Wikipedia papwiki https://pap.wikipedia.org/wiki/P%C3%A1gina_Prinsipal MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter Medio Spesial Diskushon Usuario Diskushon usuario Wikipedia Diskushon Wikipedia Fail Diskushon fail MediaWiki Diskushon MediaWiki Malchi Diskushon malchi Yuda Diskushon yuda Kategoria Diskushon kategoria TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 1985 203722 190342 2026-09-10T09:45:20Z Caribiana 8320 wikilink 203722 wikitext text/x-wiki {{Refimprove}} {{Wak articulo|dp=ja|Mira [[Hato]] (pagina di referencia) pa un otro nificacion di topico.}} {{Infobox Aeropuerto| variante = c | aeropuerto = Aeropuerto Internashonal Hato | logo = CURLOGO.jpg | imagen = Curacao-airport.jpg | descripcion = Curaçao International Airport na 2003 | imagen2 = NIEUWS UIT DE WEST - NIEUW STATIONSGEBOUW OP HATO-PGM4011923.webm | descripcion2 = Apertura di terminal di Aeropuerto Hato dia [[1 di mart]] [[1947]] | tipo = Públiko | funda = | apertura = | cera = | propietario = | zona tempo = | lat_deg = 12 | lat_min = 11 | lat_sec = 31 | lon_deg = 060 | lon_min = 57 | lon_sec = 25 }} '''Aeropuerto Internashonal Hato''' òf '''Aeropuerto Hato''', ofisialmente '''Curaçao International Airport''', ta e [[aeropuerto]] di [[Kòrsou]] ku ta situá na [[Hato (Kòrsou)|Hato]], parti [[nort]] di e isla, 12 [[kilometer]] di [[Willemstad]]. E aeropuerto tin servisio pa [[Nort Amérika]], [[Sur Amérika]], [[Oropa]] i [[Karibe]] ku un largura di [[Pista|pista di aterisahe]] ku ta hasi e aeropuerto number sinku di Karibe. == Historia == Inisialmente e aeropuerto tabata konosí komo "Vliegveld Hato Airport", segun e área den serkania, [[Hato (Kòrsou)|Hato]]. Dia [[5 di yanüari]] [[1954]] e ta wòrdu duná e nòmber ofisial "Dr. Albert Plesman Airport", na honor di e direktor di [[KLM]] ku resien a fayesé. Popularmente e tabata wòrdu yama Aeropuerto Plesman of Plesman Airport, mientras e nòmber di Hato tambe e keda den uso, hasta te awe. Na 1976, ku e desishon pa kambia e struktura hurídiko di e aeropuerto i ekspande su fasilidatnan, e disidí tambe di kambia e nòmber ofisial pa "Curaçao International Airport".<ref>{{en}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460860:mpeg21:a0133|titel=Parking fee airport|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-10-30|bezochtdatum=2022-08-15}}</ref> Durante [[Di Dos Guera Mundial]] Aeropuerto Hato tabata un di e aeropuertonan mas importante den e área di [[Laman Karibe|Karibe]]. E aeropuerto tabata un [[hub]] pa Dutch Antilles Expres i [[Antilliaanse Luchtvaart Maatschappij]] ku despues a bira [[Antilliaanse Luchtvaart Maatschappij|Air ALM]] i su suksesor [[Dutch Caribbean Airlines]] te ora [[DCA]] a bai bankrut den 2004. Awendia e ta un [[base]] pa [[Insel Air]] i Divi Divi Air. == Terminal == Aeropuerto Hato tabata usa un terminal mas chikitu ku a wòrdu inougurá dia [[1 di mart]] [[1947]] pa [[Piet Kasteel|Gobernador Kasteel]]. Despues di tempu el a bin sera su portanan na kuminsamentu di 2006. Na aña 2006 un terminal nobo a habri ku un kapasidat di 1,6 mion pasahero pa aña, ekipá pa tur tipo di avion. Ku e terminal nobo akí e aeropuerto ta purba mantené su bon reputashon riba tereno di efisiensia, komodidat i seguridat. Banda di esaki e aeropuerto konosé dos terminal di kargo ku un kapasidat di 11.000 [[tòn]]. == Kompania aéreo i destino == Aerolineanan ku ta sirbi Aeropuerto Hato ta bula destinonan prinsipalmente den Karibe i Sur Amérika ku flotanan chikitu te medio grandi. Esunnan ku mas moveshon i ku ta transportá mas pasahero ta entre otro [[Insel Air]], [[KLM|KLM Royal Dutch Airlines]], [[American Airlines]] i Arkefly i Copa Airlines i Jetblue Airways i Air Berlin. === Norteamérika === * [[American Airlines]] (Miami) * JetBlue Airways (New York) kuminsando den desember * [[Insel Air]] (Miami, Charlotte) * Air Canada (Montréal–Trudeau) {{multiple image | total_width = 330 | align = right | border = | perrow = 2 | footer = Borchi konmemorativo di tráfiko aereo na 1947 i 1964 | footer_align = center | image1 = Wegwijzer op vliegveld Hato op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7681.jpg | image2 = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029810 Gedenkteken Snip, ter herinnering aan de Kerstvlucht van het vliegtuig de 'Snip' in 1934 Curacao Boy Lawson (Fotograaf).jpg }} === Sur Amérika === * Estelar Airlines ([[Caracas]]) * [[Avianca]] ([[Bogotá]]) ** Avianca/Aerogal (Bogotá) * [[Avior Airlines]] (Caracas, Maracaibo [[Venezuela]] ) * [[Insel Air]] ([[Las Piedras]]/[[Punto Fijo]], [[Paramaribo]]/Zanderij, Valencia [Venezuela] ) * [[Surinam Airways]] (Paramaribo/Zanderij, [[Port of Spain]]) === Karibe === * [[Divi Divi Air]] ([[Kralendijk]], [[Boneiru]]) * [[Z Air]] (Kralendijk, Boneiru) * [[Insel Air]] ([[Kingston]], Kralendijk, Boneiru, [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]], [[Philipsburg]] [[Sint Maarten]], [[Port-au-Prince]], [[San Juan]], [[Puerto Rico]], Santo Domingo-Las Américas, La Romana [[Republika Dominikano]] * [[Surinam Airways]] ([[Port of Spain]], [[Paramaribo]]) * [[Insel air Aruba]] ([[Georgetown]], Aruba, Caracas, (Charter: St.Maarten) [[File:Vliegtuig de Snip.jpg|thumb|250px|"[[Snip|De Snip]]", e promé buelo foi Hulanda a aterisá dia [[22 di desèmber]] [[1934]].]] === Oropa === * [[Arkefly]] (Amsterdam) * [[Blue Panorama Airlines]] (Milan-Malpensa) temporal * [[KLM]] ([[Amsterdam]]) * [[Air Berlin]] (Dusseldorf) === Servisionan temporal === * [[Air Canada]] Toronto * [[Sunwing Airlines]] Toronto * [[Wesjet Airlines]] Toronto * [[GOL Airliners]] [[Sao Paulo]], Caracas === Servisionan charter === * [[Divi Divi Air]] ** Valencia, [[Venezuela]] ** [[Aruba]] * [[Insel Air]] ** Havana, [[Cuba]] ** Manaus, [[Brasil]] ** Orlando, [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]] ** Panamá-stat, [[Panama]] ** Punta Cana, [[Republika Dominikano]] ** San José, [[Costa Rica]] * [[Z Air]] ** Aruba == Karga == * [[Amerijet International]] * [[Cargolux]] * [[DHL Aero Expreso]] * [[FedEx]] * [[Líneas Aéreas Suramericana]] * [[Lufthansa Cargo]] * [[Martinair Cargo]] == Infrastruktura i servisio == [[File:Hato Airport.jpg|thumb|270px|Bista riba e pista di aterisahe]] === Pista di aterisahe === Aeropuerto Internashonal Hato tin un solo pista di direkshon 11/29 ku un largura di 3.410 meter i 60 meter di hanchura. 3.410 meter ta sufisiente pa por akapará tur tipo di avion den tur tipo di kondishon. Pista 11 tin 2.580 meter disponibel pa aterisá i 3.410 meter pa despehá ku un altura di 8 meter. Pista 29 tin 3.410 meter disponibel pa tantu aterisá komo despehá ku un altura di 9 meter. == Akseso == === Transporte públiko === Aeropuerto Internashonal Hato tin un konekshon ku sentro di suidat pa medio di konvoi 2A, 2B òf 2C . Konvoi Punda-Hato-Souax ta hiba bo aeropuerto kada ora ku un durashon di kasi un ora. Servisio riba e trayektoria den siman i riba djasabra ta kuminsá for di 06:15 di mainta i ta terminá 10:15 di anochi. Riba djadumingu konvoi ta kore for di 08:15 di mainta te ku 10:15 di anochi. Konvoi 4B Otrobanda-Hato-Souax ta hiba bo aeropuerto kada ora saliendo for di 06:30 di mainta te 10:30 di anochi den siman i riba djasabra so. [https://web.archive.org/web/20100209232005/http://autobusbedrijf.com/PA/index.php] == Wak tambe == * [[Outoridat di Aviashon Sivil di Kòrsou]] * [[Lista di aeropuerto den Karibe Hulandes]] {{Commonscat}} {{Appendix}} [[Category:Aviashon]] [[Category:Kòrsou]] 3ua0xxrkkv8pmmp3inq8ijwzn9jshwv 0 2449 203695 151577 2026-09-09T21:59:44Z Caribiana 8320 203695 wikitext text/x-wiki {{Infobox luga den pais | variante = c | nomber = | nomber_nativo = ''Santa Ana de Coro'' | pais = {{VEN}} | tipo = Siudat | funda = 1527 | tipo_division_adm = Estado | division_adm = [[Falcón]] | tipo_subdivision_adm = Munisipio | subdivision_adm = [[Miranda]] | zoom = 10 }} '''Coro''' ta un suidat den region west di [[Venezuela]], situá riba e [[Peninsula di Paraguaná]]. E suidat a wòrdu fundá na [[1527]] pa e [[spaña|spaño]] [[Juan de Ampués|Juan Martinez de Ampiés]], bou di e nòmber ''Santa Ana de Coro''. Den e parti west di Venezuela e ta e siudat mas bieu, i tabata e promé siudat unda e promé kolonistanan [[oropa|oropeo]] a establesé na Latino Amérika ku a risibí e status ofisial di siudat. Durante e promé añanan di e époka kolonial Coro tabata [[kapital]] di e provinsia Venezuela. Awendia e ta [[kapital]] di [[munisipio]] di Miranda i di [[Falcón|Estado Falcon]]. E siudat tin un [[poblashon]] di 215.000 habitante.<ref>[https://web.archive.org/web/20160305011017/http://www.cne.gob.ve/web/normativa_electoral/elecciones/2013/municipales/circunscripciones/Falcon.pdf Inwoners van de staat Falcón (31/07/2013)]</ref> {{Appendix}} [[Category:Venezuela]] [[Category:Siudadnan]] 6vem31kd6tmvyxtp7lftsccqbvb2f38 203711 203695 2026-09-10T08:46:14Z Caribiana 8320 203711 wikitext text/x-wiki {{Infobox luga den pais | variante = c | nomber = | nomber_nativo = ''Santa Ana de Coro'' | pais = {{VEN}} | tipo = Siudat | funda = 1527 | tipo_division_adm = Estado | division_adm = [[Falcón]] | tipo_subdivision_adm = Munisipio | subdivision_adm = [[Miranda]] | zoom = 10 }} '''Coro''' ta un suidat den region west di [[Venezuela]], situá riba [[Peninsula di Paraguaná]]. E suidat a wòrdu fundá na [[1527]] pa e [[spaña|spaño]] [[Juan de Ampués|Juan Martinez de Ampiés]], bou di e nòmber ''Santa Ana de Coro''. Den e parti west di Venezuela e ta e siudat mas bieu, i tabata e promé siudat unda e promé kolonistanan [[oropa|oropeo]] a establesé na Latino Amérika ku a risibí e status ofisial di siudat. Durante e promé añanan di e époka kolonial Coro tabata [[kapital]] di e provinsia Venezuela. Awendia e ta [[kapital]] di [[munisipio]] di Miranda i di [[Falcón|Estado Falcon]]. E siudat tin un [[poblashon]] di 215.000 habitante.<ref>[https://web.archive.org/web/20160305011017/http://www.cne.gob.ve/web/normativa_electoral/elecciones/2013/municipales/circunscripciones/Falcon.pdf Inwoners van de staat Falcón (31/07/2013)]</ref> {{Appendix}} [[Category:Venezuela]] [[Category:Siudadnan]] 9ce4t57bhqjlahjzygcscra2h5incld 203719 203711 2026-09-10T09:38:40Z Caribiana 8320 restructuracion 203719 wikitext text/x-wiki {{Infobox luga den pais | variante = c | nomber = | nomber_nativo = ''Santa Ana de Coro'' | pais = {{VEN}} | tipo = Siudat | funda = 1527 | tipo_division_adm = Estado | division_adm = [[Falcón]] | tipo_subdivision_adm = Munisipio | subdivision_adm = [[Miranda]] | zoom = 10 }} '''Coro''' ta un suidat den region west di [[Venezuela]], situá riba [[Peninsula di Paraguaná]]. E ta [[kapital]] di [[munisipio]] di Miranda i di [[Falcón|Estado Falcon]]. E siudat tin un [[poblashon]] di 215.000 habitante.<ref>[https://web.archive.org/web/20160305011017/http://www.cne.gob.ve/web/normativa_electoral/elecciones/2013/municipales/circunscripciones/Falcon.pdf Inwoners van de staat Falcón (31/07/2013)]</ref> ==Historia == E suidat a wòrdu fundá na [[1527]] pa e [[spaña|spaño]] [[Juan de Ampués|Juan Martinez de Ampiés]], bou di e nòmber ''Santa Ana de Coro''. Den e parti west di Venezuela e ta e siudat mas bieu, i tabata e promé siudat unda e promé kolonistanan [[oropa|oropeo]] a establesé na Latino Amérika ku a risibí e status ofisial di siudat. Durante e promé añanan di e époka kolonial Coro tabata [[kapital]] di e provinsia Venezuela. {{Appendix}} [[Category:Venezuela]] [[Category:Siudadnan]] sdhfyqx6rcaq7i8prriakyceqdpbd03 203720 203719 2026-09-10T09:41:00Z Caribiana 8320 korekshon 203720 wikitext text/x-wiki {{Infobox luga den pais | variante = c | nomber = | nomber_nativo = ''Santa Ana de Coro'' | pais = {{VEN}} | tipo = Siudat | funda = 1527 | tipo_division_adm = Estado | division_adm = [[Falcón]] | tipo_subdivision_adm = Munisipio | subdivision_adm = [[Miranda]] | zoom = 10 }} '''Coro''' ta un suidat den region west di [[Venezuela]], situá pasùit di [[Peninsula di Paraguaná]]. E ta [[kapital]] di [[munisipio]] di Miranda i di [[Falcón|Estado Falcon]]. E siudat tin un [[poblashon]] di 215.000 habitante.<ref>[https://web.archive.org/web/20160305011017/http://www.cne.gob.ve/web/normativa_electoral/elecciones/2013/municipales/circunscripciones/Falcon.pdf Inwoners van de staat Falcón (31/07/2013)]</ref> ==Historia == E suidat a wòrdu fundá na [[1527]] pa e [[spaña|spaño]] [[Juan de Ampués|Juan Martinez de Ampiés]], bou di e nòmber ''Santa Ana de Coro''. Den e parti west di Venezuela e ta e siudat mas bieu, i tabata e promé siudat unda e promé kolonistanan [[oropa|oropeo]] a establesé na Latino Amérika ku a risibí e status ofisial di siudat. Durante e promé añanan di e époka kolonial Coro tabata [[kapital]] di e provinsia Venezuela. {{Appendix}} [[Category:Venezuela]] [[Category:Siudadnan]] af2zrovhqe3hkjvl1yd982b2rc2ozp2 203721 203720 2026-09-10T09:43:43Z Caribiana 8320 203721 wikitext text/x-wiki {{Infobox luga den pais | variante = c | nomber = | nomber_nativo = ''Santa Ana de Coro'' | pais = {{VEN}} | tipo = Siudat | funda = 1527 | tipo_division_adm = Estado | division_adm = [[Falcón]] | tipo_subdivision_adm = Munisipio | subdivision_adm = [[Miranda]] | zoom = 10 }} '''Coro''' ta un suidat den region wèst di [[Venezuela]], situá den [[Falcón|estado Falcon]] pasùit di [[Peninsula di Paraguaná]]. E ta [[kapital]] di [[munisipio]] di Miranda i di estado Falcón. E siudat tin un [[poblashon]] di 215.000 habitante.<ref>[https://web.archive.org/web/20160305011017/http://www.cne.gob.ve/web/normativa_electoral/elecciones/2013/municipales/circunscripciones/Falcon.pdf Inwoners van de staat Falcón (31/07/2013)]</ref> ==Historia == E suidat a wòrdu fundá na [[1527]] pa e [[spaña|spaño]] [[Juan de Ampués|Juan Martinez de Ampiés]], bou di e nòmber ''Santa Ana de Coro''. Den e parti west di Venezuela e ta e siudat mas bieu, i tabata e promé siudat unda e promé kolonistanan [[oropa|oropeo]] a establesé na Latino Amérika ku a risibí e status ofisial di siudat. Durante e promé añanan di e époka kolonial Coro tabata [[kapital]] di e provinsia Venezuela. {{Appendix}} [[Category:Venezuela]] [[Category:Siudadnan]] muphoyby8zk7nr8gy7zpulizoqrzxny 0 2739 203693 156197 2026-09-09T21:49:08Z Caribiana 8320 infobox agrega 203693 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Siudat | nomber = Mérida | alias = Santiago de los Caballeros de Mérida | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | perrow = |direction = |border = infobox |image1 = |caption1 = |image2 = |caption2 = }} | pais = {{VEN}} | funda = 1558 | poblacion = | tipo_division_adm = Estado | division_adm = Mérida | tipo_subdivision_adm = Munisipio | subdivision_adm = Libertador | tipo_subdivision_adm2 = | subdivision_adm2 = | zoom = 14 }} {{Databox}} '''Mérida''', konosí ofisialmente komo '''Santiago de los Caballeros de Mérida''', ta un siudat di [[Venezuela]] den serunan [[Andes]]. E ta [[kapital]] di e [[munisipio]] di Libertador i e estado di Mérida, i ta un di e siudatnan prinsipal den Andes venezolano. El a wòrdu fundá na [[1558]] pa Kapitan Juan Rodríguez Suárez, formando parti di Nueva Granada, pero despues a bira parti di e Kapitania General di Venezuela i a hunga un ròl aktivo den e Guera di Independensia. E kapital tin un [[poblashon]] di 204.879 habitante, i e área metropolitano, ku ta inkluí e munisipio di Libertador, ta alkansá 345.489 hende (senso 2001). E siudat ta konta pa 28% di e poblashon total di e estado di Mérida, ku tin mas ku 750.000 habitante (senso 2001). E ta kas di Universidat di Los Andes i e Arkidiosesis di Mérida. E tin tambe e telefériko di mas haltu i mas largu na mundu. E ta e sentro di estudio i turístiko di mas grandi den e parti wèst di Venezuela. E sistema di transporte masal (Trolebús Mérida) ta disponibel komo un medio di transporte turístiko. [[Category:Venezuela]] 77uskhdki108x0yva81hv1yzr4rkld3 203694 203693 2026-09-09T21:53:25Z Caribiana 8320 203694 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Siudat | nomber = Mérida | nomber_nativo = ''Santiago de los Caballeros de Mérida'' | imagen = Merida.jpg | pais = {{VEN}} | funda = 1558 | poblacion = | tipo_division_adm = Estado | division_adm = Mérida | tipo_subdivision_adm = Munisipio | subdivision_adm = Libertador | tipo_subdivision_adm2 = | subdivision_adm2 = | zoom = 14 }} '''Mérida''', konosí ofisialmente komo '''Santiago de los Caballeros de Mérida''', ta un siudat di [[Venezuela]] den serunan [[Andes]]. E ta [[kapital]] di e [[munisipio]] di Libertador i e estado di Mérida, i ta un di e siudatnan prinsipal den Andes venezolano. El a wòrdu fundá na [[1558]] pa Kapitan Juan Rodríguez Suárez, formando parti di Nueva Granada, pero despues a bira parti di e Kapitania General di Venezuela i a hunga un ròl aktivo den e Guera di Independensia. E kapital tin un [[poblashon]] di 204.879 habitante, i e área metropolitano, ku ta inkluí e munisipio di Libertador, ta alkansá 345.489 hende (senso 2001). E siudat ta konta pa 28% di e poblashon total di e estado di Mérida, ku tin mas ku 750.000 habitante (senso 2001). E ta kas di Universidat di Los Andes i e Arkidiosesis di Mérida. E tin tambe e telefériko di mas haltu i mas largu na mundu. E ta e sentro di estudio i turístiko di mas grandi den e parti wèst di Venezuela. E sistema di transporte masal (Trolebús Mérida) ta disponibel komo un medio di transporte turístiko. [[Category:Venezuela]] jn6r3r5zw0siuvljbu4pkrlgsqq50w8 0 7864 203699 166891 2026-09-09T22:18:19Z Caribiana 8320 infobox agrega 203699 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | tipo = Peninsula | pais = {{VEN}} | tipo_division_adm = Estado | division_adm = [[Falcón]] | tipo_subdivision_adm = Munisipio | subdivision_adm = Carirubana, Falcón, Los Taques }} '''Paraguaná''' ta un [[península|peninsula]] na [[Venezuela]] den e parti mas nort di [[Falcón |estado Falcón]], cu e costa ta mira pa [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. E isla di [[Aruba]] ta keda aprximadamente 27 km panort di Paraguaná, mientras [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]] ta keda un tiki mas leu. E peninsula di Paraguaná ta conecta cu e resto di continente [[Sur Amérika|Sur Americano]] atraves di e [[istmo]] natural, conoci como [[Los Medanos de Coro]]. E peninsula ta consisti di tres municipio: [[Carruribana]], [[Los Taques]] y Falcón. Den e mesun area ta ubica un di e complehonan di refinamento di petroleo mas grandi na mundo: "Complejo de Refinación Paraguaná" (CRP), cu ta inclui Refineria Amuay y Refineria Cardón. E kompleho aki ta hunga un papel importante den e desaroyo economico regional y internacional. Ademas di su importancia industrial, Paraguaná tambe ta conoci pa su paisahe natural, incluso [[Sierra de Santa Ana]], un cadena di [[seru|sero]] cu ta resalta den e topografia plano di e península. Su proximidad cu Aruba a contribui na e intercambio historico y economico entre e dos regionnan, incluyendo migracion, comercio, y turismo. {{Commonscat}} [[Category:Venezuela]] [[Category:Sur Amérika]] 0yarmjckyvg0k1wxr5755kqdpm65g9x 203700 203699 2026-09-09T22:19:11Z Caribiana 8320 203700 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Paraguaná | tipo = Peninsula | pais = {{VEN}} | tipo_division_adm = Estado | division_adm = [[Falcón]] | tipo_subdivision_adm = Munisipio | subdivision_adm = Carirubana, Falcón, Los Taques }} '''Paraguaná''' ta un [[península|peninsula]] na [[Venezuela]] den e parti mas nort di [[Falcón |estado Falcón]], cu e costa ta mira pa [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. E isla di [[Aruba]] ta keda aprximadamente 27 km panort di Paraguaná, mientras [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]] ta keda un tiki mas leu. E peninsula di Paraguaná ta conecta cu e resto di continente [[Sur Amérika|Sur Americano]] atraves di e [[istmo]] natural, conoci como [[Los Medanos de Coro]]. E peninsula ta consisti di tres municipio: [[Carruribana]], [[Los Taques]] y Falcón. Den e mesun area ta ubica un di e complehonan di refinamento di petroleo mas grandi na mundo: "Complejo de Refinación Paraguaná" (CRP), cu ta inclui Refineria Amuay y Refineria Cardón. E kompleho aki ta hunga un papel importante den e desaroyo economico regional y internacional. Ademas di su importancia industrial, Paraguaná tambe ta conoci pa su paisahe natural, incluso [[Sierra de Santa Ana]], un cadena di [[seru|sero]] cu ta resalta den e topografia plano di e península. Su proximidad cu Aruba a contribui na e intercambio historico y economico entre e dos regionnan, incluyendo migracion, comercio, y turismo. {{Commonscat}} [[Category:Venezuela]] [[Category:Sur Amérika]] kb304fb4w5f2xmkiyehrlfygsikf7hk 203709 203700 2026-09-10T08:25:29Z Caribiana 8320 203709 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Paraguaná | tipo = Peninsula | pais = {{VEN}} | tipo_division_adm = Estado | division_adm = [[Falcón]] | tipo_subdivision_adm = Munisipio | subdivision_adm = Carirubana, Falcón, Los Taques }} '''Paraguaná''' ta un [[península|peninsula]] na [[Venezuela]] den e parti mas nort di [[Falcón |estado Falcón]], cu e costa ta mira pa [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. E isla di [[Aruba]] ta keda aprximadamente 27 km panort di Paraguaná, mientras [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]] ta keda un tiki mas leu. E peninsula di Paraguaná ta conecta cu e resto di continente [[Sur Amérika|Sur Americano]] atraves di e [[istmo]] natural, conoci como [[Los Medanos de Coro]]. E peninsula ta consisti di tres municipio: [[Caruribana]], [[Los Taques]] y Falcón. Den e mesun area ta ubica un di e complehonan di refinamento di petroleo mas grandi na mundo: "Complejo de Refinación Paraguaná" (CRP), cu ta inclui Refineria Amuay y Refineria Cardón. E kompleho aki ta hunga un papel importante den e desaroyo economico regional y internacional. Ademas di su importancia industrial, Paraguaná tambe ta conoci pa su paisahe natural, incluso [[Sierra de Santa Ana]], un cadena di [[seru|sero]] cu ta resalta den e topografia plano di e península. Su proximidad cu Aruba a contribui na e intercambio historico y economico entre e dos regionnan, incluyendo migracion, comercio, y turismo. {{Commonscat}} [[Category:Venezuela]] [[Category:Sur Amérika]] i6aco1j2cf8nk4sbxngifxyrm3830c8 203718 203709 2026-09-10T09:33:54Z Caribiana 8320 ampliashon 203718 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Paraguaná | tipo = Peninsula | pais = {{VEN}} | tipo_division_adm = Estado | division_adm = [[Falcón]] | tipo_subdivision_adm = Munisipio | subdivision_adm = Carirubana, Falcón, Los Taques }} '''Paraguaná''' ta un [[península|peninsula]] na [[Venezuela]] den e parti mas nort di [[Falcón |estado Falcón]], cu e costa ta mira pa [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. E isla di [[Aruba]] ta keda aprximadamente 27 km panort di Paraguaná, mientras [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]] ta keda un tiki mas leu. E peninsula di Paraguaná ta conecta cu e resto di continente [[Sur Amérika|Sur Americano]] atraves di e [[istmo]] natural, conoci como [[Los Medanos de Coro]]. E peninsula ta consisti di tres municipio: [[Caruribana]], [[Los Taques]] y Falcón. Den e mesun area ta ubica un di e complehonan di refinamento di petroleo mas grandi na mundo: "Complejo de Refinación Paraguaná" (CRP), cu ta inclui Refineria Amuay y Refineria Cardón. E kompleho aki ta hunga un papel importante den e desaroyo economico regional y internacional. Ademas di su importancia industrial, Paraguaná tambe ta conoci pa su paisahe natural, incluso [[Sierra de Santa Ana]], un cadena di [[seru|sero]] cu ta resalta den e topografia plano di e península. Su proximidad cu Aruba a contribui na e intercambio historico y economico entre e dos regionnan, incluyendo migracion, comercio, y turismo. == Lugá == * [[Las Piedras]] * [[Punto Fijo]] {{Commonscat}} [[Category:Venezuela]] [[Category:Sur Amérika]] ncww2ikzibsxwwbu44yqjp60n3sr8wd 2 8104 203705 202371 2026-09-10T08:03:50Z Caribiana 8320 203705 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ To do: * Canada: New Brunswick - North West Territories - Prince Edward Island - * others: [[Islanan Seychelles]] - [[Isla San Andres]] - [[Isla Providencia]] - [[Islanan Turks & Caicos]] - ----------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais|variante = c | tipo = Siudat | nomber = Las Piedras '''Las Piedras''' ta un siudat den nortwèst di [[Venezuela]], situá den estado [[Falcón]]. Las Piedras tambe ta un siudat portuario.<ref>{{Cite web|url=http://ports.com/venezuela/port-of-las-piedras/|title = Port of las Piedras, Venezuela}}</ref> E siudat ta forma parti di e área metropolitano di [[Punto Fijo]], ku ta wòrdu sirbi pa Aeropuerto Internacional Josefa Camejo, cu un cantidad di aerolinea comercial cu ta bula eynan for di [[Caracas]] i [[Cuba]] i, antes, for di [[Aruba]]. {{Appendix}} [[:Kategoria:Venezuela]] ----------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais|variante = c | tipo = Important Bird Area | nomber = Little Bay Pond | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} |perrow = 2/2/2 |border = infobox |image2 = Antillean crested hummingbird.jpg |caption2 = Fou-fou |image1 = Green throated carib shs.jpg |caption1 = Doctor bird |image3 = Loxigilla noctis a2.jpg |caption3 = Cheechee bird |image4 = Podilymbus-podiceps-001.jpg |caption4 = Sambuyadó pik diki |image5 = American coot in Prospect Park (06152).jpg |caption5 = Gaitu pik blanku |image6 = Ruddy Duck (Oxyura jamaicensis) RWD2.jpg |caption6 = Patu kòrá |caption_align = center }} | pais = {{SXM}} | zoom = 13 }} '''Little Bay Pond''' ta un kurpa di awa di 8 hèktar situá na kosta sùit di [[Sint Maarten]], serka di e kapital [[Philipsburg]]. E lago chikitu tin un diameter di aproksimadamente 2,5 kilometer i ta konektá ku laman na e kosta di Little Bay pa medio di un boka chikitu. Na su rand ta krese [[yerba di lama]] i diferente [[espesie]] di mangel, inkluyendo mangel tan (''Rhizophora mangle''), pretu (''Avicennia germinans'') i blanku (''Laguncularia racemosa''). E awa tin un salinidat relativamente abou di 4–8 parti pa mil. Un kaminda pa peaton ta kore rondó e lago.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Little Bay Pond ta un di e sinku [[Important Bird Area]] (IBA) rekonosé na Sint Maarten dor di BirdLife International. E área ta importante pa konservashon di [[para]], partikularmente pa [[espesie]] menasá òf ku un alkanse geográfiko restringí.<ref name=:"1"/> ==Para== Little Bay Pond ta sirbi komo habitat pa diferente espesie di para karakterístiko di Sint Maarten. Nan ta inkluí: * doctor bird (''Eulampis holosericeus'') * fou-fou (''Orthorhyncus cristatus'') * cheery-cheer (''Elaenia martinica'')<ref>Konosí pa [[papiamentu]] komo para bobo of whimpie ([[Kòrsou]]), chonchorogai ([[Boneiru]]), y elenia karibe ([[Aruba]]).</ref> * thrush palabrua boka duru (''Margarops fuscatus'')<ref>Konosí pa papiamentu komo palabrua (boka duru) òf chuchubi spañó.</ref> * cheechee bird (''Loxigilla noctis'') E sitio ta sirbi tambe komo lugá di krio pa diferente para di laman. Entre e paranan ku ta traha nan nèshi den e área ta haña e sambuyadó pik diki (''Podilymbus podiceps''), galiña di awa (''Gallinula chloropus''), gaitu pik blanku òf kùt (''Fulica americana''), [[pato di aña|patu di aña]] (''Anas bahamensis'') i patu kòrá (''Oxyura jamaicensis'').<ref name=bli>{{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/little-bay-sint-maarten-iba-sint-maarten-(to-netherlands) |title=Little Bay, Sint Maarten |author=<!--Not stated--> |date=2007 |website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date=}}</ref> == Mira tambe == * [[Important Bird Area den Karibe Hulandes]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Maarten]] [[:Kategoria:Important Bird Area]] Little Bay is an 8-hectare (20-acre) coastal pond in the country of Sint Maarten on the island of Saint Martin in the Dutch Caribbean. It has a low salinity (4 to 8 parts per thousand) and lies near the capital, Philipsburg. It has been identified as an Important Bird Area by BirdLife International because it supports threatened or restricted-range bird species. Birds for which the IBA was designated include green-throated caribs, Antillean crested hummingbirds, Caribbean elaenias, pearly-eyed thrashers and lesser Antillean bullfinches. Pied-billed grebes, common moorhens, American coots, white-cheeked pintails and ruddy ducks have been recorded nesting at the site.[1] {{Appendix}} ----------------- {{Databox}} '''Important Bird Area den Karibe Hulandes''' ta e áreanan designá komo [[Important Bird Area]] (IBA) riba e seis isla: Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E áreanan aki ta identifiká dor di BirdLife International komo lugánan di gran importansia pa konservashon di paranan na nivel mundial.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Komo parti di e ret mundial di BirdLife International, e islanan i nan instansianan di maneho di naturalesa ta traha huntu pa monitoriá i protehá [[espesie]]nan di para i nan habitat denter di e áreanan designá.<ref name=:"1"/> ==Kriterio di selekshon== Designashon komo IBA ta basá riba un seri di kriterio sientífiko. Entre esunnan mas importante ta e presensia di:<ref name=:"1"/> *espesie menasá segun e Lista Kòrá di [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] *espesie endémiko (ku ta eksistí solamente den un área limitá) *espesie ku alkanse restringí *espesie limitá na un bioma spesífiko *espesie di para ku ta forma grupo grandi (paranan kongregatorio) E kriterionan aki ta yuda determiná kua áreanan tin balor ekológiko spesial i mester wòrdu protehá. == Lista di IBA segun isla == Tin un total di 23 IBA den Karibe Hulandes, ku un superfisie kombiná di 45.024 hektar. E siguiente tabla ta mustra e áreanan ku nan kódigo, nòmber i superfisie:<ref name=:"1"/> {| class="wikitable sortable" ! Isla !! Kódigo IBA !! Nòmber !! Área (ha) |- | rowspan="4" | [[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] [[Aruba]] ||AW001|| [[Bubaliplas]] || style="text-align:right;" |53 |- |AW002 || [[Saliña Tierra del Sol]] || align="right" |2 |- |AW003 ||Oranjestad Reef Islands ||align="right" |309 |- | AW004 || San Nicolas Bay Reef Islands ||align="right" |248 |- | rowspan="6" | [[File:Flag of Bonaire.svg|22px|border]] [[Boneiru]] || AN009 || Washington Slagbaai National Park|| align="right" |6.900 |- | AN010 || Dos Pos || align="right" | 235 |- | AN011 || [[Important Bird Area Washikemba–Fontein–Onima| Washikemba-­Fontein-­Onima]] || align="right" |5.960 |- |AN012 || Klein Bonaire|| align="right" |1.810 |- |AN013 || Lac Bay || align="right" |2.075 |- |AN014 || Pekelmeer || align="right" |6.850 |- | rowspan="5" | [[File:Flag of Curaçao.svg|20px|border]][[Kòrsou]] ||AN015 || Northeast Curaçao || align="right" | 13.555 |- |AN016 || Malpais-­St.Michiel ||align="right" |1.100 |- |AN017 || [[Muizenberg]] || align="right" |65 |- |AN018 || Laguna Jan Thiel || align="right" |430 |- |AN019 || [[Klein Kòrsou]] || align="right" |1.130 |- |rowspan="1" | [[File:Flag of Saba.svg|20px|border]] [[Saba]] || AN006 || Saba Coastline ||align="right" |2.000 |- | rowspan="2" | [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|20px|border]] [[Sint Eustatius]] ||AN007 || Boven || align="right" |1.016 |- |AN008 || The Quill|| align="right" |470 |- | rowspan="5" | [[File:Flag of Sint Maarten.svg|20px|border]] [[Sint Maarten]] ||AN001 || Little Bay Pond ||align="right" | 8 |- |AN002 || Fresh Pond || align="right" |14 |- |AN003 || Great Salt Pond || align="right" |188 |- |AN004 || Fort Amsterdam || align="right" |278 |- |AN005 || Pelican Rock || align="right" |328 |- |} {{Appendix}} [[:Kategoria:Important Bird Area]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] == Lista di para den IBA segun isla == {| class="wikitable sortable" ! no.!! Imagen!! Nòmber !! AUA !! BON !! CUR !! SAB !! EUX !! SXM |- | 1 || [[File:Antillean crested hummingbird.jpg|border|70px]] || Fou-fou<br>''Orthorhyncus cristatus'' || || || || X || X || X |- |2|| [[File:Audobon's Shearwater.jpg|border|70px]] || Audubon's shearwater<br> ''Puffinus lherminieri'' || || || || X || X || |- |3 || [[File:Patagioenas corensis.jpg|border|70px]] || [[Barbacoa]]<br>''Patagioenas corensis'' || X || X || X || || || |- |4|| [[File:Anous minutus by Gregg Yan 02.jpg|border|70px]]||Noddy pretu <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |5|| [[File:Bridled Quail-Dove (7624361038).jpg|border|70px]] || Partridge/wood hen <br>''Geotrygon mystacea''|| || || || X||X || |- |6 || [[File:Bridled tern (Onychoprion anaethetus anaethetus) breeding Rock Islands.jpg|border|70px]] || Meuchi brel<br>''Onychoprion anaethetus'' || X || || || X || || |- |7|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |8|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |9 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |10|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- | 11 || [[File:Caribbean Elaenia.jpg|border|70px]] || Chonchorogai<br>''Elaenia martinica'' || X || X|| X || X || X || X |- |12|| [[File:American Flamingo JG.jpg|border|70px]] || Chogogo<br> ''Phoenicopterus ruber'' || X || X || X || || || |- |13 || [[File:2014-05-18 Sterna hirundo, Killingworth Lake, Northumberland 04.jpg|border|70px]] || Meuchi pik kòrá<br>''Sterna hirundo'' || X || X || X || || || |- |14|| [[File:Green throated carib shs.jpg|border|70px]]|| Doctor bird<br>''Eulampis holosericeus'' || || || || X || X || X |- |15|| [[File:Leucophaeus atricilla Caye Caulker 04.JPG|border|70px]] || Meuchi haridó<br>''Leucophaeus atricilla''|| X||X || X|| X||X ||X |- |16 || [[File:20260531 least tern sandy point bird sanctuary PD04639.jpg|border|70px]] || Meuchi chikitu<br>''Sternula antillarum'' || X || X || X || || X||X |- |17|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |18|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |19 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |20|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- |21|| [[File:Leucophaeus atricilla Caye Caulker 04.JPG|border|70px]] || Meuchi haridó<br>''Leucophaeus atricilla''|| X||X || X|| X||X ||X |- |22 || [[File:Bridled tern (Onychoprion anaethetus anaethetus) breeding Rock Islands.jpg|border|70px]] || Meuchi brel<br>''Onychoprion anaethetus'' || X || || || X || || |- |23|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |24|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |25 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |26|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- ! || || Total ||12 || 10 || 5|| 9 || 9 || 9 |} {{Appendix}} [[:Kategoria:Important Bird Area]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] Tin un total di 23 IBA ku un superfisie total di 45.024 hektar. Paranan inskribí den e lista kòrá di [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] di espesienan menasá i kasonan di [[endemismo]] ta faktornan pa klasifikashon di un área komo importante i/òf signifikante, i tambe ta wordu determiná pa paranan klasifiká komo espesie restringí den bioma, espesie di alkanse restringí i espesie di para kongregatorio. Esaki ta un '''lista di áreanan designá komo [[Important Bird Area]]''' (IBA) riba e seis isla di Karibe Hulandes: Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E áreanan aki ta identifiká dor di BirdLife International komo lugánan di gran importansia pa konservashon di paranan na nivel mundial. ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Siudat | nomber = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | perrow = 2 |direction = |border = infobox |image1 = |caption1 = |image2 = |caption2 = }} | pais = {{USA}} | poblacion = | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Lista di fuente }} [[:Kategoria:Siudat den Merka]] ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Isla | nomber = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | perrow = 2 |direction = |border = infobox |image1 = Pseudodiploria strigosa, colonia.jpg |caption1 = ''Pseudodiploria strigosa'' |image2 = Corals 4 Conch Reef 20230713.jpg |caption2 = ''Dichocoenia'' }} | pais = {{SXM}} | poblacion = | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} ---------------- {{multiple image | width = 200 | align = right | direction = vertical | image1 =Khalk.jpg | caption1 = Kharg ku tanki di zeta i piernan pa tankero | image2 = Kharg oil loading terminal.jpg | caption2 = Mas di 90% di tur petroleo iraní ta wòrdu eksportá via Kharg. | caption_align = center }} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Playa | nomber = Baya Beach | imagen = Baya Beach Curacao (213574239).jpeg | area = | densidad = | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1180549145|titulo= Blue Bay, Curaçao}} {{References}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ------------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | tipo = Sero | imagen = | descripcion = | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = region | division_adm = [[Paradera]] | zoom = 14 }} -------------- {{Multiple image | header_align = Center | header = '''Espesie den Yarari''' | align = right | image1 = Dauphins tâchetés de la réserve AGOA.jpg | image2 = Killerwhales jumping.jpg | image3 = Mother manatee and calf.jpg | caption1 = Dolfin ''Stenlla attenuata'' | caption2 = Bayena ''Orcinus orca'' | caption3 = Mamifero karibense ''Trichechus manatus'' | caption_align = center | total_width = 250 | perrow = 2/2 }} --------- {{Variante|c}} {{Infobox curpa di awa| variante= c | tipo_awa= Golfo | nomber_awa= | continente= | profundidad_averahe = | diepte= | hanchura_min= | hanchura_max= | largura = | imagen3 = | descripcion= }} {{Appendix}} {{Commonscat}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Region outónomo | nomber = Galicia | pais = {{ESP}} }} ----------- ## Marco legal i delimitashon * Den e **Caribe** e limites internashonalnan i maritimo ku ta regí pa e islanan di e Reino ta mayormente basá riba ley di Reino i tratado ku estado vecino (p.e. acuerdo ku Venezuela pa delimitá frontera maritima). E Gobierno Hulandes a publicá dokumentonan i dekretunan pa formalisa e limites (por ehempel, dekreet pa EEZ). ([Ministry of Defence][3], [State Department][4]) * Fontenan publiko ku kalkulá e limites (kòmá *Maritime Boundaries Geodatabase* di Flanders Marine Institute / MarineRegions) duna coordenadan i mapas ku ta mustra e zonanan 12-milla i e EEZ den e region. ([Marine Regions][5]) * Pa casonan unda islanan ta mas serka ku otro pais, delimitashon ta basá sovent riba **linia medianal** òf akuerdo bilateral (p.e. cu Venezuela 1978). ([State Department][4], [Marine Regions][5]) --- ## Aruba * **Reklemos generál**: Aruba ta claim e mar territorial te **12 milla náutiko**, tambe por existe un zona kontiguo i un EEZ te 200 milla segun derecho internashonal (UNCLOS) si no ta limitá pa fronteranan kontiguo. ([Index Mundi][6], [United Nations][2]) * **Delimitashon**: Aruba tin fronteranan maritimo resevabe ku paisnan kontiguo i nan a tuma parti di delimitashon ku tratadonan (p.e. e tratado di 1978 ku Venezuela ta relevante pa e region). Pa coordenadan i visualisashon, mapas publiko ku MarineRegions mostra e areas ku correspondé na Aruba. ([Marine Regions][5], [State Department][4]) * **Impakt praktiko**: Aruba, como dependensia del Reino, por administra rekursonan maritimo den su EEZ i regula pesca, eksplorashon i protekshon ambiental dento di e limites ku a keda stablesé. ([United Nations][2]) --- ## Curaçao * **Reklemos generál**: Curaçao tambe tin un **mar territorial de 12 milla** i un EEZ asigná den mapas y dekretonan publiko (loke ta reflehá den datanan geoespaciales disponibel). ([Marine Regions][7]) * **Fronteranan internacionais**: Curaçao a negoesia delimitashon maritimo ku Venezuela y akuerdo esaki ta tokante pa definí e límites suroeste i e posibelnan delimitashon na median line si ta necesario. ([State Department][4]) * **Ecosistema i Saba Bank**: Den e EEZ di Reino Hulandes den Caribe ta inkluí area biologicamente importantenan, manera **Saba Bank** ku ta den aguas di e Caribbean Netherlands pero ta parte di e zonanan maritimo di e Reino; e protekshon i gobernansa di esnan por influí tambe Curaçao via politika regional i akuerdo di gesthon. ([ResearchGate][8], [Marine Regions][9]) --- ## Sint Maarten (parte neerlandés) * **Reklemos generál**: E lado neerlandés di Sint Maarten ta tene un mar territorial standard te **12 milla**; su EEZ formal ta referí den mapas di EEZ pa Sint Maarten. ([Marine Regions][10], [Marine Regions][11]) * **Fronteranan ku Francia**: Sint Maarten ta parte di e ilolan ku ta compartí ku **Saint-Martin** (Franses). Pa e mar bòrdek logiko, habri akuerdo i mapas publiká pa Francia i Hulanda ku ta mustra limites maritimoi y baseline na e isla dividí; franka-neerlandés negoashiòn i kooperashon ta essencial pa manejamentu di e aguas ku ta ser compartí. ([maritimelimits.gouv.fr][12], [Ministry of Defence][3]) * **Uso praktiko**: Pa aktivitadnan di pesca, turismo marino (cruise, snorkeling), i regulashon di seguridad, e autoridatnan lokal y Reino coordina en basamentu di e leis i akuerdo aplikabel. ([Ministry of Defence][3], [United Nations][2]) --- ## Asuntu praktiko i aktuashon * **Eksplorashon i rekursos**: Detrás di e delimitashon a keda un interés praktiko — kontrol riba pesca, petróleo/gas potensial, protekshon di biodiversidat marino y regulashon di transit maritimo. E Reino a stablesé leis y dekretonan pa administrá e zonanan den accordo ku UNCLOS. ([United Nations][2], [Ministry of Defence][1]) * **Mapas y datos**: Pa ver mapas i coordenadan konkreto bo por konsultá **MarineRegions** (Flanders Marine Institute) of e publikashon oficial di govèrno Hulandes (Hydrography / Defense) ku tin fichanan riba maritime limits den Caribe. ([Marine Regions][5], [Ministry of Defence][3]) --- ## Fuentes selektá (pa komprondé i verifikashon) * Defensie.nl — *Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom* (overview di leis i delimitashon). ([Ministry of Defence][3]) * Flanders Marine Institute / MarineRegions — fichanan EEZ i territorial sea (Aruba, Curaçao, Sint Maarten). ([Marine Regions][5], [Marine Regions][10]) * UN / Decree on Exclusive Economic Zone — dokumentu legal riba EEZ (Reino). ([United Nations][2]) * US State Department / treaty references — notas riba tratado di delimitashon Nederland–Venezuela (1978). ([State Department][4]) * Research / Saba Bank summaries (biological importance inside Dutch Caribbean EEZ). ([ResearchGate][8]) Kier bo ku mi agrega mapas i coordenadan konkreto pa Aruba, Curaçao i Sint Maarten awor? [1]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries?utm_source=chatgpt.com "Maritime limits and boundaries | Hydrography" [2]: https://www.un.org/depts/los/LEGISLATIONANDTREATIES/PDFFILES/NLD_EEZ_decree2010.pdf?utm_source=chatgpt.com "Exclusive Economic Zone of the Part of the Kingdom" [3]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries/maritime-boundaries-of-the-caribbean-part-of-the-kingdom?utm_source=chatgpt.com "Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom" [4]: https://www.state.gov/wp-content/uploads/2019/12/LIS-105.pdf?utm_source=chatgpt.com "maritime boundaries: colombia – dominican republic and" [5]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26519&utm_source=chatgpt.com "Aruba · MRGID 26519" [6]: https://www.indexmundi.com/aruba/maritime_claims.html?utm_source=chatgpt.com "Aruba Maritime claims - Geography" [7]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26517&utm_source=chatgpt.com "Curaçao · MRGID 26517" [8]: https://www.researchgate.net/figure/Maritime-boundaries-ABC-islands-Appendix-1-from-Besluit-grenzen-exclusieve-economische_fig6_48185027?utm_source=chatgpt.com "Maritime boundaries ABC islands (Appendix 1 from \"Besluit grenzen... | Download Scientific Diagram" [9]: https://www.marineregions.org/gazetteer.php?id=26517&p=details&utm_source=chatgpt.com "Dutch Exclusive Economic Zone (Curaçao) (EEZ)" [10]: https://marineregions.org/gazetteer.php/gazetteer.php?id=21803&p=details&utm_source=chatgpt.com "Dutch Exclusive Economic Zone (Sint-Maarten) (EEZ)" [11]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=21803&utm_source=chatgpt.com "Sint-Maarten · MRGID 21803" [12]: https://maritimelimits.gouv.fr/sites/default/files/2023-03/EN_St_Martin.pdf?utm_source=chatgpt.com "FRENCH MARITIME SPACES OF SAINT-MARTIN AND ..." -------------- {{Multiple image | header_align = | header = | align = center | image1 = LopedeVega.jpg | image2 = Quevedo (copia de Velázquez).jpg | image3 = Tirso de molina.jpg | image4 = Diego Rodríguez de Silva y Velázquez - Luis de Góngora y Argote - Google Art Project.jpg | caption1 = Lope de Vega | caption2 = Francisco de Quevedo | caption3 = Tirso de Molina | caption4 = Luis de Góngora | caption_align = center | total_width = 250 | perrow = 2/2 }} ----------------- ==Madeirezen in het Caribisch gebied== De term Madeirezen in het Caribisch gebied verwijst naar mensen van oorsprong afkomstig van de Portugese eilandengroep Madeira, die in de 19e eeuw naar het Caribisch gebied emigreerden. Ze vestigden zich onder meer in Guyana, Suriname, Trinidad, Curaçao, Aruba, Bonaire, Saint Vincent en Grenada. == Migratiegeschiedenis == Vanaf het midden van de 19e eeuw werden veel inwoners van Madeira geconfronteerd met armoede, hongersnood, werkloosheid en landbouwcrises, waaronder de ineenstorting van de wijnindustrie. De Portugese autoriteiten moedigden emigratie aan, en plantagehouders en koloniale ondernemingen in het Caribisch gebied waren op zoek naar goedkope arbeidskrachten. De eerste grote groep Madeirezen arriveerde in Brits-Guiana (het huidige Guyana) in 1835. Later volgden migratiestromen naar Trinidad, St. Lucia, Grenada, Jamaica, en in mindere mate naar Curaçao, Aruba en Bonaire, waar ze werkten op plantages, zoutvelden, in de detailhandel en in de opkomende industrie. == Integratie en identiteit == De Madeirezen brachten hun taal (Portugees en Madeirees dialect), katholieke geloof en culinaire tradities mee. Hun familienamen — zoals Pires, Teixeira, Gomes, Fernandes, Henriques en De Souza — zijn vandaag de dag nog terug te vinden in verschillende Caribische landen. In onder meer Aruba en Curaçao vormden ze hechte gemeenschappen en integreerden geleidelijk met andere bevolkingsgroepen. Er ontstonden ook gemengde huwelijken met mensen van Afrikaanse, inheemse of creoolse achtergrond. == Bijdragen == De Madeirezen en hun nakomelingen droegen bij aan de ontwikkeling van het Caribisch gebied op diverse vlakken: Landbouw – arbeid op plantages en kleine landbouwbedrijven Kleine handel – het openen van familiebedrijfjes en buurtwinkels Religie – betrokkenheid bij de katholieke kerk, bijvoorbeeld als catechisten of gemeenschapsleiders Eten & cultuur – bijdragen aan de lokale keuken met recepten zoals bacalhau-gerechten en honingtaart (bolo de mel) == Heden en erfgoed == In de hedendaagse Caribische samenlevingen is de Madeirese identiteit grotendeels opgegaan in de nationale identiteit. In Aruba en Curaçao zijn er nog steeds sporen terug te vinden in familienamen, kerkregisters en mondelinge overlevering. In Guyana en Trinidad bestaan organisaties die het Madeirese erfgoed behouden, zoals de Portuguese Association of Trinidad and Tobago. == Bronnen (aanbevolen voor Wikipedia)== *Edward A. Alpers – Portuguese migration in the Caribbean *Bonham C. Richardson – Caribbean Migrants: Environment and Human Survival *Archieven van de Madeira-emigratie, Funchal *National Archives of Guyana *Mondelinge geschiedenis van afstammelingen van Madeirezen op Aruba en Curaçao ---------------- == Bushiribana == Het „piratenkasteel", zoals eens een Essokaart van Aruba de ruïne van Bushiribana bij Boca Mahos heeft genoemd, werd gebouwd in 1874 als een goudwasserij. Van 1854 tot 1868 had Concessie de Jongh van Den Haag de beschikking over de goudvelden van Aruba. Maar deze heeft er niet hard gewerkt. Na 1867 ett wel iot 1872 was de concessie verleend aan Isola, Ricket & Co, New Vork, een Amerikaanse maatschappij dus. Zij werkte nog voïgens de primitieve methode: bij de mijnen zelf ter plaatste de stenen kapot slaan, ziften en wassen. Isola, merkwaardigerwijze bij de oude goudmijnwerkers alleen bekend als Isalo, werkte behalve op de reeds genoemde plaatsen Westpunt en omgeving van Rooi Fluit ook nog in de omgeving van Sero Cristal en bij Sero Moskita en Tres Cp.bez aan de noordoostkant van het eiland. In 1870 kwamen te Sero Moskita nog een paar goudmijnwerkers om het leven door het instorten van de mijn, namelijk Luis Rivero en Pedro Farro. Van 1872 tot 1881 was de goudconcessie verleend aan een Engelse maatschappij Aruba Island Goldmining Company, London, \ Deze maatschappij bouwde de goudwasserij van Bushiribana in 1874, waarbij de bekende Arubaanse metselaar Aiexander Donati met enkele Curacaose metselaars het romantische stenen gevaarte r>ptrok. Hijskranen van houten balken moesten de zware stenen op hun plaats bree{ gen. In deze fabriek ging men & stampmolens werken om de fijn te malen. Het Engelse personyj van deze maatschappij, dat voot groot gedeelte daar in de buurt v , de goudwasserij woonde, best" " volgens do herinnering van de °^ Arubaanse -------------- {{Databox}} '''Pago Pago''' ta {{Appendix}} [[:Kategoria:Oseania]] -------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Siudat | nomber = Ginebra | pais = {{SUI}} | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} |perrow = 1/2/1 |border = infobox |image1 = UN Building A Southern Lawn.jpg |caption1 = Palais des Nations |image2 = ReformationsdenkmalGenf1.jpg |caption2 = Monumento di Reformacion |image3 = Geneve 2005 001 Ork.ch.jpg |caption3 = Siudat ku Lago Ginebra }} | zoom = 5 }} {{Commonscat|Ginebra}} {{Appendix}} [[:Category:Siudadnan]] [[:Category:Suisa]] ----------- {{Multiple image | header_align = | header = | align = center | image1 = Redonda Day.JPG | image2 = Redonda west cliffs.JPG | image3 = Stone building on Redonda.JPG | caption1 = Bista riba Redonda for di [[Nevis]] ku [[Montserrat]] den fondo | caption2 = Barankanan den laman na banda west | caption3 = Kas riba Redona | caption_align = center | width1 = | width2 = | width3 = | total_width = 500 | direction = horizontal }} {{Commonscat}} {{Appendix}} [[Category:Isla]] [[Category:Antigua y Barbuda]] ----------------------- {{Infopais}} '''South Georgia and the South Sandwich Islands''' ([[ingles]]: Falkland Islands, [[spaño]] (Islas) Malvinas òf Islas Falkland) (SGSSI) ta un teritorio ultramar britániko den e parti sur di [[Oseano Atlantiko]]. E ta un grupo di islanan remoto i inhóspito, konsistí di Georgia Sur i un kadena di islanan mas chikitu konosí komo e Islanan Sandwich Sur. South Georgia ta 165 kilometer largu i 35 kilometer largu i ta e isla di mas grandi den e teritorio. E islanan di South Sandwich ta keda mas o menos 700 kilometer (430 mi) sureste di South Georgia. E área total di e teritorio ta 3,903 km2.