrsou den principio di e mesun dekada. E ta residente di e área di Spaanse Water. == Honor == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) {{Appendix}} Zelf werd Elias geboren op Banda Ariba. Het landgoed van zijn grootouders van moederszijde omvatte enkele hectaren. Hij woonde er acht jaar met zijn moeder. Op zijn twaalfde trok Elias naar Nederland; zijn oudere broer Mike was vijf jaar eerder al afgereisd. Gregory studeerde er – het was begin jaren zestig – rechten aan de Vrije Universiteit. Na zijn studie keerde hij terug naar Curaçao. Daar woont hij nu, alweer bijna 35<ref>[[Dick Drayer]], [https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html You can always get what you want], De Achterkant van Curacao (1 di ougustus 2016)</ref> Gregory (Greg) Elias (1953), bijgenaamd ‘de koning van Curaçao’, was een van de oprichters van trustbedrijf Intertrust. Dat bedrijf werd in 2002 verkocht aan Fortis, wat Elias naar verluidt tot de rijkste man van Curaçao maakte. Hij bleef daarna actief in het trustwezen, en zette een nieuw kantoor op in Amsterdam en Willemstad, United Trust. Elias vergaarde internationale bekendheid toen hij in 2016 een concert van de Rolling Stones op Cuba organiseerde.<ref>[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Met Johan Derksen organiseert hij een bluesfestival in het dorp Grolloo. Hij is bevriend met Marcel Boekhoorn, en sponsorde net als hij enige tijd voetbalclub NEC. [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] Gregory (Greg) Elias (1953), bijgenaamd ‘de koning van Curaçao’, was een van de oprichters van trustbedrijf Intertrust. Dat bedrijf werd in 2002 verkocht aan Fortis, wat Elias naar verluidt tot de rijkste man van Curaçao maakte. Hij bleef daarna actief in het trustwezen, en zette een nieuw kantoor op in Amsterdam en Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Elias vergaarde internationale bekendheid toen hij in 2016 een concert van de Rolling Stones op Cuba organiseerde. Met Johan Derksen organiseert hij een bluesfestival in het dorp Grolloo. Hij is bevriend met Marcel Boekhoorn, en sponsorde net als hij enige tijd voetbalclub NEC. --- WILLEMSTAD - Reeds vijf weken staat op de lokale top 40 het nummer getiteld „Life is easy", maar jammergenoeg nog steeds niet verkrijgbaar bij de lokale platenzaken. De opname die in de top 40 verschijnt is dan ook, voorlopig alleen via de Curom te beluisteren, maar spoedig ook via de andere radiostations. Ongeveer zeven weken geleden was hier op vakantie Gregory Elias, misschien nog onbekend bij velen, maar hij is een Caracaoënaar, die in Nederland studeert, maar een behoorlijke dosis muzikale talent bezit Misschien zegt de naam „Dickery Doek" meer? Vorig jaar werd door P.S.H. de nummers „A song for all" en „Mr 800 of the 7th Avenue" gelanceerd, zonder veel succes, maar toen al waren de muzikale talenten van Gregory Elias te beluisteren, want hij was dé schrijver, musicus en zanger „Dickery Doek". Gregory heeft ook een paar hits geschreven voor „Debhie, een zangeres, die tot voor kort nog een sensatie was in Nederland, Frankrijk en Italië. Dit jaar nog begon Gregory met de formatie van het trio: „Eliah", met als genre harmonie (C.S.N. & Y. of America stijl, maar zeker geen imitatie). „Eliah" bestaat uit Gregory Elias (naast zanger is hij ook drummer, pianist en guitarist). Verder Hein Piscaer („Uncle Henry", die 20 jaar oud is en lead guitarist en bass guitarist is) en Rob van Donselaar („Pedjes", 22 jaar, piano, orgel, guitaar en sli de-guitaar). Rob heeft gedurende drie jaar in de groep „Bintangs" gespeeld, die vrij populair is in Nederland en Duitsland. Gregory is 19 jaar oud en volgens de laatste inlichtingen die wij hebben gekregen van Gregory, zijn zij bezig met opnames voor een elpee. Eerst zal „Live is easy" als single in Nederland worden gelanceerd.<ref>Life is easy. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 28-06-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011</ref> -------- Gregory Elias werd geboren op Curaçao in mei of augustus 1953. Op jonge leeftijd vertrok hij naar Nederland, waar hij in de jaren 1970 notarieel recht studeerde in Amsterdam. Na zijn studie keerde hij begin jaren ’70 terug naar zijn geboorte-eiland. Hij woont in de omgeving van Spaanse Water op Curaçao. 💼 Carrière in financiën en ondernemerschap In de jaren 1980 richtte Elias mee de Holland Intertrust Group op, een toonaangevend trustkantoor voor internationale cliënten. In 2002 verkocht hij zijn aandelen aan Fortis PLC, en in 2007 richtte hij zijn eigen groep op: United Group Holdings, actief in wealth management, trusts en juridische dienstverlening in onder andere het Caribisch gebied en Europa. Elias was ook algemeen directeur van Pierson Bank/Intertrust tot zijn vertrek in 2006. Onder zijn leiding groeide United Group uit tot een organisatie met kantoren in negen landen, waaronder Curaçao, Aruba en Panama. In juni 2022 voltooide United Group Holdings onder leiding van Elias de overname van Banco di Caribe, waarmee hij een prominente speler werd in de lokale bankensector. 🎶 Culturele promotor en filantroop Gregory Elias is de oprichter van de Fundashon Bon Intenshon, die sinds 1990 structurele steun biedt aan projecten in het onderwijs, cultuur, sport en het sociale domein op Curaçao. In 2010 lanceerde hij het Curaçao North Sea Jazz Festival, in samenwerking met Mojo Concerts en het Curaçao Toeristenbureau (CTB). Het festival, dat plaatsvindt in het laagseizoen, groeide uit tot een internationaal cultureel hoogtepunt. Wereldberoemde artiesten als Prince, Stevie Wonder en Alicia Keys traden op tijdens het evenement. De opbrengsten van het festival worden volledig geherinvesteerd in sociale projecten. Daarnaast organiseert zijn stichting ook het Curaçao International Film Festival Rotterdam, het BlueSeas Blues Festival en andere culturele evenementen. 🏅 Onderscheidingen In 2013 ontving Elias de Charles Gomes Casseres Award voor zijn bijdrage aan de gemeenschap en cultuur van Curaçao. In 2025 werd hij onderscheiden met de Cola Debrotprijs, de hoogste culturele onderscheiding van het eiland. Een opvallend detail: Elias was drummer en coauteur van de Nederlandse hit Why Tell Me Why van Anita Meyer. De inkomsten uit dit project gebruikte hij mede om zijn ondernemingen en filantropisch werk te financieren. 🧭 Erfenis Gregory Elias wordt gezien als een ware “yu di Kòrsou” – een zoon van Curaçao – die zijn financiële succes heeft ingezet voor de culturele en sociale ontwikkeling van zijn eiland. Zijn werk belichaamt een unieke balans tussen ondernemerschap, filantropie en het versterken van de Curaçaose identiteit op internationaal niveau. ---- Gregory Edward Elias (nase na Kòrsou, 1953) ta un empresario, filántropo i promotor kultural di Kòrsou ku un gran impakto riba e sektor finansiero i e bida kultural di e isla. E ta konosí pa su rol den akuisishon di Banco di Caribe, su liderato den firma internashonal di servicio finansiero United Group Holdings, i komo fundadó di e Fundashon Bon Intenshon ku ta organizadó di e Curaçao North Sea Jazz Festival. 🎓 Bida i formashon Gregory Elias a nasé na Kòrsou den mei òf ougustus di 1953, komo yu di empresario Fohed Elias. Na un edad hoben e a bai studia na Hulanda, kaminda e a sigui formashon den e área di derecho notarial na Amsterdam den anjanan 1970. Despues di e studi, e a bolbe pa Kòrsou den principio di e mesun dekada. E ta residente di e área di Spaanse Water. 💼 Karera den finansa i negoshi Den anjanan 1980, Elias a co-funda Holland Intertrust Group, un firma prominente den e mundo di trust i planeashon di impuesto pa klientenan internashonal. Na 2002, e a bende su parti den Intertrust na Fortis PLC, i na 2007 e a funda su mesun grupo, United Group Holdings, ku ta ofrece servisio di wealth management, trust, i planeashon legal den varios pais den Karibe i Europa. E tambe tabata direktor general di Pierson Bank/Intertrust te ku su salida na 2006. Bao di su liderato, United Group a habri ofisina den nueve pais, inkluído Kòrsou, Aruba, i Panama. Na yüni 2022, United Group Holdings, bou di liderato di Elias, a kompletá e kompra di Banco di Caribe, convirtiéndose asina den un di e figura prinsipal den sektor bankario lokal. 🎶 Promotor kultural i filántropo Gregory Elias ta fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku for di 1990 ta duna sosten kontinuo na e sektor edukashonal, kultural, deportivo, i sosial na Kòrsou. Na 2010, Elias a lansa e Curaçao North Sea Jazz Festival den kolaborashon ku Mojo Concerts i CTB. E festival aki, ku ta tuma luga durante temporada bou di turismo, a traha e isla na un nivel internashonal den e mundo musikal. Artistanan famos mundialmente manera Prince, Stevie Wonder, i Alicia Keys a presenta riba e tarima di e festival. E evento ta sin gana, i su ganashi tur a wordu reinvertí den proyekto sosial. Ademàs di jazz, Elias su fundashon ta organisá e Curaçao International Film Festival Rotterdam, e festival di blues BlueSeas, i otro aktividat artistiko. 🏅 Rekonesementu Na 2013, Elias a ricibí e Charles Gomes Casseres Award pa su kontribushon na komunidat i kultura di Kòrsou. Na 2025, e a ricibí e Premio Cola Debrot, e premio mas halto den área di arte i kultura na Kòrsou. Un dato interesante: Elias tabata drummer i ko-autor di e hit “Why Tell Me Why” pa cantante hulandés Anita Meyer, ku e a uza e ganashi finansiero pa invertí den negoshinan i fundashon filantrópiko. 🧭 Legado Gregory Elias ta konsiderá komo un “yu di Kòrsou” di berdat: un persona ku a uza su éksito finansiero pa amplia e balor kultural i komun di su pueblo. Su trabou ta reflehá un balans entre negoshio, filantropia, i promoshon di identidat kultural di Kòrsou na un eskala internashonal. * e tabata ko-produser di e pelikula "double play (2017), un produkshon merikano basa riba e buki ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]]. * na 1972 e i e grupo Eliah a koloka den top 20 di Korsou cu e kantika "Life is easy''<ref>TOP20. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 16-09-1972, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 28-06-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011</ref> * 1987 t/m 1995 - Presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB) * 1983 - el a kasa ku Marianne Chang * 1993 - presidente VBC Vereniging Bedrijfsleven Curacao {{Appendix}} ---- Gregory Edward Elias (geboren op Curaçao, 1953) is een ondernemer, filantroop, muzikant en cultureel promotor uit Curaçao. Hij heeft aanzienlijke invloed gehad op zowel de financiële infrastructuur als het culturele leven van het eiland. Hij staat bekend om zijn rol in de overname van Banco di Caribe, zijn leiding over United Group Holdings, en als oprichter van Fundashon Bon Intenshon, de stichting achter het prestigieuze Curaçao North Sea Jazz Festival. 🎓 Leven en opleiding Gregory Elias werd geboren op Curaçao in mei of augustus 1953. Hij vertrok op jonge leeftijd naar Nederland, waar hij notarieel recht studeerde in Amsterdam in de jaren 1970. Hij woont tegenwoordig in de regio Spaanse Water op Curaçao. 🎶 Vroege muzikale carrière Al op 19-jarige leeftijd maakte Gregory Elias naam als componist, zanger en multi-instrumentalist onder het pseudoniem “Dickery Dock”. In 1972 bracht hij het nummer “Life is Easy” uit, dat destijds vijf weken op de lokale top 40 van Curaçao stond, ondanks dat het nog niet beschikbaar was in platenzaken.<ref>Life is easy. Amigoe di Curaçao, 30-09-1972, p. 11. Geraadpleegd via Delpher, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011</ref> Gregory was de schrijver, zanger, pianist, drummer en gitarist van de muziekformatie Eliah, die hij datzelfde jaar oprichtte. De groep bestond uit Elias zelf, Hein Piscaer (“Uncle Henry”) als lead- en basgitarist, en Rob van Donselaar (“Pedjes”), voormalig lid van de bekende Nederlandse band Bintangs, als toetsenist en gitarist. De stijl van Eliah werd vergeleken met die van Crosby, Stills, Nash & Young of America, hoewel de groep geen imitatie nastreefde. Gregory schreef daarnaast ook liedjes voor Debhie, een zangeres die toen actief was in Nederland, Frankrijk en Italië. Er werd gewerkt aan de opnames van een elpee, met "Life is Easy" als eerste geplande single voor de Nederlandse markt. 💼 Carrière in financiën en ondernemerschap Na zijn muzikale periode ontwikkelde Elias zich tot een succesvolle ondernemer. Hij richtte in de jaren 1980 mee Holland Intertrust Group op en verkocht zijn aandelen in 2002 aan Fortis. In 2007 startte hij United Group Holdings, gespecialiseerd in wealth management, trusts en juridische structuren, met vestigingen in onder andere Curaçao, Panama en Nederland. In juni 2022 kocht zijn groep Banco di Caribe, waarmee hij zijn invloed in de financiële sector van het eiland verstevigde. 🎷 Culturele promotie en filantropie Gregory Elias is oprichter van Fundashon Bon Intenshon, die sinds 1990 actief is in het ondersteunen van projecten op het gebied van onderwijs, cultuur, sport en armoedebestrijding. In 2010 lanceerde hij het Curaçao North Sea Jazz Festival, dat sindsdien wereldsterren zoals Prince, Stevie Wonder en Alicia Keys naar het eiland heeft gebracht. Alle winsten van het festival worden herbestemd naar maatschappelijke projecten. Zijn stichting organiseert daarnaast ook het Curaçao International Film Festival Rotterdam en het BlueSeas Blues Festival. 🏅 Onderscheidingen Charles Gomes Casseres Award (2013) – voor zijn bijdrage aan de Curaçaose samenleving Cola Debrotprijs (2025) – hoogste culturele onderscheiding op Curaçao 🧭 Erfenis Gregory Elias wordt alom erkend als een ware “yu di Kòrsou” – een Curaçaoënaar die zijn financiële succes heeft ingezet voor het algemeen welzijn en culturele bloei van zijn eiland. Zijn levensloop combineert ondernemerschap, filantropie en artistieke expressie tot een uniek voorbeeld van culturele toewijding. -------- ----------- Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Despues di su estudio, el a regresa Kòrsou i a kuminsá su karera na e "trustkantoor" Intertrust. Na 2002, Intertrust a wòrdu bendí na Fortis MeesPierson, durante kua tempu Elias a gana un montante supstansial komo fundadó i direktor. Despues di sinku aña, el a bandoná e kompania i a funda United Trust na 2007, un trustkantoor ku sukursalnan na Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg, entre otro. United Trust ta manehá mas o ménos dos mil entidat hurídiko na Kòrsou i ta ofresé servisio na kompanianan i personanan pa lanta strukturanan di belasting. <ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref>{{Citeer nieuws |achternaam=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Intertrust i servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di "trust" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis. Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Gregory (Greg) Elias (1953) tabata un di e fundadónan di e kompania di konfiansa Intertrust. E compania ey a wordo bendi na Fortis na 2002, cual segun informe a haci Elias e homber mas rico na Curaçao. El a keda aktivo den e sektor di konfiansa despues di esei i a establesé un ofisina nobo na Amsterdam i Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Na 2007, el a funda United Group Holdings, un compania internashonal di servisionan finansiero specialisa den maneho di rikesa, servicio di fideicomiso, y strukturanan huridiko, ku ofisina na varios pais entre otro Korsou, Aruba, Panama, i ​​Hulanda. 6pn7oql780b6sjodc6fhc528rpu7fjs 203104 203103 2026-09-04T17:21:58Z Caribiana 8320 /* Promoshon kultural i filantropia */ 203104 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{infobox persona |variante = c | nomber completo = Gregory Edward Elias | alias = Dickery Dock, Rei di Kòrsou | fecha nacemento = [[1953]] | luga nacemento = {{CUW}} | ofishi = empresario, músiko, filantropo i promotor kultural | pareha = Marianne Chang | yui = 2 | distincion = [[Premio Cola Debrot]] (2025) }} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]<ref name="Marbus">{{Citeer web |url=https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html |titel=You can always get what you want |auteur=Margriet Marbus |datum=2016-08-01|bezochtdatum=2025-05-02 |werk=De achterkant van Curaçao}}</ref>) ta un empresario, filantropo, músiko, i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su liderazgo den sektor di servisio finansiero internashonal, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, e organisashon tras di [[Curaçao North Sea Jazz Festival]]. Pa su kontribushonnan na kultura i sosiedat na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.<ref name="AD">{{citeer web |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31079-gregory-elias-krijgt-cola-debrotprijs |titel=Gregory Elias krijgt Cola Debrotprijs |datum=2025-05-01 |bezochtdatum= |werk=[[Antilliaans Dagblad]]}}</ref> == Bida i karera == Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welonan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.<ref name="Marbus"/> Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresa Kòrsou, unda el a establesé su mes den e área di [[Spaanse Water]].<ref name="Marbus"/> Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ===Músika === Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na e edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual e tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.<ref name="Life"/> Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a drenta Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba e listanan di músika lokal.<ref>{{citeer web|titel=TOP20|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-16-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011}}</ref> E estilo di Eliah tabata komparabel ku esun di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí riba imitá nan.<ref name="Life">{{citeer web|titel=Life is easy|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-30|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-03|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011}}</ref> Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues e tabata ko-outor pa e kansion hulandes ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.<ref>[https://www.nporadio2.nl/nieuws/top2000/9b3a5d17-9797-4192-8c42-704f3c47db64/why-tell-me-why-is-een-noodkreet-probeer-goed-te-zijn-naar-je-medemens Why Tell Me Why is een noodkreet: 'Probeer goed te zijn naar je medemens'], NPO Radio 2 Top 2000</ref> Na 2009, Elias a ko-fundá Top Stop Music (TSM) na [[Florida]], huntu ku e produktor musikal Sergio George. TSM ta un seyo diskero ku enfoke riba músika latino, spesialmente músika kubano i tropikal. Elias a fungi komo presidente di e seyo. Un aña despues, e album ''Ciclos'' di Luis Enrique, lansá pa medio di Top Stop Music, a gana e Grammy pa Best Tropical Latin Album.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20860-top-stop-music-van-elias-wint-grammy Top Stop Music van Elias wint Grammy], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di yanüari 2020)</ref> Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula [[Double Play]], un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]].<ref>[https://www.imdb.com/title/tt5220252/fullcredits/?ref_=tt_ov_sm_3#amzn1.imdb.concept.name_credit_group.7caf7d16-5db9-4f4f-8864-d4c6e711c686 Double Play], IMDb</ref> === Servisio finansiero === Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un "trustkantoor" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis MeesPierson. Elias a fungi tambe komo direktor gerente di Pierson/Intertrust te ku 2006.<ref name="FTM">[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Elias a fungi komo presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB) entre 1987 i 1995.<ref>{{citeer web|titel=Gregory Elias over Offshore: het gaat redelijk goed|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-01-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642359:mpeg21:p003}}</ref> Na 2007, Elias a funda United Trust na 2007, un trustkantoor ku sukursalnan na Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg, entre otro. E kompania a manehá mas o ménos dos mil entidat hurídiko na Kòrsou i ta ofresé servisionan finansiero spesialisá na kompania i persona den maneho di kapital i strukturanan hurídiko pa evashon di belasting.<ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref>{{Citeer web|auteur=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Na 2021, United Group Holdings BV, e kompania holding di Elias, a atkerí [[Banco di Caribe]]. E atkisishon aki, konfirmá pa [[Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten|Banko Sentral]], a enserá operashonnan bankario na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten i tabata un paso klave pa [[ENNIA|Seguros Ennia]] bira finansieramente salú.<ref>{{Citeer web |url=https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |titel=Banco Di Caribe overgenomen door bedrijf Gregory Elias |achternaam= |datum=2021-09-16 |bezochtdatum= |werk=Paradise FM 103.1 |taal= |archiefdatum=2025-05-03 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20250503052411/https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |dodeurl=ja }}</ref> Fin di 2024 e [[Banco di Caribe Aruba|operashon na Aruba]] a keda atkerí pa e banko di invershon [[Aruba|arubano]], [[AIB Bank|AIB Bank NV]].<ref>[https://www.noticiacla.com/news/33047 AIB Bank N.V. ta tuma Banco di Caribe (Aruba) N.V. over!], NoticiaCla (23 di december 2024)</ref> Elias a haña atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a wordu relashona ku e dokumentonan konosí komo Panama Papers. Su nòmber a aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá pa kompania asesor korporativo di Panama, Mossack Fonseca. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda den konekshon ku investigashonnan riba evashon di belasting. Elias a deklará ku su servisio finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di e kuadra legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientenan.[14] === Promoshon kultural i filantropia === Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na aña 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, [[kultura]], [[deporte]], i desaroyo sosial na Kòrsou.<ref>https://nu.cw/2025/05/02/gregory-elias-ontvangt-nicolaas-cola-debrot-prijs-voor-bijdrage-aan-curacaose-muziek/ Gregory Elias ontvangt Nicolaas (Cola) Debrot prijs voor bijdrage aan Curacaose muziek], nu.cw (2 di mei 2025)</ref> Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renòmber na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]] i a bira un di e eventonan musikal mas konosí di e isla. E entradanan di e festival ta wòrdu reinvertí den inisiativanan di komunidat i kultura. Pa medio di su fundashon, Elias a sostené Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR), Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFF), i ta organisá BlueSeas Blues Festival. <ref>[https://nu.cw/2023/03/21/curacao-international-film-festival-organiseert-film-days/ Curacao International Film Festival organiseert Film Days], nu.cw (21 di mart 2021)</ref><ref>https://nu.cw/2024/02/23/artiesten-curacao-international-blueseas-festival-bekend/ Artiesten Curacao International Blue Seas Festival bekend] </ref>Internashonalmente, el a haña rekonosementu adishonal na 2016 pa organisá un konsierto di [[Rolling Stones]] na [[Cuba]].<ref name="FTM"/> == Premio == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) – pa kontribushonnan na komunidat i promoshon internashonal di Kòrsou.<ref>[https://www.rotarycuracao.org/sitepage/charles-gomes-casseres-award/cgc-award-2013-goes-to-gregory-elias CGC Award 2013 goes to Gregory Elias], rotarycuracao.org</ref> * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) – pa su kontribushon prolongá na músika di Kòrsou.<ref name="AD"/> == Legado == Elias a bira un figura konosí den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su aktividatnan den sektor finansiero, huntu ku su sosten pa músika, deporte, arte i inisiativanan pa hubentut, a hasié un figura prominente den bida públiko di e isla. {{Appendix}} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]) ta un empresario, filantropo, músiko i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su aktividatnan den e sektor di servisio finansiero internashonal i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku ta sostené proyektonan den músika, kultura, deporte i desaroyo sosial. Elias a hunga tambe un papel importante den e organisashon di Curaçao North Sea Jazz Festival. Pa su kontribushon na músika na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.[1][2] ## Kontenido ## Bida i karera Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welonan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.[3] Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresa Kòrsou, unda el a establesé su mes den e área di [[Spaanse Water]].[3] Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ### Músika Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual el tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.[4] Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a yega den e Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba e listanan di músika lokal.[5] E estilo di Eliah tabata komparabel ku e di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí pa imitá nan.[4] Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues el a ko-skibi e kansion ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.[6] Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula ''[[Double Play]]'', un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''[[Dubbelspel]]'' di [[Frank Martinus Arion]].[7] ### Servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di trust i servisio finansiero pa klientenan internashonal. Na 2002, e grupo a wòrdu bendé na Fortis i despues a wòrdu integrá ku MeesPierson. Elias a fungi komo gerente general di e operashon di bank i trust te ku 2006.[8] Entre 1987 i 1995, Elias a fungi komo presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB).[9] Na 2007, Elias a inisiá United Trust, un grupo di servisio di trust i maneho di patrimonio ku tabatin operashonnan den diferente pais, entre otro Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg. E grupo tabata maneha un gran kantidat di entidatnan hurídiko na Kòrsou i tabata ofresé servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal.[10][11] Na 2021, United Group Holdings B.V., e kompania holding di Elias, a atkerí Banco di Caribe. E transakshon tabata parti di e proseso pa reorganisá e banko i fortalesé e situashon finansiero di e Ennia-groep. E akuerdo tabata kubri operashonnan di Banco di Caribe na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten.[12] Na desèmber 2024, Banco di Caribe Aruba N.V. a wòrdu atkerí pa AIB Bank N.V., un banko di invershon ku ta operá for di Aruba.[13] Elias a haña atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a aparesé den e documentos konosí komo e [[Panama Papers]]. Su nòmber tabata aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá di e firma di servisio korporativo panameño Mossack Fonseca. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda den konekshon ku investigashonnan riba evashon i ontwijking di belasting. Elias a deklará ku su servisio finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di e kuadron legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientenan.[14] ### Promoshon kultural i filantropia Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, [[kultura]], [[deporte]], músika i desaroyo sosial na Kòrsou. Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renòmber na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]]. E evento a bira un di e festividadnan musikal mas konosí di e isla.[15] Fundashon Bon Intenshon tambe a sostené inisiativanan kultural manera Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i BlueSeas Blues Festival. Partisipashon di Elias den organisashon di e konsierto di [[The Rolling Stones]] na [[Cuba]] na 2016 a trese atenshon internashonal pa su aktividatnan kultural.[8] ## Premionan * '''Charles Gomes Casseres Award''' (2013) – pa su kontribushon na e komunidat i pa e promoshon internashonal di Kòrsou.[16] * '''[[Premio Cola Debrot]]''' (2025) – pa su kontribushon prolongá na e músika di Kòrsou.[1][17] ## Legado Gregory Elias ta un figura prominente den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su karera den e sektor finansiero a bai huntu ku un partisipashon prolongá den músika, organisashon di eventonan kultural i filantropia. Pa medio di Fundashon Bon Intenshon i proyektonan manera Curaçao North Sea Jazz Festival, el a sostené diferente inisiativanan den kultura, deporte, enseñansa i desaroyo sosial na Kòrsou. {{DEFAULTSORT:Elias, Gregory}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] ---------- Na 2007, el a funda United Group Holdings, un compania internashonal di servisionan finansiero specialisa den maneho di rikesa, servicio di fideicomiso, y strukturanan huridiko, ku ofisina na varios pais entre otro Korsou, Aruba, Panama, i ​​Hulanda. Intertrust i servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di "trust" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis. Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Gregory (Greg) Elias (1953) tabata un di e fundadónan di e kompania di konfiansa Intertrust. E compania ey a wordo bendi na Fortis na 2002, cual segun informe a haci Elias e homber mas rico na Curaçao. El a keda aktivo den e sektor di konfiansa despues di esei i a establesé un ofisina nobo na Amsterdam i Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> zie nl.wiki:'''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]) ta un empresario, filantropo i promotor kultural di [[Kòrsou]] ku hopi influensia riba tantu e sektor finansiero komo e bida kultural di e isla. E ta konosí pa su ròl den atkisishon di Banco di Caribe, su liderazgo di e kompania internashonal di servisio finansiero United Group Holdings, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, organisadó di e prestigioso [[Curaçao North Sea Jazz Festival]]. == Bida i karera == Gregory Elias a nasé na [[Bandariba]] den luna di mei 1953, komo yu di e empresario Fohed Antonio Elias. Na un edat hoben e a bai studia na Hulanda, kaminda e a sigui formashon den e área di derecho notarial na Vrije Universiteit Amsterdam den añanan 1970. Durante su Despues di a studia, el a bolbe pa Kòrsou den principio di e mesun dekada. E ta residente di e área di Spaanse Water. == Honor == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) {{Appendix}} Zelf werd Elias geboren op Banda Ariba. Het landgoed van zijn grootouders van moederszijde omvatte enkele hectaren. Hij woonde er acht jaar met zijn moeder. Op zijn twaalfde trok Elias naar Nederland; zijn oudere broer Mike was vijf jaar eerder al afgereisd. Gregory studeerde er – het was begin jaren zestig – rechten aan de Vrije Universiteit. Na zijn studie keerde hij terug naar Curaçao. Daar woont hij nu, alweer bijna 35<ref>[[Dick Drayer]], [https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html You can always get what you want], De Achterkant van Curacao (1 di ougustus 2016)</ref> Gregory (Greg) Elias (1953), bijgenaamd ‘de koning van Curaçao’, was een van de oprichters van trustbedrijf Intertrust. Dat bedrijf werd in 2002 verkocht aan Fortis, wat Elias naar verluidt tot de rijkste man van Curaçao maakte. Hij bleef daarna actief in het trustwezen, en zette een nieuw kantoor op in Amsterdam en Willemstad, United Trust. Elias vergaarde internationale bekendheid toen hij in 2016 een concert van de Rolling Stones op Cuba organiseerde.<ref>[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Met Johan Derksen organiseert hij een bluesfestival in het dorp Grolloo. Hij is bevriend met Marcel Boekhoorn, en sponsorde net als hij enige tijd voetbalclub NEC. [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] Gregory (Greg) Elias (1953), bijgenaamd ‘de koning van Curaçao’, was een van de oprichters van trustbedrijf Intertrust. Dat bedrijf werd in 2002 verkocht aan Fortis, wat Elias naar verluidt tot de rijkste man van Curaçao maakte. Hij bleef daarna actief in het trustwezen, en zette een nieuw kantoor op in Amsterdam en Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Elias vergaarde internationale bekendheid toen hij in 2016 een concert van de Rolling Stones op Cuba organiseerde. Met Johan Derksen organiseert hij een bluesfestival in het dorp Grolloo. Hij is bevriend met Marcel Boekhoorn, en sponsorde net als hij enige tijd voetbalclub NEC. --- WILLEMSTAD - Reeds vijf weken staat op de lokale top 40 het nummer getiteld „Life is easy", maar jammergenoeg nog steeds niet verkrijgbaar bij de lokale platenzaken. De opname die in de top 40 verschijnt is dan ook, voorlopig alleen via de Curom te beluisteren, maar spoedig ook via de andere radiostations. Ongeveer zeven weken geleden was hier op vakantie Gregory Elias, misschien nog onbekend bij velen, maar hij is een Caracaoënaar, die in Nederland studeert, maar een behoorlijke dosis muzikale talent bezit Misschien zegt de naam „Dickery Doek" meer? Vorig jaar werd door P.S.H. de nummers „A song for all" en „Mr 800 of the 7th Avenue" gelanceerd, zonder veel succes, maar toen al waren de muzikale talenten van Gregory Elias te beluisteren, want hij was dé schrijver, musicus en zanger „Dickery Doek". Gregory heeft ook een paar hits geschreven voor „Debhie, een zangeres, die tot voor kort nog een sensatie was in Nederland, Frankrijk en Italië. Dit jaar nog begon Gregory met de formatie van het trio: „Eliah", met als genre harmonie (C.S.N. & Y. of America stijl, maar zeker geen imitatie). „Eliah" bestaat uit Gregory Elias (naast zanger is hij ook drummer, pianist en guitarist). Verder Hein Piscaer („Uncle Henry", die 20 jaar oud is en lead guitarist en bass guitarist is) en Rob van Donselaar („Pedjes", 22 jaar, piano, orgel, guitaar en sli de-guitaar). Rob heeft gedurende drie jaar in de groep „Bintangs" gespeeld, die vrij populair is in Nederland en Duitsland. Gregory is 19 jaar oud en volgens de laatste inlichtingen die wij hebben gekregen van Gregory, zijn zij bezig met opnames voor een elpee. Eerst zal „Live is easy" als single in Nederland worden gelanceerd.<ref>Life is easy. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 28-06-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011</ref> -------- Gregory Elias werd geboren op Curaçao in mei of augustus 1953. Op jonge leeftijd vertrok hij naar Nederland, waar hij in de jaren 1970 notarieel recht studeerde in Amsterdam. Na zijn studie keerde hij begin jaren ’70 terug naar zijn geboorte-eiland. Hij woont in de omgeving van Spaanse Water op Curaçao. 💼 Carrière in financiën en ondernemerschap In de jaren 1980 richtte Elias mee de Holland Intertrust Group op, een toonaangevend trustkantoor voor internationale cliënten. In 2002 verkocht hij zijn aandelen aan Fortis PLC, en in 2007 richtte hij zijn eigen groep op: United Group Holdings, actief in wealth management, trusts en juridische dienstverlening in onder andere het Caribisch gebied en Europa. Elias was ook algemeen directeur van Pierson Bank/Intertrust tot zijn vertrek in 2006. Onder zijn leiding groeide United Group uit tot een organisatie met kantoren in negen landen, waaronder Curaçao, Aruba en Panama. In juni 2022 voltooide United Group Holdings onder leiding van Elias de overname van Banco di Caribe, waarmee hij een prominente speler werd in de lokale bankensector. 🎶 Culturele promotor en filantroop Gregory Elias is de oprichter van de Fundashon Bon Intenshon, die sinds 1990 structurele steun biedt aan projecten in het onderwijs, cultuur, sport en het sociale domein op Curaçao. In 2010 lanceerde hij het Curaçao North Sea Jazz Festival, in samenwerking met Mojo Concerts en het Curaçao Toeristenbureau (CTB). Het festival, dat plaatsvindt in het laagseizoen, groeide uit tot een internationaal cultureel hoogtepunt. Wereldberoemde artiesten als Prince, Stevie Wonder en Alicia Keys traden op tijdens het evenement. De opbrengsten van het festival worden volledig geherinvesteerd in sociale projecten. Daarnaast organiseert zijn stichting ook het Curaçao International Film Festival Rotterdam, het BlueSeas Blues Festival en andere culturele evenementen. 🏅 Onderscheidingen In 2013 ontving Elias de Charles Gomes Casseres Award voor zijn bijdrage aan de gemeenschap en cultuur van Curaçao. In 2025 werd hij onderscheiden met de Cola Debrotprijs, de hoogste culturele onderscheiding van het eiland. Een opvallend detail: Elias was drummer en coauteur van de Nederlandse hit Why Tell Me Why van Anita Meyer. De inkomsten uit dit project gebruikte hij mede om zijn ondernemingen en filantropisch werk te financieren. 🧭 Erfenis Gregory Elias wordt gezien als een ware “yu di Kòrsou” – een zoon van Curaçao – die zijn financiële succes heeft ingezet voor de culturele en sociale ontwikkeling van zijn eiland. Zijn werk belichaamt een unieke balans tussen ondernemerschap, filantropie en het versterken van de Curaçaose identiteit op internationaal niveau. ---- Gregory Edward Elias (nase na Kòrsou, 1953) ta un empresario, filántropo i promotor kultural di Kòrsou ku un gran impakto riba e sektor finansiero i e bida kultural di e isla. E ta konosí pa su rol den akuisishon di Banco di Caribe, su liderato den firma internashonal di servicio finansiero United Group Holdings, i komo fundadó di e Fundashon Bon Intenshon ku ta organizadó di e Curaçao North Sea Jazz Festival. 🎓 Bida i formashon Gregory Elias a nasé na Kòrsou den mei òf ougustus di 1953, komo yu di empresario Fohed Elias. Na un edad hoben e a bai studia na Hulanda, kaminda e a sigui formashon den e área di derecho notarial na Amsterdam den anjanan 1970. Despues di e studi, e a bolbe pa Kòrsou den principio di e mesun dekada. E ta residente di e área di Spaanse Water. 💼 Karera den finansa i negoshi Den anjanan 1980, Elias a co-funda Holland Intertrust Group, un firma prominente den e mundo di trust i planeashon di impuesto pa klientenan internashonal. Na 2002, e a bende su parti den Intertrust na Fortis PLC, i na 2007 e a funda su mesun grupo, United Group Holdings, ku ta ofrece servisio di wealth management, trust, i planeashon legal den varios pais den Karibe i Europa. E tambe tabata direktor general di Pierson Bank/Intertrust te ku su salida na 2006. Bao di su liderato, United Group a habri ofisina den nueve pais, inkluído Kòrsou, Aruba, i Panama. Na yüni 2022, United Group Holdings, bou di liderato di Elias, a kompletá e kompra di Banco di Caribe, convirtiéndose asina den un di e figura prinsipal den sektor bankario lokal. 🎶 Promotor kultural i filántropo Gregory Elias ta fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku for di 1990 ta duna sosten kontinuo na e sektor edukashonal, kultural, deportivo, i sosial na Kòrsou. Na 2010, Elias a lansa e Curaçao North Sea Jazz Festival den kolaborashon ku Mojo Concerts i CTB. E festival aki, ku ta tuma luga durante temporada bou di turismo, a traha e isla na un nivel internashonal den e mundo musikal. Artistanan famos mundialmente manera Prince, Stevie Wonder, i Alicia Keys a presenta riba e tarima di e festival. E evento ta sin gana, i su ganashi tur a wordu reinvertí den proyekto sosial. Ademàs di jazz, Elias su fundashon ta organisá e Curaçao International Film Festival Rotterdam, e festival di blues BlueSeas, i otro aktividat artistiko. 🏅 Rekonesementu Na 2013, Elias a ricibí e Charles Gomes Casseres Award pa su kontribushon na komunidat i kultura di Kòrsou. Na 2025, e a ricibí e Premio Cola Debrot, e premio mas halto den área di arte i kultura na Kòrsou. Un dato interesante: Elias tabata drummer i ko-autor di e hit “Why Tell Me Why” pa cantante hulandés Anita Meyer, ku e a uza e ganashi finansiero pa invertí den negoshinan i fundashon filantrópiko. 🧭 Legado Gregory Elias ta konsiderá komo un “yu di Kòrsou” di berdat: un persona ku a uza su éksito finansiero pa amplia e balor kultural i komun di su pueblo. Su trabou ta reflehá un balans entre negoshio, filantropia, i promoshon di identidat kultural di Kòrsou na un eskala internashonal. * e tabata ko-produser di e pelikula "double play (2017), un produkshon merikano basa riba e buki ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]]. * na 1972 e i e grupo Eliah a koloka den top 20 di Korsou cu e kantika "Life is easy''<ref>TOP20. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 16-09-1972, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 28-06-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011</ref> * 1987 t/m 1995 - Presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB) * 1983 - el a kasa ku Marianne Chang * 1993 - presidente VBC Vereniging Bedrijfsleven Curacao {{Appendix}} ---- Gregory Edward Elias (geboren op Curaçao, 1953) is een ondernemer, filantroop, muzikant en cultureel promotor uit Curaçao. Hij heeft aanzienlijke invloed gehad op zowel de financiële infrastructuur als het culturele leven van het eiland. Hij staat bekend om zijn rol in de overname van Banco di Caribe, zijn leiding over United Group Holdings, en als oprichter van Fundashon Bon Intenshon, de stichting achter het prestigieuze Curaçao North Sea Jazz Festival. 🎓 Leven en opleiding Gregory Elias werd geboren op Curaçao in mei of augustus 1953. Hij vertrok op jonge leeftijd naar Nederland, waar hij notarieel recht studeerde in Amsterdam in de jaren 1970. Hij woont tegenwoordig in de regio Spaanse Water op Curaçao. 🎶 Vroege muzikale carrière Al op 19-jarige leeftijd maakte Gregory Elias naam als componist, zanger en multi-instrumentalist onder het pseudoniem “Dickery Dock”. In 1972 bracht hij het nummer “Life is Easy” uit, dat destijds vijf weken op de lokale top 40 van Curaçao stond, ondanks dat het nog niet beschikbaar was in platenzaken.<ref>Life is easy. Amigoe di Curaçao, 30-09-1972, p. 11. Geraadpleegd via Delpher, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011</ref> Gregory was de schrijver, zanger, pianist, drummer en gitarist van de muziekformatie Eliah, die hij datzelfde jaar oprichtte. De groep bestond uit Elias zelf, Hein Piscaer (“Uncle Henry”) als lead- en basgitarist, en Rob van Donselaar (“Pedjes”), voormalig lid van de bekende Nederlandse band Bintangs, als toetsenist en gitarist. De stijl van Eliah werd vergeleken met die van Crosby, Stills, Nash & Young of America, hoewel de groep geen imitatie nastreefde. Gregory schreef daarnaast ook liedjes voor Debhie, een zangeres die toen actief was in Nederland, Frankrijk en Italië. Er werd gewerkt aan de opnames van een elpee, met "Life is Easy" als eerste geplande single voor de Nederlandse markt. 💼 Carrière in financiën en ondernemerschap Na zijn muzikale periode ontwikkelde Elias zich tot een succesvolle ondernemer. Hij richtte in de jaren 1980 mee Holland Intertrust Group op en verkocht zijn aandelen in 2002 aan Fortis. In 2007 startte hij United Group Holdings, gespecialiseerd in wealth management, trusts en juridische structuren, met vestigingen in onder andere Curaçao, Panama en Nederland. In juni 2022 kocht zijn groep Banco di Caribe, waarmee hij zijn invloed in de financiële sector van het eiland verstevigde. 🎷 Culturele promotie en filantropie Gregory Elias is oprichter van Fundashon Bon Intenshon, die sinds 1990 actief is in het ondersteunen van projecten op het gebied van onderwijs, cultuur, sport en armoedebestrijding. In 2010 lanceerde hij het Curaçao North Sea Jazz Festival, dat sindsdien wereldsterren zoals Prince, Stevie Wonder en Alicia Keys naar het eiland heeft gebracht. Alle winsten van het festival worden herbestemd naar maatschappelijke projecten. Zijn stichting organiseert daarnaast ook het Curaçao International Film Festival Rotterdam en het BlueSeas Blues Festival. 🏅 Onderscheidingen Charles Gomes Casseres Award (2013) – voor zijn bijdrage aan de Curaçaose samenleving Cola Debrotprijs (2025) – hoogste culturele onderscheiding op Curaçao 🧭 Erfenis Gregory Elias wordt alom erkend als een ware “yu di Kòrsou” – een Curaçaoënaar die zijn financiële succes heeft ingezet voor het algemeen welzijn en culturele bloei van zijn eiland. Zijn levensloop combineert ondernemerschap, filantropie en artistieke expressie tot een uniek voorbeeld van culturele toewijding. -------- ----------- Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Despues di su estudio, el a regresa Kòrsou i a kuminsá su karera na e "trustkantoor" Intertrust. Na 2002, Intertrust a wòrdu bendí na Fortis MeesPierson, durante kua tempu Elias a gana un montante supstansial komo fundadó i direktor. Despues di sinku aña, el a bandoná e kompania i a funda United Trust na 2007, un trustkantoor ku sukursalnan na Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg, entre otro. United Trust ta manehá mas o ménos dos mil entidat hurídiko na Kòrsou i ta ofresé servisio na kompanianan i personanan pa lanta strukturanan di belasting. <ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref>{{Citeer nieuws |achternaam=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Intertrust i servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di "trust" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis. Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Gregory (Greg) Elias (1953) tabata un di e fundadónan di e kompania di konfiansa Intertrust. E compania ey a wordo bendi na Fortis na 2002, cual segun informe a haci Elias e homber mas rico na Curaçao. El a keda aktivo den e sektor di konfiansa despues di esei i a establesé un ofisina nobo na Amsterdam i Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Na 2007, el a funda United Group Holdings, un compania internashonal di servisionan finansiero specialisa den maneho di rikesa, servicio di fideicomiso, y strukturanan huridiko, ku ofisina na varios pais entre otro Korsou, Aruba, Panama, i ​​Hulanda. on0151lqy00vi814bs1b4sfjc4zuc50 203105 203104 2026-09-04T17:28:14Z Caribiana 8320 /* Promoshon kultural i filantropia */ 203105 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{infobox persona |variante = c | nomber completo = Gregory Edward Elias | alias = Dickery Dock, Rei di Kòrsou | fecha nacemento = [[1953]] | luga nacemento = {{CUW}} | ofishi = empresario, músiko, filantropo i promotor kultural | pareha = Marianne Chang | yui = 2 | distincion = [[Premio Cola Debrot]] (2025) }} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]<ref name="Marbus">{{Citeer web |url=https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html |titel=You can always get what you want |auteur=Margriet Marbus |datum=2016-08-01|bezochtdatum=2025-05-02 |werk=De achterkant van Curaçao}}</ref>) ta un empresario, filantropo, músiko, i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su liderazgo den sektor di servisio finansiero internashonal, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, e organisashon tras di [[Curaçao North Sea Jazz Festival]]. Pa su kontribushonnan na kultura i sosiedat na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.<ref name="AD">{{citeer web |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31079-gregory-elias-krijgt-cola-debrotprijs |titel=Gregory Elias krijgt Cola Debrotprijs |datum=2025-05-01 |bezochtdatum= |werk=[[Antilliaans Dagblad]]}}</ref> == Bida i karera == Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welonan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.<ref name="Marbus"/> Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresa Kòrsou, unda el a establesé su mes den e área di [[Spaanse Water]].<ref name="Marbus"/> Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ===Músika === Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na e edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual e tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.<ref name="Life"/> Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a drenta Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba e listanan di músika lokal.<ref>{{citeer web|titel=TOP20|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-16-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011}}</ref> E estilo di Eliah tabata komparabel ku esun di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí riba imitá nan.<ref name="Life">{{citeer web|titel=Life is easy|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-30|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-03|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011}}</ref> Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues e tabata ko-outor pa e kansion hulandes ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.<ref>[https://www.nporadio2.nl/nieuws/top2000/9b3a5d17-9797-4192-8c42-704f3c47db64/why-tell-me-why-is-een-noodkreet-probeer-goed-te-zijn-naar-je-medemens Why Tell Me Why is een noodkreet: 'Probeer goed te zijn naar je medemens'], NPO Radio 2 Top 2000</ref> Na 2009, Elias a ko-fundá Top Stop Music (TSM) na [[Florida]], huntu ku e produktor musikal Sergio George. TSM ta un seyo diskero ku enfoke riba músika latino, spesialmente músika kubano i tropikal. Elias a fungi komo presidente di e seyo. Un aña despues, e album ''Ciclos'' di Luis Enrique, lansá pa medio di Top Stop Music, a gana e Grammy pa Best Tropical Latin Album.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20860-top-stop-music-van-elias-wint-grammy Top Stop Music van Elias wint Grammy], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di yanüari 2020)</ref> Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula [[Double Play]], un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]].<ref>[https://www.imdb.com/title/tt5220252/fullcredits/?ref_=tt_ov_sm_3#amzn1.imdb.concept.name_credit_group.7caf7d16-5db9-4f4f-8864-d4c6e711c686 Double Play], IMDb</ref> === Servisio finansiero === Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un "trustkantoor" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis MeesPierson. Elias a fungi tambe komo direktor gerente di Pierson/Intertrust te ku 2006.<ref name="FTM">[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Elias a fungi komo presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB) entre 1987 i 1995.<ref>{{citeer web|titel=Gregory Elias over Offshore: het gaat redelijk goed|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-01-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642359:mpeg21:p003}}</ref> Na 2007, Elias a funda United Trust na 2007, un trustkantoor ku sukursalnan na Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg, entre otro. E kompania a manehá mas o ménos dos mil entidat hurídiko na Kòrsou i ta ofresé servisionan finansiero spesialisá na kompania i persona den maneho di kapital i strukturanan hurídiko pa evashon di belasting.<ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref>{{Citeer web|auteur=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Na 2021, United Group Holdings BV, e kompania holding di Elias, a atkerí [[Banco di Caribe]]. E atkisishon aki, konfirmá pa [[Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten|Banko Sentral]], a enserá operashonnan bankario na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten i tabata un paso klave pa [[ENNIA|Seguros Ennia]] bira finansieramente salú.<ref>{{Citeer web |url=https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |titel=Banco Di Caribe overgenomen door bedrijf Gregory Elias |achternaam= |datum=2021-09-16 |bezochtdatum= |werk=Paradise FM 103.1 |taal= |archiefdatum=2025-05-03 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20250503052411/https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |dodeurl=ja }}</ref> Fin di 2024 e [[Banco di Caribe Aruba|operashon na Aruba]] a keda atkerí pa e banko di invershon [[Aruba|arubano]], [[AIB Bank|AIB Bank NV]].<ref>[https://www.noticiacla.com/news/33047 AIB Bank N.V. ta tuma Banco di Caribe (Aruba) N.V. over!], NoticiaCla (23 di december 2024)</ref> Elias a haña atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a wordu relashona ku e dokumentonan konosí komo Panama Papers. Su nòmber a aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá pa kompania asesor korporativo di Panama, Mossack Fonseca. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda den konekshon ku investigashonnan riba evashon di belasting. Elias a deklará ku su servisio finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di e kuadra legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientenan.[14] === Promoshon kultural i filantropia === Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na aña 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, [[kultura]], [[deporte]], i desaroyo sosial na Kòrsou.<ref>https://nu.cw/2025/05/02/gregory-elias-ontvangt-nicolaas-cola-debrot-prijs-voor-bijdrage-aan-curacaose-muziek/ Gregory Elias ontvangt Nicolaas (Cola) Debrot prijs voor bijdrage aan Curacaose muziek], nu.cw (2 di mei 2025)</ref> Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renòmber na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]] i a bira un di e eventonan musikal mas konosí di e isla. E entradanan di e festival ta wòrdu reinvertí den inisiativanan di komunidat i kultura. Pa medio di su fundashon, Elias a sostené Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFF), i ta organisá BlueSeas Blues Festival. <ref>[https://nu.cw/2023/03/21/curacao-international-film-festival-organiseert-film-days/ Curacao International Film Festival organiseert Film Days], nu.cw (21 di mart 2021)</ref><ref>https://nu.cw/2024/02/23/artiesten-curacao-international-blueseas-festival-bekend/ Artiesten Curacao International Blue Seas Festival bekend] </ref>Internashonalmente, el a haña rekonosementu adishonal na 2016 pa organisá un konsierto di [[Rolling Stones]] na [[Cuba]].<ref name="FTM"/> == Premio == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) – pa kontribushonnan na komunidat i promoshon internashonal di Kòrsou.<ref>[https://www.rotarycuracao.org/sitepage/charles-gomes-casseres-award/cgc-award-2013-goes-to-gregory-elias CGC Award 2013 goes to Gregory Elias], rotarycuracao.org</ref> * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) – pa su kontribushon prolongá na músika di Kòrsou.<ref name="AD"/> == Legado == Elias a bira un figura konosí den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su aktividatnan den sektor finansiero, huntu ku su sosten pa músika, deporte, arte i inisiativanan pa hubentut, a hasié un figura prominente den bida públiko di e isla. {{Appendix}} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]) ta un empresario, filantropo, músiko i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su aktividatnan den e sektor di servisio finansiero internashonal i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku ta sostené proyektonan den músika, kultura, deporte i desaroyo sosial. Elias a hunga tambe un papel importante den e organisashon di Curaçao North Sea Jazz Festival. Pa su kontribushon na músika na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.[1][2] ## Kontenido ## Bida i karera Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welonan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.[3] Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresa Kòrsou, unda el a establesé su mes den e área di [[Spaanse Water]].[3] Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ### Músika Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual el tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.[4] Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a yega den e Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba e listanan di músika lokal.[5] E estilo di Eliah tabata komparabel ku e di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí pa imitá nan.[4] Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues el a ko-skibi e kansion ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.[6] Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula ''[[Double Play]]'', un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''[[Dubbelspel]]'' di [[Frank Martinus Arion]].[7] ### Servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di trust i servisio finansiero pa klientenan internashonal. Na 2002, e grupo a wòrdu bendé na Fortis i despues a wòrdu integrá ku MeesPierson. Elias a fungi komo gerente general di e operashon di bank i trust te ku 2006.[8] Entre 1987 i 1995, Elias a fungi komo presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB).[9] Na 2007, Elias a inisiá United Trust, un grupo di servisio di trust i maneho di patrimonio ku tabatin operashonnan den diferente pais, entre otro Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg. E grupo tabata maneha un gran kantidat di entidatnan hurídiko na Kòrsou i tabata ofresé servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal.[10][11] Na 2021, United Group Holdings B.V., e kompania holding di Elias, a atkerí Banco di Caribe. E transakshon tabata parti di e proseso pa reorganisá e banko i fortalesé e situashon finansiero di e Ennia-groep. E akuerdo tabata kubri operashonnan di Banco di Caribe na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten.[12] Na desèmber 2024, Banco di Caribe Aruba N.V. a wòrdu atkerí pa AIB Bank N.V., un banko di invershon ku ta operá for di Aruba.[13] Elias a haña atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a aparesé den e documentos konosí komo e [[Panama Papers]]. Su nòmber tabata aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá di e firma di servisio korporativo panameño Mossack Fonseca. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda den konekshon ku investigashonnan riba evashon i ontwijking di belasting. Elias a deklará ku su servisio finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di e kuadron legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientenan.[14] ### Promoshon kultural i filantropia Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, [[kultura]], [[deporte]], músika i desaroyo sosial na Kòrsou. Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renòmber na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]]. E evento a bira un di e festividadnan musikal mas konosí di e isla.[15] Fundashon Bon Intenshon tambe a sostené inisiativanan kultural manera Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i BlueSeas Blues Festival. Partisipashon di Elias den organisashon di e konsierto di [[The Rolling Stones]] na [[Cuba]] na 2016 a trese atenshon internashonal pa su aktividatnan kultural.[8] ## Premionan * '''Charles Gomes Casseres Award''' (2013) – pa su kontribushon na e komunidat i pa e promoshon internashonal di Kòrsou.[16] * '''[[Premio Cola Debrot]]''' (2025) – pa su kontribushon prolongá na e músika di Kòrsou.[1][17] ## Legado Gregory Elias ta un figura prominente den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su karera den e sektor finansiero a bai huntu ku un partisipashon prolongá den músika, organisashon di eventonan kultural i filantropia. Pa medio di Fundashon Bon Intenshon i proyektonan manera Curaçao North Sea Jazz Festival, el a sostené diferente inisiativanan den kultura, deporte, enseñansa i desaroyo sosial na Kòrsou. {{DEFAULTSORT:Elias, Gregory}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] ---------- Na 2007, el a funda United Group Holdings, un compania internashonal di servisionan finansiero specialisa den maneho di rikesa, servicio di fideicomiso, y strukturanan huridiko, ku ofisina na varios pais entre otro Korsou, Aruba, Panama, i ​​Hulanda. Intertrust i servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di "trust" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis. Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Gregory (Greg) Elias (1953) tabata un di e fundadónan di e kompania di konfiansa Intertrust. E compania ey a wordo bendi na Fortis na 2002, cual segun informe a haci Elias e homber mas rico na Curaçao. El a keda aktivo den e sektor di konfiansa despues di esei i a establesé un ofisina nobo na Amsterdam i Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> zie nl.wiki:'''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]) ta un empresario, filantropo i promotor kultural di [[Kòrsou]] ku hopi influensia riba tantu e sektor finansiero komo e bida kultural di e isla. E ta konosí pa su ròl den atkisishon di Banco di Caribe, su liderazgo di e kompania internashonal di servisio finansiero United Group Holdings, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, organisadó di e prestigioso [[Curaçao North Sea Jazz Festival]]. == Bida i karera == Gregory Elias a nasé na [[Bandariba]] den luna di mei 1953, komo yu di e empresario Fohed Antonio Elias. Na un edat hoben e a bai studia na Hulanda, kaminda e a sigui formashon den e área di derecho notarial na Vrije Universiteit Amsterdam den añanan 1970. Durante su Despues di a studia, el a bolbe pa Kòrsou den principio di e mesun dekada. E ta residente di e área di Spaanse Water. == Honor == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) {{Appendix}} Zelf werd Elias geboren op Banda Ariba. Het landgoed van zijn grootouders van moederszijde omvatte enkele hectaren. Hij woonde er acht jaar met zijn moeder. Op zijn twaalfde trok Elias naar Nederland; zijn oudere broer Mike was vijf jaar eerder al afgereisd. Gregory studeerde er – het was begin jaren zestig – rechten aan de Vrije Universiteit. Na zijn studie keerde hij terug naar Curaçao. Daar woont hij nu, alweer bijna 35<ref>[[Dick Drayer]], [https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html You can always get what you want], De Achterkant van Curacao (1 di ougustus 2016)</ref> Gregory (Greg) Elias (1953), bijgenaamd ‘de koning van Curaçao’, was een van de oprichters van trustbedrijf Intertrust. Dat bedrijf werd in 2002 verkocht aan Fortis, wat Elias naar verluidt tot de rijkste man van Curaçao maakte. Hij bleef daarna actief in het trustwezen, en zette een nieuw kantoor op in Amsterdam en Willemstad, United Trust. Elias vergaarde internationale bekendheid toen hij in 2016 een concert van de Rolling Stones op Cuba organiseerde.<ref>[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Met Johan Derksen organiseert hij een bluesfestival in het dorp Grolloo. Hij is bevriend met Marcel Boekhoorn, en sponsorde net als hij enige tijd voetbalclub NEC. [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] Gregory (Greg) Elias (1953), bijgenaamd ‘de koning van Curaçao’, was een van de oprichters van trustbedrijf Intertrust. Dat bedrijf werd in 2002 verkocht aan Fortis, wat Elias naar verluidt tot de rijkste man van Curaçao maakte. Hij bleef daarna actief in het trustwezen, en zette een nieuw kantoor op in Amsterdam en Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Elias vergaarde internationale bekendheid toen hij in 2016 een concert van de Rolling Stones op Cuba organiseerde. Met Johan Derksen organiseert hij een bluesfestival in het dorp Grolloo. Hij is bevriend met Marcel Boekhoorn, en sponsorde net als hij enige tijd voetbalclub NEC. --- WILLEMSTAD - Reeds vijf weken staat op de lokale top 40 het nummer getiteld „Life is easy", maar jammergenoeg nog steeds niet verkrijgbaar bij de lokale platenzaken. De opname die in de top 40 verschijnt is dan ook, voorlopig alleen via de Curom te beluisteren, maar spoedig ook via de andere radiostations. Ongeveer zeven weken geleden was hier op vakantie Gregory Elias, misschien nog onbekend bij velen, maar hij is een Caracaoënaar, die in Nederland studeert, maar een behoorlijke dosis muzikale talent bezit Misschien zegt de naam „Dickery Doek" meer? Vorig jaar werd door P.S.H. de nummers „A song for all" en „Mr 800 of the 7th Avenue" gelanceerd, zonder veel succes, maar toen al waren de muzikale talenten van Gregory Elias te beluisteren, want hij was dé schrijver, musicus en zanger „Dickery Doek". Gregory heeft ook een paar hits geschreven voor „Debhie, een zangeres, die tot voor kort nog een sensatie was in Nederland, Frankrijk en Italië. Dit jaar nog begon Gregory met de formatie van het trio: „Eliah", met als genre harmonie (C.S.N. & Y. of America stijl, maar zeker geen imitatie). „Eliah" bestaat uit Gregory Elias (naast zanger is hij ook drummer, pianist en guitarist). Verder Hein Piscaer („Uncle Henry", die 20 jaar oud is en lead guitarist en bass guitarist is) en Rob van Donselaar („Pedjes", 22 jaar, piano, orgel, guitaar en sli de-guitaar). Rob heeft gedurende drie jaar in de groep „Bintangs" gespeeld, die vrij populair is in Nederland en Duitsland. Gregory is 19 jaar oud en volgens de laatste inlichtingen die wij hebben gekregen van Gregory, zijn zij bezig met opnames voor een elpee. Eerst zal „Live is easy" als single in Nederland worden gelanceerd.<ref>Life is easy. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 28-06-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011</ref> -------- Gregory Elias werd geboren op Curaçao in mei of augustus 1953. Op jonge leeftijd vertrok hij naar Nederland, waar hij in de jaren 1970 notarieel recht studeerde in Amsterdam. Na zijn studie keerde hij begin jaren ’70 terug naar zijn geboorte-eiland. Hij woont in de omgeving van Spaanse Water op Curaçao. 💼 Carrière in financiën en ondernemerschap In de jaren 1980 richtte Elias mee de Holland Intertrust Group op, een toonaangevend trustkantoor voor internationale cliënten. In 2002 verkocht hij zijn aandelen aan Fortis PLC, en in 2007 richtte hij zijn eigen groep op: United Group Holdings, actief in wealth management, trusts en juridische dienstverlening in onder andere het Caribisch gebied en Europa. Elias was ook algemeen directeur van Pierson Bank/Intertrust tot zijn vertrek in 2006. Onder zijn leiding groeide United Group uit tot een organisatie met kantoren in negen landen, waaronder Curaçao, Aruba en Panama. In juni 2022 voltooide United Group Holdings onder leiding van Elias de overname van Banco di Caribe, waarmee hij een prominente speler werd in de lokale bankensector. 🎶 Culturele promotor en filantroop Gregory Elias is de oprichter van de Fundashon Bon Intenshon, die sinds 1990 structurele steun biedt aan projecten in het onderwijs, cultuur, sport en het sociale domein op Curaçao. In 2010 lanceerde hij het Curaçao North Sea Jazz Festival, in samenwerking met Mojo Concerts en het Curaçao Toeristenbureau (CTB). Het festival, dat plaatsvindt in het laagseizoen, groeide uit tot een internationaal cultureel hoogtepunt. Wereldberoemde artiesten als Prince, Stevie Wonder en Alicia Keys traden op tijdens het evenement. De opbrengsten van het festival worden volledig geherinvesteerd in sociale projecten. Daarnaast organiseert zijn stichting ook het Curaçao International Film Festival Rotterdam, het BlueSeas Blues Festival en andere culturele evenementen. 🏅 Onderscheidingen In 2013 ontving Elias de Charles Gomes Casseres Award voor zijn bijdrage aan de gemeenschap en cultuur van Curaçao. In 2025 werd hij onderscheiden met de Cola Debrotprijs, de hoogste culturele onderscheiding van het eiland. Een opvallend detail: Elias was drummer en coauteur van de Nederlandse hit Why Tell Me Why van Anita Meyer. De inkomsten uit dit project gebruikte hij mede om zijn ondernemingen en filantropisch werk te financieren. 🧭 Erfenis Gregory Elias wordt gezien als een ware “yu di Kòrsou” – een zoon van Curaçao – die zijn financiële succes heeft ingezet voor de culturele en sociale ontwikkeling van zijn eiland. Zijn werk belichaamt een unieke balans tussen ondernemerschap, filantropie en het versterken van de Curaçaose identiteit op internationaal niveau. ---- Gregory Edward Elias (nase na Kòrsou, 1953) ta un empresario, filántropo i promotor kultural di Kòrsou ku un gran impakto riba e sektor finansiero i e bida kultural di e isla. E ta konosí pa su rol den akuisishon di Banco di Caribe, su liderato den firma internashonal di servicio finansiero United Group Holdings, i komo fundadó di e Fundashon Bon Intenshon ku ta organizadó di e Curaçao North Sea Jazz Festival. 🎓 Bida i formashon Gregory Elias a nasé na Kòrsou den mei òf ougustus di 1953, komo yu di empresario Fohed Elias. Na un edad hoben e a bai studia na Hulanda, kaminda e a sigui formashon den e área di derecho notarial na Amsterdam den anjanan 1970. Despues di e studi, e a bolbe pa Kòrsou den principio di e mesun dekada. E ta residente di e área di Spaanse Water. 💼 Karera den finansa i negoshi Den anjanan 1980, Elias a co-funda Holland Intertrust Group, un firma prominente den e mundo di trust i planeashon di impuesto pa klientenan internashonal. Na 2002, e a bende su parti den Intertrust na Fortis PLC, i na 2007 e a funda su mesun grupo, United Group Holdings, ku ta ofrece servisio di wealth management, trust, i planeashon legal den varios pais den Karibe i Europa. E tambe tabata direktor general di Pierson Bank/Intertrust te ku su salida na 2006. Bao di su liderato, United Group a habri ofisina den nueve pais, inkluído Kòrsou, Aruba, i Panama. Na yüni 2022, United Group Holdings, bou di liderato di Elias, a kompletá e kompra di Banco di Caribe, convirtiéndose asina den un di e figura prinsipal den sektor bankario lokal. 🎶 Promotor kultural i filántropo Gregory Elias ta fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku for di 1990 ta duna sosten kontinuo na e sektor edukashonal, kultural, deportivo, i sosial na Kòrsou. Na 2010, Elias a lansa e Curaçao North Sea Jazz Festival den kolaborashon ku Mojo Concerts i CTB. E festival aki, ku ta tuma luga durante temporada bou di turismo, a traha e isla na un nivel internashonal den e mundo musikal. Artistanan famos mundialmente manera Prince, Stevie Wonder, i Alicia Keys a presenta riba e tarima di e festival. E evento ta sin gana, i su ganashi tur a wordu reinvertí den proyekto sosial. Ademàs di jazz, Elias su fundashon ta organisá e Curaçao International Film Festival Rotterdam, e festival di blues BlueSeas, i otro aktividat artistiko. 🏅 Rekonesementu Na 2013, Elias a ricibí e Charles Gomes Casseres Award pa su kontribushon na komunidat i kultura di Kòrsou. Na 2025, e a ricibí e Premio Cola Debrot, e premio mas halto den área di arte i kultura na Kòrsou. Un dato interesante: Elias tabata drummer i ko-autor di e hit “Why Tell Me Why” pa cantante hulandés Anita Meyer, ku e a uza e ganashi finansiero pa invertí den negoshinan i fundashon filantrópiko. 🧭 Legado Gregory Elias ta konsiderá komo un “yu di Kòrsou” di berdat: un persona ku a uza su éksito finansiero pa amplia e balor kultural i komun di su pueblo. Su trabou ta reflehá un balans entre negoshio, filantropia, i promoshon di identidat kultural di Kòrsou na un eskala internashonal. * e tabata ko-produser di e pelikula "double play (2017), un produkshon merikano basa riba e buki ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]]. * na 1972 e i e grupo Eliah a koloka den top 20 di Korsou cu e kantika "Life is easy''<ref>TOP20. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 16-09-1972, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 28-06-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011</ref> * 1987 t/m 1995 - Presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB) * 1983 - el a kasa ku Marianne Chang * 1993 - presidente VBC Vereniging Bedrijfsleven Curacao {{Appendix}} ---- Gregory Edward Elias (geboren op Curaçao, 1953) is een ondernemer, filantroop, muzikant en cultureel promotor uit Curaçao. Hij heeft aanzienlijke invloed gehad op zowel de financiële infrastructuur als het culturele leven van het eiland. Hij staat bekend om zijn rol in de overname van Banco di Caribe, zijn leiding over United Group Holdings, en als oprichter van Fundashon Bon Intenshon, de stichting achter het prestigieuze Curaçao North Sea Jazz Festival. 🎓 Leven en opleiding Gregory Elias werd geboren op Curaçao in mei of augustus 1953. Hij vertrok op jonge leeftijd naar Nederland, waar hij notarieel recht studeerde in Amsterdam in de jaren 1970. Hij woont tegenwoordig in de regio Spaanse Water op Curaçao. 🎶 Vroege muzikale carrière Al op 19-jarige leeftijd maakte Gregory Elias naam als componist, zanger en multi-instrumentalist onder het pseudoniem “Dickery Dock”. In 1972 bracht hij het nummer “Life is Easy” uit, dat destijds vijf weken op de lokale top 40 van Curaçao stond, ondanks dat het nog niet beschikbaar was in platenzaken.<ref>Life is easy. Amigoe di Curaçao, 30-09-1972, p. 11. Geraadpleegd via Delpher, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011</ref> Gregory was de schrijver, zanger, pianist, drummer en gitarist van de muziekformatie Eliah, die hij datzelfde jaar oprichtte. De groep bestond uit Elias zelf, Hein Piscaer (“Uncle Henry”) als lead- en basgitarist, en Rob van Donselaar (“Pedjes”), voormalig lid van de bekende Nederlandse band Bintangs, als toetsenist en gitarist. De stijl van Eliah werd vergeleken met die van Crosby, Stills, Nash & Young of America, hoewel de groep geen imitatie nastreefde. Gregory schreef daarnaast ook liedjes voor Debhie, een zangeres die toen actief was in Nederland, Frankrijk en Italië. Er werd gewerkt aan de opnames van een elpee, met "Life is Easy" als eerste geplande single voor de Nederlandse markt. 💼 Carrière in financiën en ondernemerschap Na zijn muzikale periode ontwikkelde Elias zich tot een succesvolle ondernemer. Hij richtte in de jaren 1980 mee Holland Intertrust Group op en verkocht zijn aandelen in 2002 aan Fortis. In 2007 startte hij United Group Holdings, gespecialiseerd in wealth management, trusts en juridische structuren, met vestigingen in onder andere Curaçao, Panama en Nederland. In juni 2022 kocht zijn groep Banco di Caribe, waarmee hij zijn invloed in de financiële sector van het eiland verstevigde. 🎷 Culturele promotie en filantropie Gregory Elias is oprichter van Fundashon Bon Intenshon, die sinds 1990 actief is in het ondersteunen van projecten op het gebied van onderwijs, cultuur, sport en armoedebestrijding. In 2010 lanceerde hij het Curaçao North Sea Jazz Festival, dat sindsdien wereldsterren zoals Prince, Stevie Wonder en Alicia Keys naar het eiland heeft gebracht. Alle winsten van het festival worden herbestemd naar maatschappelijke projecten. Zijn stichting organiseert daarnaast ook het Curaçao International Film Festival Rotterdam en het BlueSeas Blues Festival. 🏅 Onderscheidingen Charles Gomes Casseres Award (2013) – voor zijn bijdrage aan de Curaçaose samenleving Cola Debrotprijs (2025) – hoogste culturele onderscheiding op Curaçao 🧭 Erfenis Gregory Elias wordt alom erkend als een ware “yu di Kòrsou” – een Curaçaoënaar die zijn financiële succes heeft ingezet voor het algemeen welzijn en culturele bloei van zijn eiland. Zijn levensloop combineert ondernemerschap, filantropie en artistieke expressie tot een uniek voorbeeld van culturele toewijding. -------- ----------- Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Despues di su estudio, el a regresa Kòrsou i a kuminsá su karera na e "trustkantoor" Intertrust. Na 2002, Intertrust a wòrdu bendí na Fortis MeesPierson, durante kua tempu Elias a gana un montante supstansial komo fundadó i direktor. Despues di sinku aña, el a bandoná e kompania i a funda United Trust na 2007, un trustkantoor ku sukursalnan na Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg, entre otro. United Trust ta manehá mas o ménos dos mil entidat hurídiko na Kòrsou i ta ofresé servisio na kompanianan i personanan pa lanta strukturanan di belasting. <ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref>{{Citeer nieuws |achternaam=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Intertrust i servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di "trust" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis. Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Gregory (Greg) Elias (1953) tabata un di e fundadónan di e kompania di konfiansa Intertrust. E compania ey a wordo bendi na Fortis na 2002, cual segun informe a haci Elias e homber mas rico na Curaçao. El a keda aktivo den e sektor di konfiansa despues di esei i a establesé un ofisina nobo na Amsterdam i Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Na 2007, el a funda United Group Holdings, un compania internashonal di servisionan finansiero specialisa den maneho di rikesa, servicio di fideicomiso, y strukturanan huridiko, ku ofisina na varios pais entre otro Korsou, Aruba, Panama, i ​​Hulanda. b97ndedcdbbkghkk5sd7bgaagbow1kz 203106 203105 2026-09-04T17:30:31Z Caribiana 8320 203106 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{infobox persona |variante = c | nomber completo = Gregory Edward Elias | alias = Dickery Dock, Rei di Kòrsou | fecha nacemento = [[1953]] | luga nacemento = {{CUW}} | ofishi = empresario, músiko, filantropo i promotor kultural | pareha = Marianne Chang | yui = 2 | distincion = [[Premio Cola Debrot]] (2025) }} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]<ref name="Marbus">{{Citeer web |url=https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html |titel=You can always get what you want |auteur=Margriet Marbus |datum=2016-08-01|bezochtdatum=2025-05-02 |werk=De achterkant van Curaçao}}</ref>) ta un empresario, filantropo, músiko, i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su liderazgo den sektor di servisio finansiero internashonal, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, e organisashon tras di [[Curaçao North Sea Jazz Festival]]. Pa su kontribushonnan na kultura i sosiedat na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.<ref name="AD">{{citeer web |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31079-gregory-elias-krijgt-cola-debrotprijs |titel=Gregory Elias krijgt Cola Debrotprijs |datum=2025-05-01 |bezochtdatum= |werk=[[Antilliaans Dagblad]]}}</ref> == Bida i karera == Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welonan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.<ref name="Marbus"/> Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresa Kòrsou, unda el a establesé su mes den e área di [[Spaanse Water]].<ref name="Marbus"/> Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ===Músika === Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na e edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual e tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.<ref name="Life"/> Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a drenta Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba e listanan di músika lokal.<ref>{{citeer web|titel=TOP20|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-16-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011}}</ref> E estilo di Eliah tabata komparabel ku esun di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí riba imitá nan.<ref name="Life">{{citeer web|titel=Life is easy|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-30|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-03|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011}}</ref> Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues e tabata ko-outor pa e kansion hulandes ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.<ref>[https://www.nporadio2.nl/nieuws/top2000/9b3a5d17-9797-4192-8c42-704f3c47db64/why-tell-me-why-is-een-noodkreet-probeer-goed-te-zijn-naar-je-medemens Why Tell Me Why is een noodkreet: 'Probeer goed te zijn naar je medemens'], NPO Radio 2 Top 2000</ref> Na 2009, Elias a ko-fundá Top Stop Music (TSM) na [[Florida]], huntu ku e produktor musikal Sergio George. TSM ta un seyo diskero ku enfoke riba músika latino, spesialmente músika kubano i tropikal. Elias a fungi komo presidente di e seyo. Un aña despues, e album ''Ciclos'' di Luis Enrique, lansá pa medio di Top Stop Music, a gana e Grammy pa Best Tropical Latin Album.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20860-top-stop-music-van-elias-wint-grammy Top Stop Music van Elias wint Grammy], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di yanüari 2020)</ref> Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula [[Double Play]], un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]].<ref>[https://www.imdb.com/title/tt5220252/fullcredits/?ref_=tt_ov_sm_3#amzn1.imdb.concept.name_credit_group.7caf7d16-5db9-4f4f-8864-d4c6e711c686 Double Play], IMDb</ref> === Servisio finansiero === Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un "trustkantoor" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis MeesPierson. Elias a fungi tambe komo direktor gerente di Pierson/Intertrust te ku 2006.<ref name="FTM">[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Elias a fungi komo presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB) entre 1987 i 1995.<ref>{{citeer web|titel=Gregory Elias over Offshore: het gaat redelijk goed|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-01-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642359:mpeg21:p003}}</ref> Na 2007, Elias a funda United Trust na 2007, un trustkantoor ku sukursalnan na Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg, entre otro. E kompania a manehá mas o ménos dos mil entidat hurídiko na Kòrsou i ta ofresé servisionan finansiero spesialisá na kompania i persona den maneho di kapital i strukturanan hurídiko pa evashon di belasting.<ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref>{{Citeer web|auteur=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Na 2021, United Group Holdings BV, e kompania holding di Elias, a atkerí [[Banco di Caribe]]. E atkisishon aki, konfirmá pa [[Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten|Banko Sentral]], a enserá operashonnan bankario na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten i tabata un paso klave pa [[ENNIA|Seguros Ennia]] bira finansieramente salú.<ref>{{Citeer web |url=https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |titel=Banco Di Caribe overgenomen door bedrijf Gregory Elias |achternaam= |datum=2021-09-16 |bezochtdatum= |werk=Paradise FM 103.1 |taal= |archiefdatum=2025-05-03 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20250503052411/https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |dodeurl=ja }}</ref> Fin di 2024 e [[Banco di Caribe Aruba|operashon na Aruba]] a keda atkerí pa e banko di invershon [[Aruba|arubano]], [[AIB Bank|AIB Bank NV]].<ref>[https://www.noticiacla.com/news/33047 AIB Bank N.V. ta tuma Banco di Caribe (Aruba) N.V. over!], NoticiaCla (23 di december 2024)</ref> Elias a haña atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a wordu relashona ku e dokumentonan konosí komo Panama Papers. Su nòmber a aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá pa kompania asesor korporativo di Panama, Mossack Fonseca. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda den konekshon ku investigashonnan riba evashon di belasting. Elias a deklará ku su servisio finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di e kuadra legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientenan.[14] === Promoshon kultural i filantropia === Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na aña 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, [[kultura]], [[deporte]], i desaroyo sosial na Kòrsou.<ref>[https://nu.cw/2025/05/02/gregory-elias-ontvangt-nicolaas-cola-debrot-prijs-voor-bijdrage-aan-curacaose-muziek/ Gregory Elias ontvangt Nicolaas (Cola) Debrot prijs voor bijdrage aan Curacaose muziek], nu.cw (2 di mei 2025)</ref> Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renòmber na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]] i a bira un di e eventonan musikal mas konosí di e isla. E entradanan di e festival ta wòrdu reinvertí den inisiativanan di komunidat i kultura. Pa medio di su fundashon, Elias a sostené Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFF), i ta organisá BlueSeas Blues Festival. <ref>[https://nu.cw/2023/03/21/curacao-international-film-festival-organiseert-film-days/ Curacao International Film Festival organiseert Film Days], nu.cw (21 di mart 2021)</ref><ref>https://nu.cw/2024/02/23/artiesten-curacao-international-blueseas-festival-bekend/ Artiesten Curacao International Blue Seas Festival bekend] </ref>Internashonalmente, el a haña rekonosementu adishonal na 2016 pa organisá un konsierto di [[Rolling Stones]] na [[Cuba]].<ref name="FTM"/> == Premio == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) – pa kontribushonnan na komunidat i promoshon internashonal di Kòrsou.<ref>[https://www.rotarycuracao.org/sitepage/charles-gomes-casseres-award/cgc-award-2013-goes-to-gregory-elias CGC Award 2013 goes to Gregory Elias], rotarycuracao.org</ref> * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) – pa su kontribushon prolongá na músika di Kòrsou.<ref name="AD"/> == Legado == Elias a bira un figura konosí den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su aktividatnan den sektor finansiero, huntu ku su sosten pa músika, deporte, arte i inisiativanan pa hubentut, a hasié un figura prominente den bida públiko di e isla. {{Appendix}} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]) ta un empresario, filantropo, músiko i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su aktividatnan den e sektor di servisio finansiero internashonal i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku ta sostené proyektonan den músika, kultura, deporte i desaroyo sosial. Elias a hunga tambe un papel importante den e organisashon di Curaçao North Sea Jazz Festival. Pa su kontribushon na músika na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.[1][2] ## Kontenido ## Bida i karera Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welonan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.[3] Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresa Kòrsou, unda el a establesé su mes den e área di [[Spaanse Water]].[3] Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ### Músika Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual el tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.[4] Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a yega den e Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba e listanan di músika lokal.[5] E estilo di Eliah tabata komparabel ku e di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí pa imitá nan.[4] Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues el a ko-skibi e kansion ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.[6] Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula ''[[Double Play]]'', un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''[[Dubbelspel]]'' di [[Frank Martinus Arion]].[7] ### Servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di trust i servisio finansiero pa klientenan internashonal. Na 2002, e grupo a wòrdu bendé na Fortis i despues a wòrdu integrá ku MeesPierson. Elias a fungi komo gerente general di e operashon di bank i trust te ku 2006.[8] Entre 1987 i 1995, Elias a fungi komo presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB).[9] Na 2007, Elias a inisiá United Trust, un grupo di servisio di trust i maneho di patrimonio ku tabatin operashonnan den diferente pais, entre otro Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg. E grupo tabata maneha un gran kantidat di entidatnan hurídiko na Kòrsou i tabata ofresé servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal.[10][11] Na 2021, United Group Holdings B.V., e kompania holding di Elias, a atkerí Banco di Caribe. E transakshon tabata parti di e proseso pa reorganisá e banko i fortalesé e situashon finansiero di e Ennia-groep. E akuerdo tabata kubri operashonnan di Banco di Caribe na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten.[12] Na desèmber 2024, Banco di Caribe Aruba N.V. a wòrdu atkerí pa AIB Bank N.V., un banko di invershon ku ta operá for di Aruba.[13] Elias a haña atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a aparesé den e documentos konosí komo e [[Panama Papers]]. Su nòmber tabata aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá di e firma di servisio korporativo panameño Mossack Fonseca. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda den konekshon ku investigashonnan riba evashon i ontwijking di belasting. Elias a deklará ku su servisio finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di e kuadron legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientenan.[14] ### Promoshon kultural i filantropia Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, [[kultura]], [[deporte]], músika i desaroyo sosial na Kòrsou. Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renòmber na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]]. E evento a bira un di e festividadnan musikal mas konosí di e isla.[15] Fundashon Bon Intenshon tambe a sostené inisiativanan kultural manera Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i BlueSeas Blues Festival. Partisipashon di Elias den organisashon di e konsierto di [[The Rolling Stones]] na [[Cuba]] na 2016 a trese atenshon internashonal pa su aktividatnan kultural.[8] ## Premionan * '''Charles Gomes Casseres Award''' (2013) – pa su kontribushon na e komunidat i pa e promoshon internashonal di Kòrsou.[16] * '''[[Premio Cola Debrot]]''' (2025) – pa su kontribushon prolongá na e músika di Kòrsou.[1][17] ## Legado Gregory Elias ta un figura prominente den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su karera den e sektor finansiero a bai huntu ku un partisipashon prolongá den músika, organisashon di eventonan kultural i filantropia. Pa medio di Fundashon Bon Intenshon i proyektonan manera Curaçao North Sea Jazz Festival, el a sostené diferente inisiativanan den kultura, deporte, enseñansa i desaroyo sosial na Kòrsou. {{DEFAULTSORT:Elias, Gregory}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] ---------- Na 2007, el a funda United Group Holdings, un compania internashonal di servisionan finansiero specialisa den maneho di rikesa, servicio di fideicomiso, y strukturanan huridiko, ku ofisina na varios pais entre otro Korsou, Aruba, Panama, i ​​Hulanda. Intertrust i servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di "trust" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis. Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Gregory (Greg) Elias (1953) tabata un di e fundadónan di e kompania di konfiansa Intertrust. E compania ey a wordo bendi na Fortis na 2002, cual segun informe a haci Elias e homber mas rico na Curaçao. El a keda aktivo den e sektor di konfiansa despues di esei i a establesé un ofisina nobo na Amsterdam i Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> zie nl.wiki:'''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]) ta un empresario, filantropo i promotor kultural di [[Kòrsou]] ku hopi influensia riba tantu e sektor finansiero komo e bida kultural di e isla. E ta konosí pa su ròl den atkisishon di Banco di Caribe, su liderazgo di e kompania internashonal di servisio finansiero United Group Holdings, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, organisadó di e prestigioso [[Curaçao North Sea Jazz Festival]]. == Bida i karera == Gregory Elias a nasé na [[Bandariba]] den luna di mei 1953, komo yu di e empresario Fohed Antonio Elias. Na un edat hoben e a bai studia na Hulanda, kaminda e a sigui formashon den e área di derecho notarial na Vrije Universiteit Amsterdam den añanan 1970. Durante su Despues di a studia, el a bolbe pa Kòrsou den principio di e mesun dekada. E ta residente di e área di Spaanse Water. == Honor == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) {{Appendix}} Zelf werd Elias geboren op Banda Ariba. Het landgoed van zijn grootouders van moederszijde omvatte enkele hectaren. Hij woonde er acht jaar met zijn moeder. Op zijn twaalfde trok Elias naar Nederland; zijn oudere broer Mike was vijf jaar eerder al afgereisd. Gregory studeerde er – het was begin jaren zestig – rechten aan de Vrije Universiteit. Na zijn studie keerde hij terug naar Curaçao. Daar woont hij nu, alweer bijna 35<ref>[[Dick Drayer]], [https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html You can always get what you want], De Achterkant van Curacao (1 di ougustus 2016)</ref> Gregory (Greg) Elias (1953), bijgenaamd ‘de koning van Curaçao’, was een van de oprichters van trustbedrijf Intertrust. Dat bedrijf werd in 2002 verkocht aan Fortis, wat Elias naar verluidt tot de rijkste man van Curaçao maakte. Hij bleef daarna actief in het trustwezen, en zette een nieuw kantoor op in Amsterdam en Willemstad, United Trust. Elias vergaarde internationale bekendheid toen hij in 2016 een concert van de Rolling Stones op Cuba organiseerde.<ref>[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Met Johan Derksen organiseert hij een bluesfestival in het dorp Grolloo. Hij is bevriend met Marcel Boekhoorn, en sponsorde net als hij enige tijd voetbalclub NEC. [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] Gregory (Greg) Elias (1953), bijgenaamd ‘de koning van Curaçao’, was een van de oprichters van trustbedrijf Intertrust. Dat bedrijf werd in 2002 verkocht aan Fortis, wat Elias naar verluidt tot de rijkste man van Curaçao maakte. Hij bleef daarna actief in het trustwezen, en zette een nieuw kantoor op in Amsterdam en Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Elias vergaarde internationale bekendheid toen hij in 2016 een concert van de Rolling Stones op Cuba organiseerde. Met Johan Derksen organiseert hij een bluesfestival in het dorp Grolloo. Hij is bevriend met Marcel Boekhoorn, en sponsorde net als hij enige tijd voetbalclub NEC. --- WILLEMSTAD - Reeds vijf weken staat op de lokale top 40 het nummer getiteld „Life is easy", maar jammergenoeg nog steeds niet verkrijgbaar bij de lokale platenzaken. De opname die in de top 40 verschijnt is dan ook, voorlopig alleen via de Curom te beluisteren, maar spoedig ook via de andere radiostations. Ongeveer zeven weken geleden was hier op vakantie Gregory Elias, misschien nog onbekend bij velen, maar hij is een Caracaoënaar, die in Nederland studeert, maar een behoorlijke dosis muzikale talent bezit Misschien zegt de naam „Dickery Doek" meer? Vorig jaar werd door P.S.H. de nummers „A song for all" en „Mr 800 of the 7th Avenue" gelanceerd, zonder veel succes, maar toen al waren de muzikale talenten van Gregory Elias te beluisteren, want hij was dé schrijver, musicus en zanger „Dickery Doek". Gregory heeft ook een paar hits geschreven voor „Debhie, een zangeres, die tot voor kort nog een sensatie was in Nederland, Frankrijk en Italië. Dit jaar nog begon Gregory met de formatie van het trio: „Eliah", met als genre harmonie (C.S.N. & Y. of America stijl, maar zeker geen imitatie). „Eliah" bestaat uit Gregory Elias (naast zanger is hij ook drummer, pianist en guitarist). Verder Hein Piscaer („Uncle Henry", die 20 jaar oud is en lead guitarist en bass guitarist is) en Rob van Donselaar („Pedjes", 22 jaar, piano, orgel, guitaar en sli de-guitaar). Rob heeft gedurende drie jaar in de groep „Bintangs" gespeeld, die vrij populair is in Nederland en Duitsland. Gregory is 19 jaar oud en volgens de laatste inlichtingen die wij hebben gekregen van Gregory, zijn zij bezig met opnames voor een elpee. Eerst zal „Live is easy" als single in Nederland worden gelanceerd.<ref>Life is easy. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 28-06-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011</ref> -------- Gregory Elias werd geboren op Curaçao in mei of augustus 1953. Op jonge leeftijd vertrok hij naar Nederland, waar hij in de jaren 1970 notarieel recht studeerde in Amsterdam. Na zijn studie keerde hij begin jaren ’70 terug naar zijn geboorte-eiland. Hij woont in de omgeving van Spaanse Water op Curaçao. 💼 Carrière in financiën en ondernemerschap In de jaren 1980 richtte Elias mee de Holland Intertrust Group op, een toonaangevend trustkantoor voor internationale cliënten. In 2002 verkocht hij zijn aandelen aan Fortis PLC, en in 2007 richtte hij zijn eigen groep op: United Group Holdings, actief in wealth management, trusts en juridische dienstverlening in onder andere het Caribisch gebied en Europa. Elias was ook algemeen directeur van Pierson Bank/Intertrust tot zijn vertrek in 2006. Onder zijn leiding groeide United Group uit tot een organisatie met kantoren in negen landen, waaronder Curaçao, Aruba en Panama. In juni 2022 voltooide United Group Holdings onder leiding van Elias de overname van Banco di Caribe, waarmee hij een prominente speler werd in de lokale bankensector. 🎶 Culturele promotor en filantroop Gregory Elias is de oprichter van de Fundashon Bon Intenshon, die sinds 1990 structurele steun biedt aan projecten in het onderwijs, cultuur, sport en het sociale domein op Curaçao. In 2010 lanceerde hij het Curaçao North Sea Jazz Festival, in samenwerking met Mojo Concerts en het Curaçao Toeristenbureau (CTB). Het festival, dat plaatsvindt in het laagseizoen, groeide uit tot een internationaal cultureel hoogtepunt. Wereldberoemde artiesten als Prince, Stevie Wonder en Alicia Keys traden op tijdens het evenement. De opbrengsten van het festival worden volledig geherinvesteerd in sociale projecten. Daarnaast organiseert zijn stichting ook het Curaçao International Film Festival Rotterdam, het BlueSeas Blues Festival en andere culturele evenementen. 🏅 Onderscheidingen In 2013 ontving Elias de Charles Gomes Casseres Award voor zijn bijdrage aan de gemeenschap en cultuur van Curaçao. In 2025 werd hij onderscheiden met de Cola Debrotprijs, de hoogste culturele onderscheiding van het eiland. Een opvallend detail: Elias was drummer en coauteur van de Nederlandse hit Why Tell Me Why van Anita Meyer. De inkomsten uit dit project gebruikte hij mede om zijn ondernemingen en filantropisch werk te financieren. 🧭 Erfenis Gregory Elias wordt gezien als een ware “yu di Kòrsou” – een zoon van Curaçao – die zijn financiële succes heeft ingezet voor de culturele en sociale ontwikkeling van zijn eiland. Zijn werk belichaamt een unieke balans tussen ondernemerschap, filantropie en het versterken van de Curaçaose identiteit op internationaal niveau. ---- Gregory Edward Elias (nase na Kòrsou, 1953) ta un empresario, filántropo i promotor kultural di Kòrsou ku un gran impakto riba e sektor finansiero i e bida kultural di e isla. E ta konosí pa su rol den akuisishon di Banco di Caribe, su liderato den firma internashonal di servicio finansiero United Group Holdings, i komo fundadó di e Fundashon Bon Intenshon ku ta organizadó di e Curaçao North Sea Jazz Festival. 🎓 Bida i formashon Gregory Elias a nasé na Kòrsou den mei òf ougustus di 1953, komo yu di empresario Fohed Elias. Na un edad hoben e a bai studia na Hulanda, kaminda e a sigui formashon den e área di derecho notarial na Amsterdam den anjanan 1970. Despues di e studi, e a bolbe pa Kòrsou den principio di e mesun dekada. E ta residente di e área di Spaanse Water. 💼 Karera den finansa i negoshi Den anjanan 1980, Elias a co-funda Holland Intertrust Group, un firma prominente den e mundo di trust i planeashon di impuesto pa klientenan internashonal. Na 2002, e a bende su parti den Intertrust na Fortis PLC, i na 2007 e a funda su mesun grupo, United Group Holdings, ku ta ofrece servisio di wealth management, trust, i planeashon legal den varios pais den Karibe i Europa. E tambe tabata direktor general di Pierson Bank/Intertrust te ku su salida na 2006. Bao di su liderato, United Group a habri ofisina den nueve pais, inkluído Kòrsou, Aruba, i Panama. Na yüni 2022, United Group Holdings, bou di liderato di Elias, a kompletá e kompra di Banco di Caribe, convirtiéndose asina den un di e figura prinsipal den sektor bankario lokal. 🎶 Promotor kultural i filántropo Gregory Elias ta fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku for di 1990 ta duna sosten kontinuo na e sektor edukashonal, kultural, deportivo, i sosial na Kòrsou. Na 2010, Elias a lansa e Curaçao North Sea Jazz Festival den kolaborashon ku Mojo Concerts i CTB. E festival aki, ku ta tuma luga durante temporada bou di turismo, a traha e isla na un nivel internashonal den e mundo musikal. Artistanan famos mundialmente manera Prince, Stevie Wonder, i Alicia Keys a presenta riba e tarima di e festival. E evento ta sin gana, i su ganashi tur a wordu reinvertí den proyekto sosial. Ademàs di jazz, Elias su fundashon ta organisá e Curaçao International Film Festival Rotterdam, e festival di blues BlueSeas, i otro aktividat artistiko. 🏅 Rekonesementu Na 2013, Elias a ricibí e Charles Gomes Casseres Award pa su kontribushon na komunidat i kultura di Kòrsou. Na 2025, e a ricibí e Premio Cola Debrot, e premio mas halto den área di arte i kultura na Kòrsou. Un dato interesante: Elias tabata drummer i ko-autor di e hit “Why Tell Me Why” pa cantante hulandés Anita Meyer, ku e a uza e ganashi finansiero pa invertí den negoshinan i fundashon filantrópiko. 🧭 Legado Gregory Elias ta konsiderá komo un “yu di Kòrsou” di berdat: un persona ku a uza su éksito finansiero pa amplia e balor kultural i komun di su pueblo. Su trabou ta reflehá un balans entre negoshio, filantropia, i promoshon di identidat kultural di Kòrsou na un eskala internashonal. * e tabata ko-produser di e pelikula "double play (2017), un produkshon merikano basa riba e buki ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]]. * na 1972 e i e grupo Eliah a koloka den top 20 di Korsou cu e kantika "Life is easy''<ref>TOP20. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 16-09-1972, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 28-06-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011</ref> * 1987 t/m 1995 - Presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB) * 1983 - el a kasa ku Marianne Chang * 1993 - presidente VBC Vereniging Bedrijfsleven Curacao {{Appendix}} ---- Gregory Edward Elias (geboren op Curaçao, 1953) is een ondernemer, filantroop, muzikant en cultureel promotor uit Curaçao. Hij heeft aanzienlijke invloed gehad op zowel de financiële infrastructuur als het culturele leven van het eiland. Hij staat bekend om zijn rol in de overname van Banco di Caribe, zijn leiding over United Group Holdings, en als oprichter van Fundashon Bon Intenshon, de stichting achter het prestigieuze Curaçao North Sea Jazz Festival. 🎓 Leven en opleiding Gregory Elias werd geboren op Curaçao in mei of augustus 1953. Hij vertrok op jonge leeftijd naar Nederland, waar hij notarieel recht studeerde in Amsterdam in de jaren 1970. Hij woont tegenwoordig in de regio Spaanse Water op Curaçao. 🎶 Vroege muzikale carrière Al op 19-jarige leeftijd maakte Gregory Elias naam als componist, zanger en multi-instrumentalist onder het pseudoniem “Dickery Dock”. In 1972 bracht hij het nummer “Life is Easy” uit, dat destijds vijf weken op de lokale top 40 van Curaçao stond, ondanks dat het nog niet beschikbaar was in platenzaken.<ref>Life is easy. Amigoe di Curaçao, 30-09-1972, p. 11. Geraadpleegd via Delpher, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011</ref> Gregory was de schrijver, zanger, pianist, drummer en gitarist van de muziekformatie Eliah, die hij datzelfde jaar oprichtte. De groep bestond uit Elias zelf, Hein Piscaer (“Uncle Henry”) als lead- en basgitarist, en Rob van Donselaar (“Pedjes”), voormalig lid van de bekende Nederlandse band Bintangs, als toetsenist en gitarist. De stijl van Eliah werd vergeleken met die van Crosby, Stills, Nash & Young of America, hoewel de groep geen imitatie nastreefde. Gregory schreef daarnaast ook liedjes voor Debhie, een zangeres die toen actief was in Nederland, Frankrijk en Italië. Er werd gewerkt aan de opnames van een elpee, met "Life is Easy" als eerste geplande single voor de Nederlandse markt. 💼 Carrière in financiën en ondernemerschap Na zijn muzikale periode ontwikkelde Elias zich tot een succesvolle ondernemer. Hij richtte in de jaren 1980 mee Holland Intertrust Group op en verkocht zijn aandelen in 2002 aan Fortis. In 2007 startte hij United Group Holdings, gespecialiseerd in wealth management, trusts en juridische structuren, met vestigingen in onder andere Curaçao, Panama en Nederland. In juni 2022 kocht zijn groep Banco di Caribe, waarmee hij zijn invloed in de financiële sector van het eiland verstevigde. 🎷 Culturele promotie en filantropie Gregory Elias is oprichter van Fundashon Bon Intenshon, die sinds 1990 actief is in het ondersteunen van projecten op het gebied van onderwijs, cultuur, sport en armoedebestrijding. In 2010 lanceerde hij het Curaçao North Sea Jazz Festival, dat sindsdien wereldsterren zoals Prince, Stevie Wonder en Alicia Keys naar het eiland heeft gebracht. Alle winsten van het festival worden herbestemd naar maatschappelijke projecten. Zijn stichting organiseert daarnaast ook het Curaçao International Film Festival Rotterdam en het BlueSeas Blues Festival. 🏅 Onderscheidingen Charles Gomes Casseres Award (2013) – voor zijn bijdrage aan de Curaçaose samenleving Cola Debrotprijs (2025) – hoogste culturele onderscheiding op Curaçao 🧭 Erfenis Gregory Elias wordt alom erkend als een ware “yu di Kòrsou” – een Curaçaoënaar die zijn financiële succes heeft ingezet voor het algemeen welzijn en culturele bloei van zijn eiland. Zijn levensloop combineert ondernemerschap, filantropie en artistieke expressie tot een uniek voorbeeld van culturele toewijding. -------- ----------- Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Despues di su estudio, el a regresa Kòrsou i a kuminsá su karera na e "trustkantoor" Intertrust. Na 2002, Intertrust a wòrdu bendí na Fortis MeesPierson, durante kua tempu Elias a gana un montante supstansial komo fundadó i direktor. Despues di sinku aña, el a bandoná e kompania i a funda United Trust na 2007, un trustkantoor ku sukursalnan na Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg, entre otro. United Trust ta manehá mas o ménos dos mil entidat hurídiko na Kòrsou i ta ofresé servisio na kompanianan i personanan pa lanta strukturanan di belasting. <ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref>{{Citeer nieuws |achternaam=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Intertrust i servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di "trust" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis. Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Gregory (Greg) Elias (1953) tabata un di e fundadónan di e kompania di konfiansa Intertrust. E compania ey a wordo bendi na Fortis na 2002, cual segun informe a haci Elias e homber mas rico na Curaçao. El a keda aktivo den e sektor di konfiansa despues di esei i a establesé un ofisina nobo na Amsterdam i Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Na 2007, el a funda United Group Holdings, un compania internashonal di servisionan finansiero specialisa den maneho di rikesa, servicio di fideicomiso, y strukturanan huridiko, ku ofisina na varios pais entre otro Korsou, Aruba, Panama, i ​​Hulanda. lhmbo3xlff2mt1m1mwsgk9kexbark15 203107 203106 2026-09-04T17:37:42Z Caribiana 8320 203107 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{infobox persona |variante = c | nomber completo = Gregory Edward Elias | alias = Dickery Dock, Rei di Kòrsou | fecha nacemento = [[1953]] | luga nacemento = {{CUW}} | ofishi = empresario, músiko, filantropo i promotor kultural | pareha = Marianne Chang | yui = 2 | distincion = [[Premio Cola Debrot]] (2025) }} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]<ref name="Marbus">{{Citeer web |url=https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html |titel=You can always get what you want |auteur=Margriet Marbus |datum=2016-08-01|bezochtdatum=2025-05-02 |werk=De achterkant van Curaçao}}</ref>) ta un empresario, filantropo, músiko, i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su liderazgo den sektor di servisio finansiero internashonal, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, e organisashon tras di [[Curaçao North Sea Jazz Festival]]. Pa su kontribushonnan na kultura i sosiedat na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.<ref name="AD">{{citeer web |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31079-gregory-elias-krijgt-cola-debrotprijs |titel=Gregory Elias krijgt Cola Debrotprijs |datum=2025-05-01 |bezochtdatum= |werk=[[Antilliaans Dagblad]]}}</ref> == Bida i karera == Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welonan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.<ref name="Marbus"/> Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresa Kòrsou, unda el a establesé su mes den e área di [[Spaanse Water]].<ref name="Marbus"/> Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ===Músika === Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na e edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual e tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.<ref name="Life"/> Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a drenta Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba e listanan di músika lokal.<ref>{{citeer web|titel=TOP20|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-16-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011}}</ref> E estilo di Eliah tabata komparabel ku esun di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí riba imitá nan.<ref name="Life">{{citeer web|titel=Life is easy|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-30|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-03|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011}}</ref> Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues e tabata ko-outor pa e kansion hulandes ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.<ref>[https://www.nporadio2.nl/nieuws/top2000/9b3a5d17-9797-4192-8c42-704f3c47db64/why-tell-me-why-is-een-noodkreet-probeer-goed-te-zijn-naar-je-medemens Why Tell Me Why is een noodkreet: 'Probeer goed te zijn naar je medemens'], NPO Radio 2 Top 2000</ref> Na 2009, Elias a ko-fundá Top Stop Music (TSM) na [[Florida]], huntu ku e produktor musikal Sergio George. TSM ta un seyo diskero ku enfoke riba músika latino, spesialmente músika kubano i tropikal. Elias a fungi komo presidente di e seyo. Un aña despues, e album ''Ciclos'' di Luis Enrique, lansá pa medio di Top Stop Music, a gana e Grammy pa Best Tropical Latin Album.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20860-top-stop-music-van-elias-wint-grammy Top Stop Music van Elias wint Grammy], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di yanüari 2020)</ref> Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula [[Double Play]], un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]].<ref>[https://www.imdb.com/title/tt5220252/fullcredits/?ref_=tt_ov_sm_3#amzn1.imdb.concept.name_credit_group.7caf7d16-5db9-4f4f-8864-d4c6e711c686 Double Play], IMDb</ref> === Servisio finansiero === Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un "trustkantoor" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis MeesPierson. Elias a fungi tambe komo direktor gerente di Pierson/Intertrust te ku 2006.<ref name="FTM">[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Elias a fungi komo presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB) entre 1987 i 1995.<ref>{{citeer web|titel=Gregory Elias over Offshore: het gaat redelijk goed|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-01-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642359:mpeg21:p003}}</ref> Na 2007, Elias a funda United Trust na 2007, un trustkantoor ku sukursalnan na Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg, entre otro. E kompania a manehá mas o ménos dos mil entidat hurídiko na Kòrsou i ta ofresé servisionan finansiero spesialisá na kompania i persona den maneho di kapital i strukturanan hurídiko pa evashon di belasting.<ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref name="trouw">{{Citeer web|auteur=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Na 2021, United Group Holdings BV, e kompania holding di Elias, a atkerí [[Banco di Caribe]]. E atkisishon aki, konfirmá pa [[Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten|Banko Sentral]], a enserá operashonnan bankario na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten i tabata un paso klave pa [[ENNIA|Seguros Ennia]] bira finansieramente salú.<ref>{{Citeer web |url=https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |titel=Banco Di Caribe overgenomen door bedrijf Gregory Elias |achternaam= |datum=2021-09-16 |bezochtdatum= |werk=Paradise FM 103.1 |taal= |archiefdatum=2025-05-03 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20250503052411/https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |dodeurl=ja }}</ref> Fin di 2024 e [[Banco di Caribe Aruba|operashon na Aruba]] a keda atkerí pa e banko di invershon [[Aruba|arubano]], [[AIB Bank|AIB Bank NV]].<ref>[https://www.noticiacla.com/news/33047 AIB Bank N.V. ta tuma Banco di Caribe (Aruba) N.V. over!], NoticiaCla (23 di december 2024)</ref> Elias a haña atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a wordu relashona ku e dokumentonan konosí komo Panama Papers. Su nòmber a aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá pa kompania asesor korporativo di Panama, Mossack Fonseca. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda den konekshon ku investigashonnan riba evashon di belasting. Elias a deklará ku su servisio finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di e kuadra legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientenan.<ref name="trouw"/> === Promoshon kultural i filantropia === Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na aña 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, [[kultura]], [[deporte]], i desaroyo sosial na Kòrsou.<ref>[https://nu.cw/2025/05/02/gregory-elias-ontvangt-nicolaas-cola-debrot-prijs-voor-bijdrage-aan-curacaose-muziek/ Gregory Elias ontvangt Nicolaas (Cola) Debrot prijs voor bijdrage aan Curacaose muziek], nu.cw (2 di mei 2025)</ref> Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renòmber na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]] i a bira un di e eventonan musikal mas konosí di e isla. E entradanan di e festival ta wòrdu reinvertí den inisiativanan di komunidat i kultura. Pa medio di su fundashon, Elias a sostené Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFF), i ta organisá BlueSeas Blues Festival. <ref>[https://nu.cw/2023/03/21/curacao-international-film-festival-organiseert-film-days/ Curacao International Film Festival organiseert Film Days], nu.cw (21 di mart 2021)</ref><ref>https://nu.cw/2024/02/23/artiesten-curacao-international-blueseas-festival-bekend/ Artiesten Curacao International Blue Seas Festival bekend] </ref>Internashonalmente, el a haña rekonosementu adishonal na 2016 pa organisá un konsierto di [[Rolling Stones]] na [[Cuba]].<ref name="FTM"/> == Premio == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) – pa kontribushonnan na komunidat i promoshon internashonal di Kòrsou.<ref>[https://www.rotarycuracao.org/sitepage/charles-gomes-casseres-award/cgc-award-2013-goes-to-gregory-elias CGC Award 2013 goes to Gregory Elias], rotarycuracao.org</ref> * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) – pa su kontribushon prolongá na músika di Kòrsou.<ref name="AD"/> == Legado == Elias a bira un figura konosí den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su aktividatnan den sektor finansiero, huntu ku su sosten pa músika, deporte, arte i inisiativanan pa hubentut, a hasié un figura prominente den bida públiko di e isla. {{Appendix}} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]) ta un empresario, filantropo, músiko i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su aktividatnan den e sektor di servisio finansiero internashonal i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku ta sostené proyektonan den músika, kultura, deporte i desaroyo sosial. Elias a hunga tambe un papel importante den e organisashon di Curaçao North Sea Jazz Festival. Pa su kontribushon na músika na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.[1][2] ## Kontenido ## Bida i karera Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welonan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.[3] Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresa Kòrsou, unda el a establesé su mes den e área di [[Spaanse Water]].[3] Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ### Músika Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual el tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.[4] Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a yega den e Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba e listanan di músika lokal.[5] E estilo di Eliah tabata komparabel ku e di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí pa imitá nan.[4] Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues el a ko-skibi e kansion ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.[6] Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula ''[[Double Play]]'', un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''[[Dubbelspel]]'' di [[Frank Martinus Arion]].[7] ### Servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di trust i servisio finansiero pa klientenan internashonal. Na 2002, e grupo a wòrdu bendé na Fortis i despues a wòrdu integrá ku MeesPierson. Elias a fungi komo gerente general di e operashon di bank i trust te ku 2006.[8] Entre 1987 i 1995, Elias a fungi komo presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB).[9] Na 2007, Elias a inisiá United Trust, un grupo di servisio di trust i maneho di patrimonio ku tabatin operashonnan den diferente pais, entre otro Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg. E grupo tabata maneha un gran kantidat di entidatnan hurídiko na Kòrsou i tabata ofresé servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal.[10][11] Na 2021, United Group Holdings B.V., e kompania holding di Elias, a atkerí Banco di Caribe. E transakshon tabata parti di e proseso pa reorganisá e banko i fortalesé e situashon finansiero di e Ennia-groep. E akuerdo tabata kubri operashonnan di Banco di Caribe na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten.[12] Na desèmber 2024, Banco di Caribe Aruba N.V. a wòrdu atkerí pa AIB Bank N.V., un banko di invershon ku ta operá for di Aruba.[13] Elias a haña atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a aparesé den e documentos konosí komo e [[Panama Papers]]. Su nòmber tabata aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá di e firma di servisio korporativo panameño Mossack Fonseca. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda den konekshon ku investigashonnan riba evashon i ontwijking di belasting. Elias a deklará ku su servisio finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di e kuadron legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientenan.[14] ### Promoshon kultural i filantropia Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, [[kultura]], [[deporte]], músika i desaroyo sosial na Kòrsou. Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renòmber na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]]. E evento a bira un di e festividadnan musikal mas konosí di e isla.[15] Fundashon Bon Intenshon tambe a sostené inisiativanan kultural manera Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i BlueSeas Blues Festival. Partisipashon di Elias den organisashon di e konsierto di [[The Rolling Stones]] na [[Cuba]] na 2016 a trese atenshon internashonal pa su aktividatnan kultural.[8] ## Premionan * '''Charles Gomes Casseres Award''' (2013) – pa su kontribushon na e komunidat i pa e promoshon internashonal di Kòrsou.[16] * '''[[Premio Cola Debrot]]''' (2025) – pa su kontribushon prolongá na e músika di Kòrsou.[1][17] ## Legado Gregory Elias ta un figura prominente den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su karera den e sektor finansiero a bai huntu ku un partisipashon prolongá den músika, organisashon di eventonan kultural i filantropia. Pa medio di Fundashon Bon Intenshon i proyektonan manera Curaçao North Sea Jazz Festival, el a sostené diferente inisiativanan den kultura, deporte, enseñansa i desaroyo sosial na Kòrsou. {{DEFAULTSORT:Elias, Gregory}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] ---------- Na 2007, el a funda United Group Holdings, un compania internashonal di servisionan finansiero specialisa den maneho di rikesa, servicio di fideicomiso, y strukturanan huridiko, ku ofisina na varios pais entre otro Korsou, Aruba, Panama, i ​​Hulanda. Intertrust i servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di "trust" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis. Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Gregory (Greg) Elias (1953) tabata un di e fundadónan di e kompania di konfiansa Intertrust. E compania ey a wordo bendi na Fortis na 2002, cual segun informe a haci Elias e homber mas rico na Curaçao. El a keda aktivo den e sektor di konfiansa despues di esei i a establesé un ofisina nobo na Amsterdam i Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> zie nl.wiki:'''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]) ta un empresario, filantropo i promotor kultural di [[Kòrsou]] ku hopi influensia riba tantu e sektor finansiero komo e bida kultural di e isla. E ta konosí pa su ròl den atkisishon di Banco di Caribe, su liderazgo di e kompania internashonal di servisio finansiero United Group Holdings, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, organisadó di e prestigioso [[Curaçao North Sea Jazz Festival]]. == Bida i karera == Gregory Elias a nasé na [[Bandariba]] den luna di mei 1953, komo yu di e empresario Fohed Antonio Elias. Na un edat hoben e a bai studia na Hulanda, kaminda e a sigui formashon den e área di derecho notarial na Vrije Universiteit Amsterdam den añanan 1970. Durante su Despues di a studia, el a bolbe pa Kòrsou den principio di e mesun dekada. E ta residente di e área di Spaanse Water. == Honor == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) {{Appendix}} Zelf werd Elias geboren op Banda Ariba. Het landgoed van zijn grootouders van moederszijde omvatte enkele hectaren. Hij woonde er acht jaar met zijn moeder. Op zijn twaalfde trok Elias naar Nederland; zijn oudere broer Mike was vijf jaar eerder al afgereisd. Gregory studeerde er – het was begin jaren zestig – rechten aan de Vrije Universiteit. Na zijn studie keerde hij terug naar Curaçao. Daar woont hij nu, alweer bijna 35<ref>[[Dick Drayer]], [https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html You can always get what you want], De Achterkant van Curacao (1 di ougustus 2016)</ref> Gregory (Greg) Elias (1953), bijgenaamd ‘de koning van Curaçao’, was een van de oprichters van trustbedrijf Intertrust. Dat bedrijf werd in 2002 verkocht aan Fortis, wat Elias naar verluidt tot de rijkste man van Curaçao maakte. Hij bleef daarna actief in het trustwezen, en zette een nieuw kantoor op in Amsterdam en Willemstad, United Trust. Elias vergaarde internationale bekendheid toen hij in 2016 een concert van de Rolling Stones op Cuba organiseerde.<ref>[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Met Johan Derksen organiseert hij een bluesfestival in het dorp Grolloo. Hij is bevriend met Marcel Boekhoorn, en sponsorde net als hij enige tijd voetbalclub NEC. [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] Gregory (Greg) Elias (1953), bijgenaamd ‘de koning van Curaçao’, was een van de oprichters van trustbedrijf Intertrust. Dat bedrijf werd in 2002 verkocht aan Fortis, wat Elias naar verluidt tot de rijkste man van Curaçao maakte. Hij bleef daarna actief in het trustwezen, en zette een nieuw kantoor op in Amsterdam en Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Elias vergaarde internationale bekendheid toen hij in 2016 een concert van de Rolling Stones op Cuba organiseerde. Met Johan Derksen organiseert hij een bluesfestival in het dorp Grolloo. Hij is bevriend met Marcel Boekhoorn, en sponsorde net als hij enige tijd voetbalclub NEC. --- WILLEMSTAD - Reeds vijf weken staat op de lokale top 40 het nummer getiteld „Life is easy", maar jammergenoeg nog steeds niet verkrijgbaar bij de lokale platenzaken. De opname die in de top 40 verschijnt is dan ook, voorlopig alleen via de Curom te beluisteren, maar spoedig ook via de andere radiostations. Ongeveer zeven weken geleden was hier op vakantie Gregory Elias, misschien nog onbekend bij velen, maar hij is een Caracaoënaar, die in Nederland studeert, maar een behoorlijke dosis muzikale talent bezit Misschien zegt de naam „Dickery Doek" meer? Vorig jaar werd door P.S.H. de nummers „A song for all" en „Mr 800 of the 7th Avenue" gelanceerd, zonder veel succes, maar toen al waren de muzikale talenten van Gregory Elias te beluisteren, want hij was dé schrijver, musicus en zanger „Dickery Doek". Gregory heeft ook een paar hits geschreven voor „Debhie, een zangeres, die tot voor kort nog een sensatie was in Nederland, Frankrijk en Italië. Dit jaar nog begon Gregory met de formatie van het trio: „Eliah", met als genre harmonie (C.S.N. & Y. of America stijl, maar zeker geen imitatie). „Eliah" bestaat uit Gregory Elias (naast zanger is hij ook drummer, pianist en guitarist). Verder Hein Piscaer („Uncle Henry", die 20 jaar oud is en lead guitarist en bass guitarist is) en Rob van Donselaar („Pedjes", 22 jaar, piano, orgel, guitaar en sli de-guitaar). Rob heeft gedurende drie jaar in de groep „Bintangs" gespeeld, die vrij populair is in Nederland en Duitsland. Gregory is 19 jaar oud en volgens de laatste inlichtingen die wij hebben gekregen van Gregory, zijn zij bezig met opnames voor een elpee. Eerst zal „Live is easy" als single in Nederland worden gelanceerd.<ref>Life is easy. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 28-06-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011</ref> -------- Gregory Elias werd geboren op Curaçao in mei of augustus 1953. Op jonge leeftijd vertrok hij naar Nederland, waar hij in de jaren 1970 notarieel recht studeerde in Amsterdam. Na zijn studie keerde hij begin jaren ’70 terug naar zijn geboorte-eiland. Hij woont in de omgeving van Spaanse Water op Curaçao. 💼 Carrière in financiën en ondernemerschap In de jaren 1980 richtte Elias mee de Holland Intertrust Group op, een toonaangevend trustkantoor voor internationale cliënten. In 2002 verkocht hij zijn aandelen aan Fortis PLC, en in 2007 richtte hij zijn eigen groep op: United Group Holdings, actief in wealth management, trusts en juridische dienstverlening in onder andere het Caribisch gebied en Europa. Elias was ook algemeen directeur van Pierson Bank/Intertrust tot zijn vertrek in 2006. Onder zijn leiding groeide United Group uit tot een organisatie met kantoren in negen landen, waaronder Curaçao, Aruba en Panama. In juni 2022 voltooide United Group Holdings onder leiding van Elias de overname van Banco di Caribe, waarmee hij een prominente speler werd in de lokale bankensector. 🎶 Culturele promotor en filantroop Gregory Elias is de oprichter van de Fundashon Bon Intenshon, die sinds 1990 structurele steun biedt aan projecten in het onderwijs, cultuur, sport en het sociale domein op Curaçao. In 2010 lanceerde hij het Curaçao North Sea Jazz Festival, in samenwerking met Mojo Concerts en het Curaçao Toeristenbureau (CTB). Het festival, dat plaatsvindt in het laagseizoen, groeide uit tot een internationaal cultureel hoogtepunt. Wereldberoemde artiesten als Prince, Stevie Wonder en Alicia Keys traden op tijdens het evenement. De opbrengsten van het festival worden volledig geherinvesteerd in sociale projecten. Daarnaast organiseert zijn stichting ook het Curaçao International Film Festival Rotterdam, het BlueSeas Blues Festival en andere culturele evenementen. 🏅 Onderscheidingen In 2013 ontving Elias de Charles Gomes Casseres Award voor zijn bijdrage aan de gemeenschap en cultuur van Curaçao. In 2025 werd hij onderscheiden met de Cola Debrotprijs, de hoogste culturele onderscheiding van het eiland. Een opvallend detail: Elias was drummer en coauteur van de Nederlandse hit Why Tell Me Why van Anita Meyer. De inkomsten uit dit project gebruikte hij mede om zijn ondernemingen en filantropisch werk te financieren. 🧭 Erfenis Gregory Elias wordt gezien als een ware “yu di Kòrsou” – een zoon van Curaçao – die zijn financiële succes heeft ingezet voor de culturele en sociale ontwikkeling van zijn eiland. Zijn werk belichaamt een unieke balans tussen ondernemerschap, filantropie en het versterken van de Curaçaose identiteit op internationaal niveau. ---- Gregory Edward Elias (nase na Kòrsou, 1953) ta un empresario, filántropo i promotor kultural di Kòrsou ku un gran impakto riba e sektor finansiero i e bida kultural di e isla. E ta konosí pa su rol den akuisishon di Banco di Caribe, su liderato den firma internashonal di servicio finansiero United Group Holdings, i komo fundadó di e Fundashon Bon Intenshon ku ta organizadó di e Curaçao North Sea Jazz Festival. 🎓 Bida i formashon Gregory Elias a nasé na Kòrsou den mei òf ougustus di 1953, komo yu di empresario Fohed Elias. Na un edad hoben e a bai studia na Hulanda, kaminda e a sigui formashon den e área di derecho notarial na Amsterdam den anjanan 1970. Despues di e studi, e a bolbe pa Kòrsou den principio di e mesun dekada. E ta residente di e área di Spaanse Water. 💼 Karera den finansa i negoshi Den anjanan 1980, Elias a co-funda Holland Intertrust Group, un firma prominente den e mundo di trust i planeashon di impuesto pa klientenan internashonal. Na 2002, e a bende su parti den Intertrust na Fortis PLC, i na 2007 e a funda su mesun grupo, United Group Holdings, ku ta ofrece servisio di wealth management, trust, i planeashon legal den varios pais den Karibe i Europa. E tambe tabata direktor general di Pierson Bank/Intertrust te ku su salida na 2006. Bao di su liderato, United Group a habri ofisina den nueve pais, inkluído Kòrsou, Aruba, i Panama. Na yüni 2022, United Group Holdings, bou di liderato di Elias, a kompletá e kompra di Banco di Caribe, convirtiéndose asina den un di e figura prinsipal den sektor bankario lokal. 🎶 Promotor kultural i filántropo Gregory Elias ta fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku for di 1990 ta duna sosten kontinuo na e sektor edukashonal, kultural, deportivo, i sosial na Kòrsou. Na 2010, Elias a lansa e Curaçao North Sea Jazz Festival den kolaborashon ku Mojo Concerts i CTB. E festival aki, ku ta tuma luga durante temporada bou di turismo, a traha e isla na un nivel internashonal den e mundo musikal. Artistanan famos mundialmente manera Prince, Stevie Wonder, i Alicia Keys a presenta riba e tarima di e festival. E evento ta sin gana, i su ganashi tur a wordu reinvertí den proyekto sosial. Ademàs di jazz, Elias su fundashon ta organisá e Curaçao International Film Festival Rotterdam, e festival di blues BlueSeas, i otro aktividat artistiko. 🏅 Rekonesementu Na 2013, Elias a ricibí e Charles Gomes Casseres Award pa su kontribushon na komunidat i kultura di Kòrsou. Na 2025, e a ricibí e Premio Cola Debrot, e premio mas halto den área di arte i kultura na Kòrsou. Un dato interesante: Elias tabata drummer i ko-autor di e hit “Why Tell Me Why” pa cantante hulandés Anita Meyer, ku e a uza e ganashi finansiero pa invertí den negoshinan i fundashon filantrópiko. 🧭 Legado Gregory Elias ta konsiderá komo un “yu di Kòrsou” di berdat: un persona ku a uza su éksito finansiero pa amplia e balor kultural i komun di su pueblo. Su trabou ta reflehá un balans entre negoshio, filantropia, i promoshon di identidat kultural di Kòrsou na un eskala internashonal. * e tabata ko-produser di e pelikula "double play (2017), un produkshon merikano basa riba e buki ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]]. * na 1972 e i e grupo Eliah a koloka den top 20 di Korsou cu e kantika "Life is easy''<ref>TOP20. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 16-09-1972, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 28-06-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011</ref> * 1987 t/m 1995 - Presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB) * 1983 - el a kasa ku Marianne Chang * 1993 - presidente VBC Vereniging Bedrijfsleven Curacao {{Appendix}} ---- Gregory Edward Elias (geboren op Curaçao, 1953) is een ondernemer, filantroop, muzikant en cultureel promotor uit Curaçao. Hij heeft aanzienlijke invloed gehad op zowel de financiële infrastructuur als het culturele leven van het eiland. Hij staat bekend om zijn rol in de overname van Banco di Caribe, zijn leiding over United Group Holdings, en als oprichter van Fundashon Bon Intenshon, de stichting achter het prestigieuze Curaçao North Sea Jazz Festival. 🎓 Leven en opleiding Gregory Elias werd geboren op Curaçao in mei of augustus 1953. Hij vertrok op jonge leeftijd naar Nederland, waar hij notarieel recht studeerde in Amsterdam in de jaren 1970. Hij woont tegenwoordig in de regio Spaanse Water op Curaçao. 🎶 Vroege muzikale carrière Al op 19-jarige leeftijd maakte Gregory Elias naam als componist, zanger en multi-instrumentalist onder het pseudoniem “Dickery Dock”. In 1972 bracht hij het nummer “Life is Easy” uit, dat destijds vijf weken op de lokale top 40 van Curaçao stond, ondanks dat het nog niet beschikbaar was in platenzaken.<ref>Life is easy. Amigoe di Curaçao, 30-09-1972, p. 11. Geraadpleegd via Delpher, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011</ref> Gregory was de schrijver, zanger, pianist, drummer en gitarist van de muziekformatie Eliah, die hij datzelfde jaar oprichtte. De groep bestond uit Elias zelf, Hein Piscaer (“Uncle Henry”) als lead- en basgitarist, en Rob van Donselaar (“Pedjes”), voormalig lid van de bekende Nederlandse band Bintangs, als toetsenist en gitarist. De stijl van Eliah werd vergeleken met die van Crosby, Stills, Nash & Young of America, hoewel de groep geen imitatie nastreefde. Gregory schreef daarnaast ook liedjes voor Debhie, een zangeres die toen actief was in Nederland, Frankrijk en Italië. Er werd gewerkt aan de opnames van een elpee, met "Life is Easy" als eerste geplande single voor de Nederlandse markt. 💼 Carrière in financiën en ondernemerschap Na zijn muzikale periode ontwikkelde Elias zich tot een succesvolle ondernemer. Hij richtte in de jaren 1980 mee Holland Intertrust Group op en verkocht zijn aandelen in 2002 aan Fortis. In 2007 startte hij United Group Holdings, gespecialiseerd in wealth management, trusts en juridische structuren, met vestigingen in onder andere Curaçao, Panama en Nederland. In juni 2022 kocht zijn groep Banco di Caribe, waarmee hij zijn invloed in de financiële sector van het eiland verstevigde. 🎷 Culturele promotie en filantropie Gregory Elias is oprichter van Fundashon Bon Intenshon, die sinds 1990 actief is in het ondersteunen van projecten op het gebied van onderwijs, cultuur, sport en armoedebestrijding. In 2010 lanceerde hij het Curaçao North Sea Jazz Festival, dat sindsdien wereldsterren zoals Prince, Stevie Wonder en Alicia Keys naar het eiland heeft gebracht. Alle winsten van het festival worden herbestemd naar maatschappelijke projecten. Zijn stichting organiseert daarnaast ook het Curaçao International Film Festival Rotterdam en het BlueSeas Blues Festival. 🏅 Onderscheidingen Charles Gomes Casseres Award (2013) – voor zijn bijdrage aan de Curaçaose samenleving Cola Debrotprijs (2025) – hoogste culturele onderscheiding op Curaçao 🧭 Erfenis Gregory Elias wordt alom erkend als een ware “yu di Kòrsou” – een Curaçaoënaar die zijn financiële succes heeft ingezet voor het algemeen welzijn en culturele bloei van zijn eiland. Zijn levensloop combineert ondernemerschap, filantropie en artistieke expressie tot een uniek voorbeeld van culturele toewijding. -------- ----------- Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Despues di su estudio, el a regresa Kòrsou i a kuminsá su karera na e "trustkantoor" Intertrust. Na 2002, Intertrust a wòrdu bendí na Fortis MeesPierson, durante kua tempu Elias a gana un montante supstansial komo fundadó i direktor. Despues di sinku aña, el a bandoná e kompania i a funda United Trust na 2007, un trustkantoor ku sukursalnan na Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg, entre otro. United Trust ta manehá mas o ménos dos mil entidat hurídiko na Kòrsou i ta ofresé servisio na kompanianan i personanan pa lanta strukturanan di belasting. <ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref>{{Citeer nieuws |achternaam=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Intertrust i servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di "trust" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis. Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Gregory (Greg) Elias (1953) tabata un di e fundadónan di e kompania di konfiansa Intertrust. E compania ey a wordo bendi na Fortis na 2002, cual segun informe a haci Elias e homber mas rico na Curaçao. El a keda aktivo den e sektor di konfiansa despues di esei i a establesé un ofisina nobo na Amsterdam i Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Na 2007, el a funda United Group Holdings, un compania internashonal di servisionan finansiero specialisa den maneho di rikesa, servicio di fideicomiso, y strukturanan huridiko, ku ofisina na varios pais entre otro Korsou, Aruba, Panama, i ​​Hulanda. 0dab7ehyz6qgcblpw4q1hhokjtbeagp 203108 203107 2026-09-04T17:42:10Z Caribiana 8320 203108 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{infobox persona |variante = c | nomber completo = Gregory Edward Elias | alias = Dickery Dock, Rei di Kòrsou | fecha nacemento = [[1953]] | luga nacemento = {{CUW}} | ofishi = empresario, músiko, filantropo i promotor kultural | pareha = Marianne Chang | yui = 2 | distincion = [[Premio Cola Debrot]] (2025) }} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]<ref name="Marbus">{{Citeer web |url=https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html |titel=You can always get what you want |auteur=Margriet Marbus |datum=2016-08-01|bezochtdatum=2025-05-02 |werk=De achterkant van Curaçao}}</ref>) ta un empresario, filantropo, músiko, i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su liderazgo den sektor di servisio finansiero internashonal, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, e organisashon tras di [[Curaçao North Sea Jazz Festival]]. Pa su kontribushonnan na kultura i sosiedat na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.<ref name="AD">{{citeer web |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31079-gregory-elias-krijgt-cola-debrotprijs |titel=Gregory Elias krijgt Cola Debrotprijs |datum=2025-05-01 |bezochtdatum= |werk=[[Antilliaans Dagblad]]}}</ref> == Bida i karera == Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welonan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.<ref name="Marbus"/> Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresa Kòrsou, unda el a establesé su mes den e área di [[Spaanse Water]].<ref name="Marbus"/> Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ===Músika === Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na e edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual e tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.<ref name="Life"/> Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a drenta Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba e listanan di músika lokal.<ref>{{citeer web|titel=TOP20|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-16-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011}}</ref> E estilo di Eliah tabata komparabel ku esun di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí riba imitá nan.<ref name="Life">{{citeer web|titel=Life is easy|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-30|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-03|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011}}</ref> Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues e tabata ko-outor pa e kansion hulandes ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.<ref>[https://www.nporadio2.nl/nieuws/top2000/9b3a5d17-9797-4192-8c42-704f3c47db64/why-tell-me-why-is-een-noodkreet-probeer-goed-te-zijn-naar-je-medemens Why Tell Me Why is een noodkreet: 'Probeer goed te zijn naar je medemens'], NPO Radio 2 Top 2000</ref> Na 2009, Elias a ko-fundá Top Stop Music (TSM) na [[Florida]], huntu ku e produktor musikal Sergio George. TSM ta un seyo diskero ku enfoke riba músika latino, spesialmente músika kubano i tropikal. Elias a fungi komo presidente di e seyo. Un aña despues, e album ''Ciclos'' di Luis Enrique, lansá pa medio di Top Stop Music, a gana e Grammy pa Best Tropical Latin Album.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20860-top-stop-music-van-elias-wint-grammy Top Stop Music van Elias wint Grammy], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di yanüari 2020)</ref> Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula [[Double Play]], un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]].<ref>[https://www.imdb.com/title/tt5220252/fullcredits/?ref_=tt_ov_sm_3#amzn1.imdb.concept.name_credit_group.7caf7d16-5db9-4f4f-8864-d4c6e711c686 Double Play], IMDb</ref> === Servisio finansiero === Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un "trustkantoor" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, e grupo a wòrdu bendé na Fortis i despues a wòrdu integrá ku MeesPierson. Elias a fungi komo gerente general di e operashon te ku 2006.<ref name="FTM">[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Entre 1987 i 1995, Elias a fungi komo presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB).<ref>{{citeer web|titel=Gregory Elias over Offshore: het gaat redelijk goed|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-01-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642359:mpeg21:p003}}</ref> Na 2007, Elias a funda United Trust na 2007, un trustkantoor ku sukursalnan na Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg, entre otro. E kompania a manehá mas o ménos dos mil entidat hurídiko na Kòrsou i ta ofresé servisionan finansiero spesialisá na kompania i persona den maneho di kapital i strukturanan hurídiko pa evashon di belasting.<ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref name="trouw">{{Citeer web|auteur=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Na 2021, United Group Holdings BV, e kompania holding di Elias, a atkerí [[Banco di Caribe]]. E atkisishon aki, konfirmá pa [[Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten|Banko Sentral]], a enserá operashonnan bankario na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten i tabata un paso klave pa [[ENNIA|Seguros Ennia]] bira finansieramente salú.<ref>{{Citeer web |url=https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |titel=Banco Di Caribe overgenomen door bedrijf Gregory Elias |achternaam= |datum=2021-09-16 |bezochtdatum= |werk=Paradise FM 103.1 |taal= |archiefdatum=2025-05-03 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20250503052411/https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |dodeurl=ja }}</ref> Fin di 2024 e [[Banco di Caribe Aruba|operashon na Aruba]] a keda atkerí pa e banko di invershon [[Aruba|arubano]], [[AIB Bank|AIB Bank NV]].<ref>[https://www.noticiacla.com/news/33047 AIB Bank N.V. ta tuma Banco di Caribe (Aruba) N.V. over!], NoticiaCla (23 di december 2024)</ref> Elias a haña atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a wordu relashona ku e dokumentonan konosí komo Panama Papers. Su nòmber a aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá pa kompania asesor korporativo di Panama, Mossack Fonseca. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda den konekshon ku investigashonnan riba evashon di belasting. Elias a deklará ku su servisio finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di e kuadra legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientenan.<ref name="trouw"/> === Promoshon kultural i filantropia === Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na aña 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, [[kultura]], [[deporte]], i desaroyo sosial na Kòrsou.<ref>[https://nu.cw/2025/05/02/gregory-elias-ontvangt-nicolaas-cola-debrot-prijs-voor-bijdrage-aan-curacaose-muziek/ Gregory Elias ontvangt Nicolaas (Cola) Debrot prijs voor bijdrage aan Curacaose muziek], nu.cw (2 di mei 2025)</ref> Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renòmber na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]] i a bira un di e eventonan musikal mas konosí di e isla. E entradanan di e festival ta wòrdu reinvertí den inisiativanan di komunidat i kultura. Pa medio di su fundashon, Elias a sostené Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFF), i ta organisá BlueSeas Blues Festival. <ref>[https://nu.cw/2023/03/21/curacao-international-film-festival-organiseert-film-days/ Curacao International Film Festival organiseert Film Days], nu.cw (21 di mart 2021)</ref><ref>https://nu.cw/2024/02/23/artiesten-curacao-international-blueseas-festival-bekend/ Artiesten Curacao International Blue Seas Festival bekend] </ref>Internashonalmente, el a haña rekonosementu adishonal na 2016 pa organisá un konsierto di [[Rolling Stones]] na [[Cuba]].<ref name="FTM"/> == Premio == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) – pa kontribushonnan na komunidat i promoshon internashonal di Kòrsou.<ref>[https://www.rotarycuracao.org/sitepage/charles-gomes-casseres-award/cgc-award-2013-goes-to-gregory-elias CGC Award 2013 goes to Gregory Elias], rotarycuracao.org</ref> * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) – pa su kontribushon prolongá na músika di Kòrsou.<ref name="AD"/> == Legado == Elias a bira un figura konosí den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su aktividatnan den sektor finansiero, huntu ku su sosten pa músika, deporte, arte i inisiativanan pa hubentut, a hasié un figura prominente den bida públiko di e isla. {{Appendix}} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]) ta un empresario, filantropo, músiko i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su aktividatnan den e sektor di servisio finansiero internashonal i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku ta sostené proyektonan den músika, kultura, deporte i desaroyo sosial. Elias a hunga tambe un papel importante den e organisashon di Curaçao North Sea Jazz Festival. Pa su kontribushon na músika na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.[1][2] ## Kontenido ## Bida i karera Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welonan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.[3] Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresa Kòrsou, unda el a establesé su mes den e área di [[Spaanse Water]].[3] Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ### Músika Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual el tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.[4] Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a yega den e Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba e listanan di músika lokal.[5] E estilo di Eliah tabata komparabel ku e di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí pa imitá nan.[4] Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues el a ko-skibi e kansion ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.[6] Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula ''[[Double Play]]'', un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''[[Dubbelspel]]'' di [[Frank Martinus Arion]].[7] ### Servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di trust i servisio finansiero pa klientenan internashonal. Na 2002, e grupo a wòrdu bendé na Fortis i despues a wòrdu integrá ku MeesPierson. Elias a fungi komo gerente general di e operashon di bank i trust te ku 2006.[8] Entre 1987 i 1995, Elias a fungi komo presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB).[9] Na 2007, Elias a inisiá United Trust, un grupo di servisio di trust i maneho di patrimonio ku tabatin operashonnan den diferente pais, entre otro Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg. E grupo tabata maneha un gran kantidat di entidatnan hurídiko na Kòrsou i tabata ofresé servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal.[10][11] Na 2021, United Group Holdings B.V., e kompania holding di Elias, a atkerí Banco di Caribe. E transakshon tabata parti di e proseso pa reorganisá e banko i fortalesé e situashon finansiero di e Ennia-groep. E akuerdo tabata kubri operashonnan di Banco di Caribe na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten.[12] Na desèmber 2024, Banco di Caribe Aruba N.V. a wòrdu atkerí pa AIB Bank N.V., un banko di invershon ku ta operá for di Aruba.[13] Elias a haña atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a aparesé den e documentos konosí komo e [[Panama Papers]]. Su nòmber tabata aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá di e firma di servisio korporativo panameño Mossack Fonseca. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda den konekshon ku investigashonnan riba evashon i ontwijking di belasting. Elias a deklará ku su servisio finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di e kuadron legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientenan.[14] ### Promoshon kultural i filantropia Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, [[kultura]], [[deporte]], músika i desaroyo sosial na Kòrsou. Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renòmber na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]]. E evento a bira un di e festividadnan musikal mas konosí di e isla.[15] Fundashon Bon Intenshon tambe a sostené inisiativanan kultural manera Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i BlueSeas Blues Festival. Partisipashon di Elias den organisashon di e konsierto di [[The Rolling Stones]] na [[Cuba]] na 2016 a trese atenshon internashonal pa su aktividatnan kultural.[8] ## Premionan * '''Charles Gomes Casseres Award''' (2013) – pa su kontribushon na e komunidat i pa e promoshon internashonal di Kòrsou.[16] * '''[[Premio Cola Debrot]]''' (2025) – pa su kontribushon prolongá na e músika di Kòrsou.[1][17] ## Legado Gregory Elias ta un figura prominente den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su karera den e sektor finansiero a bai huntu ku un partisipashon prolongá den músika, organisashon di eventonan kultural i filantropia. Pa medio di Fundashon Bon Intenshon i proyektonan manera Curaçao North Sea Jazz Festival, el a sostené diferente inisiativanan den kultura, deporte, enseñansa i desaroyo sosial na Kòrsou. {{DEFAULTSORT:Elias, Gregory}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] ---------- Na 2007, el a funda United Group Holdings, un compania internashonal di servisionan finansiero specialisa den maneho di rikesa, servicio di fideicomiso, y strukturanan huridiko, ku ofisina na varios pais entre otro Korsou, Aruba, Panama, i ​​Hulanda. Intertrust i servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di "trust" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis. Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Gregory (Greg) Elias (1953) tabata un di e fundadónan di e kompania di konfiansa Intertrust. E compania ey a wordo bendi na Fortis na 2002, cual segun informe a haci Elias e homber mas rico na Curaçao. El a keda aktivo den e sektor di konfiansa despues di esei i a establesé un ofisina nobo na Amsterdam i Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> zie nl.wiki:'''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]) ta un empresario, filantropo i promotor kultural di [[Kòrsou]] ku hopi influensia riba tantu e sektor finansiero komo e bida kultural di e isla. E ta konosí pa su ròl den atkisishon di Banco di Caribe, su liderazgo di e kompania internashonal di servisio finansiero United Group Holdings, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, organisadó di e prestigioso [[Curaçao North Sea Jazz Festival]]. == Bida i karera == Gregory Elias a nasé na [[Bandariba]] den luna di mei 1953, komo yu di e empresario Fohed Antonio Elias. Na un edat hoben e a bai studia na Hulanda, kaminda e a sigui formashon den e área di derecho notarial na Vrije Universiteit Amsterdam den añanan 1970. Durante su Despues di a studia, el a bolbe pa Kòrsou den principio di e mesun dekada. E ta residente di e área di Spaanse Water. == Honor == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) {{Appendix}} Zelf werd Elias geboren op Banda Ariba. Het landgoed van zijn grootouders van moederszijde omvatte enkele hectaren. Hij woonde er acht jaar met zijn moeder. Op zijn twaalfde trok Elias naar Nederland; zijn oudere broer Mike was vijf jaar eerder al afgereisd. Gregory studeerde er – het was begin jaren zestig – rechten aan de Vrije Universiteit. Na zijn studie keerde hij terug naar Curaçao. Daar woont hij nu, alweer bijna 35<ref>[[Dick Drayer]], [https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html You can always get what you want], De Achterkant van Curacao (1 di ougustus 2016)</ref> Gregory (Greg) Elias (1953), bijgenaamd ‘de koning van Curaçao’, was een van de oprichters van trustbedrijf Intertrust. Dat bedrijf werd in 2002 verkocht aan Fortis, wat Elias naar verluidt tot de rijkste man van Curaçao maakte. Hij bleef daarna actief in het trustwezen, en zette een nieuw kantoor op in Amsterdam en Willemstad, United Trust. Elias vergaarde internationale bekendheid toen hij in 2016 een concert van de Rolling Stones op Cuba organiseerde.<ref>[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Met Johan Derksen organiseert hij een bluesfestival in het dorp Grolloo. Hij is bevriend met Marcel Boekhoorn, en sponsorde net als hij enige tijd voetbalclub NEC. [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] Gregory (Greg) Elias (1953), bijgenaamd ‘de koning van Curaçao’, was een van de oprichters van trustbedrijf Intertrust. Dat bedrijf werd in 2002 verkocht aan Fortis, wat Elias naar verluidt tot de rijkste man van Curaçao maakte. Hij bleef daarna actief in het trustwezen, en zette een nieuw kantoor op in Amsterdam en Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Elias vergaarde internationale bekendheid toen hij in 2016 een concert van de Rolling Stones op Cuba organiseerde. Met Johan Derksen organiseert hij een bluesfestival in het dorp Grolloo. Hij is bevriend met Marcel Boekhoorn, en sponsorde net als hij enige tijd voetbalclub NEC. --- WILLEMSTAD - Reeds vijf weken staat op de lokale top 40 het nummer getiteld „Life is easy", maar jammergenoeg nog steeds niet verkrijgbaar bij de lokale platenzaken. De opname die in de top 40 verschijnt is dan ook, voorlopig alleen via de Curom te beluisteren, maar spoedig ook via de andere radiostations. Ongeveer zeven weken geleden was hier op vakantie Gregory Elias, misschien nog onbekend bij velen, maar hij is een Caracaoënaar, die in Nederland studeert, maar een behoorlijke dosis muzikale talent bezit Misschien zegt de naam „Dickery Doek" meer? Vorig jaar werd door P.S.H. de nummers „A song for all" en „Mr 800 of the 7th Avenue" gelanceerd, zonder veel succes, maar toen al waren de muzikale talenten van Gregory Elias te beluisteren, want hij was dé schrijver, musicus en zanger „Dickery Doek". Gregory heeft ook een paar hits geschreven voor „Debhie, een zangeres, die tot voor kort nog een sensatie was in Nederland, Frankrijk en Italië. Dit jaar nog begon Gregory met de formatie van het trio: „Eliah", met als genre harmonie (C.S.N. & Y. of America stijl, maar zeker geen imitatie). „Eliah" bestaat uit Gregory Elias (naast zanger is hij ook drummer, pianist en guitarist). Verder Hein Piscaer („Uncle Henry", die 20 jaar oud is en lead guitarist en bass guitarist is) en Rob van Donselaar („Pedjes", 22 jaar, piano, orgel, guitaar en sli de-guitaar). Rob heeft gedurende drie jaar in de groep „Bintangs" gespeeld, die vrij populair is in Nederland en Duitsland. Gregory is 19 jaar oud en volgens de laatste inlichtingen die wij hebben gekregen van Gregory, zijn zij bezig met opnames voor een elpee. Eerst zal „Live is easy" als single in Nederland worden gelanceerd.<ref>Life is easy. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 28-06-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011</ref> -------- Gregory Elias werd geboren op Curaçao in mei of augustus 1953. Op jonge leeftijd vertrok hij naar Nederland, waar hij in de jaren 1970 notarieel recht studeerde in Amsterdam. Na zijn studie keerde hij begin jaren ’70 terug naar zijn geboorte-eiland. Hij woont in de omgeving van Spaanse Water op Curaçao. 💼 Carrière in financiën en ondernemerschap In de jaren 1980 richtte Elias mee de Holland Intertrust Group op, een toonaangevend trustkantoor voor internationale cliënten. In 2002 verkocht hij zijn aandelen aan Fortis PLC, en in 2007 richtte hij zijn eigen groep op: United Group Holdings, actief in wealth management, trusts en juridische dienstverlening in onder andere het Caribisch gebied en Europa. Elias was ook algemeen directeur van Pierson Bank/Intertrust tot zijn vertrek in 2006. Onder zijn leiding groeide United Group uit tot een organisatie met kantoren in negen landen, waaronder Curaçao, Aruba en Panama. In juni 2022 voltooide United Group Holdings onder leiding van Elias de overname van Banco di Caribe, waarmee hij een prominente speler werd in de lokale bankensector. 🎶 Culturele promotor en filantroop Gregory Elias is de oprichter van de Fundashon Bon Intenshon, die sinds 1990 structurele steun biedt aan projecten in het onderwijs, cultuur, sport en het sociale domein op Curaçao. In 2010 lanceerde hij het Curaçao North Sea Jazz Festival, in samenwerking met Mojo Concerts en het Curaçao Toeristenbureau (CTB). Het festival, dat plaatsvindt in het laagseizoen, groeide uit tot een internationaal cultureel hoogtepunt. Wereldberoemde artiesten als Prince, Stevie Wonder en Alicia Keys traden op tijdens het evenement. De opbrengsten van het festival worden volledig geherinvesteerd in sociale projecten. Daarnaast organiseert zijn stichting ook het Curaçao International Film Festival Rotterdam, het BlueSeas Blues Festival en andere culturele evenementen. 🏅 Onderscheidingen In 2013 ontving Elias de Charles Gomes Casseres Award voor zijn bijdrage aan de gemeenschap en cultuur van Curaçao. In 2025 werd hij onderscheiden met de Cola Debrotprijs, de hoogste culturele onderscheiding van het eiland. Een opvallend detail: Elias was drummer en coauteur van de Nederlandse hit Why Tell Me Why van Anita Meyer. De inkomsten uit dit project gebruikte hij mede om zijn ondernemingen en filantropisch werk te financieren. 🧭 Erfenis Gregory Elias wordt gezien als een ware “yu di Kòrsou” – een zoon van Curaçao – die zijn financiële succes heeft ingezet voor de culturele en sociale ontwikkeling van zijn eiland. Zijn werk belichaamt een unieke balans tussen ondernemerschap, filantropie en het versterken van de Curaçaose identiteit op internationaal niveau. ---- Gregory Edward Elias (nase na Kòrsou, 1953) ta un empresario, filántropo i promotor kultural di Kòrsou ku un gran impakto riba e sektor finansiero i e bida kultural di e isla. E ta konosí pa su rol den akuisishon di Banco di Caribe, su liderato den firma internashonal di servicio finansiero United Group Holdings, i komo fundadó di e Fundashon Bon Intenshon ku ta organizadó di e Curaçao North Sea Jazz Festival. 🎓 Bida i formashon Gregory Elias a nasé na Kòrsou den mei òf ougustus di 1953, komo yu di empresario Fohed Elias. Na un edad hoben e a bai studia na Hulanda, kaminda e a sigui formashon den e área di derecho notarial na Amsterdam den anjanan 1970. Despues di e studi, e a bolbe pa Kòrsou den principio di e mesun dekada. E ta residente di e área di Spaanse Water. 💼 Karera den finansa i negoshi Den anjanan 1980, Elias a co-funda Holland Intertrust Group, un firma prominente den e mundo di trust i planeashon di impuesto pa klientenan internashonal. Na 2002, e a bende su parti den Intertrust na Fortis PLC, i na 2007 e a funda su mesun grupo, United Group Holdings, ku ta ofrece servisio di wealth management, trust, i planeashon legal den varios pais den Karibe i Europa. E tambe tabata direktor general di Pierson Bank/Intertrust te ku su salida na 2006. Bao di su liderato, United Group a habri ofisina den nueve pais, inkluído Kòrsou, Aruba, i Panama. Na yüni 2022, United Group Holdings, bou di liderato di Elias, a kompletá e kompra di Banco di Caribe, convirtiéndose asina den un di e figura prinsipal den sektor bankario lokal. 🎶 Promotor kultural i filántropo Gregory Elias ta fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku for di 1990 ta duna sosten kontinuo na e sektor edukashonal, kultural, deportivo, i sosial na Kòrsou. Na 2010, Elias a lansa e Curaçao North Sea Jazz Festival den kolaborashon ku Mojo Concerts i CTB. E festival aki, ku ta tuma luga durante temporada bou di turismo, a traha e isla na un nivel internashonal den e mundo musikal. Artistanan famos mundialmente manera Prince, Stevie Wonder, i Alicia Keys a presenta riba e tarima di e festival. E evento ta sin gana, i su ganashi tur a wordu reinvertí den proyekto sosial. Ademàs di jazz, Elias su fundashon ta organisá e Curaçao International Film Festival Rotterdam, e festival di blues BlueSeas, i otro aktividat artistiko. 🏅 Rekonesementu Na 2013, Elias a ricibí e Charles Gomes Casseres Award pa su kontribushon na komunidat i kultura di Kòrsou. Na 2025, e a ricibí e Premio Cola Debrot, e premio mas halto den área di arte i kultura na Kòrsou. Un dato interesante: Elias tabata drummer i ko-autor di e hit “Why Tell Me Why” pa cantante hulandés Anita Meyer, ku e a uza e ganashi finansiero pa invertí den negoshinan i fundashon filantrópiko. 🧭 Legado Gregory Elias ta konsiderá komo un “yu di Kòrsou” di berdat: un persona ku a uza su éksito finansiero pa amplia e balor kultural i komun di su pueblo. Su trabou ta reflehá un balans entre negoshio, filantropia, i promoshon di identidat kultural di Kòrsou na un eskala internashonal. * e tabata ko-produser di e pelikula "double play (2017), un produkshon merikano basa riba e buki ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]]. * na 1972 e i e grupo Eliah a koloka den top 20 di Korsou cu e kantika "Life is easy''<ref>TOP20. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 16-09-1972, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 28-06-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011</ref> * 1987 t/m 1995 - Presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB) * 1983 - el a kasa ku Marianne Chang * 1993 - presidente VBC Vereniging Bedrijfsleven Curacao {{Appendix}} ---- Gregory Edward Elias (geboren op Curaçao, 1953) is een ondernemer, filantroop, muzikant en cultureel promotor uit Curaçao. Hij heeft aanzienlijke invloed gehad op zowel de financiële infrastructuur als het culturele leven van het eiland. Hij staat bekend om zijn rol in de overname van Banco di Caribe, zijn leiding over United Group Holdings, en als oprichter van Fundashon Bon Intenshon, de stichting achter het prestigieuze Curaçao North Sea Jazz Festival. 🎓 Leven en opleiding Gregory Elias werd geboren op Curaçao in mei of augustus 1953. Hij vertrok op jonge leeftijd naar Nederland, waar hij notarieel recht studeerde in Amsterdam in de jaren 1970. Hij woont tegenwoordig in de regio Spaanse Water op Curaçao. 🎶 Vroege muzikale carrière Al op 19-jarige leeftijd maakte Gregory Elias naam als componist, zanger en multi-instrumentalist onder het pseudoniem “Dickery Dock”. In 1972 bracht hij het nummer “Life is Easy” uit, dat destijds vijf weken op de lokale top 40 van Curaçao stond, ondanks dat het nog niet beschikbaar was in platenzaken.<ref>Life is easy. Amigoe di Curaçao, 30-09-1972, p. 11. Geraadpleegd via Delpher, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011</ref> Gregory was de schrijver, zanger, pianist, drummer en gitarist van de muziekformatie Eliah, die hij datzelfde jaar oprichtte. De groep bestond uit Elias zelf, Hein Piscaer (“Uncle Henry”) als lead- en basgitarist, en Rob van Donselaar (“Pedjes”), voormalig lid van de bekende Nederlandse band Bintangs, als toetsenist en gitarist. De stijl van Eliah werd vergeleken met die van Crosby, Stills, Nash & Young of America, hoewel de groep geen imitatie nastreefde. Gregory schreef daarnaast ook liedjes voor Debhie, een zangeres die toen actief was in Nederland, Frankrijk en Italië. Er werd gewerkt aan de opnames van een elpee, met "Life is Easy" als eerste geplande single voor de Nederlandse markt. 💼 Carrière in financiën en ondernemerschap Na zijn muzikale periode ontwikkelde Elias zich tot een succesvolle ondernemer. Hij richtte in de jaren 1980 mee Holland Intertrust Group op en verkocht zijn aandelen in 2002 aan Fortis. In 2007 startte hij United Group Holdings, gespecialiseerd in wealth management, trusts en juridische structuren, met vestigingen in onder andere Curaçao, Panama en Nederland. In juni 2022 kocht zijn groep Banco di Caribe, waarmee hij zijn invloed in de financiële sector van het eiland verstevigde. 🎷 Culturele promotie en filantropie Gregory Elias is oprichter van Fundashon Bon Intenshon, die sinds 1990 actief is in het ondersteunen van projecten op het gebied van onderwijs, cultuur, sport en armoedebestrijding. In 2010 lanceerde hij het Curaçao North Sea Jazz Festival, dat sindsdien wereldsterren zoals Prince, Stevie Wonder en Alicia Keys naar het eiland heeft gebracht. Alle winsten van het festival worden herbestemd naar maatschappelijke projecten. Zijn stichting organiseert daarnaast ook het Curaçao International Film Festival Rotterdam en het BlueSeas Blues Festival. 🏅 Onderscheidingen Charles Gomes Casseres Award (2013) – voor zijn bijdrage aan de Curaçaose samenleving Cola Debrotprijs (2025) – hoogste culturele onderscheiding op Curaçao 🧭 Erfenis Gregory Elias wordt alom erkend als een ware “yu di Kòrsou” – een Curaçaoënaar die zijn financiële succes heeft ingezet voor het algemeen welzijn en culturele bloei van zijn eiland. Zijn levensloop combineert ondernemerschap, filantropie en artistieke expressie tot een uniek voorbeeld van culturele toewijding. -------- ----------- Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Despues di su estudio, el a regresa Kòrsou i a kuminsá su karera na e "trustkantoor" Intertrust. Na 2002, Intertrust a wòrdu bendí na Fortis MeesPierson, durante kua tempu Elias a gana un montante supstansial komo fundadó i direktor. Despues di sinku aña, el a bandoná e kompania i a funda United Trust na 2007, un trustkantoor ku sukursalnan na Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg, entre otro. United Trust ta manehá mas o ménos dos mil entidat hurídiko na Kòrsou i ta ofresé servisio na kompanianan i personanan pa lanta strukturanan di belasting. <ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref>{{Citeer nieuws |achternaam=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Intertrust i servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di "trust" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis. Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Gregory (Greg) Elias (1953) tabata un di e fundadónan di e kompania di konfiansa Intertrust. E compania ey a wordo bendi na Fortis na 2002, cual segun informe a haci Elias e homber mas rico na Curaçao. El a keda aktivo den e sektor di konfiansa despues di esei i a establesé un ofisina nobo na Amsterdam i Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Na 2007, el a funda United Group Holdings, un compania internashonal di servisionan finansiero specialisa den maneho di rikesa, servicio di fideicomiso, y strukturanan huridiko, ku ofisina na varios pais entre otro Korsou, Aruba, Panama, i ​​Hulanda. bq7n8gfiw3kqz5lowus31ij3flc9wni 203109 203108 2026-09-04T17:55:25Z Caribiana 8320 203109 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{infobox persona |variante = c | nomber completo = Gregory Edward Elias | alias = Dickery Dock, Rei di Kòrsou | fecha nacemento = [[1953]] | luga nacemento = {{CUW}} | ofishi = empresario, músiko, filantropo i promotor kultural | pareha = Marianne Chang | yui = 2 | distincion = [[Premio Cola Debrot]] (2025) }} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]<ref name="Marbus">{{Citeer web |url=https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html |titel=You can always get what you want |auteur=Margriet Marbus |datum=2016-08-01|bezochtdatum=2025-05-02 |werk=De achterkant van Curaçao}}</ref>) ta un empresario, filantropo, músiko, i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su liderazgo den sektor di servisio finansiero internashonal, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, e organisashon tras di [[Curaçao North Sea Jazz Festival]]. Pa su kontribushonnan na kultura i sosiedat na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.<ref name="AD">{{citeer web |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31079-gregory-elias-krijgt-cola-debrotprijs |titel=Gregory Elias krijgt Cola Debrotprijs |datum=2025-05-01 |bezochtdatum= |werk=[[Antilliaans Dagblad]]}}</ref> == Bida i karera == Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welonan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.<ref name="Marbus"/> Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresa Kòrsou, unda el a establesé su mes den e área di [[Spaanse Water]].<ref name="Marbus"/> Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ===Músika === Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na e edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual e tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.<ref name="Life"/> Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a drenta Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba e listanan di músika lokal.<ref>{{citeer web|titel=TOP20|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-16-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011}}</ref> E estilo di Eliah tabata komparabel ku esun di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí riba imitá nan.<ref name="Life">{{citeer web|titel=Life is easy|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-30|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-03|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011}}</ref> Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues e tabata ko-outor pa e kansion hulandes ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.<ref>[https://www.nporadio2.nl/nieuws/top2000/9b3a5d17-9797-4192-8c42-704f3c47db64/why-tell-me-why-is-een-noodkreet-probeer-goed-te-zijn-naar-je-medemens Why Tell Me Why is een noodkreet: 'Probeer goed te zijn naar je medemens'], NPO Radio 2 Top 2000</ref> Na 2009, Elias a ko-fundá Top Stop Music (TSM) na [[Florida]], huntu ku e produktor musikal Sergio George. TSM ta un seyo diskero ku enfoke riba músika latino, spesialmente músika kubano i tropikal. Elias a fungi komo presidente di e seyo. Un aña despues, e album ''Ciclos'' di Luis Enrique, lansá pa medio di Top Stop Music, a gana e Grammy pa Best Tropical Latin Album.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20860-top-stop-music-van-elias-wint-grammy Top Stop Music van Elias wint Grammy], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di yanüari 2020)</ref> Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula [[Double Play]], un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]].<ref>[https://www.imdb.com/title/tt5220252/fullcredits/?ref_=tt_ov_sm_3#amzn1.imdb.concept.name_credit_group.7caf7d16-5db9-4f4f-8864-d4c6e711c686 Double Play], IMDb</ref> === Servisio finansiero === Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un "trustkantoor" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, e grupo a wòrdu bendé na Fortis i despues a wòrdu integrá ku MeesPierson. Elias a fungi komo gerente general di e operashon te ku 2006.<ref name="FTM">[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Entre 1987 i 1995, Elias a fungi komo presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB).<ref>{{citeer web|titel=Gregory Elias over Offshore: het gaat redelijk goed|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-01-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642359:mpeg21:p003}}</ref> Na 2007, Elias a inisiá United Trust, un grupo ku operashonnan na diferente pais, entre otro Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg. E grupo tabata manehá un gran kantidat di entidat hurídiko na Kòrsou i tabata ofresé servisionan finansiero spesialisá na kompania i persona den maneho di kapital i strukturanan hurídiko pa evashon di belasting.<ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref name="trouw">{{Citeer web|auteur=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Na 2021, United Group Holdings B.V., e kompania holding di Elias, a atkerí Banco di Caribe. E transakshon tabata parti di e proseso pa reorganisá e banko i fortalesé e situashon finansiero di e Ennia-groep. E akuerdo tabata kubri operashonnan di Banco di Caribe na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten.[12] Na 2021, United Group Holdings BV, e kompania holding di Elias, a atkerí [[Banco di Caribe]]. E transakshon tabata parti di e proseso pa reorganisá e banko i fortalesé e situashon finansiero di e [[ENNIA|Grupo Ennia]]. E akuerdo tabata kubri e operashonnan di Banco di Caribe na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |titel=Banco Di Caribe overgenomen door bedrijf Gregory Elias |achternaam= |datum=2021-09-16 |bezochtdatum= |werk=Paradise FM 103.1 |taal= |archiefdatum=2025-05-03 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20250503052411/https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |dodeurl=ja }}</ref> Fin di 2024 e [[Banco di Caribe Aruba|operashon na Aruba]] a keda atkerí pa e banko di invershon [[Aruba|arubano]], [[AIB Bank|AIB Bank NV]].<ref>[https://www.noticiacla.com/news/33047 AIB Bank N.V. ta tuma Banco di Caribe (Aruba) N.V. over!], NoticiaCla (23 di december 2024)</ref> Elias a haña atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a wordu relashona ku e dokumentonan konosí komo Panama Papers. Su nòmber a aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá pa kompania asesor korporativo di Panama, Mossack Fonseca. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda den konekshon ku investigashonnan riba evashon di belasting. Elias a deklará ku su servisio finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di e kuadra legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientenan.<ref name="trouw"/> === Promoshon kultural i filantropia === Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na aña 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, [[kultura]], [[deporte]], i desaroyo sosial na Kòrsou.<ref>[https://nu.cw/2025/05/02/gregory-elias-ontvangt-nicolaas-cola-debrot-prijs-voor-bijdrage-aan-curacaose-muziek/ Gregory Elias ontvangt Nicolaas (Cola) Debrot prijs voor bijdrage aan Curacaose muziek], nu.cw (2 di mei 2025)</ref> Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renòmber na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]] i a bira un di e eventonan musikal mas konosí di e isla. E entradanan di e festival ta wòrdu reinvertí den inisiativanan di komunidat i kultura. Pa medio di su fundashon, Elias a sostené Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFF), i ta organisá BlueSeas Blues Festival. <ref>[https://nu.cw/2023/03/21/curacao-international-film-festival-organiseert-film-days/ Curacao International Film Festival organiseert Film Days], nu.cw (21 di mart 2021)</ref><ref>https://nu.cw/2024/02/23/artiesten-curacao-international-blueseas-festival-bekend/ Artiesten Curacao International Blue Seas Festival bekend] </ref>Internashonalmente, el a haña rekonosementu adishonal na 2016 pa organisá un konsierto di [[Rolling Stones]] na [[Cuba]].<ref name="FTM"/> == Premio == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) – pa kontribushonnan na komunidat i promoshon internashonal di Kòrsou.<ref>[https://www.rotarycuracao.org/sitepage/charles-gomes-casseres-award/cgc-award-2013-goes-to-gregory-elias CGC Award 2013 goes to Gregory Elias], rotarycuracao.org</ref> * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) – pa su kontribushon prolongá na músika di Kòrsou.<ref name="AD"/> == Legado == Elias a bira un figura konosí den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su aktividatnan den sektor finansiero, huntu ku su sosten pa músika, deporte, arte i inisiativanan pa hubentut, a hasié un figura prominente den bida públiko di e isla. {{Appendix}} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]) ta un empresario, filantropo, músiko i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su aktividatnan den e sektor di servisio finansiero internashonal i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku ta sostené proyektonan den músika, kultura, deporte i desaroyo sosial. Elias a hunga tambe un papel importante den e organisashon di Curaçao North Sea Jazz Festival. Pa su kontribushon na músika na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.[1][2] ## Kontenido ## Bida i karera Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welonan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.[3] Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresa Kòrsou, unda el a establesé su mes den e área di [[Spaanse Water]].[3] Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ### Músika Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual el tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.[4] Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a yega den e Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba e listanan di músika lokal.[5] E estilo di Eliah tabata komparabel ku e di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí pa imitá nan.[4] Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues el a ko-skibi e kansion ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.[6] Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula ''[[Double Play]]'', un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''[[Dubbelspel]]'' di [[Frank Martinus Arion]].[7] ### Servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di trust i servisio finansiero pa klientenan internashonal. Na 2002, e grupo a wòrdu bendé na Fortis i despues a wòrdu integrá ku MeesPierson. Elias a fungi komo gerente general di e operashon di bank i trust te ku 2006.[8] Entre 1987 i 1995, Elias a fungi komo presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB).[9] Na 2007, Elias a inisiá United Trust, un grupo di servisio di trust i maneho di patrimonio ku tabatin operashonnan den diferente pais, entre otro Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg. E grupo tabata maneha un gran kantidat di entidatnan hurídiko na Kòrsou i tabata ofresé servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal.[10][11] Na 2021, United Group Holdings B.V., e kompania holding di Elias, a atkerí Banco di Caribe. E transakshon tabata parti di e proseso pa reorganisá e banko i fortalesé e situashon finansiero di e Ennia-groep. E akuerdo tabata kubri operashonnan di Banco di Caribe na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten.[12] Na desèmber 2024, Banco di Caribe Aruba N.V. a wòrdu atkerí pa AIB Bank N.V., un banko di invershon ku ta operá for di Aruba.[13] Elias a haña atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a aparesé den e documentos konosí komo e [[Panama Papers]]. Su nòmber tabata aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá di e firma di servisio korporativo panameño Mossack Fonseca. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda den konekshon ku investigashonnan riba evashon i ontwijking di belasting. Elias a deklará ku su servisio finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di e kuadron legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientenan.[14] ### Promoshon kultural i filantropia Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, [[kultura]], [[deporte]], músika i desaroyo sosial na Kòrsou. Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renòmber na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]]. E evento a bira un di e festividadnan musikal mas konosí di e isla.[15] Fundashon Bon Intenshon tambe a sostené inisiativanan kultural manera Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i BlueSeas Blues Festival. Partisipashon di Elias den organisashon di e konsierto di [[The Rolling Stones]] na [[Cuba]] na 2016 a trese atenshon internashonal pa su aktividatnan kultural.[8] ## Premionan * '''Charles Gomes Casseres Award''' (2013) – pa su kontribushon na e komunidat i pa e promoshon internashonal di Kòrsou.[16] * '''[[Premio Cola Debrot]]''' (2025) – pa su kontribushon prolongá na e músika di Kòrsou.[1][17] ## Legado Gregory Elias ta un figura prominente den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su karera den e sektor finansiero a bai huntu ku un partisipashon prolongá den músika, organisashon di eventonan kultural i filantropia. Pa medio di Fundashon Bon Intenshon i proyektonan manera Curaçao North Sea Jazz Festival, el a sostené diferente inisiativanan den kultura, deporte, enseñansa i desaroyo sosial na Kòrsou. {{DEFAULTSORT:Elias, Gregory}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] ---------- Na 2007, el a funda United Group Holdings, un compania internashonal di servisionan finansiero specialisa den maneho di rikesa, servicio di fideicomiso, y strukturanan huridiko, ku ofisina na varios pais entre otro Korsou, Aruba, Panama, i ​​Hulanda. Intertrust i servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di "trust" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis. Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Gregory (Greg) Elias (1953) tabata un di e fundadónan di e kompania di konfiansa Intertrust. E compania ey a wordo bendi na Fortis na 2002, cual segun informe a haci Elias e homber mas rico na Curaçao. El a keda aktivo den e sektor di konfiansa despues di esei i a establesé un ofisina nobo na Amsterdam i Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> zie nl.wiki:'''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]) ta un empresario, filantropo i promotor kultural di [[Kòrsou]] ku hopi influensia riba tantu e sektor finansiero komo e bida kultural di e isla. E ta konosí pa su ròl den atkisishon di Banco di Caribe, su liderazgo di e kompania internashonal di servisio finansiero United Group Holdings, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, organisadó di e prestigioso [[Curaçao North Sea Jazz Festival]]. == Bida i karera == Gregory Elias a nasé na [[Bandariba]] den luna di mei 1953, komo yu di e empresario Fohed Antonio Elias. Na un edat hoben e a bai studia na Hulanda, kaminda e a sigui formashon den e área di derecho notarial na Vrije Universiteit Amsterdam den añanan 1970. Durante su Despues di a studia, el a bolbe pa Kòrsou den principio di e mesun dekada. E ta residente di e área di Spaanse Water. == Honor == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) {{Appendix}} Zelf werd Elias geboren op Banda Ariba. Het landgoed van zijn grootouders van moederszijde omvatte enkele hectaren. Hij woonde er acht jaar met zijn moeder. Op zijn twaalfde trok Elias naar Nederland; zijn oudere broer Mike was vijf jaar eerder al afgereisd. Gregory studeerde er – het was begin jaren zestig – rechten aan de Vrije Universiteit. Na zijn studie keerde hij terug naar Curaçao. Daar woont hij nu, alweer bijna 35<ref>[[Dick Drayer]], [https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html You can always get what you want], De Achterkant van Curacao (1 di ougustus 2016)</ref> Gregory (Greg) Elias (1953), bijgenaamd ‘de koning van Curaçao’, was een van de oprichters van trustbedrijf Intertrust. Dat bedrijf werd in 2002 verkocht aan Fortis, wat Elias naar verluidt tot de rijkste man van Curaçao maakte. Hij bleef daarna actief in het trustwezen, en zette een nieuw kantoor op in Amsterdam en Willemstad, United Trust. Elias vergaarde internationale bekendheid toen hij in 2016 een concert van de Rolling Stones op Cuba organiseerde.<ref>[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Met Johan Derksen organiseert hij een bluesfestival in het dorp Grolloo. Hij is bevriend met Marcel Boekhoorn, en sponsorde net als hij enige tijd voetbalclub NEC. [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] Gregory (Greg) Elias (1953), bijgenaamd ‘de koning van Curaçao’, was een van de oprichters van trustbedrijf Intertrust. Dat bedrijf werd in 2002 verkocht aan Fortis, wat Elias naar verluidt tot de rijkste man van Curaçao maakte. Hij bleef daarna actief in het trustwezen, en zette een nieuw kantoor op in Amsterdam en Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Elias vergaarde internationale bekendheid toen hij in 2016 een concert van de Rolling Stones op Cuba organiseerde. Met Johan Derksen organiseert hij een bluesfestival in het dorp Grolloo. Hij is bevriend met Marcel Boekhoorn, en sponsorde net als hij enige tijd voetbalclub NEC. --- WILLEMSTAD - Reeds vijf weken staat op de lokale top 40 het nummer getiteld „Life is easy", maar jammergenoeg nog steeds niet verkrijgbaar bij de lokale platenzaken. De opname die in de top 40 verschijnt is dan ook, voorlopig alleen via de Curom te beluisteren, maar spoedig ook via de andere radiostations. Ongeveer zeven weken geleden was hier op vakantie Gregory Elias, misschien nog onbekend bij velen, maar hij is een Caracaoënaar, die in Nederland studeert, maar een behoorlijke dosis muzikale talent bezit Misschien zegt de naam „Dickery Doek" meer? Vorig jaar werd door P.S.H. de nummers „A song for all" en „Mr 800 of the 7th Avenue" gelanceerd, zonder veel succes, maar toen al waren de muzikale talenten van Gregory Elias te beluisteren, want hij was dé schrijver, musicus en zanger „Dickery Doek". Gregory heeft ook een paar hits geschreven voor „Debhie, een zangeres, die tot voor kort nog een sensatie was in Nederland, Frankrijk en Italië. Dit jaar nog begon Gregory met de formatie van het trio: „Eliah", met als genre harmonie (C.S.N. & Y. of America stijl, maar zeker geen imitatie). „Eliah" bestaat uit Gregory Elias (naast zanger is hij ook drummer, pianist en guitarist). Verder Hein Piscaer („Uncle Henry", die 20 jaar oud is en lead guitarist en bass guitarist is) en Rob van Donselaar („Pedjes", 22 jaar, piano, orgel, guitaar en sli de-guitaar). Rob heeft gedurende drie jaar in de groep „Bintangs" gespeeld, die vrij populair is in Nederland en Duitsland. Gregory is 19 jaar oud en volgens de laatste inlichtingen die wij hebben gekregen van Gregory, zijn zij bezig met opnames voor een elpee. Eerst zal „Live is easy" als single in Nederland worden gelanceerd.<ref>Life is easy. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 28-06-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011</ref> -------- Gregory Elias werd geboren op Curaçao in mei of augustus 1953. Op jonge leeftijd vertrok hij naar Nederland, waar hij in de jaren 1970 notarieel recht studeerde in Amsterdam. Na zijn studie keerde hij begin jaren ’70 terug naar zijn geboorte-eiland. Hij woont in de omgeving van Spaanse Water op Curaçao. 💼 Carrière in financiën en ondernemerschap In de jaren 1980 richtte Elias mee de Holland Intertrust Group op, een toonaangevend trustkantoor voor internationale cliënten. In 2002 verkocht hij zijn aandelen aan Fortis PLC, en in 2007 richtte hij zijn eigen groep op: United Group Holdings, actief in wealth management, trusts en juridische dienstverlening in onder andere het Caribisch gebied en Europa. Elias was ook algemeen directeur van Pierson Bank/Intertrust tot zijn vertrek in 2006. Onder zijn leiding groeide United Group uit tot een organisatie met kantoren in negen landen, waaronder Curaçao, Aruba en Panama. In juni 2022 voltooide United Group Holdings onder leiding van Elias de overname van Banco di Caribe, waarmee hij een prominente speler werd in de lokale bankensector. 🎶 Culturele promotor en filantroop Gregory Elias is de oprichter van de Fundashon Bon Intenshon, die sinds 1990 structurele steun biedt aan projecten in het onderwijs, cultuur, sport en het sociale domein op Curaçao. In 2010 lanceerde hij het Curaçao North Sea Jazz Festival, in samenwerking met Mojo Concerts en het Curaçao Toeristenbureau (CTB). Het festival, dat plaatsvindt in het laagseizoen, groeide uit tot een internationaal cultureel hoogtepunt. Wereldberoemde artiesten als Prince, Stevie Wonder en Alicia Keys traden op tijdens het evenement. De opbrengsten van het festival worden volledig geherinvesteerd in sociale projecten. Daarnaast organiseert zijn stichting ook het Curaçao International Film Festival Rotterdam, het BlueSeas Blues Festival en andere culturele evenementen. 🏅 Onderscheidingen In 2013 ontving Elias de Charles Gomes Casseres Award voor zijn bijdrage aan de gemeenschap en cultuur van Curaçao. In 2025 werd hij onderscheiden met de Cola Debrotprijs, de hoogste culturele onderscheiding van het eiland. Een opvallend detail: Elias was drummer en coauteur van de Nederlandse hit Why Tell Me Why van Anita Meyer. De inkomsten uit dit project gebruikte hij mede om zijn ondernemingen en filantropisch werk te financieren. 🧭 Erfenis Gregory Elias wordt gezien als een ware “yu di Kòrsou” – een zoon van Curaçao – die zijn financiële succes heeft ingezet voor de culturele en sociale ontwikkeling van zijn eiland. Zijn werk belichaamt een unieke balans tussen ondernemerschap, filantropie en het versterken van de Curaçaose identiteit op internationaal niveau. ---- Gregory Edward Elias (nase na Kòrsou, 1953) ta un empresario, filántropo i promotor kultural di Kòrsou ku un gran impakto riba e sektor finansiero i e bida kultural di e isla. E ta konosí pa su rol den akuisishon di Banco di Caribe, su liderato den firma internashonal di servicio finansiero United Group Holdings, i komo fundadó di e Fundashon Bon Intenshon ku ta organizadó di e Curaçao North Sea Jazz Festival. 🎓 Bida i formashon Gregory Elias a nasé na Kòrsou den mei òf ougustus di 1953, komo yu di empresario Fohed Elias. Na un edad hoben e a bai studia na Hulanda, kaminda e a sigui formashon den e área di derecho notarial na Amsterdam den anjanan 1970. Despues di e studi, e a bolbe pa Kòrsou den principio di e mesun dekada. E ta residente di e área di Spaanse Water. 💼 Karera den finansa i negoshi Den anjanan 1980, Elias a co-funda Holland Intertrust Group, un firma prominente den e mundo di trust i planeashon di impuesto pa klientenan internashonal. Na 2002, e a bende su parti den Intertrust na Fortis PLC, i na 2007 e a funda su mesun grupo, United Group Holdings, ku ta ofrece servisio di wealth management, trust, i planeashon legal den varios pais den Karibe i Europa. E tambe tabata direktor general di Pierson Bank/Intertrust te ku su salida na 2006. Bao di su liderato, United Group a habri ofisina den nueve pais, inkluído Kòrsou, Aruba, i Panama. Na yüni 2022, United Group Holdings, bou di liderato di Elias, a kompletá e kompra di Banco di Caribe, convirtiéndose asina den un di e figura prinsipal den sektor bankario lokal. 🎶 Promotor kultural i filántropo Gregory Elias ta fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku for di 1990 ta duna sosten kontinuo na e sektor edukashonal, kultural, deportivo, i sosial na Kòrsou. Na 2010, Elias a lansa e Curaçao North Sea Jazz Festival den kolaborashon ku Mojo Concerts i CTB. E festival aki, ku ta tuma luga durante temporada bou di turismo, a traha e isla na un nivel internashonal den e mundo musikal. Artistanan famos mundialmente manera Prince, Stevie Wonder, i Alicia Keys a presenta riba e tarima di e festival. E evento ta sin gana, i su ganashi tur a wordu reinvertí den proyekto sosial. Ademàs di jazz, Elias su fundashon ta organisá e Curaçao International Film Festival Rotterdam, e festival di blues BlueSeas, i otro aktividat artistiko. 🏅 Rekonesementu Na 2013, Elias a ricibí e Charles Gomes Casseres Award pa su kontribushon na komunidat i kultura di Kòrsou. Na 2025, e a ricibí e Premio Cola Debrot, e premio mas halto den área di arte i kultura na Kòrsou. Un dato interesante: Elias tabata drummer i ko-autor di e hit “Why Tell Me Why” pa cantante hulandés Anita Meyer, ku e a uza e ganashi finansiero pa invertí den negoshinan i fundashon filantrópiko. 🧭 Legado Gregory Elias ta konsiderá komo un “yu di Kòrsou” di berdat: un persona ku a uza su éksito finansiero pa amplia e balor kultural i komun di su pueblo. Su trabou ta reflehá un balans entre negoshio, filantropia, i promoshon di identidat kultural di Kòrsou na un eskala internashonal. * e tabata ko-produser di e pelikula "double play (2017), un produkshon merikano basa riba e buki ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]]. * na 1972 e i e grupo Eliah a koloka den top 20 di Korsou cu e kantika "Life is easy''<ref>TOP20. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 16-09-1972, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 28-06-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011</ref> * 1987 t/m 1995 - Presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB) * 1983 - el a kasa ku Marianne Chang * 1993 - presidente VBC Vereniging Bedrijfsleven Curacao {{Appendix}} ---- Gregory Edward Elias (geboren op Curaçao, 1953) is een ondernemer, filantroop, muzikant en cultureel promotor uit Curaçao. Hij heeft aanzienlijke invloed gehad op zowel de financiële infrastructuur als het culturele leven van het eiland. Hij staat bekend om zijn rol in de overname van Banco di Caribe, zijn leiding over United Group Holdings, en als oprichter van Fundashon Bon Intenshon, de stichting achter het prestigieuze Curaçao North Sea Jazz Festival. 🎓 Leven en opleiding Gregory Elias werd geboren op Curaçao in mei of augustus 1953. Hij vertrok op jonge leeftijd naar Nederland, waar hij notarieel recht studeerde in Amsterdam in de jaren 1970. Hij woont tegenwoordig in de regio Spaanse Water op Curaçao. 🎶 Vroege muzikale carrière Al op 19-jarige leeftijd maakte Gregory Elias naam als componist, zanger en multi-instrumentalist onder het pseudoniem “Dickery Dock”. In 1972 bracht hij het nummer “Life is Easy” uit, dat destijds vijf weken op de lokale top 40 van Curaçao stond, ondanks dat het nog niet beschikbaar was in platenzaken.<ref>Life is easy. Amigoe di Curaçao, 30-09-1972, p. 11. Geraadpleegd via Delpher, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011</ref> Gregory was de schrijver, zanger, pianist, drummer en gitarist van de muziekformatie Eliah, die hij datzelfde jaar oprichtte. De groep bestond uit Elias zelf, Hein Piscaer (“Uncle Henry”) als lead- en basgitarist, en Rob van Donselaar (“Pedjes”), voormalig lid van de bekende Nederlandse band Bintangs, als toetsenist en gitarist. De stijl van Eliah werd vergeleken met die van Crosby, Stills, Nash & Young of America, hoewel de groep geen imitatie nastreefde. Gregory schreef daarnaast ook liedjes voor Debhie, een zangeres die toen actief was in Nederland, Frankrijk en Italië. Er werd gewerkt aan de opnames van een elpee, met "Life is Easy" als eerste geplande single voor de Nederlandse markt. 💼 Carrière in financiën en ondernemerschap Na zijn muzikale periode ontwikkelde Elias zich tot een succesvolle ondernemer. Hij richtte in de jaren 1980 mee Holland Intertrust Group op en verkocht zijn aandelen in 2002 aan Fortis. In 2007 startte hij United Group Holdings, gespecialiseerd in wealth management, trusts en juridische structuren, met vestigingen in onder andere Curaçao, Panama en Nederland. In juni 2022 kocht zijn groep Banco di Caribe, waarmee hij zijn invloed in de financiële sector van het eiland verstevigde. 🎷 Culturele promotie en filantropie Gregory Elias is oprichter van Fundashon Bon Intenshon, die sinds 1990 actief is in het ondersteunen van projecten op het gebied van onderwijs, cultuur, sport en armoedebestrijding. In 2010 lanceerde hij het Curaçao North Sea Jazz Festival, dat sindsdien wereldsterren zoals Prince, Stevie Wonder en Alicia Keys naar het eiland heeft gebracht. Alle winsten van het festival worden herbestemd naar maatschappelijke projecten. Zijn stichting organiseert daarnaast ook het Curaçao International Film Festival Rotterdam en het BlueSeas Blues Festival. 🏅 Onderscheidingen Charles Gomes Casseres Award (2013) – voor zijn bijdrage aan de Curaçaose samenleving Cola Debrotprijs (2025) – hoogste culturele onderscheiding op Curaçao 🧭 Erfenis Gregory Elias wordt alom erkend als een ware “yu di Kòrsou” – een Curaçaoënaar die zijn financiële succes heeft ingezet voor het algemeen welzijn en culturele bloei van zijn eiland. Zijn levensloop combineert ondernemerschap, filantropie en artistieke expressie tot een uniek voorbeeld van culturele toewijding. -------- ----------- Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Despues di su estudio, el a regresa Kòrsou i a kuminsá su karera na e "trustkantoor" Intertrust. Na 2002, Intertrust a wòrdu bendí na Fortis MeesPierson, durante kua tempu Elias a gana un montante supstansial komo fundadó i direktor. Despues di sinku aña, el a bandoná e kompania i a funda United Trust na 2007, un trustkantoor ku sukursalnan na Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg, entre otro. United Trust ta manehá mas o ménos dos mil entidat hurídiko na Kòrsou i ta ofresé servisio na kompanianan i personanan pa lanta strukturanan di belasting. <ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref>{{Citeer nieuws |achternaam=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Intertrust i servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di "trust" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis. Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Gregory (Greg) Elias (1953) tabata un di e fundadónan di e kompania di konfiansa Intertrust. E compania ey a wordo bendi na Fortis na 2002, cual segun informe a haci Elias e homber mas rico na Curaçao. El a keda aktivo den e sektor di konfiansa despues di esei i a establesé un ofisina nobo na Amsterdam i Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Na 2007, el a funda United Group Holdings, un compania internashonal di servisionan finansiero specialisa den maneho di rikesa, servicio di fideicomiso, y strukturanan huridiko, ku ofisina na varios pais entre otro Korsou, Aruba, Panama, i ​​Hulanda. 3va4t37zzkuhd97ii3awylcty0v5j0e 203110 203109 2026-09-04T18:02:05Z Caribiana 8320 203110 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{infobox persona |variante = c | nomber completo = Gregory Edward Elias | alias = Dickery Dock, Rei di Kòrsou | fecha nacemento = [[1953]] | luga nacemento = {{CUW}} | ofishi = empresario, músiko, filantropo i promotor kultural | pareha = Marianne Chang | yui = 2 | distincion = [[Premio Cola Debrot]] (2025) }} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]<ref name="Marbus">{{Citeer web |url=https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html |titel=You can always get what you want |auteur=Margriet Marbus |datum=2016-08-01|bezochtdatum=2025-05-02 |werk=De achterkant van Curaçao}}</ref>) ta un empresario, filantropo, músiko, i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su liderazgo den sektor di servisio finansiero internashonal, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, e organisashon tras di [[Curaçao North Sea Jazz Festival]]. Pa su kontribushonnan na kultura i sosiedat na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.<ref name="AD">{{citeer web |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31079-gregory-elias-krijgt-cola-debrotprijs |titel=Gregory Elias krijgt Cola Debrotprijs |datum=2025-05-01 |bezochtdatum= |werk=[[Antilliaans Dagblad]]}}</ref> == Bida i karera == Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welonan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.<ref name="Marbus"/> Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresa Kòrsou, unda el a establesé su mes den e área di [[Spaanse Water]].<ref name="Marbus"/> Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ===Músika === Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na e edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual e tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.<ref name="Life"/> Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a drenta Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba e listanan di músika lokal.<ref>{{citeer web|titel=TOP20|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-16-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011}}</ref> E estilo di Eliah tabata komparabel ku esun di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí riba imitá nan.<ref name="Life">{{citeer web|titel=Life is easy|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-30|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-03|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011}}</ref> Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues e tabata ko-outor pa e kansion hulandes ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.<ref>[https://www.nporadio2.nl/nieuws/top2000/9b3a5d17-9797-4192-8c42-704f3c47db64/why-tell-me-why-is-een-noodkreet-probeer-goed-te-zijn-naar-je-medemens Why Tell Me Why is een noodkreet: 'Probeer goed te zijn naar je medemens'], NPO Radio 2 Top 2000</ref> Na 2009, Elias a ko-fundá Top Stop Music (TSM) na [[Florida]], huntu ku e produktor musikal Sergio George. TSM ta un seyo diskero ku enfoke riba músika latino, spesialmente músika kubano i tropikal. Elias a fungi komo presidente di e seyo. Un aña despues, e album ''Ciclos'' di Luis Enrique, lansá pa medio di Top Stop Music, a gana e Grammy pa Best Tropical Latin Album.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20860-top-stop-music-van-elias-wint-grammy Top Stop Music van Elias wint Grammy], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di yanüari 2020)</ref> Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula [[Double Play]], un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]].<ref>[https://www.imdb.com/title/tt5220252/fullcredits/?ref_=tt_ov_sm_3#amzn1.imdb.concept.name_credit_group.7caf7d16-5db9-4f4f-8864-d4c6e711c686 Double Play], IMDb</ref> === Servisio finansiero === Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un "trustkantoor" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, e grupo a wòrdu bendé na Fortis i despues a wòrdu integrá ku MeesPierson. Elias a fungi komo gerente general di e operashon te ku 2006.<ref name="FTM">[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Entre 1987 i 1995, Elias a fungi komo presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB).<ref>{{citeer web|titel=Gregory Elias over Offshore: het gaat redelijk goed|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-01-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642359:mpeg21:p003}}</ref> Na 2007, Elias a inisiá United Trust, un grupo ku operashonnan na diferente pais, entre otro Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg. E grupo tabata manehá un gran kantidat di entidat hurídiko na Kòrsou i tabata ofresé servisionan finansiero spesialisá na kompania i persona den maneho di kapital i strukturanan hurídiko pa evashon di belasting.<ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref name="trouw">{{Citeer web|auteur=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Na 2021, United Group Holdings BV, e kompania holding di Elias, a atkerí [[Banco di Caribe]]. E transakshon tabata parti di e proseso pa reorganisá e banko i fortalesé e situashon finansiero di e [[ENNIA|Grupo Ennia]]. E akuerdo tabata kubri e operashonnan di Banco di Caribe na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |titel=Banco Di Caribe overgenomen door bedrijf Gregory Elias |achternaam= |datum=2021-09-16 |bezochtdatum= |werk=Paradise FM 103.1 |taal= |archiefdatum=2025-05-03 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20250503052411/https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |dodeurl=ja }}</ref> Na desèmber 2024 e [[Banco di Caribe Aruba|operashon na Aruba]] a wòrdu atkerí pa [[AIB Bank|AIB Bank NV]], un banko di invershon ku ta operá for di Aruba..<ref>[https://www.noticiacla.com/news/33047 AIB Bank N.V. ta tuma Banco di Caribe (Aruba) N.V. over!], NoticiaCla (23 di december 2024)</ref> Elias a haña atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a aparesé den e dokumentonan konosí komo Panama Papers. Su nòmber a aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá pa Mossack Fonseca, un kompania asesor korporativo di Panama. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda den konekshon ku investigashonnan riba evashon di belasting. Elias a deklará ku su servisio finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di e margen legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientenan.<ref name="trouw"/> === Promoshon kultural i filantropia === Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na aña 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, [[kultura]], [[deporte]], i desaroyo sosial na Kòrsou.<ref>[https://nu.cw/2025/05/02/gregory-elias-ontvangt-nicolaas-cola-debrot-prijs-voor-bijdrage-aan-curacaose-muziek/ Gregory Elias ontvangt Nicolaas (Cola) Debrot prijs voor bijdrage aan Curacaose muziek], nu.cw (2 di mei 2025)</ref> Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renòmber na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]] i a bira un di e eventonan musikal mas konosí di e isla. E entradanan di e festival ta wòrdu reinvertí den inisiativanan di komunidat i kultura. Pa medio di su fundashon, Elias a sostené Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFF), i ta organisá BlueSeas Blues Festival. <ref>[https://nu.cw/2023/03/21/curacao-international-film-festival-organiseert-film-days/ Curacao International Film Festival organiseert Film Days], nu.cw (21 di mart 2021)</ref><ref>https://nu.cw/2024/02/23/artiesten-curacao-international-blueseas-festival-bekend/ Artiesten Curacao International Blue Seas Festival bekend] </ref>Internashonalmente, el a haña rekonosementu adishonal na 2016 pa organisá un konsierto di [[Rolling Stones]] na [[Cuba]].<ref name="FTM"/> == Premio == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) – pa kontribushonnan na komunidat i promoshon internashonal di Kòrsou.<ref>[https://www.rotarycuracao.org/sitepage/charles-gomes-casseres-award/cgc-award-2013-goes-to-gregory-elias CGC Award 2013 goes to Gregory Elias], rotarycuracao.org</ref> * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) – pa su kontribushon prolongá na músika di Kòrsou.<ref name="AD"/> == Legado == Elias a bira un figura konosí den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su aktividatnan den sektor finansiero, huntu ku su sosten pa músika, deporte, arte i inisiativanan pa hubentut, a hasié un figura prominente den bida públiko di e isla. {{Appendix}} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]) ta un empresario, filantropo, músiko i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su aktividatnan den e sektor di servisio finansiero internashonal i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku ta sostené proyektonan den músika, kultura, deporte i desaroyo sosial. Elias a hunga tambe un papel importante den e organisashon di Curaçao North Sea Jazz Festival. Pa su kontribushon na músika na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.[1][2] ## Kontenido ## Bida i karera Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welonan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.[3] Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresa Kòrsou, unda el a establesé su mes den e área di [[Spaanse Water]].[3] Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ### Músika Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual el tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.[4] Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a yega den e Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba e listanan di músika lokal.[5] E estilo di Eliah tabata komparabel ku e di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí pa imitá nan.[4] Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues el a ko-skibi e kansion ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.[6] Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula ''[[Double Play]]'', un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''[[Dubbelspel]]'' di [[Frank Martinus Arion]].[7] ### Servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di trust i servisio finansiero pa klientenan internashonal. Na 2002, e grupo a wòrdu bendé na Fortis i despues a wòrdu integrá ku MeesPierson. Elias a fungi komo gerente general di e operashon di bank i trust te ku 2006.[8] Entre 1987 i 1995, Elias a fungi komo presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB).[9] Na 2007, Elias a inisiá United Trust, un grupo di servisio di trust i maneho di patrimonio ku tabatin operashonnan den diferente pais, entre otro Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg. E grupo tabata maneha un gran kantidat di entidatnan hurídiko na Kòrsou i tabata ofresé servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal.[10][11] Na 2021, United Group Holdings B.V., e kompania holding di Elias, a atkerí Banco di Caribe. E transakshon tabata parti di e proseso pa reorganisá e banko i fortalesé e situashon finansiero di e Ennia-groep. E akuerdo tabata kubri operashonnan di Banco di Caribe na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten.[12] Na desèmber 2024, Banco di Caribe Aruba N.V. a wòrdu atkerí pa AIB Bank N.V., un banko di invershon ku ta operá for di Aruba.[13] Elias a haña atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a aparesé den e documentos konosí komo e [[Panama Papers]]. Su nòmber tabata aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá di e firma di servisio korporativo panameño Mossack Fonseca. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda den konekshon ku investigashonnan riba evashon i ontwijking di belasting. Elias a deklará ku su servisio finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di e kuadron legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientenan.[14] ### Promoshon kultural i filantropia Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, [[kultura]], [[deporte]], músika i desaroyo sosial na Kòrsou. Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renòmber na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]]. E evento a bira un di e festividadnan musikal mas konosí di e isla.[15] Fundashon Bon Intenshon tambe a sostené inisiativanan kultural manera Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i BlueSeas Blues Festival. Partisipashon di Elias den organisashon di e konsierto di [[The Rolling Stones]] na [[Cuba]] na 2016 a trese atenshon internashonal pa su aktividatnan kultural.[8] ## Premionan * '''Charles Gomes Casseres Award''' (2013) – pa su kontribushon na e komunidat i pa e promoshon internashonal di Kòrsou.[16] * '''[[Premio Cola Debrot]]''' (2025) – pa su kontribushon prolongá na e músika di Kòrsou.[1][17] ## Legado Gregory Elias ta un figura prominente den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su karera den e sektor finansiero a bai huntu ku un partisipashon prolongá den músika, organisashon di eventonan kultural i filantropia. Pa medio di Fundashon Bon Intenshon i proyektonan manera Curaçao North Sea Jazz Festival, el a sostené diferente inisiativanan den kultura, deporte, enseñansa i desaroyo sosial na Kòrsou. {{DEFAULTSORT:Elias, Gregory}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] ---------- Na 2007, el a funda United Group Holdings, un compania internashonal di servisionan finansiero specialisa den maneho di rikesa, servicio di fideicomiso, y strukturanan huridiko, ku ofisina na varios pais entre otro Korsou, Aruba, Panama, i ​​Hulanda. Intertrust i servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di "trust" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis. Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Gregory (Greg) Elias (1953) tabata un di e fundadónan di e kompania di konfiansa Intertrust. E compania ey a wordo bendi na Fortis na 2002, cual segun informe a haci Elias e homber mas rico na Curaçao. El a keda aktivo den e sektor di konfiansa despues di esei i a establesé un ofisina nobo na Amsterdam i Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> zie nl.wiki:'''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]) ta un empresario, filantropo i promotor kultural di [[Kòrsou]] ku hopi influensia riba tantu e sektor finansiero komo e bida kultural di e isla. E ta konosí pa su ròl den atkisishon di Banco di Caribe, su liderazgo di e kompania internashonal di servisio finansiero United Group Holdings, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, organisadó di e prestigioso [[Curaçao North Sea Jazz Festival]]. == Bida i karera == Gregory Elias a nasé na [[Bandariba]] den luna di mei 1953, komo yu di e empresario Fohed Antonio Elias. Na un edat hoben e a bai studia na Hulanda, kaminda e a sigui formashon den e área di derecho notarial na Vrije Universiteit Amsterdam den añanan 1970. Durante su Despues di a studia, el a bolbe pa Kòrsou den principio di e mesun dekada. E ta residente di e área di Spaanse Water. == Honor == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) {{Appendix}} Zelf werd Elias geboren op Banda Ariba. Het landgoed van zijn grootouders van moederszijde omvatte enkele hectaren. Hij woonde er acht jaar met zijn moeder. Op zijn twaalfde trok Elias naar Nederland; zijn oudere broer Mike was vijf jaar eerder al afgereisd. Gregory studeerde er – het was begin jaren zestig – rechten aan de Vrije Universiteit. Na zijn studie keerde hij terug naar Curaçao. Daar woont hij nu, alweer bijna 35<ref>[[Dick Drayer]], [https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html You can always get what you want], De Achterkant van Curacao (1 di ougustus 2016)</ref> Gregory (Greg) Elias (1953), bijgenaamd ‘de koning van Curaçao’, was een van de oprichters van trustbedrijf Intertrust. Dat bedrijf werd in 2002 verkocht aan Fortis, wat Elias naar verluidt tot de rijkste man van Curaçao maakte. Hij bleef daarna actief in het trustwezen, en zette een nieuw kantoor op in Amsterdam en Willemstad, United Trust. Elias vergaarde internationale bekendheid toen hij in 2016 een concert van de Rolling Stones op Cuba organiseerde.<ref>[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Met Johan Derksen organiseert hij een bluesfestival in het dorp Grolloo. Hij is bevriend met Marcel Boekhoorn, en sponsorde net als hij enige tijd voetbalclub NEC. [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] Gregory (Greg) Elias (1953), bijgenaamd ‘de koning van Curaçao’, was een van de oprichters van trustbedrijf Intertrust. Dat bedrijf werd in 2002 verkocht aan Fortis, wat Elias naar verluidt tot de rijkste man van Curaçao maakte. Hij bleef daarna actief in het trustwezen, en zette een nieuw kantoor op in Amsterdam en Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Elias vergaarde internationale bekendheid toen hij in 2016 een concert van de Rolling Stones op Cuba organiseerde. Met Johan Derksen organiseert hij een bluesfestival in het dorp Grolloo. Hij is bevriend met Marcel Boekhoorn, en sponsorde net als hij enige tijd voetbalclub NEC. --- WILLEMSTAD - Reeds vijf weken staat op de lokale top 40 het nummer getiteld „Life is easy", maar jammergenoeg nog steeds niet verkrijgbaar bij de lokale platenzaken. De opname die in de top 40 verschijnt is dan ook, voorlopig alleen via de Curom te beluisteren, maar spoedig ook via de andere radiostations. Ongeveer zeven weken geleden was hier op vakantie Gregory Elias, misschien nog onbekend bij velen, maar hij is een Caracaoënaar, die in Nederland studeert, maar een behoorlijke dosis muzikale talent bezit Misschien zegt de naam „Dickery Doek" meer? Vorig jaar werd door P.S.H. de nummers „A song for all" en „Mr 800 of the 7th Avenue" gelanceerd, zonder veel succes, maar toen al waren de muzikale talenten van Gregory Elias te beluisteren, want hij was dé schrijver, musicus en zanger „Dickery Doek". Gregory heeft ook een paar hits geschreven voor „Debhie, een zangeres, die tot voor kort nog een sensatie was in Nederland, Frankrijk en Italië. Dit jaar nog begon Gregory met de formatie van het trio: „Eliah", met als genre harmonie (C.S.N. & Y. of America stijl, maar zeker geen imitatie). „Eliah" bestaat uit Gregory Elias (naast zanger is hij ook drummer, pianist en guitarist). Verder Hein Piscaer („Uncle Henry", die 20 jaar oud is en lead guitarist en bass guitarist is) en Rob van Donselaar („Pedjes", 22 jaar, piano, orgel, guitaar en sli de-guitaar). Rob heeft gedurende drie jaar in de groep „Bintangs" gespeeld, die vrij populair is in Nederland en Duitsland. Gregory is 19 jaar oud en volgens de laatste inlichtingen die wij hebben gekregen van Gregory, zijn zij bezig met opnames voor een elpee. Eerst zal „Live is easy" als single in Nederland worden gelanceerd.<ref>Life is easy. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 28-06-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011</ref> -------- Gregory Elias werd geboren op Curaçao in mei of augustus 1953. Op jonge leeftijd vertrok hij naar Nederland, waar hij in de jaren 1970 notarieel recht studeerde in Amsterdam. Na zijn studie keerde hij begin jaren ’70 terug naar zijn geboorte-eiland. Hij woont in de omgeving van Spaanse Water op Curaçao. 💼 Carrière in financiën en ondernemerschap In de jaren 1980 richtte Elias mee de Holland Intertrust Group op, een toonaangevend trustkantoor voor internationale cliënten. In 2002 verkocht hij zijn aandelen aan Fortis PLC, en in 2007 richtte hij zijn eigen groep op: United Group Holdings, actief in wealth management, trusts en juridische dienstverlening in onder andere het Caribisch gebied en Europa. Elias was ook algemeen directeur van Pierson Bank/Intertrust tot zijn vertrek in 2006. Onder zijn leiding groeide United Group uit tot een organisatie met kantoren in negen landen, waaronder Curaçao, Aruba en Panama. In juni 2022 voltooide United Group Holdings onder leiding van Elias de overname van Banco di Caribe, waarmee hij een prominente speler werd in de lokale bankensector. 🎶 Culturele promotor en filantroop Gregory Elias is de oprichter van de Fundashon Bon Intenshon, die sinds 1990 structurele steun biedt aan projecten in het onderwijs, cultuur, sport en het sociale domein op Curaçao. In 2010 lanceerde hij het Curaçao North Sea Jazz Festival, in samenwerking met Mojo Concerts en het Curaçao Toeristenbureau (CTB). Het festival, dat plaatsvindt in het laagseizoen, groeide uit tot een internationaal cultureel hoogtepunt. Wereldberoemde artiesten als Prince, Stevie Wonder en Alicia Keys traden op tijdens het evenement. De opbrengsten van het festival worden volledig geherinvesteerd in sociale projecten. Daarnaast organiseert zijn stichting ook het Curaçao International Film Festival Rotterdam, het BlueSeas Blues Festival en andere culturele evenementen. 🏅 Onderscheidingen In 2013 ontving Elias de Charles Gomes Casseres Award voor zijn bijdrage aan de gemeenschap en cultuur van Curaçao. In 2025 werd hij onderscheiden met de Cola Debrotprijs, de hoogste culturele onderscheiding van het eiland. Een opvallend detail: Elias was drummer en coauteur van de Nederlandse hit Why Tell Me Why van Anita Meyer. De inkomsten uit dit project gebruikte hij mede om zijn ondernemingen en filantropisch werk te financieren. 🧭 Erfenis Gregory Elias wordt gezien als een ware “yu di Kòrsou” – een zoon van Curaçao – die zijn financiële succes heeft ingezet voor de culturele en sociale ontwikkeling van zijn eiland. Zijn werk belichaamt een unieke balans tussen ondernemerschap, filantropie en het versterken van de Curaçaose identiteit op internationaal niveau. ---- Gregory Edward Elias (nase na Kòrsou, 1953) ta un empresario, filántropo i promotor kultural di Kòrsou ku un gran impakto riba e sektor finansiero i e bida kultural di e isla. E ta konosí pa su rol den akuisishon di Banco di Caribe, su liderato den firma internashonal di servicio finansiero United Group Holdings, i komo fundadó di e Fundashon Bon Intenshon ku ta organizadó di e Curaçao North Sea Jazz Festival. 🎓 Bida i formashon Gregory Elias a nasé na Kòrsou den mei òf ougustus di 1953, komo yu di empresario Fohed Elias. Na un edad hoben e a bai studia na Hulanda, kaminda e a sigui formashon den e área di derecho notarial na Amsterdam den anjanan 1970. Despues di e studi, e a bolbe pa Kòrsou den principio di e mesun dekada. E ta residente di e área di Spaanse Water. 💼 Karera den finansa i negoshi Den anjanan 1980, Elias a co-funda Holland Intertrust Group, un firma prominente den e mundo di trust i planeashon di impuesto pa klientenan internashonal. Na 2002, e a bende su parti den Intertrust na Fortis PLC, i na 2007 e a funda su mesun grupo, United Group Holdings, ku ta ofrece servisio di wealth management, trust, i planeashon legal den varios pais den Karibe i Europa. E tambe tabata direktor general di Pierson Bank/Intertrust te ku su salida na 2006. Bao di su liderato, United Group a habri ofisina den nueve pais, inkluído Kòrsou, Aruba, i Panama. Na yüni 2022, United Group Holdings, bou di liderato di Elias, a kompletá e kompra di Banco di Caribe, convirtiéndose asina den un di e figura prinsipal den sektor bankario lokal. 🎶 Promotor kultural i filántropo Gregory Elias ta fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku for di 1990 ta duna sosten kontinuo na e sektor edukashonal, kultural, deportivo, i sosial na Kòrsou. Na 2010, Elias a lansa e Curaçao North Sea Jazz Festival den kolaborashon ku Mojo Concerts i CTB. E festival aki, ku ta tuma luga durante temporada bou di turismo, a traha e isla na un nivel internashonal den e mundo musikal. Artistanan famos mundialmente manera Prince, Stevie Wonder, i Alicia Keys a presenta riba e tarima di e festival. E evento ta sin gana, i su ganashi tur a wordu reinvertí den proyekto sosial. Ademàs di jazz, Elias su fundashon ta organisá e Curaçao International Film Festival Rotterdam, e festival di blues BlueSeas, i otro aktividat artistiko. 🏅 Rekonesementu Na 2013, Elias a ricibí e Charles Gomes Casseres Award pa su kontribushon na komunidat i kultura di Kòrsou. Na 2025, e a ricibí e Premio Cola Debrot, e premio mas halto den área di arte i kultura na Kòrsou. Un dato interesante: Elias tabata drummer i ko-autor di e hit “Why Tell Me Why” pa cantante hulandés Anita Meyer, ku e a uza e ganashi finansiero pa invertí den negoshinan i fundashon filantrópiko. 🧭 Legado Gregory Elias ta konsiderá komo un “yu di Kòrsou” di berdat: un persona ku a uza su éksito finansiero pa amplia e balor kultural i komun di su pueblo. Su trabou ta reflehá un balans entre negoshio, filantropia, i promoshon di identidat kultural di Kòrsou na un eskala internashonal. * e tabata ko-produser di e pelikula "double play (2017), un produkshon merikano basa riba e buki ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]]. * na 1972 e i e grupo Eliah a koloka den top 20 di Korsou cu e kantika "Life is easy''<ref>TOP20. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 16-09-1972, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 28-06-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011</ref> * 1987 t/m 1995 - Presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB) * 1983 - el a kasa ku Marianne Chang * 1993 - presidente VBC Vereniging Bedrijfsleven Curacao {{Appendix}} ---- Gregory Edward Elias (geboren op Curaçao, 1953) is een ondernemer, filantroop, muzikant en cultureel promotor uit Curaçao. Hij heeft aanzienlijke invloed gehad op zowel de financiële infrastructuur als het culturele leven van het eiland. Hij staat bekend om zijn rol in de overname van Banco di Caribe, zijn leiding over United Group Holdings, en als oprichter van Fundashon Bon Intenshon, de stichting achter het prestigieuze Curaçao North Sea Jazz Festival. 🎓 Leven en opleiding Gregory Elias werd geboren op Curaçao in mei of augustus 1953. Hij vertrok op jonge leeftijd naar Nederland, waar hij notarieel recht studeerde in Amsterdam in de jaren 1970. Hij woont tegenwoordig in de regio Spaanse Water op Curaçao. 🎶 Vroege muzikale carrière Al op 19-jarige leeftijd maakte Gregory Elias naam als componist, zanger en multi-instrumentalist onder het pseudoniem “Dickery Dock”. In 1972 bracht hij het nummer “Life is Easy” uit, dat destijds vijf weken op de lokale top 40 van Curaçao stond, ondanks dat het nog niet beschikbaar was in platenzaken.<ref>Life is easy. Amigoe di Curaçao, 30-09-1972, p. 11. Geraadpleegd via Delpher, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011</ref> Gregory was de schrijver, zanger, pianist, drummer en gitarist van de muziekformatie Eliah, die hij datzelfde jaar oprichtte. De groep bestond uit Elias zelf, Hein Piscaer (“Uncle Henry”) als lead- en basgitarist, en Rob van Donselaar (“Pedjes”), voormalig lid van de bekende Nederlandse band Bintangs, als toetsenist en gitarist. De stijl van Eliah werd vergeleken met die van Crosby, Stills, Nash & Young of America, hoewel de groep geen imitatie nastreefde. Gregory schreef daarnaast ook liedjes voor Debhie, een zangeres die toen actief was in Nederland, Frankrijk en Italië. Er werd gewerkt aan de opnames van een elpee, met "Life is Easy" als eerste geplande single voor de Nederlandse markt. 💼 Carrière in financiën en ondernemerschap Na zijn muzikale periode ontwikkelde Elias zich tot een succesvolle ondernemer. Hij richtte in de jaren 1980 mee Holland Intertrust Group op en verkocht zijn aandelen in 2002 aan Fortis. In 2007 startte hij United Group Holdings, gespecialiseerd in wealth management, trusts en juridische structuren, met vestigingen in onder andere Curaçao, Panama en Nederland. In juni 2022 kocht zijn groep Banco di Caribe, waarmee hij zijn invloed in de financiële sector van het eiland verstevigde. 