[1] 1] E islanan Falkland ta mas o menos 1,300 kilometer (810 mi) west for di su punto mas serka. E islanan di South Sandwich no tin habitante, i un poblashon no permanente chikitu ta biba na South Georgia.[ No tin buelo di pasahero ni ferry regular pa of for di e teritorio, maske bishitanan di crucero na South Georgia ta bira mas popular, cu varios mil bishitante tur zomer. Reino Uni a deklará su soberania riba Sur Georgia na 1775 i e Islanan Sur Sandwich na 1908. E teritorio di "South Georgia and the South Sandwich Islands" a ser formá na 1985;[3] anteriormente, e tabata goberná komo parti di e Dependensia di e Islanan Falkland. Argentina a reklamá Sur di Georgia na 1927 i a reklamá e Islanan Sur di Sandwich na 1938. E islanan ta forma un teritorio britániko ultramar, dependiente i no outónomo, ku ta kai bou [[Reino Uni]]. E ta pertenesé na un di e 17 teritorio riba e lista di [[Nashonnan Uni]] di teritorionan no outónomo bou di supervishon di e Komité di Dekolonisashon di Nashonnan Uni. Argentina ta reklamá e grupo di islanan, loke a kondusí na e Guera di Falkland na 1982 durante e término di [[Margaret Thatcher]] komo [[promé minister]] di Reino Uni. E dos islanan mas grandi ta Falkland Ost i Falkland West. E kapital di islanan Falkland ta [[Stanley]], establesé riba e isla Falkland Ost. E habitantenan di e islanan tin nashonalidat britániko i ta papia ingles. Nan ta haña nan entrada prinsipalmente for di peska i kuido di karné. {{Appendix}} [[Category:Reino Uni|Islanan Falkland]] ------------------ '''King Edward Point''' (tambe konosí komo KEP) ta un stashon di investigashon permanente di British Antarctic Survey riba e isla di Georgia Sur i ta [[kapital]] di e teritorio di mas leu di Merka di Georgia Sur i e Islanan Sandwich Sur.[1] E ta situá den Cumberland East Bay riba e kosta noreste di e isla. 2] E asentamentu ta e kapital mas chikitu na mundu segun [[poblashon]]. {{Appendix}} [[Category:Siudadnan]] [[Category:Reino Uni|Islanan Falkland]] -------------------------------- {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =66396157|titulo=Antwerpen (stad)}} {{References}} }} [[Category:Siudadnan]] [[Category:Belgika]] ------------------- {{Databox}} -------------------- ==Uitbreiding Boneiru == === Demografia === E [[idioma ofisial]] ta [[Hulandes]]. [[Papiamentu]] i [[Ingles]] tambe ta wordu rekonosí komo idioma ofisial den trafiko legal i administrativo, enseñansa, bida sosio-ekonomiko i hustisia.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/erkende-talen/vraag-en-antwoord/erkende-talen-nederland Erkende talen Nederland], Rijksoverheid</ref> Di e poblashon 64% ta papia Papiamentu na kas, i 15% Hulandes, 15% [[Spaño]] i 5% Ingles. Mayoria di e hablado di Papiamentu ta papia tambe Hulandes, Ingles i Spaño. Na Boneiru ta uza e [[Ortografia di papiamentu|ortografia fonétiko]] di Papiamentu, no esun di Aruba (etimologiko). Un partikuliaridat di e Papiamentu di Boneiru ta sufigo dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) E residentenan di Boneiru ta uza hopi abreviashon ora di papia. Na e islanan hermana Curaçao en Aruba nan ta yama esaki ''korta palabra'', papiamentu abreviá. === Luganan mas pobla === [[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru. The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/> * Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref> * Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/> * Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/> * Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/> * [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/> * Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/> * Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/> --- De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak. The population is estimated to be 20,104 in 2019. Most of its inhabitants are biracial, the product of European and African intermarriage. However, a significant part of the population has a variety of origins, including the Netherlands, Dominican Republic, Venezuela, Colombia, Suriname and the United States, among others. === Luganan mas pobla === [[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru. The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/> * Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref> * Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/> * Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/> * Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/> * [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/> * Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/> * Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/> nl.wiki Bonaire heeft 20.104 inwoners volgens de telling van 2019.[1] In 2001 had 86% van de bevolking de Nederlandse nationaliteit, maar was slechts 52% op het eiland zelf geboren.[8] Naast veel mensen van de andere eilanden Curaçao en Aruba, uit Nederland en de buurlanden Venezuela en Colombia wonen er veel mensen uit de Dominicaanse Republiek, grotendeels arbeidsmigranten. De overgrote meerderheid van de bevolking is rooms-katholiek, (77%). Verder is er een kleine protestantse gemeenschap en is de evangelische gemeenschap sterk in opkomst (zo'n 10% van de bevolking). De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak. nerbnpx8jy0okdxqgy99xq03klbb7qn 203706 203705 2026-09-10T08:10:47Z Caribiana 8320 203706 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ To do: * Canada: New Brunswick - North West Territories - Prince Edward Island - * others: [[Islanan Seychelles]] - [[Isla San Andres]] - [[Isla Providencia]] - [[Islanan Turks & Caicos]] - ----------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais|variante = c | tipo = Siudat | nomber = Las Piedras | pais = {{VEN}} }} '''Las Piedras''' ta un siudat den nortwèst di [[Venezuela]], situá den estado [[Falcón]]. Las Piedras tambe ta un siudat portuario.<ref>{{Cite web|url=http://ports.com/venezuela/port-of-las-piedras/|title = Port of las Piedras, Venezuela}}</ref> E siudat ta forma parti di e área metropolitano di [[Punto Fijo]], ku ta wòrdu sirbi pa Aeropuerto Internacional Josefa Camejo, cu un cantidad di aerolinea comercial cu ta bula eynan for di [[Caracas]] i [[Cuba]] i, antes, for di [[Aruba]]. {{Appendix}} [[:Kategoria:Venezuela]] ----------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais|variante = c | tipo = Important Bird Area | nomber = Little Bay Pond | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} |perrow = 2/2/2 |border = infobox |image2 = Antillean crested hummingbird.jpg |caption2 = Fou-fou |image1 = Green throated carib shs.jpg |caption1 = Doctor bird |image3 = Loxigilla noctis a2.jpg |caption3 = Cheechee bird |image4 = Podilymbus-podiceps-001.jpg |caption4 = Sambuyadó pik diki |image5 = American coot in Prospect Park (06152).jpg |caption5 = Gaitu pik blanku |image6 = Ruddy Duck (Oxyura jamaicensis) RWD2.jpg |caption6 = Patu kòrá |caption_align = center }} | pais = {{SXM}} | zoom = 13 }} '''Little Bay Pond''' ta un kurpa di awa di 8 hèktar situá na kosta sùit di [[Sint Maarten]], serka di e kapital [[Philipsburg]]. E lago chikitu tin un diameter di aproksimadamente 2,5 kilometer i ta konektá ku laman na e kosta di Little Bay pa medio di un boka chikitu. Na su rand ta krese [[yerba di lama]] i diferente [[espesie]] di mangel, inkluyendo mangel tan (''Rhizophora mangle''), pretu (''Avicennia germinans'') i blanku (''Laguncularia racemosa''). E awa tin un salinidat relativamente abou di 4–8 parti pa mil. Un kaminda pa peaton ta kore rondó e lago.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Little Bay Pond ta un di e sinku [[Important Bird Area]] (IBA) rekonosé na Sint Maarten dor di BirdLife International. E área ta importante pa konservashon di [[para]], partikularmente pa [[espesie]] menasá òf ku un alkanse geográfiko restringí.<ref name=:"1"/> ==Para== Little Bay Pond ta sirbi komo habitat pa diferente espesie di para karakterístiko di Sint Maarten. Nan ta inkluí: * doctor bird (''Eulampis holosericeus'') * fou-fou (''Orthorhyncus cristatus'') * cheery-cheer (''Elaenia martinica'')<ref>Konosí pa [[papiamentu]] komo para bobo of whimpie ([[Kòrsou]]), chonchorogai ([[Boneiru]]), y elenia karibe ([[Aruba]]).</ref> * thrush palabrua boka duru (''Margarops fuscatus'')<ref>Konosí pa papiamentu komo palabrua (boka duru) òf chuchubi spañó.</ref> * cheechee bird (''Loxigilla noctis'') E sitio ta sirbi tambe komo lugá di krio pa diferente para di laman. Entre e paranan ku ta traha nan nèshi den e área ta haña e sambuyadó pik diki (''Podilymbus podiceps''), galiña di awa (''Gallinula chloropus''), gaitu pik blanku òf kùt (''Fulica americana''), [[pato di aña|patu di aña]] (''Anas bahamensis'') i patu kòrá (''Oxyura jamaicensis'').<ref name=bli>{{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/little-bay-sint-maarten-iba-sint-maarten-(to-netherlands) |title=Little Bay, Sint Maarten |author=<!--Not stated--> |date=2007 |website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date=}}</ref> == Mira tambe == * [[Important Bird Area den Karibe Hulandes]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Maarten]] [[:Kategoria:Important Bird Area]] Little Bay is an 8-hectare (20-acre) coastal pond in the country of Sint Maarten on the island of Saint Martin in the Dutch Caribbean. It has a low salinity (4 to 8 parts per thousand) and lies near the capital, Philipsburg. It has been identified as an Important Bird Area by BirdLife International because it supports threatened or restricted-range bird species. Birds for which the IBA was designated include green-throated caribs, Antillean crested hummingbirds, Caribbean elaenias, pearly-eyed thrashers and lesser Antillean bullfinches. Pied-billed grebes, common moorhens, American coots, white-cheeked pintails and ruddy ducks have been recorded nesting at the site.[1] {{Appendix}} ----------------- {{Databox}} '''Important Bird Area den Karibe Hulandes''' ta e áreanan designá komo [[Important Bird Area]] (IBA) riba e seis isla: Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E áreanan aki ta identifiká dor di BirdLife International komo lugánan di gran importansia pa konservashon di paranan na nivel mundial.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Komo parti di e ret mundial di BirdLife International, e islanan i nan instansianan di maneho di naturalesa ta traha huntu pa monitoriá i protehá [[espesie]]nan di para i nan habitat denter di e áreanan designá.<ref name=:"1"/> ==Kriterio di selekshon== Designashon komo IBA ta basá riba un seri di kriterio sientífiko. Entre esunnan mas importante ta e presensia di:<ref name=:"1"/> *espesie menasá segun e Lista Kòrá di [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] *espesie endémiko (ku ta eksistí solamente den un área limitá) *espesie ku alkanse restringí *espesie limitá na un bioma spesífiko *espesie di para ku ta forma grupo grandi (paranan kongregatorio) E kriterionan aki ta yuda determiná kua áreanan tin balor ekológiko spesial i mester wòrdu protehá. == Lista di IBA segun isla == Tin un total di 23 IBA den Karibe Hulandes, ku un superfisie kombiná di 45.024 hektar. E siguiente tabla ta mustra e áreanan ku nan kódigo, nòmber i superfisie:<ref name=:"1"/> {| class="wikitable sortable" ! Isla !! Kódigo IBA !! Nòmber !! Área (ha) |- | rowspan="4" | [[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] [[Aruba]] ||AW001|| [[Bubaliplas]] || style="text-align:right;" |53 |- |AW002 || [[Saliña Tierra del Sol]] || align="right" |2 |- |AW003 ||Oranjestad Reef Islands ||align="right" |309 |- | AW004 || San Nicolas Bay Reef Islands ||align="right" |248 |- | rowspan="6" | [[File:Flag of Bonaire.svg|22px|border]] [[Boneiru]] || AN009 || Washington Slagbaai National Park|| align="right" |6.900 |- | AN010 || Dos Pos || align="right" | 235 |- | AN011 || [[Important Bird Area Washikemba–Fontein–Onima| Washikemba-­Fontein-­Onima]] || align="right" |5.960 |- |AN012 || Klein Bonaire|| align="right" |1.810 |- |AN013 || Lac Bay || align="right" |2.075 |- |AN014 || Pekelmeer || align="right" |6.850 |- | rowspan="5" | [[File:Flag of Curaçao.svg|20px|border]][[Kòrsou]] ||AN015 || Northeast Curaçao || align="right" | 13.555 |- |AN016 || Malpais-­St.Michiel ||align="right" |1.100 |- |AN017 || [[Muizenberg]] || align="right" |65 |- |AN018 || Laguna Jan Thiel || align="right" |430 |- |AN019 || [[Klein Kòrsou]] || align="right" |1.130 |- |rowspan="1" | [[File:Flag of Saba.svg|20px|border]] [[Saba]] || AN006 || Saba Coastline ||align="right" |2.000 |- | rowspan="2" | [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|20px|border]] [[Sint Eustatius]] ||AN007 || Boven || align="right" |1.016 |- |AN008 || The Quill|| align="right" |470 |- | rowspan="5" | [[File:Flag of Sint Maarten.svg|20px|border]] [[Sint Maarten]] ||AN001 || Little Bay Pond ||align="right" | 8 |- |AN002 || Fresh Pond || align="right" |14 |- |AN003 || Great Salt Pond || align="right" |188 |- |AN004 || Fort Amsterdam || align="right" |278 |- |AN005 || Pelican Rock || align="right" |328 |- |} {{Appendix}} [[:Kategoria:Important Bird Area]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] == Lista di para den IBA segun isla == {| class="wikitable sortable" ! no.!! Imagen!! Nòmber !! AUA !! BON !! CUR !! SAB !! EUX !! SXM |- | 1 || [[File:Antillean crested hummingbird.jpg|border|70px]] || Fou-fou<br>''Orthorhyncus cristatus'' || || || || X || X || X |- |2|| [[File:Audobon's Shearwater.jpg|border|70px]] || Audubon's shearwater<br> ''Puffinus lherminieri'' || || || || X || X || |- |3 || [[File:Patagioenas corensis.jpg|border|70px]] || [[Barbacoa]]<br>''Patagioenas corensis'' || X || X || X || || || |- |4|| [[File:Anous minutus by Gregg Yan 02.jpg|border|70px]]||Noddy pretu <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |5|| [[File:Bridled Quail-Dove (7624361038).jpg|border|70px]] || Partridge/wood hen <br>''Geotrygon mystacea''|| || || || X||X || |- |6 || [[File:Bridled tern (Onychoprion anaethetus anaethetus) breeding Rock Islands.jpg|border|70px]] || Meuchi brel<br>''Onychoprion anaethetus'' || X || || || X || || |- |7|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |8|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |9 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |10|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- | 11 || [[File:Caribbean Elaenia.jpg|border|70px]] || Chonchorogai<br>''Elaenia martinica'' || X || X|| X || X || X || X |- |12|| [[File:American Flamingo JG.jpg|border|70px]] || Chogogo<br> ''Phoenicopterus ruber'' || X || X || X || || || |- |13 || [[File:2014-05-18 Sterna hirundo, Killingworth Lake, Northumberland 04.jpg|border|70px]] || Meuchi pik kòrá<br>''Sterna hirundo'' || X || X || X || || || |- |14|| [[File:Green throated carib shs.jpg|border|70px]]|| Doctor bird<br>''Eulampis holosericeus'' || || || || X || X || X |- |15|| [[File:Leucophaeus atricilla Caye Caulker 04.JPG|border|70px]] || Meuchi haridó<br>''Leucophaeus atricilla''|| X||X || X|| X||X ||X |- |16 || [[File:20260531 least tern sandy point bird sanctuary PD04639.jpg|border|70px]] || Meuchi chikitu<br>''Sternula antillarum'' || X || X || X || || X||X |- |17|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |18|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |19 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |20|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- |21|| [[File:Leucophaeus atricilla Caye Caulker 04.JPG|border|70px]] || Meuchi haridó<br>''Leucophaeus atricilla''|| X||X || X|| X||X ||X |- |22 || [[File:Bridled tern (Onychoprion anaethetus anaethetus) breeding Rock Islands.jpg|border|70px]] || Meuchi brel<br>''Onychoprion anaethetus'' || X || || || X || || |- |23|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |24|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |25 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |26|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- ! || || Total ||12 || 10 || 5|| 9 || 9 || 9 |} {{Appendix}} [[:Kategoria:Important Bird Area]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] Tin un total di 23 IBA ku un superfisie total di 45.024 hektar. Paranan inskribí den e lista kòrá di [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] di espesienan menasá i kasonan di [[endemismo]] ta faktornan pa klasifikashon di un área komo importante i/òf signifikante, i tambe ta wordu determiná pa paranan klasifiká komo espesie restringí den bioma, espesie di alkanse restringí i espesie di para kongregatorio. Esaki ta un '''lista di áreanan designá komo [[Important Bird Area]]''' (IBA) riba e seis isla di Karibe Hulandes: Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E áreanan aki ta identifiká dor di BirdLife International komo lugánan di gran importansia pa konservashon di paranan na nivel mundial. ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Siudat | nomber = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | perrow = 2 |direction = |border = infobox |image1 = |caption1 = |image2 = |caption2 = }} | pais = {{USA}} | poblacion = | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Lista di fuente }} [[:Kategoria:Siudat den Merka]] ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Isla | nomber = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | perrow = 2 |direction = |border = infobox |image1 = Pseudodiploria strigosa, colonia.jpg |caption1 = ''Pseudodiploria strigosa'' |image2 = Corals 4 Conch Reef 20230713.jpg |caption2 = ''Dichocoenia'' }} | pais = {{SXM}} | poblacion = | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} ---------------- {{multiple image | width = 200 | align = right | direction = vertical | image1 =Khalk.jpg | caption1 = Kharg ku tanki di zeta i piernan pa tankero | image2 = Kharg oil loading terminal.jpg | caption2 = Mas di 90% di tur petroleo iraní ta wòrdu eksportá via Kharg. | caption_align = center }} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Playa | nomber = Baya Beach | imagen = Baya Beach Curacao (213574239).jpeg | area = | densidad = | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1180549145|titulo= Blue Bay, Curaçao}} {{References}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ------------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | tipo = Sero | imagen = | descripcion = | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = region | division_adm = [[Paradera]] | zoom = 14 }} -------------- {{Multiple image | header_align = Center | header = '''Espesie den Yarari''' | align = right | image1 = Dauphins tâchetés de la réserve AGOA.jpg | image2 = Killerwhales jumping.jpg | image3 = Mother manatee and calf.jpg | caption1 = Dolfin ''Stenlla attenuata'' | caption2 = Bayena ''Orcinus orca'' | caption3 = Mamifero karibense ''Trichechus manatus'' | caption_align = center | total_width = 250 | perrow = 2/2 }} --------- {{Variante|c}} {{Infobox curpa di awa| variante= c | tipo_awa= Golfo | nomber_awa= | continente= | profundidad_averahe = | diepte= | hanchura_min= | hanchura_max= | largura = | imagen3 = | descripcion= }} {{Appendix}} {{Commonscat}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Region outónomo | nomber = Galicia | pais = {{ESP}} }} ----------- ## Marco legal i delimitashon * Den e **Caribe** e limites internashonalnan i maritimo ku ta regí pa e islanan di e Reino ta mayormente basá riba ley di Reino i tratado ku estado vecino (p.e. acuerdo ku Venezuela pa delimitá frontera maritima). E Gobierno Hulandes a publicá dokumentonan i dekretunan pa formalisa e limites (por ehempel, dekreet pa EEZ). ([Ministry of Defence][3], [State Department][4]) * Fontenan publiko ku kalkulá e limites (kòmá *Maritime Boundaries Geodatabase* di Flanders Marine Institute / MarineRegions) duna coordenadan i mapas ku ta mustra e zonanan 12-milla i e EEZ den e region. ([Marine Regions][5]) * Pa casonan unda islanan ta mas serka ku otro pais, delimitashon ta basá sovent riba **linia medianal** òf akuerdo bilateral (p.e. cu Venezuela 1978). ([State Department][4], [Marine Regions][5]) --- ## Aruba * **Reklemos generál**: Aruba ta claim e mar territorial te **12 milla náutiko**, tambe por existe un zona kontiguo i un EEZ te 200 milla segun derecho internashonal (UNCLOS) si no ta limitá pa fronteranan kontiguo. ([Index Mundi][6], [United Nations][2]) * **Delimitashon**: Aruba tin fronteranan maritimo resevabe ku paisnan kontiguo i nan a tuma parti di delimitashon ku tratadonan (p.e. e tratado di 1978 ku Venezuela ta relevante pa e region). Pa coordenadan i visualisashon, mapas publiko ku MarineRegions mostra e areas ku correspondé na Aruba. ([Marine Regions][5], [State Department][4]) * **Impakt praktiko**: Aruba, como dependensia del Reino, por administra rekursonan maritimo den su EEZ i regula pesca, eksplorashon i protekshon ambiental dento di e limites ku a keda stablesé. ([United Nations][2]) --- ## Curaçao * **Reklemos generál**: Curaçao tambe tin un **mar territorial de 12 milla** i un EEZ asigná den mapas y dekretonan publiko (loke ta reflehá den datanan geoespaciales disponibel). ([Marine Regions][7]) * **Fronteranan internacionais**: Curaçao a negoesia delimitashon maritimo ku Venezuela y akuerdo esaki ta tokante pa definí e límites suroeste i e posibelnan delimitashon na median line si ta necesario. ([State Department][4]) * **Ecosistema i Saba Bank**: Den e EEZ di Reino Hulandes den Caribe ta inkluí area biologicamente importantenan, manera **Saba Bank** ku ta den aguas di e Caribbean Netherlands pero ta parte di e zonanan maritimo di e Reino; e protekshon i gobernansa di esnan por influí tambe Curaçao via politika regional i akuerdo di gesthon. ([ResearchGate][8], [Marine Regions][9]) --- ## Sint Maarten (parte neerlandés) * **Reklemos generál**: E lado neerlandés di Sint Maarten ta tene un mar territorial standard te **12 milla**; su EEZ formal ta referí den mapas di EEZ pa Sint Maarten. ([Marine Regions][10], [Marine Regions][11]) * **Fronteranan ku Francia**: Sint Maarten ta parte di e ilolan ku ta compartí ku **Saint-Martin** (Franses). Pa e mar bòrdek logiko, habri akuerdo i mapas publiká pa Francia i Hulanda ku ta mustra limites maritimoi y baseline na e isla dividí; franka-neerlandés negoashiòn i kooperashon ta essencial pa manejamentu di e aguas ku ta ser compartí. ([maritimelimits.gouv.fr][12], [Ministry of Defence][3]) * **Uso praktiko**: Pa aktivitadnan di pesca, turismo marino (cruise, snorkeling), i regulashon di seguridad, e autoridatnan lokal y Reino coordina en basamentu di e leis i akuerdo aplikabel. ([Ministry of Defence][3], [United Nations][2]) --- ## Asuntu praktiko i aktuashon * **Eksplorashon i rekursos**: Detrás di e delimitashon a keda un interés praktiko — kontrol riba pesca, petróleo/gas potensial, protekshon di biodiversidat marino y regulashon di transit maritimo. E Reino a stablesé leis y dekretonan pa administrá e zonanan den accordo ku UNCLOS. ([United Nations][2], [Ministry of Defence][1]) * **Mapas y datos**: Pa ver mapas i coordenadan konkreto bo por konsultá **MarineRegions** (Flanders Marine Institute) of e publikashon oficial di govèrno Hulandes (Hydrography / Defense) ku tin fichanan riba maritime limits den Caribe. ([Marine Regions][5], [Ministry of Defence][3]) --- ## Fuentes selektá (pa komprondé i verifikashon) * Defensie.nl — *Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom* (overview di leis i delimitashon). ([Ministry of Defence][3]) * Flanders Marine Institute / MarineRegions — fichanan EEZ i territorial sea (Aruba, Curaçao, Sint Maarten). ([Marine Regions][5], [Marine Regions][10]) * UN / Decree on Exclusive Economic Zone — dokumentu legal riba EEZ (Reino). ([United Nations][2]) * US State Department / treaty references — notas riba tratado di delimitashon Nederland–Venezuela (1978). ([State Department][4]) * Research / Saba Bank summaries (biological importance inside Dutch Caribbean EEZ). ([ResearchGate][8]) Kier bo ku mi agrega mapas i coordenadan konkreto pa Aruba, Curaçao i Sint Maarten awor? [1]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries?utm_source=chatgpt.com "Maritime limits and boundaries | Hydrography" [2]: https://www.un.org/depts/los/LEGISLATIONANDTREATIES/PDFFILES/NLD_EEZ_decree2010.pdf?utm_source=chatgpt.com "Exclusive Economic Zone of the Part of the Kingdom" [3]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries/maritime-boundaries-of-the-caribbean-part-of-the-kingdom?utm_source=chatgpt.com "Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom" [4]: https://www.state.gov/wp-content/uploads/2019/12/LIS-105.pdf?utm_source=chatgpt.com "maritime boundaries: colombia – dominican republic and" [5]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26519&utm_source=chatgpt.com "Aruba · MRGID 26519" [6]: https://www.indexmundi.com/aruba/maritime_claims.html?utm_source=chatgpt.com "Aruba Maritime claims - Geography" [7]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26517&utm_source=chatgpt.com "Curaçao · MRGID 26517" [8]: https://www.researchgate.net/figure/Maritime-boundaries-ABC-islands-Appendix-1-from-Besluit-grenzen-exclusieve-economische_fig6_48185027?utm_source=chatgpt.com "Maritime boundaries ABC islands (Appendix 1 from \"Besluit grenzen... | Download Scientific Diagram" [9]: https://www.marineregions.org/gazetteer.php?id=26517&p=details&utm_source=chatgpt.com "Dutch Exclusive Economic Zone (Curaçao) (EEZ)" [10]: https://marineregions.org/gazetteer.php/gazetteer.php?id=21803&p=details&utm_source=chatgpt.com "Dutch Exclusive Economic Zone (Sint-Maarten) (EEZ)" [11]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=21803&utm_source=chatgpt.com "Sint-Maarten · MRGID 21803" [12]: https://maritimelimits.gouv.fr/sites/default/files/2023-03/EN_St_Martin.pdf?utm_source=chatgpt.com "FRENCH MARITIME SPACES OF SAINT-MARTIN AND ..." -------------- {{Multiple image | header_align = | header = | align = center | image1 = LopedeVega.jpg | image2 = Quevedo (copia de Velázquez).jpg | image3 = Tirso de molina.jpg | image4 = Diego Rodríguez de Silva y Velázquez - Luis de Góngora y Argote - Google Art Project.jpg | caption1 = Lope de Vega | caption2 = Francisco de Quevedo | caption3 = Tirso de Molina | caption4 = Luis de Góngora | caption_align = center | total_width = 250 | perrow = 2/2 }} ----------------- ==Madeirezen in het Caribisch gebied== De term Madeirezen in het Caribisch gebied verwijst naar mensen van oorsprong afkomstig van de Portugese eilandengroep Madeira, die in de 19e eeuw naar het Caribisch gebied emigreerden. Ze vestigden zich onder meer in Guyana, Suriname, Trinidad, Curaçao, Aruba, Bonaire, Saint Vincent en Grenada. == Migratiegeschiedenis == Vanaf het midden van de 19e eeuw werden veel inwoners van Madeira geconfronteerd met armoede, hongersnood, werkloosheid en landbouwcrises, waaronder de ineenstorting van de wijnindustrie. De Portugese autoriteiten moedigden emigratie aan, en plantagehouders en koloniale ondernemingen in het Caribisch gebied waren op zoek naar goedkope arbeidskrachten. De eerste grote groep Madeirezen arriveerde in Brits-Guiana (het huidige Guyana) in 1835. Later volgden migratiestromen naar Trinidad, St. Lucia, Grenada, Jamaica, en in mindere mate naar Curaçao, Aruba en Bonaire, waar ze werkten op plantages, zoutvelden, in de detailhandel en in de opkomende industrie. == Integratie en identiteit == De Madeirezen brachten hun taal (Portugees en Madeirees dialect), katholieke geloof en culinaire tradities mee. Hun familienamen — zoals Pires, Teixeira, Gomes, Fernandes, Henriques en De Souza — zijn vandaag de dag nog terug te vinden in verschillende Caribische landen. In onder meer Aruba en Curaçao vormden ze hechte gemeenschappen en integreerden geleidelijk met andere bevolkingsgroepen. Er ontstonden ook gemengde huwelijken met mensen van Afrikaanse, inheemse of creoolse achtergrond. == Bijdragen == De Madeirezen en hun nakomelingen droegen bij aan de ontwikkeling van het Caribisch gebied op diverse vlakken: Landbouw – arbeid op plantages en kleine landbouwbedrijven Kleine handel – het openen van familiebedrijfjes en buurtwinkels Religie – betrokkenheid bij de katholieke kerk, bijvoorbeeld als catechisten of gemeenschapsleiders Eten & cultuur – bijdragen aan de lokale keuken met recepten zoals bacalhau-gerechten en honingtaart (bolo de mel) == Heden en erfgoed == In de hedendaagse Caribische samenlevingen is de Madeirese identiteit grotendeels opgegaan in de nationale identiteit. In Aruba en Curaçao zijn er nog steeds sporen terug te vinden in familienamen, kerkregisters en mondelinge overlevering. In Guyana en Trinidad bestaan organisaties die het Madeirese erfgoed behouden, zoals de Portuguese Association of Trinidad and Tobago. == Bronnen (aanbevolen voor Wikipedia)== *Edward A. Alpers – Portuguese migration in the Caribbean *Bonham C. Richardson – Caribbean Migrants: Environment and Human Survival *Archieven van de Madeira-emigratie, Funchal *National Archives of Guyana *Mondelinge geschiedenis van afstammelingen van Madeirezen op Aruba en Curaçao ---------------- == Bushiribana == Het „piratenkasteel", zoals eens een Essokaart van Aruba de ruïne van Bushiribana bij Boca Mahos heeft genoemd, werd gebouwd in 1874 als een goudwasserij. Van 1854 tot 1868 had Concessie de Jongh van Den Haag de beschikking over de goudvelden van Aruba. Maar deze heeft er niet hard gewerkt. Na 1867 ett wel iot 1872 was de concessie verleend aan Isola, Ricket & Co, New Vork, een Amerikaanse maatschappij dus. Zij werkte nog voïgens de primitieve methode: bij de mijnen zelf ter plaatste de stenen kapot slaan, ziften en wassen. Isola, merkwaardigerwijze bij de oude goudmijnwerkers alleen bekend als Isalo, werkte behalve op de reeds genoemde plaatsen Westpunt en omgeving van Rooi Fluit ook nog in de omgeving van Sero Cristal en bij Sero Moskita en Tres Cp.bez aan de noordoostkant van het eiland. In 1870 kwamen te Sero Moskita nog een paar goudmijnwerkers om het leven door het instorten van de mijn, namelijk Luis Rivero en Pedro Farro. Van 1872 tot 1881 was de goudconcessie verleend aan een Engelse maatschappij Aruba Island Goldmining Company, London, \ Deze maatschappij bouwde de goudwasserij van Bushiribana in 1874, waarbij de bekende Arubaanse metselaar Aiexander Donati met enkele Curacaose metselaars het romantische stenen gevaarte r>ptrok. Hijskranen van houten balken moesten de zware stenen op hun plaats bree{ gen. In deze fabriek ging men & stampmolens werken om de fijn te malen. Het Engelse personyj van deze maatschappij, dat voot groot gedeelte daar in de buurt v , de goudwasserij woonde, best" " volgens do herinnering van de °^ Arubaanse -------------- {{Databox}} '''Pago Pago''' ta {{Appendix}} [[:Kategoria:Oseania]] -------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Siudat | nomber = Ginebra | pais = {{SUI}} | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} |perrow = 1/2/1 |border = infobox |image1 = UN Building A Southern Lawn.jpg |caption1 = Palais des Nations |image2 = ReformationsdenkmalGenf1.jpg |caption2 = Monumento di Reformacion |image3 = Geneve 2005 001 Ork.ch.jpg |caption3 = Siudat ku Lago Ginebra }} | zoom = 5 }} {{Commonscat|Ginebra}} {{Appendix}} [[:Category:Siudadnan]] [[:Category:Suisa]] ----------- {{Multiple image | header_align = | header = | align = center | image1 = Redonda Day.JPG | image2 = Redonda west cliffs.JPG | image3 = Stone building on Redonda.JPG | caption1 = Bista riba Redonda for di [[Nevis]] ku [[Montserrat]] den fondo | caption2 = Barankanan den laman na banda west | caption3 = Kas riba Redona | caption_align = center | width1 = | width2 = | width3 = | total_width = 500 | direction = horizontal }} {{Commonscat}} {{Appendix}} [[Category:Isla]] [[Category:Antigua y Barbuda]] ----------------------- {{Infopais}} '''South Georgia and the South Sandwich Islands''' ([[ingles]]: Falkland Islands, [[spaño]] (Islas) Malvinas òf Islas Falkland) (SGSSI) ta un teritorio ultramar britániko den e parti sur di [[Oseano Atlantiko]]. E ta un grupo di islanan remoto i inhóspito, konsistí di Georgia Sur i un kadena di islanan mas chikitu konosí komo e Islanan Sandwich Sur. South Georgia ta 165 kilometer largu i 35 kilometer largu i ta e isla di mas grandi den e teritorio. E islanan di South Sandwich ta keda mas o menos 700 kilometer (430 mi) sureste di South Georgia. E área total di e teritorio ta 3,903 km2.[1] 1] E islanan Falkland ta mas o menos 1,300 kilometer (810 mi) west for di su punto mas serka. E islanan di South Sandwich no tin habitante, i un poblashon no permanente chikitu ta biba na South Georgia.[ No tin buelo di pasahero ni ferry regular pa of for di e teritorio, maske bishitanan di crucero na South Georgia ta bira mas popular, cu varios mil bishitante tur zomer. Reino Uni a deklará su soberania riba Sur Georgia na 1775 i e Islanan Sur Sandwich na 1908. E teritorio di "South Georgia and the South Sandwich Islands" a ser formá na 1985;[3] anteriormente, e tabata goberná komo parti di e Dependensia di e Islanan Falkland. Argentina a reklamá Sur di Georgia na 1927 i a reklamá e Islanan Sur di Sandwich na 1938. E islanan ta forma un teritorio britániko ultramar, dependiente i no outónomo, ku ta kai bou [[Reino Uni]]. E ta pertenesé na un di e 17 teritorio riba e lista di [[Nashonnan Uni]] di teritorionan no outónomo bou di supervishon di e Komité di Dekolonisashon di Nashonnan Uni. Argentina ta reklamá e grupo di islanan, loke a kondusí na e Guera di Falkland na 1982 durante e término di [[Margaret Thatcher]] komo [[promé minister]] di Reino Uni. E dos islanan mas grandi ta Falkland Ost i Falkland West. E kapital di islanan Falkland ta [[Stanley]], establesé riba e isla Falkland Ost. E habitantenan di e islanan tin nashonalidat britániko i ta papia ingles. Nan ta haña nan entrada prinsipalmente for di peska i kuido di karné. {{Appendix}} [[Category:Reino Uni|Islanan Falkland]] ------------------ '''King Edward Point''' (tambe konosí komo KEP) ta un stashon di investigashon permanente di British Antarctic Survey riba e isla di Georgia Sur i ta [[kapital]] di e teritorio di mas leu di Merka di Georgia Sur i e Islanan Sandwich Sur.[1] E ta situá den Cumberland East Bay riba e kosta noreste di e isla. 2] E asentamentu ta e kapital mas chikitu na mundu segun [[poblashon]]. {{Appendix}} [[Category:Siudadnan]] [[Category:Reino Uni|Islanan Falkland]] -------------------------------- {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =66396157|titulo=Antwerpen (stad)}} {{References}} }} [[Category:Siudadnan]] [[Category:Belgika]] ------------------- {{Databox}} -------------------- ==Uitbreiding Boneiru == === Demografia === E [[idioma ofisial]] ta [[Hulandes]]. [[Papiamentu]] i [[Ingles]] tambe ta wordu rekonosí komo idioma ofisial den trafiko legal i administrativo, enseñansa, bida sosio-ekonomiko i hustisia.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/erkende-talen/vraag-en-antwoord/erkende-talen-nederland Erkende talen Nederland], Rijksoverheid</ref> Di e poblashon 64% ta papia Papiamentu na kas, i 15% Hulandes, 15% [[Spaño]] i 5% Ingles. Mayoria di e hablado di Papiamentu ta papia tambe Hulandes, Ingles i Spaño. Na Boneiru ta uza e [[Ortografia di papiamentu|ortografia fonétiko]] di Papiamentu, no esun di Aruba (etimologiko). Un partikuliaridat di e Papiamentu di Boneiru ta sufigo dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) E residentenan di Boneiru ta uza hopi abreviashon ora di papia. Na e islanan hermana Curaçao en Aruba nan ta yama esaki ''korta palabra'', papiamentu abreviá. === Luganan mas pobla === [[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru. The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/> * Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref> * Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/> * Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/> * Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/> * [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/> * Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/> * Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/> --- De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak. The population is estimated to be 20,104 in 2019. Most of its inhabitants are biracial, the product of European and African intermarriage. However, a significant part of the population has a variety of origins, including the Netherlands, Dominican Republic, Venezuela, Colombia, Suriname and the United States, among others. === Luganan mas pobla === [[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru. The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/> * Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref> * Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/> * Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/> * Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/> * [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/> * Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/> * Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/> nl.wiki Bonaire heeft 20.104 inwoners volgens de telling van 2019.[1] In 2001 had 86% van de bevolking de Nederlandse nationaliteit, maar was slechts 52% op het eiland zelf geboren.[8] Naast veel mensen van de andere eilanden Curaçao en Aruba, uit Nederland en de buurlanden Venezuela en Colombia wonen er veel mensen uit de Dominicaanse Republiek, grotendeels arbeidsmigranten. De overgrote meerderheid van de bevolking is rooms-katholiek, (77%). Verder is er een kleine protestantse gemeenschap en is de evangelische gemeenschap sterk in opkomst (zo'n 10% van de bevolking). De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak. aa93pew36mo8qjgwglxy9y2dn081739 203707 203706 2026-09-10T08:13:38Z Caribiana 8320 203707 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ To do: * Canada: New Brunswick - North West Territories - Prince Edward Island - * others: [[Islanan Seychelles]] - [[Isla San Andres]] - [[Isla Providencia]] - [[Islanan Turks & Caicos]] - ----------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais|variante = c | tipo = Siudat | nomber = Las Piedras | pais = {{VEN}} }} '''Las Piedras''' ta un siudat den nortwèst di [[Venezuela]], situá riba [[Peninsula di Paraguaná]] den estado [[Falcón]]. Las Piedras tambe ta un siudat portuario.<ref>{{Cite web|url=http://ports.com/venezuela/port-of-las-piedras/|title = Port of las Piedras, Venezuela}}</ref> E siudat ta forma parti di e área metropolitano di [[Punto Fijo]], ku ta wòrdu sirbi pa Aeropuerto Internacional Josefa Camejo, cu un cantidad di aerolinea comercial cu ta bula eynan for di [[Caracas]] i [[Cuba]] i, antes, for di [[Aruba]]. {{Appendix}} [[:Kategoria:Venezuela]] ----------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais|variante = c | tipo = Important Bird Area | nomber = Little Bay Pond | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} |perrow = 2/2/2 |border = infobox |image2 = Antillean crested hummingbird.jpg |caption2 = Fou-fou |image1 = Green throated carib shs.jpg |caption1 = Doctor bird |image3 = Loxigilla noctis a2.jpg |caption3 = Cheechee bird |image4 = Podilymbus-podiceps-001.jpg |caption4 = Sambuyadó pik diki |image5 = American coot in Prospect Park (06152).jpg |caption5 = Gaitu pik blanku |image6 = Ruddy Duck (Oxyura jamaicensis) RWD2.jpg |caption6 = Patu kòrá |caption_align = center }} | pais = {{SXM}} | zoom = 13 }} '''Little Bay Pond''' ta un kurpa di awa di 8 hèktar situá na kosta sùit di [[Sint Maarten]], serka di e kapital [[Philipsburg]]. E lago chikitu tin un diameter di aproksimadamente 2,5 kilometer i ta konektá ku laman na e kosta di Little Bay pa medio di un boka chikitu. Na su rand ta krese [[yerba di lama]] i diferente [[espesie]] di mangel, inkluyendo mangel tan (''Rhizophora mangle''), pretu (''Avicennia germinans'') i blanku (''Laguncularia racemosa''). E awa tin un salinidat relativamente abou di 4–8 parti pa mil. Un kaminda pa peaton ta kore rondó e lago.