🎷 Culturele promotie en filantropie Gregory Elias is oprichter van Fundashon Bon Intenshon, die sinds 1990 actief is in het ondersteunen van projecten op het gebied van onderwijs, cultuur, sport en armoedebestrijding. In 2010 lanceerde hij het Curaçao North Sea Jazz Festival, dat sindsdien wereldsterren zoals Prince, Stevie Wonder en Alicia Keys naar het eiland heeft gebracht. Alle winsten van het festival worden herbestemd naar maatschappelijke projecten. Zijn stichting organiseert daarnaast ook het Curaçao International Film Festival Rotterdam en het BlueSeas Blues Festival. 🏅 Onderscheidingen Charles Gomes Casseres Award (2013) – voor zijn bijdrage aan de Curaçaose samenleving Cola Debrotprijs (2025) – hoogste culturele onderscheiding op Curaçao 🧭 Erfenis Gregory Elias wordt alom erkend als een ware “yu di Kòrsou” – een Curaçaoënaar die zijn financiële succes heeft ingezet voor het algemeen welzijn en culturele bloei van zijn eiland. Zijn levensloop combineert ondernemerschap, filantropie en artistieke expressie tot een uniek voorbeeld van culturele toewijding. -------- ----------- Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Despues di su estudio, el a regresa Kòrsou i a kuminsá su karera na e "trustkantoor" Intertrust. Na 2002, Intertrust a wòrdu bendí na Fortis MeesPierson, durante kua tempu Elias a gana un montante supstansial komo fundadó i direktor. Despues di sinku aña, el a bandoná e kompania i a funda United Trust na 2007, un trustkantoor ku sukursalnan na Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg, entre otro. United Trust ta manehá mas o ménos dos mil entidat hurídiko na Kòrsou i ta ofresé servisio na kompanianan i personanan pa lanta strukturanan di belasting. <ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref>{{Citeer nieuws |achternaam=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Intertrust i servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di "trust" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis. Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Gregory (Greg) Elias (1953) tabata un di e fundadónan di e kompania di konfiansa Intertrust. E compania ey a wordo bendi na Fortis na 2002, cual segun informe a haci Elias e homber mas rico na Curaçao. El a keda aktivo den e sektor di konfiansa despues di esei i a establesé un ofisina nobo na Amsterdam i Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Na 2007, el a funda United Group Holdings, un compania internashonal di servisionan finansiero specialisa den maneho di rikesa, servicio di fideicomiso, y strukturanan huridiko, ku ofisina na varios pais entre otro Korsou, Aruba, Panama, i ​​Hulanda. kvb30uj257ug06npv7kmwnuka7urse9 203111 203110 2026-09-04T18:03:35Z Caribiana 8320 /* Promoshon kultural i filantropia */ 203111 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{infobox persona |variante = c | nomber completo = Gregory Edward Elias | alias = Dickery Dock, Rei di Kòrsou | fecha nacemento = [[1953]] | luga nacemento = {{CUW}} | ofishi = empresario, músiko, filantropo i promotor kultural | pareha = Marianne Chang | yui = 2 | distincion = [[Premio Cola Debrot]] (2025) }} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]<ref name="Marbus">{{Citeer web |url=https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html |titel=You can always get what you want |auteur=Margriet Marbus |datum=2016-08-01|bezochtdatum=2025-05-02 |werk=De achterkant van Curaçao}}</ref>) ta un empresario, filantropo, músiko, i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su liderazgo den sektor di servisio finansiero internashonal, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, e organisashon tras di [[Curaçao North Sea Jazz Festival]]. Pa su kontribushonnan na kultura i sosiedat na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.<ref name="AD">{{citeer web |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31079-gregory-elias-krijgt-cola-debrotprijs |titel=Gregory Elias krijgt Cola Debrotprijs |datum=2025-05-01 |bezochtdatum= |werk=[[Antilliaans Dagblad]]}}</ref> == Bida i karera == Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welonan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.<ref name="Marbus"/> Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresa Kòrsou, unda el a establesé su mes den e área di [[Spaanse Water]].<ref name="Marbus"/> Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ===Músika === Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na e edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual e tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.<ref name="Life"/> Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a drenta Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba e listanan di músika lokal.<ref>{{citeer web|titel=TOP20|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-16-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011}}</ref> E estilo di Eliah tabata komparabel ku esun di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí riba imitá nan.<ref name="Life">{{citeer web|titel=Life is easy|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-30|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-03|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011}}</ref> Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues e tabata ko-outor pa e kansion hulandes ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.<ref>[https://www.nporadio2.nl/nieuws/top2000/9b3a5d17-9797-4192-8c42-704f3c47db64/why-tell-me-why-is-een-noodkreet-probeer-goed-te-zijn-naar-je-medemens Why Tell Me Why is een noodkreet: 'Probeer goed te zijn naar je medemens'], NPO Radio 2 Top 2000</ref> Na 2009, Elias a ko-fundá Top Stop Music (TSM) na [[Florida]], huntu ku e produktor musikal Sergio George. TSM ta un seyo diskero ku enfoke riba músika latino, spesialmente músika kubano i tropikal. Elias a fungi komo presidente di e seyo. Un aña despues, e album ''Ciclos'' di Luis Enrique, lansá pa medio di Top Stop Music, a gana e Grammy pa Best Tropical Latin Album.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20860-top-stop-music-van-elias-wint-grammy Top Stop Music van Elias wint Grammy], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di yanüari 2020)</ref> Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula [[Double Play]], un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]].<ref>[https://www.imdb.com/title/tt5220252/fullcredits/?ref_=tt_ov_sm_3#amzn1.imdb.concept.name_credit_group.7caf7d16-5db9-4f4f-8864-d4c6e711c686 Double Play], IMDb</ref> === Servisio finansiero === Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un "trustkantoor" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, e grupo a wòrdu bendé na Fortis i despues a wòrdu integrá ku MeesPierson. Elias a fungi komo gerente general di e operashon te ku 2006.<ref name="FTM">[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Entre 1987 i 1995, Elias a fungi komo presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB).<ref>{{citeer web|titel=Gregory Elias over Offshore: het gaat redelijk goed|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-01-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642359:mpeg21:p003}}</ref> Na 2007, Elias a inisiá United Trust, un grupo ku operashonnan na diferente pais, entre otro Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg. E grupo tabata manehá un gran kantidat di entidat hurídiko na Kòrsou i tabata ofresé servisionan finansiero spesialisá na kompania i persona den maneho di kapital i strukturanan hurídiko pa evashon di belasting.<ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref name="trouw">{{Citeer web|auteur=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Na 2021, United Group Holdings BV, e kompania holding di Elias, a atkerí [[Banco di Caribe]]. E transakshon tabata parti di e proseso pa reorganisá e banko i fortalesé e situashon finansiero di e [[ENNIA|Grupo Ennia]]. E akuerdo tabata kubri e operashonnan di Banco di Caribe na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |titel=Banco Di Caribe overgenomen door bedrijf Gregory Elias |achternaam= |datum=2021-09-16 |bezochtdatum= |werk=Paradise FM 103.1 |taal= |archiefdatum=2025-05-03 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20250503052411/https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |dodeurl=ja }}</ref> Na desèmber 2024 e [[Banco di Caribe Aruba|operashon na Aruba]] a wòrdu atkerí pa [[AIB Bank|AIB Bank NV]], un banko di invershon ku ta operá for di Aruba..<ref>[https://www.noticiacla.com/news/33047 AIB Bank N.V. ta tuma Banco di Caribe (Aruba) N.V. over!], NoticiaCla (23 di december 2024)</ref> Elias a haña atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a aparesé den e dokumentonan konosí komo Panama Papers. Su nòmber a aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá pa Mossack Fonseca, un kompania asesor korporativo di Panama. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda den konekshon ku investigashonnan riba evashon di belasting. Elias a deklará ku su servisio finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di e margen legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientenan.<ref name="trouw"/> === Promoshon kultural i filantropia === Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na aña 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, [[kultura]], [[deporte]], i desaroyo sosial na Kòrsou.<ref>[https://nu.cw/2025/05/02/gregory-elias-ontvangt-nicolaas-cola-debrot-prijs-voor-bijdrage-aan-curacaose-muziek/ Gregory Elias ontvangt Nicolaas (Cola) Debrot prijs voor bijdrage aan Curacaose muziek], nu.cw (2 di mei 2025)</ref> Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renòmber na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]] i a bira un di e eventonan musikal mas konosí di e isla. E entradanan di e festival ta wòrdu reinvertí den inisiativanan di komunidat i kultura. Pa medio di su fundashon, Elias a sostené Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFF), i ta organisá BlueSeas Blues Festival. <ref>[https://nu.cw/2023/03/21/curacao-international-film-festival-organiseert-film-days/ Curacao International Film Festival organiseert Film Days], nu.cw (21 di mart 2021)</ref><ref>[https://nu.cw/2024/02/23/artiesten-curacao-international-blueseas-festival-bekend/ Artiesten Curacao International Blue Seas Festival bekend] </ref>Internashonalmente, el a haña rekonosementu adishonal na 2016 pa organisá un konsierto di [[Rolling Stones]] na [[Cuba]].<ref name="FTM"/> == Premio == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) – pa kontribushonnan na komunidat i promoshon internashonal di Kòrsou.<ref>[https://www.rotarycuracao.org/sitepage/charles-gomes-casseres-award/cgc-award-2013-goes-to-gregory-elias CGC Award 2013 goes to Gregory Elias], rotarycuracao.org</ref> * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) – pa su kontribushon prolongá na músika di Kòrsou.<ref name="AD"/> == Legado == Elias a bira un figura konosí den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su aktividatnan den sektor finansiero, huntu ku su sosten pa músika, deporte, arte i inisiativanan pa hubentut, a hasié un figura prominente den bida públiko di e isla. {{Appendix}} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]) ta un empresario, filantropo, músiko i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su aktividatnan den e sektor di servisio finansiero internashonal i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku ta sostené proyektonan den músika, kultura, deporte i desaroyo sosial. Elias a hunga tambe un papel importante den e organisashon di Curaçao North Sea Jazz Festival. Pa su kontribushon na músika na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.[1][2] ## Kontenido ## Bida i karera Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welonan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.[3] Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresa Kòrsou, unda el a establesé su mes den e área di [[Spaanse Water]].[3] Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ### Músika Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual el tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.[4] Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a yega den e Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba e listanan di músika lokal.[5] E estilo di Eliah tabata komparabel ku e di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí pa imitá nan.[4] Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues el a ko-skibi e kansion ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.[6] Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula ''[[Double Play]]'', un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''[[Dubbelspel]]'' di [[Frank Martinus Arion]].[7] ### Servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di trust i servisio finansiero pa klientenan internashonal. Na 2002, e grupo a wòrdu bendé na Fortis i despues a wòrdu integrá ku MeesPierson. Elias a fungi komo gerente general di e operashon di bank i trust te ku 2006.[8] Entre 1987 i 1995, Elias a fungi komo presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB).[9] Na 2007, Elias a inisiá United Trust, un grupo di servisio di trust i maneho di patrimonio ku tabatin operashonnan den diferente pais, entre otro Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg. E grupo tabata maneha un gran kantidat di entidatnan hurídiko na Kòrsou i tabata ofresé servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal.[10][11] Na 2021, United Group Holdings B.V., e kompania holding di Elias, a atkerí Banco di Caribe. E transakshon tabata parti di e proseso pa reorganisá e banko i fortalesé e situashon finansiero di e Ennia-groep. E akuerdo tabata kubri operashonnan di Banco di Caribe na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten.[12] Na desèmber 2024, Banco di Caribe Aruba N.V. a wòrdu atkerí pa AIB Bank N.V., un banko di invershon ku ta operá for di Aruba.[13] Elias a haña atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a aparesé den e documentos konosí komo e [[Panama Papers]]. Su nòmber tabata aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá di e firma di servisio korporativo panameño Mossack Fonseca. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda den konekshon ku investigashonnan riba evashon i ontwijking di belasting. Elias a deklará ku su servisio finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di e kuadron legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientenan.[14] ### Promoshon kultural i filantropia Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, [[kultura]], [[deporte]], músika i desaroyo sosial na Kòrsou. Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renòmber na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]]. E evento a bira un di e festividadnan musikal mas konosí di e isla.[15] Fundashon Bon Intenshon tambe a sostené inisiativanan kultural manera Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i BlueSeas Blues Festival. Partisipashon di Elias den organisashon di e konsierto di [[The Rolling Stones]] na [[Cuba]] na 2016 a trese atenshon internashonal pa su aktividatnan kultural.[8] ## Premionan * '''Charles Gomes Casseres Award''' (2013) – pa su kontribushon na e komunidat i pa e promoshon internashonal di Kòrsou.[16] * '''[[Premio Cola Debrot]]''' (2025) – pa su kontribushon prolongá na e músika di Kòrsou.[1][17] ## Legado Gregory Elias ta un figura prominente den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su karera den e sektor finansiero a bai huntu ku un partisipashon prolongá den músika, organisashon di eventonan kultural i filantropia. Pa medio di Fundashon Bon Intenshon i proyektonan manera Curaçao North Sea Jazz Festival, el a sostené diferente inisiativanan den kultura, deporte, enseñansa i desaroyo sosial na Kòrsou. {{DEFAULTSORT:Elias, Gregory}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] ---------- Na 2007, el a funda United Group Holdings, un compania internashonal di servisionan finansiero specialisa den maneho di rikesa, servicio di fideicomiso, y strukturanan huridiko, ku ofisina na varios pais entre otro Korsou, Aruba, Panama, i ​​Hulanda. Intertrust i servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di "trust" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis. Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Gregory (Greg) Elias (1953) tabata un di e fundadónan di e kompania di konfiansa Intertrust. E compania ey a wordo bendi na Fortis na 2002, cual segun informe a haci Elias e homber mas rico na Curaçao. El a keda aktivo den e sektor di konfiansa despues di esei i a establesé un ofisina nobo na Amsterdam i Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> zie nl.wiki:'''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]) ta un empresario, filantropo i promotor kultural di [[Kòrsou]] ku hopi influensia riba tantu e sektor finansiero komo e bida kultural di e isla. E ta konosí pa su ròl den atkisishon di Banco di Caribe, su liderazgo di e kompania internashonal di servisio finansiero United Group Holdings, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, organisadó di e prestigioso [[Curaçao North Sea Jazz Festival]]. == Bida i karera == Gregory Elias a nasé na [[Bandariba]] den luna di mei 1953, komo yu di e empresario Fohed Antonio Elias. Na un edat hoben e a bai studia na Hulanda, kaminda e a sigui formashon den e área di derecho notarial na Vrije Universiteit Amsterdam den añanan 1970. Durante su Despues di a studia, el a bolbe pa Kòrsou den principio di e mesun dekada. E ta residente di e área di Spaanse Water. == Honor == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) {{Appendix}} Zelf werd Elias geboren op Banda Ariba. Het landgoed van zijn grootouders van moederszijde omvatte enkele hectaren. Hij woonde er acht jaar met zijn moeder. Op zijn twaalfde trok Elias naar Nederland; zijn oudere broer Mike was vijf jaar eerder al afgereisd. Gregory studeerde er – het was begin jaren zestig – rechten aan de Vrije Universiteit. Na zijn studie keerde hij terug naar Curaçao. Daar woont hij nu, alweer bijna 35<ref>[[Dick Drayer]], [https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html You can always get what you want], De Achterkant van Curacao (1 di ougustus 2016)</ref> Gregory (Greg) Elias (1953), bijgenaamd ‘de koning van Curaçao’, was een van de oprichters van trustbedrijf Intertrust. Dat bedrijf werd in 2002 verkocht aan Fortis, wat Elias naar verluidt tot de rijkste man van Curaçao maakte. Hij bleef daarna actief in het trustwezen, en zette een nieuw kantoor op in Amsterdam en Willemstad, United Trust. Elias vergaarde internationale bekendheid toen hij in 2016 een concert van de Rolling Stones op Cuba organiseerde.<ref>[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Met Johan Derksen organiseert hij een bluesfestival in het dorp Grolloo. Hij is bevriend met Marcel Boekhoorn, en sponsorde net als hij enige tijd voetbalclub NEC. [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] Gregory (Greg) Elias (1953), bijgenaamd ‘de koning van Curaçao’, was een van de oprichters van trustbedrijf Intertrust. Dat bedrijf werd in 2002 verkocht aan Fortis, wat Elias naar verluidt tot de rijkste man van Curaçao maakte. Hij bleef daarna actief in het trustwezen, en zette een nieuw kantoor op in Amsterdam en Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Elias vergaarde internationale bekendheid toen hij in 2016 een concert van de Rolling Stones op Cuba organiseerde. Met Johan Derksen organiseert hij een bluesfestival in het dorp Grolloo. Hij is bevriend met Marcel Boekhoorn, en sponsorde net als hij enige tijd voetbalclub NEC. --- WILLEMSTAD - Reeds vijf weken staat op de lokale top 40 het nummer getiteld „Life is easy", maar jammergenoeg nog steeds niet verkrijgbaar bij de lokale platenzaken. De opname die in de top 40 verschijnt is dan ook, voorlopig alleen via de Curom te beluisteren, maar spoedig ook via de andere radiostations. Ongeveer zeven weken geleden was hier op vakantie Gregory Elias, misschien nog onbekend bij velen, maar hij is een Caracaoënaar, die in Nederland studeert, maar een behoorlijke dosis muzikale talent bezit Misschien zegt de naam „Dickery Doek" meer? Vorig jaar werd door P.S.H. de nummers „A song for all" en „Mr 800 of the 7th Avenue" gelanceerd, zonder veel succes, maar toen al waren de muzikale talenten van Gregory Elias te beluisteren, want hij was dé schrijver, musicus en zanger „Dickery Doek". Gregory heeft ook een paar hits geschreven voor „Debhie, een zangeres, die tot voor kort nog een sensatie was in Nederland, Frankrijk en Italië. Dit jaar nog begon Gregory met de formatie van het trio: „Eliah", met als genre harmonie (C.S.N. & Y. of America stijl, maar zeker geen imitatie). „Eliah" bestaat uit Gregory Elias (naast zanger is hij ook drummer, pianist en guitarist). Verder Hein Piscaer („Uncle Henry", die 20 jaar oud is en lead guitarist en bass guitarist is) en Rob van Donselaar („Pedjes", 22 jaar, piano, orgel, guitaar en sli de-guitaar). Rob heeft gedurende drie jaar in de groep „Bintangs" gespeeld, die vrij populair is in Nederland en Duitsland. Gregory is 19 jaar oud en volgens de laatste inlichtingen die wij hebben gekregen van Gregory, zijn zij bezig met opnames voor een elpee. Eerst zal „Live is easy" als single in Nederland worden gelanceerd.<ref>Life is easy. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 28-06-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011</ref> -------- Gregory Elias werd geboren op Curaçao in mei of augustus 1953. Op jonge leeftijd vertrok hij naar Nederland, waar hij in de jaren 1970 notarieel recht studeerde in Amsterdam. Na zijn studie keerde hij begin jaren ’70 terug naar zijn geboorte-eiland. Hij woont in de omgeving van Spaanse Water op Curaçao. 💼 Carrière in financiën en ondernemerschap In de jaren 1980 richtte Elias mee de Holland Intertrust Group op, een toonaangevend trustkantoor voor internationale cliënten. In 2002 verkocht hij zijn aandelen aan Fortis PLC, en in 2007 richtte hij zijn eigen groep op: United Group Holdings, actief in wealth management, trusts en juridische dienstverlening in onder andere het Caribisch gebied en Europa. Elias was ook algemeen directeur van Pierson Bank/Intertrust tot zijn vertrek in 2006. Onder zijn leiding groeide United Group uit tot een organisatie met kantoren in negen landen, waaronder Curaçao, Aruba en Panama. In juni 2022 voltooide United Group Holdings onder leiding van Elias de overname van Banco di Caribe, waarmee hij een prominente speler werd in de lokale bankensector. 🎶 Culturele promotor en filantroop Gregory Elias is de oprichter van de Fundashon Bon Intenshon, die sinds 1990 structurele steun biedt aan projecten in het onderwijs, cultuur, sport en het sociale domein op Curaçao. In 2010 lanceerde hij het Curaçao North Sea Jazz Festival, in samenwerking met Mojo Concerts en het Curaçao Toeristenbureau (CTB). Het festival, dat plaatsvindt in het laagseizoen, groeide uit tot een internationaal cultureel hoogtepunt. Wereldberoemde artiesten als Prince, Stevie Wonder en Alicia Keys traden op tijdens het evenement. De opbrengsten van het festival worden volledig geherinvesteerd in sociale projecten. Daarnaast organiseert zijn stichting ook het Curaçao International Film Festival Rotterdam, het BlueSeas Blues Festival en andere culturele evenementen. 🏅 Onderscheidingen In 2013 ontving Elias de Charles Gomes Casseres Award voor zijn bijdrage aan de gemeenschap en cultuur van Curaçao. In 2025 werd hij onderscheiden met de Cola Debrotprijs, de hoogste culturele onderscheiding van het eiland. Een opvallend detail: Elias was drummer en coauteur van de Nederlandse hit Why Tell Me Why van Anita Meyer. De inkomsten uit dit project gebruikte hij mede om zijn ondernemingen en filantropisch werk te financieren. 🧭 Erfenis Gregory Elias wordt gezien als een ware “yu di Kòrsou” – een zoon van Curaçao – die zijn financiële succes heeft ingezet voor de culturele en sociale ontwikkeling van zijn eiland. Zijn werk belichaamt een unieke balans tussen ondernemerschap, filantropie en het versterken van de Curaçaose identiteit op internationaal niveau. ---- Gregory Edward Elias (nase na Kòrsou, 1953) ta un empresario, filántropo i promotor kultural di Kòrsou ku un gran impakto riba e sektor finansiero i e bida kultural di e isla. E ta konosí pa su rol den akuisishon di Banco di Caribe, su liderato den firma internashonal di servicio finansiero United Group Holdings, i komo fundadó di e Fundashon Bon Intenshon ku ta organizadó di e Curaçao North Sea Jazz Festival. 🎓 Bida i formashon Gregory Elias a nasé na Kòrsou den mei òf ougustus di 1953, komo yu di empresario Fohed Elias. Na un edad hoben e a bai studia na Hulanda, kaminda e a sigui formashon den e área di derecho notarial na Amsterdam den anjanan 1970. Despues di e studi, e a bolbe pa Kòrsou den principio di e mesun dekada. E ta residente di e área di Spaanse Water. 💼 Karera den finansa i negoshi Den anjanan 1980, Elias a co-funda Holland Intertrust Group, un firma prominente den e mundo di trust i planeashon di impuesto pa klientenan internashonal. Na 2002, e a bende su parti den Intertrust na Fortis PLC, i na 2007 e a funda su mesun grupo, United Group Holdings, ku ta ofrece servisio di wealth management, trust, i planeashon legal den varios pais den Karibe i Europa. E tambe tabata direktor general di Pierson Bank/Intertrust te ku su salida na 2006. Bao di su liderato, United Group a habri ofisina den nueve pais, inkluído Kòrsou, Aruba, i Panama. Na yüni 2022, United Group Holdings, bou di liderato di Elias, a kompletá e kompra di Banco di Caribe, convirtiéndose asina den un di e figura prinsipal den sektor bankario lokal. 🎶 Promotor kultural i filántropo Gregory Elias ta fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku for di 1990 ta duna sosten kontinuo na e sektor edukashonal, kultural, deportivo, i sosial na Kòrsou. Na 2010, Elias a lansa e Curaçao North Sea Jazz Festival den kolaborashon ku Mojo Concerts i CTB. E festival aki, ku ta tuma luga durante temporada bou di turismo, a traha e isla na un nivel internashonal den e mundo musikal. Artistanan famos mundialmente manera Prince, Stevie Wonder, i Alicia Keys a presenta riba e tarima di e festival. E evento ta sin gana, i su ganashi tur a wordu reinvertí den proyekto sosial. Ademàs di jazz, Elias su fundashon ta organisá e Curaçao International Film Festival Rotterdam, e festival di blues BlueSeas, i otro aktividat artistiko. 🏅 Rekonesementu Na 2013, Elias a ricibí e Charles Gomes Casseres Award pa su kontribushon na komunidat i kultura di Kòrsou. Na 2025, e a ricibí e Premio Cola Debrot, e premio mas halto den área di arte i kultura na Kòrsou. Un dato interesante: Elias tabata drummer i ko-autor di e hit “Why Tell Me Why” pa cantante hulandés Anita Meyer, ku e a uza e ganashi finansiero pa invertí den negoshinan i fundashon filantrópiko. 🧭 Legado Gregory Elias ta konsiderá komo un “yu di Kòrsou” di berdat: un persona ku a uza su éksito finansiero pa amplia e balor kultural i komun di su pueblo. Su trabou ta reflehá un balans entre negoshio, filantropia, i promoshon di identidat kultural di Kòrsou na un eskala internashonal. * e tabata ko-produser di e pelikula "double play (2017), un produkshon merikano basa riba e buki ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]]. * na 1972 e i e grupo Eliah a koloka den top 20 di Korsou cu e kantika "Life is easy''<ref>TOP20. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 16-09-1972, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 28-06-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011</ref> * 1987 t/m 1995 - Presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB) * 1983 - el a kasa ku Marianne Chang * 1993 - presidente VBC Vereniging Bedrijfsleven Curacao {{Appendix}} ---- Gregory Edward Elias (geboren op Curaçao, 1953) is een ondernemer, filantroop, muzikant en cultureel promotor uit Curaçao. Hij heeft aanzienlijke invloed gehad op zowel de financiële infrastructuur als het culturele leven van het eiland. Hij staat bekend om zijn rol in de overname van Banco di Caribe, zijn leiding over United Group Holdings, en als oprichter van Fundashon Bon Intenshon, de stichting achter het prestigieuze Curaçao North Sea Jazz Festival. 🎓 Leven en opleiding Gregory Elias werd geboren op Curaçao in mei of augustus 1953. Hij vertrok op jonge leeftijd naar Nederland, waar hij notarieel recht studeerde in Amsterdam in de jaren 1970. Hij woont tegenwoordig in de regio Spaanse Water op Curaçao. 🎶 Vroege muzikale carrière Al op 19-jarige leeftijd maakte Gregory Elias naam als componist, zanger en multi-instrumentalist onder het pseudoniem “Dickery Dock”. In 1972 bracht hij het nummer “Life is Easy” uit, dat destijds vijf weken op de lokale top 40 van Curaçao stond, ondanks dat het nog niet beschikbaar was in platenzaken.<ref>Life is easy. Amigoe di Curaçao, 30-09-1972, p. 11. Geraadpleegd via Delpher, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011</ref> Gregory was de schrijver, zanger, pianist, drummer en gitarist van de muziekformatie Eliah, die hij datzelfde jaar oprichtte. De groep bestond uit Elias zelf, Hein Piscaer (“Uncle Henry”) als lead- en basgitarist, en Rob van Donselaar (“Pedjes”), voormalig lid van de bekende Nederlandse band Bintangs, als toetsenist en gitarist. De stijl van Eliah werd vergeleken met die van Crosby, Stills, Nash & Young of America, hoewel de groep geen imitatie nastreefde. Gregory schreef daarnaast ook liedjes voor Debhie, een zangeres die toen actief was in Nederland, Frankrijk en Italië. Er werd gewerkt aan de opnames van een elpee, met "Life is Easy" als eerste geplande single voor de Nederlandse markt. 💼 Carrière in financiën en ondernemerschap Na zijn muzikale periode ontwikkelde Elias zich tot een succesvolle ondernemer. Hij richtte in de jaren 1980 mee Holland Intertrust Group op en verkocht zijn aandelen in 2002 aan Fortis. In 2007 startte hij United Group Holdings, gespecialiseerd in wealth management, trusts en juridische structuren, met vestigingen in onder andere Curaçao, Panama en Nederland. In juni 2022 kocht zijn groep Banco di Caribe, waarmee hij zijn invloed in de financiële sector van het eiland verstevigde. 🎷 Culturele promotie en filantropie Gregory Elias is oprichter van Fundashon Bon Intenshon, die sinds 1990 actief is in het ondersteunen van projecten op het gebied van onderwijs, cultuur, sport en armoedebestrijding. In 2010 lanceerde hij het Curaçao North Sea Jazz Festival, dat sindsdien wereldsterren zoals Prince, Stevie Wonder en Alicia Keys naar het eiland heeft gebracht. Alle winsten van het festival worden herbestemd naar maatschappelijke projecten. Zijn stichting organiseert daarnaast ook het Curaçao International Film Festival Rotterdam en het BlueSeas Blues Festival. 🏅 Onderscheidingen Charles Gomes Casseres Award (2013) – voor zijn bijdrage aan de Curaçaose samenleving Cola Debrotprijs (2025) – hoogste culturele onderscheiding op Curaçao 🧭 Erfenis Gregory Elias wordt alom erkend als een ware “yu di Kòrsou” – een Curaçaoënaar die zijn financiële succes heeft ingezet voor het algemeen welzijn en culturele bloei van zijn eiland. Zijn levensloop combineert ondernemerschap, filantropie en artistieke expressie tot een uniek voorbeeld van culturele toewijding. -------- ----------- Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Despues di su estudio, el a regresa Kòrsou i a kuminsá su karera na e "trustkantoor" Intertrust. Na 2002, Intertrust a wòrdu bendí na Fortis MeesPierson, durante kua tempu Elias a gana un montante supstansial komo fundadó i direktor. Despues di sinku aña, el a bandoná e kompania i a funda United Trust na 2007, un trustkantoor ku sukursalnan na Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg, entre otro. United Trust ta manehá mas o ménos dos mil entidat hurídiko na Kòrsou i ta ofresé servisio na kompanianan i personanan pa lanta strukturanan di belasting. <ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref>{{Citeer nieuws |achternaam=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Intertrust i servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di "trust" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis. Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Gregory (Greg) Elias (1953) tabata un di e fundadónan di e kompania di konfiansa Intertrust. E compania ey a wordo bendi na Fortis na 2002, cual segun informe a haci Elias e homber mas rico na Curaçao. El a keda aktivo den e sektor di konfiansa despues di esei i a establesé un ofisina nobo na Amsterdam i Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Na 2007, el a funda United Group Holdings, un compania internashonal di servisionan finansiero specialisa den maneho di rikesa, servicio di fideicomiso, y strukturanan huridiko, ku ofisina na varios pais entre otro Korsou, Aruba, Panama, i ​​Hulanda. 2q9h1mnah2bzg5qd8w3yoacgk5se9nw 203112 203111 2026-09-04T18:06:01Z Caribiana 8320 203112 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{infobox persona |variante = c | nomber completo = Gregory Edward Elias | alias = Dickery Dock, Rei di Kòrsou | fecha nacemento = [[1953]] | luga nacemento = {{CUW}} | ofishi = empresario, músiko, filantropo i promotor kultural | pareha = Marianne Chang | yui = 2 | distincion = [[Premio Cola Debrot]] (2025) }} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]<ref name="Marbus">{{Citeer web |url=https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html |titel=You can always get what you want |auteur=Margriet Marbus |datum=2016-08-01|bezochtdatum=2025-05-02 |werk=De achterkant van Curaçao}}</ref>) ta un empresario, filantropo, músiko, i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su liderazgo den sektor di servisio finansiero internashonal, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, e organisashon tras di [[Curaçao North Sea Jazz Festival]]. Pa su kontribushonnan na kultura i sosiedat na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.<ref name="AD">{{citeer web |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31079-gregory-elias-krijgt-cola-debrotprijs |titel=Gregory Elias krijgt Cola Debrotprijs |datum=2025-05-01 |bezochtdatum= |werk=[[Antilliaans Dagblad]]}}</ref> == Bida i karera == Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welonan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.<ref name="Marbus"/> Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresa Kòrsou, unda el a establesé su mes den e área di [[Spaanse Water]].<ref name="Marbus"/> Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ===Músika === Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na e edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual e tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.<ref name="Life"/> Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a drenta Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba e listanan di músika lokal.<ref>{{citeer web|titel=TOP20|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-16-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011}}</ref> E estilo di Eliah tabata komparabel ku esun di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí riba imitá nan.<ref name="Life">{{citeer web|titel=Life is easy|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-30|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-03|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011}}</ref> Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues e tabata ko-outor pa e kansion hulandes ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.<ref>[https://www.nporadio2.nl/nieuws/top2000/9b3a5d17-9797-4192-8c42-704f3c47db64/why-tell-me-why-is-een-noodkreet-probeer-goed-te-zijn-naar-je-medemens Why Tell Me Why is een noodkreet: 'Probeer goed te zijn naar je medemens'], NPO Radio 2 Top 2000</ref> Na 2009, Elias a ko-fundá Top Stop Music (TSM) na [[Florida]], huntu ku e produktor musikal Sergio George. TSM ta un seyo diskero ku enfoke riba músika latino, spesialmente músika kubano i tropikal. Elias a fungi komo presidente di e seyo. Un aña despues, e album ''Ciclos'' di Luis Enrique, lansá pa medio di Top Stop Music, a gana e Grammy pa Best Tropical Latin Album.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20860-top-stop-music-van-elias-wint-grammy Top Stop Music van Elias wint Grammy], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di yanüari 2020)</ref> Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula [[Double Play]], un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]].<ref>[https://www.imdb.com/title/tt5220252/fullcredits/?ref_=tt_ov_sm_3#amzn1.imdb.concept.name_credit_group.7caf7d16-5db9-4f4f-8864-d4c6e711c686 Double Play], IMDb</ref> === Servisio finansiero === Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un "trustkantoor" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, e grupo a wòrdu bendé na Fortis i despues a wòrdu integrá ku MeesPierson. Elias a fungi komo gerente general di e operashon te ku 2006.<ref name="FTM">[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Entre 1987 i 1995, Elias a fungi komo presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB).<ref>{{citeer web|titel=Gregory Elias over Offshore: het gaat redelijk goed|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-01-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642359:mpeg21:p003}}</ref> Na 2007, Elias a inisiá United Trust, un grupo ku operashonnan na diferente pais, entre otro Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg. E grupo tabata manehá un gran kantidat di entidat hurídiko na Kòrsou i tabata ofresé servisionan finansiero spesialisá na kompania i persona den maneho di kapital i strukturanan hurídiko pa evashon di belasting.<ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref name="trouw">{{Citeer web|auteur=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Na 2021, United Group Holdings BV, e kompania holding di Elias, a atkerí [[Banco di Caribe]]. E transakshon tabata parti di e proseso pa reorganisá e banko i fortalesé e situashon finansiero di e [[ENNIA|Grupo Ennia]]. E akuerdo tabata kubri e operashonnan di Banco di Caribe na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |titel=Banco Di Caribe overgenomen door bedrijf Gregory Elias |achternaam= |datum=2021-09-16 |bezochtdatum= |werk=Paradise FM 103.1 |taal= |archiefdatum=2025-05-03 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20250503052411/https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |dodeurl=ja }}</ref> Na desèmber 2024 e [[Banco di Caribe Aruba|operashon na Aruba]] a wòrdu atkerí pa [[AIB Bank|AIB Bank NV]], un banko di invershon ku ta operá for di Aruba..<ref>[https://www.noticiacla.com/news/33047 AIB Bank N.V. ta tuma Banco di Caribe (Aruba) N.V. over!], NoticiaCla (23 di december 2024)</ref> Elias a haña atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a aparesé den e dokumentonan konosí komo Panama Papers. Su nòmber a aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá pa Mossack Fonseca, un kompania asesor korporativo di Panama. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda den konekshon ku investigashonnan riba evashon di belasting. Elias a deklará ku su servisio finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di e margen legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientenan.<ref name="trouw"/> === Promoshon kultural i filantropia === Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na aña 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, [[kultura]], [[deporte]], i desaroyo sosial na Kòrsou.<ref>{{citeer web|url=https://nu.cw/2025/05/02/gregory-elias-ontvangt-nicolaas-cola-debrot-prijs-voor-bijdrage-aan-curacaose-muziek/|titel= Gregory Elias ontvangt Nicolaas (Cola) Debrot prijs voor bijdrage aan Curacaose muziek|werk=nu.cw|datum=2025-05-02|bezochtdatum=2026-09-04}}</ref> Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renòmber na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]] i a bira un di e eventonan musikal mas konosí di e isla. E entradanan di e festival ta wòrdu reinvertí den inisiativanan di komunidat i kultura. Pa medio di su fundashon, Elias a sostené Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFF), i ta organisá BlueSeas Blues Festival. <ref>[https://nu.cw/2023/03/21/curacao-international-film-festival-organiseert-film-days/ Curacao International Film Festival organiseert Film Days], nu.cw (21 di mart 2021)</ref><ref>[https://nu.cw/2024/02/23/artiesten-curacao-international-blueseas-festival-bekend/ Artiesten Curacao International Blue Seas Festival bekend], nu.cw (23 di febrüari 2024)</ref>Internashonalmente, el a haña rekonosementu adishonal na 2016 pa organisá un konsierto di [[Rolling Stones]] na [[Cuba]].<ref name="FTM"/> == Premio == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) – pa kontribushonnan na komunidat i promoshon internashonal di Kòrsou.<ref>[https://www.rotarycuracao.org/sitepage/charles-gomes-casseres-award/cgc-award-2013-goes-to-gregory-elias CGC Award 2013 goes to Gregory Elias], rotarycuracao.org</ref> * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) – pa su kontribushon prolongá na músika di Kòrsou.<ref name="AD"/> == Legado == Elias a bira un figura konosí den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su aktividatnan den sektor finansiero, huntu ku su sosten pa músika, deporte, arte i inisiativanan pa hubentut, a hasié un figura prominente den bida públiko di e isla. {{Appendix}} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]) ta un empresario, filantropo, músiko i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su aktividatnan den e sektor di servisio finansiero internashonal i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku ta sostené proyektonan den músika, kultura, deporte i desaroyo sosial. Elias a hunga tambe un papel importante den e organisashon di Curaçao North Sea Jazz Festival. Pa su kontribushon na músika na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.[1][2] ## Kontenido ## Bida i karera Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welonan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.[3] Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresa Kòrsou, unda el a establesé su mes den e área di [[Spaanse Water]].[3] Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ### Músika Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual el tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.[4] Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a yega den e Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba e listanan di músika lokal.[5] E estilo di Eliah tabata komparabel ku e di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí pa imitá nan.[4] Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues el a ko-skibi e kansion ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.[6] Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula ''[[Double Play]]'', un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''[[Dubbelspel]]'' di [[Frank Martinus Arion]].[7] ### Servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di trust i servisio finansiero pa klientenan internashonal. Na 2002, e grupo a wòrdu bendé na Fortis i despues a wòrdu integrá ku MeesPierson. Elias a fungi komo gerente general di e operashon di bank i trust te ku 2006.[8] Entre 1987 i 1995, Elias a fungi komo presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB).[9] Na 2007, Elias a inisiá United Trust, un grupo di servisio di trust i maneho di patrimonio ku tabatin operashonnan den diferente pais, entre otro Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg. E grupo tabata maneha un gran kantidat di entidatnan hurídiko na Kòrsou i tabata ofresé servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal.[10][11] Na 2021, United Group Holdings B.V., e kompania holding di Elias, a atkerí Banco di Caribe. E transakshon tabata parti di e proseso pa reorganisá e banko i fortalesé e situashon finansiero di e Ennia-groep. E akuerdo tabata kubri operashonnan di Banco di Caribe na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten.[12] Na desèmber 2024, Banco di Caribe Aruba N.V. a wòrdu atkerí pa AIB Bank N.V., un banko di invershon ku ta operá for di Aruba.[13] Elias a haña atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a aparesé den e documentos konosí komo e [[Panama Papers]]. Su nòmber tabata aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá di e firma di servisio korporativo panameño Mossack Fonseca. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda den konekshon ku investigashonnan riba evashon i ontwijking di belasting. Elias a deklará ku su servisio finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di e kuadron legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientenan.[14] ### Promoshon kultural i filantropia Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, [[kultura]], [[deporte]], músika i desaroyo sosial na Kòrsou. Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renòmber na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]]. E evento a bira un di e festividadnan musikal mas konosí di e isla.[15] Fundashon Bon Intenshon tambe a sostené inisiativanan kultural manera Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i BlueSeas Blues Festival. Partisipashon di Elias den organisashon di e konsierto di [[The Rolling Stones]] na [[Cuba]] na 2016 a trese atenshon internashonal pa su aktividatnan kultural.[8] ## Premionan * '''Charles Gomes Casseres Award''' (2013) – pa su kontribushon na e komunidat i pa e promoshon internashonal di Kòrsou.[16] * '''[[Premio Cola Debrot]]''' (2025) – pa su kontribushon prolongá na e músika di Kòrsou.[1][17] ## Legado Gregory Elias ta un figura prominente den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su karera den e sektor finansiero a bai huntu ku un partisipashon prolongá den músika, organisashon di eventonan kultural i filantropia. Pa medio di Fundashon Bon Intenshon i proyektonan manera Curaçao North Sea Jazz Festival, el a sostené diferente inisiativanan den kultura, deporte, enseñansa i desaroyo sosial na Kòrsou. {{DEFAULTSORT:Elias, Gregory}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] ---------- Na 2007, el a funda United Group Holdings, un compania internashonal di servisionan finansiero specialisa den maneho di rikesa, servicio di fideicomiso, y strukturanan huridiko, ku ofisina na varios pais entre otro Korsou, Aruba, Panama, i ​​Hulanda. Intertrust i servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di "trust" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis. Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Gregory (Greg) Elias (1953) tabata un di e fundadónan di e kompania di konfiansa Intertrust. E compania ey a wordo bendi na Fortis na 2002, cual segun informe a haci Elias e homber mas rico na Curaçao. El a keda aktivo den e sektor di konfiansa despues di esei i a establesé un ofisina nobo na Amsterdam i Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> zie nl.wiki:'''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]) ta un empresario, filantropo i promotor kultural di [[Kòrsou]] ku hopi influensia riba tantu e sektor finansiero komo e bida kultural di e isla. E ta konosí pa su ròl den atkisishon di Banco di Caribe, su liderazgo di e kompania internashonal di servisio finansiero United Group Holdings, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, organisadó di e prestigioso [[Curaçao North Sea Jazz Festival]]. == Bida i karera == Gregory Elias a nasé na [[Bandariba]] den luna di mei 1953, komo yu di e empresario Fohed Antonio Elias. Na un edat hoben e a bai studia na Hulanda, kaminda e a sigui formashon den e área di derecho notarial na Vrije Universiteit Amsterdam den añanan 1970. Durante su Despues di a studia, el a bolbe pa Kòrsou den principio di e mesun dekada. E ta residente di e área di Spaanse Water. == Honor == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) {{Appendix}} Zelf werd Elias geboren op Banda Ariba. Het landgoed van zijn grootouders van moederszijde omvatte enkele hectaren. Hij woonde er acht jaar met zijn moeder. Op zijn twaalfde trok Elias naar Nederland; zijn oudere broer Mike was vijf jaar eerder al afgereisd. Gregory studeerde er – het was begin jaren zestig – rechten aan de Vrije Universiteit. Na zijn studie keerde hij terug naar Curaçao. Daar woont hij nu, alweer bijna 35<ref>[[Dick Drayer]], [https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html You can always get what you want], De Achterkant van Curacao (1 di ougustus 2016)</ref> Gregory (Greg) Elias (1953), bijgenaamd ‘de koning van Curaçao’, was een van de oprichters van trustbedrijf Intertrust. Dat bedrijf werd in 2002 verkocht aan Fortis, wat Elias naar verluidt tot de rijkste man van Curaçao maakte. Hij bleef daarna actief in het trustwezen, en zette een nieuw kantoor op in Amsterdam en Willemstad, United Trust. Elias vergaarde internationale bekendheid toen hij in 2016 een concert van de Rolling Stones op Cuba organiseerde.<ref>[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Met Johan Derksen organiseert hij een bluesfestival in het dorp Grolloo. Hij is bevriend met Marcel Boekhoorn, en sponsorde net als hij enige tijd voetbalclub NEC. [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] Gregory (Greg) Elias (1953), bijgenaamd ‘de koning van Curaçao’, was een van de oprichters van trustbedrijf Intertrust. Dat bedrijf werd in 2002 verkocht aan Fortis, wat Elias naar verluidt tot de rijkste man van Curaçao maakte. Hij bleef daarna actief in het trustwezen, en zette een nieuw kantoor op in Amsterdam en Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Elias vergaarde internationale bekendheid toen hij in 2016 een concert van de Rolling Stones op Cuba organiseerde. Met Johan Derksen organiseert hij een bluesfestival in het dorp Grolloo. Hij is bevriend met Marcel Boekhoorn, en sponsorde net als hij enige tijd voetbalclub NEC. --- WILLEMSTAD - Reeds vijf weken staat op de lokale top 40 het nummer getiteld „Life is easy", maar jammergenoeg nog steeds niet verkrijgbaar bij de lokale platenzaken. De opname die in de top 40 verschijnt is dan ook, voorlopig alleen via de Curom te beluisteren, maar spoedig ook via de andere radiostations. Ongeveer zeven weken geleden was hier op vakantie Gregory Elias, misschien nog onbekend bij velen, maar hij is een Caracaoënaar, die in Nederland studeert, maar een behoorlijke dosis muzikale talent bezit Misschien zegt de naam „Dickery Doek" meer? Vorig jaar werd door P.S.H. de nummers „A song for all" en „Mr 800 of the 7th Avenue" gelanceerd, zonder veel succes, maar toen al waren de muzikale talenten van Gregory Elias te beluisteren, want hij was dé schrijver, musicus en zanger „Dickery Doek". Gregory heeft ook een paar hits geschreven voor „Debhie, een zangeres, die tot voor kort nog een sensatie was in Nederland, Frankrijk en Italië. Dit jaar nog begon Gregory met de formatie van het trio: „Eliah", met als genre harmonie (C.S.N. & Y. of America stijl, maar zeker geen imitatie). „Eliah" bestaat uit Gregory Elias (naast zanger is hij ook drummer, pianist en guitarist). Verder Hein Piscaer („Uncle Henry", die 20 jaar oud is en lead guitarist en bass guitarist is) en Rob van Donselaar („Pedjes", 22 jaar, piano, orgel, guitaar en sli de-guitaar). Rob heeft gedurende drie jaar in de groep „Bintangs" gespeeld, die vrij populair is in Nederland en Duitsland. Gregory is 19 jaar oud en volgens de laatste inlichtingen die wij hebben gekregen van Gregory, zijn zij bezig met opnames voor een elpee. Eerst zal „Live is easy" als single in Nederland worden gelanceerd.<ref>Life is easy. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 28-06-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011</ref> -------- Gregory Elias werd geboren op Curaçao in mei of augustus 1953. Op jonge leeftijd vertrok hij naar Nederland, waar hij in de jaren 1970 notarieel recht studeerde in Amsterdam. Na zijn studie keerde hij begin jaren ’70 terug naar zijn geboorte-eiland. Hij woont in de omgeving van Spaanse Water op Curaçao. 💼 Carrière in financiën en ondernemerschap In de jaren 1980 richtte Elias mee de Holland Intertrust Group op, een toonaangevend trustkantoor voor internationale cliënten. In 2002 verkocht hij zijn aandelen aan Fortis PLC, en in 2007 richtte hij zijn eigen groep op: United Group Holdings, actief in wealth management, trusts en juridische dienstverlening in onder andere het Caribisch gebied en Europa. Elias was ook algemeen directeur van Pierson Bank/Intertrust tot zijn vertrek in 2006. Onder zijn leiding groeide United Group uit tot een organisatie met kantoren in negen landen, waaronder Curaçao, Aruba en Panama. In juni 2022 voltooide United Group Holdings onder leiding van Elias de overname van Banco di Caribe, waarmee hij een prominente speler werd in de lokale bankensector. 🎶 Culturele promotor en filantroop Gregory Elias is de oprichter van de Fundashon Bon Intenshon, die sinds 1990 structurele steun biedt aan projecten in het onderwijs, cultuur, sport en het sociale domein op Curaçao. In 2010 lanceerde hij het Curaçao North Sea Jazz Festival, in samenwerking met Mojo Concerts en het Curaçao Toeristenbureau (CTB). Het festival, dat plaatsvindt in het laagseizoen, groeide uit tot een internationaal cultureel hoogtepunt. Wereldberoemde artiesten als Prince, Stevie Wonder en Alicia Keys traden op tijdens het evenement. De opbrengsten van het festival worden volledig geherinvesteerd in sociale projecten. Daarnaast organiseert zijn stichting ook het Curaçao International Film Festival Rotterdam, het BlueSeas Blues Festival en andere culturele evenementen. 🏅 Onderscheidingen In 2013 ontving Elias de Charles Gomes Casseres Award voor zijn bijdrage aan de gemeenschap en cultuur van Curaçao. In 2025 werd hij onderscheiden met de Cola Debrotprijs, de hoogste culturele onderscheiding van het eiland. Een opvallend detail: Elias was drummer en coauteur van de Nederlandse hit Why Tell Me Why van Anita Meyer. De inkomsten uit dit project gebruikte hij mede om zijn ondernemingen en filantropisch werk te financieren. 🧭 Erfenis Gregory Elias wordt gezien als een ware “yu di Kòrsou” – een zoon van Curaçao – die zijn financiële succes heeft ingezet voor de culturele en sociale ontwikkeling van zijn eiland. Zijn werk belichaamt een unieke balans tussen ondernemerschap, filantropie en het versterken van de Curaçaose identiteit op internationaal niveau. ---- Gregory Edward Elias (nase na Kòrsou, 1953) ta un empresario, filántropo i promotor kultural di Kòrsou ku un gran impakto riba e sektor finansiero i e bida kultural di e isla. E ta konosí pa su rol den akuisishon di Banco di Caribe, su liderato den firma internashonal di servicio finansiero United Group Holdings, i komo fundadó di e Fundashon Bon Intenshon ku ta organizadó di e Curaçao North Sea Jazz Festival. 🎓 Bida i formashon Gregory Elias a nasé na Kòrsou den mei òf ougustus di 1953, komo yu di empresario Fohed Elias. Na un edad hoben e a bai studia na Hulanda, kaminda e a sigui formashon den e área di derecho notarial na Amsterdam den anjanan 1970. Despues di e studi, e a bolbe pa Kòrsou den principio di e mesun dekada. E ta residente di e área di Spaanse Water. 💼 Karera den finansa i negoshi Den anjanan 1980, Elias a co-funda Holland Intertrust Group, un firma prominente den e mundo di trust i planeashon di impuesto pa klientenan internashonal. Na 2002, e a bende su parti den Intertrust na Fortis PLC, i na 2007 e a funda su mesun grupo, United Group Holdings, ku ta ofrece servisio di wealth management, trust, i planeashon legal den varios pais den Karibe i Europa. E tambe tabata direktor general di Pierson Bank/Intertrust te ku su salida na 2006. Bao di su liderato, United Group a habri ofisina den nueve pais, inkluído Kòrsou, Aruba, i Panama. Na yüni 2022, United Group Holdings, bou di liderato di Elias, a kompletá e kompra di Banco di Caribe, convirtiéndose asina den un di e figura prinsipal den sektor bankario lokal. 🎶 Promotor kultural i filántropo Gregory Elias ta fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku for di 1990 ta duna sosten kontinuo na e sektor edukashonal, kultural, deportivo, i sosial na Kòrsou. Na 2010, Elias a lansa e Curaçao North Sea Jazz Festival den kolaborashon ku Mojo Concerts i CTB. E festival aki, ku ta tuma luga durante temporada bou di turismo, a traha e isla na un nivel internashonal den e mundo musikal. Artistanan famos mundialmente manera Prince, Stevie Wonder, i Alicia Keys a presenta riba e tarima di e festival. E evento ta sin gana, i su ganashi tur a wordu reinvertí den proyekto sosial. Ademàs di jazz, Elias su fundashon ta organisá e Curaçao International Film Festival Rotterdam, e festival di blues BlueSeas, i otro aktividat artistiko. 🏅 Rekonesementu Na 2013, Elias a ricibí e Charles Gomes Casseres Award pa su kontribushon na komunidat i kultura di Kòrsou. Na 2025, e a ricibí e Premio Cola Debrot, e premio mas halto den área di arte i kultura na Kòrsou. Un dato interesante: Elias tabata drummer i ko-autor di e hit “Why Tell Me Why” pa cantante hulandés Anita Meyer, ku e a uza e ganashi finansiero pa invertí den negoshinan i fundashon filantrópiko. 🧭 Legado Gregory Elias ta konsiderá komo un “yu di Kòrsou” di berdat: un persona ku a uza su éksito finansiero pa amplia e balor kultural i komun di su pueblo. Su trabou ta reflehá un balans entre negoshio, filantropia, i promoshon di identidat kultural di Kòrsou na un eskala internashonal. * e tabata ko-produser di e pelikula "double play (2017), un produkshon merikano basa riba e buki ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]]. * na 1972 e i e grupo Eliah a koloka den top 20 di Korsou cu e kantika "Life is easy''<ref>TOP20. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 16-09-1972, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 28-06-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011</ref> * 1987 t/m 1995 - Presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB) * 1983 - el a kasa ku Marianne Chang * 1993 - presidente VBC Vereniging Bedrijfsleven Curacao {{Appendix}} ---- Gregory Edward Elias (geboren op Curaçao, 1953) is een ondernemer, filantroop, muzikant en cultureel promotor uit Curaçao. Hij heeft aanzienlijke invloed gehad op zowel de financiële infrastructuur als het culturele leven van het eiland. Hij staat bekend om zijn rol in de overname van Banco di Caribe, zijn leiding over United Group Holdings, en als oprichter van Fundashon Bon Intenshon, de stichting achter het prestigieuze Curaçao North Sea Jazz Festival. 🎓 Leven en opleiding Gregory Elias werd geboren op Curaçao in mei of augustus 1953. Hij vertrok op jonge leeftijd naar Nederland, waar hij notarieel recht studeerde in Amsterdam in de jaren 1970. Hij woont tegenwoordig in de regio Spaanse Water op Curaçao. 🎶 Vroege muzikale carrière Al op 19-jarige leeftijd maakte Gregory Elias naam als componist, zanger en multi-instrumentalist onder het pseudoniem “Dickery Dock”. In 1972 bracht hij het nummer “Life is Easy” uit, dat destijds vijf weken op de lokale top 40 van Curaçao stond, ondanks dat het nog niet beschikbaar was in platenzaken.<ref>Life is easy. Amigoe di Curaçao, 30-09-1972, p. 11. Geraadpleegd via Delpher, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011</ref> Gregory was de schrijver, zanger, pianist, drummer en gitarist van de muziekformatie Eliah, die hij datzelfde jaar oprichtte. De groep bestond uit Elias zelf, Hein Piscaer (“Uncle Henry”) als lead- en basgitarist, en Rob van Donselaar (“Pedjes”), voormalig lid van de bekende Nederlandse band Bintangs, als toetsenist en gitarist. De stijl van Eliah werd vergeleken met die van Crosby, Stills, Nash & Young of America, hoewel de groep geen imitatie nastreefde. Gregory schreef daarnaast ook liedjes voor Debhie, een zangeres die toen actief was in Nederland, Frankrijk en Italië. Er werd gewerkt aan de opnames van een elpee, met "Life is Easy" als eerste geplande single voor de Nederlandse markt. 💼 Carrière in financiën en ondernemerschap Na zijn muzikale periode ontwikkelde Elias zich tot een succesvolle ondernemer. Hij richtte in de jaren 1980 mee Holland Intertrust Group op en verkocht zijn aandelen in 2002 aan Fortis. In 2007 startte hij United Group Holdings, gespecialiseerd in wealth management, trusts en juridische structuren, met vestigingen in onder andere Curaçao, Panama en Nederland. In juni 2022 kocht zijn groep Banco di Caribe, waarmee hij zijn invloed in de financiële sector van het eiland verstevigde. 🎷 Culturele promotie en filantropie Gregory Elias is oprichter van Fundashon Bon Intenshon, die sinds 1990 actief is in het ondersteunen van projecten op het gebied van onderwijs, cultuur, sport en armoedebestrijding. In 2010 lanceerde hij het Curaçao North Sea Jazz Festival, dat sindsdien wereldsterren zoals Prince, Stevie Wonder en Alicia Keys naar het eiland heeft gebracht. Alle winsten van het festival worden herbestemd naar maatschappelijke projecten. Zijn stichting organiseert daarnaast ook het Curaçao International Film Festival Rotterdam en het BlueSeas Blues Festival. 🏅 Onderscheidingen Charles Gomes Casseres Award (2013) – voor zijn bijdrage aan de Curaçaose samenleving Cola Debrotprijs (2025) – hoogste culturele onderscheiding op Curaçao 🧭 Erfenis Gregory Elias wordt alom erkend als een ware “yu di Kòrsou” – een Curaçaoënaar die zijn financiële succes heeft ingezet voor het algemeen welzijn en culturele bloei van zijn eiland. Zijn levensloop combineert ondernemerschap, filantropie en artistieke expressie tot een uniek voorbeeld van culturele toewijding. -------- ----------- Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Despues di su estudio, el a regresa Kòrsou i a kuminsá su karera na e "trustkantoor" Intertrust. Na 2002, Intertrust a wòrdu bendí na Fortis MeesPierson, durante kua tempu Elias a gana un montante supstansial komo fundadó i direktor. Despues di sinku aña, el a bandoná e kompania i a funda United Trust na 2007, un trustkantoor ku sukursalnan na Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg, entre otro. United Trust ta manehá mas o ménos dos mil entidat hurídiko na Kòrsou i ta ofresé servisio na kompanianan i personanan pa lanta strukturanan di belasting. <ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref>{{Citeer nieuws |achternaam=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Intertrust i servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di "trust" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis. Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Gregory (Greg) Elias (1953) tabata un di e fundadónan di e kompania di konfiansa Intertrust. E compania ey a wordo bendi na Fortis na 2002, cual segun informe a haci Elias e homber mas rico na Curaçao. El a keda aktivo den e sektor di konfiansa despues di esei i a establesé un ofisina nobo na Amsterdam i Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Na 2007, el a funda United Group Holdings, un compania internashonal di servisionan finansiero specialisa den maneho di rikesa, servicio di fideicomiso, y strukturanan huridiko, ku ofisina na varios pais entre otro Korsou, Aruba, Panama, i ​​Hulanda. ix9bx782chlztt9rt2h5k6geiczy87g 203113 203112 2026-09-04T19:05:15Z Caribiana 8320 203113 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{infobox persona |variante = c | nomber completo = Gregory Edward Elias | alias = Dickery Dock, Rei di Kòrsou | fecha nacemento = [[1953]] | luga nacemento = {{CUW}} | ofishi = empresario, músiko, filantropo i promotor kultural | pareha = Marianne Chang | yui = 2 | distincion = [[Premio Cola Debrot]] (2025) }} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]<ref name="Marbus">{{Citeer web |url=https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html |titel=You can always get what you want |auteur=Margriet Marbus |datum=2016-08-01|bezochtdatum=2025-05-02 |werk=De achterkant van Curaçao}}</ref>) ta un empresario, filantropo, músiko, i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su aktividatnan den sektor di servisio finansiero internashonal, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku ta sostené proyektonan den músika, kultura, deporte i desaroyo sosial. Elias a hunga tambe un papel importante den e organisashon di [[Curaçao North Sea Jazz Festival]]. Pa su kontribushon na músika na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.<ref name="AD">{{citeer web |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31079-gregory-elias-krijgt-cola-debrotprijs |titel=Gregory Elias krijgt Cola Debrotprijs |datum=2025-05-01 |bezochtdatum= |werk=[[Antilliaans Dagblad]]}}</ref> == Bida i karera == Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welonan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.<ref name="Marbus"/> Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresa Kòrsou, unda el a establesé su mes den e área di [[Spaanse Water]].<ref name="Marbus"/> Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ===Músika === Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na e edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual e tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.<ref name="Life"/> Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a drenta Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba e listanan di músika lokal.<ref>{{citeer web|titel=TOP20|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-16-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011}}</ref> E estilo di Eliah tabata komparabel ku esun di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí riba imitá nan.<ref name="Life">{{citeer web|titel=Life is easy|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-30|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-03|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011}}</ref> Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues e tabata ko-outor pa e kansion hulandes ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.<ref>[https://www.nporadio2.nl/nieuws/top2000/9b3a5d17-9797-4192-8c42-704f3c47db64/why-tell-me-why-is-een-noodkreet-probeer-goed-te-zijn-naar-je-medemens Why Tell Me Why is een noodkreet: 'Probeer goed te zijn naar je medemens'], NPO Radio 2 Top 2000</ref> Na 2009, Elias a ko-fundá Top Stop Music (TSM) na [[Florida]], huntu ku e produktor musikal Sergio George. TSM ta un seyo diskero ku enfoke riba músika latino, spesialmente músika kubano i tropikal. Elias a fungi komo presidente di e seyo. Un aña despues, e album ''Ciclos'' di Luis Enrique, lansá pa medio di Top Stop Music, a gana e Grammy pa Best Tropical Latin Album.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20860-top-stop-music-van-elias-wint-grammy Top Stop Music van Elias wint Grammy], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di yanüari 2020)</ref> Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula [[Double Play]], un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]].<ref>[https://www.imdb.com/title/tt5220252/fullcredits/?ref_=tt_ov_sm_3#amzn1.imdb.concept.name_credit_group.7caf7d16-5db9-4f4f-8864-d4c6e711c686 Double Play], IMDb</ref> === Servisio finansiero === Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un "trustkantoor" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, e grupo a wòrdu bendé na Fortis i despues a wòrdu integrá ku MeesPierson. Elias a fungi komo gerente general di e operashon te ku 2006.<ref name="FTM">[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Entre 1987 i 1995, Elias a fungi komo presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB).<ref>{{citeer web|titel=Gregory Elias over Offshore: het gaat redelijk goed|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-01-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642359:mpeg21:p003}}</ref> Na 2007, Elias a inisiá United Trust, un grupo ku operashonnan na diferente pais, entre otro Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg. E grupo tabata manehá un gran kantidat di entidat hurídiko na Kòrsou i tabata ofresé servisionan finansiero spesialisá na kompania i persona den maneho di kapital i strukturanan hurídiko pa evashon di belasting.<ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref name="trouw">{{Citeer web|auteur=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Na 2021, United Group Holdings BV, e kompania holding di Elias, a atkerí [[Banco di Caribe]]. E transakshon tabata parti di e proseso pa reorganisá e banko i fortalesé e situashon finansiero di e [[ENNIA|Grupo Ennia]]. E akuerdo tabata kubri e operashonnan di Banco di Caribe na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |titel=Banco Di Caribe overgenomen door bedrijf Gregory Elias |achternaam= |datum=2021-09-16 |bezochtdatum= |werk=Paradise FM 103.1 |taal= |archiefdatum=2025-05-03 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20250503052411/https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |dodeurl=ja }}</ref> Na desèmber 2024 e [[Banco di Caribe Aruba|operashon na Aruba]] a wòrdu atkerí pa [[AIB Bank|AIB Bank NV]], un banko di invershon ku ta operá for di Aruba..<ref>[https://www.noticiacla.com/news/33047 AIB Bank N.V. ta tuma Banco di Caribe (Aruba) N.V. over!], NoticiaCla (23 di december 2024)</ref> Elias a haña atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a aparesé den e dokumentonan konosí komo Panama Papers. Su nòmber a aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá pa Mossack Fonseca, un kompania asesor korporativo di Panama. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda den konekshon ku investigashonnan riba evashon di belasting. Elias a deklará ku su servisio finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di e margen legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientenan.<ref name="trouw"/> === Promoshon kultural i filantropia === Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na aña 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, [[kultura]], [[deporte]], i desaroyo sosial na Kòrsou.<ref>{{citeer web|url=https://nu.cw/2025/05/02/gregory-elias-ontvangt-nicolaas-cola-debrot-prijs-voor-bijdrage-aan-curacaose-muziek/|titel= Gregory Elias ontvangt Nicolaas (Cola) Debrot prijs voor bijdrage aan Curacaose muziek|werk=nu.cw|datum=2025-05-02|bezochtdatum=2026-09-04}}</ref> Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renòmber na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]] i a bira un di e eventonan musikal mas konosí di e isla. E entradanan di e festival ta wòrdu reinvertí den inisiativanan di komunidat i kultura. Pa medio di su fundashon, Elias a sostené Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFF), i ta organisá BlueSeas Blues Festival. <ref>[https://nu.cw/2023/03/21/curacao-international-film-festival-organiseert-film-days/ Curacao International Film Festival organiseert Film Days], nu.cw (21 di mart 2021)</ref><ref>[https://nu.cw/2024/02/23/artiesten-curacao-international-blueseas-festival-bekend/ Artiesten Curacao International Blue Seas Festival bekend], nu.cw (23 di febrüari 2024)</ref>Internashonalmente, el a haña rekonosementu adishonal na 2016 pa organisá un konsierto di [[Rolling Stones]] na [[Cuba]].<ref name="FTM"/> == Premio == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) – pa kontribushonnan na komunidat i promoshon internashonal di Kòrsou.<ref>[https://www.rotarycuracao.org/sitepage/charles-gomes-casseres-award/cgc-award-2013-goes-to-gregory-elias CGC Award 2013 goes to Gregory Elias], rotarycuracao.org</ref> * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) – pa su kontribushon prolongá na músika di Kòrsou.<ref name="AD"/> == Legado == Elias a bira un figura konosí den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su aktividatnan den sektor finansiero, huntu ku su sosten pa músika, deporte, arte i inisiativanan pa hubentut, a hasié un figura prominente den bida públiko di e isla. {{Appendix}} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]) ta un empresario, filantropo, músiko i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su aktividatnan den e sektor di servisio finansiero internashonal i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku ta sostené proyektonan den músika, kultura, deporte i desaroyo sosial. Elias a hunga tambe un papel importante den e organisashon di Curaçao North Sea Jazz Festival. Pa su kontribushon na músika na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.[1][2] ## Kontenido ## Bida i karera Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welonan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.[3] Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresa Kòrsou, unda el a establesé su mes den e área di [[Spaanse Water]].[3] Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ### Músika Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual el tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.[4] Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a yega den e Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba e listanan di músika lokal.[5] E estilo di Eliah tabata komparabel ku e di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí pa imitá nan.[4] Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues el a ko-skibi e kansion ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.[6] Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula ''[[Double Play]]'', un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''[[Dubbelspel]]'' di [[Frank Martinus Arion]].[7] ### Servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di trust i servisio finansiero pa klientenan internashonal. Na 2002, e grupo a wòrdu bendé na Fortis i despues a wòrdu integrá ku MeesPierson. Elias a fungi komo gerente general di e operashon di bank i trust te ku 2006.[8] Entre 1987 i 1995, Elias a fungi komo presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB).[9] Na 2007, Elias a inisiá United Trust, un grupo di servisio di trust i maneho di patrimonio ku tabatin operashonnan den diferente pais, entre otro Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg. E grupo tabata maneha un gran kantidat di entidatnan hurídiko na Kòrsou i tabata ofresé servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal.[10][11] Na 2021, United Group Holdings B.V., e kompania holding di Elias, a atkerí Banco di Caribe. E transakshon tabata parti di e proseso pa reorganisá e banko i fortalesé e situashon finansiero di e Ennia-groep. E akuerdo tabata kubri operashonnan di Banco di Caribe na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten.[12] Na desèmber 2024, Banco di Caribe Aruba N.V. a wòrdu atkerí pa AIB Bank N.V., un banko di invershon ku ta operá for di Aruba.[13] Elias a haña atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a aparesé den e documentos konosí komo e [[Panama Papers]]. Su nòmber tabata aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá di e firma di servisio korporativo panameño Mossack Fonseca. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda den konekshon ku investigashonnan riba evashon i ontwijking di belasting. Elias a deklará ku su servisio finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di e kuadron legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientenan.[14] ### Promoshon kultural i filantropia Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, [[kultura]], [[deporte]], músika i desaroyo sosial na Kòrsou. Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renòmber na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]]. E evento a bira un di e festividadnan musikal mas konosí di e isla.[15] Fundashon Bon Intenshon tambe a sostené inisiativanan kultural manera Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i BlueSeas Blues Festival. Partisipashon di Elias den organisashon di e konsierto di [[The Rolling Stones]] na [[Cuba]] na 2016 a trese atenshon internashonal pa su aktividatnan kultural.[8] ## Premionan * '''Charles Gomes Casseres Award''' (2013) – pa su kontribushon na e komunidat i pa e promoshon internashonal di Kòrsou.[16] * '''[[Premio Cola Debrot]]''' (2025) – pa su kontribushon prolongá na e músika di Kòrsou.[1][17] ## Legado Gregory Elias ta un figura prominente den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su karera den e sektor finansiero a bai huntu ku un partisipashon prolongá den músika, organisashon di eventonan kultural i filantropia. Pa medio di Fundashon Bon Intenshon i proyektonan manera Curaçao North Sea Jazz Festival, el a sostené diferente inisiativanan den kultura, deporte, enseñansa i desaroyo sosial na Kòrsou. {{DEFAULTSORT:Elias, Gregory}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] ---------- Na 2007, el a funda United Group Holdings, un compania internashonal di servisionan finansiero specialisa den maneho di rikesa, servicio di fideicomiso, y strukturanan huridiko, ku ofisina na varios pais entre otro Korsou, Aruba, Panama, i ​​Hulanda. Intertrust i servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di "trust" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis. Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Gregory (Greg) Elias (1953) tabata un di e fundadónan di e kompania di konfiansa Intertrust. E compania ey a wordo bendi na Fortis na 2002, cual segun informe a haci Elias e homber mas rico na Curaçao. El a keda aktivo den e sektor di konfiansa despues di esei i a establesé un ofisina nobo na Amsterdam i Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> zie nl.wiki:'''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]) ta un empresario, filantropo i promotor kultural di [[Kòrsou]] ku hopi influensia riba tantu e sektor finansiero komo e bida kultural di e isla. E ta konosí pa su ròl den atkisishon di Banco di Caribe, su liderazgo di e kompania internashonal di servisio finansiero United Group Holdings, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, organisadó di e prestigioso [[Curaçao North Sea Jazz Festival]]. == Bida i karera == Gregory Elias a nasé na [[Bandariba]] den luna di mei 1953, komo yu di e empresario Fohed Antonio Elias. Na un edat hoben e a bai studia na Hulanda, kaminda e a sigui formashon den e área di derecho notarial na Vrije Universiteit Amsterdam den añanan 1970. Durante su Despues di a studia, el a bolbe pa Kòrsou den principio di e mesun dekada. E ta residente di e área di Spaanse Water. == Honor == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) {{Appendix}} Zelf werd Elias geboren op Banda Ariba. Het landgoed van zijn grootouders van moederszijde omvatte enkele hectaren. Hij woonde er acht jaar met zijn moeder. Op zijn twaalfde trok Elias naar Nederland; zijn oudere broer Mike was vijf jaar eerder al afgereisd. Gregory studeerde er – het was begin jaren zestig – rechten aan de Vrije Universiteit. Na zijn studie keerde hij terug naar Curaçao. Daar woont hij nu, alweer bijna 35<ref>[[Dick Drayer]], [https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html You can always get what you want], De Achterkant van Curacao (1 di ougustus 2016)</ref> Gregory (Greg) Elias (1953), bijgenaamd ‘de koning van Curaçao’, was een van de oprichters van trustbedrijf Intertrust. Dat bedrijf werd in 2002 verkocht aan Fortis, wat Elias naar verluidt tot de rijkste man van Curaçao maakte. Hij bleef daarna actief in het trustwezen, en zette een nieuw kantoor op in Amsterdam en Willemstad, United Trust. Elias vergaarde internationale bekendheid toen hij in 2016 een concert van de Rolling Stones op Cuba organiseerde.<ref>[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Met Johan Derksen organiseert hij een bluesfestival in het dorp Grolloo. Hij is bevriend met Marcel Boekhoorn, en sponsorde net als hij enige tijd voetbalclub NEC. [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] Gregory (Greg) Elias (1953), bijgenaamd ‘de koning van Curaçao’, was een van de oprichters van trustbedrijf Intertrust. Dat bedrijf werd in 2002 verkocht aan Fortis, wat Elias naar verluidt tot de rijkste man van Curaçao maakte. Hij bleef daarna actief in het trustwezen, en zette een nieuw kantoor op in Amsterdam en Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Elias vergaarde internationale bekendheid toen hij in 2016 een concert van de Rolling Stones op Cuba organiseerde. Met Johan Derksen organiseert hij een bluesfestival in het dorp Grolloo. Hij is bevriend met Marcel Boekhoorn, en sponsorde net als hij enige tijd voetbalclub NEC. --- WILLEMSTAD - Reeds vijf weken staat op de lokale top 40 het nummer getiteld „Life is easy", maar jammergenoeg nog steeds niet verkrijgbaar bij de lokale platenzaken. De opname die in de top 40 verschijnt is dan ook, voorlopig alleen via de Curom te beluisteren, maar spoedig ook via de andere radiostations. Ongeveer zeven weken geleden was hier op vakantie Gregory Elias, misschien nog onbekend bij velen, maar hij is een Caracaoënaar, die in Nederland studeert, maar een behoorlijke dosis muzikale talent bezit Misschien zegt de naam „Dickery Doek" meer? Vorig jaar werd door P.S.H. de nummers „A song for all" en „Mr 800 of the 7th Avenue" gelanceerd, zonder veel succes, maar toen al waren de muzikale talenten van Gregory Elias te beluisteren, want hij was dé schrijver, musicus en zanger „Dickery Doek". Gregory heeft ook een paar hits geschreven voor „Debhie, een zangeres, die tot voor kort nog een sensatie was in Nederland, Frankrijk en Italië. Dit jaar nog begon Gregory met de formatie van het trio: „Eliah", met als genre harmonie (C.S.N. & Y. of America stijl, maar zeker geen imitatie). „Eliah" bestaat uit Gregory Elias (naast zanger is hij ook drummer, pianist en guitarist). Verder Hein Piscaer („Uncle Henry", die 20 jaar oud is en lead guitarist en bass guitarist is) en Rob van Donselaar („Pedjes", 22 jaar, piano, orgel, guitaar en sli de-guitaar). Rob heeft gedurende drie jaar in de groep „Bintangs" gespeeld, die vrij populair is in Nederland en Duitsland. Gregory is 19 jaar oud en volgens de laatste inlichtingen die wij hebben gekregen van Gregory, zijn zij bezig met opnames voor een elpee. Eerst zal „Live is easy" als single in Nederland worden gelanceerd.<ref>Life is easy. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 28-06-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011</ref> -------- Gregory Elias werd geboren op Curaçao in mei of augustus 1953. Op jonge leeftijd vertrok hij naar Nederland, waar hij in de jaren 1970 notarieel recht studeerde in Amsterdam. Na zijn studie keerde hij begin jaren ’70 terug naar zijn geboorte-eiland. Hij woont in de omgeving van Spaanse Water op Curaçao. 💼 Carrière in financiën en ondernemerschap In de jaren 1980 richtte Elias mee de Holland Intertrust Group op, een toonaangevend trustkantoor voor internationale cliënten. In 2002 verkocht hij zijn aandelen aan Fortis PLC, en in 2007 richtte hij zijn eigen groep op: United Group Holdings, actief in wealth management, trusts en juridische dienstverlening in onder andere het Caribisch gebied en Europa. Elias was ook algemeen directeur van Pierson Bank/Intertrust tot zijn vertrek in 2006. Onder zijn leiding groeide United Group uit tot een organisatie met kantoren in negen landen, waaronder Curaçao, Aruba en Panama. In juni 2022 voltooide United Group Holdings onder leiding van Elias de overname van Banco di Caribe, waarmee hij een prominente speler werd in de lokale bankensector. 🎶 Culturele promotor en filantroop Gregory Elias is de oprichter van de Fundashon Bon Intenshon, die sinds 1990 structurele steun biedt aan projecten in het onderwijs, cultuur, sport en het sociale domein op Curaçao. In 2010 lanceerde hij het Curaçao North Sea Jazz Festival, in samenwerking met Mojo Concerts en het Curaçao Toeristenbureau (CTB). Het festival, dat plaatsvindt in het laagseizoen, groeide uit tot een internationaal cultureel hoogtepunt. Wereldberoemde artiesten als Prince, Stevie Wonder en Alicia Keys traden op tijdens het evenement. De opbrengsten van het festival worden volledig geherinvesteerd in sociale projecten. Daarnaast organiseert zijn stichting ook het Curaçao International Film Festival Rotterdam, het BlueSeas Blues Festival en andere culturele evenementen. 🏅 Onderscheidingen In 2013 ontving Elias de Charles Gomes Casseres Award voor zijn bijdrage aan de gemeenschap en cultuur van Curaçao. In 2025 werd hij onderscheiden met de Cola Debrotprijs, de hoogste culturele onderscheiding van het eiland. Een opvallend detail: Elias was drummer en coauteur van de Nederlandse hit Why Tell Me Why van Anita Meyer. De inkomsten uit dit project gebruikte hij mede om zijn ondernemingen en filantropisch werk te financieren. 🧭 Erfenis Gregory Elias wordt gezien als een ware “yu di Kòrsou” – een zoon van Curaçao – die zijn financiële succes heeft ingezet voor de culturele en sociale ontwikkeling van zijn eiland. Zijn werk belichaamt een unieke balans tussen ondernemerschap, filantropie en het versterken van de Curaçaose identiteit op internationaal niveau. ---- Gregory Edward Elias (nase na Kòrsou, 1953) ta un empresario, filántropo i promotor kultural di Kòrsou ku un gran impakto riba e sektor finansiero i e bida kultural di e isla. E ta konosí pa su rol den akuisishon di Banco di Caribe, su liderato den firma internashonal di servicio finansiero United Group Holdings, i komo fundadó di e Fundashon Bon Intenshon ku ta organizadó di e Curaçao North Sea Jazz Festival. 🎓 Bida i formashon Gregory Elias a nasé na Kòrsou den mei òf ougustus di 1953, komo yu di empresario Fohed Elias. Na un edad hoben e a bai studia na Hulanda, kaminda e a sigui formashon den e área di derecho notarial na Amsterdam den anjanan 1970. Despues di e studi, e a bolbe pa Kòrsou den principio di e mesun dekada. E ta residente di e área di Spaanse Water. 💼 Karera den finansa i negoshi Den anjanan 1980, Elias a co-funda Holland Intertrust Group, un firma prominente den e mundo di trust i planeashon di impuesto pa klientenan internashonal. Na 2002, e a bende su parti den Intertrust na Fortis PLC, i na 2007 e a funda su mesun grupo, United Group Holdings, ku ta ofrece servisio di wealth management, trust, i planeashon legal den varios pais den Karibe i Europa. E tambe tabata direktor general di Pierson Bank/Intertrust te ku su salida na 2006. Bao di su liderato, United Group a habri ofisina den nueve pais, inkluído Kòrsou, Aruba, i Panama. Na yüni 2022, United Group Holdings, bou di liderato di Elias, a kompletá e kompra di Banco di Caribe, convirtiéndose asina den un di e figura prinsipal den sektor bankario lokal. 🎶 Promotor kultural i filántropo Gregory Elias ta fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku for di 1990 ta duna sosten kontinuo na e sektor edukashonal, kultural, deportivo, i sosial na Kòrsou. Na 2010, Elias a lansa e Curaçao North Sea Jazz Festival den kolaborashon ku Mojo Concerts i CTB. E festival aki, ku ta tuma luga durante temporada bou di turismo, a traha e isla na un nivel internashonal den e mundo musikal. Artistanan famos mundialmente manera Prince, Stevie Wonder, i Alicia Keys a presenta riba e tarima di e festival. E evento ta sin gana, i su ganashi tur a wordu reinvertí den proyekto sosial. Ademàs di jazz, Elias su fundashon ta organisá e Curaçao International Film Festival Rotterdam, e festival di blues BlueSeas, i otro aktividat artistiko. 🏅 Rekonesementu Na 2013, Elias a ricibí e Charles Gomes Casseres Award pa su kontribushon na komunidat i kultura di Kòrsou. Na 2025, e a ricibí e Premio Cola Debrot, e premio mas halto den área di arte i kultura na Kòrsou. Un dato interesante: Elias tabata drummer i ko-autor di e hit “Why Tell Me Why” pa cantante hulandés Anita Meyer, ku e a uza e ganashi finansiero pa invertí den negoshinan i fundashon filantrópiko. 🧭 Legado Gregory Elias ta konsiderá komo un “yu di Kòrsou” di berdat: un persona ku a uza su éksito finansiero pa amplia e balor kultural i komun di su pueblo. Su trabou ta reflehá un balans entre negoshio, filantropia, i promoshon di identidat kultural di Kòrsou na un eskala internashonal. * e tabata ko-produser di e pelikula "double play (2017), un produkshon merikano basa riba e buki ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]]. * na 1972 e i e grupo Eliah a koloka den top 20 di Korsou cu e kantika "Life is easy''<ref>TOP20. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 16-09-1972, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 28-06-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011</ref> * 1987 t/m 1995 - Presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB) * 1983 - el a kasa ku Marianne Chang * 1993 - presidente VBC Vereniging Bedrijfsleven Curacao {{Appendix}} ---- Gregory Edward Elias (geboren op Curaçao, 1953) is een ondernemer, filantroop, muzikant en cultureel promotor uit Curaçao. Hij heeft aanzienlijke invloed gehad op zowel de financiële infrastructuur als het culturele leven van het eiland. Hij staat bekend om zijn rol in de overname van Banco di Caribe, zijn leiding over United Group Holdings, en als oprichter van Fundashon Bon Intenshon, de stichting achter het prestigieuze Curaçao North Sea Jazz Festival. 🎓 Leven en opleiding Gregory Elias werd geboren op Curaçao in mei of augustus 1953. Hij vertrok op jonge leeftijd naar Nederland, waar hij notarieel recht studeerde in Amsterdam in de jaren 1970. Hij woont tegenwoordig in de regio Spaanse Water op Curaçao. 🎶 Vroege muzikale carrière Al op 19-jarige leeftijd maakte Gregory Elias naam als componist, zanger en multi-instrumentalist onder het pseudoniem “Dickery Dock”. In 1972 bracht hij het nummer “Life is Easy” uit, dat destijds vijf weken op de lokale top 40 van Curaçao stond, ondanks dat het nog niet beschikbaar was in platenzaken.<ref>Life is easy. Amigoe di Curaçao, 30-09-1972, p. 11. Geraadpleegd via Delpher, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011</ref> Gregory was de schrijver, zanger, pianist, drummer en gitarist van de muziekformatie Eliah, die hij datzelfde jaar oprichtte. De groep bestond uit Elias zelf, Hein Piscaer (“Uncle Henry”) als lead- en basgitarist, en Rob van Donselaar (“Pedjes”), voormalig lid van de bekende Nederlandse band Bintangs, als toetsenist en gitarist. De stijl van Eliah werd vergeleken met die van Crosby, Stills, Nash & Young of America, hoewel de groep geen imitatie nastreefde. Gregory schreef daarnaast ook liedjes voor Debhie, een zangeres die toen actief was in Nederland, Frankrijk en Italië. Er werd gewerkt aan de opnames van een elpee, met "Life is Easy" als eerste geplande single voor de Nederlandse markt. 💼 Carrière in financiën en ondernemerschap Na zijn muzikale periode ontwikkelde Elias zich tot een succesvolle ondernemer. Hij richtte in de jaren 1980 mee Holland Intertrust Group op en verkocht zijn aandelen in 2002 aan Fortis. In 2007 startte hij United Group Holdings, gespecialiseerd in wealth management, trusts en juridische structuren, met vestigingen in onder andere Curaçao, Panama en Nederland. In juni 2022 kocht zijn groep Banco di Caribe, waarmee hij zijn invloed in de financiële sector van het eiland verstevigde. 🎷 Culturele promotie en filantropie Gregory Elias is oprichter van Fundashon Bon Intenshon, die sinds 1990 actief is in het ondersteunen van projecten op het gebied van onderwijs, cultuur, sport en armoedebestrijding. In 2010 lanceerde hij het Curaçao North Sea Jazz Festival, dat sindsdien wereldsterren zoals Prince, Stevie Wonder en Alicia Keys naar het eiland heeft gebracht. Alle winsten van het festival worden herbestemd naar maatschappelijke projecten. Zijn stichting organiseert daarnaast ook het Curaçao International Film Festival Rotterdam en het BlueSeas Blues Festival. 🏅 Onderscheidingen Charles Gomes Casseres Award (2013) – voor zijn bijdrage aan de Curaçaose samenleving Cola Debrotprijs (2025) – hoogste culturele onderscheiding op Curaçao 🧭 Erfenis Gregory Elias wordt alom erkend als een ware “yu di Kòrsou” – een Curaçaoënaar die zijn financiële succes heeft ingezet voor het algemeen welzijn en culturele bloei van zijn eiland. Zijn levensloop combineert ondernemerschap, filantropie en artistieke expressie tot een uniek voorbeeld van culturele toewijding. -------- ----------- Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Despues di su estudio, el a regresa Kòrsou i a kuminsá su karera na e "trustkantoor" Intertrust. Na 2002, Intertrust a wòrdu bendí na Fortis MeesPierson, durante kua tempu Elias a gana un montante supstansial komo fundadó i direktor. Despues di sinku aña, el a bandoná e kompania i a funda United Trust na 2007, un trustkantoor ku sukursalnan na Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg, entre otro. United Trust ta manehá mas o ménos dos mil entidat hurídiko na Kòrsou i ta ofresé servisio na kompanianan i personanan pa lanta strukturanan di belasting. <ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref>{{Citeer nieuws |achternaam=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Intertrust i servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di "trust" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis. Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Gregory (Greg) Elias (1953) tabata un di e fundadónan di e kompania di konfiansa Intertrust. E compania ey a wordo bendi na Fortis na 2002, cual segun informe a haci Elias e homber mas rico na Curaçao. El a keda aktivo den e sektor di konfiansa despues di esei i a establesé un ofisina nobo na Amsterdam i Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Na 2007, el a funda United Group Holdings, un compania internashonal di servisionan finansiero specialisa den maneho di rikesa, servicio di fideicomiso, y strukturanan huridiko, ku ofisina na varios pais entre otro Korsou, Aruba, Panama, i ​​Hulanda. q7b1t0izx4672bdkmxfsrtp7bjovwr9 203114 203113 2026-09-04T19:07:31Z Caribiana 8320 /* Promoshon kultural i filantropia */ 203114 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{infobox persona |variante = c | nomber completo = Gregory Edward Elias | alias = Dickery Dock, Rei di Kòrsou | fecha nacemento = [[1953]] | luga nacemento = {{CUW}} | ofishi = empresario, músiko, filantropo i promotor kultural | pareha = Marianne Chang | yui = 2 | distincion = [[Premio Cola Debrot]] (2025) }} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]<ref name="Marbus">{{Citeer web |url=https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html |titel=You can always get what you want |auteur=Margriet Marbus |datum=2016-08-01|bezochtdatum=2025-05-02 |werk=De achterkant van Curaçao}}</ref>) ta un empresario, filantropo, músiko, i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su aktividatnan den sektor di servisio finansiero internashonal, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku ta sostené proyektonan den músika, kultura, deporte i desaroyo sosial. Elias a hunga tambe un papel importante den e organisashon di [[Curaçao North Sea Jazz Festival]]. Pa su kontribushon na músika na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.<ref name="AD">{{citeer web |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31079-gregory-elias-krijgt-cola-debrotprijs |titel=Gregory Elias krijgt Cola Debrotprijs |datum=2025-05-01 |bezochtdatum= |werk=[[Antilliaans Dagblad]]}}</ref> == Bida i karera == Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welonan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.<ref name="Marbus"/> Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresa Kòrsou, unda el a establesé su mes den e área di [[Spaanse Water]].<ref name="Marbus"/> Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ===Músika === Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na e edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual e tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.<ref name="Life"/> Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a drenta Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba e listanan di músika lokal.<ref>{{citeer web|titel=TOP20|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-16-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011}}</ref> E estilo di Eliah tabata komparabel ku esun di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí riba imitá nan.<ref name="Life">{{citeer web|titel=Life is easy|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-30|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-03|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011}}</ref> Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues e tabata ko-outor pa e kansion hulandes ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.<ref>[https://www.nporadio2.nl/nieuws/top2000/9b3a5d17-9797-4192-8c42-704f3c47db64/why-tell-me-why-is-een-noodkreet-probeer-goed-te-zijn-naar-je-medemens Why Tell Me Why is een noodkreet: 'Probeer goed te zijn naar je medemens'], NPO Radio 2 Top 2000</ref> Na 2009, Elias a ko-fundá Top Stop Music (TSM) na [[Florida]], huntu ku e produktor musikal Sergio George. TSM ta un seyo diskero ku enfoke riba músika latino, spesialmente músika kubano i tropikal. Elias a fungi komo presidente di e seyo. Un aña despues, e album ''Ciclos'' di Luis Enrique, lansá pa medio di Top Stop Music, a gana e Grammy pa Best Tropical Latin Album.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20860-top-stop-music-van-elias-wint-grammy Top Stop Music van Elias wint Grammy], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di yanüari 2020)</ref> Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula [[Double Play]], un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]].<ref>[https://www.imdb.com/title/tt5220252/fullcredits/?ref_=tt_ov_sm_3#amzn1.imdb.concept.name_credit_group.7caf7d16-5db9-4f4f-8864-d4c6e711c686 Double Play], IMDb</ref> === Servisio finansiero === Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un "trustkantoor" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, e grupo a wòrdu bendé na Fortis i despues a wòrdu integrá ku MeesPierson. Elias a fungi komo gerente general di e operashon te ku 2006.<ref name="FTM">[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Entre 1987 i 1995, Elias a fungi komo presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB).<ref>{{citeer web|titel=Gregory Elias over Offshore: het gaat redelijk goed|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-01-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642359:mpeg21:p003}}</ref> Na 2007, Elias a inisiá United Trust, un grupo ku operashonnan na diferente pais, entre otro Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg. E grupo tabata manehá un gran kantidat di entidat hurídiko na Kòrsou i tabata ofresé servisionan finansiero spesialisá na kompania i persona den maneho di kapital i strukturanan hurídiko pa evashon di belasting.<ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref name="trouw">{{Citeer web|auteur=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Na 2021, United Group Holdings BV, e kompania holding di Elias, a atkerí [[Banco di Caribe]]. E transakshon tabata parti di e proseso pa reorganisá e banko i fortalesé e situashon finansiero di e [[ENNIA|Grupo Ennia]]. E akuerdo tabata kubri e operashonnan di Banco di Caribe na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |titel=Banco Di Caribe overgenomen door bedrijf Gregory Elias |achternaam= |datum=2021-09-16 |bezochtdatum= |werk=Paradise FM 103.1 |taal= |archiefdatum=2025-05-03 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20250503052411/https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |dodeurl=ja }}</ref> Na desèmber 2024 e [[Banco di Caribe Aruba|operashon na Aruba]] a wòrdu atkerí pa [[AIB Bank|AIB Bank NV]], un banko di invershon ku ta operá for di Aruba..<ref>[https://www.noticiacla.com/news/33047 AIB Bank N.V. ta tuma Banco di Caribe (Aruba) N.V. over!], NoticiaCla (23 di december 2024)</ref> Elias a haña atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a aparesé den e dokumentonan konosí komo Panama Papers. Su nòmber a aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá pa Mossack Fonseca, un kompania asesor korporativo di Panama. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda den konekshon ku investigashonnan riba evashon di belasting. Elias a deklará ku su servisio finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di e margen legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientenan.<ref name="trouw"/> === Promoshon kultural i filantropia === Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na aña 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, [[kultura]], [[deporte]], i desaroyo sosial na Kòrsou.<ref>{{citeer web|url=http://nu.cw/2025/05/02/gregory-elias-ontvangt-nicolaas-cola-debrot-prijs-voor-bijdrage-aan-curacaose-muziek/ |titel= Gregory Elias ontvangt Nicolaas (Cola) Debrot prijs voor bijdrage aan Curacaose muziek|werk=nu.cw|datum=2025-05-02|bezochtdatum=2026-09-04}}</ref> Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renòmber na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]] i a bira un di e eventonan musikal mas konosí di e isla. E entradanan di e festival ta wòrdu reinvertí den inisiativanan di komunidat i kultura. Pa medio di su fundashon, Elias a sostené Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFF), i ta organisá BlueSeas Blues Festival. <ref>[https://nu.cw/2023/03/21/curacao-international-film-festival-organiseert-film-days/ Curacao International Film Festival organiseert Film Days], nu.cw (21 di mart 2021)</ref><ref>[https://nu.cw/2024/02/23/artiesten-curacao-international-blueseas-festival-bekend/ Artiesten Curacao International Blue Seas Festival bekend], nu.cw (23 di febrüari 2024)</ref>Internashonalmente, el a haña rekonosementu adishonal na 2016 pa organisá un konsierto di [[Rolling Stones]] na [[Cuba]].<ref name="FTM"/> == Premio == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) – pa kontribushonnan na komunidat i promoshon internashonal di Kòrsou.<ref>[https://www.rotarycuracao.org/sitepage/charles-gomes-casseres-award/cgc-award-2013-goes-to-gregory-elias CGC Award 2013 goes to Gregory Elias], rotarycuracao.org</ref> * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) – pa su kontribushon prolongá na músika di Kòrsou.<ref name="AD"/> == Legado == Elias a bira un figura konosí den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su aktividatnan den sektor finansiero, huntu ku su sosten pa músika, deporte, arte i inisiativanan pa hubentut, a hasié un figura prominente den bida públiko di e isla. {{Appendix}} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]) ta un empresario, filantropo, músiko i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su aktividatnan den e sektor di servisio finansiero internashonal i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku ta sostené proyektonan den músika, kultura, deporte i desaroyo sosial. Elias a hunga tambe un papel importante den e organisashon di Curaçao North Sea Jazz Festival. Pa su kontribushon na músika na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.[1][2] ## Kontenido ## Bida i karera Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welonan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.[3] Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresa Kòrsou, unda el a establesé su mes den e área di [[Spaanse Water]].[3] Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ### Músika Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual el tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.[4] Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a yega den e Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba e listanan di músika lokal.[5] E estilo di Eliah tabata komparabel ku e di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí pa imitá nan.[4] Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues el a ko-skibi e kansion ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.[6] Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula ''[[Double Play]]'', un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''[[Dubbelspel]]'' di [[Frank Martinus Arion]].[7] ### Servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di trust i servisio finansiero pa klientenan internashonal. Na 2002, e grupo a wòrdu bendé na Fortis i despues a wòrdu integrá ku MeesPierson. Elias a fungi komo gerente general di e operashon di bank i trust te ku 2006.[8] Entre 1987 i 1995, Elias a fungi komo presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB).[9] Na 2007, Elias a inisiá United Trust, un grupo di servisio di trust i maneho di patrimonio ku tabatin operashonnan den diferente pais, entre otro Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg. E grupo tabata maneha un gran kantidat di entidatnan hurídiko na Kòrsou i tabata ofresé servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal.[10][11] Na 2021, United Group Holdings B.V., e kompania holding di Elias, a atkerí Banco di Caribe. E transakshon tabata parti di e proseso pa reorganisá e banko i fortalesé e situashon finansiero di e Ennia-groep. E akuerdo tabata kubri operashonnan di Banco di Caribe na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten.[12] Na desèmber 2024, Banco di Caribe Aruba N.V. a wòrdu atkerí pa AIB Bank N.V., un banko di invershon ku ta operá for di Aruba.[13] Elias a haña atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a aparesé den e documentos konosí komo e [[Panama Papers]]. Su nòmber tabata aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá di e firma di servisio korporativo panameño Mossack Fonseca. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda den konekshon ku investigashonnan riba evashon i ontwijking di belasting. Elias a deklará ku su servisio finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di e kuadron legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientenan.[14] ### Promoshon kultural i filantropia Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, [[kultura]], [[deporte]], músika i desaroyo sosial na Kòrsou. Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renòmber na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]]. E evento a bira un di e festividadnan musikal mas konosí di e isla.[15] Fundashon Bon Intenshon tambe a sostené inisiativanan kultural manera Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i BlueSeas Blues Festival. Partisipashon di Elias den organisashon di e konsierto di [[The Rolling Stones]] na [[Cuba]] na 2016 a trese atenshon internashonal pa su aktividatnan kultural.[8] ## Premionan * '''Charles Gomes Casseres Award''' (2013) – pa su kontribushon na e komunidat i pa e promoshon internashonal di Kòrsou.[16] * '''[[Premio Cola Debrot]]''' (2025) – pa su kontribushon prolongá na e músika di Kòrsou.[1][17] ## Legado Gregory Elias ta un figura prominente den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su karera den e sektor finansiero a bai huntu ku un partisipashon prolongá den músika, organisashon di eventonan kultural i filantropia. Pa medio di Fundashon Bon Intenshon i proyektonan manera Curaçao North Sea Jazz Festival, el a sostené diferente inisiativanan den kultura, deporte, enseñansa i desaroyo sosial na Kòrsou. {{DEFAULTSORT:Elias, Gregory}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] ---------- Na 2007, el a funda United Group Holdings, un compania internashonal di servisionan finansiero specialisa den maneho di rikesa, servicio di fideicomiso, y strukturanan huridiko, ku ofisina na varios pais entre otro Korsou, Aruba, Panama, i ​​Hulanda. Intertrust i servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di "trust" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis. Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Gregory (Greg) Elias (1953) tabata un di e fundadónan di e kompania di konfiansa Intertrust. E compania ey a wordo bendi na Fortis na 2002, cual segun informe a haci Elias e homber mas rico na Curaçao. El a keda aktivo den e sektor di konfiansa despues di esei i a establesé un ofisina nobo na Amsterdam i Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> zie nl.wiki:'''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]) ta un empresario, filantropo i promotor kultural di [[Kòrsou]] ku hopi influensia riba tantu e sektor finansiero komo e bida kultural di e isla. E ta konosí pa su ròl den atkisishon di Banco di Caribe, su liderazgo di e kompania internashonal di servisio finansiero United Group Holdings, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, organisadó di e prestigioso [[Curaçao North Sea Jazz Festival]]. == Bida i karera == Gregory Elias a nasé na [[Bandariba]] den luna di mei 1953, komo yu di e empresario Fohed Antonio Elias. Na un edat hoben e a bai studia na Hulanda, kaminda e a sigui formashon den e área di derecho notarial na Vrije Universiteit Amsterdam den añanan 1970. Durante su Despues di a studia, el a bolbe pa Kòrsou den principio di e mesun dekada. E ta residente di e área di Spaanse Water. == Honor == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) {{Appendix}} Zelf werd Elias geboren op Banda Ariba. Het landgoed van zijn grootouders van moederszijde omvatte enkele hectaren. Hij woonde er acht jaar met zijn moeder. Op zijn twaalfde trok Elias naar Nederland; zijn oudere broer Mike was vijf jaar eerder al afgereisd. Gregory studeerde er – het was begin jaren zestig – rechten aan de Vrije Universiteit. Na zijn studie keerde hij terug naar Curaçao. Daar woont hij nu, alweer bijna 35<ref>[[Dick Drayer]], [https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html You can always get what you want], De Achterkant van Curacao (1 di ougustus 2016)</ref> Gregory (Greg) Elias (1953), bijgenaamd ‘de koning van Curaçao’, was een van de oprichters van trustbedrijf Intertrust. Dat bedrijf werd in 2002 verkocht aan Fortis, wat Elias naar verluidt tot de rijkste man van Curaçao maakte. Hij bleef daarna actief in het trustwezen, en zette een nieuw kantoor op in Amsterdam en Willemstad, United Trust. Elias vergaarde internationale bekendheid toen hij in 2016 een concert van de Rolling Stones op Cuba organiseerde.<ref>[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Met Johan Derksen organiseert hij een bluesfestival in het dorp Grolloo. Hij is bevriend met Marcel Boekhoorn, en sponsorde net als hij enige tijd voetbalclub NEC. [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] Gregory (Greg) Elias (1953), bijgenaamd ‘de koning van Curaçao’, was een van de oprichters van trustbedrijf Intertrust. Dat bedrijf werd in 2002 verkocht aan Fortis, wat Elias naar verluidt tot de rijkste man van Curaçao maakte. Hij bleef daarna actief in het trustwezen, en zette een nieuw kantoor op in Amsterdam en Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Elias vergaarde internationale bekendheid toen hij in 2016 een concert van de Rolling Stones op Cuba organiseerde. Met Johan Derksen organiseert hij een bluesfestival in het dorp Grolloo. Hij is bevriend met Marcel Boekhoorn, en sponsorde net als hij enige tijd voetbalclub NEC. --- WILLEMSTAD - Reeds vijf weken staat op de lokale top 40 het nummer getiteld „Life is easy", maar jammergenoeg nog steeds niet verkrijgbaar bij de lokale platenzaken. De opname die in de top 40 verschijnt is dan ook, voorlopig alleen via de Curom te beluisteren, maar spoedig ook via de andere radiostations. Ongeveer zeven weken geleden was hier op vakantie Gregory Elias, misschien nog onbekend bij velen, maar hij is een Caracaoënaar, die in Nederland studeert, maar een behoorlijke dosis muzikale talent bezit Misschien zegt de naam „Dickery Doek" meer? Vorig jaar werd door P.S.H. de nummers „A song for all" en „Mr 800 of the 7th Avenue" gelanceerd, zonder veel succes, maar toen al waren de muzikale talenten van Gregory Elias te beluisteren, want hij was dé schrijver, musicus en zanger „Dickery Doek". Gregory heeft ook een paar hits geschreven voor „Debhie, een zangeres, die tot voor kort nog een sensatie was in Nederland, Frankrijk en Italië. Dit jaar nog begon Gregory met de formatie van het trio: „Eliah", met als genre harmonie (C.S.N. & Y. of America stijl, maar zeker geen imitatie). „Eliah" bestaat uit Gregory Elias (naast zanger is hij ook drummer, pianist en guitarist). Verder Hein Piscaer („Uncle Henry", die 20 jaar oud is en lead guitarist en bass guitarist is) en Rob van Donselaar („Pedjes", 22 jaar, piano, orgel, guitaar en sli de-guitaar). Rob heeft gedurende drie jaar in de groep „Bintangs" gespeeld, die vrij populair is in Nederland en Duitsland. Gregory is 19 jaar oud en volgens de laatste inlichtingen die wij hebben gekregen van Gregory, zijn zij bezig met opnames voor een elpee. Eerst zal „Live is easy" als single in Nederland worden gelanceerd.<ref>Life is easy. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 28-06-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011</ref> -------- Gregory Elias werd geboren op Curaçao in mei of augustus 1953. Op jonge leeftijd vertrok hij naar Nederland, waar hij in de jaren 1970 notarieel recht studeerde in Amsterdam. Na zijn studie keerde hij begin jaren ’70 terug naar zijn geboorte-eiland. Hij woont in de omgeving van Spaanse Water op Curaçao. 💼 Carrière in financiën en ondernemerschap In de jaren 1980 richtte Elias mee de Holland Intertrust Group op, een toonaangevend trustkantoor voor internationale cliënten. In 2002 verkocht hij zijn aandelen aan Fortis PLC, en in 2007 richtte hij zijn eigen groep op: United Group Holdings, actief in wealth management, trusts en juridische dienstverlening in onder andere het Caribisch gebied en Europa. Elias was ook algemeen directeur van Pierson Bank/Intertrust tot zijn vertrek in 2006. Onder zijn leiding groeide United Group uit tot een organisatie met kantoren in negen landen, waaronder Curaçao, Aruba en Panama. In juni 2022 voltooide United Group Holdings onder leiding van Elias de overname van Banco di Caribe, waarmee hij een prominente speler werd in de lokale bankensector. 🎶 Culturele promotor en filantroop Gregory Elias is de oprichter van de Fundashon Bon Intenshon, die sinds 1990 structurele steun biedt aan projecten in het onderwijs, cultuur, sport en het sociale domein op Curaçao. In 2010 lanceerde hij het Curaçao North Sea Jazz Festival, in samenwerking met Mojo Concerts en het Curaçao Toeristenbureau (CTB). Het festival, dat plaatsvindt in het laagseizoen, groeide uit tot een internationaal cultureel hoogtepunt. Wereldberoemde artiesten als Prince, Stevie Wonder en Alicia Keys traden op tijdens het evenement. De opbrengsten van het festival worden volledig geherinvesteerd in sociale projecten. Daarnaast organiseert zijn stichting ook het Curaçao International Film Festival Rotterdam, het BlueSeas Blues Festival en andere culturele evenementen. 🏅 Onderscheidingen In 2013 ontving Elias de Charles Gomes Casseres Award voor zijn bijdrage aan de gemeenschap en cultuur van Curaçao. In 2025 werd hij onderscheiden met de Cola Debrotprijs, de hoogste culturele onderscheiding van het eiland. Een opvallend detail: Elias was drummer en coauteur van de Nederlandse hit Why Tell Me Why van Anita Meyer. De inkomsten uit dit project gebruikte hij mede om zijn ondernemingen en filantropisch werk te financieren. 🧭 Erfenis Gregory Elias wordt gezien als een ware “yu di Kòrsou” – een zoon van Curaçao – die zijn financiële succes heeft ingezet voor de culturele en sociale ontwikkeling van zijn eiland. Zijn werk belichaamt een unieke balans tussen ondernemerschap, filantropie en het versterken van de Curaçaose identiteit op internationaal niveau. ---- Gregory Edward Elias (nase na Kòrsou, 1953) ta un empresario, filántropo i promotor kultural di Kòrsou ku un gran impakto riba e sektor finansiero i e bida kultural di e isla. E ta konosí pa su rol den akuisishon di Banco di Caribe, su liderato den firma internashonal di servicio finansiero United Group Holdings, i komo fundadó di e Fundashon Bon Intenshon ku ta organizadó di e Curaçao North Sea Jazz Festival. 🎓 Bida i formashon Gregory Elias a nasé na Kòrsou den mei òf ougustus di 1953, komo yu di empresario Fohed Elias. Na un edad hoben e a bai studia na Hulanda, kaminda e a sigui formashon den e área di derecho notarial na Amsterdam den anjanan 1970. Despues di e studi, e a bolbe pa Kòrsou den principio di e mesun dekada. E ta residente di e área di Spaanse Water. 💼 Karera den finansa i negoshi Den anjanan 1980, Elias a co-funda Holland Intertrust Group, un firma prominente den e mundo di trust i planeashon di impuesto pa klientenan internashonal. Na 2002, e a bende su parti den Intertrust na Fortis PLC, i na 2007 e a funda su mesun grupo, United Group Holdings, ku ta ofrece servisio di wealth management, trust, i planeashon legal den varios pais den Karibe i Europa. E tambe tabata direktor general di Pierson Bank/Intertrust te ku su salida na 2006. Bao di su liderato, United Group a habri ofisina den nueve pais, inkluído Kòrsou, Aruba, i Panama. Na yüni 2022, United Group Holdings, bou di liderato di Elias, a kompletá e kompra di Banco di Caribe, convirtiéndose asina den un di e figura prinsipal den sektor bankario lokal. 🎶 Promotor kultural i filántropo Gregory Elias ta fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku for di 1990 ta duna sosten kontinuo na e sektor edukashonal, kultural, deportivo, i sosial na Kòrsou. Na 2010, Elias a lansa e Curaçao North Sea Jazz Festival den kolaborashon ku Mojo Concerts i CTB. E festival aki, ku ta tuma luga durante temporada bou di turismo, a traha e isla na un nivel internashonal den e mundo musikal. Artistanan famos mundialmente manera Prince, Stevie Wonder, i Alicia Keys a presenta riba e tarima di e festival. E evento ta sin gana, i su ganashi tur a wordu reinvertí den proyekto sosial. Ademàs di jazz, Elias su fundashon ta organisá e Curaçao International Film Festival Rotterdam, e festival di blues BlueSeas, i otro aktividat artistiko. 🏅 Rekonesementu Na 2013, Elias a ricibí e Charles Gomes Casseres Award pa su kontribushon na komunidat i kultura di Kòrsou. Na 2025, e a ricibí e Premio Cola Debrot, e premio mas halto den área di arte i kultura na Kòrsou. Un dato interesante: Elias tabata drummer i ko-autor di e hit “Why Tell Me Why” pa cantante hulandés Anita Meyer, ku e a uza e ganashi finansiero pa invertí den negoshinan i fundashon filantrópiko. 🧭 Legado Gregory Elias ta konsiderá komo un “yu di Kòrsou” di berdat: un persona ku a uza su éksito finansiero pa amplia e balor kultural i komun di su pueblo. Su trabou ta reflehá un balans entre negoshio, filantropia, i promoshon di identidat kultural di Kòrsou na un eskala internashonal. * e tabata ko-produser di e pelikula "double play (2017), un produkshon merikano basa riba e buki ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]]. * na 1972 e i e grupo Eliah a koloka den top 20 di Korsou cu e kantika "Life is easy''<ref>TOP20. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 16-09-1972, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 28-06-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011</ref> * 1987 t/m 1995 - Presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB) * 1983 - el a kasa ku Marianne Chang * 1993 - presidente VBC Vereniging Bedrijfsleven Curacao {{Appendix}} ---- Gregory Edward Elias (geboren op Curaçao, 1953) is een ondernemer, filantroop, muzikant en cultureel promotor uit Curaçao. Hij heeft aanzienlijke invloed gehad op zowel de financiële infrastructuur als het culturele leven van het eiland. Hij staat bekend om zijn rol in de overname van Banco di Caribe, zijn leiding over United Group Holdings, en als oprichter van Fundashon Bon Intenshon, de stichting achter het prestigieuze Curaçao North Sea Jazz Festival. 🎓 Leven en opleiding Gregory Elias werd geboren op Curaçao in mei of augustus 1953. Hij vertrok op jonge leeftijd naar Nederland, waar hij notarieel recht studeerde in Amsterdam in de jaren 1970. Hij woont tegenwoordig in de regio Spaanse Water op Curaçao. 🎶 Vroege muzikale carrière Al op 19-jarige leeftijd maakte Gregory Elias naam als componist, zanger en multi-instrumentalist onder het pseudoniem “Dickery Dock”. In 1972 bracht hij het nummer “Life is Easy” uit, dat destijds vijf weken op de lokale top 40 van Curaçao stond, ondanks dat het nog niet beschikbaar was in platenzaken.<ref>Life is easy. Amigoe di Curaçao, 30-09-1972, p. 11. Geraadpleegd via Delpher, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011</ref> Gregory was de schrijver, zanger, pianist, drummer en gitarist van de muziekformatie Eliah, die hij datzelfde jaar oprichtte. De groep bestond uit Elias zelf, Hein Piscaer (“Uncle Henry”) als lead- en basgitarist, en Rob van Donselaar (“Pedjes”), voormalig lid van de bekende Nederlandse band Bintangs, als toetsenist en gitarist. De stijl van Eliah werd vergeleken met die van Crosby, Stills, Nash & Young of America, hoewel de groep geen imitatie nastreefde. Gregory schreef daarnaast ook liedjes voor Debhie, een zangeres die toen actief was in Nederland, Frankrijk en Italië. Er werd gewerkt aan de opnames van een elpee, met "Life is Easy" als eerste geplande single voor de Nederlandse markt. 💼 Carrière in financiën en ondernemerschap Na zijn muzikale periode ontwikkelde Elias zich tot een succesvolle ondernemer. Hij richtte in de jaren 1980 mee Holland Intertrust Group op en verkocht zijn aandelen in 2002 aan Fortis. In 2007 startte hij United Group Holdings, gespecialiseerd in wealth management, trusts en juridische structuren, met vestigingen in onder andere Curaçao, Panama en Nederland. In juni 2022 kocht zijn groep Banco di Caribe, waarmee hij zijn invloed in de financiële sector van het eiland verstevigde. 🎷 Culturele promotie en filantropie Gregory Elias is oprichter van Fundashon Bon Intenshon, die sinds 1990 actief is in het ondersteunen van projecten op het gebied van onderwijs, cultuur, sport en armoedebestrijding. In 2010 lanceerde hij het Curaçao North Sea Jazz Festival, dat sindsdien wereldsterren zoals Prince, Stevie Wonder en Alicia Keys naar het eiland heeft gebracht. Alle winsten van het festival worden herbestemd naar maatschappelijke projecten. Zijn stichting organiseert daarnaast ook het Curaçao International Film Festival Rotterdam en het BlueSeas Blues Festival. 🏅 Onderscheidingen Charles Gomes Casseres Award (2013) – voor zijn bijdrage aan de Curaçaose samenleving Cola Debrotprijs (2025) – hoogste culturele onderscheiding op Curaçao 🧭 Erfenis Gregory Elias wordt alom erkend als een ware “yu di Kòrsou” – een Curaçaoënaar die zijn financiële succes heeft ingezet voor het algemeen welzijn en culturele bloei van zijn eiland. Zijn levensloop combineert ondernemerschap, filantropie en artistieke expressie tot een uniek voorbeeld van culturele toewijding. -------- ----------- Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Despues di su estudio, el a regresa Kòrsou i a kuminsá su karera na e "trustkantoor" Intertrust. Na 2002, Intertrust a wòrdu bendí na Fortis MeesPierson, durante kua tempu Elias a gana un montante supstansial komo fundadó i direktor. Despues di sinku aña, el a bandoná e kompania i a funda United Trust na 2007, un trustkantoor ku sukursalnan na Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg, entre otro. United Trust ta manehá mas o ménos dos mil entidat hurídiko na Kòrsou i ta ofresé servisio na kompanianan i personanan pa lanta strukturanan di belasting. <ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref>{{Citeer nieuws |achternaam=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Intertrust i servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di "trust" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis. Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Gregory (Greg) Elias (1953) tabata un di e fundadónan di e kompania di konfiansa Intertrust. E compania ey a wordo bendi na Fortis na 2002, cual segun informe a haci Elias e homber mas rico na Curaçao. El a keda aktivo den e sektor di konfiansa despues di esei i a establesé un ofisina nobo na Amsterdam i Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Na 2007, el a funda United Group Holdings, un compania internashonal di servisionan finansiero specialisa den maneho di rikesa, servicio di fideicomiso, y strukturanan huridiko, ku ofisina na varios pais entre otro Korsou, Aruba, Panama, i ​​Hulanda. 5ua0mnd521blnr4kdt88qxx3h041g2u 203115 203114 2026-09-04T19:09:32Z Caribiana 8320 203115 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{infobox persona |variante = c | nomber completo = Gregory Edward Elias | alias = Dickery Dock, Rei di Kòrsou | fecha nacemento = [[1953]] | luga nacemento = {{CUW}} | ofishi = empresario, músiko, filantropo i promotor kultural | pareha = Marianne Chang | yui = 2 | distincion = [[Premio Cola Debrot]] (2025) }} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]<ref name="Marbus">{{Citeer web |url=https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html |titel=You can always get what you want |auteur=Margriet Marbus |datum=2016-08-01|bezochtdatum=2025-05-02 |werk=De achterkant van Curaçao}}</ref>) ta un empresario, filantropo, músiko, i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su aktividatnan den sektor di servisio finansiero internashonal, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku ta sostené proyektonan den músika, kultura, deporte i desaroyo sosial. Elias a hunga tambe un papel importante den e organisashon di [[Curaçao North Sea Jazz Festival]]. Pa su kontribushon na músika na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.<ref name="AD">{{citeer web |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31079-gregory-elias-krijgt-cola-debrotprijs |titel=Gregory Elias krijgt Cola Debrotprijs |datum=2025-05-01 |bezochtdatum= |werk=[[Antilliaans Dagblad]]}}</ref> == Bida i karera == Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welonan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.<ref name="Marbus"/> Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresa Kòrsou, unda el a establesé su mes den e área di [[Spaanse Water]].<ref name="Marbus"/> Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ===Músika === Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na e edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual e tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.<ref name="Life"/> Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a drenta Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba e listanan di músika lokal.<ref>{{citeer web|titel=TOP20|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-16-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011}}</ref> E estilo di Eliah tabata komparabel ku esun di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí riba imitá nan.<ref name="Life">{{citeer web|titel=Life is easy|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-30|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-03|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011}}</ref> Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues e tabata ko-outor pa e kansion hulandes ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.<ref>[https://www.nporadio2.nl/nieuws/top2000/9b3a5d17-9797-4192-8c42-704f3c47db64/why-tell-me-why-is-een-noodkreet-probeer-goed-te-zijn-naar-je-medemens Why Tell Me Why is een noodkreet: 'Probeer goed te zijn naar je medemens'], NPO Radio 2 Top 2000</ref> Na 2009, Elias a ko-fundá Top Stop Music (TSM) na [[Florida]], huntu ku e produktor musikal Sergio George. TSM ta un seyo diskero ku enfoke riba músika latino, spesialmente músika kubano i tropikal. Elias a fungi komo presidente di e seyo. Un aña despues, e album ''Ciclos'' di Luis Enrique, lansá pa medio di Top Stop Music, a gana e Grammy pa Best Tropical Latin Album.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20860-top-stop-music-van-elias-wint-grammy Top Stop Music van Elias wint Grammy], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di yanüari 2020)</ref> Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula [[Double Play]], un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]].<ref>[https://www.imdb.com/title/tt5220252/fullcredits/?ref_=tt_ov_sm_3#amzn1.imdb.concept.name_credit_group.7caf7d16-5db9-4f4f-8864-d4c6e711c686 Double Play], IMDb</ref> === Servisio finansiero === Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un "trustkantoor" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, e grupo a wòrdu bendé na Fortis i despues a wòrdu integrá ku MeesPierson. Elias a fungi komo gerente general di e operashon te ku 2006.<ref name="FTM">[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Entre 1987 i 1995, Elias a fungi komo presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB).<ref>{{citeer web|titel=Gregory Elias over Offshore: het gaat redelijk goed|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-01-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642359:mpeg21:p003}}</ref> Na 2007, Elias a inisiá United Trust, un grupo ku operashonnan na diferente pais, entre otro Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg. E grupo tabata manehá un gran kantidat di entidat hurídiko na Kòrsou i tabata ofresé servisionan finansiero spesialisá na kompania i persona den maneho di kapital i strukturanan hurídiko pa evashon di belasting.<ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref name="trouw">{{Citeer web|auteur=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Na 2021, United Group Holdings BV, e kompania holding di Elias, a atkerí [[Banco di Caribe]]. E transakshon tabata parti di e proseso pa reorganisá e banko i fortalesé e situashon finansiero di e [[ENNIA|Grupo Ennia]]. E akuerdo tabata kubri e operashonnan di Banco di Caribe na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |titel=Banco Di Caribe overgenomen door bedrijf Gregory Elias |achternaam= |datum=2021-09-16 |bezochtdatum= |werk=Paradise FM 103.1 |taal= |archiefdatum=2025-05-03 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20250503052411/https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |dodeurl=ja }}</ref> Na desèmber 2024 e [[Banco di Caribe Aruba|operashon na Aruba]] a wòrdu atkerí pa [[AIB Bank|AIB Bank NV]], un banko di invershon ku ta operá for di Aruba..<ref>[https://www.noticiacla.com/news/33047 AIB Bank N.V. ta tuma Banco di Caribe (Aruba) N.V. over!], NoticiaCla (23 di december 2024)</ref> Elias a haña atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a aparesé den e dokumentonan konosí komo Panama Papers. Su nòmber a aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá pa Mossack Fonseca, un kompania asesor korporativo di Panama. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda den konekshon ku investigashonnan riba evashon di belasting. Elias a deklará ku su servisio finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di e margen legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientenan.<ref name="trouw"/> === Promoshon kultural i filantropia === Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na aña 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, [[kultura]], [[deporte]], i desaroyo sosial na Kòrsou.<ref>[https://nu.cw/2025/05/02/gregory-elias-ontvangt-nicolaas-cola-debrot-prijs-voor-bijdrage-aan-curacaose-muziek/ Gregory Elias ontvangt Nicolaas (Cola) Debrot prijs voor bijdrage aan Curacaose muziek], nu.cw (2 di mei 2025)</ref> Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renòmber na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]] i a bira un di e eventonan musikal mas konosí di e isla. E entradanan di e festival ta wòrdu reinvertí den inisiativanan di komunidat i kultura. Pa medio di su fundashon, Elias a sostené Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFF), i ta organisá BlueSeas Blues Festival. <ref>[https://nu.cw/2023/03/21/curacao-international-film-festival-organiseert-film-days/ Curacao International Film Festival organiseert Film Days], nu.cw (21 di mart 2021)</ref><ref>[https://nu.cw/2024/02/23/artiesten-curacao-international-blueseas-festival-bekend/ Artiesten Curacao International Blue Seas Festival bekend], nu.cw (23 di febrüari 2024)</ref>Internashonalmente, el a haña rekonosementu adishonal na 2016 pa organisá un konsierto di [[Rolling Stones]] na [[Cuba]].<ref name="FTM"/> == Premio == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) – pa kontribushonnan na komunidat i promoshon internashonal di Kòrsou.<ref>[https://www.rotarycuracao.org/sitepage/charles-gomes-casseres-award/cgc-award-2013-goes-to-gregory-elias CGC Award 2013 goes to Gregory Elias], rotarycuracao.org</ref> * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) – pa su kontribushon prolongá na músika di Kòrsou.<ref name="AD"/> == Legado == Elias a bira un figura konosí den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su aktividatnan den sektor finansiero, huntu ku su sosten pa músika, deporte, arte i inisiativanan pa hubentut, a hasié un figura prominente den bida públiko di e isla. {{Appendix}} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]) ta un empresario, filantropo, músiko i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su aktividatnan den e sektor di servisio finansiero internashonal i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku ta sostené proyektonan den músika, kultura, deporte i desaroyo sosial. Elias a hunga tambe un papel importante den e organisashon di Curaçao North Sea Jazz Festival. Pa su kontribushon na músika na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.[1][2] ## Kontenido ## Bida i karera Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welonan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.[3] Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresa Kòrsou, unda el a establesé su mes den e área di [[Spaanse Water]].[3] Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ### Músika Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual el tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.[4] Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a yega den e Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba e listanan di músika lokal.[5] E estilo di Eliah tabata komparabel ku e di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí pa imitá nan.[4] Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues el a ko-skibi e kansion ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.[6] Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula ''[[Double Play]]'', un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''[[Dubbelspel]]'' di [[Frank Martinus Arion]].[7] ### Servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di trust i servisio finansiero pa klientenan internashonal. Na 2002, e grupo a wòrdu bendé na Fortis i despues a wòrdu integrá ku MeesPierson. Elias a fungi komo gerente general di e operashon di bank i trust te ku 2006.[8] Entre 1987 i 1995, Elias a fungi komo presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB).[9] Na 2007, Elias a inisiá United Trust, un grupo di servisio di trust i maneho di patrimonio ku tabatin operashonnan den diferente pais, entre otro Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg. E grupo tabata maneha un gran kantidat di entidatnan hurídiko na Kòrsou i tabata ofresé servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal.[10][11] Na 2021, United Group Holdings B.V., e kompania holding di Elias, a atkerí Banco di Caribe. E transakshon tabata parti di e proseso pa reorganisá e banko i fortalesé e situashon finansiero di e Ennia-groep. E akuerdo tabata kubri operashonnan di Banco di Caribe na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten.[12] Na desèmber 2024, Banco di Caribe Aruba N.V. a wòrdu atkerí pa AIB Bank N.V., un banko di invershon ku ta operá for di Aruba.[13] Elias a haña atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a aparesé den e documentos konosí komo e [[Panama Papers]]. Su nòmber tabata aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá di e firma di servisio korporativo panameño Mossack Fonseca. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda den konekshon ku investigashonnan riba evashon i ontwijking di belasting. Elias a deklará ku su servisio finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di e kuadron legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientenan.[14] ### Promoshon kultural i filantropia Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, [[kultura]], [[deporte]], músika i desaroyo sosial na Kòrsou. Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renòmber na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]]. E evento a bira un di e festividadnan musikal mas konosí di e isla.[15] Fundashon Bon Intenshon tambe a sostené inisiativanan kultural manera Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i BlueSeas Blues Festival. Partisipashon di Elias den organisashon di e konsierto di [[The Rolling Stones]] na [[Cuba]] na 2016 a trese atenshon internashonal pa su aktividatnan kultural.[8] ## Premionan * '''Charles Gomes Casseres Award''' (2013) – pa su kontribushon na e komunidat i pa e promoshon internashonal di Kòrsou.[16] * '''[[Premio Cola Debrot]]''' (2025) – pa su kontribushon prolongá na e músika di Kòrsou.[1][17] ## Legado Gregory Elias ta un figura prominente den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su karera den e sektor finansiero a bai huntu ku un partisipashon prolongá den músika, organisashon di eventonan kultural i filantropia. Pa medio di Fundashon Bon Intenshon i proyektonan manera Curaçao North Sea Jazz Festival, el a sostené diferente inisiativanan den kultura, deporte, enseñansa i desaroyo sosial na Kòrsou. {{DEFAULTSORT:Elias, Gregory}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] ---------- Na 2007, el a funda United Group Holdings, un compania internashonal di servisionan finansiero specialisa den maneho di rikesa, servicio di fideicomiso, y strukturanan huridiko, ku ofisina na varios pais entre otro Korsou, Aruba, Panama, i ​​Hulanda. Intertrust i servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di "trust" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis. Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Gregory (Greg) Elias (1953) tabata un di e fundadónan di e kompania di konfiansa Intertrust. E compania ey a wordo bendi na Fortis na 2002, cual segun informe a haci Elias e homber mas rico na Curaçao. El a keda aktivo den e sektor di konfiansa despues di esei i a establesé un ofisina nobo na Amsterdam i Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> zie nl.wiki:'''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]) ta un empresario, filantropo i promotor kultural di [[Kòrsou]] ku hopi influensia riba tantu e sektor finansiero komo e bida kultural di e isla. E ta konosí pa su ròl den atkisishon di Banco di Caribe, su liderazgo di e kompania internashonal di servisio finansiero United Group Holdings, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, organisadó di e prestigioso [[Curaçao North Sea Jazz Festival]]. == Bida i karera == Gregory Elias a nasé na [[Bandariba]] den luna di mei 1953, komo yu di e empresario Fohed Antonio Elias. Na un edat hoben e a bai studia na Hulanda, kaminda e a sigui formashon den e área di derecho notarial na Vrije Universiteit Amsterdam den añanan 1970. Durante su Despues di a studia, el a bolbe pa Kòrsou den principio di e mesun dekada. E ta residente di e área di Spaanse Water. == Honor == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) {{Appendix}} Zelf werd Elias geboren op Banda Ariba. Het landgoed van zijn grootouders van moederszijde omvatte enkele hectaren. Hij woonde er acht jaar met zijn moeder. Op zijn twaalfde trok Elias naar Nederland; zijn oudere broer Mike was vijf jaar eerder al afgereisd. Gregory studeerde er – het was begin jaren zestig – rechten aan de Vrije Universiteit. Na zijn studie keerde hij terug naar Curaçao. Daar woont hij nu, alweer bijna 35<ref>[[Dick Drayer]], [https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html You can always get what you want], De Achterkant van Curacao (1 di ougustus 2016)</ref> Gregory (Greg) Elias (1953), bijgenaamd ‘de koning van Curaçao’, was een van de oprichters van trustbedrijf Intertrust. Dat bedrijf werd in 2002 verkocht aan Fortis, wat Elias naar verluidt tot de rijkste man van Curaçao maakte. Hij bleef daarna actief in het trustwezen, en zette een nieuw kantoor op in Amsterdam en Willemstad, United Trust. Elias vergaarde internationale bekendheid toen hij in 2016 een concert van de Rolling Stones op Cuba organiseerde.<ref>[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Met Johan Derksen organiseert hij een bluesfestival in het dorp Grolloo. Hij is bevriend met Marcel Boekhoorn, en sponsorde net als hij enige tijd voetbalclub NEC. [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] Gregory (Greg) Elias (1953), bijgenaamd ‘de koning van Curaçao’, was een van de oprichters van trustbedrijf Intertrust. Dat bedrijf werd in 2002 verkocht aan Fortis, wat Elias naar verluidt tot de rijkste man van Curaçao maakte. Hij bleef daarna actief in het trustwezen, en zette een nieuw kantoor op in Amsterdam en Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Elias vergaarde internationale bekendheid toen hij in 2016 een concert van de Rolling Stones op Cuba organiseerde. Met Johan Derksen organiseert hij een bluesfestival in het dorp Grolloo. Hij is bevriend met Marcel Boekhoorn, en sponsorde net als hij enige tijd voetbalclub NEC. --- WILLEMSTAD - Reeds vijf weken staat op de lokale top 40 het nummer getiteld „Life is easy", maar jammergenoeg nog steeds niet verkrijgbaar bij de lokale platenzaken. De opname die in de top 40 verschijnt is dan ook, voorlopig alleen via de Curom te beluisteren, maar spoedig ook via de andere radiostations. Ongeveer zeven weken geleden was hier op vakantie Gregory Elias, misschien nog onbekend bij velen, maar hij is een Caracaoënaar, die in Nederland studeert, maar een behoorlijke dosis muzikale talent bezit Misschien zegt de naam „Dickery Doek" meer? Vorig jaar werd door P.S.H. de nummers „A song for all" en „Mr 800 of the 7th Avenue" gelanceerd, zonder veel succes, maar toen al waren de muzikale talenten van Gregory Elias te beluisteren, want hij was dé schrijver, musicus en zanger „Dickery Doek". Gregory heeft ook een paar hits geschreven voor „Debhie, een zangeres, die tot voor kort nog een sensatie was in Nederland, Frankrijk en Italië. Dit jaar nog begon Gregory met de formatie van het trio: „Eliah", met als genre harmonie (C.S.N. & Y. of America stijl, maar zeker geen imitatie). „Eliah" bestaat uit Gregory Elias (naast zanger is hij ook drummer, pianist en guitarist). Verder Hein Piscaer („Uncle Henry", die 20 jaar oud is en lead guitarist en bass guitarist is) en Rob van Donselaar („Pedjes", 22 jaar, piano, orgel, guitaar en sli de-guitaar). Rob heeft gedurende drie jaar in de groep „Bintangs" gespeeld, die vrij populair is in Nederland en Duitsland. Gregory is 19 jaar oud en volgens de laatste inlichtingen die wij hebben gekregen van Gregory, zijn zij bezig met opnames voor een elpee. Eerst zal „Live is easy" als single in Nederland worden gelanceerd.<ref>Life is easy. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 28-06-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011</ref> -------- Gregory Elias werd geboren op Curaçao in mei of augustus 1953. Op jonge leeftijd vertrok hij naar Nederland, waar hij in de jaren 1970 notarieel recht studeerde in Amsterdam. Na zijn studie keerde hij begin jaren ’70 terug naar zijn geboorte-eiland. Hij woont in de omgeving van Spaanse Water op Curaçao. 💼 Carrière in financiën en ondernemerschap In de jaren 1980 richtte Elias mee de Holland Intertrust Group op, een toonaangevend trustkantoor voor internationale cliënten. In 2002 verkocht hij zijn aandelen aan Fortis PLC, en in 2007 richtte hij zijn eigen groep op: United Group Holdings, actief in wealth management, trusts en juridische dienstverlening in onder andere het Caribisch gebied en Europa. Elias was ook algemeen directeur van Pierson Bank/Intertrust tot zijn vertrek in 2006. Onder zijn leiding groeide United Group uit tot een organisatie met kantoren in negen landen, waaronder Curaçao, Aruba en Panama. In juni 2022 voltooide United Group Holdings onder leiding van Elias de overname van Banco di Caribe, waarmee hij een prominente speler werd in de lokale bankensector. 🎶 Culturele promotor en filantroop Gregory Elias is de oprichter van de Fundashon Bon Intenshon, die sinds 1990 structurele steun biedt aan projecten in het onderwijs, cultuur, sport en het sociale domein op Curaçao. In 2010 lanceerde hij het Curaçao North Sea Jazz Festival, in samenwerking met Mojo Concerts en het Curaçao Toeristenbureau (CTB). Het festival, dat plaatsvindt in het laagseizoen, groeide uit tot een internationaal cultureel hoogtepunt. Wereldberoemde artiesten als Prince, Stevie Wonder en Alicia Keys traden op tijdens het evenement. De opbrengsten van het festival worden volledig geherinvesteerd in sociale projecten. Daarnaast organiseert zijn stichting ook het Curaçao International Film Festival Rotterdam, het BlueSeas Blues Festival en andere culturele evenementen. 🏅 Onderscheidingen In 2013 ontving Elias de Charles Gomes Casseres Award voor zijn bijdrage aan de gemeenschap en cultuur van Curaçao. In 2025 werd hij onderscheiden met de Cola Debrotprijs, de hoogste culturele onderscheiding van het eiland. Een opvallend detail: Elias was drummer en coauteur van de Nederlandse hit Why Tell Me Why van Anita Meyer. De inkomsten uit dit project gebruikte hij mede om zijn ondernemingen en filantropisch werk te financieren. 🧭 Erfenis Gregory Elias wordt gezien als een ware “yu di Kòrsou” – een zoon van Curaçao – die zijn financiële succes heeft ingezet voor de culturele en sociale ontwikkeling van zijn eiland. Zijn werk belichaamt een unieke balans tussen ondernemerschap, filantropie en het versterken van de Curaçaose identiteit op internationaal niveau. ---- Gregory Edward Elias (nase na Kòrsou, 1953) ta un empresario, filántropo i promotor kultural di Kòrsou ku un gran impakto riba e sektor finansiero i e bida kultural di e isla. E ta konosí pa su rol den akuisishon di Banco di Caribe, su liderato den firma internashonal di servicio finansiero United Group Holdings, i komo fundadó di e Fundashon Bon Intenshon ku ta organizadó di e Curaçao North Sea Jazz Festival. 🎓 Bida i formashon Gregory Elias a nasé na Kòrsou den mei òf ougustus di 1953, komo yu di empresario Fohed Elias. Na un edad hoben e a bai studia na Hulanda, kaminda e a sigui formashon den e área di derecho notarial na Amsterdam den anjanan 1970. Despues di e studi, e a bolbe pa Kòrsou den principio di e mesun dekada. E ta residente di e área di Spaanse Water. 💼 Karera den finansa i negoshi Den anjanan 1980, Elias a co-funda Holland Intertrust Group, un firma prominente den e mundo di trust i planeashon di impuesto pa klientenan internashonal. Na 2002, e a bende su parti den Intertrust na Fortis PLC, i na 2007 e a funda su mesun grupo, United Group Holdings, ku ta ofrece servisio di wealth management, trust, i planeashon legal den varios pais den Karibe i Europa. E tambe tabata direktor general di Pierson Bank/Intertrust te ku su salida na 2006. Bao di su liderato, United Group a habri ofisina den nueve pais, inkluído Kòrsou, Aruba, i Panama. Na yüni 2022, United Group Holdings, bou di liderato di Elias, a kompletá e kompra di Banco di Caribe, convirtiéndose asina den un di e figura prinsipal den sektor bankario lokal. 🎶 Promotor kultural i filántropo Gregory Elias ta fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku for di 1990 ta duna sosten kontinuo na e sektor edukashonal, kultural, deportivo, i sosial na Kòrsou. Na 2010, Elias a lansa e Curaçao North Sea Jazz Festival den kolaborashon ku Mojo Concerts i CTB. E festival aki, ku ta tuma luga durante temporada bou di turismo, a traha e isla na un nivel internashonal den e mundo musikal. Artistanan famos mundialmente manera Prince, Stevie Wonder, i Alicia Keys a presenta riba e tarima di e festival. E evento ta sin gana, i su ganashi tur a wordu reinvertí den proyekto sosial. Ademàs di jazz, Elias su fundashon ta organisá e Curaçao International Film Festival Rotterdam, e festival di blues BlueSeas, i otro aktividat artistiko. 🏅 Rekonesementu Na 2013, Elias a ricibí e Charles Gomes Casseres Award pa su kontribushon na komunidat i kultura di Kòrsou. Na 2025, e a ricibí e Premio Cola Debrot, e premio mas halto den área di arte i kultura na Kòrsou. Un dato interesante: Elias tabata drummer i ko-autor di e hit “Why Tell Me Why” pa cantante hulandés Anita Meyer, ku e a uza e ganashi finansiero pa invertí den negoshinan i fundashon filantrópiko. 🧭 Legado Gregory Elias ta konsiderá komo un “yu di Kòrsou” di berdat: un persona ku a uza su éksito finansiero pa amplia e balor kultural i komun di su pueblo. Su trabou ta reflehá un balans entre negoshio, filantropia, i promoshon di identidat kultural di Kòrsou na un eskala internashonal. * e tabata ko-produser di e pelikula "double play (2017), un produkshon merikano basa riba e buki ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]]. * na 1972 e i e grupo Eliah a koloka den top 20 di Korsou cu e kantika "Life is easy''<ref>TOP20. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 16-09-1972, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 28-06-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011</ref> * 1987 t/m 1995 - Presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB) * 1983 - el a kasa ku Marianne Chang * 1993 - presidente VBC Vereniging Bedrijfsleven Curacao {{Appendix}} ---- Gregory Edward Elias (geboren op Curaçao, 1953) is een ondernemer, filantroop, muzikant en cultureel promotor uit Curaçao. Hij heeft aanzienlijke invloed gehad op zowel de financiële infrastructuur als het culturele leven van het eiland. Hij staat bekend om zijn rol in de overname van Banco di Caribe, zijn leiding over United Group Holdings, en als oprichter van Fundashon Bon Intenshon, de stichting achter het prestigieuze Curaçao North Sea Jazz Festival. 🎓 Leven en opleiding Gregory Elias werd geboren op Curaçao in mei of augustus 1953. Hij vertrok op jonge leeftijd naar Nederland, waar hij notarieel recht studeerde in Amsterdam in de jaren 1970. Hij woont tegenwoordig in de regio Spaanse Water op Curaçao. 