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Little Bay Pond ta un di e sinku [[Important Bird Area]] (IBA) rekonosé na Sint Maarten dor di BirdLife International. E área ta importante pa konservashon di [[para]], partikularmente pa [[espesie]] menasá òf ku un alkanse geográfiko restringí.<ref name=:"1"/> ==Para== Little Bay Pond ta sirbi komo habitat pa diferente espesie di para karakterístiko di Sint Maarten. Nan ta inkluí: * doctor bird (''Eulampis holosericeus'') * fou-fou (''Orthorhyncus cristatus'') * cheery-cheer (''Elaenia martinica'')<ref>Konosí pa [[papiamentu]] komo para bobo of whimpie ([[Kòrsou]]), chonchorogai ([[Boneiru]]), y elenia karibe ([[Aruba]]).</ref> * thrush palabrua boka duru (''Margarops fuscatus'')<ref>Konosí pa papiamentu komo palabrua (boka duru) òf chuchubi spañó.</ref> * cheechee bird (''Loxigilla noctis'') E sitio ta sirbi tambe komo lugá di krio pa diferente para di laman. Entre e paranan ku ta traha nan nèshi den e área ta haña e sambuyadó pik diki (''Podilymbus podiceps''), galiña di awa (''Gallinula chloropus''), gaitu pik blanku òf kùt (''Fulica americana''), [[pato di aña|patu di aña]] (''Anas bahamensis'') i patu kòrá (''Oxyura jamaicensis'').<ref name=bli>{{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/little-bay-sint-maarten-iba-sint-maarten-(to-netherlands) |title=Little Bay, Sint Maarten |author=<!--Not stated--> |date=2007 |website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date=}}</ref> == Mira tambe == * [[Important Bird Area den Karibe Hulandes]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Maarten]] [[:Kategoria:Important Bird Area]] Little Bay is an 8-hectare (20-acre) coastal pond in the country of Sint Maarten on the island of Saint Martin in the Dutch Caribbean. It has a low salinity (4 to 8 parts per thousand) and lies near the capital, Philipsburg. It has been identified as an Important Bird Area by BirdLife International because it supports threatened or restricted-range bird species. Birds for which the IBA was designated include green-throated caribs, Antillean crested hummingbirds, Caribbean elaenias, pearly-eyed thrashers and lesser Antillean bullfinches. Pied-billed grebes, common moorhens, American coots, white-cheeked pintails and ruddy ducks have been recorded nesting at the site.[1] {{Appendix}} ----------------- {{Databox}} '''Important Bird Area den Karibe Hulandes''' ta e áreanan designá komo [[Important Bird Area]] (IBA) riba e seis isla: Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E áreanan aki ta identifiká dor di BirdLife International komo lugánan di gran importansia pa konservashon di paranan na nivel mundial.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Komo parti di e ret mundial di BirdLife International, e islanan i nan instansianan di maneho di naturalesa ta traha huntu pa monitoriá i protehá [[espesie]]nan di para i nan habitat denter di e áreanan designá.<ref name=:"1"/> ==Kriterio di selekshon== Designashon komo IBA ta basá riba un seri di kriterio sientífiko. Entre esunnan mas importante ta e presensia di:<ref name=:"1"/> *espesie menasá segun e Lista Kòrá di [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] *espesie endémiko (ku ta eksistí solamente den un área limitá) *espesie ku alkanse restringí *espesie limitá na un bioma spesífiko *espesie di para ku ta forma grupo grandi (paranan kongregatorio) E kriterionan aki ta yuda determiná kua áreanan tin balor ekológiko spesial i mester wòrdu protehá. == Lista di IBA segun isla == Tin un total di 23 IBA den Karibe Hulandes, ku un superfisie kombiná di 45.024 hektar. E siguiente tabla ta mustra e áreanan ku nan kódigo, nòmber i superfisie:<ref name=:"1"/> {| class="wikitable sortable" ! Isla !! Kódigo IBA !! Nòmber !! Área (ha) |- | rowspan="4" | [[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] [[Aruba]] ||AW001|| [[Bubaliplas]] || style="text-align:right;" |53 |- |AW002 || [[Saliña Tierra del Sol]] || align="right" |2 |- |AW003 ||Oranjestad Reef Islands ||align="right" |309 |- | AW004 || San Nicolas Bay Reef Islands ||align="right" |248 |- | rowspan="6" | [[File:Flag of Bonaire.svg|22px|border]] [[Boneiru]] || AN009 || Washington Slagbaai National Park|| align="right" |6.900 |- | AN010 || Dos Pos || align="right" | 235 |- | AN011 || [[Important Bird Area Washikemba–Fontein–Onima| Washikemba-­Fontein-­Onima]] || align="right" |5.960 |- |AN012 || Klein Bonaire|| align="right" |1.810 |- |AN013 || Lac Bay || align="right" |2.075 |- |AN014 || Pekelmeer || align="right" |6.850 |- | rowspan="5" | [[File:Flag of Curaçao.svg|20px|border]][[Kòrsou]] ||AN015 || Northeast Curaçao || align="right" | 13.555 |- |AN016 || Malpais-­St.Michiel ||align="right" |1.100 |- |AN017 || [[Muizenberg]] || align="right" |65 |- |AN018 || Laguna Jan Thiel || align="right" |430 |- |AN019 || [[Klein Kòrsou]] || align="right" |1.130 |- |rowspan="1" | [[File:Flag of Saba.svg|20px|border]] [[Saba]] || AN006 || Saba Coastline ||align="right" |2.000 |- | rowspan="2" | [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|20px|border]] [[Sint Eustatius]] ||AN007 || Boven || align="right" |1.016 |- |AN008 || The Quill|| align="right" |470 |- | rowspan="5" | [[File:Flag of Sint Maarten.svg|20px|border]] [[Sint Maarten]] ||AN001 || Little Bay Pond ||align="right" | 8 |- |AN002 || Fresh Pond || align="right" |14 |- |AN003 || Great Salt Pond || align="right" |188 |- |AN004 || Fort Amsterdam || align="right" |278 |- |AN005 || Pelican Rock || align="right" |328 |- |} {{Appendix}} [[:Kategoria:Important Bird Area]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] == Lista di para den IBA segun isla == {| class="wikitable sortable" ! no.!! Imagen!! Nòmber !! AUA !! BON !! CUR !! SAB !! EUX !! SXM |- | 1 || [[File:Antillean crested hummingbird.jpg|border|70px]] || Fou-fou<br>''Orthorhyncus cristatus'' || || || || X || X || X |- |2|| [[File:Audobon's Shearwater.jpg|border|70px]] || Audubon's shearwater<br> ''Puffinus lherminieri'' || || || || X || X || |- |3 || [[File:Patagioenas corensis.jpg|border|70px]] || [[Barbacoa]]<br>''Patagioenas corensis'' || X || X || X || || || |- |4|| [[File:Anous minutus by Gregg Yan 02.jpg|border|70px]]||Noddy pretu <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |5|| [[File:Bridled Quail-Dove (7624361038).jpg|border|70px]] || Partridge/wood hen <br>''Geotrygon mystacea''|| || || || X||X || |- |6 || [[File:Bridled tern (Onychoprion anaethetus anaethetus) breeding Rock Islands.jpg|border|70px]] || Meuchi brel<br>''Onychoprion anaethetus'' || X || || || X || || |- |7|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |8|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |9 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |10|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- | 11 || [[File:Caribbean Elaenia.jpg|border|70px]] || Chonchorogai<br>''Elaenia martinica'' || X || X|| X || X || X || X |- |12|| [[File:American Flamingo JG.jpg|border|70px]] || Chogogo<br> ''Phoenicopterus ruber'' || X || X || X || || || |- |13 || [[File:2014-05-18 Sterna hirundo, Killingworth Lake, Northumberland 04.jpg|border|70px]] || Meuchi pik kòrá<br>''Sterna hirundo'' || X || X || X || || || |- |14|| [[File:Green throated carib shs.jpg|border|70px]]|| Doctor bird<br>''Eulampis holosericeus'' || || || || X || X || X |- |15|| [[File:Leucophaeus atricilla Caye Caulker 04.JPG|border|70px]] || Meuchi haridó<br>''Leucophaeus atricilla''|| X||X || X|| X||X ||X |- |16 || [[File:20260531 least tern sandy point bird sanctuary PD04639.jpg|border|70px]] || Meuchi chikitu<br>''Sternula antillarum'' || X || X || X || || X||X |- |17|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |18|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |19 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |20|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- |21|| [[File:Leucophaeus atricilla Caye Caulker 04.JPG|border|70px]] || Meuchi haridó<br>''Leucophaeus atricilla''|| X||X || X|| X||X ||X |- |22 || [[File:Bridled tern (Onychoprion anaethetus anaethetus) breeding Rock Islands.jpg|border|70px]] || Meuchi brel<br>''Onychoprion anaethetus'' || X || || || X || || |- |23|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |24|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |25 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |26|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- ! || || Total ||12 || 10 || 5|| 9 || 9 || 9 |} {{Appendix}} [[:Kategoria:Important Bird Area]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] Tin un total di 23 IBA ku un superfisie total di 45.024 hektar. Paranan inskribí den e lista kòrá di [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] di espesienan menasá i kasonan di [[endemismo]] ta faktornan pa klasifikashon di un área komo importante i/òf signifikante, i tambe ta wordu determiná pa paranan klasifiká komo espesie restringí den bioma, espesie di alkanse restringí i espesie di para kongregatorio. Esaki ta un '''lista di áreanan designá komo [[Important Bird Area]]''' (IBA) riba e seis isla di Karibe Hulandes: Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E áreanan aki ta identifiká dor di BirdLife International komo lugánan di gran importansia pa konservashon di paranan na nivel mundial. ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Siudat | nomber = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | perrow = 2 |direction = |border = infobox |image1 = |caption1 = |image2 = |caption2 = }} | pais = {{USA}} | poblacion = | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Lista di fuente }} [[:Kategoria:Siudat den Merka]] ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Isla | nomber = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | perrow = 2 |direction = |border = infobox |image1 = Pseudodiploria strigosa, colonia.jpg |caption1 = ''Pseudodiploria strigosa'' |image2 = Corals 4 Conch Reef 20230713.jpg |caption2 = ''Dichocoenia'' }} | pais = {{SXM}} | poblacion = | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} ---------------- {{multiple image | width = 200 | align = right | direction = vertical | image1 =Khalk.jpg | caption1 = Kharg ku tanki di zeta i piernan pa tankero | image2 = Kharg oil loading terminal.jpg | caption2 = Mas di 90% di tur petroleo iraní ta wòrdu eksportá via Kharg. | caption_align = center }} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Playa | nomber = Baya Beach | imagen = Baya Beach Curacao (213574239).jpeg | area = | densidad = | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1180549145|titulo= Blue Bay, Curaçao}} {{References}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ------------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | tipo = Sero | imagen = | descripcion = | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = region | division_adm = [[Paradera]] | zoom = 14 }} -------------- {{Multiple image | header_align = Center | header = '''Espesie den Yarari''' | align = right | image1 = Dauphins tâchetés de la réserve AGOA.jpg | image2 = Killerwhales jumping.jpg | image3 = Mother manatee and calf.jpg | caption1 = Dolfin ''Stenlla attenuata'' | caption2 = Bayena ''Orcinus orca'' | caption3 = Mamifero karibense ''Trichechus manatus'' | caption_align = center | total_width = 250 | perrow = 2/2 }} --------- {{Variante|c}} {{Infobox curpa di awa| variante= c | tipo_awa= Golfo | nomber_awa= | continente= | profundidad_averahe = | diepte= | hanchura_min= | hanchura_max= | largura = | imagen3 = | descripcion= }} {{Appendix}} {{Commonscat}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Region outónomo | nomber = Galicia | pais = {{ESP}} }} ----------- ## Marco legal i delimitashon * Den e **Caribe** e limites internashonalnan i maritimo ku ta regí pa e islanan di e Reino ta mayormente basá riba ley di Reino i tratado ku estado vecino (p.e. acuerdo ku Venezuela pa delimitá frontera maritima). E Gobierno Hulandes a publicá dokumentonan i dekretunan pa formalisa e limites (por ehempel, dekreet pa EEZ). ([Ministry of Defence][3], [State Department][4]) * Fontenan publiko ku kalkulá e limites (kòmá *Maritime Boundaries Geodatabase* di Flanders Marine Institute / MarineRegions) duna coordenadan i mapas ku ta mustra e zonanan 12-milla i e EEZ den e region. ([Marine Regions][5]) * Pa casonan unda islanan ta mas serka ku otro pais, delimitashon ta basá sovent riba **linia medianal** òf akuerdo bilateral (p.e. cu Venezuela 1978). ([State Department][4], [Marine Regions][5]) --- ## Aruba * **Reklemos generál**: Aruba ta claim e mar territorial te **12 milla náutiko**, tambe por existe un zona kontiguo i un EEZ te 200 milla segun derecho internashonal (UNCLOS) si no ta limitá pa fronteranan kontiguo. ([Index Mundi][6], [United Nations][2]) * **Delimitashon**: Aruba tin fronteranan maritimo resevabe ku paisnan kontiguo i nan a tuma parti di delimitashon ku tratadonan (p.e. e tratado di 1978 ku Venezuela ta relevante pa e region). Pa coordenadan i visualisashon, mapas publiko ku MarineRegions mostra e areas ku correspondé na Aruba. ([Marine Regions][5], [State Department][4]) * **Impakt praktiko**: Aruba, como dependensia del Reino, por administra rekursonan maritimo den su EEZ i regula pesca, eksplorashon i protekshon ambiental dento di e limites ku a keda stablesé. ([United Nations][2]) --- ## Curaçao * **Reklemos generál**: Curaçao tambe tin un **mar territorial de 12 milla** i un EEZ asigná den mapas y dekretonan publiko (loke ta reflehá den datanan geoespaciales disponibel). ([Marine Regions][7]) * **Fronteranan internacionais**: Curaçao a negoesia delimitashon maritimo ku Venezuela y akuerdo esaki ta tokante pa definí e límites suroeste i e posibelnan delimitashon na median line si ta necesario. ([State Department][4]) * **Ecosistema i Saba Bank**: Den e EEZ di Reino Hulandes den Caribe ta inkluí area biologicamente importantenan, manera **Saba Bank** ku ta den aguas di e Caribbean Netherlands pero ta parte di e zonanan maritimo di e Reino; e protekshon i gobernansa di esnan por influí tambe Curaçao via politika regional i akuerdo di gesthon. ([ResearchGate][8], [Marine Regions][9]) --- ## Sint Maarten (parte neerlandés) * **Reklemos generál**: E lado neerlandés di Sint Maarten ta tene un mar territorial standard te **12 milla**; su EEZ formal ta referí den mapas di EEZ pa Sint Maarten. ([Marine Regions][10], [Marine Regions][11]) * **Fronteranan ku Francia**: Sint Maarten ta parte di e ilolan ku ta compartí ku **Saint-Martin** (Franses). Pa e mar bòrdek logiko, habri akuerdo i mapas publiká pa Francia i Hulanda ku ta mustra limites maritimoi y baseline na e isla dividí; franka-neerlandés negoashiòn i kooperashon ta essencial pa manejamentu di e aguas ku ta ser compartí. ([maritimelimits.gouv.fr][12], [Ministry of Defence][3]) * **Uso praktiko**: Pa aktivitadnan di pesca, turismo marino (cruise, snorkeling), i regulashon di seguridad, e autoridatnan lokal y Reino coordina en basamentu di e leis i akuerdo aplikabel. ([Ministry of Defence][3], [United Nations][2]) --- ## Asuntu praktiko i aktuashon * **Eksplorashon i rekursos**: Detrás di e delimitashon a keda un interés praktiko — kontrol riba pesca, petróleo/gas potensial, protekshon di biodiversidat marino y regulashon di transit maritimo. E Reino a stablesé leis y dekretonan pa administrá e zonanan den accordo ku UNCLOS. ([United Nations][2], [Ministry of Defence][1]) * **Mapas y datos**: Pa ver mapas i coordenadan konkreto bo por konsultá **MarineRegions** (Flanders Marine Institute) of e publikashon oficial di govèrno Hulandes (Hydrography / Defense) ku tin fichanan riba maritime limits den Caribe. ([Marine Regions][5], [Ministry of Defence][3]) --- ## Fuentes selektá (pa komprondé i verifikashon) * Defensie.nl — *Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom* (overview di leis i delimitashon). ([Ministry of Defence][3]) * Flanders Marine Institute / MarineRegions — fichanan EEZ i territorial sea (Aruba, Curaçao, Sint Maarten). ([Marine Regions][5], [Marine Regions][10]) * UN / Decree on Exclusive Economic Zone — dokumentu legal riba EEZ (Reino). ([United Nations][2]) * US State Department / treaty references — notas riba tratado di delimitashon Nederland–Venezuela (1978). ([State Department][4]) * Research / Saba Bank summaries (biological importance inside Dutch Caribbean EEZ). ([ResearchGate][8]) Kier bo ku mi agrega mapas i coordenadan konkreto pa Aruba, Curaçao i Sint Maarten awor? [1]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries?utm_source=chatgpt.com "Maritime limits and boundaries | Hydrography" [2]: https://www.un.org/depts/los/LEGISLATIONANDTREATIES/PDFFILES/NLD_EEZ_decree2010.pdf?utm_source=chatgpt.com "Exclusive Economic Zone of the Part of the Kingdom" [3]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries/maritime-boundaries-of-the-caribbean-part-of-the-kingdom?utm_source=chatgpt.com "Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom" [4]: https://www.state.gov/wp-content/uploads/2019/12/LIS-105.pdf?utm_source=chatgpt.com "maritime boundaries: colombia – dominican republic and" [5]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26519&utm_source=chatgpt.com "Aruba · MRGID 26519" [6]: https://www.indexmundi.com/aruba/maritime_claims.html?utm_source=chatgpt.com "Aruba Maritime claims - Geography" [7]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26517&utm_source=chatgpt.com "Curaçao · MRGID 26517" [8]: https://www.researchgate.net/figure/Maritime-boundaries-ABC-islands-Appendix-1-from-Besluit-grenzen-exclusieve-economische_fig6_48185027?utm_source=chatgpt.com "Maritime boundaries ABC islands (Appendix 1 from \"Besluit grenzen... | Download Scientific Diagram" [9]: https://www.marineregions.org/gazetteer.php?id=26517&p=details&utm_source=chatgpt.com "Dutch Exclusive Economic Zone (Curaçao) (EEZ)" [10]: https://marineregions.org/gazetteer.php/gazetteer.php?id=21803&p=details&utm_source=chatgpt.com "Dutch Exclusive Economic Zone (Sint-Maarten) (EEZ)" [11]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=21803&utm_source=chatgpt.com "Sint-Maarten · MRGID 21803" [12]: https://maritimelimits.gouv.fr/sites/default/files/2023-03/EN_St_Martin.pdf?utm_source=chatgpt.com "FRENCH MARITIME SPACES OF SAINT-MARTIN AND ..." -------------- {{Multiple image | header_align = | header = | align = center | image1 = LopedeVega.jpg | image2 = Quevedo (copia de Velázquez).jpg | image3 = Tirso de molina.jpg | image4 = Diego Rodríguez de Silva y Velázquez - Luis de Góngora y Argote - Google Art Project.jpg | caption1 = Lope de Vega | caption2 = Francisco de Quevedo | caption3 = Tirso de Molina | caption4 = Luis de Góngora | caption_align = center | total_width = 250 | perrow = 2/2 }} ----------------- ==Madeirezen in het Caribisch gebied== De term Madeirezen in het Caribisch gebied verwijst naar mensen van oorsprong afkomstig van de Portugese eilandengroep Madeira, die in de 19e eeuw naar het Caribisch gebied emigreerden. Ze vestigden zich onder meer in Guyana, Suriname, Trinidad, Curaçao, Aruba, Bonaire, Saint Vincent en Grenada. == Migratiegeschiedenis == Vanaf het midden van de 19e eeuw werden veel inwoners van Madeira geconfronteerd met armoede, hongersnood, werkloosheid en landbouwcrises, waaronder de ineenstorting van de wijnindustrie. De Portugese autoriteiten moedigden emigratie aan, en plantagehouders en koloniale ondernemingen in het Caribisch gebied waren op zoek naar goedkope arbeidskrachten. De eerste grote groep Madeirezen arriveerde in Brits-Guiana (het huidige Guyana) in 1835. Later volgden migratiestromen naar Trinidad, St. Lucia, Grenada, Jamaica, en in mindere mate naar Curaçao, Aruba en Bonaire, waar ze werkten op plantages, zoutvelden, in de detailhandel en in de opkomende industrie. == Integratie en identiteit == De Madeirezen brachten hun taal (Portugees en Madeirees dialect), katholieke geloof en culinaire tradities mee. Hun familienamen — zoals Pires, Teixeira, Gomes, Fernandes, Henriques en De Souza — zijn vandaag de dag nog terug te vinden in verschillende Caribische landen. In onder meer Aruba en Curaçao vormden ze hechte gemeenschappen en integreerden geleidelijk met andere bevolkingsgroepen. Er ontstonden ook gemengde huwelijken met mensen van Afrikaanse, inheemse of creoolse achtergrond. == Bijdragen == De Madeirezen en hun nakomelingen droegen bij aan de ontwikkeling van het Caribisch gebied op diverse vlakken: Landbouw – arbeid op plantages en kleine landbouwbedrijven Kleine handel – het openen van familiebedrijfjes en buurtwinkels Religie – betrokkenheid bij de katholieke kerk, bijvoorbeeld als catechisten of gemeenschapsleiders Eten & cultuur – bijdragen aan de lokale keuken met recepten zoals bacalhau-gerechten en honingtaart (bolo de mel) == Heden en erfgoed == In de hedendaagse Caribische samenlevingen is de Madeirese identiteit grotendeels opgegaan in de nationale identiteit. In Aruba en Curaçao zijn er nog steeds sporen terug te vinden in familienamen, kerkregisters en mondelinge overlevering. In Guyana en Trinidad bestaan organisaties die het Madeirese erfgoed behouden, zoals de Portuguese Association of Trinidad and Tobago. == Bronnen (aanbevolen voor Wikipedia)== *Edward A. Alpers – Portuguese migration in the Caribbean *Bonham C. Richardson – Caribbean Migrants: Environment and Human Survival *Archieven van de Madeira-emigratie, Funchal *National Archives of Guyana *Mondelinge geschiedenis van afstammelingen van Madeirezen op Aruba en Curaçao ---------------- == Bushiribana == Het „piratenkasteel", zoals eens een Essokaart van Aruba de ruïne van Bushiribana bij Boca Mahos heeft genoemd, werd gebouwd in 1874 als een goudwasserij. Van 1854 tot 1868 had Concessie de Jongh van Den Haag de beschikking over de goudvelden van Aruba. Maar deze heeft er niet hard gewerkt. Na 1867 ett wel iot 1872 was de concessie verleend aan Isola, Ricket & Co, New Vork, een Amerikaanse maatschappij dus. Zij werkte nog voïgens de primitieve methode: bij de mijnen zelf ter plaatste de stenen kapot slaan, ziften en wassen. Isola, merkwaardigerwijze bij de oude goudmijnwerkers alleen bekend als Isalo, werkte behalve op de reeds genoemde plaatsen Westpunt en omgeving van Rooi Fluit ook nog in de omgeving van Sero Cristal en bij Sero Moskita en Tres Cp.bez aan de noordoostkant van het eiland. In 1870 kwamen te Sero Moskita nog een paar goudmijnwerkers om het leven door het instorten van de mijn, namelijk Luis Rivero en Pedro Farro. Van 1872 tot 1881 was de goudconcessie verleend aan een Engelse maatschappij Aruba Island Goldmining Company, London, \ Deze maatschappij bouwde de goudwasserij van Bushiribana in 1874, waarbij de bekende Arubaanse metselaar Aiexander Donati met enkele Curacaose metselaars het romantische stenen gevaarte r>ptrok. Hijskranen van houten balken moesten de zware stenen op hun plaats bree{ gen. In deze fabriek ging men & stampmolens werken om de fijn te malen. Het Engelse personyj van deze maatschappij, dat voot groot gedeelte daar in de buurt v , de goudwasserij woonde, best" " volgens do herinnering van de °^ Arubaanse -------------- {{Databox}} '''Pago Pago''' ta {{Appendix}} [[:Kategoria:Oseania]] -------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Siudat | nomber = Ginebra | pais = {{SUI}} | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} |perrow = 1/2/1 |border = infobox |image1 = UN Building A Southern Lawn.jpg |caption1 = Palais des Nations |image2 = ReformationsdenkmalGenf1.jpg |caption2 = Monumento di Reformacion |image3 = Geneve 2005 001 Ork.ch.jpg |caption3 = Siudat ku Lago Ginebra }} | zoom = 5 }} {{Commonscat|Ginebra}} {{Appendix}} [[:Category:Siudadnan]] [[:Category:Suisa]] ----------- {{Multiple image | header_align = | header = | align = center | image1 = Redonda Day.JPG | image2 = Redonda west cliffs.JPG | image3 = Stone building on Redonda.JPG | caption1 = Bista riba Redonda for di [[Nevis]] ku [[Montserrat]] den fondo | caption2 = Barankanan den laman na banda west | caption3 = Kas riba Redona | caption_align = center | width1 = | width2 = | width3 = | total_width = 500 | direction = horizontal }} {{Commonscat}} {{Appendix}} [[Category:Isla]] [[Category:Antigua y Barbuda]] ----------------------- {{Infopais}} '''South Georgia and the South Sandwich Islands''' ([[ingles]]: Falkland Islands, [[spaño]] (Islas) Malvinas òf Islas Falkland) (SGSSI) ta un teritorio ultramar britániko den e parti sur di [[Oseano Atlantiko]]. E ta un grupo di islanan remoto i inhóspito, konsistí di Georgia Sur i un kadena di islanan mas chikitu konosí komo e Islanan Sandwich Sur. South Georgia ta 165 kilometer largu i 35 kilometer largu i ta e isla di mas grandi den e teritorio. E islanan di South Sandwich ta keda mas o menos 700 kilometer (430 mi) sureste di South Georgia. E área total di e teritorio ta 3,903 km2.[1] 1] E islanan Falkland ta mas o menos 1,300 kilometer (810 mi) west for di su punto mas serka. E islanan di South Sandwich no tin habitante, i un poblashon no permanente chikitu ta biba na South Georgia.[ No tin buelo di pasahero ni ferry regular pa of for di e teritorio, maske bishitanan di crucero na South Georgia ta bira mas popular, cu varios mil bishitante tur zomer. Reino Uni a deklará su soberania riba Sur Georgia na 1775 i e Islanan Sur Sandwich na 1908. E teritorio di "South Georgia and the South Sandwich Islands" a ser formá na 1985;[3] anteriormente, e tabata goberná komo parti di e Dependensia di e Islanan Falkland. Argentina a reklamá Sur di Georgia na 1927 i a reklamá e Islanan Sur di Sandwich na 1938. E islanan ta forma un teritorio britániko ultramar, dependiente i no outónomo, ku ta kai bou [[Reino Uni]]. E ta pertenesé na un di e 17 teritorio riba e lista di [[Nashonnan Uni]] di teritorionan no outónomo bou di supervishon di e Komité di Dekolonisashon di Nashonnan Uni. Argentina ta reklamá e grupo di islanan, loke a kondusí na e Guera di Falkland na 1982 durante e término di [[Margaret Thatcher]] komo [[promé minister]] di Reino Uni. E dos islanan mas grandi ta Falkland Ost i Falkland West. E kapital di islanan Falkland ta [[Stanley]], establesé riba e isla Falkland Ost. E habitantenan di e islanan tin nashonalidat britániko i ta papia ingles. Nan ta haña nan entrada prinsipalmente for di peska i kuido di karné. {{Appendix}} [[Category:Reino Uni|Islanan Falkland]] ------------------ '''King Edward Point''' (tambe konosí komo KEP) ta un stashon di investigashon permanente di British Antarctic Survey riba e isla di Georgia Sur i ta [[kapital]] di e teritorio di mas leu di Merka di Georgia Sur i e Islanan Sandwich Sur.[1] E ta situá den Cumberland East Bay riba e kosta noreste di e isla. 2] E asentamentu ta e kapital mas chikitu na mundu segun [[poblashon]]. {{Appendix}} [[Category:Siudadnan]] [[Category:Reino Uni|Islanan Falkland]] -------------------------------- {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =66396157|titulo=Antwerpen (stad)}} {{References}} }} [[Category:Siudadnan]] [[Category:Belgika]] ------------------- {{Databox}} -------------------- ==Uitbreiding Boneiru == === Demografia === E [[idioma ofisial]] ta [[Hulandes]]. [[Papiamentu]] i [[Ingles]] tambe ta wordu rekonosí komo idioma ofisial den trafiko legal i administrativo, enseñansa, bida sosio-ekonomiko i hustisia.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/erkende-talen/vraag-en-antwoord/erkende-talen-nederland Erkende talen Nederland], Rijksoverheid</ref> Di e poblashon 64% ta papia Papiamentu na kas, i 15% Hulandes, 15% [[Spaño]] i 5% Ingles. Mayoria di e hablado di Papiamentu ta papia tambe Hulandes, Ingles i Spaño. Na Boneiru ta uza e [[Ortografia di papiamentu|ortografia fonétiko]] di Papiamentu, no esun di Aruba (etimologiko). Un partikuliaridat di e Papiamentu di Boneiru ta sufigo dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) E residentenan di Boneiru ta uza hopi abreviashon ora di papia. Na e islanan hermana Curaçao en Aruba nan ta yama esaki ''korta palabra'', papiamentu abreviá. === Luganan mas pobla === [[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru. The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/> * Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref> * Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/> * Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/> * Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/> * [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/> * Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/> * Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/> --- De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak. The population is estimated to be 20,104 in 2019. Most of its inhabitants are biracial, the product of European and African intermarriage. However, a significant part of the population has a variety of origins, including the Netherlands, Dominican Republic, Venezuela, Colombia, Suriname and the United States, among others. === Luganan mas pobla === [[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru. The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/> * Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref> * Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/> * Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/> * Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/> * [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/> * Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/> * Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/> nl.wiki Bonaire heeft 20.104 inwoners volgens de telling van 2019.[1] In 2001 had 86% van de bevolking de Nederlandse nationaliteit, maar was slechts 52% op het eiland zelf geboren.[8] Naast veel mensen van de andere eilanden Curaçao en Aruba, uit Nederland en de buurlanden Venezuela en Colombia wonen er veel mensen uit de Dominicaanse Republiek, grotendeels arbeidsmigranten. De overgrote meerderheid van de bevolking is rooms-katholiek, (77%). Verder is er een kleine protestantse gemeenschap en is de evangelische gemeenschap sterk in opkomst (zo'n 10% van de bevolking). De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak. p12mcr4havn48xvzcmfq39vglege471 203708 203707 2026-09-10T08:18:31Z Caribiana 8320 203708 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ To do: * Canada: New Brunswick - North West Territories - Prince Edward Island - * others: [[Islanan Seychelles]] - [[Isla San Andres]] - [[Isla Providencia]] - [[Islanan Turks & Caicos]] - ----------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais|variante = c | tipo = Siudat | nomber = Las Piedras | pais = {{VEN}} | tipo_division_adm = Estado | division_adm = [[Falcón]] | tipo_subdivision_adm = Munisipio | subdivision_adm = Carirubana }} '''Las Piedras''' ta un siudat den nortwèst di [[Venezuela]], situá riba [[Peninsula di Paraguaná]] den estado [[Falcón]]. Las Piedras tambe ta un siudat portuario.<ref>{{Cite web|url=http://ports.com/venezuela/port-of-las-piedras/|title = Port of las Piedras, Venezuela}}</ref> E siudat ta forma parti di e área metropolitano di [[Punto Fijo]], ku ta wòrdu sirbi pa Aeropuerto Internacional Josefa Camejo, cu un cantidad di aerolinea comercial cu ta bula eynan for di [[Caracas]] i [[Cuba]] i, antes, for di [[Aruba]]. {{Appendix}} [[:Kategoria:Venezuela]] ----------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais|variante = c | tipo = Important Bird Area | nomber = Little Bay Pond | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} |perrow = 2/2/2 |border = infobox |image2 = Antillean crested hummingbird.jpg |caption2 = Fou-fou |image1 = Green throated carib shs.jpg |caption1 = Doctor bird |image3 = Loxigilla noctis a2.jpg |caption3 = Cheechee bird |image4 = Podilymbus-podiceps-001.jpg |caption4 = Sambuyadó pik diki |image5 = American coot in Prospect Park (06152).jpg |caption5 = Gaitu pik blanku |image6 = Ruddy Duck (Oxyura jamaicensis) RWD2.jpg |caption6 = Patu kòrá |caption_align = center }} | pais = {{SXM}} | zoom = 13 }} '''Little Bay Pond''' ta un kurpa di awa di 8 hèktar situá na kosta sùit di [[Sint Maarten]], serka di e kapital [[Philipsburg]]. E lago chikitu tin un diameter di aproksimadamente 2,5 kilometer i ta konektá ku laman na e kosta di Little Bay pa medio di un boka chikitu. Na su rand ta krese [[yerba di lama]] i diferente [[espesie]] di mangel, inkluyendo mangel tan (''Rhizophora mangle''), pretu (''Avicennia germinans'') i blanku (''Laguncularia racemosa''). E awa tin un salinidat relativamente abou di 4–8 parti pa mil. Un kaminda pa peaton ta kore rondó e lago.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Little Bay Pond ta un di e sinku [[Important Bird Area]] (IBA) rekonosé na Sint Maarten dor di BirdLife International. E área ta importante pa konservashon di [[para]], partikularmente pa [[espesie]] menasá òf ku un alkanse geográfiko restringí.<ref name=:"1"/> ==Para== Little Bay Pond ta sirbi komo habitat pa diferente espesie di para karakterístiko di Sint Maarten. Nan ta inkluí: * doctor bird (''Eulampis holosericeus'') * fou-fou (''Orthorhyncus cristatus'') * cheery-cheer (''Elaenia martinica'')<ref>Konosí pa [[papiamentu]] komo para bobo of whimpie ([[Kòrsou]]), chonchorogai ([[Boneiru]]), y elenia karibe ([[Aruba]]).</ref> * thrush palabrua boka duru (''Margarops fuscatus'')<ref>Konosí pa papiamentu komo palabrua (boka duru) òf chuchubi spañó.</ref> * cheechee bird (''Loxigilla noctis'') E sitio ta sirbi tambe komo lugá di krio pa diferente para di laman. Entre e paranan ku ta traha nan nèshi den e área ta haña e sambuyadó pik diki (''Podilymbus podiceps''), galiña di awa (''Gallinula chloropus''), gaitu pik blanku òf kùt (''Fulica americana''), [[pato di aña|patu di aña]] (''Anas bahamensis'') i patu kòrá (''Oxyura jamaicensis'').<ref name=bli>{{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/little-bay-sint-maarten-iba-sint-maarten-(to-netherlands) |title=Little Bay, Sint Maarten |author=<!--Not stated--> |date=2007 |website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date=}}</ref> == Mira tambe == * [[Important Bird Area den Karibe Hulandes]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Maarten]] [[:Kategoria:Important Bird Area]] Little Bay is an 8-hectare (20-acre) coastal pond in the country of Sint Maarten on the island of Saint Martin in the Dutch Caribbean. It has a low salinity (4 to 8 parts per thousand) and lies near the capital, Philipsburg. It has been identified as an Important Bird Area by BirdLife International because it supports threatened or restricted-range bird species. Birds for which the IBA was designated include green-throated caribs, Antillean crested hummingbirds, Caribbean elaenias, pearly-eyed thrashers and lesser Antillean bullfinches. Pied-billed grebes, common moorhens, American coots, white-cheeked pintails and ruddy ducks have been recorded nesting at the site.[1] {{Appendix}} ----------------- {{Databox}} '''Important Bird Area den Karibe Hulandes''' ta e áreanan designá komo [[Important Bird Area]] (IBA) riba e seis isla: Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E áreanan aki ta identifiká dor di BirdLife International komo lugánan di gran importansia pa konservashon di paranan na nivel mundial.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Komo parti di e ret mundial di BirdLife International, e islanan i nan instansianan di maneho di naturalesa ta traha huntu pa monitoriá i protehá [[espesie]]nan di para i nan habitat denter di e áreanan designá.<ref name=:"1"/> ==Kriterio di selekshon== Designashon komo IBA ta basá riba un seri di kriterio sientífiko. Entre esunnan mas importante ta e presensia di:<ref name=:"1"/> *espesie menasá segun e Lista Kòrá di [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] *espesie endémiko (ku ta eksistí solamente den un área limitá) *espesie ku alkanse restringí *espesie limitá na un bioma spesífiko *espesie di para ku ta forma grupo grandi (paranan kongregatorio) E kriterionan aki ta yuda determiná kua áreanan tin balor ekológiko spesial i mester wòrdu protehá. == Lista di IBA segun isla == Tin un total di 23 IBA den Karibe Hulandes, ku un superfisie kombiná di 45.024 hektar. E siguiente tabla ta mustra e áreanan ku nan kódigo, nòmber i superfisie:<ref name=:"1"/> {| class="wikitable sortable" ! Isla !! Kódigo IBA !! Nòmber !! Área (ha) |- | rowspan="4" | [[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] [[Aruba]] ||AW001|| [[Bubaliplas]] || style="text-align:right;" |53 |- |AW002 || [[Saliña Tierra del Sol]] || align="right" |2 |- |AW003 ||Oranjestad Reef Islands ||align="right" |309 |- | AW004 || San Nicolas Bay Reef Islands ||align="right" |248 |- | rowspan="6" | [[File:Flag of Bonaire.svg|22px|border]] [[Boneiru]] || AN009 || Washington Slagbaai National Park|| align="right" |6.900 |- | AN010 || Dos Pos || align="right" | 235 |- | AN011 || [[Important Bird Area Washikemba–Fontein–Onima| Washikemba-­Fontein-­Onima]] || align="right" |5.960 |- |AN012 || Klein Bonaire|| align="right" |1.810 |- |AN013 || Lac Bay || align="right" |2.075 |- |AN014 || Pekelmeer || align="right" |6.850 |- | rowspan="5" | [[File:Flag of Curaçao.svg|20px|border]][[Kòrsou]] ||AN015 || Northeast Curaçao || align="right" | 13.555 |- |AN016 || Malpais-­St.Michiel ||align="right" |1.100 |- |AN017 || [[Muizenberg]] || align="right" |65 |- |AN018 || Laguna Jan Thiel || align="right" |430 |- |AN019 || [[Klein Kòrsou]] || align="right" |1.130 |- |rowspan="1" | [[File:Flag of Saba.svg|20px|border]] [[Saba]] || AN006 || Saba Coastline ||align="right" |2.000 |- | rowspan="2" | [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|20px|border]] [[Sint Eustatius]] ||AN007 || Boven || align="right" |1.016 |- |AN008 || The Quill|| align="right" |470 |- | rowspan="5" | [[File:Flag of Sint Maarten.svg|20px|border]] [[Sint Maarten]] ||AN001 || Little Bay Pond ||align="right" | 8 |- |AN002 || Fresh Pond || align="right" |14 |- |AN003 || Great Salt Pond || align="right" |188 |- |AN004 || Fort Amsterdam || align="right" |278 |- |AN005 || Pelican Rock || align="right" |328 |- |} {{Appendix}} [[:Kategoria:Important Bird Area]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] == Lista di para den IBA segun isla == {| class="wikitable sortable" ! no.!! Imagen!! Nòmber !! AUA !! BON !! CUR !! SAB !! EUX !! SXM |- | 1 || [[File:Antillean crested hummingbird.jpg|border|70px]] || Fou-fou<br>''Orthorhyncus cristatus'' || || || || X || X || X |- |2|| [[File:Audobon's Shearwater.jpg|border|70px]] || Audubon's shearwater<br> ''Puffinus lherminieri'' || || || || X || X || |- |3 || [[File:Patagioenas corensis.jpg|border|70px]] || [[Barbacoa]]<br>''Patagioenas corensis'' || X || X || X || || || |- |4|| [[File:Anous minutus by Gregg Yan 02.jpg|border|70px]]||Noddy pretu <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |5|| [[File:Bridled Quail-Dove (7624361038).jpg|border|70px]] || Partridge/wood hen <br>''Geotrygon mystacea''|| || || || X||X || |- |6 || [[File:Bridled tern (Onychoprion anaethetus anaethetus) breeding Rock Islands.jpg|border|70px]] || Meuchi brel<br>''Onychoprion anaethetus'' || X || || || X || || |- |7|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |8|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |9 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |10|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- | 11 || [[File:Caribbean Elaenia.jpg|border|70px]] || Chonchorogai<br>''Elaenia martinica'' || X || X|| X || X || X || X |- |12|| [[File:American Flamingo JG.jpg|border|70px]] || Chogogo<br> ''Phoenicopterus ruber'' || X || X || X || || || |- |13 || [[File:2014-05-18 Sterna hirundo, Killingworth Lake, Northumberland 04.jpg|border|70px]] || Meuchi pik kòrá<br>''Sterna hirundo'' || X || X || X || || || |- |14|| [[File:Green throated carib shs.jpg|border|70px]]|| Doctor bird<br>''Eulampis holosericeus'' || || || || X || X || X |- |15|| [[File:Leucophaeus atricilla Caye Caulker 04.JPG|border|70px]] || Meuchi haridó<br>''Leucophaeus atricilla''|| X||X || X|| X||X ||X |- |16 || [[File:20260531 least tern sandy point bird sanctuary PD04639.jpg|border|70px]] || Meuchi chikitu<br>''Sternula antillarum'' || X || X || X || || X||X |- |17|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |18|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |19 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |20|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- |21|| [[File:Leucophaeus atricilla Caye Caulker 04.JPG|border|70px]] || Meuchi haridó<br>''Leucophaeus atricilla''|| X||X || X|| X||X ||X |- |22 || [[File:Bridled tern (Onychoprion anaethetus anaethetus) breeding Rock Islands.jpg|border|70px]] || Meuchi brel<br>''Onychoprion anaethetus'' || X || || || X || || |- |23|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |24|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |25 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |26|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- ! || || Total ||12 || 10 || 5|| 9 || 9 || 9 |} {{Appendix}} [[:Kategoria:Important Bird Area]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] Tin un total di 23 IBA ku un superfisie total di 45.024 hektar. Paranan inskribí den e lista kòrá di [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] di espesienan menasá i kasonan di [[endemismo]] ta faktornan pa klasifikashon di un área komo importante i/òf signifikante, i tambe ta wordu determiná pa paranan klasifiká komo espesie restringí den bioma, espesie di alkanse restringí i espesie di para kongregatorio. Esaki ta un '''lista di áreanan designá komo [[Important Bird Area]]''' (IBA) riba e seis isla di Karibe Hulandes: Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E áreanan aki ta identifiká dor di BirdLife International komo lugánan di gran importansia pa konservashon di paranan na nivel mundial. ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Siudat | nomber = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | perrow = 2 |direction = |border = infobox |image1 = |caption1 = |image2 = |caption2 = }} | pais = {{USA}} | poblacion = | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Lista di fuente }} [[:Kategoria:Siudat den Merka]] ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Isla | nomber = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | perrow = 2 |direction = |border = infobox |image1 = Pseudodiploria strigosa, colonia.jpg |caption1 = ''Pseudodiploria strigosa'' |image2 = Corals 4 Conch Reef 20230713.jpg |caption2 = ''Dichocoenia'' }} | pais = {{SXM}} | poblacion = | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} ---------------- {{multiple image | width = 200 | align = right | direction = vertical | image1 =Khalk.jpg | caption1 = Kharg ku tanki di zeta i piernan pa tankero | image2 = Kharg oil loading terminal.jpg | caption2 = Mas di 90% di tur petroleo iraní ta wòrdu eksportá via Kharg. | caption_align = center }} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Playa | nomber = Baya Beach | imagen = Baya Beach Curacao (213574239).jpeg | area = | densidad = | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1180549145|titulo= Blue Bay, Curaçao}} {{References}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ------------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | tipo = Sero | imagen = | descripcion = | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = region | division_adm = [[Paradera]] | zoom = 14 }} -------------- {{Multiple image | header_align = Center | header = '''Espesie den Yarari''' | align = right | image1 = Dauphins tâchetés de la réserve AGOA.jpg | image2 = Killerwhales jumping.jpg | image3 = Mother manatee and calf.jpg | caption1 = Dolfin ''Stenlla attenuata'' | caption2 = Bayena ''Orcinus orca'' | caption3 = Mamifero karibense ''Trichechus manatus'' | caption_align = center | total_width = 250 | perrow = 2/2 }} --------- {{Variante|c}} {{Infobox curpa di awa| variante= c | tipo_awa= Golfo | nomber_awa= | continente= | profundidad_averahe = | diepte= | hanchura_min= | hanchura_max= | largura = | imagen3 = | descripcion= }} {{Appendix}} {{Commonscat}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Region outónomo | nomber = Galicia | pais = {{ESP}} }} ----------- ## Marco legal i delimitashon * Den e **Caribe** e limites internashonalnan i maritimo ku ta regí pa e islanan di e Reino ta mayormente basá riba ley di Reino i tratado ku estado vecino (p.e. acuerdo ku Venezuela pa delimitá frontera maritima). E Gobierno Hulandes a publicá dokumentonan i dekretunan pa formalisa e limites (por ehempel, dekreet pa EEZ). ([Ministry of Defence][3], [State Department][4]) * Fontenan publiko ku kalkulá e limites (kòmá *Maritime Boundaries Geodatabase* di Flanders Marine Institute / MarineRegions) duna coordenadan i mapas ku ta mustra e zonanan 12-milla i e EEZ den e region. ([Marine Regions][5]) * Pa casonan unda islanan ta mas serka ku otro pais, delimitashon ta basá sovent riba **linia medianal** òf akuerdo bilateral (p.e. cu Venezuela 1978). ([State Department][4], [Marine Regions][5]) --- ## Aruba * **Reklemos generál**: Aruba ta claim e mar territorial te **12 milla náutiko**, tambe por existe un zona kontiguo i un EEZ te 200 milla segun derecho internashonal (UNCLOS) si no ta limitá pa fronteranan kontiguo. ([Index Mundi][6], [United Nations][2]) * **Delimitashon**: Aruba tin fronteranan maritimo resevabe ku paisnan kontiguo i nan a tuma parti di delimitashon ku tratadonan (p.e. e tratado di 1978 ku Venezuela ta relevante pa e region). Pa coordenadan i visualisashon, mapas publiko ku MarineRegions mostra e areas ku correspondé na Aruba. ([Marine Regions][5], [State Department][4]) * **Impakt praktiko**: Aruba, como dependensia del Reino, por administra rekursonan maritimo den su EEZ i regula pesca, eksplorashon i protekshon ambiental dento di e limites ku a keda stablesé. ([United Nations][2]) --- ## Curaçao * **Reklemos generál**: Curaçao tambe tin un **mar territorial de 12 milla** i un EEZ asigná den mapas y dekretonan publiko (loke ta reflehá den datanan geoespaciales disponibel). ([Marine Regions][7]) * **Fronteranan internacionais**: Curaçao a negoesia delimitashon maritimo ku Venezuela y akuerdo esaki ta tokante pa definí e límites suroeste i e posibelnan delimitashon na median line si ta necesario. ([State Department][4]) * **Ecosistema i Saba Bank**: Den e EEZ di Reino Hulandes den Caribe ta inkluí area biologicamente importantenan, manera **Saba Bank** ku ta den aguas di e Caribbean Netherlands pero ta parte di e zonanan maritimo di e Reino; e protekshon i gobernansa di esnan por influí tambe Curaçao via politika regional i akuerdo di gesthon. ([ResearchGate][8], [Marine Regions][9]) --- ## Sint Maarten (parte neerlandés) * **Reklemos generál**: E lado neerlandés di Sint Maarten ta tene un mar territorial standard te **12 milla**; su EEZ formal ta referí den mapas di EEZ pa Sint Maarten. ([Marine Regions][10], [Marine Regions][11]) * **Fronteranan ku Francia**: Sint Maarten ta parte di e ilolan ku ta compartí ku **Saint-Martin** (Franses). Pa e mar bòrdek logiko, habri akuerdo i mapas publiká pa Francia i Hulanda ku ta mustra limites maritimoi y baseline na e isla dividí; franka-neerlandés negoashiòn i kooperashon ta essencial pa manejamentu di e aguas ku ta ser compartí. ([maritimelimits.gouv.fr][12], [Ministry of Defence][3]) * **Uso praktiko**: Pa aktivitadnan di pesca, turismo marino (cruise, snorkeling), i regulashon di seguridad, e autoridatnan lokal y Reino coordina en basamentu di e leis i akuerdo aplikabel. ([Ministry of Defence][3], [United Nations][2]) --- ## Asuntu praktiko i aktuashon * **Eksplorashon i rekursos**: Detrás di e delimitashon a keda un interés praktiko — kontrol riba pesca, petróleo/gas potensial, protekshon di biodiversidat marino y regulashon di transit maritimo. E Reino a stablesé leis y dekretonan pa administrá e zonanan den accordo ku UNCLOS. ([United Nations][2], [Ministry of Defence][1]) * **Mapas y datos**: Pa ver mapas i coordenadan konkreto bo por konsultá **MarineRegions** (Flanders Marine Institute) of e publikashon oficial di govèrno Hulandes (Hydrography / Defense) ku tin fichanan riba maritime limits den Caribe. ([Marine Regions][5], [Ministry of Defence][3]) --- ## Fuentes selektá (pa komprondé i verifikashon) * Defensie.nl — *Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom* (overview di leis i delimitashon). ([Ministry of Defence][3]) * Flanders Marine Institute / MarineRegions — fichanan EEZ i territorial sea (Aruba, Curaçao, Sint Maarten). ([Marine Regions][5], [Marine Regions][10]) * UN / Decree on Exclusive Economic Zone — dokumentu legal riba EEZ (Reino). ([United Nations][2]) * US State Department / treaty references — notas riba tratado di delimitashon Nederland–Venezuela (1978). ([State Department][4]) * Research / Saba Bank summaries (biological importance inside Dutch Caribbean EEZ). ([ResearchGate][8]) Kier bo ku mi agrega mapas i coordenadan konkreto pa Aruba, Curaçao i Sint Maarten awor? [1]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries?utm_source=chatgpt.com "Maritime limits and boundaries | Hydrography" [2]: https://www.un.org/depts/los/LEGISLATIONANDTREATIES/PDFFILES/NLD_EEZ_decree2010.pdf?utm_source=chatgpt.com "Exclusive Economic Zone of the Part of the Kingdom" [3]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries/maritime-boundaries-of-the-caribbean-part-of-the-kingdom?utm_source=chatgpt.com "Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom" [4]: https://www.state.gov/wp-content/uploads/2019/12/LIS-105.pdf?utm_source=chatgpt.com "maritime boundaries: colombia – dominican republic and" [5]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26519&utm_source=chatgpt.com "Aruba · MRGID 26519" [6]: https://www.indexmundi.com/aruba/maritime_claims.html?utm_source=chatgpt.com "Aruba Maritime claims - Geography" [7]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26517&utm_source=chatgpt.com "Curaçao · MRGID 26517" [8]: https://www.researchgate.net/figure/Maritime-boundaries-ABC-islands-Appendix-1-from-Besluit-grenzen-exclusieve-economische_fig6_48185027?utm_source=chatgpt.com "Maritime boundaries ABC islands (Appendix 1 from \"Besluit grenzen... | Download Scientific Diagram" [9]: https://www.marineregions.org/gazetteer.php?id=26517&p=details&utm_source=chatgpt.com "Dutch Exclusive Economic Zone (Curaçao) (EEZ)" [10]: https://marineregions.org/gazetteer.php/gazetteer.php?id=21803&p=details&utm_source=chatgpt.com "Dutch Exclusive Economic Zone (Sint-Maarten) (EEZ)" [11]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=21803&utm_source=chatgpt.com "Sint-Maarten · MRGID 21803" [12]: https://maritimelimits.gouv.fr/sites/default/files/2023-03/EN_St_Martin.pdf?utm_source=chatgpt.com "FRENCH MARITIME SPACES OF SAINT-MARTIN AND ..." -------------- {{Multiple image | header_align = | header = | align = center | image1 = LopedeVega.jpg | image2 = Quevedo (copia de Velázquez).jpg | image3 = Tirso de molina.jpg | image4 = Diego Rodríguez de Silva y Velázquez - Luis de Góngora y Argote - Google Art Project.jpg | caption1 = Lope de Vega | caption2 = Francisco de Quevedo | caption3 = Tirso de Molina | caption4 = Luis de Góngora | caption_align = center | total_width = 250 | perrow = 2/2 }} ----------------- ==Madeirezen in het Caribisch gebied== De term Madeirezen in het Caribisch gebied verwijst naar mensen van oorsprong afkomstig van de Portugese eilandengroep Madeira, die in de 19e eeuw naar het Caribisch gebied emigreerden. Ze vestigden zich onder meer in Guyana, Suriname, Trinidad, Curaçao, Aruba, Bonaire, Saint Vincent en Grenada. == Migratiegeschiedenis == Vanaf het midden van de 19e eeuw werden veel inwoners van Madeira geconfronteerd met armoede, hongersnood, werkloosheid en landbouwcrises, waaronder de ineenstorting van de wijnindustrie. De Portugese autoriteiten moedigden emigratie aan, en plantagehouders en koloniale ondernemingen in het Caribisch gebied waren op zoek naar goedkope arbeidskrachten. De eerste grote groep Madeirezen arriveerde in Brits-Guiana (het huidige Guyana) in 1835. Later volgden migratiestromen naar Trinidad, St. Lucia, Grenada, Jamaica, en in mindere mate naar Curaçao, Aruba en Bonaire, waar ze werkten op plantages, zoutvelden, in de detailhandel en in de opkomende industrie. == Integratie en identiteit == De Madeirezen brachten hun taal (Portugees en Madeirees dialect), katholieke geloof en culinaire tradities mee. Hun familienamen — zoals Pires, Teixeira, Gomes, Fernandes, Henriques en De Souza — zijn vandaag de dag nog terug te vinden in verschillende Caribische landen. In onder meer Aruba en Curaçao vormden ze hechte gemeenschappen en integreerden geleidelijk met andere bevolkingsgroepen. Er ontstonden ook gemengde huwelijken met mensen van Afrikaanse, inheemse of creoolse achtergrond. == Bijdragen == De Madeirezen en hun nakomelingen droegen bij aan de ontwikkeling van het Caribisch gebied op diverse vlakken: Landbouw – arbeid op plantages en kleine landbouwbedrijven Kleine handel – het openen van familiebedrijfjes en buurtwinkels Religie – betrokkenheid bij de katholieke kerk, bijvoorbeeld als catechisten of gemeenschapsleiders Eten & cultuur – bijdragen aan de lokale keuken met recepten zoals bacalhau-gerechten en honingtaart (bolo de mel) == Heden en erfgoed == In de hedendaagse Caribische samenlevingen is de Madeirese identiteit grotendeels opgegaan in de nationale identiteit. In Aruba en Curaçao zijn er nog steeds sporen terug te vinden in familienamen, kerkregisters en mondelinge overlevering. In Guyana en Trinidad bestaan organisaties die het Madeirese erfgoed behouden, zoals de Portuguese Association of Trinidad and Tobago. == Bronnen (aanbevolen voor Wikipedia)== *Edward A. Alpers – Portuguese migration in the Caribbean *Bonham C. Richardson – Caribbean Migrants: Environment and Human Survival *Archieven van de Madeira-emigratie, Funchal *National Archives of Guyana *Mondelinge geschiedenis van afstammelingen van Madeirezen op Aruba en Curaçao ---------------- == Bushiribana == Het „piratenkasteel", zoals eens een Essokaart van Aruba de ruïne van Bushiribana bij Boca Mahos heeft genoemd, werd gebouwd in 1874 als een goudwasserij. Van 1854 tot 1868 had Concessie de Jongh van Den Haag de beschikking over de goudvelden van Aruba. Maar deze heeft er niet hard gewerkt. Na 1867 ett wel iot 1872 was de concessie verleend aan Isola, Ricket & Co, New Vork, een Amerikaanse maatschappij dus. Zij werkte nog voïgens de primitieve methode: bij de mijnen zelf ter plaatste de stenen kapot slaan, ziften en wassen. Isola, merkwaardigerwijze bij de oude goudmijnwerkers alleen bekend als Isalo, werkte behalve op de reeds genoemde plaatsen Westpunt en omgeving van Rooi Fluit ook nog in de omgeving van Sero Cristal en bij Sero Moskita en Tres Cp.bez aan de noordoostkant van het eiland. In 1870 kwamen te Sero Moskita nog een paar goudmijnwerkers om het leven door het instorten van de mijn, namelijk Luis Rivero en Pedro Farro. Van 1872 tot 1881 was de goudconcessie verleend aan een Engelse maatschappij Aruba Island Goldmining Company, London, \ Deze maatschappij bouwde de goudwasserij van Bushiribana in 1874, waarbij de bekende Arubaanse metselaar Aiexander Donati met enkele Curacaose metselaars het romantische stenen gevaarte r>ptrok. Hijskranen van houten balken moesten de zware stenen op hun plaats bree{ gen. In deze fabriek ging men & stampmolens werken om de fijn te malen. Het Engelse personyj van deze maatschappij, dat voot groot gedeelte daar in de buurt v , de goudwasserij woonde, best" " volgens do herinnering van de °^ Arubaanse -------------- {{Databox}} '''Pago Pago''' ta {{Appendix}} [[:Kategoria:Oseania]] -------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Siudat | nomber = Ginebra | pais = {{SUI}} | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} |perrow = 1/2/1 |border = infobox |image1 = UN Building A Southern Lawn.jpg |caption1 = Palais des Nations |image2 = ReformationsdenkmalGenf1.jpg |caption2 = Monumento di Reformacion |image3 = Geneve 2005 001 Ork.ch.jpg |caption3 = Siudat ku Lago Ginebra }} | zoom = 5 }} {{Commonscat|Ginebra}} {{Appendix}} [[:Category:Siudadnan]] [[:Category:Suisa]] ----------- {{Multiple image | header_align = | header = | align = center | image1 = Redonda Day.JPG | image2 = Redonda west cliffs.JPG | image3 = Stone building on Redonda.JPG | caption1 = Bista riba Redonda for di [[Nevis]] ku [[Montserrat]] den fondo | caption2 = Barankanan den laman na banda west | caption3 = Kas riba Redona | caption_align = center | width1 = | width2 = | width3 = | total_width = 500 | direction = horizontal }} {{Commonscat}} {{Appendix}} [[Category:Isla]] [[Category:Antigua y Barbuda]] ----------------------- {{Infopais}} '''South Georgia and the South Sandwich Islands''' ([[ingles]]: Falkland Islands, [[spaño]] (Islas) Malvinas òf Islas Falkland) (SGSSI) ta un teritorio ultramar britániko den e parti sur di [[Oseano Atlantiko]]. E ta un grupo di islanan remoto i inhóspito, konsistí di Georgia Sur i un kadena di islanan mas chikitu konosí komo e Islanan Sandwich Sur. South Georgia ta 165 kilometer largu i 35 kilometer largu i ta e isla di mas grandi den e teritorio. E islanan di South Sandwich ta keda mas o menos 700 kilometer (430 mi) sureste di South Georgia. E área total di e teritorio ta 3,903 km2.[1] 1] E islanan Falkland ta mas o menos 1,300 kilometer (810 mi) west for di su punto mas serka. E islanan di South Sandwich no tin habitante, i un poblashon no permanente chikitu ta biba na South Georgia.[ No tin buelo di pasahero ni ferry regular pa of for di e teritorio, maske bishitanan di crucero na South Georgia ta bira mas popular, cu varios mil bishitante tur zomer. Reino Uni a deklará su soberania riba Sur Georgia na 1775 i e Islanan Sur Sandwich na 1908. E teritorio di "South Georgia and the South Sandwich Islands" a ser formá na 1985;[3] anteriormente, e tabata goberná komo parti di e Dependensia di e Islanan Falkland. Argentina a reklamá Sur di Georgia na 1927 i a reklamá e Islanan Sur di Sandwich na 1938. E islanan ta forma un teritorio britániko ultramar, dependiente i no outónomo, ku ta kai bou [[Reino Uni]]. E ta pertenesé na un di e 17 teritorio riba e lista di [[Nashonnan Uni]] di teritorionan no outónomo bou di supervishon di e Komité di Dekolonisashon di Nashonnan Uni. Argentina ta reklamá e grupo di islanan, loke a kondusí na e Guera di Falkland na 1982 durante e término di [[Margaret Thatcher]] komo [[promé minister]] di Reino Uni. E dos islanan mas grandi ta Falkland Ost i Falkland West. E kapital di islanan Falkland ta [[Stanley]], establesé riba e isla Falkland Ost. E habitantenan di e islanan tin nashonalidat britániko i ta papia ingles. Nan ta haña nan entrada prinsipalmente for di peska i kuido di karné. {{Appendix}} [[Category:Reino Uni|Islanan Falkland]] ------------------ '''King Edward Point''' (tambe konosí komo KEP) ta un stashon di investigashon permanente di British Antarctic Survey riba e isla di Georgia Sur i ta [[kapital]] di e teritorio di mas leu di Merka di Georgia Sur i e Islanan Sandwich Sur.[1] E ta situá den Cumberland East Bay riba e kosta noreste di e isla. 2] E asentamentu ta e kapital mas chikitu na mundu segun [[poblashon]]. {{Appendix}} [[Category:Siudadnan]] [[Category:Reino Uni|Islanan Falkland]] -------------------------------- {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =66396157|titulo=Antwerpen (stad)}} {{References}} }} [[Category:Siudadnan]] [[Category:Belgika]] ------------------- {{Databox}} -------------------- ==Uitbreiding Boneiru == === Demografia === E [[idioma ofisial]] ta [[Hulandes]]. [[Papiamentu]] i [[Ingles]] tambe ta wordu rekonosí komo idioma ofisial den trafiko legal i administrativo, enseñansa, bida sosio-ekonomiko i hustisia.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/erkende-talen/vraag-en-antwoord/erkende-talen-nederland Erkende talen Nederland], Rijksoverheid</ref> Di e poblashon 64% ta papia Papiamentu na kas, i 15% Hulandes, 15% [[Spaño]] i 5% Ingles. Mayoria di e hablado di Papiamentu ta papia tambe Hulandes, Ingles i Spaño. Na Boneiru ta uza e [[Ortografia di papiamentu|ortografia fonétiko]] di Papiamentu, no esun di Aruba (etimologiko). Un partikuliaridat di e Papiamentu di Boneiru ta sufigo dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) E residentenan di Boneiru ta uza hopi abreviashon ora di papia. Na e islanan hermana Curaçao en Aruba nan ta yama esaki ''korta palabra'', papiamentu abreviá. === Luganan mas pobla === [[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru. The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/> * Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref> * Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/> * Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/> * Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/> * [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/> * Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/> * Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/> --- De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak. The population is estimated to be 20,104 in 2019. Most of its inhabitants are biracial, the product of European and African intermarriage. However, a significant part of the population has a variety of origins, including the Netherlands, Dominican Republic, Venezuela, Colombia, Suriname and the United States, among others. === Luganan mas pobla === [[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru. The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/> * Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref> * Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/> * Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/> * Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/> * [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/> * Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/> * Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/> nl.wiki Bonaire heeft 20.104 inwoners volgens de telling van 2019.[1] In 2001 had 86% van de bevolking de Nederlandse nationaliteit, maar was slechts 52% op het eiland zelf geboren.[8] Naast veel mensen van de andere eilanden Curaçao en Aruba, uit Nederland en de buurlanden Venezuela en Colombia wonen er veel mensen uit de Dominicaanse Republiek, grotendeels arbeidsmigranten. De overgrote meerderheid van de bevolking is rooms-katholiek, (77%). Verder is er een kleine protestantse gemeenschap en is de evangelische gemeenschap sterk in opkomst (zo'n 10% van de bevolking). De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak. r03cbebd6sdwdqx7swupawhl13ufu2t 203710 203708 2026-09-10T08:27:50Z Caribiana 8320 203710 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ To do: * Canada: New Brunswick - North West Territories - Prince Edward Island - * others: [[Islanan Seychelles]] - [[Isla San Andres]] - [[Isla Providencia]] - [[Islanan Turks & Caicos]] - ----------------- {{Variante|a}} {{infobox luga den pais|variante = a | tipo = Siudat | nomber = Las Piedras | pais = {{VEN}} | tipo_division_adm = Estado | division_adm = [[Falcón]] | tipo_subdivision_adm = Municipio | subdivision_adm = Carirubana }} '''Las Piedras''' ta un ciudad costal den nortwest di [[Venezuela]], situa riba [[Peninsula di Paraguaná]] den estado [[Falcón]]. Las Piedras ta un ciudad portuario.<ref>{{Cite web|url=http://ports.com/venezuela/port-of-las-piedras/|title = Port of las Piedras, Venezuela}}</ref> E siudat ta forma parti di e area metropolitano di [[Punto Fijo]], cu ta wordo sirbi pa Aeropuerto Internacional Josefa Camejo, cu un cantidad di aerolinea comercial cu ta bula eynan for di [[Caracas]] y [[Cuba]] y, antes, for di [[Aruba]]. {{Appendix}} [[:Kategoria:Venezuela]] ----------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais|variante = c | tipo = Important Bird Area | nomber = Little Bay Pond | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} |perrow = 2/2/2 |border = infobox |image2 = Antillean crested hummingbird.jpg |caption2 = Fou-fou |image1 = Green throated carib shs.jpg |caption1 = Doctor bird |image3 = Loxigilla noctis a2.jpg |caption3 = Cheechee bird |image4 = Podilymbus-podiceps-001.jpg |caption4 = Sambuyadó pik diki |image5 = American coot in Prospect Park (06152).jpg |caption5 = Gaitu pik blanku |image6 = Ruddy Duck (Oxyura jamaicensis) RWD2.jpg |caption6 = Patu kòrá |caption_align = center }} | pais = {{SXM}} | zoom = 13 }} '''Little Bay Pond''' ta un kurpa di awa di 8 hèktar situá na kosta sùit di [[Sint Maarten]], serka di e kapital [[Philipsburg]]. E lago chikitu tin un diameter di aproksimadamente 2,5 kilometer i ta konektá ku laman na e kosta di Little Bay pa medio di un boka chikitu. Na su rand ta krese [[yerba di lama]] i diferente [[espesie]] di mangel, inkluyendo mangel tan (''Rhizophora mangle''), pretu (''Avicennia germinans'') i blanku (''Laguncularia racemosa''). E awa tin un salinidat relativamente abou di 4–8 parti pa mil. Un kaminda pa peaton ta kore rondó e lago.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Little Bay Pond ta un di e sinku [[Important Bird Area]] (IBA) rekonosé na Sint Maarten dor di BirdLife International. E área ta importante pa konservashon di [[para]], partikularmente pa [[espesie]] menasá òf ku un alkanse geográfiko restringí.<ref name=:"1"/> ==Para== Little Bay Pond ta sirbi komo habitat pa diferente espesie di para karakterístiko di Sint Maarten. Nan ta inkluí: * doctor bird (''Eulampis holosericeus'') * fou-fou (''Orthorhyncus cristatus'') * cheery-cheer (''Elaenia martinica'')<ref>Konosí pa [[papiamentu]] komo para bobo of whimpie ([[Kòrsou]]), chonchorogai ([[Boneiru]]), y elenia karibe ([[Aruba]]).</ref> * thrush palabrua boka duru (''Margarops fuscatus'')<ref>Konosí pa papiamentu komo palabrua (boka duru) òf chuchubi spañó.</ref> * cheechee bird (''Loxigilla noctis'') E sitio ta sirbi tambe komo lugá di krio pa diferente para di laman. Entre e paranan ku ta traha nan nèshi den e área ta haña e sambuyadó pik diki (''Podilymbus podiceps''), galiña di awa (''Gallinula chloropus''), gaitu pik blanku òf kùt (''Fulica americana''), [[pato di aña|patu di aña]] (''Anas bahamensis'') i patu kòrá (''Oxyura jamaicensis'').<ref name=bli>{{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/little-bay-sint-maarten-iba-sint-maarten-(to-netherlands) |title=Little Bay, Sint Maarten |author=<!--Not stated--> |date=2007 |website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date=}}</ref> == Mira tambe == * [[Important Bird Area den Karibe Hulandes]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Maarten]] [[:Kategoria:Important Bird Area]] Little Bay is an 8-hectare (20-acre) coastal pond in the country of Sint Maarten on the island of Saint Martin in the Dutch Caribbean. It has a low salinity (4 to 8 parts per thousand) and lies near the capital, Philipsburg. It has been identified as an Important Bird Area by BirdLife International because it supports threatened or restricted-range bird species. Birds for which the IBA was designated include green-throated caribs, Antillean crested hummingbirds, Caribbean elaenias, pearly-eyed thrashers and lesser Antillean bullfinches. Pied-billed grebes, common moorhens, American coots, white-cheeked pintails and ruddy ducks have been recorded nesting at the site.[1] {{Appendix}} ----------------- {{Databox}} '''Important Bird Area den Karibe Hulandes''' ta e áreanan designá komo [[Important Bird Area]] (IBA) riba e seis isla: Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E áreanan aki ta identifiká dor di BirdLife International komo lugánan di gran importansia pa konservashon di paranan na nivel mundial.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Komo parti di e ret mundial di BirdLife International, e islanan i nan instansianan di maneho di naturalesa ta traha huntu pa monitoriá i protehá [[espesie]]nan di para i nan habitat denter di e áreanan designá.<ref name=:"1"/> ==Kriterio di selekshon== Designashon komo IBA ta basá riba un seri di kriterio sientífiko. Entre esunnan mas importante ta e presensia di:<ref name=:"1"/> *espesie menasá segun e Lista Kòrá di [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] *espesie endémiko (ku ta eksistí solamente den un área limitá) *espesie ku alkanse restringí *espesie limitá na un bioma spesífiko *espesie di para ku ta forma grupo grandi (paranan kongregatorio) E kriterionan aki ta yuda determiná kua áreanan tin balor ekológiko spesial i mester wòrdu protehá. == Lista di IBA segun isla == Tin un total di 23 IBA den Karibe Hulandes, ku un superfisie kombiná di 45.024 hektar. E siguiente tabla ta mustra e áreanan ku nan kódigo, nòmber i superfisie:<ref name=:"1"/> {| class="wikitable sortable" ! Isla !! Kódigo IBA !! Nòmber !! Área (ha) |- | rowspan="4" | [[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] [[Aruba]] ||AW001|| [[Bubaliplas]] || style="text-align:right;" |53 |- |AW002 || [[Saliña Tierra del Sol]] || align="right" |2 |- |AW003 ||Oranjestad Reef Islands ||align="right" |309 |- | AW004 || San Nicolas Bay Reef Islands ||align="right" |248 |- | rowspan="6" | [[File:Flag of Bonaire.svg|22px|border]] [[Boneiru]] || AN009 || Washington Slagbaai National Park|| align="right" |6.900 |- | AN010 || Dos Pos || align="right" | 235 |- | AN011 || [[Important Bird Area Washikemba–Fontein–Onima| Washikemba-­Fontein-­Onima]] || align="right" |5.960 |- |AN012 || Klein Bonaire|| align="right" |1.810 |- |AN013 || Lac Bay || align="right" |2.075 |- |AN014 || Pekelmeer || align="right" |6.850 |- | rowspan="5" | [[File:Flag of Curaçao.svg|20px|border]][[Kòrsou]] ||AN015 || Northeast Curaçao || align="right" | 13.555 |- |AN016 || Malpais-­St.Michiel ||align="right" |1.100 |- |AN017 || [[Muizenberg]] || align="right" |65 |- |AN018 || Laguna Jan Thiel || align="right" |430 |- |AN019 || [[Klein Kòrsou]] || align="right" |1.130 |- |rowspan="1" | [[File:Flag of Saba.svg|20px|border]] [[Saba]] || AN006 || Saba Coastline ||align="right" |2.000 |- | rowspan="2" | [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|20px|border]] [[Sint Eustatius]] ||AN007 || Boven || align="right" |1.016 |- |AN008 || The Quill|| align="right" |470 |- | rowspan="5" | [[File:Flag of Sint Maarten.svg|20px|border]] [[Sint Maarten]] ||AN001 || Little Bay Pond ||align="right" | 8 |- |AN002 || Fresh Pond || align="right" |14 |- |AN003 || Great Salt Pond || align="right" |188 |- |AN004 || Fort Amsterdam || align="right" |278 |- |AN005 || Pelican Rock || align="right" |328 |- |} {{Appendix}} [[:Kategoria:Important Bird Area]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] == Lista di para den IBA segun isla == {| class="wikitable sortable" ! no.!! Imagen!! Nòmber !! AUA !! BON !! CUR !! SAB !! EUX !! SXM |- | 1 || [[File:Antillean crested hummingbird.jpg|border|70px]] || Fou-fou<br>''Orthorhyncus cristatus'' || || || || X || X || X |- |2|| [[File:Audobon's Shearwater.jpg|border|70px]] || Audubon's shearwater<br> ''Puffinus lherminieri'' || || || || X || X || |- |3 || [[File:Patagioenas corensis.jpg|border|70px]] || [[Barbacoa]]<br>''Patagioenas corensis'' || X || X || X || || || |- |4|| [[File:Anous minutus by Gregg Yan 02.jpg|border|70px]]||Noddy pretu <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |5|| [[File:Bridled Quail-Dove (7624361038).jpg|border|70px]] || Partridge/wood hen <br>''Geotrygon mystacea''|| || || || X||X || |- |6 || [[File:Bridled tern (Onychoprion anaethetus anaethetus) breeding Rock Islands.jpg|border|70px]] || Meuchi brel<br>''Onychoprion anaethetus'' || X || || || X || || |- |7|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |8|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |9 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |10|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- | 11 || [[File:Caribbean Elaenia.jpg|border|70px]] || Chonchorogai<br>''Elaenia martinica'' || X || X|| X || X || X || X |- |12|| [[File:American Flamingo JG.jpg|border|70px]] || Chogogo<br> ''Phoenicopterus ruber'' || X || X || X || || || |- |13 || [[File:2014-05-18 Sterna hirundo, Killingworth Lake, Northumberland 04.jpg|border|70px]] || Meuchi pik kòrá<br>''Sterna hirundo'' || X || X || X || || || |- |14|| [[File:Green throated carib shs.jpg|border|70px]]|| Doctor bird<br>''Eulampis holosericeus'' || || || || X || X || X |- |15|| [[File:Leucophaeus atricilla Caye Caulker 04.JPG|border|70px]] || Meuchi haridó<br>''Leucophaeus atricilla''|| X||X || X|| X||X ||X |- |16 || [[File:20260531 least tern sandy point bird sanctuary PD04639.jpg|border|70px]] || Meuchi chikitu<br>''Sternula antillarum'' || X || X || X || || X||X |- |17|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |18|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |19 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |20|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- |21|| [[File:Leucophaeus atricilla Caye Caulker 04.JPG|border|70px]] || Meuchi haridó<br>''Leucophaeus atricilla''|| X||X || X|| X||X ||X |- |22 || [[File:Bridled tern (Onychoprion anaethetus anaethetus) breeding Rock Islands.jpg|border|70px]] || Meuchi brel<br>''Onychoprion anaethetus'' || X || || || X || || |- |23|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |24|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |25 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |26|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- ! || || Total ||12 || 10 || 5|| 9 || 9 || 9 |} {{Appendix}} [[:Kategoria:Important Bird Area]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] Tin un total di 23 IBA ku un superfisie total di 45.024 hektar. Paranan inskribí den e lista kòrá di [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] di espesienan menasá i kasonan di [[endemismo]] ta faktornan pa klasifikashon di un área komo importante i/òf signifikante, i tambe ta wordu determiná pa paranan klasifiká komo espesie restringí den bioma, espesie di alkanse restringí i espesie di para kongregatorio. Esaki ta un '''lista di áreanan designá komo [[Important Bird Area]]''' (IBA) riba e seis isla di Karibe Hulandes: Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E áreanan aki ta identifiká dor di BirdLife International komo lugánan di gran importansia pa konservashon di paranan na nivel mundial. ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Siudat | nomber = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | perrow = 2 |direction = |border = infobox |image1 = |caption1 = |image2 = |caption2 = }} | pais = {{USA}} | poblacion = | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Lista di fuente }} [[:Kategoria:Siudat den Merka]] ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Isla | nomber = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | perrow = 2 |direction = |border = infobox |image1 = Pseudodiploria strigosa, colonia.jpg |caption1 = ''Pseudodiploria strigosa'' |image2 = Corals 4 Conch Reef 20230713.jpg |caption2 = ''Dichocoenia'' }} | pais = {{SXM}} | poblacion = | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} ---------------- {{multiple image | width = 200 | align = right | direction = vertical | image1 =Khalk.jpg | caption1 = Kharg ku tanki di zeta i piernan pa tankero | image2 = Kharg oil loading terminal.jpg | caption2 = Mas di 90% di tur petroleo iraní ta wòrdu eksportá via Kharg. | caption_align = center }} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Playa | nomber = Baya Beach | imagen = Baya Beach Curacao (213574239).jpeg | area = | densidad = | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1180549145|titulo= Blue Bay, Curaçao}} {{References}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ------------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | tipo = Sero | imagen = | descripcion = | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = region | division_adm = [[Paradera]] | zoom = 14 }} -------------- {{Multiple image | header_align = Center | header = '''Espesie den Yarari''' | align = right | image1 = Dauphins tâchetés de la réserve AGOA.jpg | image2 = Killerwhales jumping.jpg | image3 = Mother manatee and calf.jpg | caption1 = Dolfin ''Stenlla attenuata'' | caption2 = Bayena ''Orcinus orca'' | caption3 = Mamifero karibense ''Trichechus manatus'' | caption_align = center | total_width = 250 | perrow = 2/2 }} --------- {{Variante|c}} {{Infobox curpa di awa| variante= c | tipo_awa= Golfo | nomber_awa= | continente= | profundidad_averahe = | diepte= | hanchura_min= | hanchura_max= | largura = | imagen3 = | descripcion= }} {{Appendix}} {{Commonscat}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Region outónomo | nomber = Galicia | pais = {{ESP}} }} ----------- ## Marco legal i delimitashon * Den e **Caribe** e limites internashonalnan i maritimo ku ta regí pa e islanan di e Reino ta mayormente basá riba ley di Reino i tratado ku estado vecino (p.e. acuerdo ku Venezuela pa delimitá frontera maritima). E Gobierno Hulandes a publicá dokumentonan i dekretunan pa formalisa e limites (por ehempel, dekreet pa EEZ). ([Ministry of Defence][3], [State Department][4]) * Fontenan publiko ku kalkulá e limites (kòmá *Maritime Boundaries Geodatabase* di Flanders Marine Institute / MarineRegions) duna coordenadan i mapas ku ta mustra e zonanan 12-milla i e EEZ den e region. ([Marine Regions][5]) * Pa casonan unda islanan ta mas serka ku otro pais, delimitashon ta basá sovent riba **linia medianal** òf akuerdo bilateral (p.e. cu Venezuela 1978). ([State Department][4], [Marine Regions][5]) --- ## Aruba * **Reklemos generál**: Aruba ta claim e mar territorial te **12 milla náutiko**, tambe por existe un zona kontiguo i un EEZ te 200 milla segun derecho internashonal (UNCLOS) si no ta limitá pa fronteranan kontiguo. ([Index Mundi][6], [United Nations][2]) * **Delimitashon**: Aruba tin fronteranan maritimo resevabe ku paisnan kontiguo i nan a tuma parti di delimitashon ku tratadonan (p.e. e tratado di 1978 ku Venezuela ta relevante pa e region). Pa coordenadan i visualisashon, mapas publiko ku MarineRegions mostra e areas ku correspondé na Aruba. ([Marine Regions][5], [State Department][4]) * **Impakt praktiko**: Aruba, como dependensia del Reino, por administra rekursonan maritimo den su EEZ i regula pesca, eksplorashon i protekshon ambiental dento di e limites ku a keda stablesé. ([United Nations][2]) --- ## Curaçao * **Reklemos generál**: Curaçao tambe tin un **mar territorial de 12 milla** i un EEZ asigná den mapas y dekretonan publiko (loke ta reflehá den datanan geoespaciales disponibel). ([Marine Regions][7]) * **Fronteranan internacionais**: Curaçao a negoesia delimitashon maritimo ku Venezuela y akuerdo esaki ta tokante pa definí e límites suroeste i e posibelnan delimitashon na median line si ta necesario. ([State Department][4]) * **Ecosistema i Saba Bank**: Den e EEZ di Reino Hulandes den Caribe ta inkluí area biologicamente importantenan, manera **Saba Bank** ku ta den aguas di e Caribbean Netherlands pero ta parte di e zonanan maritimo di e Reino; e protekshon i gobernansa di esnan por influí tambe Curaçao via politika regional i akuerdo di gesthon. ([ResearchGate][8], [Marine Regions][9]) --- ## Sint Maarten (parte neerlandés) * **Reklemos generál**: E lado neerlandés di Sint Maarten ta tene un mar territorial standard te **12 milla**; su EEZ formal ta referí den mapas di EEZ pa Sint Maarten. ([Marine Regions][10], [Marine Regions][11]) * **Fronteranan ku Francia**: Sint Maarten ta parte di e ilolan ku ta compartí ku **Saint-Martin** (Franses). Pa e mar bòrdek logiko, habri akuerdo i mapas publiká pa Francia i Hulanda ku ta mustra limites maritimoi y baseline na e isla dividí; franka-neerlandés negoashiòn i kooperashon ta essencial pa manejamentu di e aguas ku ta ser compartí. ([maritimelimits.gouv.fr][12], [Ministry of Defence][3]) * **Uso praktiko**: Pa aktivitadnan di pesca, turismo marino (cruise, snorkeling), i regulashon di seguridad, e autoridatnan lokal y Reino coordina en basamentu di e leis i akuerdo aplikabel. ([Ministry of Defence][3], [United Nations][2]) --- ## Asuntu praktiko i aktuashon * **Eksplorashon i rekursos**: Detrás di e delimitashon a keda un interés praktiko — kontrol riba pesca, petróleo/gas potensial, protekshon di biodiversidat marino y regulashon di transit maritimo. E Reino a stablesé leis y dekretonan pa administrá e zonanan den accordo ku UNCLOS. ([United Nations][2], [Ministry of Defence][1]) * **Mapas y datos**: Pa ver mapas i coordenadan konkreto bo por konsultá **MarineRegions** (Flanders Marine Institute) of e publikashon oficial di govèrno Hulandes (Hydrography / Defense) ku tin fichanan riba maritime limits den Caribe. ([Marine Regions][5], [Ministry of Defence][3]) --- ## Fuentes selektá (pa komprondé i verifikashon) * Defensie.nl — *Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom* (overview di leis i delimitashon). ([Ministry of Defence][3]) * Flanders Marine Institute / MarineRegions — fichanan EEZ i territorial sea (Aruba, Curaçao, Sint Maarten). ([Marine Regions][5], [Marine Regions][10]) * UN / Decree on Exclusive Economic Zone — dokumentu legal riba EEZ (Reino). ([United Nations][2]) * US State Department / treaty references — notas riba tratado di delimitashon Nederland–Venezuela (1978). ([State Department][4]) * Research / Saba Bank summaries (biological importance inside Dutch Caribbean EEZ). ([ResearchGate][8]) Kier bo ku mi agrega mapas i coordenadan konkreto pa Aruba, Curaçao i Sint Maarten awor? [1]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries?utm_source=chatgpt.com "Maritime limits and boundaries | Hydrography" [2]: https://www.un.org/depts/los/LEGISLATIONANDTREATIES/PDFFILES/NLD_EEZ_decree2010.pdf?utm_source=chatgpt.com "Exclusive Economic Zone of the Part of the Kingdom" [3]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries/maritime-boundaries-of-the-caribbean-part-of-the-kingdom?utm_source=chatgpt.com "Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom" [4]: https://www.state.gov/wp-content/uploads/2019/12/LIS-105.pdf?utm_source=chatgpt.com "maritime boundaries: colombia – dominican republic and" [5]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26519&utm_source=chatgpt.com "Aruba · MRGID 26519" [6]: https://www.indexmundi.com/aruba/maritime_claims.html?utm_source=chatgpt.com "Aruba Maritime claims - Geography" [7]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26517&utm_source=chatgpt.com "Curaçao · MRGID 26517" [8]: https://www.researchgate.net/figure/Maritime-boundaries-ABC-islands-Appendix-1-from-Besluit-grenzen-exclusieve-economische_fig6_48185027?utm_source=chatgpt.com "Maritime boundaries ABC islands (Appendix 1 from \"Besluit grenzen... | Download Scientific Diagram" [9]: https://www.marineregions.org/gazetteer.php?id=26517&p=details&utm_source=chatgpt.com "Dutch Exclusive Economic Zone (Curaçao) (EEZ)" [10]: https://marineregions.org/gazetteer.php/gazetteer.php?id=21803&p=details&utm_source=chatgpt.com "Dutch Exclusive Economic Zone (Sint-Maarten) (EEZ)" [11]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=21803&utm_source=chatgpt.com "Sint-Maarten · MRGID 21803" [12]: https://maritimelimits.gouv.fr/sites/default/files/2023-03/EN_St_Martin.pdf?utm_source=chatgpt.com "FRENCH MARITIME SPACES OF SAINT-MARTIN AND ..." -------------- {{Multiple image | header_align = | header = | align = center | image1 = LopedeVega.jpg | image2 = Quevedo (copia de Velázquez).jpg | image3 = Tirso de molina.jpg | image4 = Diego Rodríguez de Silva y Velázquez - Luis de Góngora y Argote - Google Art Project.jpg | caption1 = Lope de Vega | caption2 = Francisco de Quevedo | caption3 = Tirso de Molina | caption4 = Luis de Góngora | caption_align = center | total_width = 250 | perrow = 2/2 }} ----------------- ==Madeirezen in het Caribisch gebied== De term Madeirezen in het Caribisch gebied verwijst naar mensen van oorsprong afkomstig van de Portugese eilandengroep Madeira, die in de 19e eeuw naar het Caribisch gebied emigreerden. Ze vestigden zich onder meer in Guyana, Suriname, Trinidad, Curaçao, Aruba, Bonaire, Saint Vincent en Grenada. == Migratiegeschiedenis == Vanaf het midden van de 19e eeuw werden veel inwoners van Madeira geconfronteerd met armoede, hongersnood, werkloosheid en landbouwcrises, waaronder de ineenstorting van de wijnindustrie. De Portugese autoriteiten moedigden emigratie aan, en plantagehouders en koloniale ondernemingen in het Caribisch gebied waren op zoek naar goedkope arbeidskrachten. De eerste grote groep Madeirezen arriveerde in Brits-Guiana (het huidige Guyana) in 1835. Later volgden migratiestromen naar Trinidad, St. Lucia, Grenada, Jamaica, en in mindere mate naar Curaçao, Aruba en Bonaire, waar ze werkten op plantages, zoutvelden, in de detailhandel en in de opkomende industrie. == Integratie en identiteit == De Madeirezen brachten hun taal (Portugees en Madeirees dialect), katholieke geloof en culinaire tradities mee. Hun familienamen — zoals Pires, Teixeira, Gomes, Fernandes, Henriques en De Souza — zijn vandaag de dag nog terug te vinden in verschillende Caribische landen. In onder meer Aruba en Curaçao vormden ze hechte gemeenschappen en integreerden geleidelijk met andere bevolkingsgroepen. Er ontstonden ook gemengde huwelijken met mensen van Afrikaanse, inheemse of creoolse achtergrond. == Bijdragen == De Madeirezen en hun nakomelingen droegen bij aan de ontwikkeling van het Caribisch gebied op diverse vlakken: Landbouw – arbeid op plantages en kleine landbouwbedrijven Kleine handel – het openen van familiebedrijfjes en buurtwinkels Religie – betrokkenheid bij de katholieke kerk, bijvoorbeeld als catechisten of gemeenschapsleiders Eten & cultuur – bijdragen aan de lokale keuken met recepten zoals bacalhau-gerechten en honingtaart (bolo de mel) == Heden en erfgoed == In de hedendaagse Caribische samenlevingen is de Madeirese identiteit grotendeels opgegaan in de nationale identiteit. In Aruba en Curaçao zijn er nog steeds sporen terug te vinden in familienamen, kerkregisters en mondelinge overlevering. In Guyana en Trinidad bestaan organisaties die het Madeirese erfgoed behouden, zoals de Portuguese Association of Trinidad and Tobago. == Bronnen (aanbevolen voor Wikipedia)== *Edward A. Alpers – Portuguese migration in the Caribbean *Bonham C. Richardson – Caribbean Migrants: Environment and Human Survival *Archieven van de Madeira-emigratie, Funchal *National Archives of Guyana *Mondelinge geschiedenis van afstammelingen van Madeirezen op Aruba en Curaçao ---------------- == Bushiribana == Het „piratenkasteel", zoals eens een Essokaart van Aruba de ruïne van Bushiribana bij Boca Mahos heeft genoemd, werd gebouwd in 1874 als een goudwasserij. Van 1854 tot 1868 had Concessie de Jongh van Den Haag de beschikking over de goudvelden van Aruba. Maar deze heeft er niet hard gewerkt. Na 1867 ett wel iot 1872 was de concessie verleend aan Isola, Ricket & Co, New Vork, een Amerikaanse maatschappij dus. Zij werkte nog voïgens de primitieve methode: bij de mijnen zelf ter plaatste de stenen kapot slaan, ziften en wassen. Isola, merkwaardigerwijze bij de oude goudmijnwerkers alleen bekend als Isalo, werkte behalve op de reeds genoemde plaatsen Westpunt en omgeving van Rooi Fluit ook nog in de omgeving van Sero Cristal en bij Sero Moskita en Tres Cp.bez aan de noordoostkant van het eiland. In 1870 kwamen te Sero Moskita nog een paar goudmijnwerkers om het leven door het instorten van de mijn, namelijk Luis Rivero en Pedro Farro. Van 1872 tot 1881 was de goudconcessie verleend aan een Engelse maatschappij Aruba Island Goldmining Company, London, \ Deze maatschappij bouwde de goudwasserij van Bushiribana in 1874, waarbij de bekende Arubaanse metselaar Aiexander Donati met enkele Curacaose metselaars het romantische stenen gevaarte r>ptrok. Hijskranen van houten balken moesten de zware stenen op hun plaats bree{ gen. In deze fabriek ging men & stampmolens werken om de fijn te malen. Het Engelse personyj van deze maatschappij, dat voot groot gedeelte daar in de buurt v , de goudwasserij woonde, best" " volgens do herinnering van de °^ Arubaanse -------------- {{Databox}} '''Pago Pago''' ta {{Appendix}} [[:Kategoria:Oseania]] -------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Siudat | nomber = Ginebra | pais = {{SUI}} | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} |perrow = 1/2/1 |border = infobox |image1 = UN Building A Southern Lawn.jpg |caption1 = Palais des Nations |image2 = ReformationsdenkmalGenf1.jpg |caption2 = Monumento di Reformacion |image3 = Geneve 2005 001 Ork.ch.jpg |caption3 = Siudat ku Lago Ginebra }} | zoom = 5 }} {{Commonscat|Ginebra}} {{Appendix}} [[:Category:Siudadnan]] [[:Category:Suisa]] ----------- {{Multiple image | header_align = | header = | align = center | image1 = Redonda Day.JPG | image2 = Redonda west cliffs.JPG | image3 = Stone building on Redonda.JPG | caption1 = Bista riba Redonda for di [[Nevis]] ku [[Montserrat]] den fondo | caption2 = Barankanan den laman na banda west | caption3 = Kas riba Redona | caption_align = center | width1 = | width2 = | width3 = | total_width = 500 | direction = horizontal }} {{Commonscat}} {{Appendix}} [[Category:Isla]] [[Category:Antigua y Barbuda]] ----------------------- {{Infopais}} '''South Georgia and the South Sandwich Islands''' ([[ingles]]: Falkland Islands, [[spaño]] (Islas) Malvinas òf Islas Falkland) (SGSSI) ta un teritorio ultramar britániko den e parti sur di [[Oseano Atlantiko]]. E ta un grupo di islanan remoto i inhóspito, konsistí di Georgia Sur i un kadena di islanan mas chikitu konosí komo e Islanan Sandwich Sur. South Georgia ta 165 kilometer largu i 35 kilometer largu i ta e isla di mas grandi den e teritorio. E islanan di South Sandwich ta keda mas o menos 700 kilometer (430 mi) sureste di South Georgia. E área total di e teritorio ta 3,903 km2.[1] 1] E islanan Falkland ta mas o menos 1,300 kilometer (810 mi) west for di su punto mas serka. E islanan di South Sandwich no tin habitante, i un poblashon no permanente chikitu ta biba na South Georgia.[ No tin buelo di pasahero ni ferry regular pa of for di e teritorio, maske bishitanan di crucero na South Georgia ta bira mas popular, cu varios mil bishitante tur zomer. Reino Uni a deklará su soberania riba Sur Georgia na 1775 i e Islanan Sur Sandwich na 1908. E teritorio di "South Georgia and the South Sandwich Islands" a ser formá na 1985;[3] anteriormente, e tabata goberná komo parti di e Dependensia di e Islanan Falkland. Argentina a reklamá Sur di Georgia na 1927 i a reklamá e Islanan Sur di Sandwich na 1938. E islanan ta forma un teritorio britániko ultramar, dependiente i no outónomo, ku ta kai bou [[Reino Uni]]. E ta pertenesé na un di e 17 teritorio riba e lista di [[Nashonnan Uni]] di teritorionan no outónomo bou di supervishon di e Komité di Dekolonisashon di Nashonnan Uni. Argentina ta reklamá e grupo di islanan, loke a kondusí na e Guera di Falkland na 1982 durante e término di [[Margaret Thatcher]] komo [[promé minister]] di Reino Uni. E dos islanan mas grandi ta Falkland Ost i Falkland West. E kapital di islanan Falkland ta [[Stanley]], establesé riba e isla Falkland Ost. E habitantenan di e islanan tin nashonalidat britániko i ta papia ingles. Nan ta haña nan entrada prinsipalmente for di peska i kuido di karné. {{Appendix}} [[Category:Reino Uni|Islanan Falkland]] ------------------ '''King Edward Point''' (tambe konosí komo KEP) ta un stashon di investigashon permanente di British Antarctic Survey riba e isla di Georgia Sur i ta [[kapital]] di e teritorio di mas leu di Merka di Georgia Sur i e Islanan Sandwich Sur.[1] E ta situá den Cumberland East Bay riba e kosta noreste di e isla. 2] E asentamentu ta e kapital mas chikitu na mundu segun [[poblashon]]. {{Appendix}} [[Category:Siudadnan]] [[Category:Reino Uni|Islanan Falkland]] -------------------------------- {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =66396157|titulo=Antwerpen (stad)}} {{References}} }} [[Category:Siudadnan]] [[Category:Belgika]] ------------------- {{Databox}} -------------------- ==Uitbreiding Boneiru == === Demografia === E [[idioma ofisial]] ta [[Hulandes]]. [[Papiamentu]] i [[Ingles]] tambe ta wordu rekonosí komo idioma ofisial den trafiko legal i administrativo, enseñansa, bida sosio-ekonomiko i hustisia.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/erkende-talen/vraag-en-antwoord/erkende-talen-nederland Erkende talen Nederland], Rijksoverheid</ref> Di e poblashon 64% ta papia Papiamentu na kas, i 15% Hulandes, 15% [[Spaño]] i 5% Ingles. Mayoria di e hablado di Papiamentu ta papia tambe Hulandes, Ingles i Spaño. Na Boneiru ta uza e [[Ortografia di papiamentu|ortografia fonétiko]] di Papiamentu, no esun di Aruba (etimologiko). Un partikuliaridat di e Papiamentu di Boneiru ta sufigo dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) E residentenan di Boneiru ta uza hopi abreviashon ora di papia. Na e islanan hermana Curaçao en Aruba nan ta yama esaki ''korta palabra'', papiamentu abreviá. === Luganan mas pobla === [[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru. The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/> * Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref> * Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/> * Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/> * Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/> * [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/> * Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/> * Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/> --- De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak. The population is estimated to be 20,104 in 2019. Most of its inhabitants are biracial, the product of European and African intermarriage. However, a significant part of the population has a variety of origins, including the Netherlands, Dominican Republic, Venezuela, Colombia, Suriname and the United States, among others. === Luganan mas pobla === [[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru. The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/> * Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref> * Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/> * Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/> * Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/> * [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/> * Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/> * Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/> nl.wiki Bonaire heeft 20.104 inwoners volgens de telling van 2019.[1] In 2001 had 86% van de bevolking de Nederlandse nationaliteit, maar was slechts 52% op het eiland zelf geboren.[8] Naast veel mensen van de andere eilanden Curaçao en Aruba, uit Nederland en de buurlanden Venezuela en Colombia wonen er veel mensen uit de Dominicaanse Republiek, grotendeels arbeidsmigranten. De overgrote meerderheid van de bevolking is rooms-katholiek, (77%). Verder is er een kleine protestantse gemeenschap en is de evangelische gemeenschap sterk in opkomst (zo'n 10% van de bevolking). De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak. p59611d2a8r6wh2ezw23lplcf1d2vbk 203712 203710 2026-09-10T08:54:19Z Caribiana 8320 203712 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ To do: * Canada: New Brunswick - North West Territories - Prince Edward Island - * others: [[Islanan Seychelles]] - [[Isla San Andres]] - [[Isla Providencia]] - [[Islanan Turks & Caicos]] - ----------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais|variante = c | tipo = Siudat | nomber = Las Piedras | pais = {{VEN}} | tipo_division_adm = Estado | division_adm = [[Falcón]] | tipo_subdivision_adm = Municipio | subdivision_adm = Carirubana }} '''Las Piedras''' ta un siudat kostal den zona nortwest di [[Venezuela]], situ riba [[Peninsula di Paraguaná]] den estado [[Falcón]]. Las Piedras ta un ciudad portuario.<ref>{{Cite web|url=http://ports.com/venezuela/port-of-las-piedras/|title = Port of las Piedras, Venezuela}}</ref> El a kuminsá komo un komunidat di piskadó i, ku tempu, a wordo akoplá na e gran desaroyo industrial di Paraguaná, deb na su serkania na laman i na e komplehonan grandi di refinamentu di petroli di Amuay i Cardon. E kombinashon ei di raisnan di peska i serkania industrial ta definí e karakter di un komunidat trahadó ku ta profundamente ankrá den e kosta di Falcón. E siudat ta forma parti di e area metropolitano di [[Punto Fijo]], un di e konglomeradonan urbano mas importante den wèst di e pais. E area ta wordo sirbi pa Aeropuerto Internacional Josefa Camejo, cu un cantidad di aerolinea comercial cu ta bula eynan for di [[Caracas]] y [[Cuba]] y, antes, for di [[Aruba]]. Las Piedras ta parti di e área metropolitano di Punto Fijo, un di e konglomeradonan urbano mas importante den wèst di e pais, i ta situá banda di e Sentro di Refinashon di Paraguaná, ku ta konsistí di e komplehonan di Amuay i Cardón, un di esnan mas grandi na mundu (Wikipedia, «Punto Fijo», aksesá na 2026). E kombinashon ei di raisnan di peska i serkania industrial ta definí e karakter di un komunidat trahadó ku ta profundamente ankrá den e kosta di Falcón. '''Las Piedras''' ta un lokalidat kostero i portuario den e parti nordwèst di [[Venezuela]], situá riba e [[Peninsula di Paraguaná]] den estado [[Falcón]]. E ta forma parti di e área metropolitano di [[Punto Fijo]] i ta konosé tambe pa su puerto marítimo. E área di [[Punto Fijo]] ta sirbí pa e [[Aeropuerto Internacional Josefa Camejo]], ku ta situá den munisipio Los Taques. E aeropuerto ta konektá e peninsula ku otro lugá den Venezuela i, segun e época, ku destinashonnan internashonal. Actualmente tin konekshon aéreo ku [[Kòrsou]], miéntras ku servisio pa [[Aruba]] a wordo suspendé i ta planeá pa bolbe. {{Appendix|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = 1333640729|titulo=Las Piedras, Venezuela}} {{references}} }} [[:Kategoria:Venezuela]] ----------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais|variante = c | tipo = Important Bird Area | nomber = Little Bay Pond | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} |perrow = 2/2/2 |border = infobox |image2 = Antillean crested hummingbird.jpg |caption2 = Fou-fou |image1 = Green throated carib shs.jpg |caption1 = Doctor bird |image3 = Loxigilla noctis a2.jpg |caption3 = Cheechee bird |image4 = Podilymbus-podiceps-001.jpg |caption4 = Sambuyadó pik diki |image5 = American coot in Prospect Park (06152).jpg |caption5 = Gaitu pik blanku |image6 = Ruddy Duck (Oxyura jamaicensis) RWD2.jpg |caption6 = Patu kòrá |caption_align = center }} | pais = {{SXM}} | zoom = 13 }} '''Little Bay Pond''' ta un kurpa di awa di 8 hèktar situá na kosta sùit di [[Sint Maarten]], serka di e kapital [[Philipsburg]]. E lago chikitu tin un diameter di aproksimadamente 2,5 kilometer i ta konektá ku laman na e kosta di Little Bay pa medio di un boka chikitu. Na su rand ta krese [[yerba di lama]] i diferente [[espesie]] di mangel, inkluyendo mangel tan (''Rhizophora mangle''), pretu (''Avicennia germinans'') i blanku (''Laguncularia racemosa''). E awa tin un salinidat relativamente abou di 4–8 parti pa mil. Un kaminda pa peaton ta kore rondó e lago.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Little Bay Pond ta un di e sinku [[Important Bird Area]] (IBA) rekonosé na Sint Maarten dor di BirdLife International. E área ta importante pa konservashon di [[para]], partikularmente pa [[espesie]] menasá òf ku un alkanse geográfiko restringí.<ref name=:"1"/> ==Para== Little Bay Pond ta sirbi komo habitat pa diferente espesie di para karakterístiko di Sint Maarten. Nan ta inkluí: * doctor bird (''Eulampis holosericeus'') * fou-fou (''Orthorhyncus cristatus'') * cheery-cheer (''Elaenia martinica'')<ref>Konosí pa [[papiamentu]] komo para bobo of whimpie ([[Kòrsou]]), chonchorogai ([[Boneiru]]), y elenia karibe ([[Aruba]]).</ref> * thrush palabrua boka duru (''Margarops fuscatus'')<ref>Konosí pa papiamentu komo palabrua (boka duru) òf chuchubi spañó.</ref> * cheechee bird (''Loxigilla noctis'') E sitio ta sirbi tambe komo lugá di krio pa diferente para di laman. Entre e paranan ku ta traha nan nèshi den e área ta haña e sambuyadó pik diki (''Podilymbus podiceps''), galiña di awa (''Gallinula chloropus''), gaitu pik blanku òf kùt (''Fulica americana''), [[pato di aña|patu di aña]] (''Anas bahamensis'') i patu kòrá (''Oxyura jamaicensis'').<ref name=bli>{{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/little-bay-sint-maarten-iba-sint-maarten-(to-netherlands) |title=Little Bay, Sint Maarten |author=<!--Not stated--> |date=2007 |website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date=}}</ref> == Mira tambe == * [[Important Bird Area den Karibe Hulandes]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Maarten]] [[:Kategoria:Important Bird Area]] Little Bay is an 8-hectare (20-acre) coastal pond in the country of Sint Maarten on the island of Saint Martin in the Dutch Caribbean. It has a low salinity (4 to 8 parts per thousand) and lies near the capital, Philipsburg. It has been identified as an Important Bird Area by BirdLife International because it supports threatened or restricted-range bird species. Birds for which the IBA was designated include green-throated caribs, Antillean crested hummingbirds, Caribbean elaenias, pearly-eyed thrashers and lesser Antillean bullfinches. Pied-billed grebes, common moorhens, American coots, white-cheeked pintails and ruddy ducks have been recorded nesting at the site.[1] {{Appendix}} ----------------- {{Databox}} '''Important Bird Area den Karibe Hulandes''' ta e áreanan designá komo [[Important Bird Area]] (IBA) riba e seis isla: Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E áreanan aki ta identifiká dor di BirdLife International komo lugánan di gran importansia pa konservashon di paranan na nivel mundial.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Komo parti di e ret mundial di BirdLife International, e islanan i nan instansianan di maneho di naturalesa ta traha huntu pa monitoriá i protehá [[espesie]]nan di para i nan habitat denter di e áreanan designá.<ref name=:"1"/> ==Kriterio di selekshon== Designashon komo IBA ta basá riba un seri di kriterio sientífiko. Entre esunnan mas importante ta e presensia di:<ref name=:"1"/> *espesie menasá segun e Lista Kòrá di [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] *espesie endémiko (ku ta eksistí solamente den un área limitá) *espesie ku alkanse restringí *espesie limitá na un bioma spesífiko *espesie di para ku ta forma grupo grandi (paranan kongregatorio) E kriterionan aki ta yuda determiná kua áreanan tin balor ekológiko spesial i mester wòrdu protehá. == Lista di IBA segun isla == Tin un total di 23 IBA den Karibe Hulandes, ku un superfisie kombiná di 45.024 hektar. E siguiente tabla ta mustra e áreanan ku nan kódigo, nòmber i superfisie:<ref name=:"1"/> {| class="wikitable sortable" ! Isla !! Kódigo IBA !! Nòmber !! Área (ha) |- | rowspan="4" | [[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] [[Aruba]] ||AW001|| [[Bubaliplas]] || style="text-align:right;" |53 |- |AW002 || [[Saliña Tierra del Sol]] || align="right" |2 |- |AW003 ||Oranjestad Reef Islands ||align="right" |309 |- | AW004 || San Nicolas Bay Reef Islands ||align="right" |248 |- | rowspan="6" | [[File:Flag of Bonaire.svg|22px|border]] [[Boneiru]] || AN009 || Washington Slagbaai National Park|| align="right" |6.900 |- | AN010 || Dos Pos || align="right" | 235 |- | AN011 || [[Important Bird Area Washikemba–Fontein–Onima| Washikemba-­Fontein-­Onima]] || align="right" |5.960 |- |AN012 || Klein Bonaire|| align="right" |1.810 |- |AN013 || Lac Bay || align="right" |2.075 |- |AN014 || Pekelmeer || align="right" |6.850 |- | rowspan="5" | [[File:Flag of Curaçao.svg|20px|border]][[Kòrsou]] ||AN015 || Northeast Curaçao || align="right" | 13.555 |- |AN016 || Malpais-­St.Michiel ||align="right" |1.100 |- |AN017 || [[Muizenberg]] || align="right" |65 |- |AN018 || Laguna Jan Thiel || align="right" |430 |- |AN019 || [[Klein Kòrsou]] || align="right" |1.130 |- |rowspan="1" | [[File:Flag of Saba.svg|20px|border]] [[Saba]] || AN006 || Saba Coastline ||align="right" |2.000 |- | rowspan="2" | [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|20px|border]] [[Sint Eustatius]] ||AN007 || Boven || align="right" |1.016 |- |AN008 || The Quill|| align="right" |470 |- | rowspan="5" | [[File:Flag of Sint Maarten.svg|20px|border]] [[Sint Maarten]] ||AN001 || Little Bay Pond ||align="right" | 8 |- |AN002 || Fresh Pond || align="right" |14 |- |AN003 || Great Salt Pond || align="right" |188 |- |AN004 || Fort Amsterdam || align="right" |278 |- |AN005 || Pelican Rock || align="right" |328 |- |} {{Appendix}} [[:Kategoria:Important Bird Area]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] == Lista di para den IBA segun isla == {| class="wikitable sortable" ! no.!! Imagen!! Nòmber !! AUA !! BON !! CUR !! SAB !! EUX !! SXM |- | 1 || [[File:Antillean crested hummingbird.jpg|border|70px]] || Fou-fou<br>''Orthorhyncus cristatus'' || || || || X || X || X |- |2|| [[File:Audobon's Shearwater.jpg|border|70px]] || Audubon's shearwater<br> ''Puffinus lherminieri'' || || || || X || X || |- |3 || [[File:Patagioenas corensis.jpg|border|70px]] || [[Barbacoa]]<br>''Patagioenas corensis'' || X || X || X || || || |- |4|| [[File:Anous minutus by Gregg Yan 02.jpg|border|70px]]||Noddy pretu <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |5|| [[File:Bridled Quail-Dove (7624361038).jpg|border|70px]] || Partridge/wood hen <br>''Geotrygon mystacea''|| || || || X||X || |- |6 || [[File:Bridled tern (Onychoprion anaethetus anaethetus) breeding Rock Islands.jpg|border|70px]] || Meuchi brel<br>''Onychoprion anaethetus'' || X || || || X || || |- |7|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |8|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |9 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |10|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- | 11 || [[File:Caribbean Elaenia.jpg|border|70px]] || Chonchorogai<br>''Elaenia martinica'' || X || X|| X || X || X || X |- |12|| [[File:American Flamingo JG.jpg|border|70px]] || Chogogo<br> ''Phoenicopterus ruber'' || X || X || X || || || |- |13 || [[File:2014-05-18 Sterna hirundo, Killingworth Lake, Northumberland 04.jpg|border|70px]] || Meuchi pik kòrá<br>''Sterna hirundo'' || X || X || X || || || |- |14|| [[File:Green throated carib shs.jpg|border|70px]]|| Doctor bird<br>''Eulampis holosericeus'' || || || || X || X || X |- |15|| [[File:Leucophaeus atricilla Caye Caulker 04.JPG|border|70px]] || Meuchi haridó<br>''Leucophaeus atricilla''|| X||X || X|| X||X ||X |- |16 || [[File:20260531 least tern sandy point bird sanctuary PD04639.jpg|border|70px]] || Meuchi chikitu<br>''Sternula antillarum'' || X || X || X || || X||X |- |17|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |18|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |19 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |20|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- |21|| [[File:Leucophaeus atricilla Caye Caulker 04.JPG|border|70px]] || Meuchi haridó<br>''Leucophaeus atricilla''|| X||X || X|| X||X ||X |- |22 || [[File:Bridled tern (Onychoprion anaethetus anaethetus) breeding Rock Islands.jpg|border|70px]] || Meuchi brel<br>''Onychoprion anaethetus'' || X || || || X || || |- |23|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |24|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |25 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |26|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- ! || || Total ||12 || 10 || 5|| 9 || 9 || 9 |} {{Appendix}} [[:Kategoria:Important Bird Area]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] Tin un total di 23 IBA ku un superfisie total di 45.024 hektar. Paranan inskribí den e lista kòrá di [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] di espesienan menasá i kasonan di [[endemismo]] ta faktornan pa klasifikashon di un área komo importante i/òf signifikante, i tambe ta wordu determiná pa paranan klasifiká komo espesie restringí den bioma, espesie di alkanse restringí i espesie di para kongregatorio. Esaki ta un '''lista di áreanan designá komo [[Important Bird Area]]''' (IBA) riba e seis isla di Karibe Hulandes: Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E áreanan aki ta identifiká dor di BirdLife International komo lugánan di gran importansia pa konservashon di paranan na nivel mundial. ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Siudat | nomber = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | perrow = 2 |direction = |border = infobox |image1 = |caption1 = |image2 = |caption2 = }} | pais = {{USA}} | poblacion = | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Lista di fuente }} [[:Kategoria:Siudat den Merka]] ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Isla | nomber = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | perrow = 2 |direction = |border = infobox |image1 = Pseudodiploria strigosa, colonia.jpg |caption1 = ''Pseudodiploria strigosa'' |image2 = Corals 4 Conch Reef 20230713.jpg |caption2 = ''Dichocoenia'' }} | pais = {{SXM}} | poblacion = | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} ---------------- {{multiple image | width = 200 | align = right | direction = vertical | image1 =Khalk.jpg | caption1 = Kharg ku tanki di zeta i piernan pa tankero | image2 = Kharg oil loading terminal.jpg | caption2 = Mas di 90% di tur petroleo iraní ta wòrdu eksportá via Kharg. | caption_align = center }} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Playa | nomber = Baya Beach | imagen = Baya Beach Curacao (213574239).jpeg | area = | densidad = | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1180549145|titulo= Blue Bay, Curaçao}} {{References}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ------------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | tipo = Sero | imagen = | descripcion = | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = region | division_adm = [[Paradera]] | zoom = 14 }} -------------- {{Multiple image | header_align = Center | header = '''Espesie den Yarari''' | align = right | image1 = Dauphins tâchetés de la réserve AGOA.jpg | image2 = Killerwhales jumping.jpg | image3 = Mother manatee and calf.jpg | caption1 = Dolfin ''Stenlla attenuata'' | caption2 = Bayena ''Orcinus orca'' | caption3 = Mamifero karibense ''Trichechus manatus'' | caption_align = center | total_width = 250 | perrow = 2/2 }} --------- {{Variante|c}} {{Infobox curpa di awa| variante= c | tipo_awa= Golfo | nomber_awa= | continente= | profundidad_averahe = | diepte= | hanchura_min= | hanchura_max= | largura = | imagen3 = | descripcion= }} {{Appendix}} {{Commonscat}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Region outónomo | nomber = Galicia | pais = {{ESP}} }} ----------- ## Marco legal i delimitashon * Den e **Caribe** e limites internashonalnan i maritimo ku ta regí pa e islanan di e Reino ta mayormente basá riba ley di Reino i tratado ku estado vecino (p.e. acuerdo ku Venezuela pa delimitá frontera maritima). E Gobierno Hulandes a publicá dokumentonan i dekretunan pa formalisa e limites (por ehempel, dekreet pa EEZ). ([Ministry of Defence][3], [State Department][4]) * Fontenan publiko ku kalkulá e limites (kòmá *Maritime Boundaries Geodatabase* di Flanders Marine Institute / MarineRegions) duna coordenadan i mapas ku ta mustra e zonanan 12-milla i e EEZ den e region. ([Marine Regions][5]) * Pa casonan unda islanan ta mas serka ku otro pais, delimitashon ta basá sovent riba **linia medianal** òf akuerdo bilateral (p.e. cu Venezuela 1978). ([State Department][4], [Marine Regions][5]) --- ## Aruba * **Reklemos generál**: Aruba ta claim e mar territorial te **12 milla náutiko**, tambe por existe un zona kontiguo i un EEZ te 200 milla segun derecho internashonal (UNCLOS) si no ta limitá pa fronteranan kontiguo. ([Index Mundi][6], [United Nations][2]) * **Delimitashon**: Aruba tin fronteranan maritimo resevabe ku paisnan kontiguo i nan a tuma parti di delimitashon ku tratadonan (p.e. e tratado di 1978 ku Venezuela ta relevante pa e region). Pa coordenadan i visualisashon, mapas publiko ku MarineRegions mostra e areas ku correspondé na Aruba. ([Marine Regions][5], [State Department][4]) * **Impakt praktiko**: Aruba, como dependensia del Reino, por administra rekursonan maritimo den su EEZ i regula pesca, eksplorashon i protekshon ambiental dento di e limites ku a keda stablesé. ([United Nations][2]) --- ## Curaçao * **Reklemos generál**: Curaçao tambe tin un **mar territorial de 12 milla** i un EEZ asigná den mapas y dekretonan publiko (loke ta reflehá den datanan geoespaciales disponibel). ([Marine Regions][7]) * **Fronteranan internacionais**: Curaçao a negoesia delimitashon maritimo ku Venezuela y akuerdo esaki ta tokante pa definí e límites suroeste i e posibelnan delimitashon na median line si ta necesario. ([State Department][4]) * **Ecosistema i Saba Bank**: Den e EEZ di Reino Hulandes den Caribe ta inkluí area biologicamente importantenan, manera **Saba Bank** ku ta den aguas di e Caribbean Netherlands pero ta parte di e zonanan maritimo di e Reino; e protekshon i gobernansa di esnan por influí tambe Curaçao via politika regional i akuerdo di gesthon. ([ResearchGate][8], [Marine Regions][9]) --- ## Sint Maarten (parte neerlandés) * **Reklemos generál**: E lado neerlandés di Sint Maarten ta tene un mar territorial standard te **12 milla**; su EEZ formal ta referí den mapas di EEZ pa Sint Maarten. ([Marine Regions][10], [Marine Regions][11]) * **Fronteranan ku Francia**: Sint Maarten ta parte di e ilolan ku ta compartí ku **Saint-Martin** (Franses). Pa e mar bòrdek logiko, habri akuerdo i mapas publiká pa Francia i Hulanda ku ta mustra limites maritimoi y baseline na e isla dividí; franka-neerlandés negoashiòn i kooperashon ta essencial pa manejamentu di e aguas ku ta ser compartí. ([maritimelimits.gouv.fr][12], [Ministry of Defence][3]) * **Uso praktiko**: Pa aktivitadnan di pesca, turismo marino (cruise, snorkeling), i regulashon di seguridad, e autoridatnan lokal y Reino coordina en basamentu di e leis i akuerdo aplikabel. ([Ministry of Defence][3], [United Nations][2]) --- ## Asuntu praktiko i aktuashon * **Eksplorashon i rekursos**: Detrás di e delimitashon a keda un interés praktiko — kontrol riba pesca, petróleo/gas potensial, protekshon di biodiversidat marino y regulashon di transit maritimo. E Reino a stablesé leis y dekretonan pa administrá e zonanan den accordo ku UNCLOS. ([United Nations][2], [Ministry of Defence][1]) * **Mapas y datos**: Pa ver mapas i coordenadan konkreto bo por konsultá **MarineRegions** (Flanders Marine Institute) of e publikashon oficial di govèrno Hulandes (Hydrography / Defense) ku tin fichanan riba maritime limits den Caribe. ([Marine Regions][5], [Ministry of Defence][3]) --- ## Fuentes selektá (pa komprondé i verifikashon) * Defensie.nl — *Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom* (overview di leis i delimitashon). ([Ministry of Defence][3]) * Flanders Marine Institute / MarineRegions — fichanan EEZ i territorial sea (Aruba, Curaçao, Sint Maarten). ([Marine Regions][5], [Marine Regions][10]) * UN / Decree on Exclusive Economic Zone — dokumentu legal riba EEZ (Reino). ([United Nations][2]) * US State Department / treaty references — notas riba tratado di delimitashon Nederland–Venezuela (1978). ([State Department][4]) * Research / Saba Bank summaries (biological importance inside Dutch Caribbean EEZ). ([ResearchGate][8]) Kier bo ku mi agrega mapas i coordenadan konkreto pa Aruba, Curaçao i Sint Maarten awor? [1]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries?utm_source=chatgpt.com "Maritime limits and boundaries | Hydrography" [2]: https://www.un.org/depts/los/LEGISLATIONANDTREATIES/PDFFILES/NLD_EEZ_decree2010.pdf?utm_source=chatgpt.com "Exclusive Economic Zone of the Part of the Kingdom" [3]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries/maritime-boundaries-of-the-caribbean-part-of-the-kingdom?utm_source=chatgpt.com "Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom" [4]: https://www.state.gov/wp-content/uploads/2019/12/LIS-105.pdf?utm_source=chatgpt.com "maritime boundaries: colombia – dominican republic and" [5]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26519&utm_source=chatgpt.com "Aruba · MRGID 26519" [6]: https://www.indexmundi.com/aruba/maritime_claims.html?utm_source=chatgpt.com "Aruba Maritime claims - Geography" [7]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26517&utm_source=chatgpt.com "Curaçao · MRGID 26517" [8]: https://www.researchgate.net/figure/Maritime-boundaries-ABC-islands-Appendix-1-from-Besluit-grenzen-exclusieve-economische_fig6_48185027?utm_source=chatgpt.com "Maritime boundaries ABC islands (Appendix 1 from \"Besluit grenzen... | Download Scientific Diagram" [9]: https://www.marineregions.org/gazetteer.php?id=26517&p=details&utm_source=chatgpt.com "Dutch Exclusive Economic Zone (Curaçao) (EEZ)" [10]: https://marineregions.org/gazetteer.php/gazetteer.php?id=21803&p=details&utm_source=chatgpt.com "Dutch Exclusive Economic Zone (Sint-Maarten) (EEZ)" [11]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=21803&utm_source=chatgpt.com "Sint-Maarten · MRGID 21803" [12]: https://maritimelimits.gouv.fr/sites/default/files/2023-03/EN_St_Martin.pdf?utm_source=chatgpt.com "FRENCH MARITIME SPACES OF SAINT-MARTIN AND ..." -------------- {{Multiple image | header_align = | header = | align = center | image1 = LopedeVega.jpg | image2 = Quevedo (copia de Velázquez).jpg | image3 = Tirso de molina.jpg | image4 = Diego Rodríguez de Silva y Velázquez - Luis de Góngora y Argote - Google Art Project.jpg | caption1 = Lope de Vega | caption2 = Francisco de Quevedo | caption3 = Tirso de Molina | caption4 = Luis de Góngora | caption_align = center | total_width = 250 | perrow = 2/2 }} ----------------- ==Madeirezen in het Caribisch gebied== De term Madeirezen in het Caribisch gebied verwijst naar mensen van oorsprong afkomstig van de Portugese eilandengroep Madeira, die in de 19e eeuw naar het Caribisch gebied emigreerden. Ze vestigden zich onder meer in Guyana, Suriname, Trinidad, Curaçao, Aruba, Bonaire, Saint Vincent en Grenada. == Migratiegeschiedenis == Vanaf het midden van de 19e eeuw werden veel inwoners van Madeira geconfronteerd met armoede, hongersnood, werkloosheid en landbouwcrises, waaronder de ineenstorting van de wijnindustrie. De Portugese autoriteiten moedigden emigratie aan, en plantagehouders en koloniale ondernemingen in het Caribisch gebied waren op zoek naar goedkope arbeidskrachten. De eerste grote groep Madeirezen arriveerde in Brits-Guiana (het huidige Guyana) in 1835. Later volgden migratiestromen naar Trinidad, St. Lucia, Grenada, Jamaica, en in mindere mate naar Curaçao, Aruba en Bonaire, waar ze werkten op plantages, zoutvelden, in de detailhandel en in de opkomende industrie. == Integratie en identiteit == De Madeirezen brachten hun taal (Portugees en Madeirees dialect), katholieke geloof en culinaire tradities mee. Hun familienamen — zoals Pires, Teixeira, Gomes, Fernandes, Henriques en De Souza — zijn vandaag de dag nog terug te vinden in verschillende Caribische landen. In onder meer Aruba en Curaçao vormden ze hechte gemeenschappen en integreerden geleidelijk met andere bevolkingsgroepen. Er ontstonden ook gemengde huwelijken met mensen van Afrikaanse, inheemse of creoolse achtergrond. == Bijdragen == De Madeirezen en hun nakomelingen droegen bij aan de ontwikkeling van het Caribisch gebied op diverse vlakken: Landbouw – arbeid op plantages en kleine landbouwbedrijven Kleine handel – het openen van familiebedrijfjes en buurtwinkels Religie – betrokkenheid bij de katholieke kerk, bijvoorbeeld als catechisten of gemeenschapsleiders Eten & cultuur – bijdragen aan de lokale keuken met recepten zoals bacalhau-gerechten en honingtaart (bolo de mel) == Heden en erfgoed == In de hedendaagse Caribische samenlevingen is de Madeirese identiteit grotendeels opgegaan in de nationale identiteit. In Aruba en Curaçao zijn er nog steeds sporen terug te vinden in familienamen, kerkregisters en mondelinge overlevering. In Guyana en Trinidad bestaan organisaties die het Madeirese erfgoed behouden, zoals de Portuguese Association of Trinidad and Tobago. == Bronnen (aanbevolen voor Wikipedia)== *Edward A. Alpers – Portuguese migration in the Caribbean *Bonham C. Richardson – Caribbean Migrants: Environment and Human Survival *Archieven van de Madeira-emigratie, Funchal *National Archives of Guyana *Mondelinge geschiedenis van afstammelingen van Madeirezen op Aruba en Curaçao ---------------- == Bushiribana == Het „piratenkasteel", zoals eens een Essokaart van Aruba de ruïne van Bushiribana bij Boca Mahos heeft genoemd, werd gebouwd in 1874 als een goudwasserij. Van 1854 tot 1868 had Concessie de Jongh van Den Haag de beschikking over de goudvelden van Aruba. Maar deze heeft er niet hard gewerkt. Na 1867 ett wel iot 1872 was de concessie verleend aan Isola, Ricket & Co, New Vork, een Amerikaanse maatschappij dus. Zij werkte nog voïgens de primitieve methode: bij de mijnen zelf ter plaatste de stenen kapot slaan, ziften en wassen. Isola, merkwaardigerwijze bij de oude goudmijnwerkers alleen bekend als Isalo, werkte behalve op de reeds genoemde plaatsen Westpunt en omgeving van Rooi Fluit ook nog in de omgeving van Sero Cristal en bij Sero Moskita en Tres Cp.bez aan de noordoostkant van het eiland. In 1870 kwamen te Sero Moskita nog een paar goudmijnwerkers om het leven door het instorten van de mijn, namelijk Luis Rivero en Pedro Farro. Van 1872 tot 1881 was de goudconcessie verleend aan een Engelse maatschappij Aruba Island Goldmining Company, London, \ Deze maatschappij bouwde de goudwasserij van Bushiribana in 1874, waarbij de bekende Arubaanse metselaar Aiexander Donati met enkele Curacaose metselaars het romantische stenen gevaarte r>ptrok. Hijskranen van houten balken moesten de zware stenen op hun plaats bree{ gen. In deze fabriek ging men & stampmolens werken om de fijn te malen. Het Engelse personyj van deze maatschappij, dat voot groot gedeelte daar in de buurt v , de goudwasserij woonde, best" " volgens do herinnering van de °^ Arubaanse -------------- {{Databox}} '''Pago Pago''' ta {{Appendix}} [[:Kategoria:Oseania]] -------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Siudat | nomber = Ginebra | pais = {{SUI}} | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} |perrow = 1/2/1 |border = infobox |image1 = UN Building A Southern Lawn.jpg |caption1 = Palais des Nations |image2 = ReformationsdenkmalGenf1.jpg |caption2 = Monumento di Reformacion |image3 = Geneve 2005 001 Ork.ch.jpg |caption3 = Siudat ku Lago Ginebra }} | zoom = 5 }} {{Commonscat|Ginebra}} {{Appendix}} [[:Category:Siudadnan]] [[:Category:Suisa]] ----------- {{Multiple image | header_align = | header = | align = center | image1 = Redonda Day.JPG | image2 = Redonda west cliffs.JPG | image3 = Stone building on Redonda.JPG | caption1 = Bista riba Redonda for di [[Nevis]] ku [[Montserrat]] den fondo | caption2 = Barankanan den laman na banda west | caption3 = Kas riba Redona | caption_align = center | width1 = | width2 = | width3 = | total_width = 500 | direction = horizontal }} {{Commonscat}} {{Appendix}} [[Category:Isla]] [[Category:Antigua y Barbuda]] ----------------------- {{Infopais}} '''South Georgia and the South Sandwich Islands''' ([[ingles]]: Falkland Islands, [[spaño]] (Islas) Malvinas òf Islas Falkland) (SGSSI) ta un teritorio ultramar britániko den e parti sur di [[Oseano Atlantiko]]. E ta un grupo di islanan remoto i inhóspito, konsistí di Georgia Sur i un kadena di islanan mas chikitu konosí komo e Islanan Sandwich Sur. South Georgia ta 165 kilometer largu i 35 kilometer largu i ta e isla di mas grandi den e teritorio. E islanan di South Sandwich ta keda mas o menos 700 kilometer (430 mi) sureste di South Georgia. E área total di e teritorio ta 3,903 km2.[1] 1] E islanan Falkland ta mas o menos 1,300 kilometer (810 mi) west for di su punto mas serka. E islanan di South Sandwich no tin habitante, i un poblashon no permanente chikitu ta biba na South Georgia.[ No tin buelo di pasahero ni ferry regular pa of for di e teritorio, maske bishitanan di crucero na South Georgia ta bira mas popular, cu varios mil bishitante tur zomer. Reino Uni a deklará su soberania riba Sur Georgia na 1775 i e Islanan Sur Sandwich na 1908. E teritorio di "South Georgia and the South Sandwich Islands" a ser formá na 1985;[3] anteriormente, e tabata goberná komo parti di e Dependensia di e Islanan Falkland. Argentina a reklamá Sur di Georgia na 1927 i a reklamá e Islanan Sur di Sandwich na 1938. E islanan ta forma un teritorio britániko ultramar, dependiente i no outónomo, ku ta kai bou [[Reino Uni]]. E ta pertenesé na un di e 17 teritorio riba e lista di [[Nashonnan Uni]] di teritorionan no outónomo bou di supervishon di e Komité di Dekolonisashon di Nashonnan Uni. Argentina ta reklamá e grupo di islanan, loke a kondusí na e Guera di Falkland na 1982 durante e término di [[Margaret Thatcher]] komo [[promé minister]] di Reino Uni. E dos islanan mas grandi ta Falkland Ost i Falkland West. E kapital di islanan Falkland ta [[Stanley]], establesé riba e isla Falkland Ost. E habitantenan di e islanan tin nashonalidat britániko i ta papia ingles. Nan ta haña nan entrada prinsipalmente for di peska i kuido di karné. {{Appendix}} [[Category:Reino Uni|Islanan Falkland]] ------------------ '''King Edward Point''' (tambe konosí komo KEP) ta un stashon di investigashon permanente di British Antarctic Survey riba e isla di Georgia Sur i ta [[kapital]] di e teritorio di mas leu di Merka di Georgia Sur i e Islanan Sandwich Sur.[1] E ta situá den Cumberland East Bay riba e kosta noreste di e isla. 2] E asentamentu ta e kapital mas chikitu na mundu segun [[poblashon]]. {{Appendix}} [[Category:Siudadnan]] [[Category:Reino Uni|Islanan Falkland]] -------------------------------- {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =66396157|titulo=Antwerpen (stad)}} {{References}} }} [[Category:Siudadnan]] [[Category:Belgika]] ------------------- {{Databox}} -------------------- ==Uitbreiding Boneiru == === Demografia === E [[idioma ofisial]] ta [[Hulandes]]. [[Papiamentu]] i [[Ingles]] tambe ta wordu rekonosí komo idioma ofisial den trafiko legal i administrativo, enseñansa, bida sosio-ekonomiko i hustisia.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/erkende-talen/vraag-en-antwoord/erkende-talen-nederland Erkende talen Nederland], Rijksoverheid</ref> Di e poblashon 64% ta papia Papiamentu na kas, i 15% Hulandes, 15% [[Spaño]] i 5% Ingles. Mayoria di e hablado di Papiamentu ta papia tambe Hulandes, Ingles i Spaño. Na Boneiru ta uza e [[Ortografia di papiamentu|ortografia fonétiko]] di Papiamentu, no esun di Aruba (etimologiko). Un partikuliaridat di e Papiamentu di Boneiru ta sufigo dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) E residentenan di Boneiru ta uza hopi abreviashon ora di papia. Na e islanan hermana Curaçao en Aruba nan ta yama esaki ''korta palabra'', papiamentu abreviá. === Luganan mas pobla === [[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru. The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/> * Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref> * Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/> * Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/> * Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/> * [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/> * Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/> * Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/> --- De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak. The population is estimated to be 20,104 in 2019. Most of its inhabitants are biracial, the product of European and African intermarriage. However, a significant part of the population has a variety of origins, including the Netherlands, Dominican Republic, Venezuela, Colombia, Suriname and the United States, among others. === Luganan mas pobla === [[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru. The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/> * Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref> * Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/> * Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/> * Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/> * [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/> * Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/> * Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/> nl.wiki Bonaire heeft 20.104 inwoners volgens de telling van 2019.[1] In 2001 had 86% van de bevolking de Nederlandse nationaliteit, maar was slechts 52% op het eiland zelf geboren.[8] Naast veel mensen van de andere eilanden Curaçao en Aruba, uit Nederland en de buurlanden Venezuela en Colombia wonen er veel mensen uit de Dominicaanse Republiek, grotendeels arbeidsmigranten. De overgrote meerderheid van de bevolking is rooms-katholiek, (77%). Verder is er een kleine protestantse gemeenschap en is de evangelische gemeenschap sterk in opkomst (zo'n 10% van de bevolking). De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak. 8y31og73gohxo4fhyk0847c26x4jbre 203713 203712 2026-09-10T09:11:27Z Caribiana 8320 203713 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ To do: * Canada: New Brunswick - North West Territories - Prince Edward Island - * others: [[Islanan Seychelles]] - [[Isla San Andres]] - [[Isla Providencia]] - [[Islanan Turks & Caicos]] - ----------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais|variante = c | tipo = Siudat | nomber = Las Piedras | pais = {{VEN}} | tipo_division_adm = Estado | division_adm = [[Falcón]] | tipo_subdivision_adm = Municipio | subdivision_adm = Carirubana }} '''Las Piedras''' ta un siudat kostero den zona nortwest di [[Venezuela]], situá riba [[Peninsula di Paraguaná]] den estado [[Falcón]]. E ta forma parti di e área metropolitano di [[Punto Fijo]] i ta konosí tambe pa su haf.<ref>{{Cite web|url=http://ports.com/venezuela/port-of-las-piedras/|title = Port of las Piedras, Venezuela}}</ref> E área metropolitano ta sirbí pa e [[Aeropuerto Internacional Josefa Camejo]], ku ta situá den munisipio Los Taques. E aeropuerto ta konektá e peninsula ku otro lugánan den Venezuela i ku destinashonnan internashonal. Actualmente tin konekshon aéreo ku [[Kòrsou]], miéntras ku servisio regular pa [[Aruba]] a wòrdu suspendé i ta planeá pa bolbe.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/40307 Aeroparaguaná a habri ruta charter entre Las Piedras y Aruba], NoticiaCla (9 di september 2026)</ref> Las Piedras a kuminsá komo un komunidat di piskadó i, ku tempu, a wòrdu akoplá na e gran desaroyo industrial di Paraguaná, debí na su serkania na laman i na e komplehonan grandi di refinamentu di petroli di Amuay i Cardon.<ref>[https://tealca.us/en/destinos/las-piedras Las Piedras], tealca.us</ref> {{Appendix|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = 1333640729|titulo=Las Piedras, Venezuela}} {{references}} }} [[:Kategoria:Venezuela]] E siudat ta forma parti di e área metropolitano di [[Punto Fijo]], un di e konglomeradonan urbano mas importante den wèst di e pais. E área ta wordo sirbi pa Aeropuerto Internacional Josefa Camejo, cu un cantidad di aerolinea comercial cu ta bula eynan for di [[Caracas]] y [[Cuba]] y, antes, for di [[Aruba]]. Las Piedras ta parti di e área metropolitano di Punto Fijo, un di e konglomeradonan urbano mas importante den wèst di e pais, i ta situá banda di e Sentro di Refinashon di Paraguaná, ku ta konsistí di e komplehonan di Amuay i Cardón, un di esnan mas grandi na mundu (Wikipedia, «Punto Fijo», aksesá na 2026). E kombinashon ei di raisnan di peska i serkania industrial ta definí e karakter di un komunidat trahadó ku ta profundamente ankrá den e kosta di Falcón. '''Las Piedras''' ta un lokalidat kostero i portuario den e parti nordwèst di [[Venezuela]], situá riba e [[Peninsula di Paraguaná]] den estado [[Falcón]]. E ta forma parti di e área metropolitano di [[Punto Fijo]] i ta konosé tambe pa su puerto marítimo. E área di [[Punto Fijo]] ta sirbí pa e [[Aeropuerto Internacional Josefa Camejo]], ku ta situá den munisipio Los Taques. E aeropuerto ta konektá e peninsula ku otro lugá den Venezuela i, segun e época, ku destinashonnan internashonal. Actualmente tin konekshon aéreo ku [[Kòrsou]], miéntras ku servisio pa [[Aruba]] a wordo suspendé i ta planeá pa bolbe. ----------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais|variante = c | tipo = Important Bird Area | nomber = Little Bay Pond | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} |perrow = 2/2/2 |border = infobox |image2 = Antillean crested hummingbird.jpg |caption2 = Fou-fou |image1 = Green throated carib shs.jpg |caption1 = Doctor bird |image3 = Loxigilla noctis a2.jpg |caption3 = Cheechee bird |image4 = Podilymbus-podiceps-001.jpg |caption4 = Sambuyadó pik diki |image5 = American coot in Prospect Park (06152).jpg |caption5 = Gaitu pik blanku |image6 = Ruddy Duck (Oxyura jamaicensis) RWD2.jpg |caption6 = Patu kòrá |caption_align = center }} | pais = {{SXM}} | zoom = 13 }} '''Little Bay Pond''' ta un kurpa di awa di 8 hèktar situá na kosta sùit di [[Sint Maarten]], serka di e kapital [[Philipsburg]]. E lago chikitu tin un diameter di aproksimadamente 2,5 kilometer i ta konektá ku laman na e kosta di Little Bay pa medio di un boka chikitu. Na su rand ta krese [[yerba di lama]] i diferente [[espesie]] di mangel, inkluyendo mangel tan (''Rhizophora mangle''), pretu (''Avicennia germinans'') i blanku (''Laguncularia racemosa''). E awa tin un salinidat relativamente abou di 4–8 parti pa mil. Un kaminda pa peaton ta kore rondó e lago.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Little Bay Pond ta un di e sinku [[Important Bird Area]] (IBA) rekonosé na Sint Maarten dor di BirdLife International. E área ta importante pa konservashon di [[para]], partikularmente pa [[espesie]] menasá òf ku un alkanse geográfiko restringí.<ref name=:"1"/> ==Para== Little Bay Pond ta sirbi komo habitat pa diferente espesie di para karakterístiko di Sint Maarten. Nan ta inkluí: * doctor bird (''Eulampis holosericeus'') * fou-fou (''Orthorhyncus cristatus'') * cheery-cheer (''Elaenia martinica'')<ref>Konosí pa [[papiamentu]] komo para bobo of whimpie ([[Kòrsou]]), chonchorogai ([[Boneiru]]), y elenia karibe ([[Aruba]]).</ref> * thrush palabrua boka duru (''Margarops fuscatus'')<ref>Konosí pa papiamentu komo palabrua (boka duru) òf chuchubi spañó.</ref> * cheechee bird (''Loxigilla noctis'') E sitio ta sirbi tambe komo lugá di krio pa diferente para di laman. Entre e paranan ku ta traha nan nèshi den e área ta haña e sambuyadó pik diki (''Podilymbus podiceps''), galiña di awa (''Gallinula chloropus''), gaitu pik blanku òf kùt (''Fulica americana''), [[pato di aña|patu di aña]] (''Anas bahamensis'') i patu kòrá (''Oxyura jamaicensis'').<ref name=bli>{{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/little-bay-sint-maarten-iba-sint-maarten-(to-netherlands) |title=Little Bay, Sint Maarten |author=<!