🎶 Vroege muzikale carrière Al op 19-jarige leeftijd maakte Gregory Elias naam als componist, zanger en multi-instrumentalist onder het pseudoniem “Dickery Dock”. In 1972 bracht hij het nummer “Life is Easy” uit, dat destijds vijf weken op de lokale top 40 van Curaçao stond, ondanks dat het nog niet beschikbaar was in platenzaken.<ref>Life is easy. Amigoe di Curaçao, 30-09-1972, p. 11. Geraadpleegd via Delpher, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011</ref> Gregory was de schrijver, zanger, pianist, drummer en gitarist van de muziekformatie Eliah, die hij datzelfde jaar oprichtte. De groep bestond uit Elias zelf, Hein Piscaer (“Uncle Henry”) als lead- en basgitarist, en Rob van Donselaar (“Pedjes”), voormalig lid van de bekende Nederlandse band Bintangs, als toetsenist en gitarist. De stijl van Eliah werd vergeleken met die van Crosby, Stills, Nash & Young of America, hoewel de groep geen imitatie nastreefde. Gregory schreef daarnaast ook liedjes voor Debhie, een zangeres die toen actief was in Nederland, Frankrijk en Italië. Er werd gewerkt aan de opnames van een elpee, met "Life is Easy" als eerste geplande single voor de Nederlandse markt. 💼 Carrière in financiën en ondernemerschap Na zijn muzikale periode ontwikkelde Elias zich tot een succesvolle ondernemer. Hij richtte in de jaren 1980 mee Holland Intertrust Group op en verkocht zijn aandelen in 2002 aan Fortis. In 2007 startte hij United Group Holdings, gespecialiseerd in wealth management, trusts en juridische structuren, met vestigingen in onder andere Curaçao, Panama en Nederland. In juni 2022 kocht zijn groep Banco di Caribe, waarmee hij zijn invloed in de financiële sector van het eiland verstevigde. 🎷 Culturele promotie en filantropie Gregory Elias is oprichter van Fundashon Bon Intenshon, die sinds 1990 actief is in het ondersteunen van projecten op het gebied van onderwijs, cultuur, sport en armoedebestrijding. In 2010 lanceerde hij het Curaçao North Sea Jazz Festival, dat sindsdien wereldsterren zoals Prince, Stevie Wonder en Alicia Keys naar het eiland heeft gebracht. Alle winsten van het festival worden herbestemd naar maatschappelijke projecten. Zijn stichting organiseert daarnaast ook het Curaçao International Film Festival Rotterdam en het BlueSeas Blues Festival. 🏅 Onderscheidingen Charles Gomes Casseres Award (2013) – voor zijn bijdrage aan de Curaçaose samenleving Cola Debrotprijs (2025) – hoogste culturele onderscheiding op Curaçao 🧭 Erfenis Gregory Elias wordt alom erkend als een ware “yu di Kòrsou” – een Curaçaoënaar die zijn financiële succes heeft ingezet voor het algemeen welzijn en culturele bloei van zijn eiland. Zijn levensloop combineert ondernemerschap, filantropie en artistieke expressie tot een uniek voorbeeld van culturele toewijding. -------- ----------- Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Despues di su estudio, el a regresa Kòrsou i a kuminsá su karera na e "trustkantoor" Intertrust. Na 2002, Intertrust a wòrdu bendí na Fortis MeesPierson, durante kua tempu Elias a gana un montante supstansial komo fundadó i direktor. Despues di sinku aña, el a bandoná e kompania i a funda United Trust na 2007, un trustkantoor ku sukursalnan na Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg, entre otro. United Trust ta manehá mas o ménos dos mil entidat hurídiko na Kòrsou i ta ofresé servisio na kompanianan i personanan pa lanta strukturanan di belasting. <ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref>{{Citeer nieuws |achternaam=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Intertrust i servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di "trust" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis. Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Gregory (Greg) Elias (1953) tabata un di e fundadónan di e kompania di konfiansa Intertrust. E compania ey a wordo bendi na Fortis na 2002, cual segun informe a haci Elias e homber mas rico na Curaçao. El a keda aktivo den e sektor di konfiansa despues di esei i a establesé un ofisina nobo na Amsterdam i Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Na 2007, el a funda United Group Holdings, un compania internashonal di servisionan finansiero specialisa den maneho di rikesa, servicio di fideicomiso, y strukturanan huridiko, ku ofisina na varios pais entre otro Korsou, Aruba, Panama, i ​​Hulanda. 8k9f5m3onwg1loosjbiu1ogafiai79n 203116 203115 2026-09-04T19:10:55Z Caribiana 8320 203116 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{infobox persona |variante = c | nomber completo = Gregory Edward Elias | alias = Dickery Dock, Rei di Kòrsou | fecha nacemento = [[1953]] | luga nacemento = {{CUW}} | ofishi = empresario, músiko, filantropo i promotor kultural | pareha = Marianne Chang | yui = 2 | distincion = [[Premio Cola Debrot]] (2025) }} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]<ref name="Marbus">{{Citeer web |url=https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html |titel=You can always get what you want |auteur=Margriet Marbus |datum=2016-08-01|bezochtdatum=2025-05-02 |werk=De achterkant van Curaçao}}</ref>) ta un empresario, filantropo, músiko, i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su aktividatnan den sektor di servisio finansiero internashonal, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku ta sostené proyektonan den músika, kultura, deporte i desaroyo sosial. Elias a hunga tambe un papel importante den e organisashon di [[Curaçao North Sea Jazz Festival]]. Pa su kontribushon na músika na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.<ref name="AD">{{citeer web |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31079-gregory-elias-krijgt-cola-debrotprijs |titel=Gregory Elias krijgt Cola Debrotprijs |datum=2025-05-01 |bezochtdatum= |werk=[[Antilliaans Dagblad]]}}</ref> == Bida i karera == Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welonan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.<ref name="Marbus"/> Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresa Kòrsou, unda el a establesé su mes den e área di [[Spaanse Water]].<ref name="Marbus"/> Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ===Músika === Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na e edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual e tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.<ref name="Life"/> Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a drenta Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba e listanan di músika lokal.<ref>{{citeer web|titel=TOP20|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-16-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011}}</ref> E estilo di Eliah tabata komparabel ku esun di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí riba imitá nan.<ref name="Life">{{citeer web|titel=Life is easy|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-30|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-03|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011}}</ref> Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues e tabata ko-outor pa e kansion hulandes ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.<ref>[https://www.nporadio2.nl/nieuws/top2000/9b3a5d17-9797-4192-8c42-704f3c47db64/why-tell-me-why-is-een-noodkreet-probeer-goed-te-zijn-naar-je-medemens Why Tell Me Why is een noodkreet: 'Probeer goed te zijn naar je medemens'], NPO Radio 2 Top 2000</ref> Na 2009, Elias a ko-fundá Top Stop Music (TSM) na [[Florida]], huntu ku e produktor musikal Sergio George. TSM ta un seyo diskero ku enfoke riba músika latino, spesialmente músika kubano i tropikal. Elias a fungi komo presidente di e seyo. Un aña despues, e album ''Ciclos'' di Luis Enrique, lansá pa medio di Top Stop Music, a gana e Grammy pa Best Tropical Latin Album.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20860-top-stop-music-van-elias-wint-grammy Top Stop Music van Elias wint Grammy], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di yanüari 2020)</ref> Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula [[Double Play]], un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]].<ref>[https://www.imdb.com/title/tt5220252/fullcredits/?ref_=tt_ov_sm_3#amzn1.imdb.concept.name_credit_group.7caf7d16-5db9-4f4f-8864-d4c6e711c686 Double Play], IMDb</ref> === Servisio finansiero === Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un "trustkantoor" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, e grupo a wòrdu bendé na Fortis i despues a wòrdu integrá ku MeesPierson. Elias a fungi komo gerente general di e operashon te ku 2006.<ref name="FTM">[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Entre 1987 i 1995, Elias a fungi komo presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB).<ref>{{citeer web|titel=Gregory Elias over Offshore: het gaat redelijk goed|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-01-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642359:mpeg21:p003}}</ref> Na 2007, Elias a inisiá United Trust, un grupo ku operashonnan na diferente pais, entre otro Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg. E grupo tabata manehá un gran kantidat di entidat hurídiko na Kòrsou i tabata ofresé servisionan finansiero spesialisá na kompania i persona den maneho di kapital i strukturanan hurídiko pa evashon di belasting.<ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref name="trouw">{{Citeer web|auteur=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Na 2021, United Group Holdings BV, e kompania holding di Elias, a atkerí [[Banco di Caribe]]. E transakshon tabata parti di e proseso pa reorganisá e banko i fortalesé e situashon finansiero di e [[ENNIA|Grupo Ennia]]. E akuerdo tabata kubri e operashonnan di Banco di Caribe na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |titel=Banco Di Caribe overgenomen door bedrijf Gregory Elias |achternaam= |datum=2021-09-16 |bezochtdatum= |werk=Paradise FM 103.1 |taal= |archiefdatum=2025-05-03 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20250503052411/https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |dodeurl=ja }}</ref> Na desèmber 2024 e [[Banco di Caribe Aruba|operashon na Aruba]] a wòrdu atkerí pa [[AIB Bank|AIB Bank NV]], un banko di invershon ku ta operá for di Aruba..<ref>[https://www.noticiacla.com/news/33047 AIB Bank N.V. ta tuma Banco di Caribe (Aruba) N.V. over!], NoticiaCla (23 di december 2024)</ref> Elias a haña atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a aparesé den e dokumentonan konosí komo Panama Papers. Su nòmber a aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá pa Mossack Fonseca, un kompania asesor korporativo di Panama. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda den konekshon ku investigashonnan riba evashon di belasting. Elias a deklará ku su servisio finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di e margen legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientenan.<ref name="trouw"/> === Promoshon kultural i filantropia === Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na aña 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, [[kultura]], [[deporte]], i desaroyo sosial na Kòrsou.<ref>[https://nu.cw/2025/05/02/gregory-elias-ontvangt-nicolaas-cola-debrot-prijs-voor-bijdrage-aan-curacaose-muziek/ Gregory Elias ontvangt Nicolaas 'Cola' Debrot prijs voor bijdrage aan Curaçaose muziek], nu.cw (2 di mei 2025)</ref> Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renòmber na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]] i a bira un di e eventonan musikal mas konosí di e isla. E entradanan di e festival ta wòrdu reinvertí den inisiativanan di komunidat i kultura. Pa medio di su fundashon, Elias a sostené Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFF), i ta organisá BlueSeas Blues Festival. <ref>[https://nu.cw/2023/03/21/curacao-international-film-festival-organiseert-film-days/ Curacao International Film Festival organiseert Film Days], nu.cw (21 di mart 2021)</ref><ref>[https://nu.cw/2024/02/23/artiesten-curacao-international-blueseas-festival-bekend/ Artiesten Curacao International Blue Seas Festival bekend], nu.cw (23 di febrüari 2024)</ref>Internashonalmente, el a haña rekonosementu adishonal na 2016 pa organisá un konsierto di [[Rolling Stones]] na [[Cuba]].<ref name="FTM"/> == Premio == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) – pa kontribushonnan na komunidat i promoshon internashonal di Kòrsou.<ref>[https://www.rotarycuracao.org/sitepage/charles-gomes-casseres-award/cgc-award-2013-goes-to-gregory-elias CGC Award 2013 goes to Gregory Elias], rotarycuracao.org</ref> * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) – pa su kontribushon prolongá na músika di Kòrsou.<ref name="AD"/> == Legado == Elias a bira un figura konosí den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su aktividatnan den sektor finansiero, huntu ku su sosten pa músika, deporte, arte i inisiativanan pa hubentut, a hasié un figura prominente den bida públiko di e isla. {{Appendix}} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]) ta un empresario, filantropo, músiko i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su aktividatnan den e sektor di servisio finansiero internashonal i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku ta sostené proyektonan den músika, kultura, deporte i desaroyo sosial. Elias a hunga tambe un papel importante den e organisashon di Curaçao North Sea Jazz Festival. Pa su kontribushon na músika na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.[1][2] ## Kontenido ## Bida i karera Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welonan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.[3] Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresa Kòrsou, unda el a establesé su mes den e área di [[Spaanse Water]].[3] Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ### Músika Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual el tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.[4] Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a yega den e Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba e listanan di músika lokal.[5] E estilo di Eliah tabata komparabel ku e di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí pa imitá nan.[4] Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues el a ko-skibi e kansion ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.[6] Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula ''[[Double Play]]'', un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''[[Dubbelspel]]'' di [[Frank Martinus Arion]].[7] ### Servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di trust i servisio finansiero pa klientenan internashonal. Na 2002, e grupo a wòrdu bendé na Fortis i despues a wòrdu integrá ku MeesPierson. Elias a fungi komo gerente general di e operashon di bank i trust te ku 2006.[8] Entre 1987 i 1995, Elias a fungi komo presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB).[9] Na 2007, Elias a inisiá United Trust, un grupo di servisio di trust i maneho di patrimonio ku tabatin operashonnan den diferente pais, entre otro Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg. E grupo tabata maneha un gran kantidat di entidatnan hurídiko na Kòrsou i tabata ofresé servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal.[10][11] Na 2021, United Group Holdings B.V., e kompania holding di Elias, a atkerí Banco di Caribe. E transakshon tabata parti di e proseso pa reorganisá e banko i fortalesé e situashon finansiero di e Ennia-groep. E akuerdo tabata kubri operashonnan di Banco di Caribe na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten.[12] Na desèmber 2024, Banco di Caribe Aruba N.V. a wòrdu atkerí pa AIB Bank N.V., un banko di invershon ku ta operá for di Aruba.[13] Elias a haña atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a aparesé den e documentos konosí komo e [[Panama Papers]]. Su nòmber tabata aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá di e firma di servisio korporativo panameño Mossack Fonseca. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda den konekshon ku investigashonnan riba evashon i ontwijking di belasting. Elias a deklará ku su servisio finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di e kuadron legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientenan.[14] ### Promoshon kultural i filantropia Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, [[kultura]], [[deporte]], músika i desaroyo sosial na Kòrsou. Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renòmber na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]]. E evento a bira un di e festividadnan musikal mas konosí di e isla.[15] Fundashon Bon Intenshon tambe a sostené inisiativanan kultural manera Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i BlueSeas Blues Festival. Partisipashon di Elias den organisashon di e konsierto di [[The Rolling Stones]] na [[Cuba]] na 2016 a trese atenshon internashonal pa su aktividatnan kultural.[8] ## Premionan * '''Charles Gomes Casseres Award''' (2013) – pa su kontribushon na e komunidat i pa e promoshon internashonal di Kòrsou.[16] * '''[[Premio Cola Debrot]]''' (2025) – pa su kontribushon prolongá na e músika di Kòrsou.[1][17] ## Legado Gregory Elias ta un figura prominente den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su karera den e sektor finansiero a bai huntu ku un partisipashon prolongá den músika, organisashon di eventonan kultural i filantropia. Pa medio di Fundashon Bon Intenshon i proyektonan manera Curaçao North Sea Jazz Festival, el a sostené diferente inisiativanan den kultura, deporte, enseñansa i desaroyo sosial na Kòrsou. {{DEFAULTSORT:Elias, Gregory}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] ---------- Na 2007, el a funda United Group Holdings, un compania internashonal di servisionan finansiero specialisa den maneho di rikesa, servicio di fideicomiso, y strukturanan huridiko, ku ofisina na varios pais entre otro Korsou, Aruba, Panama, i ​​Hulanda. Intertrust i servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di "trust" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis. Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Gregory (Greg) Elias (1953) tabata un di e fundadónan di e kompania di konfiansa Intertrust. E compania ey a wordo bendi na Fortis na 2002, cual segun informe a haci Elias e homber mas rico na Curaçao. El a keda aktivo den e sektor di konfiansa despues di esei i a establesé un ofisina nobo na Amsterdam i Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> zie nl.wiki:'''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]) ta un empresario, filantropo i promotor kultural di [[Kòrsou]] ku hopi influensia riba tantu e sektor finansiero komo e bida kultural di e isla. E ta konosí pa su ròl den atkisishon di Banco di Caribe, su liderazgo di e kompania internashonal di servisio finansiero United Group Holdings, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, organisadó di e prestigioso [[Curaçao North Sea Jazz Festival]]. == Bida i karera == Gregory Elias a nasé na [[Bandariba]] den luna di mei 1953, komo yu di e empresario Fohed Antonio Elias. Na un edat hoben e a bai studia na Hulanda, kaminda e a sigui formashon den e área di derecho notarial na Vrije Universiteit Amsterdam den añanan 1970. Durante su Despues di a studia, el a bolbe pa Kòrsou den principio di e mesun dekada. E ta residente di e área di Spaanse Water. == Honor == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) {{Appendix}} Zelf werd Elias geboren op Banda Ariba. Het landgoed van zijn grootouders van moederszijde omvatte enkele hectaren. Hij woonde er acht jaar met zijn moeder. Op zijn twaalfde trok Elias naar Nederland; zijn oudere broer Mike was vijf jaar eerder al afgereisd. Gregory studeerde er – het was begin jaren zestig – rechten aan de Vrije Universiteit. Na zijn studie keerde hij terug naar Curaçao. Daar woont hij nu, alweer bijna 35<ref>[[Dick Drayer]], [https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html You can always get what you want], De Achterkant van Curacao (1 di ougustus 2016)</ref> Gregory (Greg) Elias (1953), bijgenaamd ‘de koning van Curaçao’, was een van de oprichters van trustbedrijf Intertrust. Dat bedrijf werd in 2002 verkocht aan Fortis, wat Elias naar verluidt tot de rijkste man van Curaçao maakte. Hij bleef daarna actief in het trustwezen, en zette een nieuw kantoor op in Amsterdam en Willemstad, United Trust. Elias vergaarde internationale bekendheid toen hij in 2016 een concert van de Rolling Stones op Cuba organiseerde.<ref>[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Met Johan Derksen organiseert hij een bluesfestival in het dorp Grolloo. Hij is bevriend met Marcel Boekhoorn, en sponsorde net als hij enige tijd voetbalclub NEC. [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] Gregory (Greg) Elias (1953), bijgenaamd ‘de koning van Curaçao’, was een van de oprichters van trustbedrijf Intertrust. Dat bedrijf werd in 2002 verkocht aan Fortis, wat Elias naar verluidt tot de rijkste man van Curaçao maakte. Hij bleef daarna actief in het trustwezen, en zette een nieuw kantoor op in Amsterdam en Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Elias vergaarde internationale bekendheid toen hij in 2016 een concert van de Rolling Stones op Cuba organiseerde. Met Johan Derksen organiseert hij een bluesfestival in het dorp Grolloo. Hij is bevriend met Marcel Boekhoorn, en sponsorde net als hij enige tijd voetbalclub NEC. --- WILLEMSTAD - Reeds vijf weken staat op de lokale top 40 het nummer getiteld „Life is easy", maar jammergenoeg nog steeds niet verkrijgbaar bij de lokale platenzaken. De opname die in de top 40 verschijnt is dan ook, voorlopig alleen via de Curom te beluisteren, maar spoedig ook via de andere radiostations. Ongeveer zeven weken geleden was hier op vakantie Gregory Elias, misschien nog onbekend bij velen, maar hij is een Caracaoënaar, die in Nederland studeert, maar een behoorlijke dosis muzikale talent bezit Misschien zegt de naam „Dickery Doek" meer? Vorig jaar werd door P.S.H. de nummers „A song for all" en „Mr 800 of the 7th Avenue" gelanceerd, zonder veel succes, maar toen al waren de muzikale talenten van Gregory Elias te beluisteren, want hij was dé schrijver, musicus en zanger „Dickery Doek". Gregory heeft ook een paar hits geschreven voor „Debhie, een zangeres, die tot voor kort nog een sensatie was in Nederland, Frankrijk en Italië. Dit jaar nog begon Gregory met de formatie van het trio: „Eliah", met als genre harmonie (C.S.N. & Y. of America stijl, maar zeker geen imitatie). „Eliah" bestaat uit Gregory Elias (naast zanger is hij ook drummer, pianist en guitarist). Verder Hein Piscaer („Uncle Henry", die 20 jaar oud is en lead guitarist en bass guitarist is) en Rob van Donselaar („Pedjes", 22 jaar, piano, orgel, guitaar en sli de-guitaar). Rob heeft gedurende drie jaar in de groep „Bintangs" gespeeld, die vrij populair is in Nederland en Duitsland. Gregory is 19 jaar oud en volgens de laatste inlichtingen die wij hebben gekregen van Gregory, zijn zij bezig met opnames voor een elpee. Eerst zal „Live is easy" als single in Nederland worden gelanceerd.<ref>Life is easy. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 28-06-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011</ref> -------- Gregory Elias werd geboren op Curaçao in mei of augustus 1953. Op jonge leeftijd vertrok hij naar Nederland, waar hij in de jaren 1970 notarieel recht studeerde in Amsterdam. Na zijn studie keerde hij begin jaren ’70 terug naar zijn geboorte-eiland. Hij woont in de omgeving van Spaanse Water op Curaçao. 💼 Carrière in financiën en ondernemerschap In de jaren 1980 richtte Elias mee de Holland Intertrust Group op, een toonaangevend trustkantoor voor internationale cliënten. In 2002 verkocht hij zijn aandelen aan Fortis PLC, en in 2007 richtte hij zijn eigen groep op: United Group Holdings, actief in wealth management, trusts en juridische dienstverlening in onder andere het Caribisch gebied en Europa. Elias was ook algemeen directeur van Pierson Bank/Intertrust tot zijn vertrek in 2006. Onder zijn leiding groeide United Group uit tot een organisatie met kantoren in negen landen, waaronder Curaçao, Aruba en Panama. In juni 2022 voltooide United Group Holdings onder leiding van Elias de overname van Banco di Caribe, waarmee hij een prominente speler werd in de lokale bankensector. 🎶 Culturele promotor en filantroop Gregory Elias is de oprichter van de Fundashon Bon Intenshon, die sinds 1990 structurele steun biedt aan projecten in het onderwijs, cultuur, sport en het sociale domein op Curaçao. In 2010 lanceerde hij het Curaçao North Sea Jazz Festival, in samenwerking met Mojo Concerts en het Curaçao Toeristenbureau (CTB). Het festival, dat plaatsvindt in het laagseizoen, groeide uit tot een internationaal cultureel hoogtepunt. Wereldberoemde artiesten als Prince, Stevie Wonder en Alicia Keys traden op tijdens het evenement. De opbrengsten van het festival worden volledig geherinvesteerd in sociale projecten. Daarnaast organiseert zijn stichting ook het Curaçao International Film Festival Rotterdam, het BlueSeas Blues Festival en andere culturele evenementen. 🏅 Onderscheidingen In 2013 ontving Elias de Charles Gomes Casseres Award voor zijn bijdrage aan de gemeenschap en cultuur van Curaçao. In 2025 werd hij onderscheiden met de Cola Debrotprijs, de hoogste culturele onderscheiding van het eiland. Een opvallend detail: Elias was drummer en coauteur van de Nederlandse hit Why Tell Me Why van Anita Meyer. De inkomsten uit dit project gebruikte hij mede om zijn ondernemingen en filantropisch werk te financieren. 🧭 Erfenis Gregory Elias wordt gezien als een ware “yu di Kòrsou” – een zoon van Curaçao – die zijn financiële succes heeft ingezet voor de culturele en sociale ontwikkeling van zijn eiland. Zijn werk belichaamt een unieke balans tussen ondernemerschap, filantropie en het versterken van de Curaçaose identiteit op internationaal niveau. ---- Gregory Edward Elias (nase na Kòrsou, 1953) ta un empresario, filántropo i promotor kultural di Kòrsou ku un gran impakto riba e sektor finansiero i e bida kultural di e isla. E ta konosí pa su rol den akuisishon di Banco di Caribe, su liderato den firma internashonal di servicio finansiero United Group Holdings, i komo fundadó di e Fundashon Bon Intenshon ku ta organizadó di e Curaçao North Sea Jazz Festival. 🎓 Bida i formashon Gregory Elias a nasé na Kòrsou den mei òf ougustus di 1953, komo yu di empresario Fohed Elias. Na un edad hoben e a bai studia na Hulanda, kaminda e a sigui formashon den e área di derecho notarial na Amsterdam den anjanan 1970. Despues di e studi, e a bolbe pa Kòrsou den principio di e mesun dekada. E ta residente di e área di Spaanse Water. 💼 Karera den finansa i negoshi Den anjanan 1980, Elias a co-funda Holland Intertrust Group, un firma prominente den e mundo di trust i planeashon di impuesto pa klientenan internashonal. Na 2002, e a bende su parti den Intertrust na Fortis PLC, i na 2007 e a funda su mesun grupo, United Group Holdings, ku ta ofrece servisio di wealth management, trust, i planeashon legal den varios pais den Karibe i Europa. E tambe tabata direktor general di Pierson Bank/Intertrust te ku su salida na 2006. Bao di su liderato, United Group a habri ofisina den nueve pais, inkluído Kòrsou, Aruba, i Panama. Na yüni 2022, United Group Holdings, bou di liderato di Elias, a kompletá e kompra di Banco di Caribe, convirtiéndose asina den un di e figura prinsipal den sektor bankario lokal. 🎶 Promotor kultural i filántropo Gregory Elias ta fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku for di 1990 ta duna sosten kontinuo na e sektor edukashonal, kultural, deportivo, i sosial na Kòrsou. Na 2010, Elias a lansa e Curaçao North Sea Jazz Festival den kolaborashon ku Mojo Concerts i CTB. E festival aki, ku ta tuma luga durante temporada bou di turismo, a traha e isla na un nivel internashonal den e mundo musikal. Artistanan famos mundialmente manera Prince, Stevie Wonder, i Alicia Keys a presenta riba e tarima di e festival. E evento ta sin gana, i su ganashi tur a wordu reinvertí den proyekto sosial. Ademàs di jazz, Elias su fundashon ta organisá e Curaçao International Film Festival Rotterdam, e festival di blues BlueSeas, i otro aktividat artistiko. 🏅 Rekonesementu Na 2013, Elias a ricibí e Charles Gomes Casseres Award pa su kontribushon na komunidat i kultura di Kòrsou. Na 2025, e a ricibí e Premio Cola Debrot, e premio mas halto den área di arte i kultura na Kòrsou. Un dato interesante: Elias tabata drummer i ko-autor di e hit “Why Tell Me Why” pa cantante hulandés Anita Meyer, ku e a uza e ganashi finansiero pa invertí den negoshinan i fundashon filantrópiko. 🧭 Legado Gregory Elias ta konsiderá komo un “yu di Kòrsou” di berdat: un persona ku a uza su éksito finansiero pa amplia e balor kultural i komun di su pueblo. Su trabou ta reflehá un balans entre negoshio, filantropia, i promoshon di identidat kultural di Kòrsou na un eskala internashonal. * e tabata ko-produser di e pelikula "double play (2017), un produkshon merikano basa riba e buki ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]]. * na 1972 e i e grupo Eliah a koloka den top 20 di Korsou cu e kantika "Life is easy''<ref>TOP20. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 16-09-1972, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 28-06-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011</ref> * 1987 t/m 1995 - Presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB) * 1983 - el a kasa ku Marianne Chang * 1993 - presidente VBC Vereniging Bedrijfsleven Curacao {{Appendix}} ---- Gregory Edward Elias (geboren op Curaçao, 1953) is een ondernemer, filantroop, muzikant en cultureel promotor uit Curaçao. Hij heeft aanzienlijke invloed gehad op zowel de financiële infrastructuur als het culturele leven van het eiland. Hij staat bekend om zijn rol in de overname van Banco di Caribe, zijn leiding over United Group Holdings, en als oprichter van Fundashon Bon Intenshon, de stichting achter het prestigieuze Curaçao North Sea Jazz Festival. 🎓 Leven en opleiding Gregory Elias werd geboren op Curaçao in mei of augustus 1953. Hij vertrok op jonge leeftijd naar Nederland, waar hij notarieel recht studeerde in Amsterdam in de jaren 1970. Hij woont tegenwoordig in de regio Spaanse Water op Curaçao. 🎶 Vroege muzikale carrière Al op 19-jarige leeftijd maakte Gregory Elias naam als componist, zanger en multi-instrumentalist onder het pseudoniem “Dickery Dock”. In 1972 bracht hij het nummer “Life is Easy” uit, dat destijds vijf weken op de lokale top 40 van Curaçao stond, ondanks dat het nog niet beschikbaar was in platenzaken.<ref>Life is easy. Amigoe di Curaçao, 30-09-1972, p. 11. Geraadpleegd via Delpher, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011</ref> Gregory was de schrijver, zanger, pianist, drummer en gitarist van de muziekformatie Eliah, die hij datzelfde jaar oprichtte. De groep bestond uit Elias zelf, Hein Piscaer (“Uncle Henry”) als lead- en basgitarist, en Rob van Donselaar (“Pedjes”), voormalig lid van de bekende Nederlandse band Bintangs, als toetsenist en gitarist. De stijl van Eliah werd vergeleken met die van Crosby, Stills, Nash & Young of America, hoewel de groep geen imitatie nastreefde. Gregory schreef daarnaast ook liedjes voor Debhie, een zangeres die toen actief was in Nederland, Frankrijk en Italië. Er werd gewerkt aan de opnames van een elpee, met "Life is Easy" als eerste geplande single voor de Nederlandse markt. 💼 Carrière in financiën en ondernemerschap Na zijn muzikale periode ontwikkelde Elias zich tot een succesvolle ondernemer. Hij richtte in de jaren 1980 mee Holland Intertrust Group op en verkocht zijn aandelen in 2002 aan Fortis. In 2007 startte hij United Group Holdings, gespecialiseerd in wealth management, trusts en juridische structuren, met vestigingen in onder andere Curaçao, Panama en Nederland. In juni 2022 kocht zijn groep Banco di Caribe, waarmee hij zijn invloed in de financiële sector van het eiland verstevigde. 🎷 Culturele promotie en filantropie Gregory Elias is oprichter van Fundashon Bon Intenshon, die sinds 1990 actief is in het ondersteunen van projecten op het gebied van onderwijs, cultuur, sport en armoedebestrijding. In 2010 lanceerde hij het Curaçao North Sea Jazz Festival, dat sindsdien wereldsterren zoals Prince, Stevie Wonder en Alicia Keys naar het eiland heeft gebracht. Alle winsten van het festival worden herbestemd naar maatschappelijke projecten. Zijn stichting organiseert daarnaast ook het Curaçao International Film Festival Rotterdam en het BlueSeas Blues Festival. 🏅 Onderscheidingen Charles Gomes Casseres Award (2013) – voor zijn bijdrage aan de Curaçaose samenleving Cola Debrotprijs (2025) – hoogste culturele onderscheiding op Curaçao 🧭 Erfenis Gregory Elias wordt alom erkend als een ware “yu di Kòrsou” – een Curaçaoënaar die zijn financiële succes heeft ingezet voor het algemeen welzijn en culturele bloei van zijn eiland. Zijn levensloop combineert ondernemerschap, filantropie en artistieke expressie tot een uniek voorbeeld van culturele toewijding. -------- ----------- Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Despues di su estudio, el a regresa Kòrsou i a kuminsá su karera na e "trustkantoor" Intertrust. Na 2002, Intertrust a wòrdu bendí na Fortis MeesPierson, durante kua tempu Elias a gana un montante supstansial komo fundadó i direktor. Despues di sinku aña, el a bandoná e kompania i a funda United Trust na 2007, un trustkantoor ku sukursalnan na Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg, entre otro. United Trust ta manehá mas o ménos dos mil entidat hurídiko na Kòrsou i ta ofresé servisio na kompanianan i personanan pa lanta strukturanan di belasting. <ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref>{{Citeer nieuws |achternaam=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Intertrust i servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di "trust" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis. Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Gregory (Greg) Elias (1953) tabata un di e fundadónan di e kompania di konfiansa Intertrust. E compania ey a wordo bendi na Fortis na 2002, cual segun informe a haci Elias e homber mas rico na Curaçao. El a keda aktivo den e sektor di konfiansa despues di esei i a establesé un ofisina nobo na Amsterdam i Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Na 2007, el a funda United Group Holdings, un compania internashonal di servisionan finansiero specialisa den maneho di rikesa, servicio di fideicomiso, y strukturanan huridiko, ku ofisina na varios pais entre otro Korsou, Aruba, Panama, i ​​Hulanda. gd4d3wrd86k1okne7lqtvqnnfc1idoq 203117 203116 2026-09-04T19:23:19Z Caribiana 8320 203117 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{infobox persona |variante = c | nomber completo = Gregory Edward Elias | alias = Dickery Dock, Rei di Kòrsou | fecha nacemento = [[1953]] | luga nacemento = {{CUW}} | ofishi = empresario, músiko, filantropo i promotor kultural | pareha = Marianne Chang | yui = 2 | distincion = [[Premio Cola Debrot]] (2025) }} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]<ref name="Marbus">{{Citeer web |url=https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html |titel=You can always get what you want |auteur=Margriet Marbus |datum=2016-08-01|bezochtdatum=2025-05-02 |werk=De achterkant van Curaçao}}</ref>) ta un empresario, filantropo, músiko, i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su aktividatnan den sektor di servisio finansiero internashonal, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku ta sostené proyektonan den músika, kultura, deporte i desaroyo sosial. Elias a hunga tambe un papel importante den e organisashon di [[Curaçao North Sea Jazz Festival]]. Pa su kontribushon na músika na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.<ref name="AD">{{citeer web |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31079-gregory-elias-krijgt-cola-debrotprijs |titel=Gregory Elias krijgt Cola Debrotprijs |datum=2025-05-01 |bezochtdatum= |werk=[[Antilliaans Dagblad]]}}</ref> == Bida i karera == Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welonan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.<ref name="Marbus"/> Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresá Kòrsou, unda el a establesé su mes den e área di [[Spaanse Water]].<ref name="Marbus"/> Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ===Músika === Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na e edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual e tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.<ref name="Life"/> Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a drenta Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba e listanan di músika lokal.<ref>{{citeer web|titel=TOP20|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-16-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011}}</ref> E estilo di Eliah tabata komparabel ku esun di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí riba imitashon.<ref name="Life">{{citeer web|titel=Life is easy|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-30|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-03|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011}}</ref> Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues e tabata ko-outor pa e kansion hulandes ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.<ref>[https://www.nporadio2.nl/nieuws/top2000/9b3a5d17-9797-4192-8c42-704f3c47db64/why-tell-me-why-is-een-noodkreet-probeer-goed-te-zijn-naar-je-medemens Why Tell Me Why is een noodkreet: 'Probeer goed te zijn naar je medemens'], NPO Radio 2 Top 2000</ref> Na 2009, Elias a ko-fundá Top Stop Music (TSM) na [[Florida]], huntu ku e produktor musikal Sergio George. TSM ta un seyo diskero ku enfoke riba músika latino, spesialmente músika [[Cuba|kubano]] i tropikal. Elias a fungi komo presidente di e seyo. Un aña despues, e album ''Ciclos'' di Luis Enrique, lansá pa medio di Top Stop Music, a gana e Grammy pa "Best Tropical Latin Album".<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20860-top-stop-music-van-elias-wint-grammy Top Stop Music van Elias wint Grammy], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di yanüari 2020)</ref> Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula [[Double Play]], un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]].<ref>[https://www.imdb.com/title/tt5220252/fullcredits/?ref_=tt_ov_sm_3#amzn1.imdb.concept.name_credit_group.7caf7d16-5db9-4f4f-8864-d4c6e711c686 Double Play], IMDb</ref> === Servisio finansiero === Den añanan 1980, Elias a ko-fundá Holland Intertrust Group, un "trustkantoor" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, e grupo a wòrdu bendé na Fortis i despues integrá ku MeesPierson. Elias a fungi komo gerente general di e operashon te ku 2006.<ref name="FTM">[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Entre 1987 i 1995, Elias tabata presidente di e gremio Vereniging Offshore Belangen (VOB).<ref>{{citeer web|titel=Gregory Elias over Offshore: het gaat redelijk goed|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-01-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642359:mpeg21:p003}}</ref> Na 2007, Elias a inisiá United Trust, un grupo ku operashonnan na diferente pais, entre otro Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg. E grupo tabata manehá un gran kantidat di entidat hurídiko na Kòrsou i tabata ofresé servisionan finansiero spesialisá na kompania i persona den maneho di kapital i strukturanan hurídiko pa evashon di belasting.<ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref name="trouw">{{Citeer web|auteur=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Na 2021, United Group Holdings BV, e kompania holding di Elias, a atkerí [[Banco di Caribe]]. E transakshon tabata parti di e proseso pa reorganisá e banko i fortalesé e situashon finansiero di [[ENNIA|Grupo Ennia]]. E akuerdo tabata kubri e operashonnan di Banco di Caribe na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |titel=Banco Di Caribe overgenomen door bedrijf Gregory Elias |achternaam= |datum=2021-09-16 |bezochtdatum= |werk=Paradise FM 103.1 |taal=nl |archiefdatum=2025-05-03 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20250503052411/https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |dodeurl=ja }}</ref> Na desèmber 2024 e [[Banco di Caribe Aruba|operashon na Aruba]] a wòrdu atkerí pa [[AIB Bank|AIB Bank NV]], un banko di invershon ku ta operá for di Aruba..<ref>[https://www.noticiacla.com/news/33047 AIB Bank N.V. ta tuma Banco di Caribe (Aruba) N.V. over!], NoticiaCla (23 di december 2024)</ref> Elias a haña atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a aparesé den e dokumentonan konosí komo Panama Papers. Su nòmber a aparesé 312 biaha den dokumentonan filtrá pa Mossack Fonseca, un kompania asesor korporativo di Panama. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda den konekshon ku investigashonnan riba evashon di belasting. Elias a deklará ku su servisionan finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di e margen legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientela.<ref name="trouw"/> === Promoshon kultural i filantropia === Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na aña 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, [[kultura]], [[deporte]], i desaroyo sosial na Kòrsou.<ref>[https://nu.cw/2025/05/02/gregory-elias-ontvangt-nicolaas-cola-debrot-prijs-voor-bijdrage-aan-curacaose-muziek/ Gregory Elias ontvangt Nicolaas 'Cola' Debrot prijs voor bijdrage aan Curaçaose muziek], nu.cw (2 di mei 2025)</ref> Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renombre na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]] i a bira un di e eventonan musikal mas konosí di e isla. E entradanan di e festival ta wòrdu reinvertí den inisiativanan di komunidat i kultura. Pa medio di su fundashon, Elias a sostené Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFF), i ta organisá BlueSeas Blues Festival. <ref>[https://nu.cw/2023/03/21/curacao-international-film-festival-organiseert-film-days/ Curacao International Film Festival organiseert Film Days], nu.cw (21 di mart 2021)</ref><ref>[https://nu.cw/2024/02/23/artiesten-curacao-international-blueseas-festival-bekend/ Artiesten Curacao International Blue Seas Festival bekend], nu.cw (23 di febrüari 2024)</ref>Internashonalmente, el a haña rekonosementu adishonal na 2016 pa organisá un konsierto di [[Rolling Stones]] na [[Cuba]].<ref name="FTM"/> == Premio == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) – pa kontribushonnan na komunidat i promoshon internashonal di Kòrsou.<ref>[https://www.rotarycuracao.org/sitepage/charles-gomes-casseres-award/cgc-award-2013-goes-to-gregory-elias CGC Award 2013 goes to Gregory Elias], rotarycuracao.org</ref> * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) – pa su kontribushon prolongá na músika di Kòrsou.<ref name="AD"/> == Legado == Elias a bira un figura konosí den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su aktividatnan den sektor finansiero, huntu ku su sosten pa músika, deporte, arte i inisiativanan pa hubentut, a hasié un figura prominente den bida públiko di e isla. {{Appendix}} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]) ta un empresario, filantropo, músiko i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su aktividatnan den e sektor di servisio finansiero internashonal i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku ta sostené proyektonan den músika, kultura, deporte i desaroyo sosial. Elias a hunga tambe un papel importante den e organisashon di Curaçao North Sea Jazz Festival. Pa su kontribushon na músika na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.[1][2] ## Kontenido ## Bida i karera Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welonan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.[3] Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresa Kòrsou, unda el a establesé su mes den e área di [[Spaanse Water]].[3] Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ### Músika Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual el tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.[4] Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a yega den e Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba e listanan di músika lokal.[5] E estilo di Eliah tabata komparabel ku e di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí pa imitá nan.[4] Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues el a ko-skibi e kansion ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.[6] Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula ''[[Double Play]]'', un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''[[Dubbelspel]]'' di [[Frank Martinus Arion]].[7] ### Servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di trust i servisio finansiero pa klientenan internashonal. Na 2002, e grupo a wòrdu bendé na Fortis i despues a wòrdu integrá ku MeesPierson. Elias a fungi komo gerente general di e operashon di bank i trust te ku 2006.[8] Entre 1987 i 1995, Elias a fungi komo presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB).[9] Na 2007, Elias a inisiá United Trust, un grupo di servisio di trust i maneho di patrimonio ku tabatin operashonnan den diferente pais, entre otro Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg. E grupo tabata maneha un gran kantidat di entidatnan hurídiko na Kòrsou i tabata ofresé servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal.[10][11] Na 2021, United Group Holdings B.V., e kompania holding di Elias, a atkerí Banco di Caribe. E transakshon tabata parti di e proseso pa reorganisá e banko i fortalesé e situashon finansiero di e Ennia-groep. E akuerdo tabata kubri operashonnan di Banco di Caribe na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten.[12] Na desèmber 2024, Banco di Caribe Aruba N.V. a wòrdu atkerí pa AIB Bank N.V., un banko di invershon ku ta operá for di Aruba.[13] Elias a haña atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a aparesé den e documentos konosí komo e [[Panama Papers]]. Su nòmber tabata aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá di e firma di servisio korporativo panameño Mossack Fonseca. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda den konekshon ku investigashonnan riba evashon i ontwijking di belasting. Elias a deklará ku su servisio finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di e kuadron legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientenan.[14] ### Promoshon kultural i filantropia Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, [[kultura]], [[deporte]], músika i desaroyo sosial na Kòrsou. Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renòmber na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]]. E evento a bira un di e festividadnan musikal mas konosí di e isla.[15] Fundashon Bon Intenshon tambe a sostené inisiativanan kultural manera Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i BlueSeas Blues Festival. Partisipashon di Elias den organisashon di e konsierto di [[The Rolling Stones]] na [[Cuba]] na 2016 a trese atenshon internashonal pa su aktividatnan kultural.[8] ## Premionan * '''Charles Gomes Casseres Award''' (2013) – pa su kontribushon na e komunidat i pa e promoshon internashonal di Kòrsou.[16] * '''[[Premio Cola Debrot]]''' (2025) – pa su kontribushon prolongá na e músika di Kòrsou.[1][17] ## Legado Gregory Elias ta un figura prominente den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su karera den e sektor finansiero a bai huntu ku un partisipashon prolongá den músika, organisashon di eventonan kultural i filantropia. Pa medio di Fundashon Bon Intenshon i proyektonan manera Curaçao North Sea Jazz Festival, el a sostené diferente inisiativanan den kultura, deporte, enseñansa i desaroyo sosial na Kòrsou. {{DEFAULTSORT:Elias, Gregory}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] ---------- Na 2007, el a funda United Group Holdings, un compania internashonal di servisionan finansiero specialisa den maneho di rikesa, servicio di fideicomiso, y strukturanan huridiko, ku ofisina na varios pais entre otro Korsou, Aruba, Panama, i ​​Hulanda. Intertrust i servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di "trust" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis. Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Gregory (Greg) Elias (1953) tabata un di e fundadónan di e kompania di konfiansa Intertrust. E compania ey a wordo bendi na Fortis na 2002, cual segun informe a haci Elias e homber mas rico na Curaçao. El a keda aktivo den e sektor di konfiansa despues di esei i a establesé un ofisina nobo na Amsterdam i Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> zie nl.wiki:'''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]) ta un empresario, filantropo i promotor kultural di [[Kòrsou]] ku hopi influensia riba tantu e sektor finansiero komo e bida kultural di e isla. E ta konosí pa su ròl den atkisishon di Banco di Caribe, su liderazgo di e kompania internashonal di servisio finansiero United Group Holdings, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, organisadó di e prestigioso [[Curaçao North Sea Jazz Festival]]. == Bida i karera == Gregory Elias a nasé na [[Bandariba]] den luna di mei 1953, komo yu di e empresario Fohed Antonio Elias. Na un edat hoben e a bai studia na Hulanda, kaminda e a sigui formashon den e área di derecho notarial na Vrije Universiteit Amsterdam den añanan 1970. Durante su Despues di a studia, el a bolbe pa Kòrsou den principio di e mesun dekada. E ta residente di e área di Spaanse Water. == Honor == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) {{Appendix}} Zelf werd Elias geboren op Banda Ariba. Het landgoed van zijn grootouders van moederszijde omvatte enkele hectaren. Hij woonde er acht jaar met zijn moeder. Op zijn twaalfde trok Elias naar Nederland; zijn oudere broer Mike was vijf jaar eerder al afgereisd. Gregory studeerde er – het was begin jaren zestig – rechten aan de Vrije Universiteit. Na zijn studie keerde hij terug naar Curaçao. Daar woont hij nu, alweer bijna 35<ref>[[Dick Drayer]], [https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html You can always get what you want], De Achterkant van Curacao (1 di ougustus 2016)</ref> Gregory (Greg) Elias (1953), bijgenaamd ‘de koning van Curaçao’, was een van de oprichters van trustbedrijf Intertrust. Dat bedrijf werd in 2002 verkocht aan Fortis, wat Elias naar verluidt tot de rijkste man van Curaçao maakte. Hij bleef daarna actief in het trustwezen, en zette een nieuw kantoor op in Amsterdam en Willemstad, United Trust. Elias vergaarde internationale bekendheid toen hij in 2016 een concert van de Rolling Stones op Cuba organiseerde.<ref>[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Met Johan Derksen organiseert hij een bluesfestival in het dorp Grolloo. Hij is bevriend met Marcel Boekhoorn, en sponsorde net als hij enige tijd voetbalclub NEC. [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] Gregory (Greg) Elias (1953), bijgenaamd ‘de koning van Curaçao’, was een van de oprichters van trustbedrijf Intertrust. Dat bedrijf werd in 2002 verkocht aan Fortis, wat Elias naar verluidt tot de rijkste man van Curaçao maakte. Hij bleef daarna actief in het trustwezen, en zette een nieuw kantoor op in Amsterdam en Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Elias vergaarde internationale bekendheid toen hij in 2016 een concert van de Rolling Stones op Cuba organiseerde. Met Johan Derksen organiseert hij een bluesfestival in het dorp Grolloo. Hij is bevriend met Marcel Boekhoorn, en sponsorde net als hij enige tijd voetbalclub NEC. --- WILLEMSTAD - Reeds vijf weken staat op de lokale top 40 het nummer getiteld „Life is easy", maar jammergenoeg nog steeds niet verkrijgbaar bij de lokale platenzaken. De opname die in de top 40 verschijnt is dan ook, voorlopig alleen via de Curom te beluisteren, maar spoedig ook via de andere radiostations. Ongeveer zeven weken geleden was hier op vakantie Gregory Elias, misschien nog onbekend bij velen, maar hij is een Caracaoënaar, die in Nederland studeert, maar een behoorlijke dosis muzikale talent bezit Misschien zegt de naam „Dickery Doek" meer? Vorig jaar werd door P.S.H. de nummers „A song for all" en „Mr 800 of the 7th Avenue" gelanceerd, zonder veel succes, maar toen al waren de muzikale talenten van Gregory Elias te beluisteren, want hij was dé schrijver, musicus en zanger „Dickery Doek". Gregory heeft ook een paar hits geschreven voor „Debhie, een zangeres, die tot voor kort nog een sensatie was in Nederland, Frankrijk en Italië. Dit jaar nog begon Gregory met de formatie van het trio: „Eliah", met als genre harmonie (C.S.N. & Y. of America stijl, maar zeker geen imitatie). „Eliah" bestaat uit Gregory Elias (naast zanger is hij ook drummer, pianist en guitarist). Verder Hein Piscaer („Uncle Henry", die 20 jaar oud is en lead guitarist en bass guitarist is) en Rob van Donselaar („Pedjes", 22 jaar, piano, orgel, guitaar en sli de-guitaar). Rob heeft gedurende drie jaar in de groep „Bintangs" gespeeld, die vrij populair is in Nederland en Duitsland. Gregory is 19 jaar oud en volgens de laatste inlichtingen die wij hebben gekregen van Gregory, zijn zij bezig met opnames voor een elpee. Eerst zal „Live is easy" als single in Nederland worden gelanceerd.<ref>Life is easy. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 28-06-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011</ref> -------- Gregory Elias werd geboren op Curaçao in mei of augustus 1953. Op jonge leeftijd vertrok hij naar Nederland, waar hij in de jaren 1970 notarieel recht studeerde in Amsterdam. Na zijn studie keerde hij begin jaren ’70 terug naar zijn geboorte-eiland. Hij woont in de omgeving van Spaanse Water op Curaçao. 💼 Carrière in financiën en ondernemerschap In de jaren 1980 richtte Elias mee de Holland Intertrust Group op, een toonaangevend trustkantoor voor internationale cliënten. In 2002 verkocht hij zijn aandelen aan Fortis PLC, en in 2007 richtte hij zijn eigen groep op: United Group Holdings, actief in wealth management, trusts en juridische dienstverlening in onder andere het Caribisch gebied en Europa. Elias was ook algemeen directeur van Pierson Bank/Intertrust tot zijn vertrek in 2006. Onder zijn leiding groeide United Group uit tot een organisatie met kantoren in negen landen, waaronder Curaçao, Aruba en Panama. In juni 2022 voltooide United Group Holdings onder leiding van Elias de overname van Banco di Caribe, waarmee hij een prominente speler werd in de lokale bankensector. 🎶 Culturele promotor en filantroop Gregory Elias is de oprichter van de Fundashon Bon Intenshon, die sinds 1990 structurele steun biedt aan projecten in het onderwijs, cultuur, sport en het sociale domein op Curaçao. In 2010 lanceerde hij het Curaçao North Sea Jazz Festival, in samenwerking met Mojo Concerts en het Curaçao Toeristenbureau (CTB). Het festival, dat plaatsvindt in het laagseizoen, groeide uit tot een internationaal cultureel hoogtepunt. Wereldberoemde artiesten als Prince, Stevie Wonder en Alicia Keys traden op tijdens het evenement. De opbrengsten van het festival worden volledig geherinvesteerd in sociale projecten. Daarnaast organiseert zijn stichting ook het Curaçao International Film Festival Rotterdam, het BlueSeas Blues Festival en andere culturele evenementen. 🏅 Onderscheidingen In 2013 ontving Elias de Charles Gomes Casseres Award voor zijn bijdrage aan de gemeenschap en cultuur van Curaçao. In 2025 werd hij onderscheiden met de Cola Debrotprijs, de hoogste culturele onderscheiding van het eiland. Een opvallend detail: Elias was drummer en coauteur van de Nederlandse hit Why Tell Me Why van Anita Meyer. De inkomsten uit dit project gebruikte hij mede om zijn ondernemingen en filantropisch werk te financieren. 🧭 Erfenis Gregory Elias wordt gezien als een ware “yu di Kòrsou” – een zoon van Curaçao – die zijn financiële succes heeft ingezet voor de culturele en sociale ontwikkeling van zijn eiland. Zijn werk belichaamt een unieke balans tussen ondernemerschap, filantropie en het versterken van de Curaçaose identiteit op internationaal niveau. ---- Gregory Edward Elias (nase na Kòrsou, 1953) ta un empresario, filántropo i promotor kultural di Kòrsou ku un gran impakto riba e sektor finansiero i e bida kultural di e isla. E ta konosí pa su rol den akuisishon di Banco di Caribe, su liderato den firma internashonal di servicio finansiero United Group Holdings, i komo fundadó di e Fundashon Bon Intenshon ku ta organizadó di e Curaçao North Sea Jazz Festival. 🎓 Bida i formashon Gregory Elias a nasé na Kòrsou den mei òf ougustus di 1953, komo yu di empresario Fohed Elias. Na un edad hoben e a bai studia na Hulanda, kaminda e a sigui formashon den e área di derecho notarial na Amsterdam den anjanan 1970. Despues di e studi, e a bolbe pa Kòrsou den principio di e mesun dekada. E ta residente di e área di Spaanse Water. 💼 Karera den finansa i negoshi Den anjanan 1980, Elias a co-funda Holland Intertrust Group, un firma prominente den e mundo di trust i planeashon di impuesto pa klientenan internashonal. Na 2002, e a bende su parti den Intertrust na Fortis PLC, i na 2007 e a funda su mesun grupo, United Group Holdings, ku ta ofrece servisio di wealth management, trust, i planeashon legal den varios pais den Karibe i Europa. E tambe tabata direktor general di Pierson Bank/Intertrust te ku su salida na 2006. Bao di su liderato, United Group a habri ofisina den nueve pais, inkluído Kòrsou, Aruba, i Panama. Na yüni 2022, United Group Holdings, bou di liderato di Elias, a kompletá e kompra di Banco di Caribe, convirtiéndose asina den un di e figura prinsipal den sektor bankario lokal. 🎶 Promotor kultural i filántropo Gregory Elias ta fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku for di 1990 ta duna sosten kontinuo na e sektor edukashonal, kultural, deportivo, i sosial na Kòrsou. Na 2010, Elias a lansa e Curaçao North Sea Jazz Festival den kolaborashon ku Mojo Concerts i CTB. E festival aki, ku ta tuma luga durante temporada bou di turismo, a traha e isla na un nivel internashonal den e mundo musikal. Artistanan famos mundialmente manera Prince, Stevie Wonder, i Alicia Keys a presenta riba e tarima di e festival. E evento ta sin gana, i su ganashi tur a wordu reinvertí den proyekto sosial. Ademàs di jazz, Elias su fundashon ta organisá e Curaçao International Film Festival Rotterdam, e festival di blues BlueSeas, i otro aktividat artistiko. 🏅 Rekonesementu Na 2013, Elias a ricibí e Charles Gomes Casseres Award pa su kontribushon na komunidat i kultura di Kòrsou. Na 2025, e a ricibí e Premio Cola Debrot, e premio mas halto den área di arte i kultura na Kòrsou. Un dato interesante: Elias tabata drummer i ko-autor di e hit “Why Tell Me Why” pa cantante hulandés Anita Meyer, ku e a uza e ganashi finansiero pa invertí den negoshinan i fundashon filantrópiko. 🧭 Legado Gregory Elias ta konsiderá komo un “yu di Kòrsou” di berdat: un persona ku a uza su éksito finansiero pa amplia e balor kultural i komun di su pueblo. Su trabou ta reflehá un balans entre negoshio, filantropia, i promoshon di identidat kultural di Kòrsou na un eskala internashonal. * e tabata ko-produser di e pelikula "double play (2017), un produkshon merikano basa riba e buki ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]]. * na 1972 e i e grupo Eliah a koloka den top 20 di Korsou cu e kantika "Life is easy''<ref>TOP20. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 16-09-1972, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 28-06-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011</ref> * 1987 t/m 1995 - Presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB) * 1983 - el a kasa ku Marianne Chang * 1993 - presidente VBC Vereniging Bedrijfsleven Curacao {{Appendix}} ---- Gregory Edward Elias (geboren op Curaçao, 1953) is een ondernemer, filantroop, muzikant en cultureel promotor uit Curaçao. Hij heeft aanzienlijke invloed gehad op zowel de financiële infrastructuur als het culturele leven van het eiland. Hij staat bekend om zijn rol in de overname van Banco di Caribe, zijn leiding over United Group Holdings, en als oprichter van Fundashon Bon Intenshon, de stichting achter het prestigieuze Curaçao North Sea Jazz Festival. 🎓 Leven en opleiding Gregory Elias werd geboren op Curaçao in mei of augustus 1953. Hij vertrok op jonge leeftijd naar Nederland, waar hij notarieel recht studeerde in Amsterdam in de jaren 1970. Hij woont tegenwoordig in de regio Spaanse Water op Curaçao. 🎶 Vroege muzikale carrière Al op 19-jarige leeftijd maakte Gregory Elias naam als componist, zanger en multi-instrumentalist onder het pseudoniem “Dickery Dock”. In 1972 bracht hij het nummer “Life is Easy” uit, dat destijds vijf weken op de lokale top 40 van Curaçao stond, ondanks dat het nog niet beschikbaar was in platenzaken.<ref>Life is easy. Amigoe di Curaçao, 30-09-1972, p. 11. Geraadpleegd via Delpher, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011</ref> Gregory was de schrijver, zanger, pianist, drummer en gitarist van de muziekformatie Eliah, die hij datzelfde jaar oprichtte. De groep bestond uit Elias zelf, Hein Piscaer (“Uncle Henry”) als lead- en basgitarist, en Rob van Donselaar (“Pedjes”), voormalig lid van de bekende Nederlandse band Bintangs, als toetsenist en gitarist. De stijl van Eliah werd vergeleken met die van Crosby, Stills, Nash & Young of America, hoewel de groep geen imitatie nastreefde. Gregory schreef daarnaast ook liedjes voor Debhie, een zangeres die toen actief was in Nederland, Frankrijk en Italië. Er werd gewerkt aan de opnames van een elpee, met "Life is Easy" als eerste geplande single voor de Nederlandse markt. 💼 Carrière in financiën en ondernemerschap Na zijn muzikale periode ontwikkelde Elias zich tot een succesvolle ondernemer. Hij richtte in de jaren 1980 mee Holland Intertrust Group op en verkocht zijn aandelen in 2002 aan Fortis. In 2007 startte hij United Group Holdings, gespecialiseerd in wealth management, trusts en juridische structuren, met vestigingen in onder andere Curaçao, Panama en Nederland. In juni 2022 kocht zijn groep Banco di Caribe, waarmee hij zijn invloed in de financiële sector van het eiland verstevigde. 🎷 Culturele promotie en filantropie Gregory Elias is oprichter van Fundashon Bon Intenshon, die sinds 1990 actief is in het ondersteunen van projecten op het gebied van onderwijs, cultuur, sport en armoedebestrijding. In 2010 lanceerde hij het Curaçao North Sea Jazz Festival, dat sindsdien wereldsterren zoals Prince, Stevie Wonder en Alicia Keys naar het eiland heeft gebracht. Alle winsten van het festival worden herbestemd naar maatschappelijke projecten. Zijn stichting organiseert daarnaast ook het Curaçao International Film Festival Rotterdam en het BlueSeas Blues Festival. 🏅 Onderscheidingen Charles Gomes Casseres Award (2013) – voor zijn bijdrage aan de Curaçaose samenleving Cola Debrotprijs (2025) – hoogste culturele onderscheiding op Curaçao 🧭 Erfenis Gregory Elias wordt alom erkend als een ware “yu di Kòrsou” – een Curaçaoënaar die zijn financiële succes heeft ingezet voor het algemeen welzijn en culturele bloei van zijn eiland. Zijn levensloop combineert ondernemerschap, filantropie en artistieke expressie tot een uniek voorbeeld van culturele toewijding. -------- ----------- Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Despues di su estudio, el a regresa Kòrsou i a kuminsá su karera na e "trustkantoor" Intertrust. Na 2002, Intertrust a wòrdu bendí na Fortis MeesPierson, durante kua tempu Elias a gana un montante supstansial komo fundadó i direktor. Despues di sinku aña, el a bandoná e kompania i a funda United Trust na 2007, un trustkantoor ku sukursalnan na Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg, entre otro. United Trust ta manehá mas o ménos dos mil entidat hurídiko na Kòrsou i ta ofresé servisio na kompanianan i personanan pa lanta strukturanan di belasting. <ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref>{{Citeer nieuws |achternaam=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Intertrust i servisio finansiero Den añanan 1980, Elias a ko-funda Holland Intertrust Group, un kompania di "trust" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, su akshonnan den e kompania a wòrdu bendí na Fortis. Despues di e benta, el a keda aktivo den e sektor di trust i servisionan finansiero. Gregory (Greg) Elias (1953) tabata un di e fundadónan di e kompania di konfiansa Intertrust. E compania ey a wordo bendi na Fortis na 2002, cual segun informe a haci Elias e homber mas rico na Curaçao. El a keda aktivo den e sektor di konfiansa despues di esei i a establesé un ofisina nobo na Amsterdam i Willemstad, United Trust.<ref>https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Na 2007, el a funda United Group Holdings, un compania internashonal di servisionan finansiero specialisa den maneho di rikesa, servicio di fideicomiso, y strukturanan huridiko, ku ofisina na varios pais entre otro Korsou, Aruba, Panama, i ​​Hulanda. e5a2yadqzt8ipsdjzo6nxpvvubvdeay 0 13831 203124 201201 2026-09-04T20:15:58Z Caribiana 8320 /* Importancia cultural */ wikilink 203124 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Infobox obra arte |multi_imagen={{multiple image | total_width = 270 | perrow = 1/2/1 | border = infobox | header_align = center | image1 = Ex-Havenkantoor 6.jpg | caption1 = Bonifacia y Celestina, dilanti ex-Havenkantoor | image2 = "Blue Horse" Sculpture in Oranjestad Aruba.jpg | caption2 = Ambrosio, e heroe inmortal simbolo di poder y noblesa. | image3 = Archaeological Museum1.jpg | caption3 = Saturnina, dilanti [[Museo Arkeologico Nacional Aruba]] | image4 = Art in Oranjestad.jpg | caption4= Eufrosina, band'i fontein na Plasa Daniel Leo | caption_align = center }} }} E '''cabaynan blauw''' di [[Aruba]] ta un instalacion di [[arte publico]] consistiendo di un serie di ocho estatua di tamaño natural, ubica na varios punto strategico den e centro di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. E obra a wordo crea pa e artista visual contemporaneo di Aruba, [[Osaira Muyale]], kende a yama e proyecto "Paardenbaai" (Bahia di Cabay).<ref name="Paardenbaai"/> [[Paardenbaai]] ta tambe un nomber geografico historico, referiendo na e bahia unda e parti mas antiguo di Oranjestad a wordo estableci.<ref name="AH">Aruba Hiking, [https://www.arubahiking.info/nl/wandelen/stadswandelingen/77-blauwe-paarden-in-oranjestad Blauwe paarden in Oranjestad], 23 december 2018</ref> == Historia == Desde e [[siglo 16|siglo diesseis]] durante e periodo [[Spaña|Spaño]], Aruba a hunga un rol importante den e comercio regional di cabay. Pa varios siglo, e bahia conoci como Playa Caballos (mas laat Paardenbaai) tabata un centro clave unda cabaynan tabata wordo descarga for di barco y prepara pa e mercado regional. Aruba tabata ricibi barconan no solamente for di otro islanan den Caribe y [[Latinoamérika|Latinoamerica]], pero tambe for di [[Spaña]], [[Portugal]], [[Inglatera]] y [[Hulanda]].<ref name=:"3"/> E posicion geografico di Aruba, cerca di costa di [[Sur Amérika|Suramerica]], a haci e isla un punto strategico den e red di comercio. Pa mas cu cuater siglo, Aruba a permanece relevante den e comercio di cabay, incluso durante e periodo di dominio di [[West Indische Compagnie]]. Na 1824, e [[Hulanda|Hulandesnan]] a cambia e nomber di Playa Caballos pa Oranjestad, pero e nomber Paardenbaai a keda como herencia di e pasado economico y cultural di e isla. == Descripcion y simbolismo == E serie di estatua a wordo instala oficialmente na 2015 y ta conmemora e rol central di Aruba den e comercio di cabay, un animal cu ta simbolisa forsa, noblesa, gracia, beyesa y libertad.<ref name="AH"/> E instalacion ta traha di material duradero (fiber), ideal pa e clima tropical di Aruba y e halto contenido di salpeter den [[passaat|biento di lama]].<ref name=:"3">{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2015-06-03/page/n34/mode/1up?q=cabay+blauw |titel=Historia di Paardenbaai conta pa ocho cabay perdi den Oranjestad|werk=Bon Dia Aruba|datum=2015-06-03|bezochtdatum=2026-01-06}}</ref> Cada cabay tin un grandura di aproximadamente 2 meter largo x 80 cm hancho x 1.50 meter halto<ref name="Paardenbaai">[https://paardenbaai.com/about/ Osaira Muyale], paardenbaai.com</ref> y ta pinta den un tono blauw intenso, cu ta referi na e awa di bahia di Paardenbaai. E artista a scoge e color blauw basa riba un historia frecuentemente relata: ora cu cabaynan tabata wordo treci tera for di barco, si no tabatin un pier, e promé cabay tabata wordo benta den awa y tabata landa pa e canto, sigui pa e otro cabaynan.<ref name="AH" /> E color blauw ta simbolisa e awa, movemento y transicion entre lama y tera.<ref name="AH"/> E ocho cabay ta representa no solamente un hecho comercial historico, pero tambe e conexion duradero di Aruba cu mundo exterior. A traves di nan forma, color y posicion den ciudad, e instalacion ta uni historia y fantasia, cultura y memoria colectivo. Visualmente, e cabaynan ta parce di sali for di e awa y di ta perdi den e trama urbano di Oranjestad, creando un dialogo entre pasado y presente. Cada cabay tin su propio caracter, simbolo y nomber, cu ta conta un parti diferente di e historia di Aruba y di su comunidad. == Nomber y luga == Cada cabay ta ubica na diferente punto den centro di Oranjestad fungiendo manera un ruta cultural:<ref name="Paardenbaai"/> * Rosalinda – Werfstraat, cerca di e antiguo waf * Ambrosio – Zoutmanstraat 1 * Saturnina – Schelpstraat 42, dilanti [[Museo Arkeologico Nacional Aruba]] * Escapia – Comienso di [[Caya G.F. (Betico) Croes]] / La Linda * Sinforosa – Plasa Daniel Leo, banda di Havenstraat * Eufrosina – Plasa Daniel Leo, band'i fontein * Bonifacia – L.G. Smith Boulevard, dilanti ex-Havenkantoor * Celestina – L.G. Smith Boulevard, dilanti ex-Havenkantoor == Importancia cultural == Cu e introduccion di e proyecto Paardenbaai, [[Aruba Tourism Authority]] (ATA), Gobierno di Aruba y Mondriaan Fonds a uni cu Osaira Muyale pa rindi honor na un etapa iconico den historia di Aruba. E proyecto ta forma parti di un tendencia mas amplio unda arte den espacio publico ta wordo utilisa pa preserva y comunica historia den un manera accesibel y moderno. E obra artistico ta stimula bishitante y residente pa descubri mas di Aruba su rol den e comercio di cabay y su posicion clave den Caribe.<ref name="Solo">{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-SOLODIPUEBLO-2015-07-31/BNA-DIG-SOLODIPUEBLO-2015-07-31/page/n20/mode/1up?q=cabay+blauw|titel= Aruba Tourism Authority ta introduci arte den espacio publico "Paardenbaai"|werk=Solo di Pueblo|datum=2015-07-31|bezochtdatum=2026-01-06}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Arte na Aruba]] lrp7s1p4o8y52zj3fpcza0vcsl557xh 2 14500 203127 201601 2026-09-04T20:45:19Z Caribiana 8320 203127 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Gustave Nouel |fecha nacemento = [[14 di yanüari|14 di januari]] [[1954]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |residencia = {{NLD}} |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Gustave Nouel''' (☆ [[14 di yanüari|14 di januari]] [[1954]] na [[Aruba]]) ta un artista plastico [[Aruba|Arubiano]]-Hulandes, conoci principalmente pa su pintura, escultura??, obra grafico y su serie di Jazz Art. ==Bida y carera== Gustave Nouel jr. ta yu di Gustave G.A. Nouel, kende tabata empresario, cofundado di Botica Aruba na 1938 y presidente-comisario di Aruven NV na 1962.<ref>{{citeer web|titel=Nouel-expositie|werk=[[Amigoe]]|datum=1980-09-17|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-22|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640165:mpeg21:p005}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Koninklijke waardering voor 18 verdienstelijke Arubanen|werk=[[Amigoe]]|datum=1965-05-05|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462307:mpeg21:p002}}</ref> E ta sobrino di [[Padu Lampe]].<ref>[https://kreolmagazine.com/gustave-nouel-a-modern-art-virtuoso/ Gustave Nouel: A Modern Art Virtuoso], kreolmagazine.com (19 di mart 2015)</ref> Despues di caba su enseñansa na [[Colegio Arubano]], el a muda pa [[Hulanda]] pa sigui su formacion. Na 1976, Nouel a cuminsa un estudio na Academie Minerva na Groningen. Despues el a sigui su formacion na Rietveld Academie na [[Amsterdam]] y Academie AKI na [[Enschede]].[1][2] El a gradua komo monumentaal vormgever, ku specialisacion den pintura. E formacion aki tabata encera, fuera di pintura, otro formanan di arte manera eskultura i obra gráfiko, i a prepar'é pa diseñá obranan pa espacio publico, incluyendo monumento y fuente.[3] Despues di su estudio na Hulanda, Nouel a sigui su formashon artistiko na Spaña. El a sigui kursonan di post-akademia den pintura i arte visual na Universidad Complutense de Madrid. ===Carera artistico=== Nouel a kuminsá expone su trabou na Hulanda i Alemania na 1979. Durante su carera, su obranan a wordo eksponé tambe na Aruba y e otro islanan ABC, Republica Dominicana, Spaña y Merca. Na 1986 el a expone na Madrid, y na 1992 su obra di Jazz Art tabata parti di e presentacion di e paviljoen Hulandes na World Expo Sevilla.[4] Su obra ta inclui pintura, eskultura, gráfika, dibuho i mixed media. Un di e elementonan mas karakterístiko di su trabou ta Jazz Art, den cual el ta kombiná diferente estilo, técnica i influensia ku músika jazz komo un fuente di inspiracion. Su trabou a wordo expone den varios pais y den diferente tipo di coleccion, inkluyendo kolekshonnan di institushonnan públiko, organisashonnan kultural i kolekshionistanan privá. Desde 1998, Nouel a bolbe establece su residencia na Deventer, Hulanda. Desde 2002, el a traha tambe riba proyektonan artistiko ku tin Aruba komo punto sentral di inspirashon. E proyektonan tabata enfoká, entre otro, riba promoshon di Aruba komo destino kultural i artistiko.[4] Obra y Jazz Art Den su obra, Nouel ta traha ku diferente medio i técnica. Banda di pintura i eskultura, el a produci obra gráfiko, dibuho i mixed media, inkluyendo obra digital. E serie Jazz Art ta un di e aspektanan mas rekonosibel di su produccion artistiko. E obranan ta karakterisá pa un kombinashon di koló, movimiento i diferente lenguaje visual, ku ta refleja e influensia di jazz riba su proseso kreativo. Su obra a wordo presentá na varios exposishon internashonal. Entre e presentashonnan mencioná ta Jazz Art na e pabellon Hulandes durante World Expo Sevilla 1992 i New Biblical Art na Artexpo New York 2000.[4] Moneda di Status Aparte Un di e proyektonan di Nouel den diseño grafiko ta un moneda konmemorativo relashoná ku e Status Aparte di Aruba. Dia 7 di november 2007, Reina Beatrix a hasi e promé golpe simbóliko di e moneda na Aruba, na [[Banco Central di Aruba]]. E moneda a wordo produci na Rijksmunt na Utrecht. Nouel tabata presente na e akto i a bolbe topa ku Reina Beatrix, ku el tabata a konosé anteriormente durante un presentashon na Madrid.[4]<ref name="Nouel"/> == Honor == Dia 30 di desèmber 2006, Nouel a wordo rekonosé komo Artista di aña na Aruba. E premio tabata un rekonosementu pa su kontribushon artistiko i su trabou den diferente disiplinanan di arte i kultura.<ref name="Nouel"/> Na 2007, su nomber a wordo agregá na e Hall of Fame di Paseo Herencia na Aruba.<ref name="Nouel">[https://artolive.nl/kunst/1186-gustave-nouel Gustave Nouel], artolive.nl</ref> Exposishonnan selektá * 1979 – promé exposishonnan na Hulanda i Alemania * 1983 – exposishonnan na e islanan ABC * 1984 – Santo Domingo * 1986 – Madrid, Spaña * 1992 – Jazz Art, World Expo Sevilla, pabellon Hulandes * 2000 – New Biblical Art, Artexpo New York * diferente edishon – North Sea Jazz Festival, Den Haag {{Appendix}} -------------- == Bida == Nouel ta yu di .. Croes y Gustave G.A. Nouel, empresario y na 1938 co-fundado di Botica Aruba. comerciante * studie in NL * hij vestigde zich in Deventer * in 1976 ging hij naar Nederland, bezocht gedurende een jaar de academie Minerva in Groningen en ging daarna naar de AKI in Enschede.<ref>Ruim drie jaar geleden ging hij naar Nederland, bezocht gedurende een jaar de academie Minerva in Groningen en ging daarna naar de AKI in Enschede.</ref><ref>Nouel jr op Aruba. "Amigoe". Curaçao, 09-04-1983, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 19-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640853:mpeg21:p006</ref> Hij begon in 1979 te exposeren in Nederland en Duitsland. Ook waren zijn werken geexposeerde in Spanje (madrid, 1986), ABC-eilanden (1983), Sto. Domingo (1984) Gustave Nouel Jr. Op 14 januari heeft hij in Nederland zijn diploma ontvangen voor "monumentale vormgeving" met als specialisatie "schilderkunst". Dit houdt in, dat hij zich niet alleen bezig hoeft te houden met schilderen, beeldhouwen, grafiek, etc, maar dat hij ook bevoegd is om regeringsopdrachten voor monumenten, fonteinen, e.d. te ontwerpen. Nouel Jr. heeft na zijn diploma behaald te hebben van Colegio Arubano, zijn opleiding gehad bij de volgende kunstacademies: "Academie Minerva" te Groningen, "Rietveld Academie" te Amsterdam en "Academie A.K.1." te Enschede. Medio mei houdt hij zijn eerste Antilliaanse expositie op Aruba in "Cas di Cultura" en vervolgens exposeert hij op Curacao en Bonaire.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640853:mpeg21:a0106|titel=Nouel jr. op Aruba|werk=[[Amigoe]]|datum=1983-04-09|bezochtdatum=2022-07-21}}</ref> Sinds zijn "jazzy" schilderijen werden getoond in het Nederlands paviljoen op de Wereld Expo Sevilla 1992, vervult Nouel met zijn kunstwerken een soort creatieve "brugfunctie" tussen Aruba, de Nederlandse Antillen en Nederland. Nouel ontwierp Nouel een herdenkingsmunt betreffende de Status Aparte van Aruba, de vlag en het volkslied. De eerste munt sloeg Koningin Beatrix symbolisch op Aruba in de Centrale Bank op 7 november 2007. De munten werden geslagen bij de Rijksmunt te Utrecht. De door Nouel ontworpen munt werd de eerste in het papiamento en de eerste die koningin Beatrix op Aruba presenteerde (sloeg). Bij deze gelegenheid had Nouel de privilege om koningin Beatrix nogmaals te mogen ontmoeten, ditmaal in bijzijn van de Arubaanse Gouverneur en de Arubaanse Ministers. De eerste ontmoeting was twintig jaar eerder tijdens een receptie in het paleis van de Spaanse Koning, waar Nouel die indertijd de post-academie in Madrid volgde, door de Nederlandse Ambassade als veelbelovende kunstenaar werd voorgesteld aan onze koningin. Inmiddels had Nouel diverse leden van het Koningshuis persoonlijk mogen ontmoeten en het Oranjehuis vormt al jarenlang een belangrijke inspiratiebron voor de Arubaanse kunstenaar.<ref>{{citeer web|url=https://www.artolive.nl/kunst/1186-gustave-nouel?sort=price-asc|tiel=GUSTAVE NOUEL (1954)|werk-Artolive.nl|datum=|bezochtdatum=2022}}</ref> Schilderijen, sculpturen, grafiek, tekeningen, mixed media en onder andere computerprenten... Gustave Nouel (14-01-1954) is een professioneel Nederlands kunstenaar uit Aruba. Nouel is vooral bekend door zijn “JAZZ ART” , een smeltkroes van stijlen en technieken, die in een tiental landen geëxposeerd werden. De laatste tien jaar was zijn “JAZZ ART” te zien op het North Sea Jazz Festival Den Haag. Nouel volgde in Nederland de academies “Minerva” (Groningen), “Rietveld” (Amsterdam) en “AKI” (Enschede). Nouel kreeg in Nederland het diploma “monumentaal vormgever” en ook de specialisatie “schilderen”. In Spanje volgde de kunstenaar nadien postuniversitaire doctoraalcursussen in schilderen en beeldende kunst op de “Universidad Complutense de Madrid”. Inmiddels heeft Nouel ruim honderd exposities gehad in een tiental landen; o.a. een “JAZZ ART” presentatie op de “World Expo Sevilla ’92” in het Nederlands paviljoen in Spanje en in de VS op de“Artexpo New York 2000” met zijn “NEW BIBLICAL ART”. Zijn werk kreeg in verschillende landen aandacht van de media en honderden publicaties. Inmiddels zijn Nouel’s kunstwerken te vinden in talloze collecties van overheden, stichtingen, musea, culturele centra, galeries en particulieren. Nouel woonde en werkte vele jaren als beroepskunstenaar in verschillende landen. Sinds 1998 heeft Nouel zich weer in Deventer gevestigd. Vanaf 2002 heeft Nouel zich ook bezig gehouden met een artistiek project dat, Aruba, het 'paradijselijke' Overzeese rijksdeel van Nederland, als inspiratiebron uitdraagt voor de kunsten. Dit in samenwerking met Palet, het grootste en oudste (bestaande) kunstblad van Nederland, Reisbureau Does&Cadushi uit Den Haag en de relevante Overeidsinstellingen van Aruba hiervoor... Met deze pioniersprojecten probeerde Nouel om een bijdrage te leveren aan het kunstklimaat op Aruba. Nouel is 30 december 2006 op Aruba tot kunstenaar van hat jaar uitgeroepen als erkenning voor het belang van zijn creatieve werk als meest uitmuntende kunstenaar op het gebied van kunst, beeldende kunst, theater, muziek of literatuur...dan wel alle aspecten gerelateerd tot de cultuur in het algemeen. In 2007 werd Nouel een definitieve plaats in de HALL OF FAME van Paseo Nos Herencia in Aruba toegekend. Ongetwijfeld voor zijn artistieke gave; nog een erkenning voor de talenten die aan Nouel zijn geschonken... {{Appendix}} ji1wvhpgah2ep9uh5u389bspvww8hkp 203128 203127 2026-09-04T20:56:59Z Caribiana 8320 203128 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Gustave Nouel |fecha nacemento = [[14 di yanüari|14 di januari]] [[1954]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |residencia = {{NLD}} |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Gustave Nouel''' (☆ [[14 di yanüari|14 di januari]] [[1954]] na [[Aruba]]) ta un artista plastico [[Aruba|Arubiano]]-Hulandes, conoci principalmente pa su pintura, escultura??, obra grafico y su serie di Jazz Art. ==Bida y carera== Gustave Nouel jr. ta yu di Gustave G.A. Nouel, kende tabata empresario, cofundado di Botica Aruba na 1938 y presidente-comisario di Aruven NV na 1962.<ref>{{citeer web|titel=Nouel-expositie|werk=[[Amigoe]]|datum=1980-09-17|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-22|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640165:mpeg21:p005}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Koninklijke waardering voor 18 verdienstelijke Arubanen|werk=[[Amigoe]]|datum=1965-05-05|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462307:mpeg21:p002}}</ref> E ta sobrino di [[Padu Lampe]].<ref>[https://kreolmagazine.com/gustave-nouel-a-modern-art-virtuoso/ Gustave Nouel: A Modern Art Virtuoso], kreolmagazine.com (19 di mart 2015)</ref> Despues di caba su enseñansa na [[Colegio Arubano]], el a muda pa [[Hulanda]] pa sigui su formacion. Na 1976, Nouel a cuminsa un estudio na Academie Minerva na [[Groningen]]. Despues el a sigui su formacion na Rietveld Academie na [[Amsterdam]] y Academie AKI na [[Enschede]].[1][2] El a gradua komo monumentaal vormgever, ku specialisacion den pintura. E formacion aki tabata encera, fuera di pintura, otro formanan di arte manera eskultura i obra gráfiko, i a prepar'é pa diseñá obranan pa espacio publico, incluyendo monumento y fuente.[3] Despues di su estudio na Hulanda, Nouel a sigui su formacion artistico na [[Spaña]]. El a sigui cursonan di post-academia den pintura i arte visual na Universidad Complutense de Madrid. ===Carera artistico=== Nouel a cuminsa expone su obranan na Hulanda i Alemania na 1979. Durante su carera, su obranan a wordo expone tambe na Aruba y e otro [[islanan ABC]], Republica Dominicana, Spaña y Merca. Na 1986 el a expone na Madrid, y na 1992 su obra di Jazz Art tabata parti di e presentacion di e paviljoen Hulandes na World Expo Sevilla.[4] Su obra ta inclui pintura, eskultura, gráfika, dibuho i mixed media. Un di e elementonan mas caracteristico di su trabou ta Jazz Art, den cual e ta combina diferente estilo, tecnica y influencia cu músika jazz komo un fuente di inspiracion. Su obranan a wordo expone den varios pais y den diferente tipo di coleccion, incluyendo coleccionnan di institushonnan públiko, organisashonnan kultural i kolekshionistanan privá. Desde 1998, Nouel a bolbe establece su residencia na Deventer, Hulanda. Desde 2002, el a traha tambe riba proyektonan artistiko ku tin Aruba komo punto sentral di inspirashon. E proyektonan tabata enfoká, entre otro, riba promoshon di Aruba komo destino kultural i artistiko.[4] Obra y Jazz Art Den su obra, Nouel ta traha ku diferente medio i técnica. Banda di pintura i eskultura, el a produci obra gráfiko, dibuho i mixed media, inkluyendo obra digital. E serie Jazz Art ta un di e aspektanan mas rekonosibel di su produccion artistiko. E obranan ta karakterisá pa un kombinashon di koló, movimiento i diferente lenguaje visual, ku ta refleja e influensia di jazz riba su proseso kreativo. Su obra a wordo presentá na varios exposishon internashonal. Entre e presentashonnan mencioná ta Jazz Art na e pabellon Hulandes durante World Expo Sevilla 1992 i New Biblical Art na Artexpo New York 2000.[4] Moneda di Status Aparte Un di e proyektonan di Nouel den diseño grafiko ta un moneda konmemorativo relashoná ku e Status Aparte di Aruba. Dia 7 di november 2007, Reina Beatrix a hasi e promé golpe simbóliko di e moneda na Aruba, na [[Banco Central di Aruba]]. E moneda a wordo produci na Rijksmunt na Utrecht. Nouel tabata presente na e akto i a bolbe topa ku Reina Beatrix, ku el tabata a konosé anteriormente durante un presentashon na Madrid.[4]<ref name="Nouel"/> == Honor == Dia 30 di desèmber 2006, Nouel a wordo rekonosé komo Artista di aña na Aruba. E premio tabata un rekonosementu pa su kontribushon artistiko i su trabou den diferente disiplinanan di arte i kultura.<ref name="Nouel"/> Na 2007, su nomber a wordo agregá na e Hall of Fame di Paseo Herencia na Aruba.<ref name="Nouel">[https://artolive.nl/kunst/1186-gustave-nouel Gustave Nouel], artolive.nl</ref> Exposishonnan selektá * 1979 – promé exposishonnan na Hulanda i Alemania * 1983 – exposishonnan na e islanan ABC * 1984 – Santo Domingo * 1986 – Madrid, Spaña * 1992 – Jazz Art, World Expo Sevilla, pabellon Hulandes * 2000 – New Biblical Art, Artexpo New York * diferente edishon – North Sea Jazz Festival, Den Haag {{Appendix}} -------------- == Bida == Nouel ta yu di .. Croes y Gustave G.A. Nouel, empresario y na 1938 co-fundado di Botica Aruba. comerciante * studie in NL * hij vestigde zich in Deventer * in 1976 ging hij naar Nederland, bezocht gedurende een jaar de academie Minerva in Groningen en ging daarna naar de AKI in Enschede.<ref>Ruim drie jaar geleden ging hij naar Nederland, bezocht gedurende een jaar de academie Minerva in Groningen en ging daarna naar de AKI in Enschede.</ref><ref>Nouel jr op Aruba. "Amigoe". Curaçao, 09-04-1983, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 19-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640853:mpeg21:p006</ref> Hij begon in 1979 te exposeren in Nederland en Duitsland. Ook waren zijn werken geexposeerde in Spanje (madrid, 1986), ABC-eilanden (1983), Sto. Domingo (1984) Gustave Nouel Jr. Op 14 januari heeft hij in Nederland zijn diploma ontvangen voor "monumentale vormgeving" met als specialisatie "schilderkunst". Dit houdt in, dat hij zich niet alleen bezig hoeft te houden met schilderen, beeldhouwen, grafiek, etc, maar dat hij ook bevoegd is om regeringsopdrachten voor monumenten, fonteinen, e.d. te ontwerpen. Nouel Jr. heeft na zijn diploma behaald te hebben van Colegio Arubano, zijn opleiding gehad bij de volgende kunstacademies: "Academie Minerva" te Groningen, "Rietveld Academie" te Amsterdam en "Academie A.K.1." te Enschede. Medio mei houdt hij zijn eerste Antilliaanse expositie op Aruba in "Cas di Cultura" en vervolgens exposeert hij op Curacao en Bonaire.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640853:mpeg21:a0106|titel=Nouel jr. op Aruba|werk=[[Amigoe]]|datum=1983-04-09|bezochtdatum=2022-07-21}}</ref> Sinds zijn "jazzy" schilderijen werden getoond in het Nederlands paviljoen op de Wereld Expo Sevilla 1992, vervult Nouel met zijn kunstwerken een soort creatieve "brugfunctie" tussen Aruba, de Nederlandse Antillen en Nederland. Nouel ontwierp Nouel een herdenkingsmunt betreffende de Status Aparte van Aruba, de vlag en het volkslied. De eerste munt sloeg Koningin Beatrix symbolisch op Aruba in de Centrale Bank op 7 november 2007. De munten werden geslagen bij de Rijksmunt te Utrecht. De door Nouel ontworpen munt werd de eerste in het papiamento en de eerste die koningin Beatrix op Aruba presenteerde (sloeg). Bij deze gelegenheid had Nouel de privilege om koningin Beatrix nogmaals te mogen ontmoeten, ditmaal in bijzijn van de Arubaanse Gouverneur en de Arubaanse Ministers. De eerste ontmoeting was twintig jaar eerder tijdens een receptie in het paleis van de Spaanse Koning, waar Nouel die indertijd de post-academie in Madrid volgde, door de Nederlandse Ambassade als veelbelovende kunstenaar werd voorgesteld aan onze koningin. Inmiddels had Nouel diverse leden van het Koningshuis persoonlijk mogen ontmoeten en het Oranjehuis vormt al jarenlang een belangrijke inspiratiebron voor de Arubaanse kunstenaar.<ref>{{citeer web|url=https://www.artolive.nl/kunst/1186-gustave-nouel?sort=price-asc|tiel=GUSTAVE NOUEL (1954)|werk-Artolive.nl|datum=|bezochtdatum=2022}}</ref> Schilderijen, sculpturen, grafiek, tekeningen, mixed media en onder andere computerprenten... Gustave Nouel (14-01-1954) is een professioneel Nederlands kunstenaar uit Aruba. Nouel is vooral bekend door zijn “JAZZ ART” , een smeltkroes van stijlen en technieken, die in een tiental landen geëxposeerd werden. De laatste tien jaar was zijn “JAZZ ART” te zien op het North Sea Jazz Festival Den Haag. Nouel volgde in Nederland de academies “Minerva” (Groningen), “Rietveld” (Amsterdam) en “AKI” (Enschede). Nouel kreeg in Nederland het diploma “monumentaal vormgever” en ook de specialisatie “schilderen”. In Spanje volgde de kunstenaar nadien postuniversitaire doctoraalcursussen in schilderen en beeldende kunst op de “Universidad Complutense de Madrid”. Inmiddels heeft Nouel ruim honderd exposities gehad in een tiental landen; o.a. een “JAZZ ART” presentatie op de “World Expo Sevilla ’92” in het Nederlands paviljoen in Spanje en in de VS op de“Artexpo New York 2000” met zijn “NEW BIBLICAL ART”. Zijn werk kreeg in verschillende landen aandacht van de media en honderden publicaties. Inmiddels zijn Nouel’s kunstwerken te vinden in talloze collecties van overheden, stichtingen, musea, culturele centra, galeries en particulieren. Nouel woonde en werkte vele jaren als beroepskunstenaar in verschillende landen. Sinds 1998 heeft Nouel zich weer in Deventer gevestigd. Vanaf 2002 heeft Nouel zich ook bezig gehouden met een artistiek project dat, Aruba, het 'paradijselijke' Overzeese rijksdeel van Nederland, als inspiratiebron uitdraagt voor de kunsten. Dit in samenwerking met Palet, het grootste en oudste (bestaande) kunstblad van Nederland, Reisbureau Does&Cadushi uit Den Haag en de relevante Overeidsinstellingen van Aruba hiervoor... Met deze pioniersprojecten probeerde Nouel om een bijdrage te leveren aan het kunstklimaat op Aruba. Nouel is 30 december 2006 op Aruba tot kunstenaar van hat jaar uitgeroepen als erkenning voor het belang van zijn creatieve werk als meest uitmuntende kunstenaar op het gebied van kunst, beeldende kunst, theater, muziek of literatuur...dan wel alle aspecten gerelateerd tot de cultuur in het algemeen. In 2007 werd Nouel een definitieve plaats in de HALL OF FAME van Paseo Nos Herencia in Aruba toegekend. Ongetwijfeld voor zijn artistieke gave; nog een erkenning voor de talenten die aan Nouel zijn geschonken... {{Appendix}} 21rtjovcr11e2hwle2t7tvvv1nr3xes 0 14982 203088 203087 2026-09-04T12:07:38Z Kallmemel 14000 /* Blachi */ 203088 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c | tipo =mata | reino = [[Mata|Plantae]] | divicion = [[Streptophyta]] | clase = [[Equisetopsida]] | subclase = [[Magnoliidae]] | orden = [[Caryophyllales]] | taxon =[[famia (biologia)|famia]] | c-nomber =''Cactaceae'' | autor = [[Antoine Laurent de Jussieu|Juss]] | fecha =1789 }} '''Kadushi''' òf '''káktùs''' ta un [[mata]] ku ta pertenesé na [[Famia (biologia)|famia]] di Cactaceae, un famia di [[Òrde (biologia)|órden]] Caryophyllales.<ref name=":0">{{Citeer web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30000028-2 |titel=Cactaceae Juss. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-09-02 |werk=Plants of the World Online |taal=en}}</ref> Antoine Laurent de Jussieu a establesé famia Cactaceae komo grupo distinto taksonomiko.<ref>{{citeer boek |auteur=Jussieu, Antoine Laurent de |datum=1789-08-04 |titel=Genera Plantarum: Secundum ordines naturales disposita |pagina=310 |doi=10.5962/bhl.title.284 |url=http://www.biodiversitylibrary.org/page/5437542 |oclc=5161409}}</ref> E famia di kadushi ta kontené 157 [[género (biologia)|género]] aseptá.<ref name=":0" /> == Morfologia == Kadushi ta ekshibí diferensia den sais, for di esun mas chikitu ''Blossfeldia liliputana'' ku un diameter di mas o ménos 9 mm, pa un kandelaber gigante di [[Género (biologia)|género]] ''Pachycereus'', manera ''P. militaris'' i ''P. weberi'' ku ta alkansá normalmente altura di 10 m, pero un muestra di 19,2 m di ''P. pringlei'', nativo na desierto Sonoran (nortwèst Mexico), deskubrí na aprel 1995, i tin rapòrt di ehèmpelnan ku ta eksihí 20 m.<ref>{{Citeer web|url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/66513-tallest-wild-cactus|titel=Tallest cactus species|bezochtdatum=2026-09-03|werk=Guinness World Records|taal=en|archiefurl=http://web.archive.org/web/20260807222226/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/66513-tallest-wild-cactus|archiefdatum=2026-08-07}}</ref> {{Multiple image |image1=Diguet -- giant cardon 1893.jpg |caption1=''Pachycereus weberi'' (1895) |image2=Blossfeldia liliputana pm.jpg |caption2=''Blossfeldia liliputana'' |align=center }} === Forma === Kadushi ta sho un diversidat den kustumber di kresementu, kual ta difisil pa dividí den katagorianan kla i simpel. E katagorianan ta lo siguiente:<ref name="Anderson_2001" details="p. 15-42">{{Cite book|titel=The Cactus Family|auteur=Anderson, Edward F.|jaar=2001|uitgever=Timber Press|plaats=Portland, Or|url=https://archive.org/details/cactusfamily0000ande/mode/1up}}</ref> * ''káktùs di palu'' ta usualmente nifiká ku e tin un solo tronkon distinto i mas di un rama, kual ta laga nan mustra manera un kandelbar, manera ''Pachycereus weberi''. Tin biaha un kadushi por ta masha grandi pero sin rama, manera ''cephalocereus column-trajani''. * ''káktùs arbusto'' * ''káktùs di pilá'' * ''káktùs di bola'' === Stam === Kadushi ta [[Suculento|mata sukulento]] kaminda e stam ta spesialisá pa warda awa. E superfisie di stam di kadushi por ta suave manera den algun espesie di ''Opuntia'', inkluí ''O. martiniana'', pero kadushi ta mayoria be kubrí ku ''tuberkel''. E struktura aki ta basenan di blachi engrandesé, areglá rònt di e stam den spiral kreskròs. Tuberkel por tuma un variedat di forma.<ref name="Anderson_2001" details="p. 15-42" /> {{Multiple image | header = Tuberkel di kadushi | image1 = Succu Mammillaria longimamma 02.jpg | caption1 = Tuberkel den forma di biki (''Mammillaria longimamma'') | image2 = Ariocarpus bravoanus hintonii.jpg | caption2 = Tuberkel triangular i den forma di blachi (''Ariocarpus bravoanus'') | image3 = Leuchtenbergia principis 3.jpg | caption3 = Tuberkel alarga ku spiña na su top (''Leuchtenbergia principis'') | image4 = Saguaro1a.jpg | caption4 = Tuberkel ta fushoná den repchi vertikal den káktùs di pilá (''Carnegiea gigantea'') | perrow = 2 }} E stam ku repchi por ekspandé i kontraé manera un akordeon dependiente di e kantidat di awa den e mata. Notablemente, te ku 90% di e peso di kadushi por ta awa.<ref name="Anderson_2001" details="p. 15-42" /> === Blachi === Mayoria kadushi ta falta blachi tipiko bèrde plat disponé di fotosíntesis. Di otro parti, supfamia Pereskioidea ta karakterisá ku presisamente e blachinan iplat aki, manera den ''Pereskia sacharosa''. Supfamia Opuntioideae tambe tin algun miembro ku blachi karnoso bèrde i permanente, por ehèmpel ''Pereskiopsis rotundifolia''. Género ''Cylindropuntia'' (p.e., ''C. versicolor'') i ''Opuntia'' ta mas di un den supfamia Opuntioideae ku ta produsí blachinan efímero, bèrde, silíndriko durante temperoda di kresementu.<ref name="Anderson_2001" details="p. 15-42" /> {{Multiple image | image1 = Pereskiasacharosa.jpg | caption1 = Blachi di ''Pereskia sacharosa'' | image2 = Pereskiopsis rotundifolia 0.jpeg | caption2 = Blachi di ''Pereskiopsis rotundifolia'' | total_width = 300 | align = center }} {{Appendix}} [[Kategoria:Kadushi| ]] hbna4hpo6bowjd7inb5vmkh5gqtcnai 0 14992 203118 2026-09-04T19:34:33Z Caribiana 8320 Created page with "{{Variante|c}} {{infobox persona |variante = c | nomber completo = Gregory Edward Elias | alias = Dickery Dock, Rei di Kòrsou | fecha nacemento = [[1953]] | luga nacemento = {{CUW}} | ofishi = empresario, músiko, filantropo i promotor kultural | pareha = Marianne Chang | yui = 2 | distincion = [[Premio Cola Debrot]] (2025) }} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]<ref name="Marbus">{{Citeer web |url=https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/20..." 203118 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{infobox persona |variante = c | nomber completo = Gregory Edward Elias | alias = Dickery Dock, Rei di Kòrsou | fecha nacemento = [[1953]] | luga nacemento = {{CUW}} | ofishi = empresario, músiko, filantropo i promotor kultural | pareha = Marianne Chang | yui = 2 | distincion = [[Premio Cola Debrot]] (2025) }} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]<ref name="Marbus">{{Citeer web |url=https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html |titel=You can always get what you want |auteur=Margriet Marbus |datum=2016-08-01|bezochtdatum=2025-05-02 |werk=De achterkant van Curaçao}}</ref>) ta un empresario, filantropo, músiko, i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su aktividatnan den sektor di servisio finansiero internashonal, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku ta sostené proyektonan den músika, kultura, deporte i desaroyo sosial. Elias a hunga tambe un papel importante den e organisashon di [[Curaçao North Sea Jazz Festival]]. Pa su kontribushon na músika na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.<ref name="AD">{{citeer web |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31079-gregory-elias-krijgt-cola-debrotprijs |titel=Gregory Elias krijgt Cola Debrotprijs |datum=2025-05-01 |bezochtdatum= |werk=[[Antilliaans Dagblad]]}}</ref> == Bida i karera == Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welonan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.<ref name="Marbus"/> Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresá Kòrsou, unda el a establesé su mes den e área di [[Spaanse Water]].<ref name="Marbus"/> Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ===Músika === Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na e edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual e tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.<ref name="Life"/> Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a drenta Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba e listanan di músika lokal.<ref>{{citeer web|titel=TOP20|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-16-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011}}</ref> E estilo di Eliah tabata komparabel ku esun di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí riba imitashon.<ref name="Life">{{citeer web|titel=Life is easy|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-30|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-03|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011}}</ref> Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues e tabata ko-outor pa e kansion hulandes ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.<ref>[https://www.nporadio2.nl/nieuws/top2000/9b3a5d17-9797-4192-8c42-704f3c47db64/why-tell-me-why-is-een-noodkreet-probeer-goed-te-zijn-naar-je-medemens Why Tell Me Why is een noodkreet: 'Probeer goed te zijn naar je medemens'], NPO Radio 2 Top 2000</ref> Na 2009, Elias a ko-fundá Top Stop Music (TSM) na [[Florida]], huntu ku e produktor musikal Sergio George. TSM ta un seyo diskero ku enfoke riba músika latino, spesialmente músika [[Cuba|kubano]] i tropikal. Elias a fungi komo presidente di e seyo. Un aña despues, e album ''Ciclos'' di Luis Enrique, lansá pa medio di Top Stop Music, a gana e Grammy pa "Best Tropical Latin Album".<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20860-top-stop-music-van-elias-wint-grammy Top Stop Music van Elias wint Grammy], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di yanüari 2020)</ref> Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula [[Double Play]], un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]].<ref>[https://www.imdb.com/title/tt5220252/fullcredits/?ref_=tt_ov_sm_3#amzn1.imdb.concept.name_credit_group.7caf7d16-5db9-4f4f-8864-d4c6e711c686 Double Play], IMDb</ref> === Servisio finansiero === Den añanan 1980, Elias a ko-fundá Holland Intertrust Group, un "trustkantoor" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, e grupo a wòrdu bendé na Fortis i despues integrá ku MeesPierson. Elias a fungi komo gerente general di e operashon te ku 2006.<ref name="FTM">[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Entre 1987 i 1995, Elias tabata presidente di e gremio di servisionan finansiero internashonal, Vereniging Offshore Belangen (VOB).<ref>{{citeer web|titel=Gregory Elias over Offshore: het gaat redelijk goed|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-01-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642359:mpeg21:p003}}</ref> Na 2007, Elias a inisiá United Trust, un grupo ku operashonnan na diferente pais, entre otro Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg. E grupo tabata manehá un gran kantidat di entidat hurídiko na Kòrsou i tabata ofresé servisionan finansiero spesialisá na kompania i persona den maneho di kapital i strukturanan hurídiko pa evashon di belasting.<ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref name="trouw">{{Citeer web|auteur=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Na 2021, United Group Holdings BV, e kompania holding di Elias, a atkerí [[Banco di Caribe]]. E transakshon tabata parti di e proseso pa reorganisá e banko i fortalesé e situashon finansiero di [[ENNIA|Grupo Ennia]]. E akuerdo tabata kubri e operashonnan di Banco di Caribe na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |titel=Banco Di Caribe overgenomen door bedrijf Gregory Elias |achternaam= |datum=2021-09-16 |bezochtdatum= |werk=Paradise FM 103.1 |taal=nl |archiefdatum=2025-05-03 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20250503052411/https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |dodeurl=ja }}</ref> Na desèmber 2024 e [[Banco di Caribe Aruba|operashon na Aruba]] a wòrdu atkerí pa [[AIB Bank|AIB Bank NV]], un banko di invershon ku ta operá for di Aruba..<ref>[https://www.noticiacla.com/news/33047 AIB Bank N.V. ta tuma Banco di Caribe (Aruba) N.V. over!], NoticiaCla (23 di december 2024)</ref> Elias a haña atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a aparesé den e dokumentonan konosí komo Panama Papers. Su nòmber a aparesé 312 biaha den dokumentonan filtrá pa Mossack Fonseca, un kompania asesor korporativo di Panama. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda den konekshon ku investigashonnan riba evashon di belasting. Elias a deklará ku su servisionan finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di e margen legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientela.<ref name="trouw"/> === Promoshon kultural i filantropia === Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na aña 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, [[kultura]], [[deporte]], i desaroyo sosial na Kòrsou.<ref>[https://nu.cw/2025/05/02/gregory-elias-ontvangt-nicolaas-cola-debrot-prijs-voor-bijdrage-aan-curacaose-muziek/ Gregory Elias ontvangt Nicolaas 'Cola' Debrot prijs voor bijdrage aan Curaçaose muziek], nu.cw (2 di mei 2025)</ref> Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renombre na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]] i a bira un di e eventonan musikal mas konosí di e isla. E entradanan di e festival ta wòrdu reinvertí den inisiativanan di komunidat i kultura. Pa medio di su fundashon, Elias a sostené Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFF), i ta organisá BlueSeas Blues Festival. <ref>[https://nu.cw/2023/03/21/curacao-international-film-festival-organiseert-film-days/ Curacao International Film Festival organiseert Film Days], nu.cw (21 di mart 2021)</ref><ref>[https://nu.cw/2024/02/23/artiesten-curacao-international-blueseas-festival-bekend/ Artiesten Curacao International Blue Seas Festival bekend], nu.cw (23 di febrüari 2024)</ref>Internashonalmente, el a haña rekonosementu adishonal na 2016 pa organisá un konsierto di [[Rolling Stones]] na [[Cuba]].<ref name="FTM"/> == Premio == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) – pa kontribushonnan na komunidat i promoshon internashonal di Kòrsou.<ref>[https://www.rotarycuracao.org/sitepage/charles-gomes-casseres-award/cgc-award-2013-goes-to-gregory-elias CGC Award 2013 goes to Gregory Elias], rotarycuracao.org</ref> * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) – pa su kontribushon prolongá na músika di Kòrsou.<ref name="AD"/> == Legado == Elias a bira un figura konosí den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su aktividatnan den sektor finansiero, huntu ku su sosten pa músika, deporte, arte i inisiativanan pa hubentut, a hasié un figura prominente den bida públiko di e isla. {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Elias, Gregory}} [[Kategoria:Hende]] [[Kategoria:Kòrsou]] 97rt87x7wwdah237y15bxn4ct9aytuh 203119 203118 2026-09-04T19:38:35Z Caribiana 8320 203119 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{infobox persona |variante = c | nomber completo = Gregory Edward Elias | alias = Dickery Dock, Rei di Kòrsou | fecha nacemento = [[1953]] | luga nacemento = {{CUW}} | ofishi = hurista korporativo, empresario, músiko, filantropo i promotor kultural | pareha = Marianne Chang | yui = 2 | distincion = [[Premio Cola Debrot]] <small>(2025)</small> }} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]<ref name="Marbus">{{Citeer web |url=https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html |titel=You can always get what you want |auteur=Margriet Marbus |datum=2016-08-01|bezochtdatum=2025-05-02 |werk=De achterkant van Curaçao}}</ref>) ta un hurista korporativo, empresario, filantropo, músiko, i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su aktividatnan den sektor di servisio finansiero internashonal, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon, ku ta sostené proyektonan den músika, kultura, deporte i desaroyo sosial. Elias a hunga tambe un papel importante den e organisashon di [[Curaçao North Sea Jazz Festival]]. Pa su kontribushon na músika na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.<ref name="AD">{{citeer web |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31079-gregory-elias-krijgt-cola-debrotprijs |titel=Gregory Elias krijgt Cola Debrotprijs |datum=2025-05-01 |bezochtdatum= |werk=[[Antilliaans Dagblad]]}}</ref> == Bida i karera == Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welonan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.<ref name="Marbus"/> Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresá Kòrsou, unda el a establesé su mes den e área di [[Spaanse Water]].<ref name="Marbus"/> Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ===Músika === Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na e edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual e tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.<ref name="Life"/> Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a drenta Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba e listanan di músika lokal.<ref>{{citeer web|titel=TOP20|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-16-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011}}</ref> E estilo di Eliah tabata komparabel ku esun di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí riba imitashon.<ref name="Life">{{citeer web|titel=Life is easy|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-30|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-03|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011}}</ref> Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues e tabata ko-outor pa e kansion hulandes ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.<ref>[https://www.nporadio2.nl/nieuws/top2000/9b3a5d17-9797-4192-8c42-704f3c47db64/why-tell-me-why-is-een-noodkreet-probeer-goed-te-zijn-naar-je-medemens Why Tell Me Why is een noodkreet: 'Probeer goed te zijn naar je medemens'], NPO Radio 2 Top 2000</ref> Na 2009, Elias a ko-fundá Top Stop Music (TSM) na [[Florida]], huntu ku e produktor musikal Sergio George. TSM ta un seyo diskero ku enfoke riba músika latino, spesialmente músika [[Cuba|kubano]] i tropikal. Elias a fungi komo presidente di e seyo. Un aña despues, e album ''Ciclos'' di Luis Enrique, lansá pa medio di Top Stop Music, a gana e Grammy pa "Best Tropical Latin Album".<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20860-top-stop-music-van-elias-wint-grammy Top Stop Music van Elias wint Grammy], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di yanüari 2020)</ref> Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula [[Double Play]], un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]].<ref>[https://www.imdb.com/title/tt5220252/fullcredits/?ref_=tt_ov_sm_3#amzn1.imdb.concept.name_credit_group.7caf7d16-5db9-4f4f-8864-d4c6e711c686 Double Play], IMDb</ref> === Servisio finansiero === Den añanan 1980, Elias a ko-fundá Holland Intertrust Group, un "trustkantoor" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, e grupo a wòrdu bendé na Fortis i despues integrá ku MeesPierson. Elias a fungi komo gerente general di e operashon te ku 2006.<ref name="FTM">[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Entre 1987 i 1995, Elias tabata presidente di e gremio di servisionan finansiero internashonal, Vereniging Offshore Belangen (VOB).<ref>{{citeer web|titel=Gregory Elias over Offshore: het gaat redelijk goed|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-01-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642359:mpeg21:p003}}</ref> Na 2007, Elias a inisiá United Trust, un grupo ku operashonnan na diferente pais, entre otro Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg. E grupo tabata manehá un gran kantidat di entidat hurídiko na Kòrsou i tabata ofresé servisionan finansiero spesialisá na kompania i persona den maneho di kapital i strukturanan hurídiko pa evashon di belasting.<ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref name="trouw">{{Citeer web|auteur=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Na 2021, United Group Holdings BV, e kompania holding di Elias, a atkerí [[Banco di Caribe]]. E transakshon tabata parti di e proseso pa reorganisá e banko i fortalesé e situashon finansiero di [[ENNIA|Grupo Ennia]]. E akuerdo tabata kubri e operashonnan di Banco di Caribe na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |titel=Banco Di Caribe overgenomen door bedrijf Gregory Elias |achternaam= |datum=2021-09-16 |bezochtdatum= |werk=Paradise FM 103.1 |taal=nl |archiefdatum=2025-05-03 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20250503052411/https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |dodeurl=ja }}</ref> Na desèmber 2024 e [[Banco di Caribe Aruba|operashon na Aruba]] a wòrdu atkerí pa [[AIB Bank|AIB Bank NV]], un banko di invershon ku ta operá for di Aruba..<ref>[https://www.noticiacla.com/news/33047 AIB Bank N.V. ta tuma Banco di Caribe (Aruba) N.V. over!], NoticiaCla (23 di december 2024)</ref> Elias a haña atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a aparesé den e dokumentonan konosí komo Panama Papers. Su nòmber a aparesé 312 biaha den dokumentonan filtrá pa Mossack Fonseca, un kompania asesor korporativo di Panama. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda den konekshon ku investigashonnan riba evashon di belasting. Elias a deklará ku su servisionan finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di e margen legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientela.<ref name="trouw"/> === Promoshon kultural i filantropia === Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na aña 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, [[kultura]], [[deporte]], i desaroyo sosial na Kòrsou.<ref>[https://nu.cw/2025/05/02/gregory-elias-ontvangt-nicolaas-cola-debrot-prijs-voor-bijdrage-aan-curacaose-muziek/ Gregory Elias ontvangt Nicolaas 'Cola' Debrot prijs voor bijdrage aan Curaçaose muziek], nu.cw (2 di mei 2025)</ref> Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renombre na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]] i a bira un di e eventonan musikal mas konosí di e isla. E entradanan di e festival ta wòrdu reinvertí den inisiativanan di komunidat i kultura. Pa medio di su fundashon, Elias a sostené Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFF), i ta organisá BlueSeas Blues Festival. <ref>[https://nu.cw/2023/03/21/curacao-international-film-festival-organiseert-film-days/ Curacao International Film Festival organiseert Film Days], nu.cw (21 di mart 2021)</ref><ref>[https://nu.cw/2024/02/23/artiesten-curacao-international-blueseas-festival-bekend/ Artiesten Curacao International Blue Seas Festival bekend], nu.cw (23 di febrüari 2024)</ref>Internashonalmente, el a haña rekonosementu adishonal na 2016 pa organisá un konsierto di [[Rolling Stones]] na [[Cuba]].<ref name="FTM"/> == Premio == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) – pa kontribushonnan na komunidat i promoshon internashonal di Kòrsou.<ref>[https://www.rotarycuracao.org/sitepage/charles-gomes-casseres-award/cgc-award-2013-goes-to-gregory-elias CGC Award 2013 goes to Gregory Elias], rotarycuracao.org</ref> * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) – pa su kontribushon prolongá na músika di Kòrsou.<ref name="AD"/> == Legado == Elias a bira un figura konosí den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su aktividatnan den sektor finansiero, huntu ku su sosten pa músika, deporte, arte i inisiativanan pa hubentut, a hasié un figura prominente den bida públiko di e isla. {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Elias, Gregory}} [[Kategoria:Hende]] [[Kategoria:Kòrsou]] j0f6mo62tys1p4u4i4llmeuulxsebax 203132 203119 2026-09-05T05:08:08Z Caribiana 8320 203132 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{infobox persona |variante = c | nomber completo = Gregory Edward Elias | alias = Dickery Dock, Rei di Kòrsou | fecha nacemento = [[1953]] | luga nacemento = {{CUW}} | ofishi = hurista korporativo, empresario, músiko, filantropo i promotor kultural | pareha = Marianne Chang | yui = 2 | distincion = [[Premio Cola Debrot]] <small>(2025)</small> }} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]<ref name="Marbus">{{Citeer web |url=https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html |titel=You can always get what you want |auteur=Margriet Marbus |datum=2016-08-01|bezochtdatum=2025-05-02 |werk=De achterkant van Curaçao}}</ref>) ta un hurista korporativo, empresario, filantropo, músiko, i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su aktividatnan den sektor di servisio finansiero internashonal, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon. Elias a hunga tambe un papel importante den e organisashon di [[Curaçao North Sea Jazz Festival]] (CNSJF). Pa su kontribushon na músika na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.<ref name="AD">{{citeer web |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31079-gregory-elias-krijgt-cola-debrotprijs |titel=Gregory Elias krijgt Cola Debrotprijs |datum=2025-05-01 |bezochtdatum= |werk=[[Antilliaans Dagblad]]}}</ref> == Bida i karera == Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welonan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.<ref name="Marbus"/> Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresá Kòrsou, unda el a establesé su mes den e área di [[Spaanse Water]].<ref name="Marbus"/> Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ===Músika === Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na e edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual e tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.<ref name="Life"/> Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a drenta Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba e listanan di músika lokal.<ref>{{citeer web|titel=TOP20|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-16-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011}}</ref> E estilo di Eliah tabata komparabel ku esun di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí riba imitashon.<ref name="Life">{{citeer web|titel=Life is easy|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-30|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-03|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011}}</ref> Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues e tabata ko-outor pa e kansion hulandes ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.<ref>[https://www.nporadio2.nl/nieuws/top2000/9b3a5d17-9797-4192-8c42-704f3c47db64/why-tell-me-why-is-een-noodkreet-probeer-goed-te-zijn-naar-je-medemens Why Tell Me Why is een noodkreet: 'Probeer goed te zijn naar je medemens'], NPO Radio 2 Top 2000</ref> Na 2009, Elias a ko-fundá Top Stop Music (TSM) na [[Florida]], huntu ku e produktor musikal Sergio George. TSM ta un seyo diskero ku enfoke riba músika latino, spesialmente músika [[Cuba|kubano]] i tropikal. Elias a fungi komo presidente di e seyo. Un aña despues, e album ''Ciclos'' di Luis Enrique, lansá pa medio di Top Stop Music, a gana e Grammy pa "Best Tropical Latin Album".<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20860-top-stop-music-van-elias-wint-grammy Top Stop Music van Elias wint Grammy], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di yanüari 2020)</ref> Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula [[Double Play]], un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]].<ref>[https://www.imdb.com/title/tt5220252/fullcredits/?ref_=tt_ov_sm_3#amzn1.imdb.concept.name_credit_group.7caf7d16-5db9-4f4f-8864-d4c6e711c686 Double Play], IMDb</ref> === Servisio finansiero === Den añanan 1980, Elias a ko-fundá Holland Intertrust Group, un "trustkantoor" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, e grupo a wòrdu bendé na Fortis i despues integrá ku MeesPierson. Elias a sigui fungi komo gerente general di e operashon te ku 2006.<ref name="FTM">[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Entre 1987 i 1995, Elias tabata presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB), e gremio di servisionan finansiero internashonal.<ref>{{citeer web|titel=Gregory Elias over Offshore: het gaat redelijk goed|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-01-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642359:mpeg21:p003}}</ref> Na 2007, Elias a inisiá United Trust, un grupo ku operashonnan na diferente pais, entre otro Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg. E grupo tabata manehá un gran kantidat di entidat hurídiko na Kòrsou i tabata ofresé kompania i persona servisionan finansiero spesialisá den maneho di kapital i strukturanan hurídiko pa evashon di belasting.<ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref name="trouw">{{Citeer web|auteur=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Na 2021, United Group Holdings BV, e kompania holding di Elias, a atkerí [[Banco di Caribe]]. E transakshon tabata parti di e proseso pa reorganisá e banko i fortalesé e situashon finansiero di [[ENNIA|Grupo Ennia]]. E akuerdo tabata kubri e operashonnan di Banco di Caribe na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |titel=Banco Di Caribe overgenomen door bedrijf Gregory Elias |achternaam= |datum=2021-09-16 |bezochtdatum= |werk=Paradise FM 103.1 |taal=nl |archiefdatum=2025-05-03 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20250503052411/https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |dodeurl=ja }}</ref> Na desèmber 2024 e [[Banco di Caribe Aruba|operashon na Aruba]] a wòrdu atkerí pa [[AIB Bank|AIB Bank NV]], un banko di invershon ku ta operá for di Aruba..<ref>[https://www.noticiacla.com/news/33047 AIB Bank N.V. ta tuma Banco di Caribe (Aruba) N.V. over!], NoticiaCla (23 di december 2024)</ref> Elias a kapta atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a aparesé den e dokumentonan konosí komo Panama Papers. Su nòmber a aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá pa Mossack Fonseca, un kompania asesor korporativo di Panama. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda en konekshon ku investigashonnan riba evashon di belasting. Elias a deklará ku su servisionan finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di margen legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientela.<ref name="trouw"/> === Promoshon kultural i filantropia === Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na aña 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, músika, [[kultura]], [[deporte]], i desaroyo sosial na Kòrsou.<ref>[https://nu.cw/2025/05/02/gregory-elias-ontvangt-nicolaas-cola-debrot-prijs-voor-bijdrage-aan-curacaose-muziek/ Gregory Elias ontvangt Nicolaas 'Cola' Debrot prijs voor bijdrage aan Curaçaose muziek], nu.cw (2 di mei 2025)</ref> Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renombre na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]] i a bira un di e eventonan musikal mas konosí di e isla. E entradanan di e festival ta wòrdu reinvertí den inisiativanan di komunidat i kultura. Pa medio di su fundashon, Elias a sostené Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFF), i ta organisá BlueSeas Blues Festival. <ref>[https://nu.cw/2023/03/21/curacao-international-film-festival-organiseert-film-days/ Curacao International Film Festival organiseert Film Days], nu.cw (21 di mart 2021)</ref><ref>[https://nu.cw/2024/02/23/artiesten-curacao-international-blueseas-festival-bekend/ Artiesten Curacao International Blue Seas Festival bekend], nu.cw (23 di febrüari 2024)</ref>Internashonalmente, el a haña rekonosementu adishonal na 2016 pa organisá un konsierto di [[Rolling Stones]] na [[Cuba]].<ref name="FTM"/> == Premio == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) – pa kontribushonnan na komunidat i promoshon internashonal di Kòrsou.<ref>[https://www.rotarycuracao.org/sitepage/charles-gomes-casseres-award/cgc-award-2013-goes-to-gregory-elias CGC Award 2013 goes to Gregory Elias], rotarycuracao.org</ref> * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) – pa su kontribushon prolongá na músika di Kòrsou.<ref name="AD"/> == Legado == Elias a bira un figura konosí den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su aktividatnan den sektor finansiero, huntu ku su sosten pa músika, deporte, arte i inisiativanan pa hubentut, a hasié un figura prominente den bida públiko di e isla. {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Elias, Gregory}} [[Kategoria:Hende]] [[Kategoria:Kòrsou]] sy61sjds5wxpvglsyde73nxuodtsgst 203146 203132 2026-09-05T09:54:41Z Kallmemel 14000 /* Legado */ +bron? 203146 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{infobox persona |variante = c | nomber completo = Gregory Edward Elias | alias = Dickery Dock, Rei di Kòrsou | fecha nacemento = [[1953]] | luga nacemento = {{CUW}} | ofishi = hurista korporativo, empresario, músiko, filantropo i promotor kultural | pareha = Marianne Chang | yui = 2 | distincion = [[Premio Cola Debrot]] <small>(2025)</small> }} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]<ref name="Marbus">{{Citeer web |url=https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html |titel=You can always get what you want |auteur=Margriet Marbus |datum=2016-08-01|bezochtdatum=2025-05-02 |werk=De achterkant van Curaçao}}</ref>) ta un hurista korporativo, empresario, filantropo, músiko, i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su aktividatnan den sektor di servisio finansiero internashonal, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon. Elias a hunga tambe un papel importante den e organisashon di [[Curaçao North Sea Jazz Festival]] (CNSJF). Pa su kontribushon na músika na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.<ref name="AD">{{citeer web |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31079-gregory-elias-krijgt-cola-debrotprijs |titel=Gregory Elias krijgt Cola Debrotprijs |datum=2025-05-01 |bezochtdatum= |werk=[[Antilliaans Dagblad]]}}</ref> == Bida i karera == Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welonan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.<ref name="Marbus"/> Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresá Kòrsou, unda el a establesé su mes den e área di [[Spaanse Water]].<ref name="Marbus"/> Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ===Músika === Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na e edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual e tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.<ref name="Life"/> Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a drenta Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba e listanan di músika lokal.<ref>{{citeer web|titel=TOP20|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-16-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011}}</ref> E estilo di Eliah tabata komparabel ku esun di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí riba imitashon.<ref name="Life">{{citeer web|titel=Life is easy|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-30|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-03|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011}}</ref> Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues e tabata ko-outor pa e kansion hulandes ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.<ref>[https://www.nporadio2.nl/nieuws/top2000/9b3a5d17-9797-4192-8c42-704f3c47db64/why-tell-me-why-is-een-noodkreet-probeer-goed-te-zijn-naar-je-medemens Why Tell Me Why is een noodkreet: 'Probeer goed te zijn naar je medemens'], NPO Radio 2 Top 2000</ref> Na 2009, Elias a ko-fundá Top Stop Music (TSM) na [[Florida]], huntu ku e produktor musikal Sergio George. TSM ta un seyo diskero ku enfoke riba músika latino, spesialmente músika [[Cuba|kubano]] i tropikal. Elias a fungi komo presidente di e seyo. Un aña despues, e album ''Ciclos'' di Luis Enrique, lansá pa medio di Top Stop Music, a gana e Grammy pa "Best Tropical Latin Album".<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20860-top-stop-music-van-elias-wint-grammy Top Stop Music van Elias wint Grammy], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di yanüari 2020)</ref> Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula [[Double Play]], un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]].<ref>[https://www.imdb.com/title/tt5220252/fullcredits/?ref_=tt_ov_sm_3#amzn1.imdb.concept.name_credit_group.7caf7d16-5db9-4f4f-8864-d4c6e711c686 Double Play], IMDb</ref> === Servisio finansiero === Den añanan 1980, Elias a ko-fundá Holland Intertrust Group, un "trustkantoor" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, e grupo a wòrdu bendé na Fortis i despues integrá ku MeesPierson. Elias a sigui fungi komo gerente general di e operashon te ku 2006.<ref name="FTM">[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Entre 1987 i 1995, Elias tabata presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB), e gremio di servisionan finansiero internashonal.<ref>{{citeer web|titel=Gregory Elias over Offshore: het gaat redelijk goed|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-01-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642359:mpeg21:p003}}</ref> Na 2007, Elias a inisiá United Trust, un grupo ku operashonnan na diferente pais, entre otro Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg. E grupo tabata manehá un gran kantidat di entidat hurídiko na Kòrsou i tabata ofresé kompania i persona servisionan finansiero spesialisá den maneho di kapital i strukturanan hurídiko pa evashon di belasting.<ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref name="trouw">{{Citeer web|auteur=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Na 2021, United Group Holdings BV, e kompania holding di Elias, a atkerí [[Banco di Caribe]]. E transakshon tabata parti di e proseso pa reorganisá e banko i fortalesé e situashon finansiero di [[ENNIA|Grupo Ennia]]. E akuerdo tabata kubri e operashonnan di Banco di Caribe na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |titel=Banco Di Caribe overgenomen door bedrijf Gregory Elias |achternaam= |datum=2021-09-16 |bezochtdatum= |werk=Paradise FM 103.1 |taal=nl |archiefdatum=2025-05-03 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20250503052411/https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |dodeurl=ja }}</ref> Na desèmber 2024 e [[Banco di Caribe Aruba|operashon na Aruba]] a wòrdu atkerí pa [[AIB Bank|AIB Bank NV]], un banko di invershon ku ta operá for di Aruba..<ref>[https://www.noticiacla.com/news/33047 AIB Bank N.V. ta tuma Banco di Caribe (Aruba) N.V. over!], NoticiaCla (23 di december 2024)</ref> Elias a kapta atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a aparesé den e dokumentonan konosí komo Panama Papers. Su nòmber a aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá pa Mossack Fonseca, un kompania asesor korporativo di Panama. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda en konekshon ku investigashonnan riba evashon di belasting. Elias a deklará ku su servisionan finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di margen legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientela.<ref name="trouw"/> === Promoshon kultural i filantropia === Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na aña 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, músika, [[kultura]], [[deporte]], i desaroyo sosial na Kòrsou.<ref>[https://nu.cw/2025/05/02/gregory-elias-ontvangt-nicolaas-cola-debrot-prijs-voor-bijdrage-aan-curacaose-muziek/ Gregory Elias ontvangt Nicolaas 'Cola' Debrot prijs voor bijdrage aan Curaçaose muziek], nu.cw (2 di mei 2025)</ref> Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renombre na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]] i a bira un di e eventonan musikal mas konosí di e isla. E entradanan di e festival ta wòrdu reinvertí den inisiativanan di komunidat i kultura. Pa medio di su fundashon, Elias a sostené Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFF), i ta organisá BlueSeas Blues Festival. <ref>[https://nu.cw/2023/03/21/curacao-international-film-festival-organiseert-film-days/ Curacao International Film Festival organiseert Film Days], nu.cw (21 di mart 2021)</ref><ref>[https://nu.cw/2024/02/23/artiesten-curacao-international-blueseas-festival-bekend/ Artiesten Curacao International Blue Seas Festival bekend], nu.cw (23 di febrüari 2024)</ref>Internashonalmente, el a haña rekonosementu adishonal na 2016 pa organisá un konsierto di [[Rolling Stones]] na [[Cuba]].<ref name="FTM"/> == Premio == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) – pa kontribushonnan na komunidat i promoshon internashonal di Kòrsou.<ref>[https://www.rotarycuracao.org/sitepage/charles-gomes-casseres-award/cgc-award-2013-goes-to-gregory-elias CGC Award 2013 goes to Gregory Elias], rotarycuracao.org</ref> * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) – pa su kontribushon prolongá na músika di Kòrsou.<ref name="AD"/> == Legado == Elias a bira un figura konosí den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su aktividatnan den sektor finansiero, huntu ku su sosten pa músika, deporte, arte i inisiativanan pa hubentut, a hasié un figura prominente den bida públiko di e isla.{{bròn?}} {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Elias, Gregory}} [[Kategoria:Hende]] [[Kategoria:Kòrsou]] 935mlgv66ynzypal9sh8xhg6ruk9ix7 203147 203146 2026-09-05T09:56:32Z Kallmemel 14000 /* Bida i karera */ welonan>welanan (grootouders) 203147 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{infobox persona |variante = c | nomber completo = Gregory Edward Elias | alias = Dickery Dock, Rei di Kòrsou | fecha nacemento = [[1953]] | luga nacemento = {{CUW}} | ofishi = hurista korporativo, empresario, músiko, filantropo i promotor kultural | pareha = Marianne Chang | yui = 2 | distincion = [[Premio Cola Debrot]] <small>(2025)</small> }} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]<ref name="Marbus">{{Citeer web |url=https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html |titel=You can always get what you want |auteur=Margriet Marbus |datum=2016-08-01|bezochtdatum=2025-05-02 |werk=De achterkant van Curaçao}}</ref>) ta un hurista korporativo, empresario, filantropo, músiko, i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su aktividatnan den sektor di servisio finansiero internashonal, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon. Elias a hunga tambe un papel importante den e organisashon di [[Curaçao North Sea Jazz Festival]] (CNSJF). Pa su kontribushon na músika na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.<ref name="AD">{{citeer web |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31079-gregory-elias-krijgt-cola-debrotprijs |titel=Gregory Elias krijgt Cola Debrotprijs |datum=2025-05-01 |bezochtdatum= |werk=[[Antilliaans Dagblad]]}}</ref> == Bida i karera == Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welanan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.<ref name="Marbus"/> Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresá Kòrsou, unda el a establesé su mes den e área di [[Spaanse Water]].<ref name="Marbus"/> Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ===Músika === Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na e edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual e tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.<ref name="Life"/> Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a drenta Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba e listanan di músika lokal.<ref>{{citeer web|titel=TOP20|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-16-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011}}</ref> E estilo di Eliah tabata komparabel ku esun di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí riba imitashon.<ref name="Life">{{citeer web|titel=Life is easy|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-30|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-03|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011}}</ref> Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues e tabata ko-outor pa e kansion hulandes ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.<ref>[https://www.nporadio2.nl/nieuws/top2000/9b3a5d17-9797-4192-8c42-704f3c47db64/why-tell-me-why-is-een-noodkreet-probeer-goed-te-zijn-naar-je-medemens Why Tell Me Why is een noodkreet: 'Probeer goed te zijn naar je medemens'], NPO Radio 2 Top 2000</ref> Na 2009, Elias a ko-fundá Top Stop Music (TSM) na [[Florida]], huntu ku e produktor musikal Sergio George. TSM ta un seyo diskero ku enfoke riba músika latino, spesialmente músika [[Cuba|kubano]] i tropikal. Elias a fungi komo presidente di e seyo. Un aña despues, e album ''Ciclos'' di Luis Enrique, lansá pa medio di Top Stop Music, a gana e Grammy pa "Best Tropical Latin Album".<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20860-top-stop-music-van-elias-wint-grammy Top Stop Music van Elias wint Grammy], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di yanüari 2020)</ref> Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula [[Double Play]], un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]].<ref>[https://www.imdb.com/title/tt5220252/fullcredits/?ref_=tt_ov_sm_3#amzn1.imdb.concept.name_credit_group.7caf7d16-5db9-4f4f-8864-d4c6e711c686 Double Play], IMDb</ref> === Servisio finansiero === Den añanan 1980, Elias a ko-fundá Holland Intertrust Group, un "trustkantoor" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, e grupo a wòrdu bendé na Fortis i despues integrá ku MeesPierson. Elias a sigui fungi komo gerente general di e operashon te ku 2006.<ref name="FTM">[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Entre 1987 i 1995, Elias tabata presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB), e gremio di servisionan finansiero internashonal.<ref>{{citeer web|titel=Gregory Elias over Offshore: het gaat redelijk goed|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-01-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642359:mpeg21:p003}}</ref> Na 2007, Elias a inisiá United Trust, un grupo ku operashonnan na diferente pais, entre otro Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg. E grupo tabata manehá un gran kantidat di entidat hurídiko na Kòrsou i tabata ofresé kompania i persona servisionan finansiero spesialisá den maneho di kapital i strukturanan hurídiko pa evashon di belasting.<ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref name="trouw">{{Citeer web|auteur=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Na 2021, United Group Holdings BV, e kompania holding di Elias, a atkerí [[Banco di Caribe]]. E transakshon tabata parti di e proseso pa reorganisá e banko i fortalesé e situashon finansiero di [[ENNIA|Grupo Ennia]]. E akuerdo tabata kubri e operashonnan di Banco di Caribe na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |titel=Banco Di Caribe overgenomen door bedrijf Gregory Elias |achternaam= |datum=2021-09-16 |bezochtdatum= |werk=Paradise FM 103.1 |taal=nl |archiefdatum=2025-05-03 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20250503052411/https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |dodeurl=ja }}</ref> Na desèmber 2024 e [[Banco di Caribe Aruba|operashon na Aruba]] a wòrdu atkerí pa [[AIB Bank|AIB Bank NV]], un banko di invershon ku ta operá for di Aruba..<ref>[https://www.noticiacla.com/news/33047 AIB Bank N.V. ta tuma Banco di Caribe (Aruba) N.V. over!], NoticiaCla (23 di december 2024)</ref> Elias a kapta atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a aparesé den e dokumentonan konosí komo Panama Papers. Su nòmber a aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá pa Mossack Fonseca, un kompania asesor korporativo di Panama. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda en konekshon ku investigashonnan riba evashon di belasting. Elias a deklará ku su servisionan finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di margen legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientela.<ref name="trouw"/> === Promoshon kultural i filantropia === Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na aña 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, músika, [[kultura]], [[deporte]], i desaroyo sosial na Kòrsou.<ref>[https://nu.cw/2025/05/02/gregory-elias-ontvangt-nicolaas-cola-debrot-prijs-voor-bijdrage-aan-curacaose-muziek/ Gregory Elias ontvangt Nicolaas 'Cola' Debrot prijs voor bijdrage aan Curaçaose muziek], nu.cw (2 di mei 2025)</ref> Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renombre na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]] i a bira un di e eventonan musikal mas konosí di e isla. E entradanan di e festival ta wòrdu reinvertí den inisiativanan di komunidat i kultura. Pa medio di su fundashon, Elias a sostené Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFF), i ta organisá BlueSeas Blues Festival. <ref>[https://nu.cw/2023/03/21/curacao-international-film-festival-organiseert-film-days/ Curacao International Film Festival organiseert Film Days], nu.cw (21 di mart 2021)</ref><ref>[https://nu.cw/2024/02/23/artiesten-curacao-international-blueseas-festival-bekend/ Artiesten Curacao International Blue Seas Festival bekend], nu.cw (23 di febrüari 2024)</ref>Internashonalmente, el a haña rekonosementu adishonal na 2016 pa organisá un konsierto di [[Rolling Stones]] na [[Cuba]].<ref name="FTM"/> == Premio == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) – pa kontribushonnan na komunidat i promoshon internashonal di Kòrsou.<ref>[https://www.rotarycuracao.org/sitepage/charles-gomes-casseres-award/cgc-award-2013-goes-to-gregory-elias CGC Award 2013 goes to Gregory Elias], rotarycuracao.org</ref> * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) – pa su kontribushon prolongá na músika di Kòrsou.<ref name="AD"/> == Legado == Elias a bira un figura konosí den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su aktividatnan den sektor finansiero, huntu ku su sosten pa músika, deporte, arte i inisiativanan pa hubentut, a hasié un figura prominente den bida públiko di e isla.{{bròn?}} {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Elias, Gregory}} [[Kategoria:Hende]] [[Kategoria:Kòrsou]] rq47r50qr627t4gvkyzz7dgvr74vrbv 203148 203147 2026-09-05T09:57:48Z Kallmemel 14000 /* Bida i karera */ -articulo defini 203148 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{infobox persona |variante = c | nomber completo = Gregory Edward Elias | alias = Dickery Dock, Rei di Kòrsou | fecha nacemento = [[1953]] | luga nacemento = {{CUW}} | ofishi = hurista korporativo, empresario, músiko, filantropo i promotor kultural | pareha = Marianne Chang | yui = 2 | distincion = [[Premio Cola Debrot]] <small>(2025)</small> }} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]<ref name="Marbus">{{Citeer web |url=https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html |titel=You can always get what you want |auteur=Margriet Marbus |datum=2016-08-01|bezochtdatum=2025-05-02 |werk=De achterkant van Curaçao}}</ref>) ta un hurista korporativo, empresario, filantropo, músiko, i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su aktividatnan den sektor di servisio finansiero internashonal, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon. Elias a hunga tambe un papel importante den e organisashon di [[Curaçao North Sea Jazz Festival]] (CNSJF). Pa su kontribushon na músika na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.<ref name="AD">{{citeer web |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31079-gregory-elias-krijgt-cola-debrotprijs |titel=Gregory Elias krijgt Cola Debrotprijs |datum=2025-05-01 |bezochtdatum= |werk=[[Antilliaans Dagblad]]}}</ref> == Bida i karera == Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welanan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.<ref name="Marbus"/> Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresá Kòrsou, unda el a establesé su mes den área di [[Spaanse Water]].<ref name="Marbus"/> Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ===Músika === Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na e edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual e tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.<ref name="Life"/> Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a drenta Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba e listanan di músika lokal.<ref>{{citeer web|titel=TOP20|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-16-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011}}</ref> E estilo di Eliah tabata komparabel ku esun di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí riba imitashon.<ref name="Life">{{citeer web|titel=Life is easy|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-30|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-03|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011}}</ref> Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues e tabata ko-outor pa e kansion hulandes ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.<ref>[https://www.nporadio2.nl/nieuws/top2000/9b3a5d17-9797-4192-8c42-704f3c47db64/why-tell-me-why-is-een-noodkreet-probeer-goed-te-zijn-naar-je-medemens Why Tell Me Why is een noodkreet: 'Probeer goed te zijn naar je medemens'], NPO Radio 2 Top 2000</ref> Na 2009, Elias a ko-fundá Top Stop Music (TSM) na [[Florida]], huntu ku e produktor musikal Sergio George. TSM ta un seyo diskero ku enfoke riba músika latino, spesialmente músika [[Cuba|kubano]] i tropikal. Elias a fungi komo presidente di e seyo. Un aña despues, e album ''Ciclos'' di Luis Enrique, lansá pa medio di Top Stop Music, a gana e Grammy pa "Best Tropical Latin Album".<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20860-top-stop-music-van-elias-wint-grammy Top Stop Music van Elias wint Grammy], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di yanüari 2020)</ref> Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula [[Double Play]], un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]].<ref>[https://www.imdb.com/title/tt5220252/fullcredits/?ref_=tt_ov_sm_3#amzn1.imdb.concept.name_credit_group.7caf7d16-5db9-4f4f-8864-d4c6e711c686 Double Play], IMDb</ref> === Servisio finansiero === Den añanan 1980, Elias a ko-fundá Holland Intertrust Group, un "trustkantoor" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, e grupo a wòrdu bendé na Fortis i despues integrá ku MeesPierson. Elias a sigui fungi komo gerente general di e operashon te ku 2006.<ref name="FTM">[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Entre 1987 i 1995, Elias tabata presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB), e gremio di servisionan finansiero internashonal.<ref>{{citeer web|titel=Gregory Elias over Offshore: het gaat redelijk goed|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-01-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642359:mpeg21:p003}}</ref> Na 2007, Elias a inisiá United Trust, un grupo ku operashonnan na diferente pais, entre otro Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg. E grupo tabata manehá un gran kantidat di entidat hurídiko na Kòrsou i tabata ofresé kompania i persona servisionan finansiero spesialisá den maneho di kapital i strukturanan hurídiko pa evashon di belasting.<ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref name="trouw">{{Citeer web|auteur=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Na 2021, United Group Holdings BV, e kompania holding di Elias, a atkerí [[Banco di Caribe]]. E transakshon tabata parti di e proseso pa reorganisá e banko i fortalesé e situashon finansiero di [[ENNIA|Grupo Ennia]]. E akuerdo tabata kubri e operashonnan di Banco di Caribe na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |titel=Banco Di Caribe overgenomen door bedrijf Gregory Elias |achternaam= |datum=2021-09-16 |bezochtdatum= |werk=Paradise FM 103.1 |taal=nl |archiefdatum=2025-05-03 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20250503052411/https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |dodeurl=ja }}</ref> Na desèmber 2024 e [[Banco di Caribe Aruba|operashon na Aruba]] a wòrdu atkerí pa [[AIB Bank|AIB Bank NV]], un banko di invershon ku ta operá for di Aruba..<ref>[https://www.noticiacla.com/news/33047 AIB Bank N.V. ta tuma Banco di Caribe (Aruba) N.V. over!], NoticiaCla (23 di december 2024)</ref> Elias a kapta atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a aparesé den e dokumentonan konosí komo Panama Papers. Su nòmber a aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá pa Mossack Fonseca, un kompania asesor korporativo di Panama. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda en konekshon ku investigashonnan riba evashon di belasting. Elias a deklará ku su servisionan finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di margen legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientela.<ref name="trouw"/> === Promoshon kultural i filantropia === Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na aña 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, músika, [[kultura]], [[deporte]], i desaroyo sosial na Kòrsou.<ref>[https://nu.cw/2025/05/02/gregory-elias-ontvangt-nicolaas-cola-debrot-prijs-voor-bijdrage-aan-curacaose-muziek/ Gregory Elias ontvangt Nicolaas 'Cola' Debrot prijs voor bijdrage aan Curaçaose muziek], nu.cw (2 di mei 2025)</ref> Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renombre na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]] i a bira un di e eventonan musikal mas konosí di e isla. E entradanan di e festival ta wòrdu reinvertí den inisiativanan di komunidat i kultura. Pa medio di su fundashon, Elias a sostené Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFF), i ta organisá BlueSeas Blues Festival. <ref>[https://nu.cw/2023/03/21/curacao-international-film-festival-organiseert-film-days/ Curacao International Film Festival organiseert Film Days], nu.cw (21 di mart 2021)</ref><ref>[https://nu.cw/2024/02/23/artiesten-curacao-international-blueseas-festival-bekend/ Artiesten Curacao International Blue Seas Festival bekend], nu.cw (23 di febrüari 2024)</ref>Internashonalmente, el a haña rekonosementu adishonal na 2016 pa organisá un konsierto di [[Rolling Stones]] na [[Cuba]].<ref name="FTM"/> == Premio == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) – pa kontribushonnan na komunidat i promoshon internashonal di Kòrsou.<ref>[https://www.rotarycuracao.org/sitepage/charles-gomes-casseres-award/cgc-award-2013-goes-to-gregory-elias CGC Award 2013 goes to Gregory Elias], rotarycuracao.org</ref> * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) – pa su kontribushon prolongá na músika di Kòrsou.<ref name="AD"/> == Legado == Elias a bira un figura konosí den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su aktividatnan den sektor finansiero, huntu ku su sosten pa músika, deporte, arte i inisiativanan pa hubentut, a hasié un figura prominente den bida públiko di e isla.