--Not stated--> |date=2007 |website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date=}}</ref> == Mira tambe == * [[Important Bird Area den Karibe Hulandes]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Maarten]] [[:Kategoria:Important Bird Area]] Little Bay is an 8-hectare (20-acre) coastal pond in the country of Sint Maarten on the island of Saint Martin in the Dutch Caribbean. It has a low salinity (4 to 8 parts per thousand) and lies near the capital, Philipsburg. It has been identified as an Important Bird Area by BirdLife International because it supports threatened or restricted-range bird species. Birds for which the IBA was designated include green-throated caribs, Antillean crested hummingbirds, Caribbean elaenias, pearly-eyed thrashers and lesser Antillean bullfinches. Pied-billed grebes, common moorhens, American coots, white-cheeked pintails and ruddy ducks have been recorded nesting at the site.[1] {{Appendix}} ----------------- {{Databox}} '''Important Bird Area den Karibe Hulandes''' ta e áreanan designá komo [[Important Bird Area]] (IBA) riba e seis isla: Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E áreanan aki ta identifiká dor di BirdLife International komo lugánan di gran importansia pa konservashon di paranan na nivel mundial.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Komo parti di e ret mundial di BirdLife International, e islanan i nan instansianan di maneho di naturalesa ta traha huntu pa monitoriá i protehá [[espesie]]nan di para i nan habitat denter di e áreanan designá.<ref name=:"1"/> ==Kriterio di selekshon== Designashon komo IBA ta basá riba un seri di kriterio sientífiko. Entre esunnan mas importante ta e presensia di:<ref name=:"1"/> *espesie menasá segun e Lista Kòrá di [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] *espesie endémiko (ku ta eksistí solamente den un área limitá) *espesie ku alkanse restringí *espesie limitá na un bioma spesífiko *espesie di para ku ta forma grupo grandi (paranan kongregatorio) E kriterionan aki ta yuda determiná kua áreanan tin balor ekológiko spesial i mester wòrdu protehá. == Lista di IBA segun isla == Tin un total di 23 IBA den Karibe Hulandes, ku un superfisie kombiná di 45.024 hektar. E siguiente tabla ta mustra e áreanan ku nan kódigo, nòmber i superfisie:<ref name=:"1"/> {| class="wikitable sortable" ! Isla !! Kódigo IBA !! Nòmber !! Área (ha) |- | rowspan="4" | [[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] [[Aruba]] ||AW001|| [[Bubaliplas]] || style="text-align:right;" |53 |- |AW002 || [[Saliña Tierra del Sol]] || align="right" |2 |- |AW003 ||Oranjestad Reef Islands ||align="right" |309 |- | AW004 || San Nicolas Bay Reef Islands ||align="right" |248 |- | rowspan="6" | [[File:Flag of Bonaire.svg|22px|border]] [[Boneiru]] || AN009 || Washington Slagbaai National Park|| align="right" |6.900 |- | AN010 || Dos Pos || align="right" | 235 |- | AN011 || [[Important Bird Area Washikemba–Fontein–Onima| Washikemba-­Fontein-­Onima]] || align="right" |5.960 |- |AN012 || Klein Bonaire|| align="right" |1.810 |- |AN013 || Lac Bay || align="right" |2.075 |- |AN014 || Pekelmeer || align="right" |6.850 |- | rowspan="5" | [[File:Flag of Curaçao.svg|20px|border]][[Kòrsou]] ||AN015 || Northeast Curaçao || align="right" | 13.555 |- |AN016 || Malpais-­St.Michiel ||align="right" |1.100 |- |AN017 || [[Muizenberg]] || align="right" |65 |- |AN018 || Laguna Jan Thiel || align="right" |430 |- |AN019 || [[Klein Kòrsou]] || align="right" |1.130 |- |rowspan="1" | [[File:Flag of Saba.svg|20px|border]] [[Saba]] || AN006 || Saba Coastline ||align="right" |2.000 |- | rowspan="2" | [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|20px|border]] [[Sint Eustatius]] ||AN007 || Boven || align="right" |1.016 |- |AN008 || The Quill|| align="right" |470 |- | rowspan="5" | [[File:Flag of Sint Maarten.svg|20px|border]] [[Sint Maarten]] ||AN001 || Little Bay Pond ||align="right" | 8 |- |AN002 || Fresh Pond || align="right" |14 |- |AN003 || Great Salt Pond || align="right" |188 |- |AN004 || Fort Amsterdam || align="right" |278 |- |AN005 || Pelican Rock || align="right" |328 |- |} {{Appendix}} [[:Kategoria:Important Bird Area]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] == Lista di para den IBA segun isla == {| class="wikitable sortable" ! no.!! Imagen!! Nòmber !! AUA !! BON !! CUR !! SAB !! EUX !! SXM |- | 1 || [[File:Antillean crested hummingbird.jpg|border|70px]] || Fou-fou<br>''Orthorhyncus cristatus'' || || || || X || X || X |- |2|| [[File:Audobon's Shearwater.jpg|border|70px]] || Audubon's shearwater<br> ''Puffinus lherminieri'' || || || || X || X || |- |3 || [[File:Patagioenas corensis.jpg|border|70px]] || [[Barbacoa]]<br>''Patagioenas corensis'' || X || X || X || || || |- |4|| [[File:Anous minutus by Gregg Yan 02.jpg|border|70px]]||Noddy pretu <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |5|| [[File:Bridled Quail-Dove (7624361038).jpg|border|70px]] || Partridge/wood hen <br>''Geotrygon mystacea''|| || || || X||X || |- |6 || [[File:Bridled tern (Onychoprion anaethetus anaethetus) breeding Rock Islands.jpg|border|70px]] || Meuchi brel<br>''Onychoprion anaethetus'' || X || || || X || || |- |7|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |8|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |9 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |10|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- | 11 || [[File:Caribbean Elaenia.jpg|border|70px]] || Chonchorogai<br>''Elaenia martinica'' || X || X|| X || X || X || X |- |12|| [[File:American Flamingo JG.jpg|border|70px]] || Chogogo<br> ''Phoenicopterus ruber'' || X || X || X || || || |- |13 || [[File:2014-05-18 Sterna hirundo, Killingworth Lake, Northumberland 04.jpg|border|70px]] || Meuchi pik kòrá<br>''Sterna hirundo'' || X || X || X || || || |- |14|| [[File:Green throated carib shs.jpg|border|70px]]|| Doctor bird<br>''Eulampis holosericeus'' || || || || X || X || X |- |15|| [[File:Leucophaeus atricilla Caye Caulker 04.JPG|border|70px]] || Meuchi haridó<br>''Leucophaeus atricilla''|| X||X || X|| X||X ||X |- |16 || [[File:20260531 least tern sandy point bird sanctuary PD04639.jpg|border|70px]] || Meuchi chikitu<br>''Sternula antillarum'' || X || X || X || || X||X |- |17|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |18|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |19 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |20|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- |21|| [[File:Leucophaeus atricilla Caye Caulker 04.JPG|border|70px]] || Meuchi haridó<br>''Leucophaeus atricilla''|| X||X || X|| X||X ||X |- |22 || [[File:Bridled tern (Onychoprion anaethetus anaethetus) breeding Rock Islands.jpg|border|70px]] || Meuchi brel<br>''Onychoprion anaethetus'' || X || || || X || || |- |23|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |24|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |25 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |26|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- ! || || Total ||12 || 10 || 5|| 9 || 9 || 9 |} {{Appendix}} [[:Kategoria:Important Bird Area]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] Tin un total di 23 IBA ku un superfisie total di 45.024 hektar. Paranan inskribí den e lista kòrá di [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] di espesienan menasá i kasonan di [[endemismo]] ta faktornan pa klasifikashon di un área komo importante i/òf signifikante, i tambe ta wordu determiná pa paranan klasifiká komo espesie restringí den bioma, espesie di alkanse restringí i espesie di para kongregatorio. Esaki ta un '''lista di áreanan designá komo [[Important Bird Area]]''' (IBA) riba e seis isla di Karibe Hulandes: Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E áreanan aki ta identifiká dor di BirdLife International komo lugánan di gran importansia pa konservashon di paranan na nivel mundial. ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Siudat | nomber = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | perrow = 2 |direction = |border = infobox |image1 = |caption1 = |image2 = |caption2 = }} | pais = {{USA}} | poblacion = | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Lista di fuente }} [[:Kategoria:Siudat den Merka]] ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Isla | nomber = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | perrow = 2 |direction = |border = infobox |image1 = Pseudodiploria strigosa, colonia.jpg |caption1 = ''Pseudodiploria strigosa'' |image2 = Corals 4 Conch Reef 20230713.jpg |caption2 = ''Dichocoenia'' }} | pais = {{SXM}} | poblacion = | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} ---------------- {{multiple image | width = 200 | align = right | direction = vertical | image1 =Khalk.jpg | caption1 = Kharg ku tanki di zeta i piernan pa tankero | image2 = Kharg oil loading terminal.jpg | caption2 = Mas di 90% di tur petroleo iraní ta wòrdu eksportá via Kharg. | caption_align = center }} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Playa | nomber = Baya Beach | imagen = Baya Beach Curacao (213574239).jpeg | area = | densidad = | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1180549145|titulo= Blue Bay, Curaçao}} {{References}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ------------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | tipo = Sero | imagen = | descripcion = | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = region | division_adm = [[Paradera]] | zoom = 14 }} -------------- {{Multiple image | header_align = Center | header = '''Espesie den Yarari''' | align = right | image1 = Dauphins tâchetés de la réserve AGOA.jpg | image2 = Killerwhales jumping.jpg | image3 = Mother manatee and calf.jpg | caption1 = Dolfin ''Stenlla attenuata'' | caption2 = Bayena ''Orcinus orca'' | caption3 = Mamifero karibense ''Trichechus manatus'' | caption_align = center | total_width = 250 | perrow = 2/2 }} --------- {{Variante|c}} {{Infobox curpa di awa| variante= c | tipo_awa= Golfo | nomber_awa= | continente= | profundidad_averahe = | diepte= | hanchura_min= | hanchura_max= | largura = | imagen3 = | descripcion= }} {{Appendix}} {{Commonscat}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Region outónomo | nomber = Galicia | pais = {{ESP}} }} ----------- ## Marco legal i delimitashon * Den e **Caribe** e limites internashonalnan i maritimo ku ta regí pa e islanan di e Reino ta mayormente basá riba ley di Reino i tratado ku estado vecino (p.e. acuerdo ku Venezuela pa delimitá frontera maritima). E Gobierno Hulandes a publicá dokumentonan i dekretunan pa formalisa e limites (por ehempel, dekreet pa EEZ). ([Ministry of Defence][3], [State Department][4]) * Fontenan publiko ku kalkulá e limites (kòmá *Maritime Boundaries Geodatabase* di Flanders Marine Institute / MarineRegions) duna coordenadan i mapas ku ta mustra e zonanan 12-milla i e EEZ den e region. ([Marine Regions][5]) * Pa casonan unda islanan ta mas serka ku otro pais, delimitashon ta basá sovent riba **linia medianal** òf akuerdo bilateral (p.e. cu Venezuela 1978). ([State Department][4], [Marine Regions][5]) --- ## Aruba * **Reklemos generál**: Aruba ta claim e mar territorial te **12 milla náutiko**, tambe por existe un zona kontiguo i un EEZ te 200 milla segun derecho internashonal (UNCLOS) si no ta limitá pa fronteranan kontiguo. ([Index Mundi][6], [United Nations][2]) * **Delimitashon**: Aruba tin fronteranan maritimo resevabe ku paisnan kontiguo i nan a tuma parti di delimitashon ku tratadonan (p.e. e tratado di 1978 ku Venezuela ta relevante pa e region). Pa coordenadan i visualisashon, mapas publiko ku MarineRegions mostra e areas ku correspondé na Aruba. ([Marine Regions][5], [State Department][4]) * **Impakt praktiko**: Aruba, como dependensia del Reino, por administra rekursonan maritimo den su EEZ i regula pesca, eksplorashon i protekshon ambiental dento di e limites ku a keda stablesé. ([United Nations][2]) --- ## Curaçao * **Reklemos generál**: Curaçao tambe tin un **mar territorial de 12 milla** i un EEZ asigná den mapas y dekretonan publiko (loke ta reflehá den datanan geoespaciales disponibel). ([Marine Regions][7]) * **Fronteranan internacionais**: Curaçao a negoesia delimitashon maritimo ku Venezuela y akuerdo esaki ta tokante pa definí e límites suroeste i e posibelnan delimitashon na median line si ta necesario. ([State Department][4]) * **Ecosistema i Saba Bank**: Den e EEZ di Reino Hulandes den Caribe ta inkluí area biologicamente importantenan, manera **Saba Bank** ku ta den aguas di e Caribbean Netherlands pero ta parte di e zonanan maritimo di e Reino; e protekshon i gobernansa di esnan por influí tambe Curaçao via politika regional i akuerdo di gesthon. ([ResearchGate][8], [Marine Regions][9]) --- ## Sint Maarten (parte neerlandés) * **Reklemos generál**: E lado neerlandés di Sint Maarten ta tene un mar territorial standard te **12 milla**; su EEZ formal ta referí den mapas di EEZ pa Sint Maarten. ([Marine Regions][10], [Marine Regions][11]) * **Fronteranan ku Francia**: Sint Maarten ta parte di e ilolan ku ta compartí ku **Saint-Martin** (Franses). Pa e mar bòrdek logiko, habri akuerdo i mapas publiká pa Francia i Hulanda ku ta mustra limites maritimoi y baseline na e isla dividí; franka-neerlandés negoashiòn i kooperashon ta essencial pa manejamentu di e aguas ku ta ser compartí. ([maritimelimits.gouv.fr][12], [Ministry of Defence][3]) * **Uso praktiko**: Pa aktivitadnan di pesca, turismo marino (cruise, snorkeling), i regulashon di seguridad, e autoridatnan lokal y Reino coordina en basamentu di e leis i akuerdo aplikabel. ([Ministry of Defence][3], [United Nations][2]) --- ## Asuntu praktiko i aktuashon * **Eksplorashon i rekursos**: Detrás di e delimitashon a keda un interés praktiko — kontrol riba pesca, petróleo/gas potensial, protekshon di biodiversidat marino y regulashon di transit maritimo. E Reino a stablesé leis y dekretonan pa administrá e zonanan den accordo ku UNCLOS. ([United Nations][2], [Ministry of Defence][1]) * **Mapas y datos**: Pa ver mapas i coordenadan konkreto bo por konsultá **MarineRegions** (Flanders Marine Institute) of e publikashon oficial di govèrno Hulandes (Hydrography / Defense) ku tin fichanan riba maritime limits den Caribe. ([Marine Regions][5], [Ministry of Defence][3]) --- ## Fuentes selektá (pa komprondé i verifikashon) * Defensie.nl — *Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom* (overview di leis i delimitashon). ([Ministry of Defence][3]) * Flanders Marine Institute / MarineRegions — fichanan EEZ i territorial sea (Aruba, Curaçao, Sint Maarten). ([Marine Regions][5], [Marine Regions][10]) * UN / Decree on Exclusive Economic Zone — dokumentu legal riba EEZ (Reino). ([United Nations][2]) * US State Department / treaty references — notas riba tratado di delimitashon Nederland–Venezuela (1978). ([State Department][4]) * Research / Saba Bank summaries (biological importance inside Dutch Caribbean EEZ). ([ResearchGate][8]) Kier bo ku mi agrega mapas i coordenadan konkreto pa Aruba, Curaçao i Sint Maarten awor? [1]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries?utm_source=chatgpt.com "Maritime limits and boundaries | Hydrography" [2]: https://www.un.org/depts/los/LEGISLATIONANDTREATIES/PDFFILES/NLD_EEZ_decree2010.pdf?utm_source=chatgpt.com "Exclusive Economic Zone of the Part of the Kingdom" [3]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries/maritime-boundaries-of-the-caribbean-part-of-the-kingdom?utm_source=chatgpt.com "Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom" [4]: https://www.state.gov/wp-content/uploads/2019/12/LIS-105.pdf?utm_source=chatgpt.com "maritime boundaries: colombia – dominican republic and" [5]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26519&utm_source=chatgpt.com "Aruba · MRGID 26519" [6]: https://www.indexmundi.com/aruba/maritime_claims.html?utm_source=chatgpt.com "Aruba Maritime claims - Geography" [7]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26517&utm_source=chatgpt.com "Curaçao · MRGID 26517" [8]: https://www.researchgate.net/figure/Maritime-boundaries-ABC-islands-Appendix-1-from-Besluit-grenzen-exclusieve-economische_fig6_48185027?utm_source=chatgpt.com "Maritime boundaries ABC islands (Appendix 1 from \"Besluit grenzen... | Download Scientific Diagram" [9]: https://www.marineregions.org/gazetteer.php?id=26517&p=details&utm_source=chatgpt.com "Dutch Exclusive Economic Zone (Curaçao) (EEZ)" [10]: https://marineregions.org/gazetteer.php/gazetteer.php?id=21803&p=details&utm_source=chatgpt.com "Dutch Exclusive Economic Zone (Sint-Maarten) (EEZ)" [11]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=21803&utm_source=chatgpt.com "Sint-Maarten · MRGID 21803" [12]: https://maritimelimits.gouv.fr/sites/default/files/2023-03/EN_St_Martin.pdf?utm_source=chatgpt.com "FRENCH MARITIME SPACES OF SAINT-MARTIN AND ..." -------------- {{Multiple image | header_align = | header = | align = center | image1 = LopedeVega.jpg | image2 = Quevedo (copia de Velázquez).jpg | image3 = Tirso de molina.jpg | image4 = Diego Rodríguez de Silva y Velázquez - Luis de Góngora y Argote - Google Art Project.jpg | caption1 = Lope de Vega | caption2 = Francisco de Quevedo | caption3 = Tirso de Molina | caption4 = Luis de Góngora | caption_align = center | total_width = 250 | perrow = 2/2 }} ----------------- ==Madeirezen in het Caribisch gebied== De term Madeirezen in het Caribisch gebied verwijst naar mensen van oorsprong afkomstig van de Portugese eilandengroep Madeira, die in de 19e eeuw naar het Caribisch gebied emigreerden. Ze vestigden zich onder meer in Guyana, Suriname, Trinidad, Curaçao, Aruba, Bonaire, Saint Vincent en Grenada. == Migratiegeschiedenis == Vanaf het midden van de 19e eeuw werden veel inwoners van Madeira geconfronteerd met armoede, hongersnood, werkloosheid en landbouwcrises, waaronder de ineenstorting van de wijnindustrie. De Portugese autoriteiten moedigden emigratie aan, en plantagehouders en koloniale ondernemingen in het Caribisch gebied waren op zoek naar goedkope arbeidskrachten. De eerste grote groep Madeirezen arriveerde in Brits-Guiana (het huidige Guyana) in 1835. Later volgden migratiestromen naar Trinidad, St. Lucia, Grenada, Jamaica, en in mindere mate naar Curaçao, Aruba en Bonaire, waar ze werkten op plantages, zoutvelden, in de detailhandel en in de opkomende industrie. == Integratie en identiteit == De Madeirezen brachten hun taal (Portugees en Madeirees dialect), katholieke geloof en culinaire tradities mee. Hun familienamen — zoals Pires, Teixeira, Gomes, Fernandes, Henriques en De Souza — zijn vandaag de dag nog terug te vinden in verschillende Caribische landen. In onder meer Aruba en Curaçao vormden ze hechte gemeenschappen en integreerden geleidelijk met andere bevolkingsgroepen. Er ontstonden ook gemengde huwelijken met mensen van Afrikaanse, inheemse of creoolse achtergrond. == Bijdragen == De Madeirezen en hun nakomelingen droegen bij aan de ontwikkeling van het Caribisch gebied op diverse vlakken: Landbouw – arbeid op plantages en kleine landbouwbedrijven Kleine handel – het openen van familiebedrijfjes en buurtwinkels Religie – betrokkenheid bij de katholieke kerk, bijvoorbeeld als catechisten of gemeenschapsleiders Eten & cultuur – bijdragen aan de lokale keuken met recepten zoals bacalhau-gerechten en honingtaart (bolo de mel) == Heden en erfgoed == In de hedendaagse Caribische samenlevingen is de Madeirese identiteit grotendeels opgegaan in de nationale identiteit. In Aruba en Curaçao zijn er nog steeds sporen terug te vinden in familienamen, kerkregisters en mondelinge overlevering. In Guyana en Trinidad bestaan organisaties die het Madeirese erfgoed behouden, zoals de Portuguese Association of Trinidad and Tobago. == Bronnen (aanbevolen voor Wikipedia)== *Edward A. Alpers – Portuguese migration in the Caribbean *Bonham C. Richardson – Caribbean Migrants: Environment and Human Survival *Archieven van de Madeira-emigratie, Funchal *National Archives of Guyana *Mondelinge geschiedenis van afstammelingen van Madeirezen op Aruba en Curaçao ---------------- == Bushiribana == Het „piratenkasteel", zoals eens een Essokaart van Aruba de ruïne van Bushiribana bij Boca Mahos heeft genoemd, werd gebouwd in 1874 als een goudwasserij. Van 1854 tot 1868 had Concessie de Jongh van Den Haag de beschikking over de goudvelden van Aruba. Maar deze heeft er niet hard gewerkt. Na 1867 ett wel iot 1872 was de concessie verleend aan Isola, Ricket & Co, New Vork, een Amerikaanse maatschappij dus. Zij werkte nog voïgens de primitieve methode: bij de mijnen zelf ter plaatste de stenen kapot slaan, ziften en wassen. Isola, merkwaardigerwijze bij de oude goudmijnwerkers alleen bekend als Isalo, werkte behalve op de reeds genoemde plaatsen Westpunt en omgeving van Rooi Fluit ook nog in de omgeving van Sero Cristal en bij Sero Moskita en Tres Cp.bez aan de noordoostkant van het eiland. In 1870 kwamen te Sero Moskita nog een paar goudmijnwerkers om het leven door het instorten van de mijn, namelijk Luis Rivero en Pedro Farro. Van 1872 tot 1881 was de goudconcessie verleend aan een Engelse maatschappij Aruba Island Goldmining Company, London, \ Deze maatschappij bouwde de goudwasserij van Bushiribana in 1874, waarbij de bekende Arubaanse metselaar Aiexander Donati met enkele Curacaose metselaars het romantische stenen gevaarte r>ptrok. Hijskranen van houten balken moesten de zware stenen op hun plaats bree{ gen. In deze fabriek ging men & stampmolens werken om de fijn te malen. Het Engelse personyj van deze maatschappij, dat voot groot gedeelte daar in de buurt v , de goudwasserij woonde, best" " volgens do herinnering van de °^ Arubaanse -------------- {{Databox}} '''Pago Pago''' ta {{Appendix}} [[:Kategoria:Oseania]] -------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Siudat | nomber = Ginebra | pais = {{SUI}} | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} |perrow = 1/2/1 |border = infobox |image1 = UN Building A Southern Lawn.jpg |caption1 = Palais des Nations |image2 = ReformationsdenkmalGenf1.jpg |caption2 = Monumento di Reformacion |image3 = Geneve 2005 001 Ork.ch.jpg |caption3 = Siudat ku Lago Ginebra }} | zoom = 5 }} {{Commonscat|Ginebra}} {{Appendix}} [[:Category:Siudadnan]] [[:Category:Suisa]] ----------- {{Multiple image | header_align = | header = | align = center | image1 = Redonda Day.JPG | image2 = Redonda west cliffs.JPG | image3 = Stone building on Redonda.JPG | caption1 = Bista riba Redonda for di [[Nevis]] ku [[Montserrat]] den fondo | caption2 = Barankanan den laman na banda west | caption3 = Kas riba Redona | caption_align = center | width1 = | width2 = | width3 = | total_width = 500 | direction = horizontal }} {{Commonscat}} {{Appendix}} [[Category:Isla]] [[Category:Antigua y Barbuda]] ----------------------- {{Infopais}} '''South Georgia and the South Sandwich Islands''' ([[ingles]]: Falkland Islands, [[spaño]] (Islas) Malvinas òf Islas Falkland) (SGSSI) ta un teritorio ultramar britániko den e parti sur di [[Oseano Atlantiko]]. E ta un grupo di islanan remoto i inhóspito, konsistí di Georgia Sur i un kadena di islanan mas chikitu konosí komo e Islanan Sandwich Sur. South Georgia ta 165 kilometer largu i 35 kilometer largu i ta e isla di mas grandi den e teritorio. E islanan di South Sandwich ta keda mas o menos 700 kilometer (430 mi) sureste di South Georgia. E área total di e teritorio ta 3,903 km2.[1] 1] E islanan Falkland ta mas o menos 1,300 kilometer (810 mi) west for di su punto mas serka. E islanan di South Sandwich no tin habitante, i un poblashon no permanente chikitu ta biba na South Georgia.[ No tin buelo di pasahero ni ferry regular pa of for di e teritorio, maske bishitanan di crucero na South Georgia ta bira mas popular, cu varios mil bishitante tur zomer. Reino Uni a deklará su soberania riba Sur Georgia na 1775 i e Islanan Sur Sandwich na 1908. E teritorio di "South Georgia and the South Sandwich Islands" a ser formá na 1985;[3] anteriormente, e tabata goberná komo parti di e Dependensia di e Islanan Falkland. Argentina a reklamá Sur di Georgia na 1927 i a reklamá e Islanan Sur di Sandwich na 1938. E islanan ta forma un teritorio britániko ultramar, dependiente i no outónomo, ku ta kai bou [[Reino Uni]]. E ta pertenesé na un di e 17 teritorio riba e lista di [[Nashonnan Uni]] di teritorionan no outónomo bou di supervishon di e Komité di Dekolonisashon di Nashonnan Uni. Argentina ta reklamá e grupo di islanan, loke a kondusí na e Guera di Falkland na 1982 durante e término di [[Margaret Thatcher]] komo [[promé minister]] di Reino Uni. E dos islanan mas grandi ta Falkland Ost i Falkland West. E kapital di islanan Falkland ta [[Stanley]], establesé riba e isla Falkland Ost. E habitantenan di e islanan tin nashonalidat britániko i ta papia ingles. Nan ta haña nan entrada prinsipalmente for di peska i kuido di karné. {{Appendix}} [[Category:Reino Uni|Islanan Falkland]] ------------------ '''King Edward Point''' (tambe konosí komo KEP) ta un stashon di investigashon permanente di British Antarctic Survey riba e isla di Georgia Sur i ta [[kapital]] di e teritorio di mas leu di Merka di Georgia Sur i e Islanan Sandwich Sur.[1] E ta situá den Cumberland East Bay riba e kosta noreste di e isla. 2] E asentamentu ta e kapital mas chikitu na mundu segun [[poblashon]]. {{Appendix}} [[Category:Siudadnan]] [[Category:Reino Uni|Islanan Falkland]] -------------------------------- {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =66396157|titulo=Antwerpen (stad)}} {{References}} }} [[Category:Siudadnan]] [[Category:Belgika]] ------------------- {{Databox}} -------------------- ==Uitbreiding Boneiru == === Demografia === E [[idioma ofisial]] ta [[Hulandes]]. [[Papiamentu]] i [[Ingles]] tambe ta wordu rekonosí komo idioma ofisial den trafiko legal i administrativo, enseñansa, bida sosio-ekonomiko i hustisia.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/erkende-talen/vraag-en-antwoord/erkende-talen-nederland Erkende talen Nederland], Rijksoverheid</ref> Di e poblashon 64% ta papia Papiamentu na kas, i 15% Hulandes, 15% [[Spaño]] i 5% Ingles. Mayoria di e hablado di Papiamentu ta papia tambe Hulandes, Ingles i Spaño. Na Boneiru ta uza e [[Ortografia di papiamentu|ortografia fonétiko]] di Papiamentu, no esun di Aruba (etimologiko). Un partikuliaridat di e Papiamentu di Boneiru ta sufigo dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) E residentenan di Boneiru ta uza hopi abreviashon ora di papia. Na e islanan hermana Curaçao en Aruba nan ta yama esaki ''korta palabra'', papiamentu abreviá. === Luganan mas pobla === [[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru. The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/> * Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref> * Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/> * Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/> * Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/> * [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/> * Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/> * Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/> --- De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak. The population is estimated to be 20,104 in 2019. Most of its inhabitants are biracial, the product of European and African intermarriage. However, a significant part of the population has a variety of origins, including the Netherlands, Dominican Republic, Venezuela, Colombia, Suriname and the United States, among others. === Luganan mas pobla === [[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru. The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/> * Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref> * Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/> * Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/> * Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/> * [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/> * Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/> * Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/> nl.wiki Bonaire heeft 20.104 inwoners volgens de telling van 2019.[1] In 2001 had 86% van de bevolking de Nederlandse nationaliteit, maar was slechts 52% op het eiland zelf geboren.[8] Naast veel mensen van de andere eilanden Curaçao en Aruba, uit Nederland en de buurlanden Venezuela en Colombia wonen er veel mensen uit de Dominicaanse Republiek, grotendeels arbeidsmigranten. De overgrote meerderheid van de bevolking is rooms-katholiek, (77%). Verder is er een kleine protestantse gemeenschap en is de evangelische gemeenschap sterk in opkomst (zo'n 10% van de bevolking). De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak. kjlhhv6ow4c6x8gz232xb0jpm57i9dd 203714 203713 2026-09-10T09:13:11Z Caribiana 8320 203714 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ To do: * Canada: New Brunswick - North West Territories - Prince Edward Island - * others: [[Islanan Seychelles]] - [[Isla San Andres]] - [[Isla Providencia]] - [[Islanan Turks & Caicos]] - ----------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais|variante = c | tipo = Siudat | nomber = Las Piedras | pais = {{VEN}} | tipo_division_adm = Estado | division_adm = [[Falcón]] | tipo_subdivision_adm = Municipio | subdivision_adm = Carirubana }} '''Las Piedras''' ta un siudat kostero den zona nortwest di [[Venezuela]], situá riba [[Peninsula di Paraguaná]] den estado [[Falcón]]. E ta forma parti di e área metropolitano di [[Punto Fijo]] i ta konosí tambe pa su haf.<ref>{{Cite web|url=http://ports.com/venezuela/port-of-las-piedras/|title = Port of las Piedras, Venezuela}}</ref> E área metropolitano di Punto Fijo ta wòrdu sirbí pa [[Aeropuerto Internacional Josefa Camejo]], ku ta situá den munisipio Los Taques. E aeropuerto ta konektá e peninsula ku otro lugánan den Venezuela i ku destinashonnan internashonal. Actualmente tin konekshon aéreo ku [[Kòrsou]], miéntras ku servisio regular pa [[Aruba]] a wòrdu suspendé i ta planeá pa bolbe.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/40307 Aeroparaguaná a habri ruta charter entre Las Piedras y Aruba], NoticiaCla (9 di september 2026)</ref> Las Piedras a kuminsá komo un komunidat di piskadó i, ku tempu, a wòrdu akoplá na e gran desaroyo industrial di Paraguaná, debí na su serkania na laman i na e komplehonan grandi di refinamentu di petroli di Amuay i Cardon.<ref>[https://tealca.us/en/destinos/las-piedras Las Piedras], tealca.us</ref> {{Appendix|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = 1333640729|titulo=Las Piedras, Venezuela}} {{references}} }} [[:Kategoria:Venezuela]] E siudat ta forma parti di e área metropolitano di [[Punto Fijo]], un di e konglomeradonan urbano mas importante den wèst di e pais. E área ta wordo sirbi pa Aeropuerto Internacional Josefa Camejo, cu un cantidad di aerolinea comercial cu ta bula eynan for di [[Caracas]] y [[Cuba]] y, antes, for di [[Aruba]]. Las Piedras ta parti di e área metropolitano di Punto Fijo, un di e konglomeradonan urbano mas importante den wèst di e pais, i ta situá banda di e Sentro di Refinashon di Paraguaná, ku ta konsistí di e komplehonan di Amuay i Cardón, un di esnan mas grandi na mundu (Wikipedia, «Punto Fijo», aksesá na 2026). E kombinashon ei di raisnan di peska i serkania industrial ta definí e karakter di un komunidat trahadó ku ta profundamente ankrá den e kosta di Falcón. '''Las Piedras''' ta un lokalidat kostero i portuario den e parti nordwèst di [[Venezuela]], situá riba e [[Peninsula di Paraguaná]] den estado [[Falcón]]. E ta forma parti di e área metropolitano di [[Punto Fijo]] i ta konosé tambe pa su puerto marítimo. E área di [[Punto Fijo]] ta sirbí pa e [[Aeropuerto Internacional Josefa Camejo]], ku ta situá den munisipio Los Taques. E aeropuerto ta konektá e peninsula ku otro lugá den Venezuela i, segun e época, ku destinashonnan internashonal. Actualmente tin konekshon aéreo ku [[Kòrsou]], miéntras ku servisio pa [[Aruba]] a wordo suspendé i ta planeá pa bolbe. ----------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais|variante = c | tipo = Important Bird Area | nomber = Little Bay Pond | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} |perrow = 2/2/2 |border = infobox |image2 = Antillean crested hummingbird.jpg |caption2 = Fou-fou |image1 = Green throated carib shs.jpg |caption1 = Doctor bird |image3 = Loxigilla noctis a2.jpg |caption3 = Cheechee bird |image4 = Podilymbus-podiceps-001.jpg |caption4 = Sambuyadó pik diki |image5 = American coot in Prospect Park (06152).jpg |caption5 = Gaitu pik blanku |image6 = Ruddy Duck (Oxyura jamaicensis) RWD2.jpg |caption6 = Patu kòrá |caption_align = center }} | pais = {{SXM}} | zoom = 13 }} '''Little Bay Pond''' ta un kurpa di awa di 8 hèktar situá na kosta sùit di [[Sint Maarten]], serka di e kapital [[Philipsburg]]. E lago chikitu tin un diameter di aproksimadamente 2,5 kilometer i ta konektá ku laman na e kosta di Little Bay pa medio di un boka chikitu. Na su rand ta krese [[yerba di lama]] i diferente [[espesie]] di mangel, inkluyendo mangel tan (''Rhizophora mangle''), pretu (''Avicennia germinans'') i blanku (''Laguncularia racemosa''). E awa tin un salinidat relativamente abou di 4–8 parti pa mil. Un kaminda pa peaton ta kore rondó e lago.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Little Bay Pond ta un di e sinku [[Important Bird Area]] (IBA) rekonosé na Sint Maarten dor di BirdLife International. E área ta importante pa konservashon di [[para]], partikularmente pa [[espesie]] menasá òf ku un alkanse geográfiko restringí.<ref name=:"1"/> ==Para== Little Bay Pond ta sirbi komo habitat pa diferente espesie di para karakterístiko di Sint Maarten. Nan ta inkluí: * doctor bird (''Eulampis holosericeus'') * fou-fou (''Orthorhyncus cristatus'') * cheery-cheer (''Elaenia martinica'')<ref>Konosí pa [[papiamentu]] komo para bobo of whimpie ([[Kòrsou]]), chonchorogai ([[Boneiru]]), y elenia karibe ([[Aruba]]).</ref> * thrush palabrua boka duru (''Margarops fuscatus'')<ref>Konosí pa papiamentu komo palabrua (boka duru) òf chuchubi spañó.</ref> * cheechee bird (''Loxigilla noctis'') E sitio ta sirbi tambe komo lugá di krio pa diferente para di laman. Entre e paranan ku ta traha nan nèshi den e área ta haña e sambuyadó pik diki (''Podilymbus podiceps''), galiña di awa (''Gallinula chloropus''), gaitu pik blanku òf kùt (''Fulica americana''), [[pato di aña|patu di aña]] (''Anas bahamensis'') i patu kòrá (''Oxyura jamaicensis'').<ref name=bli>{{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/little-bay-sint-maarten-iba-sint-maarten-(to-netherlands) |title=Little Bay, Sint Maarten |author=<!--Not stated--> |date=2007 |website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date=}}</ref> == Mira tambe == * [[Important Bird Area den Karibe Hulandes]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Maarten]] [[:Kategoria:Important Bird Area]] Little Bay is an 8-hectare (20-acre) coastal pond in the country of Sint Maarten on the island of Saint Martin in the Dutch Caribbean. It has a low salinity (4 to 8 parts per thousand) and lies near the capital, Philipsburg. It has been identified as an Important Bird Area by BirdLife International because it supports threatened or restricted-range bird species. Birds for which the IBA was designated include green-throated caribs, Antillean crested hummingbirds, Caribbean elaenias, pearly-eyed thrashers and lesser Antillean bullfinches. Pied-billed grebes, common moorhens, American coots, white-cheeked pintails and ruddy ducks have been recorded nesting at the site.[1] {{Appendix}} ----------------- {{Databox}} '''Important Bird Area den Karibe Hulandes''' ta e áreanan designá komo [[Important Bird Area]] (IBA) riba e seis isla: Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E áreanan aki ta identifiká dor di BirdLife International komo lugánan di gran importansia pa konservashon di paranan na nivel mundial.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Komo parti di e ret mundial di BirdLife International, e islanan i nan instansianan di maneho di naturalesa ta traha huntu pa monitoriá i protehá [[espesie]]nan di para i nan habitat denter di e áreanan designá.<ref name=:"1"/> ==Kriterio di selekshon== Designashon komo IBA ta basá riba un seri di kriterio sientífiko. Entre esunnan mas importante ta e presensia di:<ref name=:"1"/> *espesie menasá segun e Lista Kòrá di [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] *espesie endémiko (ku ta eksistí solamente den un área limitá) *espesie ku alkanse restringí *espesie limitá na un bioma spesífiko *espesie di para ku ta forma grupo grandi (paranan kongregatorio) E kriterionan aki ta yuda determiná kua áreanan tin balor ekológiko spesial i mester wòrdu protehá. == Lista di IBA segun isla == Tin un total di 23 IBA den Karibe Hulandes, ku un superfisie kombiná di 45.024 hektar. E siguiente tabla ta mustra e áreanan ku nan kódigo, nòmber i superfisie:<ref name=:"1"/> {| class="wikitable sortable" ! Isla !! Kódigo IBA !! Nòmber !! Área (ha) |- | rowspan="4" | [[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] [[Aruba]] ||AW001|| [[Bubaliplas]] || style="text-align:right;" |53 |- |AW002 || [[Saliña Tierra del Sol]] || align="right" |2 |- |AW003 ||Oranjestad Reef Islands ||align="right" |309 |- | AW004 || San Nicolas Bay Reef Islands ||align="right" |248 |- | rowspan="6" | [[File:Flag of Bonaire.svg|22px|border]] [[Boneiru]] || AN009 || Washington Slagbaai National Park|| align="right" |6.900 |- | AN010 || Dos Pos || align="right" | 235 |- | AN011 || [[Important Bird Area Washikemba–Fontein–Onima| Washikemba-­Fontein-­Onima]] || align="right" |5.960 |- |AN012 || Klein Bonaire|| align="right" |1.810 |- |AN013 || Lac Bay || align="right" |2.075 |- |AN014 || Pekelmeer || align="right" |6.850 |- | rowspan="5" | [[File:Flag of Curaçao.svg|20px|border]][[Kòrsou]] ||AN015 || Northeast Curaçao || align="right" | 13.555 |- |AN016 || Malpais-­St.Michiel ||align="right" |1.100 |- |AN017 || [[Muizenberg]] || align="right" |65 |- |AN018 || Laguna Jan Thiel || align="right" |430 |- |AN019 || [[Klein Kòrsou]] || align="right" |1.130 |- |rowspan="1" | [[File:Flag of Saba.svg|20px|border]] [[Saba]] || AN006 || Saba Coastline ||align="right" |2.000 |- | rowspan="2" | [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|20px|border]] [[Sint Eustatius]] ||AN007 || Boven || align="right" |1.016 |- |AN008 || The Quill|| align="right" |470 |- | rowspan="5" | [[File:Flag of Sint Maarten.svg|20px|border]] [[Sint Maarten]] ||AN001 || Little Bay Pond ||align="right" | 8 |- |AN002 || Fresh Pond || align="right" |14 |- |AN003 || Great Salt Pond || align="right" |188 |- |AN004 || Fort Amsterdam || align="right" |278 |- |AN005 || Pelican Rock || align="right" |328 |- |} {{Appendix}} [[:Kategoria:Important Bird Area]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] == Lista di para den IBA segun isla == {| class="wikitable sortable" ! no.!! Imagen!! Nòmber !! AUA !! BON !! CUR !! SAB !! EUX !! SXM |- | 1 || [[File:Antillean crested hummingbird.jpg|border|70px]] || Fou-fou<br>''Orthorhyncus cristatus'' || || || || X || X || X |- |2|| [[File:Audobon's Shearwater.jpg|border|70px]] || Audubon's shearwater<br> ''Puffinus lherminieri'' || || || || X || X || |- |3 || [[File:Patagioenas corensis.jpg|border|70px]] || [[Barbacoa]]<br>''Patagioenas corensis'' || X || X || X || || || |- |4|| [[File:Anous minutus by Gregg Yan 02.jpg|border|70px]]||Noddy pretu <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |5|| [[File:Bridled Quail-Dove (7624361038).jpg|border|70px]] || Partridge/wood hen <br>''Geotrygon mystacea''|| || || || X||X || |- |6 || [[File:Bridled tern (Onychoprion anaethetus anaethetus) breeding Rock Islands.jpg|border|70px]] || Meuchi brel<br>''Onychoprion anaethetus'' || X || || || X || || |- |7|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |8|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |9 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |10|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- | 11 || [[File:Caribbean Elaenia.jpg|border|70px]] || Chonchorogai<br>''Elaenia martinica'' || X || X|| X || X || X || X |- |12|| [[File:American Flamingo JG.jpg|border|70px]] || Chogogo<br> ''Phoenicopterus ruber'' || X || X || X || || || |- |13 || [[File:2014-05-18 Sterna hirundo, Killingworth Lake, Northumberland 04.jpg|border|70px]] || Meuchi pik kòrá<br>''Sterna hirundo'' || X || X || X || || || |- |14|| [[File:Green throated carib shs.jpg|border|70px]]|| Doctor bird<br>''Eulampis holosericeus'' || || || || X || X || X |- |15|| [[File:Leucophaeus atricilla Caye Caulker 04.JPG|border|70px]] || Meuchi haridó<br>''Leucophaeus atricilla''|| X||X || X|| X||X ||X |- |16 || [[File:20260531 least tern sandy point bird sanctuary PD04639.jpg|border|70px]] || Meuchi chikitu<br>''Sternula antillarum'' || X || X || X || || X||X |- |17|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |18|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |19 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |20|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- |21|| [[File:Leucophaeus atricilla Caye Caulker 04.JPG|border|70px]] || Meuchi haridó<br>''Leucophaeus atricilla''|| X||X || X|| X||X ||X |- |22 || [[File:Bridled tern (Onychoprion anaethetus anaethetus) breeding Rock Islands.jpg|border|70px]] || Meuchi brel<br>''Onychoprion anaethetus'' || X || || || X || || |- |23|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |24|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |25 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |26|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- ! || || Total ||12 || 10 || 5|| 9 || 9 || 9 |} {{Appendix}} [[:Kategoria:Important Bird Area]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] Tin un total di 23 IBA ku un superfisie total di 45.024 hektar. Paranan inskribí den e lista kòrá di [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] di espesienan menasá i kasonan di [[endemismo]] ta faktornan pa klasifikashon di un área komo importante i/òf signifikante, i tambe ta wordu determiná pa paranan klasifiká komo espesie restringí den bioma, espesie di alkanse restringí i espesie di para kongregatorio. Esaki ta un '''lista di áreanan designá komo [[Important Bird Area]]''' (IBA) riba e seis isla di Karibe Hulandes: Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E áreanan aki ta identifiká dor di BirdLife International komo lugánan di gran importansia pa konservashon di paranan na nivel mundial. ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Siudat | nomber = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | perrow = 2 |direction = |border = infobox |image1 = |caption1 = |image2 = |caption2 = }} | pais = {{USA}} | poblacion = | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Lista di fuente }} [[:Kategoria:Siudat den Merka]] ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Isla | nomber = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | perrow = 2 |direction = |border = infobox |image1 = Pseudodiploria strigosa, colonia.jpg |caption1 = ''Pseudodiploria strigosa'' |image2 = Corals 4 Conch Reef 20230713.jpg |caption2 = ''Dichocoenia'' }} | pais = {{SXM}} | poblacion = | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} ---------------- {{multiple image | width = 200 | align = right | direction = vertical | image1 =Khalk.jpg | caption1 = Kharg ku tanki di zeta i piernan pa tankero | image2 = Kharg oil loading terminal.jpg | caption2 = Mas di 90% di tur petroleo iraní ta wòrdu eksportá via Kharg. | caption_align = center }} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Playa | nomber = Baya Beach | imagen = Baya Beach Curacao (213574239).jpeg | area = | densidad = | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1180549145|titulo= Blue Bay, Curaçao}} {{References}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ------------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | tipo = Sero | imagen = | descripcion = | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = region | division_adm = [[Paradera]] | zoom = 14 }} -------------- {{Multiple image | header_align = Center | header = '''Espesie den Yarari''' | align = right | image1 = Dauphins tâchetés de la réserve AGOA.jpg | image2 = Killerwhales jumping.jpg | image3 = Mother manatee and calf.jpg | caption1 = Dolfin ''Stenlla attenuata'' | caption2 = Bayena ''Orcinus orca'' | caption3 = Mamifero karibense ''Trichechus manatus'' | caption_align = center | total_width = 250 | perrow = 2/2 }} --------- {{Variante|c}} {{Infobox curpa di awa| variante= c | tipo_awa= Golfo | nomber_awa= | continente= | profundidad_averahe = | diepte= | hanchura_min= | hanchura_max= | largura = | imagen3 = | descripcion= }} {{Appendix}} {{Commonscat}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Region outónomo | nomber = Galicia | pais = {{ESP}} }} ----------- ## Marco legal i delimitashon * Den e **Caribe** e limites internashonalnan i maritimo ku ta regí pa e islanan di e Reino ta mayormente basá riba ley di Reino i tratado ku estado vecino (p.e. acuerdo ku Venezuela pa delimitá frontera maritima). E Gobierno Hulandes a publicá dokumentonan i dekretunan pa formalisa e limites (por ehempel, dekreet pa EEZ). ([Ministry of Defence][3], [State Department][4]) * Fontenan publiko ku kalkulá e limites (kòmá *Maritime Boundaries Geodatabase* di Flanders Marine Institute / MarineRegions) duna coordenadan i mapas ku ta mustra e zonanan 12-milla i e EEZ den e region. ([Marine Regions][5]) * Pa casonan unda islanan ta mas serka ku otro pais, delimitashon ta basá sovent riba **linia medianal** òf akuerdo bilateral (p.e. cu Venezuela 1978). ([State Department][4], [Marine Regions][5]) --- ## Aruba * **Reklemos generál**: Aruba ta claim e mar territorial te **12 milla náutiko**, tambe por existe un zona kontiguo i un EEZ te 200 milla segun derecho internashonal (UNCLOS) si no ta limitá pa fronteranan kontiguo. ([Index Mundi][6], [United Nations][2]) * **Delimitashon**: Aruba tin fronteranan maritimo resevabe ku paisnan kontiguo i nan a tuma parti di delimitashon ku tratadonan (p.e. e tratado di 1978 ku Venezuela ta relevante pa e region). Pa coordenadan i visualisashon, mapas publiko ku MarineRegions mostra e areas ku correspondé na Aruba. ([Marine Regions][5], [State Department][4]) * **Impakt praktiko**: Aruba, como dependensia del Reino, por administra rekursonan maritimo den su EEZ i regula pesca, eksplorashon i protekshon ambiental dento di e limites ku a keda stablesé. ([United Nations][2]) --- ## Curaçao * **Reklemos generál**: Curaçao tambe tin un **mar territorial de 12 milla** i un EEZ asigná den mapas y dekretonan publiko (loke ta reflehá den datanan geoespaciales disponibel). ([Marine Regions][7]) * **Fronteranan internacionais**: Curaçao a negoesia delimitashon maritimo ku Venezuela y akuerdo esaki ta tokante pa definí e límites suroeste i e posibelnan delimitashon na median line si ta necesario. ([State Department][4]) * **Ecosistema i Saba Bank**: Den e EEZ di Reino Hulandes den Caribe ta inkluí area biologicamente importantenan, manera **Saba Bank** ku ta den aguas di e Caribbean Netherlands pero ta parte di e zonanan maritimo di e Reino; e protekshon i gobernansa di esnan por influí tambe Curaçao via politika regional i akuerdo di gesthon. ([ResearchGate][8], [Marine Regions][9]) --- ## Sint Maarten (parte neerlandés) * **Reklemos generál**: E lado neerlandés di Sint Maarten ta tene un mar territorial standard te **12 milla**; su EEZ formal ta referí den mapas di EEZ pa Sint Maarten. ([Marine Regions][10], [Marine Regions][11]) * **Fronteranan ku Francia**: Sint Maarten ta parte di e ilolan ku ta compartí ku **Saint-Martin** (Franses). Pa e mar bòrdek logiko, habri akuerdo i mapas publiká pa Francia i Hulanda ku ta mustra limites maritimoi y baseline na e isla dividí; franka-neerlandés negoashiòn i kooperashon ta essencial pa manejamentu di e aguas ku ta ser compartí. ([maritimelimits.gouv.fr][12], [Ministry of Defence][3]) * **Uso praktiko**: Pa aktivitadnan di pesca, turismo marino (cruise, snorkeling), i regulashon di seguridad, e autoridatnan lokal y Reino coordina en basamentu di e leis i akuerdo aplikabel. ([Ministry of Defence][3], [United Nations][2]) --- ## Asuntu praktiko i aktuashon * **Eksplorashon i rekursos**: Detrás di e delimitashon a keda un interés praktiko — kontrol riba pesca, petróleo/gas potensial, protekshon di biodiversidat marino y regulashon di transit maritimo. E Reino a stablesé leis y dekretonan pa administrá e zonanan den accordo ku UNCLOS. ([United Nations][2], [Ministry of Defence][1]) * **Mapas y datos**: Pa ver mapas i coordenadan konkreto bo por konsultá **MarineRegions** (Flanders Marine Institute) of e publikashon oficial di govèrno Hulandes (Hydrography / Defense) ku tin fichanan riba maritime limits den Caribe. ([Marine Regions][5], [Ministry of Defence][3]) --- ## Fuentes selektá (pa komprondé i verifikashon) * Defensie.nl — *Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom* (overview di leis i delimitashon). ([Ministry of Defence][3]) * Flanders Marine Institute / MarineRegions — fichanan EEZ i territorial sea (Aruba, Curaçao, Sint Maarten). ([Marine Regions][5], [Marine Regions][10]) * UN / Decree on Exclusive Economic Zone — dokumentu legal riba EEZ (Reino). ([United Nations][2]) * US State Department / treaty references — notas riba tratado di delimitashon Nederland–Venezuela (1978). ([State Department][4]) * Research / Saba Bank summaries (biological importance inside Dutch Caribbean EEZ). ([ResearchGate][8]) Kier bo ku mi agrega mapas i coordenadan konkreto pa Aruba, Curaçao i Sint Maarten awor? [1]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries?utm_source=chatgpt.com "Maritime limits and boundaries | Hydrography" [2]: https://www.un.org/depts/los/LEGISLATIONANDTREATIES/PDFFILES/NLD_EEZ_decree2010.pdf?utm_source=chatgpt.com "Exclusive Economic Zone of the Part of the Kingdom" [3]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries/maritime-boundaries-of-the-caribbean-part-of-the-kingdom?utm_source=chatgpt.com "Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom" [4]: https://www.state.gov/wp-content/uploads/2019/12/LIS-105.pdf?utm_source=chatgpt.com "maritime boundaries: colombia – dominican republic and" [5]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26519&utm_source=chatgpt.com "Aruba · MRGID 26519" [6]: https://www.indexmundi.com/aruba/maritime_claims.html?utm_source=chatgpt.com "Aruba Maritime claims - Geography" [7]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26517&utm_source=chatgpt.com "Curaçao · MRGID 26517" [8]: https://www.researchgate.net/figure/Maritime-boundaries-ABC-islands-Appendix-1-from-Besluit-grenzen-exclusieve-economische_fig6_48185027?utm_source=chatgpt.com "Maritime boundaries ABC islands (Appendix 1 from \"Besluit grenzen... | Download Scientific Diagram" [9]: https://www.marineregions.org/gazetteer.php?id=26517&p=details&utm_source=chatgpt.com "Dutch Exclusive Economic Zone (Curaçao) (EEZ)" [10]: https://marineregions.org/gazetteer.php/gazetteer.php?id=21803&p=details&utm_source=chatgpt.com "Dutch Exclusive Economic Zone (Sint-Maarten) (EEZ)" [11]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=21803&utm_source=chatgpt.com "Sint-Maarten · MRGID 21803" [12]: https://maritimelimits.gouv.fr/sites/default/files/2023-03/EN_St_Martin.pdf?utm_source=chatgpt.com "FRENCH MARITIME SPACES OF SAINT-MARTIN AND ..." -------------- {{Multiple image | header_align = | header = | align = center | image1 = LopedeVega.jpg | image2 = Quevedo (copia de Velázquez).jpg | image3 = Tirso de molina.jpg | image4 = Diego Rodríguez de Silva y Velázquez - Luis de Góngora y Argote - Google Art Project.jpg | caption1 = Lope de Vega | caption2 = Francisco de Quevedo | caption3 = Tirso de Molina | caption4 = Luis de Góngora | caption_align = center | total_width = 250 | perrow = 2/2 }} ----------------- ==Madeirezen in het Caribisch gebied== De term Madeirezen in het Caribisch gebied verwijst naar mensen van oorsprong afkomstig van de Portugese eilandengroep Madeira, die in de 19e eeuw naar het Caribisch gebied emigreerden. Ze vestigden zich onder meer in Guyana, Suriname, Trinidad, Curaçao, Aruba, Bonaire, Saint Vincent en Grenada. == Migratiegeschiedenis == Vanaf het midden van de 19e eeuw werden veel inwoners van Madeira geconfronteerd met armoede, hongersnood, werkloosheid en landbouwcrises, waaronder de ineenstorting van de wijnindustrie. De Portugese autoriteiten moedigden emigratie aan, en plantagehouders en koloniale ondernemingen in het Caribisch gebied waren op zoek naar goedkope arbeidskrachten. De eerste grote groep Madeirezen arriveerde in Brits-Guiana (het huidige Guyana) in 1835. Later volgden migratiestromen naar Trinidad, St. Lucia, Grenada, Jamaica, en in mindere mate naar Curaçao, Aruba en Bonaire, waar ze werkten op plantages, zoutvelden, in de detailhandel en in de opkomende industrie. == Integratie en identiteit == De Madeirezen brachten hun taal (Portugees en Madeirees dialect), katholieke geloof en culinaire tradities mee. Hun familienamen — zoals Pires, Teixeira, Gomes, Fernandes, Henriques en De Souza — zijn vandaag de dag nog terug te vinden in verschillende Caribische landen. In onder meer Aruba en Curaçao vormden ze hechte gemeenschappen en integreerden geleidelijk met andere bevolkingsgroepen. Er ontstonden ook gemengde huwelijken met mensen van Afrikaanse, inheemse of creoolse achtergrond. == Bijdragen == De Madeirezen en hun nakomelingen droegen bij aan de ontwikkeling van het Caribisch gebied op diverse vlakken: Landbouw – arbeid op plantages en kleine landbouwbedrijven Kleine handel – het openen van familiebedrijfjes en buurtwinkels Religie – betrokkenheid bij de katholieke kerk, bijvoorbeeld als catechisten of gemeenschapsleiders Eten & cultuur – bijdragen aan de lokale keuken met recepten zoals bacalhau-gerechten en honingtaart (bolo de mel) == Heden en erfgoed == In de hedendaagse Caribische samenlevingen is de Madeirese identiteit grotendeels opgegaan in de nationale identiteit. In Aruba en Curaçao zijn er nog steeds sporen terug te vinden in familienamen, kerkregisters en mondelinge overlevering. In Guyana en Trinidad bestaan organisaties die het Madeirese erfgoed behouden, zoals de Portuguese Association of Trinidad and Tobago. == Bronnen (aanbevolen voor Wikipedia)== *Edward A. Alpers – Portuguese migration in the Caribbean *Bonham C. Richardson – Caribbean Migrants: Environment and Human Survival *Archieven van de Madeira-emigratie, Funchal *National Archives of Guyana *Mondelinge geschiedenis van afstammelingen van Madeirezen op Aruba en Curaçao ---------------- == Bushiribana == Het „piratenkasteel", zoals eens een Essokaart van Aruba de ruïne van Bushiribana bij Boca Mahos heeft genoemd, werd gebouwd in 1874 als een goudwasserij. Van 1854 tot 1868 had Concessie de Jongh van Den Haag de beschikking over de goudvelden van Aruba. Maar deze heeft er niet hard gewerkt. Na 1867 ett wel iot 1872 was de concessie verleend aan Isola, Ricket & Co, New Vork, een Amerikaanse maatschappij dus. Zij werkte nog voïgens de primitieve methode: bij de mijnen zelf ter plaatste de stenen kapot slaan, ziften en wassen. Isola, merkwaardigerwijze bij de oude goudmijnwerkers alleen bekend als Isalo, werkte behalve op de reeds genoemde plaatsen Westpunt en omgeving van Rooi Fluit ook nog in de omgeving van Sero Cristal en bij Sero Moskita en Tres Cp.bez aan de noordoostkant van het eiland. In 1870 kwamen te Sero Moskita nog een paar goudmijnwerkers om het leven door het instorten van de mijn, namelijk Luis Rivero en Pedro Farro. Van 1872 tot 1881 was de goudconcessie verleend aan een Engelse maatschappij Aruba Island Goldmining Company, London, \ Deze maatschappij bouwde de goudwasserij van Bushiribana in 1874, waarbij de bekende Arubaanse metselaar Aiexander Donati met enkele Curacaose metselaars het romantische stenen gevaarte r>ptrok. Hijskranen van houten balken moesten de zware stenen op hun plaats bree{ gen. In deze fabriek ging men & stampmolens werken om de fijn te malen. Het Engelse personyj van deze maatschappij, dat voot groot gedeelte daar in de buurt v , de goudwasserij woonde, best" " volgens do herinnering van de °^ Arubaanse -------------- {{Databox}} '''Pago Pago''' ta {{Appendix}} [[:Kategoria:Oseania]] -------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Siudat | nomber = Ginebra | pais = {{SUI}} | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} |perrow = 1/2/1 |border = infobox |image1 = UN Building A Southern Lawn.jpg |caption1 = Palais des Nations |image2 = ReformationsdenkmalGenf1.jpg |caption2 = Monumento di Reformacion |image3 = Geneve 2005 001 Ork.ch.jpg |caption3 = Siudat ku Lago Ginebra }} | zoom = 5 }} {{Commonscat|Ginebra}} {{Appendix}} [[:Category:Siudadnan]] [[:Category:Suisa]] ----------- {{Multiple image | header_align = | header = | align = center | image1 = Redonda Day.JPG | image2 = Redonda west cliffs.JPG | image3 = Stone building on Redonda.JPG | caption1 = Bista riba Redonda for di [[Nevis]] ku [[Montserrat]] den fondo | caption2 = Barankanan den laman na banda west | caption3 = Kas riba Redona | caption_align = center | width1 = | width2 = | width3 = | total_width = 500 | direction = horizontal }} {{Commonscat}} {{Appendix}} [[Category:Isla]] [[Category:Antigua y Barbuda]] ----------------------- {{Infopais}} '''South Georgia and the South Sandwich Islands''' ([[ingles]]: Falkland Islands, [[spaño]] (Islas) Malvinas òf Islas Falkland) (SGSSI) ta un teritorio ultramar britániko den e parti sur di [[Oseano Atlantiko]]. E ta un grupo di islanan remoto i inhóspito, konsistí di Georgia Sur i un kadena di islanan mas chikitu konosí komo e Islanan Sandwich Sur. South Georgia ta 165 kilometer largu i 35 kilometer largu i ta e isla di mas grandi den e teritorio. E islanan di South Sandwich ta keda mas o menos 700 kilometer (430 mi) sureste di South Georgia. E área total di e teritorio ta 3,903 km2.[1] 1] E islanan Falkland ta mas o menos 1,300 kilometer (810 mi) west for di su punto mas serka. E islanan di South Sandwich no tin habitante, i un poblashon no permanente chikitu ta biba na South Georgia.[ No tin buelo di pasahero ni ferry regular pa of for di e teritorio, maske bishitanan di crucero na South Georgia ta bira mas popular, cu varios mil bishitante tur zomer. Reino Uni a deklará su soberania riba Sur Georgia na 1775 i e Islanan Sur Sandwich na 1908. E teritorio di "South Georgia and the South Sandwich Islands" a ser formá na 1985;[3] anteriormente, e tabata goberná komo parti di e Dependensia di e Islanan Falkland. Argentina a reklamá Sur di Georgia na 1927 i a reklamá e Islanan Sur di Sandwich na 1938. E islanan ta forma un teritorio britániko ultramar, dependiente i no outónomo, ku ta kai bou [[Reino Uni]]. E ta pertenesé na un di e 17 teritorio riba e lista di [[Nashonnan Uni]] di teritorionan no outónomo bou di supervishon di e Komité di Dekolonisashon di Nashonnan Uni. Argentina ta reklamá e grupo di islanan, loke a kondusí na e Guera di Falkland na 1982 durante e término di [[Margaret Thatcher]] komo [[promé minister]] di Reino Uni. E dos islanan mas grandi ta Falkland Ost i Falkland West. E kapital di islanan Falkland ta [[Stanley]], establesé riba e isla Falkland Ost. E habitantenan di e islanan tin nashonalidat britániko i ta papia ingles. Nan ta haña nan entrada prinsipalmente for di peska i kuido di karné. {{Appendix}} [[Category:Reino Uni|Islanan Falkland]] ------------------ '''King Edward Point''' (tambe konosí komo KEP) ta un stashon di investigashon permanente di British Antarctic Survey riba e isla di Georgia Sur i ta [[kapital]] di e teritorio di mas leu di Merka di Georgia Sur i e Islanan Sandwich Sur.[1] E ta situá den Cumberland East Bay riba e kosta noreste di e isla. 2] E asentamentu ta e kapital mas chikitu na mundu segun [[poblashon]]. {{Appendix}} [[Category:Siudadnan]] [[Category:Reino Uni|Islanan Falkland]] -------------------------------- {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =66396157|titulo=Antwerpen (stad)}} {{References}} }} [[Category:Siudadnan]] [[Category:Belgika]] ------------------- {{Databox}} -------------------- ==Uitbreiding Boneiru == === Demografia === E [[idioma ofisial]] ta [[Hulandes]]. [[Papiamentu]] i [[Ingles]] tambe ta wordu rekonosí komo idioma ofisial den trafiko legal i administrativo, enseñansa, bida sosio-ekonomiko i hustisia.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/erkende-talen/vraag-en-antwoord/erkende-talen-nederland Erkende talen Nederland], Rijksoverheid</ref> Di e poblashon 64% ta papia Papiamentu na kas, i 15% Hulandes, 15% [[Spaño]] i 5% Ingles. Mayoria di e hablado di Papiamentu ta papia tambe Hulandes, Ingles i Spaño. Na Boneiru ta uza e [[Ortografia di papiamentu|ortografia fonétiko]] di Papiamentu, no esun di Aruba (etimologiko). Un partikuliaridat di e Papiamentu di Boneiru ta sufigo dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) E residentenan di Boneiru ta uza hopi abreviashon ora di papia. Na e islanan hermana Curaçao en Aruba nan ta yama esaki ''korta palabra'', papiamentu abreviá. === Luganan mas pobla === [[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru. The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/> * Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref> * Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/> * Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/> * Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/> * [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/> * Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/> * Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/> --- De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak. The population is estimated to be 20,104 in 2019. Most of its inhabitants are biracial, the product of European and African intermarriage. However, a significant part of the population has a variety of origins, including the Netherlands, Dominican Republic, Venezuela, Colombia, Suriname and the United States, among others. === Luganan mas pobla === [[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru. The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/> * Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref> * Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/> * Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/> * Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/> * [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/> * Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/> * Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/> nl.wiki Bonaire heeft 20.104 inwoners volgens de telling van 2019.[1] In 2001 had 86% van de bevolking de Nederlandse nationaliteit, maar was slechts 52% op het eiland zelf geboren.[8] Naast veel mensen van de andere eilanden Curaçao en Aruba, uit Nederland en de buurlanden Venezuela en Colombia wonen er veel mensen uit de Dominicaanse Republiek, grotendeels arbeidsmigranten. De overgrote meerderheid van de bevolking is rooms-katholiek, (77%). Verder is er een kleine protestantse gemeenschap en is de evangelische gemeenschap sterk in opkomst (zo'n 10% van de bevolking). De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak. lash7jim8xbnpp7n077nuxeqrb9z2nc 203715 203714 2026-09-10T09:17:53Z Caribiana 8320 203715 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ To do: * Canada: New Brunswick - North West Territories - Prince Edward Island - * others: [[Islanan Seychelles]] - [[Isla San Andres]] - [[Isla Providencia]] - [[Islanan Turks & Caicos]] - ----------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais|variante = c | tipo = Siudat | nomber = Las Piedras | pais = {{VEN}} | tipo_division_adm = Estado | division_adm = [[Falcón]] | tipo_subdivision_adm = Municipio | subdivision_adm = Carirubana }} '''Las Piedras''' ta un siudat kostero den zona nortwest di [[Venezuela]], situá riba [[Peninsula di Paraguaná]] den estado [[Falcón]]. E ta forma parti di e área metropolitano di [[Punto Fijo]] i ta konosí tambe pa su haf.<ref>{{Cite web|url=http://ports.com/venezuela/port-of-las-piedras/|title = Port of las Piedras, Venezuela}}</ref> E área metropolitano di Punto Fijo ta wòrdu sirbí pa [[Aeropuerto Internacional Josefa Camejo]], ku ta situá den munisipio Los Taques. E aeropuerto ta konektá e peninsula ku otro lugánan den Venezuela i ku destinashonnan internashonal. Aktualmente tin konekshon aéreo ku [[Kòrsou]], miéntras ku servisio regular pa [[Aruba]] a wòrdu suspendé i ta planeá pa bolbe.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/40307 Aeroparaguaná a habri ruta charter entre Las Piedras y Aruba], NoticiaCla (9 di september 2026)</ref> Las Piedras a kuminsá komo un komunidat di piskadó i, ku tempu, a wòrdu ligá na e gran desaroyo industrial di Paraguaná, debí na su serkania di laman i na e komplehonan grandi di refinamentu di petroli na Amuay i Cardon.<ref>[https://tealca.us/en/destinos/las-piedras Las Piedras], tealca.us</ref> {{Appendix|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = 1333640729|titulo=Las Piedras, Venezuela}} {{references}} }} [[:Kategoria:Venezuela]] E siudat ta forma parti di e área metropolitano di [[Punto Fijo]], un di e konglomeradonan urbano mas importante den wèst di e pais. E área ta wordo sirbi pa Aeropuerto Internacional Josefa Camejo, cu un cantidad di aerolinea comercial cu ta bula eynan for di [[Caracas]] y [[Cuba]] y, antes, for di [[Aruba]]. Las Piedras ta parti di e área metropolitano di Punto Fijo, un di e konglomeradonan urbano mas importante den wèst di e pais, i ta situá banda di e Sentro di Refinashon di Paraguaná, ku ta konsistí di e komplehonan di Amuay i Cardón, un di esnan mas grandi na mundu (Wikipedia, «Punto Fijo», aksesá na 2026). E kombinashon ei di raisnan di peska i serkania industrial ta definí e karakter di un komunidat trahadó ku ta profundamente ankrá den e kosta di Falcón. '''Las Piedras''' ta un lokalidat kostero i portuario den e parti nordwèst di [[Venezuela]], situá riba e [[Peninsula di Paraguaná]] den estado [[Falcón]]. E ta forma parti di e área metropolitano di [[Punto Fijo]] i ta konosé tambe pa su puerto marítimo. E área di [[Punto Fijo]] ta sirbí pa e [[Aeropuerto Internacional Josefa Camejo]], ku ta situá den munisipio Los Taques. E aeropuerto ta konektá e peninsula ku otro lugá den Venezuela i, segun e época, ku destinashonnan internashonal. Actualmente tin konekshon aéreo ku [[Kòrsou]], miéntras ku servisio pa [[Aruba]] a wordo suspendé i ta planeá pa bolbe. ----------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais|variante = c | tipo = Important Bird Area | nomber = Little Bay Pond | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} |perrow = 2/2/2 |border = infobox |image2 = Antillean crested hummingbird.jpg |caption2 = Fou-fou |image1 = Green throated carib shs.jpg |caption1 = Doctor bird |image3 = Loxigilla noctis a2.jpg |caption3 = Cheechee bird |image4 = Podilymbus-podiceps-001.jpg |caption4 = Sambuyadó pik diki |image5 = American coot in Prospect Park (06152).jpg |caption5 = Gaitu pik blanku |image6 = Ruddy Duck (Oxyura jamaicensis) RWD2.jpg |caption6 = Patu kòrá |caption_align = center }} | pais = {{SXM}} | zoom = 13 }} '''Little Bay Pond''' ta un kurpa di awa di 8 hèktar situá na kosta sùit di [[Sint Maarten]], serka di e kapital [[Philipsburg]]. E lago chikitu tin un diameter di aproksimadamente 2,5 kilometer i ta konektá ku laman na e kosta di Little Bay pa medio di un boka chikitu. Na su rand ta krese [[yerba di lama]] i diferente [[espesie]] di mangel, inkluyendo mangel tan (''Rhizophora mangle''), pretu (''Avicennia germinans'') i blanku (''Laguncularia racemosa''). E awa tin un salinidat relativamente abou di 4–8 parti pa mil. Un kaminda pa peaton ta kore rondó e lago.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Little Bay Pond ta un di e sinku [[Important Bird Area]] (IBA) rekonosé na Sint Maarten dor di BirdLife International. E área ta importante pa konservashon di [[para]], partikularmente pa [[espesie]] menasá òf ku un alkanse geográfiko restringí.<ref name=:"1"/> ==Para== Little Bay Pond ta sirbi komo habitat pa diferente espesie di para karakterístiko di Sint Maarten. Nan ta inkluí: * doctor bird (''Eulampis holosericeus'') * fou-fou (''Orthorhyncus cristatus'') * cheery-cheer (''Elaenia martinica'')<ref>Konosí pa [[papiamentu]] komo para bobo of whimpie ([[Kòrsou]]), chonchorogai ([[Boneiru]]), y elenia karibe ([[Aruba]]).</ref> * thrush palabrua boka duru (''Margarops fuscatus'')<ref>Konosí pa papiamentu komo palabrua (boka duru) òf chuchubi spañó.</ref> * cheechee bird (''Loxigilla noctis'') E sitio ta sirbi tambe komo lugá di krio pa diferente para di laman. Entre e paranan ku ta traha nan nèshi den e área ta haña e sambuyadó pik diki (''Podilymbus podiceps''), galiña di awa (''Gallinula chloropus''), gaitu pik blanku òf kùt (''Fulica americana''), [[pato di aña|patu di aña]] (''Anas bahamensis'') i patu kòrá (''Oxyura jamaicensis'').<ref name=bli>{{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/little-bay-sint-maarten-iba-sint-maarten-(to-netherlands) |title=Little Bay, Sint Maarten |author=<!--Not stated--> |date=2007 |website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date=}}</ref> == Mira tambe == * [[Important Bird Area den Karibe Hulandes]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Maarten]] [[:Kategoria:Important Bird Area]] Little Bay is an 8-hectare (20-acre) coastal pond in the country of Sint Maarten on the island of Saint Martin in the Dutch Caribbean. It has a low salinity (4 to 8 parts per thousand) and lies near the capital, Philipsburg. It has been identified as an Important Bird Area by BirdLife International because it supports threatened or restricted-range bird species. Birds for which the IBA was designated include green-throated caribs, Antillean crested hummingbirds, Caribbean elaenias, pearly-eyed thrashers and lesser Antillean bullfinches. Pied-billed grebes, common moorhens, American coots, white-cheeked pintails and ruddy ducks have been recorded nesting at the site.[1] {{Appendix}} ----------------- {{Databox}} '''Important Bird Area den Karibe Hulandes''' ta e áreanan designá komo [[Important Bird Area]] (IBA) riba e seis isla: Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E áreanan aki ta identifiká dor di BirdLife International komo lugánan di gran importansia pa konservashon di paranan na nivel mundial.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Komo parti di e ret mundial di BirdLife International, e islanan i nan instansianan di maneho di naturalesa ta traha huntu pa monitoriá i protehá [[espesie]]nan di para i nan habitat denter di e áreanan designá.<ref name=:"1"/> ==Kriterio di selekshon== Designashon komo IBA ta basá riba un seri di kriterio sientífiko. Entre esunnan mas importante ta e presensia di:<ref name=:"1"/> *espesie menasá segun e Lista Kòrá di [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] *espesie endémiko (ku ta eksistí solamente den un área limitá) *espesie ku alkanse restringí *espesie limitá na un bioma spesífiko *espesie di para ku ta forma grupo grandi (paranan kongregatorio) E kriterionan aki ta yuda determiná kua áreanan tin balor ekológiko spesial i mester wòrdu protehá. == Lista di IBA segun isla == Tin un total di 23 IBA den Karibe Hulandes, ku un superfisie kombiná di 45.024 hektar. E siguiente tabla ta mustra e áreanan ku nan kódigo, nòmber i superfisie:<ref name=:"1"/> {| class="wikitable sortable" ! Isla !! Kódigo IBA !! Nòmber !! Área (ha) |- | rowspan="4" | [[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] [[Aruba]] ||AW001|| [[Bubaliplas]] || style="text-align:right;" |53 |- |AW002 || [[Saliña Tierra del Sol]] || align="right" |2 |- |AW003 ||Oranjestad Reef Islands ||align="right" |309 |- | AW004 || San Nicolas Bay Reef Islands ||align="right" |248 |- | rowspan="6" | [[File:Flag of Bonaire.svg|22px|border]] [[Boneiru]] || AN009 || Washington Slagbaai National Park|| align="right" |6.900 |- | AN010 || Dos Pos || align="right" | 235 |- | AN011 || [[Important Bird Area Washikemba–Fontein–Onima| Washikemba-­Fontein-­Onima]] || align="right" |5.960 |- |AN012 || Klein Bonaire|| align="right" |1.810 |- |AN013 || Lac Bay || align="right" |2.075 |- |AN014 || Pekelmeer || align="right" |6.850 |- | rowspan="5" | [[File:Flag of Curaçao.svg|20px|border]][[Kòrsou]] ||AN015 || Northeast Curaçao || align="right" | 13.555 |- |AN016 || Malpais-­St.Michiel ||align="right" |1.100 |- |AN017 || [[Muizenberg]] || align="right" |65 |- |AN018 || Laguna Jan Thiel || align="right" |430 |- |AN019 || [[Klein Kòrsou]] || align="right" |1.130 |- |rowspan="1" | [[File:Flag of Saba.svg|20px|border]] [[Saba]] || AN006 || Saba Coastline ||align="right" |2.000 |- | rowspan="2" | [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|20px|border]] [[Sint Eustatius]] ||AN007 || Boven || align="right" |1.016 |- |AN008 || The Quill|| align="right" |470 |- | rowspan="5" | [[File:Flag of Sint Maarten.svg|20px|border]] [[Sint Maarten]] ||AN001 || Little Bay Pond ||align="right" | 8 |- |AN002 || Fresh Pond || align="right" |14 |- |AN003 || Great Salt Pond || align="right" |188 |- |AN004 || Fort Amsterdam || align="right" |278 |- |AN005 || Pelican Rock || align="right" |328 |- |} {{Appendix}} [[:Kategoria:Important Bird Area]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] == Lista di para den IBA segun isla == {| class="wikitable sortable" ! no.!! Imagen!! Nòmber !! AUA !! BON !! CUR !! SAB !! EUX !! SXM |- | 1 || [[File:Antillean crested hummingbird.jpg|border|70px]] || Fou-fou<br>''Orthorhyncus cristatus'' || || || || X || X || X |- |2|| [[File:Audobon's Shearwater.jpg|border|70px]] || Audubon's shearwater<br> ''Puffinus lherminieri'' || || || || X || X || |- |3 || [[File:Patagioenas corensis.jpg|border|70px]] || [[Barbacoa]]<br>''Patagioenas corensis'' || X || X || X || || || |- |4|| [[File:Anous minutus by Gregg Yan 02.jpg|border|70px]]||Noddy pretu <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |5|| [[File:Bridled Quail-Dove (7624361038).jpg|border|70px]] || Partridge/wood hen <br>''Geotrygon mystacea''|| || || || X||X || |- |6 || [[File:Bridled tern (Onychoprion anaethetus anaethetus) breeding Rock Islands.jpg|border|70px]] || Meuchi brel<br>''Onychoprion anaethetus'' || X || || || X || || |- |7|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |8|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |9 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |10|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- | 11 || [[File:Caribbean Elaenia.jpg|border|70px]] || Chonchorogai<br>''Elaenia martinica'' || X || X|| X || X || X || X |- |12|| [[File:American Flamingo JG.jpg|border|70px]] || Chogogo<br> ''Phoenicopterus ruber'' || X || X || X || || || |- |13 || [[File:2014-05-18 Sterna hirundo, Killingworth Lake, Northumberland 04.jpg|border|70px]] || Meuchi pik kòrá<br>''Sterna hirundo'' || X || X || X || || || |- |14|| [[File:Green throated carib shs.jpg|border|70px]]|| Doctor bird<br>''Eulampis holosericeus'' || || || || X || X || X |- |15|| [[File:Leucophaeus atricilla Caye Caulker 04.JPG|border|70px]] || Meuchi haridó<br>''Leucophaeus atricilla''|| X||X || X|| X||X ||X |- |16 || [[File:20260531 least tern sandy point bird sanctuary PD04639.jpg|border|70px]] || Meuchi chikitu<br>''Sternula antillarum'' || X || X || X || || X||X |- |17|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |18|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |19 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |20|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- |21|| [[File:Leucophaeus atricilla Caye Caulker 04.JPG|border|70px]] || Meuchi haridó<br>''Leucophaeus atricilla''|| X||X || X|| X||X ||X |- |22 || [[File:Bridled tern (Onychoprion anaethetus anaethetus) breeding Rock Islands.jpg|border|70px]] || Meuchi brel<br>''Onychoprion anaethetus'' || X || || || X || || |- |23|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |24|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |25 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |26|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- ! || || Total ||12 || 10 || 5|| 9 || 9 || 9 |} {{Appendix}} [[:Kategoria:Important Bird Area]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] Tin un total di 23 IBA ku un superfisie total di 45.024 hektar. Paranan inskribí den e lista kòrá di [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] di espesienan menasá i kasonan di [[endemismo]] ta faktornan pa klasifikashon di un área komo importante i/òf signifikante, i tambe ta wordu determiná pa paranan klasifiká komo espesie restringí den bioma, espesie di alkanse restringí i espesie di para kongregatorio. Esaki ta un '''lista di áreanan designá komo [[Important Bird Area]]''' (IBA) riba e seis isla di Karibe Hulandes: Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E áreanan aki ta identifiká dor di BirdLife International komo lugánan di gran importansia pa konservashon di paranan na nivel mundial. ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Siudat | nomber = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | perrow = 2 |direction = |border = infobox |image1 = |caption1 = |image2 = |caption2 = }} | pais = {{USA}} | poblacion = | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Lista di fuente }} [[:Kategoria:Siudat den Merka]] ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Isla | nomber = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | perrow = 2 |direction = |border = infobox |image1 = Pseudodiploria strigosa, colonia.jpg |caption1 = ''Pseudodiploria strigosa'' |image2 = Corals 4 Conch Reef 20230713.jpg |caption2 = ''Dichocoenia'' }} | pais = {{SXM}} | poblacion = | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} ---------------- {{multiple image | width = 200 | align = right | direction = vertical | image1 =Khalk.jpg | caption1 = Kharg ku tanki di zeta i piernan pa tankero | image2 = Kharg oil loading terminal.jpg | caption2 = Mas di 90% di tur petroleo iraní ta wòrdu eksportá via Kharg. | caption_align = center }} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Playa | nomber = Baya Beach | imagen = Baya Beach Curacao (213574239).jpeg | area = | densidad = | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1180549145|titulo= Blue Bay, Curaçao}} {{References}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ------------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | tipo = Sero | imagen = | descripcion = | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = region | division_adm = [[Paradera]] | zoom = 14 }} -------------- {{Multiple image | header_align = Center | header = '''Espesie den Yarari''' | align = right | image1 = Dauphins tâchetés de la réserve AGOA.jpg | image2 = Killerwhales jumping.jpg | image3 = Mother manatee and calf.jpg | caption1 = Dolfin ''Stenlla attenuata'' | caption2 = Bayena ''Orcinus orca'' | caption3 = Mamifero karibense ''Trichechus manatus'' | caption_align = center | total_width = 250 | perrow = 2/2 }} --------- {{Variante|c}} {{Infobox curpa di awa| variante= c | tipo_awa= Golfo | nomber_awa= | continente= | profundidad_averahe = | diepte= | hanchura_min= | hanchura_max= | largura = | imagen3 = | descripcion= }} {{Appendix}} {{Commonscat}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Region outónomo | nomber = Galicia | pais = {{ESP}} }} ----------- ## Marco legal i delimitashon * Den e **Caribe** e limites internashonalnan i maritimo ku ta regí pa e islanan di e Reino ta mayormente basá riba ley di Reino i tratado ku estado vecino (p.e. acuerdo ku Venezuela pa delimitá frontera maritima). E Gobierno Hulandes a publicá dokumentonan i dekretunan pa formalisa e limites (por ehempel, dekreet pa EEZ). ([Ministry of Defence][3], [State Department][4]) * Fontenan publiko ku kalkulá e limites (kòmá *Maritime Boundaries Geodatabase* di Flanders Marine Institute / MarineRegions) duna coordenadan i mapas ku ta mustra e zonanan 12-milla i e EEZ den e region. ([Marine Regions][5]) * Pa casonan unda islanan ta mas serka ku otro pais, delimitashon ta basá sovent riba **linia medianal** òf akuerdo bilateral (p.e. cu Venezuela 1978). ([State Department][4], [Marine Regions][5]) --- ## Aruba * **Reklemos generál**: Aruba ta claim e mar territorial te **12 milla náutiko**, tambe por existe un zona kontiguo i un EEZ te 200 milla segun derecho internashonal (UNCLOS) si no ta limitá pa fronteranan kontiguo. ([Index Mundi][6], [United Nations][2]) * **Delimitashon**: Aruba tin fronteranan maritimo resevabe ku paisnan kontiguo i nan a tuma parti di delimitashon ku tratadonan (p.e. e tratado di 1978 ku Venezuela ta relevante pa e region). Pa coordenadan i visualisashon, mapas publiko ku MarineRegions mostra e areas ku correspondé na Aruba. ([Marine Regions][5], [State Department][4]) * **Impakt praktiko**: Aruba, como dependensia del Reino, por administra rekursonan maritimo den su EEZ i regula pesca, eksplorashon i protekshon ambiental dento di e limites ku a keda stablesé. ([United Nations][2]) --- ## Curaçao * **Reklemos generál**: Curaçao tambe tin un **mar territorial de 12 milla** i un EEZ asigná den mapas y dekretonan publiko (loke ta reflehá den datanan geoespaciales disponibel). ([Marine Regions][7]) * **Fronteranan internacionais**: Curaçao a negoesia delimitashon maritimo ku Venezuela y akuerdo esaki ta tokante pa definí e límites suroeste i e posibelnan delimitashon na median line si ta necesario. ([State Department][4]) * **Ecosistema i Saba Bank**: Den e EEZ di Reino Hulandes den Caribe ta inkluí area biologicamente importantenan, manera **Saba Bank** ku ta den aguas di e Caribbean Netherlands pero ta parte di e zonanan maritimo di e Reino; e protekshon i gobernansa di esnan por influí tambe Curaçao via politika regional i akuerdo di gesthon. ([ResearchGate][8], [Marine Regions][9]) --- ## Sint Maarten (parte neerlandés) * **Reklemos generál**: E lado neerlandés di Sint Maarten ta tene un mar territorial standard te **12 milla**; su EEZ formal ta referí den mapas di EEZ pa Sint Maarten. ([Marine Regions][10], [Marine Regions][11]) * **Fronteranan ku Francia**: Sint Maarten ta parte di e ilolan ku ta compartí ku **Saint-Martin** (Franses). Pa e mar bòrdek logiko, habri akuerdo i mapas publiká pa Francia i Hulanda ku ta mustra limites maritimoi y baseline na e isla dividí; franka-neerlandés negoashiòn i kooperashon ta essencial pa manejamentu di e aguas ku ta ser compartí. ([maritimelimits.gouv.fr][12], [Ministry of Defence][3]) * **Uso praktiko**: Pa aktivitadnan di pesca, turismo marino (cruise, snorkeling), i regulashon di seguridad, e autoridatnan lokal y Reino coordina en basamentu di e leis i akuerdo aplikabel. ([Ministry of Defence][3], [United Nations][2]) --- ## Asuntu praktiko i aktuashon * **Eksplorashon i rekursos**: Detrás di e delimitashon a keda un interés praktiko — kontrol riba pesca, petróleo/gas potensial, protekshon di biodiversidat marino y regulashon di transit maritimo. E Reino a stablesé leis y dekretonan pa administrá e zonanan den accordo ku UNCLOS. ([United Nations][2], [Ministry of Defence][1]) * **Mapas y datos**: Pa ver mapas i coordenadan konkreto bo por konsultá **MarineRegions** (Flanders Marine Institute) of e publikashon oficial di govèrno Hulandes (Hydrography / Defense) ku tin fichanan riba maritime limits den Caribe. ([Marine Regions][5], [Ministry of Defence][3]) --- ## Fuentes selektá (pa komprondé i verifikashon) * Defensie.nl — *Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom* (overview di leis i delimitashon). ([Ministry of Defence][3]) * Flanders Marine Institute / MarineRegions — fichanan EEZ i territorial sea (Aruba, Curaçao, Sint Maarten). ([Marine Regions][5], [Marine Regions][10]) * UN / Decree on Exclusive Economic Zone — dokumentu legal riba EEZ (Reino). ([United Nations][2]) * US State Department / treaty references — notas riba tratado di delimitashon Nederland–Venezuela (1978). ([State Department][4]) * Research / Saba Bank summaries (biological importance inside Dutch Caribbean EEZ). ([ResearchGate][8]) Kier bo ku mi agrega mapas i coordenadan konkreto pa Aruba, Curaçao i Sint Maarten awor? [1]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries?utm_source=chatgpt.com "Maritime limits and boundaries | Hydrography" [2]: https://www.un.org/depts/los/LEGISLATIONANDTREATIES/PDFFILES/NLD_EEZ_decree2010.pdf?utm_source=chatgpt.com "Exclusive Economic Zone of the Part of the Kingdom" [3]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries/maritime-boundaries-of-the-caribbean-part-of-the-kingdom?utm_source=chatgpt.com "Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom" [4]: https://www.state.gov/wp-content/uploads/2019/12/LIS-105.pdf?utm_source=chatgpt.com "maritime boundaries: colombia – dominican republic and" [5]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26519&utm_source=chatgpt.com "Aruba · MRGID 26519" [6]: https://www.indexmundi.com/aruba/maritime_claims.html?utm_source=chatgpt.com "Aruba Maritime claims - Geography" [7]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26517&utm_source=chatgpt.com "Curaçao · MRGID 26517" [8]: https://www.researchgate.net/figure/Maritime-boundaries-ABC-islands-Appendix-1-from-Besluit-grenzen-exclusieve-economische_fig6_48185027?utm_source=chatgpt.com "Maritime boundaries ABC islands (Appendix 1 from \"Besluit grenzen... | Download Scientific Diagram" [9]: https://www.marineregions.org/gazetteer.php?id=26517&p=details&utm_source=chatgpt.com "Dutch Exclusive Economic Zone (Curaçao) (EEZ)" [10]: https://marineregions.org/gazetteer.php/gazetteer.php?id=21803&p=details&utm_source=chatgpt.com "Dutch Exclusive Economic Zone (Sint-Maarten) (EEZ)" [11]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=21803&utm_source=chatgpt.com "Sint-Maarten · MRGID 21803" [12]: https://maritimelimits.gouv.fr/sites/default/files/2023-03/EN_St_Martin.pdf?utm_source=chatgpt.com "FRENCH MARITIME SPACES OF SAINT-MARTIN AND ..." -------------- {{Multiple image | header_align = | header = | align = center | image1 = LopedeVega.jpg | image2 = Quevedo (copia de Velázquez).jpg | image3 = Tirso de molina.jpg | image4 = Diego Rodríguez de Silva y Velázquez - Luis de Góngora y Argote - Google Art Project.jpg | caption1 = Lope de Vega | caption2 = Francisco de Quevedo | caption3 = Tirso de Molina | caption4 = Luis de Góngora | caption_align = center | total_width = 250 | perrow = 2/2 }} ----------------- ==Madeirezen in het Caribisch gebied== De term Madeirezen in het Caribisch gebied verwijst naar mensen van oorsprong afkomstig van de Portugese eilandengroep Madeira, die in de 19e eeuw naar het Caribisch gebied emigreerden. Ze vestigden zich onder meer in Guyana, Suriname, Trinidad, Curaçao, Aruba, Bonaire, Saint Vincent en Grenada. == Migratiegeschiedenis == Vanaf het midden van de 19e eeuw werden veel inwoners van Madeira geconfronteerd met armoede, hongersnood, werkloosheid en landbouwcrises, waaronder de ineenstorting van de wijnindustrie. De Portugese autoriteiten moedigden emigratie aan, en plantagehouders en koloniale ondernemingen in het Caribisch gebied waren op zoek naar goedkope arbeidskrachten. De eerste grote groep Madeirezen arriveerde in Brits-Guiana (het huidige Guyana) in 1835. Later volgden migratiestromen naar Trinidad, St. Lucia, Grenada, Jamaica, en in mindere mate naar Curaçao, Aruba en Bonaire, waar ze werkten op plantages, zoutvelden, in de detailhandel en in de opkomende industrie. == Integratie en identiteit == De Madeirezen brachten hun taal (Portugees en Madeirees dialect), katholieke geloof en culinaire tradities mee. Hun familienamen — zoals Pires, Teixeira, Gomes, Fernandes, Henriques en De Souza — zijn vandaag de dag nog terug te vinden in verschillende Caribische landen. In onder meer Aruba en Curaçao vormden ze hechte gemeenschappen en integreerden geleidelijk met andere bevolkingsgroepen. Er ontstonden ook gemengde huwelijken met mensen van Afrikaanse, inheemse of creoolse achtergrond. == Bijdragen == De Madeirezen en hun nakomelingen droegen bij aan de ontwikkeling van het Caribisch gebied op diverse vlakken: Landbouw – arbeid op plantages en kleine landbouwbedrijven Kleine handel – het openen van familiebedrijfjes en buurtwinkels Religie – betrokkenheid bij de katholieke kerk, bijvoorbeeld als catechisten of gemeenschapsleiders Eten & cultuur – bijdragen aan de lokale keuken met recepten zoals bacalhau-gerechten en honingtaart (bolo de mel) == Heden en erfgoed == In de hedendaagse Caribische samenlevingen is de Madeirese identiteit grotendeels opgegaan in de nationale identiteit. In Aruba en Curaçao zijn er nog steeds sporen terug te vinden in familienamen, kerkregisters en mondelinge overlevering. In Guyana en Trinidad bestaan organisaties die het Madeirese erfgoed behouden, zoals de Portuguese Association of Trinidad and Tobago. == Bronnen (aanbevolen voor Wikipedia)== *Edward A. Alpers – Portuguese migration in the Caribbean *Bonham C. Richardson – Caribbean Migrants: Environment and Human Survival *Archieven van de Madeira-emigratie, Funchal *National Archives of Guyana *Mondelinge geschiedenis van afstammelingen van Madeirezen op Aruba en Curaçao ---------------- == Bushiribana == Het „piratenkasteel", zoals eens een Essokaart van Aruba de ruïne van Bushiribana bij Boca Mahos heeft genoemd, werd gebouwd in 1874 als een goudwasserij. Van 1854 tot 1868 had Concessie de Jongh van Den Haag de beschikking over de goudvelden van Aruba. Maar deze heeft er niet hard gewerkt. Na 1867 ett wel iot 1872 was de concessie verleend aan Isola, Ricket & Co, New Vork, een Amerikaanse maatschappij dus. Zij werkte nog voïgens de primitieve methode: bij de mijnen zelf ter plaatste de stenen kapot slaan, ziften en wassen. Isola, merkwaardigerwijze bij de oude goudmijnwerkers alleen bekend als Isalo, werkte behalve op de reeds genoemde plaatsen Westpunt en omgeving van Rooi Fluit ook nog in de omgeving van Sero Cristal en bij Sero Moskita en Tres Cp.bez aan de noordoostkant van het eiland. In 1870 kwamen te Sero Moskita nog een paar goudmijnwerkers om het leven door het instorten van de mijn, namelijk Luis Rivero en Pedro Farro. Van 1872 tot 1881 was de goudconcessie verleend aan een Engelse maatschappij Aruba Island Goldmining Company, London, \ Deze maatschappij bouwde de goudwasserij van Bushiribana in 1874, waarbij de bekende Arubaanse metselaar Aiexander Donati met enkele Curacaose metselaars het romantische stenen gevaarte r>ptrok. Hijskranen van houten balken moesten de zware stenen op hun plaats bree{ gen. In deze fabriek ging men & stampmolens werken om de fijn te malen. Het Engelse personyj van deze maatschappij, dat voot groot gedeelte daar in de buurt v , de goudwasserij woonde, best" " volgens do herinnering van de °^ Arubaanse -------------- {{Databox}} '''Pago Pago''' ta {{Appendix}} [[:Kategoria:Oseania]] -------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Siudat | nomber = Ginebra | pais = {{SUI}} | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} |perrow = 1/2/1 |border = infobox |image1 = UN Building A Southern Lawn.jpg |caption1 = Palais des Nations |image2 = ReformationsdenkmalGenf1.jpg |caption2 = Monumento di Reformacion |image3 = Geneve 2005 001 Ork.ch.jpg |caption3 = Siudat ku Lago Ginebra }} | zoom = 5 }} {{Commonscat|Ginebra}} {{Appendix}} [[:Category:Siudadnan]] [[:Category:Suisa]] ----------- {{Multiple image | header_align = | header = | align = center | image1 = Redonda Day.JPG | image2 = Redonda west cliffs.JPG | image3 = Stone building on Redonda.JPG | caption1 = Bista riba Redonda for di [[Nevis]] ku [[Montserrat]] den fondo | caption2 = Barankanan den laman na banda west | caption3 = Kas riba Redona | caption_align = center | width1 = | width2 = | width3 = | total_width = 500 | direction = horizontal }} {{Commonscat}} {{Appendix}} [[Category:Isla]] [[Category:Antigua y Barbuda]] ----------------------- {{Infopais}} '''South Georgia and the South Sandwich Islands''' ([[ingles]]: Falkland Islands, [[spaño]] (Islas) Malvinas òf Islas Falkland) (SGSSI) ta un teritorio ultramar britániko den e parti sur di [[Oseano Atlantiko]]. E ta un grupo di islanan remoto i inhóspito, konsistí di Georgia Sur i un kadena di islanan mas chikitu konosí komo e Islanan Sandwich Sur. South Georgia ta 165 kilometer largu i 35 kilometer largu i ta e isla di mas grandi den e teritorio. E islanan di South Sandwich ta keda mas o menos 700 kilometer (430 mi) sureste di South Georgia. E área total di e teritorio ta 3,903 km2.