{{bròn?}} {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Elias, Gregory}} [[Kategoria:Hende]] [[Kategoria:Kòrsou]] 5thlkfxqmowxwwkdlu94nnypfdr2etj 203149 203148 2026-09-05T09:59:24Z Kallmemel 14000 /* Músika */ -articulo defini 203149 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{infobox persona |variante = c | nomber completo = Gregory Edward Elias | alias = Dickery Dock, Rei di Kòrsou | fecha nacemento = [[1953]] | luga nacemento = {{CUW}} | ofishi = hurista korporativo, empresario, músiko, filantropo i promotor kultural | pareha = Marianne Chang | yui = 2 | distincion = [[Premio Cola Debrot]] <small>(2025)</small> }} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]<ref name="Marbus">{{Citeer web |url=https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html |titel=You can always get what you want |auteur=Margriet Marbus |datum=2016-08-01|bezochtdatum=2025-05-02 |werk=De achterkant van Curaçao}}</ref>) ta un hurista korporativo, empresario, filantropo, músiko, i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su aktividatnan den sektor di servisio finansiero internashonal, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon. Elias a hunga tambe un papel importante den e organisashon di [[Curaçao North Sea Jazz Festival]] (CNSJF). Pa su kontribushon na músika na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.<ref name="AD">{{citeer web |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31079-gregory-elias-krijgt-cola-debrotprijs |titel=Gregory Elias krijgt Cola Debrotprijs |datum=2025-05-01 |bezochtdatum= |werk=[[Antilliaans Dagblad]]}}</ref> == Bida i karera == Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welanan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.<ref name="Marbus"/> Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresá Kòrsou, unda el a establesé su mes den área di [[Spaanse Water]].<ref name="Marbus"/> Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ===Músika === Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual e tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.<ref name="Life"/> Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a drenta Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba e listanan di músika lokal.<ref>{{citeer web|titel=TOP20|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-16-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011}}</ref> E estilo di Eliah tabata komparabel ku esun di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí riba imitashon.<ref name="Life">{{citeer web|titel=Life is easy|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-30|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-03|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011}}</ref> Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues e tabata ko-outor pa e kansion hulandes ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.<ref>[https://www.nporadio2.nl/nieuws/top2000/9b3a5d17-9797-4192-8c42-704f3c47db64/why-tell-me-why-is-een-noodkreet-probeer-goed-te-zijn-naar-je-medemens Why Tell Me Why is een noodkreet: 'Probeer goed te zijn naar je medemens'], NPO Radio 2 Top 2000</ref> Na 2009, Elias a ko-fundá Top Stop Music (TSM) na [[Florida]], huntu ku e produktor musikal Sergio George. TSM ta un seyo diskero ku enfoke riba músika latino, spesialmente músika [[Cuba|kubano]] i tropikal. Elias a fungi komo presidente di e seyo. Un aña despues, e album ''Ciclos'' di Luis Enrique, lansá pa medio di Top Stop Music, a gana e Grammy pa "Best Tropical Latin Album".<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20860-top-stop-music-van-elias-wint-grammy Top Stop Music van Elias wint Grammy], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di yanüari 2020)</ref> Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula [[Double Play]], un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]].<ref>[https://www.imdb.com/title/tt5220252/fullcredits/?ref_=tt_ov_sm_3#amzn1.imdb.concept.name_credit_group.7caf7d16-5db9-4f4f-8864-d4c6e711c686 Double Play], IMDb</ref> === Servisio finansiero === Den añanan 1980, Elias a ko-fundá Holland Intertrust Group, un "trustkantoor" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, e grupo a wòrdu bendé na Fortis i despues integrá ku MeesPierson. Elias a sigui fungi komo gerente general di e operashon te ku 2006.<ref name="FTM">[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Entre 1987 i 1995, Elias tabata presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB), e gremio di servisionan finansiero internashonal.<ref>{{citeer web|titel=Gregory Elias over Offshore: het gaat redelijk goed|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-01-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642359:mpeg21:p003}}</ref> Na 2007, Elias a inisiá United Trust, un grupo ku operashonnan na diferente pais, entre otro Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg. E grupo tabata manehá un gran kantidat di entidat hurídiko na Kòrsou i tabata ofresé kompania i persona servisionan finansiero spesialisá den maneho di kapital i strukturanan hurídiko pa evashon di belasting.<ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref name="trouw">{{Citeer web|auteur=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Na 2021, United Group Holdings BV, e kompania holding di Elias, a atkerí [[Banco di Caribe]]. E transakshon tabata parti di e proseso pa reorganisá e banko i fortalesé e situashon finansiero di [[ENNIA|Grupo Ennia]]. E akuerdo tabata kubri e operashonnan di Banco di Caribe na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |titel=Banco Di Caribe overgenomen door bedrijf Gregory Elias |achternaam= |datum=2021-09-16 |bezochtdatum= |werk=Paradise FM 103.1 |taal=nl |archiefdatum=2025-05-03 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20250503052411/https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |dodeurl=ja }}</ref> Na desèmber 2024 e [[Banco di Caribe Aruba|operashon na Aruba]] a wòrdu atkerí pa [[AIB Bank|AIB Bank NV]], un banko di invershon ku ta operá for di Aruba..<ref>[https://www.noticiacla.com/news/33047 AIB Bank N.V. ta tuma Banco di Caribe (Aruba) N.V. over!], NoticiaCla (23 di december 2024)</ref> Elias a kapta atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a aparesé den e dokumentonan konosí komo Panama Papers. Su nòmber a aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá pa Mossack Fonseca, un kompania asesor korporativo di Panama. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda en konekshon ku investigashonnan riba evashon di belasting. Elias a deklará ku su servisionan finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di margen legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientela.<ref name="trouw"/> === Promoshon kultural i filantropia === Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na aña 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, músika, [[kultura]], [[deporte]], i desaroyo sosial na Kòrsou.<ref>[https://nu.cw/2025/05/02/gregory-elias-ontvangt-nicolaas-cola-debrot-prijs-voor-bijdrage-aan-curacaose-muziek/ Gregory Elias ontvangt Nicolaas 'Cola' Debrot prijs voor bijdrage aan Curaçaose muziek], nu.cw (2 di mei 2025)</ref> Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renombre na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]] i a bira un di e eventonan musikal mas konosí di e isla. E entradanan di e festival ta wòrdu reinvertí den inisiativanan di komunidat i kultura. Pa medio di su fundashon, Elias a sostené Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFF), i ta organisá BlueSeas Blues Festival. <ref>[https://nu.cw/2023/03/21/curacao-international-film-festival-organiseert-film-days/ Curacao International Film Festival organiseert Film Days], nu.cw (21 di mart 2021)</ref><ref>[https://nu.cw/2024/02/23/artiesten-curacao-international-blueseas-festival-bekend/ Artiesten Curacao International Blue Seas Festival bekend], nu.cw (23 di febrüari 2024)</ref>Internashonalmente, el a haña rekonosementu adishonal na 2016 pa organisá un konsierto di [[Rolling Stones]] na [[Cuba]].<ref name="FTM"/> == Premio == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) – pa kontribushonnan na komunidat i promoshon internashonal di Kòrsou.<ref>[https://www.rotarycuracao.org/sitepage/charles-gomes-casseres-award/cgc-award-2013-goes-to-gregory-elias CGC Award 2013 goes to Gregory Elias], rotarycuracao.org</ref> * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) – pa su kontribushon prolongá na músika di Kòrsou.<ref name="AD"/> == Legado == Elias a bira un figura konosí den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su aktividatnan den sektor finansiero, huntu ku su sosten pa músika, deporte, arte i inisiativanan pa hubentut, a hasié un figura prominente den bida públiko di e isla.{{bròn?}} {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Elias, Gregory}} [[Kategoria:Hende]] [[Kategoria:Kòrsou]] 95ul9n7v6vktkg477ztpeguspdb7m25 203150 203149 2026-09-05T10:00:18Z Kallmemel 14000 /* Músika */ -articulo defini 203150 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{infobox persona |variante = c | nomber completo = Gregory Edward Elias | alias = Dickery Dock, Rei di Kòrsou | fecha nacemento = [[1953]] | luga nacemento = {{CUW}} | ofishi = hurista korporativo, empresario, músiko, filantropo i promotor kultural | pareha = Marianne Chang | yui = 2 | distincion = [[Premio Cola Debrot]] <small>(2025)</small> }} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]<ref name="Marbus">{{Citeer web |url=https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html |titel=You can always get what you want |auteur=Margriet Marbus |datum=2016-08-01|bezochtdatum=2025-05-02 |werk=De achterkant van Curaçao}}</ref>) ta un hurista korporativo, empresario, filantropo, músiko, i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su aktividatnan den sektor di servisio finansiero internashonal, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon. Elias a hunga tambe un papel importante den e organisashon di [[Curaçao North Sea Jazz Festival]] (CNSJF). Pa su kontribushon na músika na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.<ref name="AD">{{citeer web |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31079-gregory-elias-krijgt-cola-debrotprijs |titel=Gregory Elias krijgt Cola Debrotprijs |datum=2025-05-01 |bezochtdatum= |werk=[[Antilliaans Dagblad]]}}</ref> == Bida i karera == Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welanan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.<ref name="Marbus"/> Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresá Kòrsou, unda el a establesé su mes den área di [[Spaanse Water]].<ref name="Marbus"/> Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ===Músika === Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual e tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.<ref name="Life"/> Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a drenta Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba listanan di músika lokal.<ref>{{citeer web|titel=TOP20|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-16-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011}}</ref> E estilo di Eliah tabata komparabel ku esun di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí riba imitashon.<ref name="Life">{{citeer web|titel=Life is easy|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-30|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-03|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011}}</ref> Elias tambe a skirbi kantikanan pa e kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues e tabata ko-outor pa e kansion hulandes ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.<ref>[https://www.nporadio2.nl/nieuws/top2000/9b3a5d17-9797-4192-8c42-704f3c47db64/why-tell-me-why-is-een-noodkreet-probeer-goed-te-zijn-naar-je-medemens Why Tell Me Why is een noodkreet: 'Probeer goed te zijn naar je medemens'], NPO Radio 2 Top 2000</ref> Na 2009, Elias a ko-fundá Top Stop Music (TSM) na [[Florida]], huntu ku e produktor musikal Sergio George. TSM ta un seyo diskero ku enfoke riba músika latino, spesialmente músika [[Cuba|kubano]] i tropikal. Elias a fungi komo presidente di e seyo. Un aña despues, e album ''Ciclos'' di Luis Enrique, lansá pa medio di Top Stop Music, a gana e Grammy pa "Best Tropical Latin Album".<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20860-top-stop-music-van-elias-wint-grammy Top Stop Music van Elias wint Grammy], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di yanüari 2020)</ref> Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula [[Double Play]], un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]].<ref>[https://www.imdb.com/title/tt5220252/fullcredits/?ref_=tt_ov_sm_3#amzn1.imdb.concept.name_credit_group.7caf7d16-5db9-4f4f-8864-d4c6e711c686 Double Play], IMDb</ref> === Servisio finansiero === Den añanan 1980, Elias a ko-fundá Holland Intertrust Group, un "trustkantoor" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, e grupo a wòrdu bendé na Fortis i despues integrá ku MeesPierson. Elias a sigui fungi komo gerente general di e operashon te ku 2006.<ref name="FTM">[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Entre 1987 i 1995, Elias tabata presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB), e gremio di servisionan finansiero internashonal.<ref>{{citeer web|titel=Gregory Elias over Offshore: het gaat redelijk goed|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-01-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642359:mpeg21:p003}}</ref> Na 2007, Elias a inisiá United Trust, un grupo ku operashonnan na diferente pais, entre otro Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg. E grupo tabata manehá un gran kantidat di entidat hurídiko na Kòrsou i tabata ofresé kompania i persona servisionan finansiero spesialisá den maneho di kapital i strukturanan hurídiko pa evashon di belasting.<ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref name="trouw">{{Citeer web|auteur=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Na 2021, United Group Holdings BV, e kompania holding di Elias, a atkerí [[Banco di Caribe]]. E transakshon tabata parti di e proseso pa reorganisá e banko i fortalesé e situashon finansiero di [[ENNIA|Grupo Ennia]]. E akuerdo tabata kubri e operashonnan di Banco di Caribe na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |titel=Banco Di Caribe overgenomen door bedrijf Gregory Elias |achternaam= |datum=2021-09-16 |bezochtdatum= |werk=Paradise FM 103.1 |taal=nl |archiefdatum=2025-05-03 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20250503052411/https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |dodeurl=ja }}</ref> Na desèmber 2024 e [[Banco di Caribe Aruba|operashon na Aruba]] a wòrdu atkerí pa [[AIB Bank|AIB Bank NV]], un banko di invershon ku ta operá for di Aruba..<ref>[https://www.noticiacla.com/news/33047 AIB Bank N.V. ta tuma Banco di Caribe (Aruba) N.V. over!], NoticiaCla (23 di december 2024)</ref> Elias a kapta atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a aparesé den e dokumentonan konosí komo Panama Papers. Su nòmber a aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá pa Mossack Fonseca, un kompania asesor korporativo di Panama. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda en konekshon ku investigashonnan riba evashon di belasting. Elias a deklará ku su servisionan finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di margen legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientela.<ref name="trouw"/> === Promoshon kultural i filantropia === Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na aña 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, músika, [[kultura]], [[deporte]], i desaroyo sosial na Kòrsou.<ref>[https://nu.cw/2025/05/02/gregory-elias-ontvangt-nicolaas-cola-debrot-prijs-voor-bijdrage-aan-curacaose-muziek/ Gregory Elias ontvangt Nicolaas 'Cola' Debrot prijs voor bijdrage aan Curaçaose muziek], nu.cw (2 di mei 2025)</ref> Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renombre na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]] i a bira un di e eventonan musikal mas konosí di e isla. E entradanan di e festival ta wòrdu reinvertí den inisiativanan di komunidat i kultura. Pa medio di su fundashon, Elias a sostené Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFF), i ta organisá BlueSeas Blues Festival. <ref>[https://nu.cw/2023/03/21/curacao-international-film-festival-organiseert-film-days/ Curacao International Film Festival organiseert Film Days], nu.cw (21 di mart 2021)</ref><ref>[https://nu.cw/2024/02/23/artiesten-curacao-international-blueseas-festival-bekend/ Artiesten Curacao International Blue Seas Festival bekend], nu.cw (23 di febrüari 2024)</ref>Internashonalmente, el a haña rekonosementu adishonal na 2016 pa organisá un konsierto di [[Rolling Stones]] na [[Cuba]].<ref name="FTM"/> == Premio == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) – pa kontribushonnan na komunidat i promoshon internashonal di Kòrsou.<ref>[https://www.rotarycuracao.org/sitepage/charles-gomes-casseres-award/cgc-award-2013-goes-to-gregory-elias CGC Award 2013 goes to Gregory Elias], rotarycuracao.org</ref> * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) – pa su kontribushon prolongá na músika di Kòrsou.<ref name="AD"/> == Legado == Elias a bira un figura konosí den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su aktividatnan den sektor finansiero, huntu ku su sosten pa músika, deporte, arte i inisiativanan pa hubentut, a hasié un figura prominente den bida públiko di e isla.{{bròn?}} {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Elias, Gregory}} [[Kategoria:Hende]] [[Kategoria:Kòrsou]] ja5iw1i2gffkl5qp2bgtmow4anf81h0 203151 203150 2026-09-05T10:00:52Z Kallmemel 14000 /* Músika */ -articulo defini 203151 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{infobox persona |variante = c | nomber completo = Gregory Edward Elias | alias = Dickery Dock, Rei di Kòrsou | fecha nacemento = [[1953]] | luga nacemento = {{CUW}} | ofishi = hurista korporativo, empresario, músiko, filantropo i promotor kultural | pareha = Marianne Chang | yui = 2 | distincion = [[Premio Cola Debrot]] <small>(2025)</small> }} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]<ref name="Marbus">{{Citeer web |url=https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html |titel=You can always get what you want |auteur=Margriet Marbus |datum=2016-08-01|bezochtdatum=2025-05-02 |werk=De achterkant van Curaçao}}</ref>) ta un hurista korporativo, empresario, filantropo, músiko, i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su aktividatnan den sektor di servisio finansiero internashonal, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon. Elias a hunga tambe un papel importante den e organisashon di [[Curaçao North Sea Jazz Festival]] (CNSJF). Pa su kontribushon na músika na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.<ref name="AD">{{citeer web |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31079-gregory-elias-krijgt-cola-debrotprijs |titel=Gregory Elias krijgt Cola Debrotprijs |datum=2025-05-01 |bezochtdatum= |werk=[[Antilliaans Dagblad]]}}</ref> == Bida i karera == Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welanan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.<ref name="Marbus"/> Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresá Kòrsou, unda el a establesé su mes den área di [[Spaanse Water]].<ref name="Marbus"/> Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ===Músika === Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual e tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.<ref name="Life"/> Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a drenta Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba listanan di músika lokal.<ref>{{citeer web|titel=TOP20|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-16-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011}}</ref> E estilo di Eliah tabata komparabel ku esun di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí riba imitashon.<ref name="Life">{{citeer web|titel=Life is easy|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-30|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-03|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011}}</ref> Elias tambe a skirbi kantikanan pa kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues e tabata ko-outor pa e kansion hulandes ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.<ref>[https://www.nporadio2.nl/nieuws/top2000/9b3a5d17-9797-4192-8c42-704f3c47db64/why-tell-me-why-is-een-noodkreet-probeer-goed-te-zijn-naar-je-medemens Why Tell Me Why is een noodkreet: 'Probeer goed te zijn naar je medemens'], NPO Radio 2 Top 2000</ref> Na 2009, Elias a ko-fundá Top Stop Music (TSM) na [[Florida]], huntu ku e produktor musikal Sergio George. TSM ta un seyo diskero ku enfoke riba músika latino, spesialmente músika [[Cuba|kubano]] i tropikal. Elias a fungi komo presidente di e seyo. Un aña despues, e album ''Ciclos'' di Luis Enrique, lansá pa medio di Top Stop Music, a gana e Grammy pa "Best Tropical Latin Album".<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20860-top-stop-music-van-elias-wint-grammy Top Stop Music van Elias wint Grammy], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di yanüari 2020)</ref> Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula [[Double Play]], un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]].<ref>[https://www.imdb.com/title/tt5220252/fullcredits/?ref_=tt_ov_sm_3#amzn1.imdb.concept.name_credit_group.7caf7d16-5db9-4f4f-8864-d4c6e711c686 Double Play], IMDb</ref> === Servisio finansiero === Den añanan 1980, Elias a ko-fundá Holland Intertrust Group, un "trustkantoor" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, e grupo a wòrdu bendé na Fortis i despues integrá ku MeesPierson. Elias a sigui fungi komo gerente general di e operashon te ku 2006.<ref name="FTM">[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Entre 1987 i 1995, Elias tabata presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB), e gremio di servisionan finansiero internashonal.<ref>{{citeer web|titel=Gregory Elias over Offshore: het gaat redelijk goed|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-01-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642359:mpeg21:p003}}</ref> Na 2007, Elias a inisiá United Trust, un grupo ku operashonnan na diferente pais, entre otro Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg. E grupo tabata manehá un gran kantidat di entidat hurídiko na Kòrsou i tabata ofresé kompania i persona servisionan finansiero spesialisá den maneho di kapital i strukturanan hurídiko pa evashon di belasting.<ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref name="trouw">{{Citeer web|auteur=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Na 2021, United Group Holdings BV, e kompania holding di Elias, a atkerí [[Banco di Caribe]]. E transakshon tabata parti di e proseso pa reorganisá e banko i fortalesé e situashon finansiero di [[ENNIA|Grupo Ennia]]. E akuerdo tabata kubri e operashonnan di Banco di Caribe na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |titel=Banco Di Caribe overgenomen door bedrijf Gregory Elias |achternaam= |datum=2021-09-16 |bezochtdatum= |werk=Paradise FM 103.1 |taal=nl |archiefdatum=2025-05-03 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20250503052411/https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |dodeurl=ja }}</ref> Na desèmber 2024 e [[Banco di Caribe Aruba|operashon na Aruba]] a wòrdu atkerí pa [[AIB Bank|AIB Bank NV]], un banko di invershon ku ta operá for di Aruba..<ref>[https://www.noticiacla.com/news/33047 AIB Bank N.V. ta tuma Banco di Caribe (Aruba) N.V. over!], NoticiaCla (23 di december 2024)</ref> Elias a kapta atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a aparesé den e dokumentonan konosí komo Panama Papers. Su nòmber a aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá pa Mossack Fonseca, un kompania asesor korporativo di Panama. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda en konekshon ku investigashonnan riba evashon di belasting. Elias a deklará ku su servisionan finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di margen legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientela.<ref name="trouw"/> === Promoshon kultural i filantropia === Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na aña 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, músika, [[kultura]], [[deporte]], i desaroyo sosial na Kòrsou.<ref>[https://nu.cw/2025/05/02/gregory-elias-ontvangt-nicolaas-cola-debrot-prijs-voor-bijdrage-aan-curacaose-muziek/ Gregory Elias ontvangt Nicolaas 'Cola' Debrot prijs voor bijdrage aan Curaçaose muziek], nu.cw (2 di mei 2025)</ref> Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renombre na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]] i a bira un di e eventonan musikal mas konosí di e isla. E entradanan di e festival ta wòrdu reinvertí den inisiativanan di komunidat i kultura. Pa medio di su fundashon, Elias a sostené Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFF), i ta organisá BlueSeas Blues Festival. <ref>[https://nu.cw/2023/03/21/curacao-international-film-festival-organiseert-film-days/ Curacao International Film Festival organiseert Film Days], nu.cw (21 di mart 2021)</ref><ref>[https://nu.cw/2024/02/23/artiesten-curacao-international-blueseas-festival-bekend/ Artiesten Curacao International Blue Seas Festival bekend], nu.cw (23 di febrüari 2024)</ref>Internashonalmente, el a haña rekonosementu adishonal na 2016 pa organisá un konsierto di [[Rolling Stones]] na [[Cuba]].<ref name="FTM"/> == Premio == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) – pa kontribushonnan na komunidat i promoshon internashonal di Kòrsou.<ref>[https://www.rotarycuracao.org/sitepage/charles-gomes-casseres-award/cgc-award-2013-goes-to-gregory-elias CGC Award 2013 goes to Gregory Elias], rotarycuracao.org</ref> * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) – pa su kontribushon prolongá na músika di Kòrsou.<ref name="AD"/> == Legado == Elias a bira un figura konosí den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su aktividatnan den sektor finansiero, huntu ku su sosten pa músika, deporte, arte i inisiativanan pa hubentut, a hasié un figura prominente den bida públiko di e isla.{{bròn?}} {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Elias, Gregory}} [[Kategoria:Hende]] [[Kategoria:Kòrsou]] aczog9lg22metzkym9qg4thyg0427sh 203152 203151 2026-09-05T10:01:35Z Kallmemel 14000 /* Músika */ articulo defini>articulo indefini 203152 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{infobox persona |variante = c | nomber completo = Gregory Edward Elias | alias = Dickery Dock, Rei di Kòrsou | fecha nacemento = [[1953]] | luga nacemento = {{CUW}} | ofishi = hurista korporativo, empresario, músiko, filantropo i promotor kultural | pareha = Marianne Chang | yui = 2 | distincion = [[Premio Cola Debrot]] <small>(2025)</small> }} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]<ref name="Marbus">{{Citeer web |url=https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html |titel=You can always get what you want |auteur=Margriet Marbus |datum=2016-08-01|bezochtdatum=2025-05-02 |werk=De achterkant van Curaçao}}</ref>) ta un hurista korporativo, empresario, filantropo, músiko, i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su aktividatnan den sektor di servisio finansiero internashonal, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon. Elias a hunga tambe un papel importante den e organisashon di [[Curaçao North Sea Jazz Festival]] (CNSJF). Pa su kontribushon na músika na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.<ref name="AD">{{citeer web |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31079-gregory-elias-krijgt-cola-debrotprijs |titel=Gregory Elias krijgt Cola Debrotprijs |datum=2025-05-01 |bezochtdatum= |werk=[[Antilliaans Dagblad]]}}</ref> == Bida i karera == Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welanan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.<ref name="Marbus"/> Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresá Kòrsou, unda el a establesé su mes den área di [[Spaanse Water]].<ref name="Marbus"/> Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ===Músika === Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual e tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.<ref name="Life"/> Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a drenta Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba listanan di músika lokal.<ref>{{citeer web|titel=TOP20|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-16-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011}}</ref> E estilo di Eliah tabata komparabel ku esun di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí riba imitashon.<ref name="Life">{{citeer web|titel=Life is easy|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-30|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-03|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011}}</ref> Elias tambe a skirbi kantikanan pa kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues e tabata ko-outor pa un kansion hulandes ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.<ref>[https://www.nporadio2.nl/nieuws/top2000/9b3a5d17-9797-4192-8c42-704f3c47db64/why-tell-me-why-is-een-noodkreet-probeer-goed-te-zijn-naar-je-medemens Why Tell Me Why is een noodkreet: 'Probeer goed te zijn naar je medemens'], NPO Radio 2 Top 2000</ref> Na 2009, Elias a ko-fundá Top Stop Music (TSM) na [[Florida]], huntu ku e produktor musikal Sergio George. TSM ta un seyo diskero ku enfoke riba músika latino, spesialmente músika [[Cuba|kubano]] i tropikal. Elias a fungi komo presidente di e seyo. Un aña despues, e album ''Ciclos'' di Luis Enrique, lansá pa medio di Top Stop Music, a gana e Grammy pa "Best Tropical Latin Album".<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20860-top-stop-music-van-elias-wint-grammy Top Stop Music van Elias wint Grammy], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di yanüari 2020)</ref> Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula [[Double Play]], un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]].<ref>[https://www.imdb.com/title/tt5220252/fullcredits/?ref_=tt_ov_sm_3#amzn1.imdb.concept.name_credit_group.7caf7d16-5db9-4f4f-8864-d4c6e711c686 Double Play], IMDb</ref> === Servisio finansiero === Den añanan 1980, Elias a ko-fundá Holland Intertrust Group, un "trustkantoor" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, e grupo a wòrdu bendé na Fortis i despues integrá ku MeesPierson. Elias a sigui fungi komo gerente general di e operashon te ku 2006.<ref name="FTM">[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Entre 1987 i 1995, Elias tabata presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB), e gremio di servisionan finansiero internashonal.<ref>{{citeer web|titel=Gregory Elias over Offshore: het gaat redelijk goed|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-01-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642359:mpeg21:p003}}</ref> Na 2007, Elias a inisiá United Trust, un grupo ku operashonnan na diferente pais, entre otro Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg. E grupo tabata manehá un gran kantidat di entidat hurídiko na Kòrsou i tabata ofresé kompania i persona servisionan finansiero spesialisá den maneho di kapital i strukturanan hurídiko pa evashon di belasting.<ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref name="trouw">{{Citeer web|auteur=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Na 2021, United Group Holdings BV, e kompania holding di Elias, a atkerí [[Banco di Caribe]]. E transakshon tabata parti di e proseso pa reorganisá e banko i fortalesé e situashon finansiero di [[ENNIA|Grupo Ennia]]. E akuerdo tabata kubri e operashonnan di Banco di Caribe na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |titel=Banco Di Caribe overgenomen door bedrijf Gregory Elias |achternaam= |datum=2021-09-16 |bezochtdatum= |werk=Paradise FM 103.1 |taal=nl |archiefdatum=2025-05-03 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20250503052411/https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |dodeurl=ja }}</ref> Na desèmber 2024 e [[Banco di Caribe Aruba|operashon na Aruba]] a wòrdu atkerí pa [[AIB Bank|AIB Bank NV]], un banko di invershon ku ta operá for di Aruba..<ref>[https://www.noticiacla.com/news/33047 AIB Bank N.V. ta tuma Banco di Caribe (Aruba) N.V. over!], NoticiaCla (23 di december 2024)</ref> Elias a kapta atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a aparesé den e dokumentonan konosí komo Panama Papers. Su nòmber a aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá pa Mossack Fonseca, un kompania asesor korporativo di Panama. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda en konekshon ku investigashonnan riba evashon di belasting. Elias a deklará ku su servisionan finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di margen legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientela.<ref name="trouw"/> === Promoshon kultural i filantropia === Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na aña 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, músika, [[kultura]], [[deporte]], i desaroyo sosial na Kòrsou.<ref>[https://nu.cw/2025/05/02/gregory-elias-ontvangt-nicolaas-cola-debrot-prijs-voor-bijdrage-aan-curacaose-muziek/ Gregory Elias ontvangt Nicolaas 'Cola' Debrot prijs voor bijdrage aan Curaçaose muziek], nu.cw (2 di mei 2025)</ref> Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renombre na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]] i a bira un di e eventonan musikal mas konosí di e isla. E entradanan di e festival ta wòrdu reinvertí den inisiativanan di komunidat i kultura. Pa medio di su fundashon, Elias a sostené Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFF), i ta organisá BlueSeas Blues Festival. <ref>[https://nu.cw/2023/03/21/curacao-international-film-festival-organiseert-film-days/ Curacao International Film Festival organiseert Film Days], nu.cw (21 di mart 2021)</ref><ref>[https://nu.cw/2024/02/23/artiesten-curacao-international-blueseas-festival-bekend/ Artiesten Curacao International Blue Seas Festival bekend], nu.cw (23 di febrüari 2024)</ref>Internashonalmente, el a haña rekonosementu adishonal na 2016 pa organisá un konsierto di [[Rolling Stones]] na [[Cuba]].<ref name="FTM"/> == Premio == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) – pa kontribushonnan na komunidat i promoshon internashonal di Kòrsou.<ref>[https://www.rotarycuracao.org/sitepage/charles-gomes-casseres-award/cgc-award-2013-goes-to-gregory-elias CGC Award 2013 goes to Gregory Elias], rotarycuracao.org</ref> * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) – pa su kontribushon prolongá na músika di Kòrsou.<ref name="AD"/> == Legado == Elias a bira un figura konosí den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su aktividatnan den sektor finansiero, huntu ku su sosten pa músika, deporte, arte i inisiativanan pa hubentut, a hasié un figura prominente den bida públiko di e isla.{{bròn?}} {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Elias, Gregory}} [[Kategoria:Hende]] [[Kategoria:Kòrsou]] 4fxngb1atpi0ashkbburuu6n7aknaii 203153 203152 2026-09-05T10:02:14Z Kallmemel 14000 /* Músika */ -articulo defini 203153 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{infobox persona |variante = c | nomber completo = Gregory Edward Elias | alias = Dickery Dock, Rei di Kòrsou | fecha nacemento = [[1953]] | luga nacemento = {{CUW}} | ofishi = hurista korporativo, empresario, músiko, filantropo i promotor kultural | pareha = Marianne Chang | yui = 2 | distincion = [[Premio Cola Debrot]] <small>(2025)</small> }} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]<ref name="Marbus">{{Citeer web |url=https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html |titel=You can always get what you want |auteur=Margriet Marbus |datum=2016-08-01|bezochtdatum=2025-05-02 |werk=De achterkant van Curaçao}}</ref>) ta un hurista korporativo, empresario, filantropo, músiko, i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su aktividatnan den sektor di servisio finansiero internashonal, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon. Elias a hunga tambe un papel importante den e organisashon di [[Curaçao North Sea Jazz Festival]] (CNSJF). Pa su kontribushon na músika na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.<ref name="AD">{{citeer web |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31079-gregory-elias-krijgt-cola-debrotprijs |titel=Gregory Elias krijgt Cola Debrotprijs |datum=2025-05-01 |bezochtdatum= |werk=[[Antilliaans Dagblad]]}}</ref> == Bida i karera == Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welanan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.<ref name="Marbus"/> Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresá Kòrsou, unda el a establesé su mes den área di [[Spaanse Water]].<ref name="Marbus"/> Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ===Músika === Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual e tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.<ref name="Life"/> Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a drenta Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba listanan di músika lokal.<ref>{{citeer web|titel=TOP20|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-16-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011}}</ref> E estilo di Eliah tabata komparabel ku esun di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí riba imitashon.<ref name="Life">{{citeer web|titel=Life is easy|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-30|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-03|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011}}</ref> Elias tambe a skirbi kantikanan pa kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues e tabata ko-outor pa un kansion hulandes ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.<ref>[https://www.nporadio2.nl/nieuws/top2000/9b3a5d17-9797-4192-8c42-704f3c47db64/why-tell-me-why-is-een-noodkreet-probeer-goed-te-zijn-naar-je-medemens Why Tell Me Why is een noodkreet: 'Probeer goed te zijn naar je medemens'], NPO Radio 2 Top 2000</ref> Na 2009, Elias a ko-fundá Top Stop Music (TSM) na [[Florida]], huntu ku produktor musikal Sergio George. TSM ta un seyo diskero ku enfoke riba músika latino, spesialmente músika [[Cuba|kubano]] i tropikal. Elias a fungi komo presidente di e seyo. Un aña despues, e album ''Ciclos'' di Luis Enrique, lansá pa medio di Top Stop Music, a gana e Grammy pa "Best Tropical Latin Album".<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20860-top-stop-music-van-elias-wint-grammy Top Stop Music van Elias wint Grammy], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di yanüari 2020)</ref> Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula [[Double Play]], un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]].<ref>[https://www.imdb.com/title/tt5220252/fullcredits/?ref_=tt_ov_sm_3#amzn1.imdb.concept.name_credit_group.7caf7d16-5db9-4f4f-8864-d4c6e711c686 Double Play], IMDb</ref> === Servisio finansiero === Den añanan 1980, Elias a ko-fundá Holland Intertrust Group, un "trustkantoor" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, e grupo a wòrdu bendé na Fortis i despues integrá ku MeesPierson. Elias a sigui fungi komo gerente general di e operashon te ku 2006.<ref name="FTM">[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Entre 1987 i 1995, Elias tabata presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB), e gremio di servisionan finansiero internashonal.<ref>{{citeer web|titel=Gregory Elias over Offshore: het gaat redelijk goed|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-01-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642359:mpeg21:p003}}</ref> Na 2007, Elias a inisiá United Trust, un grupo ku operashonnan na diferente pais, entre otro Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg. E grupo tabata manehá un gran kantidat di entidat hurídiko na Kòrsou i tabata ofresé kompania i persona servisionan finansiero spesialisá den maneho di kapital i strukturanan hurídiko pa evashon di belasting.<ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref name="trouw">{{Citeer web|auteur=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Na 2021, United Group Holdings BV, e kompania holding di Elias, a atkerí [[Banco di Caribe]]. E transakshon tabata parti di e proseso pa reorganisá e banko i fortalesé e situashon finansiero di [[ENNIA|Grupo Ennia]]. E akuerdo tabata kubri e operashonnan di Banco di Caribe na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |titel=Banco Di Caribe overgenomen door bedrijf Gregory Elias |achternaam= |datum=2021-09-16 |bezochtdatum= |werk=Paradise FM 103.1 |taal=nl |archiefdatum=2025-05-03 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20250503052411/https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |dodeurl=ja }}</ref> Na desèmber 2024 e [[Banco di Caribe Aruba|operashon na Aruba]] a wòrdu atkerí pa [[AIB Bank|AIB Bank NV]], un banko di invershon ku ta operá for di Aruba..<ref>[https://www.noticiacla.com/news/33047 AIB Bank N.V. ta tuma Banco di Caribe (Aruba) N.V. over!], NoticiaCla (23 di december 2024)</ref> Elias a kapta atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a aparesé den e dokumentonan konosí komo Panama Papers. Su nòmber a aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá pa Mossack Fonseca, un kompania asesor korporativo di Panama. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda en konekshon ku investigashonnan riba evashon di belasting. Elias a deklará ku su servisionan finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di margen legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientela.<ref name="trouw"/> === Promoshon kultural i filantropia === Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na aña 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, músika, [[kultura]], [[deporte]], i desaroyo sosial na Kòrsou.<ref>[https://nu.cw/2025/05/02/gregory-elias-ontvangt-nicolaas-cola-debrot-prijs-voor-bijdrage-aan-curacaose-muziek/ Gregory Elias ontvangt Nicolaas 'Cola' Debrot prijs voor bijdrage aan Curaçaose muziek], nu.cw (2 di mei 2025)</ref> Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renombre na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]] i a bira un di e eventonan musikal mas konosí di e isla. E entradanan di e festival ta wòrdu reinvertí den inisiativanan di komunidat i kultura. Pa medio di su fundashon, Elias a sostené Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFF), i ta organisá BlueSeas Blues Festival. <ref>[https://nu.cw/2023/03/21/curacao-international-film-festival-organiseert-film-days/ Curacao International Film Festival organiseert Film Days], nu.cw (21 di mart 2021)</ref><ref>[https://nu.cw/2024/02/23/artiesten-curacao-international-blueseas-festival-bekend/ Artiesten Curacao International Blue Seas Festival bekend], nu.cw (23 di febrüari 2024)</ref>Internashonalmente, el a haña rekonosementu adishonal na 2016 pa organisá un konsierto di [[Rolling Stones]] na [[Cuba]].<ref name="FTM"/> == Premio == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) – pa kontribushonnan na komunidat i promoshon internashonal di Kòrsou.<ref>[https://www.rotarycuracao.org/sitepage/charles-gomes-casseres-award/cgc-award-2013-goes-to-gregory-elias CGC Award 2013 goes to Gregory Elias], rotarycuracao.org</ref> * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) – pa su kontribushon prolongá na músika di Kòrsou.<ref name="AD"/> == Legado == Elias a bira un figura konosí den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su aktividatnan den sektor finansiero, huntu ku su sosten pa músika, deporte, arte i inisiativanan pa hubentut, a hasié un figura prominente den bida públiko di e isla.{{bròn?}} {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Elias, Gregory}} [[Kategoria:Hende]] [[Kategoria:Kòrsou]] 3cijbkgb7kr3znsgkp7wycpqmhtlp6g 203154 203153 2026-09-05T10:03:37Z Kallmemel 14000 /* Músika */ organisa texto 203154 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{infobox persona |variante = c | nomber completo = Gregory Edward Elias | alias = Dickery Dock, Rei di Kòrsou | fecha nacemento = [[1953]] | luga nacemento = {{CUW}} | ofishi = hurista korporativo, empresario, músiko, filantropo i promotor kultural | pareha = Marianne Chang | yui = 2 | distincion = [[Premio Cola Debrot]] <small>(2025)</small> }} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]<ref name="Marbus">{{Citeer web |url=https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html |titel=You can always get what you want |auteur=Margriet Marbus |datum=2016-08-01|bezochtdatum=2025-05-02 |werk=De achterkant van Curaçao}}</ref>) ta un hurista korporativo, empresario, filantropo, músiko, i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su aktividatnan den sektor di servisio finansiero internashonal, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon. Elias a hunga tambe un papel importante den e organisashon di [[Curaçao North Sea Jazz Festival]] (CNSJF). Pa su kontribushon na músika na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.<ref name="AD">{{citeer web |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31079-gregory-elias-krijgt-cola-debrotprijs |titel=Gregory Elias krijgt Cola Debrotprijs |datum=2025-05-01 |bezochtdatum= |werk=[[Antilliaans Dagblad]]}}</ref> == Bida i karera == Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welanan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.<ref name="Marbus"/> Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresá Kòrsou, unda el a establesé su mes den área di [[Spaanse Water]].<ref name="Marbus"/> Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ===Músika === Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual e tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.<ref name="Life"/> Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a drenta Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba listanan di músika lokal.<ref>{{citeer web|titel=TOP20|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-16-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011}}</ref> E estilo di Eliah tabata komparabel ku esun di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí riba imitashon.<ref name="Life">{{citeer web|titel=Life is easy|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-30|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-03|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011}}</ref> Elias tambe a skirbi kantikanan pa kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues e tabata ko-outor pa un kansion hulandes ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.<ref>[https://www.nporadio2.nl/nieuws/top2000/9b3a5d17-9797-4192-8c42-704f3c47db64/why-tell-me-why-is-een-noodkreet-probeer-goed-te-zijn-naar-je-medemens Why Tell Me Why is een noodkreet: 'Probeer goed te zijn naar je medemens'], NPO Radio 2 Top 2000</ref> Na 2009, Elias a ko-fundá Top Stop Music (TSM) na [[Florida]], huntu ku produktor musikal Sergio George. TSM ta un seyo diskero ku enfoke riba músika latino, spesialmente músika [[Cuba|kubano]] i tropikal. Elias a fungi komo presidente di e seyo. Un aña despues, e album ''Ciclos'' di Luis Enrique, lansá pa medio di Top Stop Music, a gana e Grammy pa "Best Tropical Latin Album".<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20860-top-stop-music-van-elias-wint-grammy Top Stop Music van Elias wint Grammy], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di yanüari 2020)</ref> Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula [[Double Play]], un produkshon merikano-hulandes basá riba e novela ''Dubbelspel'' di [[Frank Martinus Arion]].<ref>[https://www.imdb.com/title/tt5220252/fullcredits/?ref_=tt_ov_sm_3#amzn1.imdb.concept.name_credit_group.7caf7d16-5db9-4f4f-8864-d4c6e711c686 Double Play], IMDb</ref> === Servisio finansiero === Den añanan 1980, Elias a ko-fundá Holland Intertrust Group, un "trustkantoor" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, e grupo a wòrdu bendé na Fortis i despues integrá ku MeesPierson. Elias a sigui fungi komo gerente general di e operashon te ku 2006.<ref name="FTM">[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Entre 1987 i 1995, Elias tabata presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB), e gremio di servisionan finansiero internashonal.<ref>{{citeer web|titel=Gregory Elias over Offshore: het gaat redelijk goed|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-01-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642359:mpeg21:p003}}</ref> Na 2007, Elias a inisiá United Trust, un grupo ku operashonnan na diferente pais, entre otro Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg. E grupo tabata manehá un gran kantidat di entidat hurídiko na Kòrsou i tabata ofresé kompania i persona servisionan finansiero spesialisá den maneho di kapital i strukturanan hurídiko pa evashon di belasting.<ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref name="trouw">{{Citeer web|auteur=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Na 2021, United Group Holdings BV, e kompania holding di Elias, a atkerí [[Banco di Caribe]]. E transakshon tabata parti di e proseso pa reorganisá e banko i fortalesé e situashon finansiero di [[ENNIA|Grupo Ennia]]. E akuerdo tabata kubri e operashonnan di Banco di Caribe na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |titel=Banco Di Caribe overgenomen door bedrijf Gregory Elias |achternaam= |datum=2021-09-16 |bezochtdatum= |werk=Paradise FM 103.1 |taal=nl |archiefdatum=2025-05-03 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20250503052411/https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |dodeurl=ja }}</ref> Na desèmber 2024 e [[Banco di Caribe Aruba|operashon na Aruba]] a wòrdu atkerí pa [[AIB Bank|AIB Bank NV]], un banko di invershon ku ta operá for di Aruba..<ref>[https://www.noticiacla.com/news/33047 AIB Bank N.V. ta tuma Banco di Caribe (Aruba) N.V. over!], NoticiaCla (23 di december 2024)</ref> Elias a kapta atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a aparesé den e dokumentonan konosí komo Panama Papers. Su nòmber a aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá pa Mossack Fonseca, un kompania asesor korporativo di Panama. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda en konekshon ku investigashonnan riba evashon di belasting. Elias a deklará ku su servisionan finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di margen legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientela.<ref name="trouw"/> === Promoshon kultural i filantropia === Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na aña 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, músika, [[kultura]], [[deporte]], i desaroyo sosial na Kòrsou.<ref>[https://nu.cw/2025/05/02/gregory-elias-ontvangt-nicolaas-cola-debrot-prijs-voor-bijdrage-aan-curacaose-muziek/ Gregory Elias ontvangt Nicolaas 'Cola' Debrot prijs voor bijdrage aan Curaçaose muziek], nu.cw (2 di mei 2025)</ref> Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renombre na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]] i a bira un di e eventonan musikal mas konosí di e isla. E entradanan di e festival ta wòrdu reinvertí den inisiativanan di komunidat i kultura. Pa medio di su fundashon, Elias a sostené Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFF), i ta organisá BlueSeas Blues Festival. <ref>[https://nu.cw/2023/03/21/curacao-international-film-festival-organiseert-film-days/ Curacao International Film Festival organiseert Film Days], nu.cw (21 di mart 2021)</ref><ref>[https://nu.cw/2024/02/23/artiesten-curacao-international-blueseas-festival-bekend/ Artiesten Curacao International Blue Seas Festival bekend], nu.cw (23 di febrüari 2024)</ref>Internashonalmente, el a haña rekonosementu adishonal na 2016 pa organisá un konsierto di [[Rolling Stones]] na [[Cuba]].<ref name="FTM"/> == Premio == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) – pa kontribushonnan na komunidat i promoshon internashonal di Kòrsou.<ref>[https://www.rotarycuracao.org/sitepage/charles-gomes-casseres-award/cgc-award-2013-goes-to-gregory-elias CGC Award 2013 goes to Gregory Elias], rotarycuracao.org</ref> * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) – pa su kontribushon prolongá na músika di Kòrsou.<ref name="AD"/> == Legado == Elias a bira un figura konosí den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su aktividatnan den sektor finansiero, huntu ku su sosten pa músika, deporte, arte i inisiativanan pa hubentut, a hasié un figura prominente den bida públiko di e isla.{{bròn?}} {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Elias, Gregory}} [[Kategoria:Hende]] [[Kategoria:Kòrsou]] gnk62j900ovt0wh9n0akllpdg11gu3g 203155 203154 2026-09-05T10:04:46Z Kallmemel 14000 /* Músika */ reformulacion 203155 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{infobox persona |variante = c | nomber completo = Gregory Edward Elias | alias = Dickery Dock, Rei di Kòrsou | fecha nacemento = [[1953]] | luga nacemento = {{CUW}} | ofishi = hurista korporativo, empresario, músiko, filantropo i promotor kultural | pareha = Marianne Chang | yui = 2 | distincion = [[Premio Cola Debrot]] <small>(2025)</small> }} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]<ref name="Marbus">{{Citeer web |url=https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html |titel=You can always get what you want |auteur=Margriet Marbus |datum=2016-08-01|bezochtdatum=2025-05-02 |werk=De achterkant van Curaçao}}</ref>) ta un hurista korporativo, empresario, filantropo, músiko, i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su aktividatnan den sektor di servisio finansiero internashonal, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon. Elias a hunga tambe un papel importante den e organisashon di [[Curaçao North Sea Jazz Festival]] (CNSJF). Pa su kontribushon na músika na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.<ref name="AD">{{citeer web |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31079-gregory-elias-krijgt-cola-debrotprijs |titel=Gregory Elias krijgt Cola Debrotprijs |datum=2025-05-01 |bezochtdatum= |werk=[[Antilliaans Dagblad]]}}</ref> == Bida i karera == Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welanan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.<ref name="Marbus"/> Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresá Kòrsou, unda el a establesé su mes den área di [[Spaanse Water]].<ref name="Marbus"/> Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ===Músika === Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual e tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.<ref name="Life"/> Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a drenta Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba listanan di músika lokal.<ref>{{citeer web|titel=TOP20|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-16-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011}}</ref> E estilo di Eliah tabata komparabel ku esun di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí riba imitashon.<ref name="Life">{{citeer web|titel=Life is easy|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-30|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-03|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011}}</ref> Elias tambe a skirbi kantikanan pa kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues e tabata ko-outor pa un kansion hulandes ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.<ref>[https://www.nporadio2.nl/nieuws/top2000/9b3a5d17-9797-4192-8c42-704f3c47db64/why-tell-me-why-is-een-noodkreet-probeer-goed-te-zijn-naar-je-medemens Why Tell Me Why is een noodkreet: 'Probeer goed te zijn naar je medemens'], NPO Radio 2 Top 2000</ref> Na 2009, Elias a ko-fundá Top Stop Music (TSM) na [[Florida]], huntu ku produktor musikal Sergio George. TSM ta un seyo diskero ku enfoke riba músika latino, spesialmente músika [[Cuba|kubano]] i tropikal. Elias a fungi komo presidente di e seyo. Un aña despues, e album ''Ciclos'' di Luis Enrique, lansá pa medio di Top Stop Music, a gana e Grammy pa "Best Tropical Latin Album".<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20860-top-stop-music-van-elias-wint-grammy Top Stop Music van Elias wint Grammy], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di yanüari 2020)</ref> Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula [[Double Play]], un produkshon merikano-hulandes basá riba ''Dubbelspel'' un novela di [[Frank Martinus Arion]].<ref>[https://www.imdb.com/title/tt5220252/fullcredits/?ref_=tt_ov_sm_3#amzn1.imdb.concept.name_credit_group.7caf7d16-5db9-4f4f-8864-d4c6e711c686 Double Play], IMDb</ref> === Servisio finansiero === Den añanan 1980, Elias a ko-fundá Holland Intertrust Group, un "trustkantoor" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, e grupo a wòrdu bendé na Fortis i despues integrá ku MeesPierson. Elias a sigui fungi komo gerente general di e operashon te ku 2006.<ref name="FTM">[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Entre 1987 i 1995, Elias tabata presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB), e gremio di servisionan finansiero internashonal.<ref>{{citeer web|titel=Gregory Elias over Offshore: het gaat redelijk goed|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-01-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642359:mpeg21:p003}}</ref> Na 2007, Elias a inisiá United Trust, un grupo ku operashonnan na diferente pais, entre otro Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg. E grupo tabata manehá un gran kantidat di entidat hurídiko na Kòrsou i tabata ofresé kompania i persona servisionan finansiero spesialisá den maneho di kapital i strukturanan hurídiko pa evashon di belasting.<ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref name="trouw">{{Citeer web|auteur=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Na 2021, United Group Holdings BV, e kompania holding di Elias, a atkerí [[Banco di Caribe]]. E transakshon tabata parti di e proseso pa reorganisá e banko i fortalesé e situashon finansiero di [[ENNIA|Grupo Ennia]]. E akuerdo tabata kubri e operashonnan di Banco di Caribe na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |titel=Banco Di Caribe overgenomen door bedrijf Gregory Elias |achternaam= |datum=2021-09-16 |bezochtdatum= |werk=Paradise FM 103.1 |taal=nl |archiefdatum=2025-05-03 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20250503052411/https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |dodeurl=ja }}</ref> Na desèmber 2024 e [[Banco di Caribe Aruba|operashon na Aruba]] a wòrdu atkerí pa [[AIB Bank|AIB Bank NV]], un banko di invershon ku ta operá for di Aruba..<ref>[https://www.noticiacla.com/news/33047 AIB Bank N.V. ta tuma Banco di Caribe (Aruba) N.V. over!], NoticiaCla (23 di december 2024)</ref> Elias a kapta atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a aparesé den e dokumentonan konosí komo Panama Papers. Su nòmber a aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá pa Mossack Fonseca, un kompania asesor korporativo di Panama. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda en konekshon ku investigashonnan riba evashon di belasting. Elias a deklará ku su servisionan finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di margen legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientela.<ref name="trouw"/> === Promoshon kultural i filantropia === Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na aña 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, músika, [[kultura]], [[deporte]], i desaroyo sosial na Kòrsou.<ref>[https://nu.cw/2025/05/02/gregory-elias-ontvangt-nicolaas-cola-debrot-prijs-voor-bijdrage-aan-curacaose-muziek/ Gregory Elias ontvangt Nicolaas 'Cola' Debrot prijs voor bijdrage aan Curaçaose muziek], nu.cw (2 di mei 2025)</ref> Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renombre na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]] i a bira un di e eventonan musikal mas konosí di e isla. E entradanan di e festival ta wòrdu reinvertí den inisiativanan di komunidat i kultura. Pa medio di su fundashon, Elias a sostené Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFF), i ta organisá BlueSeas Blues Festival. <ref>[https://nu.cw/2023/03/21/curacao-international-film-festival-organiseert-film-days/ Curacao International Film Festival organiseert Film Days], nu.cw (21 di mart 2021)</ref><ref>[https://nu.cw/2024/02/23/artiesten-curacao-international-blueseas-festival-bekend/ Artiesten Curacao International Blue Seas Festival bekend], nu.cw (23 di febrüari 2024)</ref>Internashonalmente, el a haña rekonosementu adishonal na 2016 pa organisá un konsierto di [[Rolling Stones]] na [[Cuba]].<ref name="FTM"/> == Premio == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) – pa kontribushonnan na komunidat i promoshon internashonal di Kòrsou.<ref>[https://www.rotarycuracao.org/sitepage/charles-gomes-casseres-award/cgc-award-2013-goes-to-gregory-elias CGC Award 2013 goes to Gregory Elias], rotarycuracao.org</ref> * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) – pa su kontribushon prolongá na músika di Kòrsou.<ref name="AD"/> == Legado == Elias a bira un figura konosí den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su aktividatnan den sektor finansiero, huntu ku su sosten pa músika, deporte, arte i inisiativanan pa hubentut, a hasié un figura prominente den bida públiko di e isla.{{bròn?}} {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Elias, Gregory}} [[Kategoria:Hende]] [[Kategoria:Kòrsou]] qeenr85vq24bn5z4fcw6px63tdq9pt6 203156 203155 2026-09-05T10:07:52Z Kallmemel 14000 /* Promoshon kultural i filantropia */ lint 203156 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{infobox persona |variante = c | nomber completo = Gregory Edward Elias | alias = Dickery Dock, Rei di Kòrsou | fecha nacemento = [[1953]] | luga nacemento = {{CUW}} | ofishi = hurista korporativo, empresario, músiko, filantropo i promotor kultural | pareha = Marianne Chang | yui = 2 | distincion = [[Premio Cola Debrot]] <small>(2025)</small> }} '''Gregory Edward (Greg) Elias''' (☆ [[1953]] na [[Kòrsou]]<ref name="Marbus">{{Citeer web |url=https://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2016/08/you-can-always-get-what-you-want.html |titel=You can always get what you want |auteur=Margriet Marbus |datum=2016-08-01|bezochtdatum=2025-05-02 |werk=De achterkant van Curaçao}}</ref>) ta un hurista korporativo, empresario, filantropo, músiko, i promotor kultural di Kòrsou. E ta konosí pa su aktividatnan den sektor di servisio finansiero internashonal, i komo fundadó di Fundashon Bon Intenshon. Elias a hunga tambe un papel importante den e organisashon di [[Curaçao North Sea Jazz Festival]] (CNSJF). Pa su kontribushon na músika na Kòrsou, el a risibí e [[Premio Cola Debrot]] na 2025.<ref name="AD">{{citeer web |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31079-gregory-elias-krijgt-cola-debrotprijs |titel=Gregory Elias krijgt Cola Debrotprijs |datum=2025-05-01 |bezochtdatum= |werk=[[Antilliaans Dagblad]]}}</ref> == Bida i karera == Gregory Edward Elias a nase na aña 1953 na Kòrsou, den [[Bandariba]]. El a pasa parti di su infansia serka su welanan maternal promé ku el a muda pa [[Hulanda]] ku 12 aña di edat.<ref name="Marbus"/> Den añanan 1970, Elias a studia lei notarial na Vrije Universiteit Amsterdam. Despues di termina su estudio, el a regresá Kòrsou, unda el a establesé su mes den área di [[Spaanse Water]].<ref name="Marbus"/> Na 1983, Elias a kasa ku Marianne Chang. Huntu nan tin dos yu. ===Músika === Durante su periodo komo studiante, Elias a inisiá un karera den músika. Na edat di 19 aña, el a funda e grupo musikal ''Eliah'', pa kual e tabata outor, kantante, pianista, baterista i kitarista. Na Kòrsou, el a haña rekonosementu bou di e pseudónimo ''Dickery Dock''.<ref name="Life"/> Na 1972, su kansion ''Life Is Easy'' a drenta Top 20 na Kòrsou i a keda varios siman riba listanan di músika lokal.<ref>{{citeer web|titel=TOP20|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-16-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461400:mpeg21:p011}}</ref> E estilo di Eliah tabata komparabel ku esun di Crosby, Stills, Nash & Young, aunke e grupo no tabata dirigí riba imitashon.<ref name="Life">{{citeer web|titel=Life is easy|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-09-30|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-03|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p011}}</ref> Elias tambe a skirbi kantikanan pa kantante hulandes Debbie i tabata aktivo den produkshon di músika na Hulanda. Despues e tabata ko-outor pa un kansion hulandes ''Why Tell Me Why'', interpretá pa Anita Meyer, huntu ku Piet Souer i Martin Duiser.<ref>[https://www.nporadio2.nl/nieuws/top2000/9b3a5d17-9797-4192-8c42-704f3c47db64/why-tell-me-why-is-een-noodkreet-probeer-goed-te-zijn-naar-je-medemens Why Tell Me Why is een noodkreet: 'Probeer goed te zijn naar je medemens'], NPO Radio 2 Top 2000</ref> Na 2009, Elias a ko-fundá Top Stop Music (TSM) na [[Florida]], huntu ku produktor musikal Sergio George. TSM ta un seyo diskero ku enfoke riba músika latino, spesialmente músika [[Cuba|kubano]] i tropikal. Elias a fungi komo presidente di e seyo. Un aña despues, e album ''Ciclos'' di Luis Enrique, lansá pa medio di Top Stop Music, a gana e Grammy pa "Best Tropical Latin Album".<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20860-top-stop-music-van-elias-wint-grammy Top Stop Music van Elias wint Grammy], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di yanüari 2020)</ref> Na 2017, Elias a fungi komo ko-produktor di e pelíkula [[Double Play]], un produkshon merikano-hulandes basá riba ''Dubbelspel'' un novela di [[Frank Martinus Arion]].<ref>[https://www.imdb.com/title/tt5220252/fullcredits/?ref_=tt_ov_sm_3#amzn1.imdb.concept.name_credit_group.7caf7d16-5db9-4f4f-8864-d4c6e711c686 Double Play], IMDb</ref> === Servisio finansiero === Den añanan 1980, Elias a ko-fundá Holland Intertrust Group, un "trustkantoor" ku ta proveé ​​servisio finansiero i korporativo na klientenan internashonal. Na 2002, e grupo a wòrdu bendé na Fortis i despues integrá ku MeesPierson. Elias a sigui fungi komo gerente general di e operashon te ku 2006.<ref name="FTM">[https://www.ftm.nl/tag/gregory-elias Gregory Elias], ftm.nl</ref> Entre 1987 i 1995, Elias tabata presidente di Vereniging Offshore Belangen (VOB), e gremio di servisionan finansiero internashonal.<ref>{{citeer web|titel=Gregory Elias over Offshore: het gaat redelijk goed|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-01-09|bezochtdatum=2026-09-03|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642359:mpeg21:p003}}</ref> Na 2007, Elias a inisiá United Trust, un grupo ku operashonnan na diferente pais, entre otro Aruba, Panama, Hulanda, Gran Bretaña, Irlanda i Luxemburg. E grupo tabata manehá un gran kantidat di entidat hurídiko na Kòrsou i tabata ofresé kompania i persona servisionan finansiero spesialisá den maneho di kapital i strukturanan hurídiko pa evashon di belasting.<ref>{{Citeer web|auteur=Tom Kreling |titel='Er wórdt toch belasting betaald?' |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/er-wordt-toch-belasting-betaald~b5b05111 |werk=De Volkskrant |datum=2017-06-10}}</ref><ref name="trouw">{{Citeer web|auteur=Jelle Brandsma |titel=Trustkoning Gregory Elias is zich van geen kwaad bewust |url=https://www.trouw.nl/nieuws/trustkoning-gregory-elias-is-zich-van-geen-kwaad-bewust~b6f59faf |werk=Trouw |datum=2017-06-10}}</ref> Na 2021, United Group Holdings BV, e kompania holding di Elias, a atkerí [[Banco di Caribe]]. E transakshon tabata parti di e proseso pa reorganisá e banko i fortalesé e situashon finansiero di [[ENNIA|Grupo Ennia]]. E akuerdo tabata kubri e operashonnan di Banco di Caribe na Kòrsou, Boneiru, Aruba i Sint Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |titel=Banco Di Caribe overgenomen door bedrijf Gregory Elias |achternaam= |datum=2021-09-16 |bezochtdatum= |werk=Paradise FM 103.1 |taal=nl |archiefdatum=2025-05-03 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20250503052411/https://paradisefm.cw/banco-di-caribe-overgenomen-door-bedrijf-gregory-elias/ |dodeurl=ja }}</ref> Na desèmber 2024 e [[Banco di Caribe Aruba|operashon na Aruba]] a wòrdu atkerí pa [[AIB Bank|AIB Bank NV]], un banko di invershon ku ta operá for di Aruba..<ref>[https://www.noticiacla.com/news/33047 AIB Bank N.V. ta tuma Banco di Caribe (Aruba) N.V. over!], NoticiaCla (23 di december 2024)</ref> Elias a kapta atenshon internashonal na 2015 ora su nòmber a aparesé den e dokumentonan konosí komo Panama Papers. Su nòmber a aparesé 312 biaha den e dokumentonan filtrá pa Mossack Fonseca, un kompania asesor korporativo di Panama. Na 2017, el a wòrdu interogá pa un komishon parlamentario di [[Tweede Kamer]] di Hulanda en konekshon ku investigashonnan riba evashon di belasting. Elias a deklará ku su servisionan finansiero tabata dirigí riba strukturanan hurídiko ku tabata operá denter di margen legal i ku su kompania tabata verifiká e identidat i orígen di e kapital di su klientela.<ref name="trouw"/> === Promoshon kultural i filantropia === Elias ta e fundadó di Fundashon Bon Intenshon (FBI), establesé na aña 1990. E fundashon ta sostené proyektonan den enseñansa, músika, [[kultura]], [[deporte]], i desaroyo sosial na Kòrsou.<ref>[https://nu.cw/2025/05/02/gregory-elias-ontvangt-nicolaas-cola-debrot-prijs-voor-bijdrage-aan-curacaose-muziek/ Gregory Elias ontvangt Nicolaas 'Cola' Debrot prijs voor bijdrage aan Curaçaose muziek], nu.cw (2 di mei 2025)</ref> Na 2010, Elias, den kolaborashon ku Mojo Concerts i Ofisina di Turismo di Kòrsou, a lansa Curaçao North Sea Jazz Festival. E festival a trese artistanan internashonal di renombre na Kòrsou, entre nan Prince, Stevie Wonder i [[Alicia Keys]] i a bira un di e eventonan musikal mas konosí di e isla. E entradanan di e festival ta wòrdu reinvertí den inisiativanan di komunidat i kultura. Pa medio di su fundashon, Elias a sostené Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFFR) i Curaçao International Film Festival Rotterdam (CIFF), i ta organisá BlueSeas Blues Festival.<ref>[https://nu.cw/2023/03/21/curacao-international-film-festival-organiseert-film-days/ Curacao International Film Festival organiseert Film Days], nu.cw (21 di mart 2021)</ref><ref>[https://nu.cw/2024/02/23/artiesten-curacao-international-blueseas-festival-bekend/ Artiesten Curacao International Blue Seas Festival bekend], nu.cw (23 di febrüari 2024)</ref> Internashonalmente, el a haña rekonosementu adishonal na 2016 pa organisá un konsierto di [[Rolling Stones]] na [[Cuba]].<ref name="FTM"/> == Premio == * {{CUW|bandera}} Charles Gomes Casseres Award (2013) – pa kontribushonnan na komunidat i promoshon internashonal di Kòrsou.<ref>[https://www.rotarycuracao.org/sitepage/charles-gomes-casseres-award/cgc-award-2013-goes-to-gregory-elias CGC Award 2013 goes to Gregory Elias], rotarycuracao.org</ref> * {{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot]] (2025) – pa su kontribushon prolongá na músika di Kòrsou.<ref name="AD"/> == Legado == Elias a bira un figura konosí den bida empresarial i kultural di Kòrsou. Su aktividatnan den sektor finansiero, huntu ku su sosten pa músika, deporte, arte i inisiativanan pa hubentut, a hasié un figura prominente den bida públiko di e isla.{{bròn?}} {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Elias, Gregory}} [[Kategoria:Hende]] [[Kategoria:Kòrsou]] n4701zfnh9ktjujq40088g1iyq2f960 0 14993 203123 2026-09-04T20:12:22Z Caribiana 8320 Created page with "{{Variante|a}} {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = organisacion publico independiente | nomber = Aruba Tourism Authority | director = Ronella Croes | obhetivo = | origina_di = Arubaans Toeristenbureau (1953-2010) | sede = L.G. Smith Blvd. 8 | stad = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | pais = {{ABW}} | funda = [[1 di yanüari|1 di januari]] [[2011]] | termina = | presidente = | personal = 40 (Aruba)..." 203123 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = organisacion publico independiente | nomber = Aruba Tourism Authority | director = Ronella Croes | obhetivo = | origina_di = Arubaans Toeristenbureau (1953-2010) | sede = L.G. Smith Blvd. 8 | stad = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | pais = {{ABW}} | funda = [[1 di yanüari|1 di januari]] [[2011]] | termina = | presidente = | personal = 40 (Aruba) | miembro_di = | commons = | website = https://www.ata.aw/ }} '''Aruba Tourism Authority''' (ATA, Autoridad di Turismo di Aruba) ta e organisacion oficial di mercadeo y maneho di destinacion (DMMO) pa [[Aruba]], funcionando como entidad central responsabel pa uni interesnan turistico entre stakeholder y partner paden y pafo di e isla.<ref name="about"/> E rol aki ta encera coordinacion di mercadeo di destinacion, desaroyo di destinacion, y asociacionnan di destinacion pa sostene e ecosistema turistico en general.<ref name="about">[https://www.ata.aw/about About us], ata.aw</ref> Desde 1 di januari 2011, ATA ta opera como un entidad huridico independiente unico dentro di sector publico, bou di un status ''sui generis''. E structura aki ta otorga e organisacion autonomia y flexibilidad pa actua na bienestar di Aruba y su comunidad, mientras cu e ta keda ancra den gobernacion publico. E cuadro ''sui generis'' ta permiti ATA pa unifica un diversidad di stakeholder di [[turismo]] y sigui tuma decision independiente pa un maneho di destinacion efectivo.<ref name="ATA"/> E organisacion tin su sede na Aruba cu oficinanan adicional na [[Hulanda]], [[Colombia]], y [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] pa sostene su alcance mundial.<ref name="ATA">[https://www.gobierno.aw/aruba-tourism-authority-sui-generis-15-ana-construyendo-turismo-duradero Aruba Tourism Authority Sui Generis 15 aña construyendo turismo duradero], gobierno di Aruba (13 di januari 2026)</ref> ==Lista di director == * Michael Kuiperi (1953-1955, 1957-1971)<ref>Ausente entre 1955 y 1957 pa motibo di estudio na Hulanda.</ref><ref>[https://www.gobierno.aw/en/tribute-to-six-former-directors-of-the-tourism-office Tribute to to six former directos of the tourism office], Gobierno di Aruba</ref> * Odulio Bertrando (Beti) Arends (1971-1985) * Roderick (Rory) Arends (1985-1989) * Remigio (Mimi) Wever (1989-1995) * Jan van Nes (1995-2000) * Myrna Jansen-Feliciano (2000-2009) * Ronella Croes (2011-presente) {{Appendix|refs|2= {{References}} }} [[Kategoria:Aruba]] cyz6n7xrvrrybqm2op7n3k21m4k5rtg