[1] 1] E islanan Falkland ta mas o menos 1,300 kilometer (810 mi) west for di su punto mas serka. E islanan di South Sandwich no tin habitante, i un poblashon no permanente chikitu ta biba na South Georgia.[ No tin buelo di pasahero ni ferry regular pa of for di e teritorio, maske bishitanan di crucero na South Georgia ta bira mas popular, cu varios mil bishitante tur zomer. Reino Uni a deklará su soberania riba Sur Georgia na 1775 i e Islanan Sur Sandwich na 1908. E teritorio di "South Georgia and the South Sandwich Islands" a ser formá na 1985;[3] anteriormente, e tabata goberná komo parti di e Dependensia di e Islanan Falkland. Argentina a reklamá Sur di Georgia na 1927 i a reklamá e Islanan Sur di Sandwich na 1938. E islanan ta forma un teritorio britániko ultramar, dependiente i no outónomo, ku ta kai bou [[Reino Uni]]. E ta pertenesé na un di e 17 teritorio riba e lista di [[Nashonnan Uni]] di teritorionan no outónomo bou di supervishon di e Komité di Dekolonisashon di Nashonnan Uni. Argentina ta reklamá e grupo di islanan, loke a kondusí na e Guera di Falkland na 1982 durante e término di [[Margaret Thatcher]] komo [[promé minister]] di Reino Uni. E dos islanan mas grandi ta Falkland Ost i Falkland West. E kapital di islanan Falkland ta [[Stanley]], establesé riba e isla Falkland Ost. E habitantenan di e islanan tin nashonalidat britániko i ta papia ingles. Nan ta haña nan entrada prinsipalmente for di peska i kuido di karné. {{Appendix}} [[Category:Reino Uni|Islanan Falkland]] ------------------ '''King Edward Point''' (tambe konosí komo KEP) ta un stashon di investigashon permanente di British Antarctic Survey riba e isla di Georgia Sur i ta [[kapital]] di e teritorio di mas leu di Merka di Georgia Sur i e Islanan Sandwich Sur.[1] E ta situá den Cumberland East Bay riba e kosta noreste di e isla. 2] E asentamentu ta e kapital mas chikitu na mundu segun [[poblashon]]. {{Appendix}} [[Category:Siudadnan]] [[Category:Reino Uni|Islanan Falkland]] -------------------------------- {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =66396157|titulo=Antwerpen (stad)}} {{References}} }} [[Category:Siudadnan]] [[Category:Belgika]] ------------------- {{Databox}} -------------------- ==Uitbreiding Boneiru == === Demografia === E [[idioma ofisial]] ta [[Hulandes]]. [[Papiamentu]] i [[Ingles]] tambe ta wordu rekonosí komo idioma ofisial den trafiko legal i administrativo, enseñansa, bida sosio-ekonomiko i hustisia.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/erkende-talen/vraag-en-antwoord/erkende-talen-nederland Erkende talen Nederland], Rijksoverheid</ref> Di e poblashon 64% ta papia Papiamentu na kas, i 15% Hulandes, 15% [[Spaño]] i 5% Ingles. Mayoria di e hablado di Papiamentu ta papia tambe Hulandes, Ingles i Spaño. Na Boneiru ta uza e [[Ortografia di papiamentu|ortografia fonétiko]] di Papiamentu, no esun di Aruba (etimologiko). Un partikuliaridat di e Papiamentu di Boneiru ta sufigo dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) E residentenan di Boneiru ta uza hopi abreviashon ora di papia. Na e islanan hermana Curaçao en Aruba nan ta yama esaki ''korta palabra'', papiamentu abreviá. === Luganan mas pobla === [[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru. The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/> * Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref> * Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/> * Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/> * Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/> * [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/> * Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/> * Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/> --- De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak. The population is estimated to be 20,104 in 2019. Most of its inhabitants are biracial, the product of European and African intermarriage. However, a significant part of the population has a variety of origins, including the Netherlands, Dominican Republic, Venezuela, Colombia, Suriname and the United States, among others. === Luganan mas pobla === [[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru. The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/> * Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref> * Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/> * Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/> * Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/> * [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/> * Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/> * Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/> nl.wiki Bonaire heeft 20.104 inwoners volgens de telling van 2019.[1] In 2001 had 86% van de bevolking de Nederlandse nationaliteit, maar was slechts 52% op het eiland zelf geboren.[8] Naast veel mensen van de andere eilanden Curaçao en Aruba, uit Nederland en de buurlanden Venezuela en Colombia wonen er veel mensen uit de Dominicaanse Republiek, grotendeels arbeidsmigranten. De overgrote meerderheid van de bevolking is rooms-katholiek, (77%). Verder is er een kleine protestantse gemeenschap en is de evangelische gemeenschap sterk in opkomst (zo'n 10% van de bevolking). De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak. sj2q8ekgdx4b7uwy7p8q8jzr031eubh 2 8108 203640 203639 2026-09-09T12:01:08Z Caribiana 8320 203640 wikitext text/x-wiki * [https://www.ea.aw/pages/wp-content/uploads/2019/09/Literatura-na-papiamento-havo.pdf Literatura na papiamento] nieuw: [[diptongo]] - [[triptongo]] - [[gramatika]] - [[frase]] - [[silaba]] - [[semántika]] - [[suheto]] - [[supstantivo]] - [[athetivo]] - [[verbo]] - [[vocal]] - [[consonante]] - [[sufiho]] - [[atverbio]] - [[koma]] - [[pronòmber]] - [[singular]] - [[plural]] ------------------------- {{infobox organisacion |variante = c | nomber = Wintertuin Curacao | director = Joeri Oltheten }} Wintertuin Curacao ta un organisashon literario na Willemstad, [[Kòrsou]]. * Joeri Oltheten is initiatiefnemer en directeur van Wintertuin Curacao.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/23046-curacao-doughnut-economy ], (29 di yanuari 2021)</ref> Wintertuin Curaçao ta aktivo for di 2017 komo organisashon ruman di Wintertuin, trahando pa fortalesé e infrastruktura literario den region di Karibe. Ku enfoke riba literatura i kontamentu di kuenta, e fundashon ta duna e kuentanan di habitantenan di e isla un lugá sentral den tantu e kultura oral komo skirbí di Kòrsou.<ref name="nl">https://wintertuin.nl/productie/wintertuin-curacao/</ref> Aunke nos ta kolaborá estrechamente, Wintertuin i Wintertuin Curaçao ta dos fundashon separá, kada un ku su propio tim i enfoke. Huntu, nos ta komprometé na fortalesé e sektor literario di Kòrsou i oumentá akseso na e paisahe literario hulandes pa eskritornan talentoso di e isla.<ref name="nl"/> ==Notes== nl.wiki: Wintertuin is een literatuurorganisatie in de Nederlandse stad Nijmegen. Wintertuin organiseert literatuurprogramma's, workshops, industriedagen en literatuurfestivals, waaronder het jaarlijkse Wintertuinfestival in Nijmegen, en de Industriedag (voorheen bekend als Nieuwe Types) waar de toekomst van literatuur besproken wordt. Wintertuin onderhoudt warme banden met zusterstichting Wintertuin Curaçao. Daarnaast geeft Wintertuin diverse werken van Curaçaose schrijvers uit.[https://wintertuin.nl/productie/wintertuin-curacao/] ------- Leaving from living in a small apartment in Amsterdam, Oltheten had a chance to start with Wintertuin in Curaçao. Wintertuin is a literature organization which does lots of work in literature and story telling and the idea was to start some projects in Curaçao. I set up the foundation Wintertuin Curaçao and my first project became “Kurá di kuenta”. It is about stories of the elderly and it fits with our oral tradition. We have an aging population where a lot of people live in isolation. We have done “Kurá di kuenta” 4 to 5 times and it is a great thing to do.<ref name="Joeri">[https://share2uplift.org/influencer-joeri-oltheten/ Influencer Joeri Oltheten], share2uplift.org (desèmber 2020)</ref> We have also organized festivals and an international writing course, where spoken word artists from Holland and Belgium were presenting their poetry skills and enabling local artists.<ref name="Joeri"/> Projects: * 2024: Wintertuin Curacao Festival bij Lanthuis Vredenberg.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/30067-literatuur-en-meer-op-wintertuin-curacao-festival (23 di septemper 2024)</ref> * project Future Language Innovation FLI<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/30786-verbinding-door-taal Verbinding door taal], [[Antilliaans Dagblad]] (22 di februari 2025)</ref> * LengaGPT <ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/30813-wintertuin-lanceert-lengagpt (28 di februari 2025)</ref> ------------------- {{Databox}} '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa [[papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa komprendé pa hende ku no konosé e reglanan. E forma mas konosí ta yama ''lenga di p'', den kua e [[vocal|vokal]] di kada [[silaba|sílaba]] ta wòrdu ripití ku un ''p'' su dilanti.<ref name="dbnl">[[Pierre Lauffer]], [https://www.dbnl.org/tekst/lauf001unse02_01/lauf001unse02_01_0036.php Un selekshon di palabra i ekspreshon. Deel 2], dbnl.org (1974)</ref><ref name=":0">{{citeer web|titel=Sambumbu|werk=[[Amigoe]]|auteur=[[Paul Brenneker]]|datum=1965-03-09|bezochtdatum=2026-09-05|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p003}}</ref> E wega di lenga ta sirbi komo entretenementu òf pa hasi un kòmbersashon ménos aksesibel pa hende ku no konosé e sistema.<ref name="Maduro"/> == Deskripshon == Galein ta un manera di papia ku deliberadamente ta alterá [[palabra]]nan di papiamentu. E no ta un idioma independiente. E reglanan por varia, pero den su forma mas simpel, yamá ''lenga di p'', e vokal di kada sílaba ta wòrdu ripití ku un konsonante ''p'' su dilanti. Por ehèmpel: :mi ta bai kas → '''mi'''pi '''ta'''pa '''bai'''pa '''kas'''pa. :mi ta weta → '''mi'''pi '''ta'''pa '''we'''pe'''ta'''pa. Tin tambe otro sistemanan pa forma galein. E reglanan por inkluí agregá un sílaba patras ([[sufiho]]), pone un sílaba dilanti ([[prefiho]]) òf invertí e lèternan di un sílaba i despues agregá un sufiho. Pa e frase ''e no sa'', por ehèmpel, tin e siguiente ehèmpelnan: * ku sufiho → '''e'''hay '''no'''hay '''sa'''hay * ku prefiho → ay'''e''' ay'''no''' ay'''sa''' * lèternan inverso i un sufiho → '''e'''ay '''on'''ay '''as'''ay Ora galein ta wòrdu pronunsiá lihé, e por bira hopi difísil pa hende ku no konosé e sistema pa komprondé e kòmbersashon.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120173503/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=370&lang= Galein], Encyclopedie van Curaçao</ref> Un wega di lenga no ta eksklusivamente un fenómeno den papiamentu. Den inglés i spaño tin weganan di lenga ku nan propio sistemanan, manera ''pig latin'', ''vesre'' i ''jerigonza''.<ref name="Maduro">{{citeer web|auteur=[[Antoine Maduro|A.J. Maduro]]| titel=Remitido Erornan|werk=[[Amigoe]]|datum=1984-07-18|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-05|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643043:mpeg21:p006}}</ref> == Uso == Galein tabata wòrdu usá prinsipalmente pa hasi un kòmbersashon ménos aksesibel pa hende pafó di e grupo ku no konosé e reglanan. E manera di papia akí tabata por sirbi komo un forma pa skonde òf protehá e kontenido di un kombersashon. Den ''Sambumbu'', [[Paul Brenneker]] ta referí na galein komo un forma di papiamentu ku tabata wòrdu deformá deliberadamente pa hende pafó no por komprondé e kòmbersashon.<ref name=":0"/> Esaki tabata tambe e kaso bou di personanan sklabisá, ku tabata usa galein pa evitá ku nan shon por a sigui nan kòmbersashon.<ref>Hoetink, H., & Anink, G. B., ''Encyclopedie van de Nederlandse Antillen'', 1969, Amsterdam, pag. 196.</ref> Segun deskripshonnan, personanan ku tabata hopi versá den galein por a usa regla i ripitishonnan mas kompleho ku esnan di e forma simpel di ''lenga di p''. Tabatin mucha muhé den internato i kriá den institushonnan grandi na [[Kòrsou]] ku tabata papia galein ku un fluides komparabel ku nan fluides den papiamentu.<ref>{{citeer web|titel=Curacaoensia Accentjes van ons land en volk|auteur=[[Paul Brenneker]]|werk=[[Amigoe]]|datum=1960-05-07|bezochtdatum=2026-09-05|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010459840:mpeg21:p012}}</ref> == Galein i gueni == Galein i [[gueni]] ta dos fenómeno lingwístiko diferente. Galein ta un forma di papiamentu ku ta wòrdu alterá mediante reglanan di un wega di lenga. Gueni, na otro banda, ta relashoná na un idioma ku tabata wòrdu papiá pa katibunan ku tabata yega for di [[Afrika]].<ref name="dbnl"/><ref name=":0"/> Aunke e dos término tin un relashon ku un modo di papia ku ta ménos komprensibel pa hende pafó di un grupo, nan no ta referí na e mesun fenómeno. {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] [[:Kategoria:Papiamento]] [[:Kategoria:Kultura]] Galein ta un modo di papia ku deliberadamente ta alterá [[palabra]]nan di papiamentu, i no ta un idioma independiente. E reglanan por varia, pero den su forma mas simpel, yamá ''lenga di p'', den kua e [[vocal|vokal]] di kada [[silaba|sílaba]] ta wòrdu ripití ku un konsonante ''p'' su dilanti. Por ehèmpel: :mi ta bai kas → mi''pi'' ta''pa'' bai''pa'' kas''pa''. :mi ta weta → mi''pi'' ta''pa'' we''pe''ta''pa''.[1][2] Ehèmpelnan di variante mas kompliká ku e frase “e no sa”, ta: * agregando un silaba patras ([[sufiho]]) → '''e'''hay '''no'''hay '''sa'''hay * usando un silaba dilanti ([[prefiho]]) → ay'''e''' ay'''no''' ay'''sa''' * birando e leternan di un silaba ku sufiho → '''e'''ay '''on'''ay '''as'''ay Ora e wòrdu pronunsiá den un forma lihé, galein ta solamente komprensibel pa insider.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120173503/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=370&lang= Galein], Encyclopedie van Curaçao</ref> Segun [[Pierre Lauffer]], galein i [[gueni]] ta dos fenómeno lingüístiko diferente. Gueni ta referí na un idioma ku, segun deskripshonnan lokal, tabata wòrdu papia pa katibunan ku tabata yega for di [[Afrika]]. Galein, na otro banda, ta un forma di papiamentu ku ta wòrdu alterá mediante reglanan di un wega di lenga.<ref name="dbnl/>[2][3] == Uso == Galein tabata wòrdu usá prinsipalmente pa hasi un kombersashon ménos aksesibel pa hende pafó di e grupo ku no konosé e reglanan. Deskripshonnan di galein ta indiká ku e forma di papia tabata wòrdu usá komo un manera di skonde e kontenido di un kombersashon. Un deskripshon di [[Paul Brenneker]], publiká den ''Sambumbu'' na 1971, ta referí na galein komo un forma di papiamentu ku tabata wòrdu deformá deliberadamente pa hende pafó no por komprondé e kombersashon.<ref name=":0"/> Personanan bakiá den galein tabata usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internato i kriá den institushonnan grandi na Kòrsou tin biaha tabata papia galein ku mesun fluides ku papiamento.<ref name=":0"/> {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] [[:Kategoria:Papiamentu]] [[:Kategoria:Kultura di Kòrsou]] ------------------------ , usando un wega di lenga pa alterá e [[palabra]]nan. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehèmpel: "Mi ta bai kas" ta bira '''mi'''pi '''ta'''pa '''bai'''pa '''kas'''pa.<ref>[[Pierre Lauffer]], [https://www.dbnl.org/tekst/lauf001unse02_01/lauf001unse02_01_0036.php Un selekshon di palabra i ekspreshon. Deel 2], dbnl.org</ref> E tabata wòrdu yamá lenga p.<ref name=":0">[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 maart 1965</ref> E fenómeno di korumpí un lenga ta konosí komo un anti-lenga. '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa e [[Papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no ta konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta e yamá *lenga di p*, den kua e vokal di kada sílaba ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. Por ehèmpel, ''mi ta bai kas'' ta bira ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] ==Historia == Generalmente e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otro, ku no ta konosí ku e reglanan. E ta wòrdu usá mas tantu pa hubentut komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku galein. Na Kòrsou, e tabata wòrdu hopi bia konfundí ku [[gueni]], e idioma di katibu. Pero esensialmente e no tin nada di haber kuné. Galein ta un korupshon deliberá di papiamentu moderno normal, pa no wòrdu komprondé pa hende di afó. Personanan bakiá den galein tabata usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internato i kriá den institushonnan grandi tin biaha tabata papia galein ku mesun fluides ku papiamento.<ref name=":0"/> variante di e idioma papia di [[papiamentu]], usando un wega di lenga pa alterá e palabranan. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa. Internashonalmente e ta konosi komo un anti-lenga. , manera "Jerigonza". Den e wega di lenga [[palabra]]nan na papiamentu ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un [[sufiho]] fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di [[konsonante]] di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokal (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa Por ehèmpel, e frase “e no sa” por bira * agregando un silaba patras (sufiho) - '''e'''hay '''no'''hay '''sa'''hay * usando un silaba dilanti (prefiho) - ay'''e''' ay'''no''' ay'''sa''' * birando e leternan di un silaba ku sufiho - '''e'''ay '''on'''ay '''as'''ay '''Galein''' ta un wega di lenga of anti-lenga den kua [[palabra]]nan na papiamentu ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokál (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. Por ehèmpel, “e no sa” lo bira “ehay oesday otnay owknay”. aye ayno aysa - aye onay asay Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E ta wòrdu usá mas tantu pa hubentut komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Galein. -------------------- {{Infobox taal | naam = Galein | andere_naam = P-taal | taalgebied = [[Curaçao]] | soort = [[Taalspel]] }} '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa e [[Papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no ta konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta e yamá *lenga di p*, den kua e vokal di kada sílaba ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. Por ehèmpel, ''mi ta bai kas'' ta bira ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] == Karakterístikanan == Galein ta un forma deliberadamente alterá di Papiamentu, i no ta un idioma independiente. E reglanan por varia, pero den su forma mas simpel kada sílaba ta wòrdu sigui pa un sílaba ku e mesun vokal i e konsonante ''p''. Por ehèmpel: :''mi ta bai kas'' → ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] Segun Pierre Lauffer, Galein ta konosí komo e ''lenga di p''. El ta distinguí Galein di ''[[Gueni]]'', ku tabata e nòmber pa e idioma ku, segun tradishon, katibunan ku tabata yega for di Africa tabata papia.[2] == Uso == Galein tabata wòrdu usá prinsipalmente pa hasi un kombersashon ménos aksesibel pa hende pafó di e grupo ku tabata konosé e reglanan. Deskripshonnan di Galein ta indiká ku e forma di papia tabata usa komo un manera di skonde e kontenido di un kombersashon. Un deskripshon di Paul Brenneker, publiká den ''Sambumbu'' na 1971, ta referí na Galein komo un forma di Papiamentu ku tabata wòrdu deformá deliberadamente pa hende pafó no por komprondé e kombersashon.[3] == Galein i Gueni == Galein i Gueni ta dos fenómeno lingüístiko diferente. ''Gueni'' ta referí na un idioma ku, segun deskripshonnan lokal, tabata wòrdu papia pa katibunan ku tabata yega for di Africa. Galein, na otro banda, ta un forma di Papiamentu ku ta wòrdu alterá mediante reglanan di un wega di lenga.[2][3] == Literatura == * Brenneker, Paul. [https://coleccion.aw/show/BNA-DIG-SAMBUMBU-03?q=%22galein%22 ''Sambumbu: Volkskunde van Curaçao, Aruba en Bonaire'']. Deel 3, 1971, p.529. * Lauffer, Pierre. ''Un selekshon di palabra i ekspreshon''. Deel 2, 1974, p. 45. ------------------- {{Databox}} '''Galein''' ta un modo di papia cu ta wordo aplica na e idioma [[Papiamentu]], unda ta korumpi .... E ta hopi bia ta wòrdu konfundí pa habitantenan di stat ku Gueni, e idioma di katibu. Pero esensialmente e no tin nada di haber kuné. Galein ta un korupshon deliberá di Papiamentu moderno normal, pa no wòrdu komprondé pa hende di afó. E forma mas simpel ta unu den kua e vokal di kasi tur sílaba ta wòrdu ripití ku un “p” promé kuné. Cas ta bira “cas”’’pa “mi mi”’’pi weta wepe-tapa. Pa e motibu aki, e ta wòrdu yamá tambe p-idioma. Maestronan den galein ta usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internat i criadanan den institucionnan grandi tin biaha ta papia galein mes fluido cu papiamento. Cas mi weta -> '''cas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa '''Galein''' wordt door stadsmensen vaak verward met [[Gueni]], de slaventaal. Maar het heeft er in wezen niets mee uit te staan. Galein is een opzettelijke verbastering van het normale hedendaagse [[Papiaments]], om door buitenstanders niet te worden verstaan. De eenvoudigste vorm is die, waarbij van ongeveer elke lettergreep de klinker wordt herhaald met een ''p'' ervoor. Cas wordt '''cas'''pa '''mi mi'''pi weta wepe-tapa. Het wordt om deze reden ook wel p-taal genoemd. Meesters in het galein bedienen zich van veel ingewikkelder herhalingen. Meisjes op internaten en dienstmeisjes in grote inrichtingen spreken galein soms even vlot als papiaments.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 maart 1965</ref> Teneinde te voorkomen, dat de meester hun gesprek zou kunnen volgen, hadden de slaven de gewoonte het Papiamentu opzettelijk te vervormen door bijvoorbeeld van ieder lettergreep de klinker te herhalen met een medeklinker ervoor. Een zin als: mi ta weta (ik zie) kan dan gaan luiden: mipi tapa wepetapa. Snel uitgesproken is deze "taal" alleen door ingewijden te verstaan.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120173503/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=370&lang= Galein], Encyclopedie van Curaçao</ref> Pig Latin (Igpay Atinlay) ta un wega di idioma òf cant den kua palabranan na ingles ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokál (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. Por ehèmpel, “e no sa” lo bira “ehay oesday otnay owknay”. Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E referensia na Latin ta un mal nòmber deliberadamente; Latin di Porko ta simplemente un forma di argot òf jargon ku no ta relashoná ku Latin, i e nòmber ta wòrdu usá pa su konotashonnan ingles komo un idioma straño i ku ta zona stranhero. E ta wòrdu usá mas tantu pa muchanan chikitu komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Latin di Porko.[2] [[:Kategoria:Idioma]] Bovendien werd het 'Galein' als een geheimtaal gebruikt, maar dit is geen oorspronkelijke taal, doch slechts een verbastering van het Papiamentu om niet door buitenstaanders begrepen te worden (Brenneker, 1971:529)". afunesto. 'Galein' no ta eksklusivamente un fenómeno di papiamentu. Den e paisnan ku ta rondoná nos tambe nan konosé i no ta nada straño ku ta di nan mes nos tin e. Pa no insumi muchu espasio dje diario aki, mi a sita solamente di Cuba. Don Esteban Pichardo, Pichardo Novisimo, 1953, paginanan 405/406: "Jerigonza.<ref>auteur=[[Antoine Maduro|A.J. Maduro]]. Remitido Erornan. "Amigoe". Curaçao, 18-07-1984, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 26-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643043:mpeg21:p006</ref> Aqui se aplica acierto modo revesado de hablaro lenguaje complicado de manera que otros no lo entiendan. Las mismas palabras denuestro idioma con un agregado pospuesto o antepuesto constituyen lajergacon que los muchachos, negros y algunas personas vulgares pierden el tiempo, creyendo sandiamente que es imposible comprenderlos. Las principales jerigonzasson, con las silabas pa, pc, pi, po, pu, agregando a cada silaba de lavoz castellana una de estas de la misma vocal, e.g.: * pu sa-pa bes-pe la-pa Je-peri-pi gon-po za-pa?" Presis manera nos ta us'é na Körsou. Nan ta us'é tambe ku e agregadonan: pina (esta: tu-pina) i tambe ku: gara, guere, guiri, gordo, guru (esta:tu-guiru etc.). Konklushon: papiamentu di gueni na Körsou ta basa riba fantasia, e grafia 'gene' ta pone hende pronunsia e palabra aki robes, galein no tin nada di lenga sekreto kune. --- es.wiki: Jerigonza Gibberish, geringonza, òf geringozo ta un forma di abla hunga den kua sílabanan ta wòrdu insertá repetidamente entre palabranan. Originalmente, “gibberish” tabata wòrdu usá pa deskribí kualke idioma ku ta den mal smak, kompliká, i difísil pa komprondé,[1] pero ku tempu su nifikashon a kambia pa e forma spesífiko di insershon. Ademas di entretenimentu, e por wòrdu usá tambe komo un manera di kodifiká e mensahe (cryptolalia) di manera ku otro hendenan serka di e oradornan ku no ta kustumbrá ku e forma di papia aki no por komprondé kiko e oradornan ta bisando. E formanan aki ta wòrdu usá komo wega òf entretenimentu den paisnan di abla spañó manera Spaña i Latino Amérika. Uso Despues di kada sílaba, e zonido “p” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Despues di kada vokal, e zonido “i” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Despues di kada vokal, e zonido “f” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Den vários region di Mexico, e último variashon hunga aki ta hopi popular bou di muchanan, asta risibí e nòmber “papia na Efe.” en.wiki *(cant):Un cant (hulandes: anti-taal) ta e jargon òf idioma di un grupo, hopi biaha empleá pa ekskluí òf gaña hende pafó di e grupo.[1] E por wòrdu yamá tambe un kriptolekto, argot, pseudo-idioma, anti-idioma òf idioma sekreto. Kada término ta diferensiá un poko den nifikashon; nan usonan ta inkonsistente. *language game: Un wega di idioma (tambe yamá un cant, idioma sekreto, ludling, òf argot) ta un sistema di manipulá palabranan papiá pa hasi nan inkomprendibel pa un oyente no entrená. Weganan di idioma ta wòrdu usá prinsipalmente pa gruponan ku ta purba di skonde nan kombersashonnan pa otronan. Algun ehèmpel komun ta Pig Latin; e famia Gibberish, prevalente na Merka i Suesia; i Verlan, papia na Fransia. Un difikultat komun ku weganan di idioma ta ku nan ta wòrdu pasá oralmente; miéntras ku por hasi tradukshonnan skirbí, hopi bia nan ta imperfekto, pues e ortografia por varia hopi. Algun frakshon ta argumentá ku palabranan den e lenganan papia aki mester wòrdu skirbí simplemente manera nan ta wòrdu pronunsiá, miéntras ku otronan ta insistí ku e puresa di idioma ta eksigí ku e transformashon ta keda visibel ora e palabranan ta wòrdu impartí riba papel. {{Appendix|1=|2= '''Literatuur''' * Martinus, Frank (1996), ''The kiss of a slave: Papiamentu’s West-African connections'', Universiteit van Amsterdam * Hartog, Johannes (1961, p 433), ''Curaçao: Van kolonie tot autonomie III, Vol.I,'', De Wit. '''Bronnen en voetnoten''' * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=|titel=|oldid=|datum=}} {{References}} }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Hulandes Caribeño''' of '''Hulandes Antiano''' ta un variante di [[idioma]] [[Hulandes]] cu a desaroya? na e [[Islanan ABC]], islanan perteneciente na Caribe Hulandes. Por considera esaki como un dialecto regional di Hulandes.? Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. == Contexto == E poblashon lokal i papiadónan hulandes riba Islanan ABC tabata papia i skirbi hulandes mesklá ku konstrukshonnan i palabranan for di papiamentu i otro idiomanan: “hopi plaka verdienen” (pap.: hopi sèn); “kabrieten in de koor” (Pap.: cabritonan den cura); y “een pastechi eten” (Come un pastechi) (Pap.: pasty). E uso aki a bira konosí komo Hulandes Antiano.<ref>[[Ronald Severing|Severihng, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden], literatuurgeschiedenis.org</ref> E norma den polítika di gobièrnu pa loke ta trata hulandes a kambia. E norma di idioma no ta limitá mas na Hulanda, sino tambe na Vlaanderen i e teritorionan den eksterior: e islanan kaminda palabranan hulandes antiano a originá ku no ta aparesé na Hulanda mes, i tambe na Sürnam independiente, kaminda ta usa hulandes surinam. E atenshon kresiente aki pa variedatnan di hulandes, pa multilingualismo, i pa interpretashon kultural a kondusí na inklushon di palabranan for di hulandes karibense den e vokabulario ofisial di e idioma hulandes. A base di un base di dato di palabra di korantnan na idioma hulandes riba e islanan, a hasi un selekshon di mas ku 400 palabra. E palabranan Hulandes Caribense aki, cu a wordo agrega na e Buki Berde di 2015, no ta aparece den Hulandes Standard. Por haña palabranan manera dushi (dushi, dushi), botika (botika kombiná ku botika), ayó (saludo), i eilandsraad (un tipo di konseho munisipal riba e islanan). Anteriormente, na 2005, alrededor di 500 palabra hulandes surinam a aparesé den e lista aki: afingisoep (sòpi di yuka), husselen (scrabble) i Sranan (krioyo surinam). Komo ku Antia no ta eksistí mas i Sürnam, ku Hulandes komo idioma ofisial, a bira miembro asosiá di Union di Idioma Hulandes, e término Hulandes Karibense ta wòrdu usá mas i mas pa e idioma Hulandes riba e islanan i na Sürnam. {{Appendix}} ----- Caribisch-Nederlands is de taalvariant van het Nederlands die gesproken wordt in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Deze variant wijkt op verschillende punten af van het Europees-Nederlands, zowel in uitspraak als in woordkeuze en grammatica. Op de Benedenwindse Eilanden (Aruba, Bonaire, Curaçao) is Papiaments de meest gesproken moedertaal, terwijl op de Bovenwindse Eilanden (Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius) Engels vaker de moedertaal is. ==Verschillen met Europees-Nederlands==: *Uitspraak: Er zijn verschillen in de uitspraak van klinkers en medeklinkers, en de intonatie kan anders zijn. * Woordenschat: Er zijn specifieke woorden en uitdrukkingen die in het Caribisch-Nederlands gebruikt worden, maar niet of minder vaak in Europees-Nederlands. * Grammatica: Er kunnen kleine grammaticale verschillen zijn, bijvoorbeeld in de volgorde van woorden of in het gebruik van bepaalde werkwoordstijden. * Invloed van andere talen: Papiaments: Op de ABC-eilanden heeft het Papiaments een grote invloed op het Nederlands. Veel Caribisch-Nederlandse woorden en uitdrukkingen zijn ontleend aan het Papiaments. Engels: Op de Bovenwindse eilanden heeft het Engels een grotere invloed. Ook hier zijn er invloeden merkbaar in de woordenschat en grammatica. * Onderwijs: In het basisonderwijs op de Benedenwindse eilanden wordt steeds meer onderwijs gegeven in het Papiaments. Het Nederlands wordt vaak als vreemde taal aangeboden. In het middelbaar onderwijs is het Nederlands wel de instructietaal. Op de Bovenwindse eilanden wordt in toenemende mate Engels gebruikt als instructietaal, ook in de Nederlandstalige scholen. * Conclusie: Caribisch-Nederlands is een levendige en diverse taalvariant die zich aanpast aan de lokale context en invloeden van andere talen ondergaat. ------ Hulandes ta un idioma oficial den Caribe Hulandes.<ref>https://taalunie.org/dossiers/22/nederlands-in-het-caribisch-gebied-en-suriname ]</ref> Omdat Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk geen omgangstaal is, maakt het onderwijs daar de omslag van moedertaalonderwijs Nederlands naar een vreemde taal aanpak. Hulandes semper tabata un idioma minoritario. Habladónan di Papiamentu tin bia ta konsiderá e Antianonan di abla Hulandes komo show-off, imitadó di e Hulandesnan. E label ey ta mas fuerte ora hende no ta dispuesto pa papia Papiamento. <ref>Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> Hulandes Antiano ta wòrdu distinguí for di Hulandes Standart pa e aksento. Bakhuis ta agregá ku Antianonan tambe ta agregá palabranan Papiamentu, ta konhugá verbonan Papiamentu na e manera Hulandes, i ta usa zonidonan típiko. Esaki ta conduci na frasenan manera: “Ai no,” “mi tin” “hopi,” “sakeerd” hopi potret pero nan ta “hodidu”! -- nl.wiki:[[:nl:Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden]]Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. Op de Benedenwindse ABC-eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) is de moedertaal vaak Papiaments, en op de Bovenwindse SSS-eilanden (Sint Maarten, Saba en Sint Eustatius) Engels. {{Appendix}} '''Caribisch‑Nederlands''', ook wel bekend als '''Antilliaans Nederlands''', is een in de ABC‑eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) gesproken vorm van het Nederlands, die sterk beïnvloed is door talen zoals Papiamento en Spaans. Het wordt gebruikt door Nederlandssprekenden op de eilanden, en bevat vaak woorden en zinsconstructies uit het Creooltaal Papiamento en regionale varianten. ==Gebruik en kenmerken== Spraak en schrijfwijze van Nederlands op de ABC‑eilanden mengen reguliere Nederlandse zinnen en woordenschat met Papiamentstalige of lokale uitdrukkingen. Voorbeelden hiervan zijn: * “hopi plaka verdienen” (veel geld verdienen) * “kabrieten in de koraal” (geiten op de erf) * “een pastechi eten” (een pasteitje eten) Dergelijke constructies behoren tot typische voorbeelden van Antilliaans Nederlands, waarin Papiamentse woorden (zoals hopi, plaka, pastechi) direct geïntegreerd zijn in het Nederlands. ==Sociolinguïstische context== In de lagen van de bevolking waar Nederlands als thuistaal wordt gesproken — vaak binnen families of in het onderwijs — wordt deze variant beschouwd als “tropisch Nederlands”. Sprekers worden in Nederland soms als dialectisch afwijkend ervaren en kunnen als “makamba” (Nederlander) worden bestempeld, vooral wanneer zij geen Papiamento spreken.<ref name="ntr">Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> De variant is te herkennen aan: *het gebruik van Papiamentse werkwoorden en woorden, *typische accenten, klankkleur en uitspraak, *de toepassing van regionale grammaticale structuren, zoals in: Ai no, ik heb hopi veel foto’s gesakeerd, maar ze zijn hodidu! == Aantal sprekers en taalgebruik == Hoewel het Nederlands in de Caribische delen van het Koninkrijk officieel is, wordt het meestal als tweede of derde taal gebruikt: in het dagelijks leven domineren Papiamento, Spaans en Engels. Op Bonaire is Nederlands moeders­taal voor ongeveer 15 % van de bevolking (2021), Spaans is even frequent; op Sint Eustatius en Saba ligt dat rond 4 % <ref>https://longreads.cbs.nl/the-caribbean-netherlands-in-numbers-2022/what-percentage-of-the-population-speaks-dutch/</ref> ==Identiteit en perceptie== De variëteit speelt een rol in identiteitsconstructie. Nederlandssprekende Antillianen voelen zich soms “niet helemaal thuis” in Nederland of in de Papiamentstalige gemeenschap, juist vanwege de gemengde taalstijl. Taalpuristen waarschuwen tegen het gebruik van Engelse of Spaanse leenwoorden in Papiamento, terwijl anderen juist blij zijn met de talenmix als onderdeel van de lokale identiteit.<ref name="ntr"/> == Vergelijking met andere niet-Europese Nederlandsvarianten == Nederlands wordt ook gesproken in de Caribische special gemeenten (Bonaire, Sint Eustatius, Saba), maar daar zijn andere varianten gangbaar, bijvoorbeeld Virgin Islands Creole Dutch. Die heeft, net als Antilliaans Nederlands, een sterke mix met andere talen.<ref>Welmoed Ventura, https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/gelijkenis-deens-antilliaans-creole-dutch-en-sranantongo/ Gelijkenis Deens-Antilliaans Creole Dutch en Sranantongo]</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Na [[Aruba]]''' e presencia di '''idioma Spaño''' ta significativo. E pais Caribense, cu [[Hulandes]] y [[Papiamentu|Papiamento]] como [[idioma ofisial|idiomanan oficial]], tin un gran cantidad di hablante di [[Spaño]]. Segun e censo di 2000, Spaño ta e di dos idioma mas papia riba e isla, despues di Papiamento. == Hablante di Spaño == Segun datonan di Censo 2010, 13.710 residente di Aruba ta papia Spañó como nan [[Lenga materno|idioma materno]].<ref>{{citeer web|url=https://www.cervantes.es/imagenes/File/espanol_lengua_viva_2019.pdf |titel=El Espanol: una lengua viva. Informe 2019|uitgever=Instituto Cervantes, pag. 9|datum= }}</ref> Na 2017 hablante di Spañó tabata representa 12.6% di e poblacion.<ref>{{citeer boek|nombre=Jesús|apellido={{v|Guanche}}|nombre2=Carmen|apellido2={{v|Corral}}|title=Diccionario etnográfico. Los pueblos del Caribe Insular y de México-Centroamérica|volume=Tomo I|year=2017|editorial=RUTH|isbn=9789590618154|capítulo=Cap. 5}}</ref> Esaki ta relaciona cu e emigrantenan for di paisnan hispano. Segun pais di origen e percentahe tabata, entre otro, 9.1% di [[Colombia]], 4.1% [[Republika Dominikano|Republica Dominicano]], 3.2% [[Venezuela]] i 1.1% [[Peru]].<ref name="cia.gov">{{en}}{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |title=Aruba |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |access-date=}}</ref> Si conta tur esunnan cu por comunica den Spaño, e cantidad total di hablante ta yega aproximadamente 93.500, o sea 85% di e poblacion Arubano. Pero solamente un di cada cinco persona ta uza Spaño como nan unico [[idioma]]. == Spaño den bida publico == No obstante di no ta un idioma oficial, e uso di Spaño ta sirbi metanan practico y ta extende den hopi aspecto di bida publico, reflehando su papel como idioma di contacto, identidad y comunicacion den e contexto multicultural di Aruba. E isla su proximidad cu [[Venezuela]] y [[Colombia]] y e fuerte contactonan religioso, comercial y cultural durante siglonan a contribui pa e uzo continuo na Aruba di Spaño.<ref>{{cite book|author=Ramirez, Catherine|title=La escogencia del idioma Español en el perfil de asignaturas en las escuelas de MAVO de Aruba|year=2016|editorial=[[Universidad de Curazao]]|url=https://www.worldcat.org/es/title/1029733877|location=Willemstad, Curacao}}</ref> Segun [[Johan Hartog|Hartog]] e influencia Spaño ta mas tanto notabel den e variante Arubano di Papiamento cu den e variantenan di Corsou y Boneiro.<ref name="Hartog"/> Den e sistema escolar, Spaño ta un materia obligatorio desde enseñansa basico, cuminsando den e di cinco klas bay dilanti.<ref>{{citeer web|auteur=Organización Panamericana de la Salud|titel=Aruba, perfil de país|url=https://www3.paho.org/hq/dmdocuments/2010/Salud_en_las_Americas_2007-Aruba.pdf|datum=2007 }}</ref><ref>Ministerio di Enseñansa di Aruba. Curriculum y Idioma den Sector Escolar.</ref> Ademas, varios canal di television for di Venezuela ta wordo ricibi sin problema riba e isla, ofreciendo noticia, entretenimento y programacion educativo na Spaño. Hopi radioemisora local ta inclui musica cu canto di [[Latinoamérika|Latino America]] den nan programacion, y den algun caso, ta transmiti programanan na Spaño. Den sector comercial, hopi empleado den tienda, restaurant y servicio publico ta comunica cu clientenan hispano den nan idioma nativo. Ora cu hende yega na un loket, e probabilidad ta halto cu nan por haci pregunta o haya informacion na Spaño. [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia catolico]] cu un comunidad grandi riba e isla ta ofrece misa regular na Spaño. Den algun bario, specialmente caminda comunidadnan hispano ta concentra, por tin borchi informativo cu dos of mas idioma, incluyendo Spaño. == Aspectonan sociolinguistico == Pa hopi residente, particularmente e migrantenan hispano di Colombia, Venezuela y Republica Dominicano, Spaño ta sigui sirbi como idioma principal na cas, den relacionnan familiar y comunidad religioso.<ref>Central Bureau of Statistics Aruba (2017). Migration and Population Report.</ref> Na nivel popular, Spaño ta keda un idioma di preferencia pa comunicacion informal den bario, mercado y luganan publico. Turistanan hispano, cu ta forma un porcion importante di e [[turismo]] entrante, tambe ta contribui na su visibilidad den bida diario Arubano. E [[multilingualismo]] na Aruba ta stimula un nivel halto di dominio pasivo di Spaño: hopi Arubiano por compronde Spaño aunke no ta papi’é activamente. E situacion aki ta refleha un [[diglosia]] dinamico, caminda Spaño ta sirbi mas na nivel informal y comunicativo, mientras cu Hulandes y Papiamento ta predomina den situacionnan formal, educativo y gubernamental. == Influencia di Spaño riba Papiamento den siglo 21 == E idioma oficial Papiamento ta un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu ta nace durante e periodo colonial for di e mescla di Spaño, [[Portugues]], Hulandes, [[Ingles]], [[Frances]] i Arawak. Gran parti (70%) di su vocabulario tin origen Spaño.<ref>[[Ronald Severing|Severing, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden#:~:text=Door%20hun%20geografische%20ligging%20en,eilanden%20genoemd%2C%20is%20het%20Papiaments. ''Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden''], literatuurgeschiedenis.org</ref> E isla di Aruba tabata pa mas cu un siglo parti di Imperio Spaño promé cu el a wordo cede na e Imperio Hulandes na aña [[1636]].<ref name="Hartog">{{cite book|author=[[Johan Hartog|Hartog, Johannes]]|title=Aruba: A Short History|year=2003|publisher=De Wit & Van Dorp Stores}}</ref> Aunke Papiamento ta ser considerá un idioma stabil, hopi [[Arubiano]] ta sinti cu su presencia ta birando menos, particularmente den contactonan cu emigrantenan hispano. Investigacion sociolinguistico a mustra cu e preocupacion no ta basa riba un cambio real, sino riba un “menasa simbolico” cu ta relaciona cu identidad y inclusividad di pertenencia.<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref> Un tema cu ta surgi frecuente den discusionnan publico y escolar ta e supuesta “contaminacion” di Papiamento cu palabra y structuranan Spaño. Algun ciudadano ta boga pa un Papiamento “puro”, afirmando cu influencia stranhero, particularmente di Spaño, por afecta e caracter crioyo di e idioma. E sintimento aki ta bira mas fuerte ora cu migrantenan nobo no ta haci esfuerso pa siña y papia Papiamento, sino ta keda den nan idioma materno.<ref>Carroll, Kevin S. (2010). [https://www.researchgate.net/publication/283245487_Language_maintenance_in_the_Caribbean_Examining_perceptions_of_threat_in_Aruba_and_Puerto_Rico'' Language maintenance in the Caribbean: Perceptions of threat in Aruba and Puerto Rico''], researchgate.net </ref> Estudionan recien, manera esun di Kester y Buijink (2023), a conclui cu aunke hopi Arubiano ta expresá preocupacion riba e futuro di Papiamento, e idioma mes no ta duna señalnan di bay atras.<ref name="Kester"/> Su uzo a keda halto den bida escolar, gobierno y medionan local, y e mes a demostra capacidad pa integra [[neologismo]]nan sin perde su esencia. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=es|oldid =161207719|titulo=Idioma español en Aruba}} {{References}} ;Lista di fuente * Allen, R. (2002). ''The Spanish Caribbean''. Cambridge University Press. }} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Idioma]] ------------- {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] tríphthongos, literalmente: ‘ku tres zonido’ òf ‘ku tres tono’) ta un kombinashon di tres zonido vocal cu ta pronunciá den un solo [[silaba]]. Den un triptongo, e tres vocal òf semivokal ta sigui un tras di otro sin interrupshon, formando un zonido monosilabico. Den [[fonetika]], un triptongo ta resulta di un movimiento kontinuo pero suave di e organonan di artikulashon for di un zonido di vocal pa otro, den un sekuénsia di tres zonido. Na kontraste ku un [[monoftongo]], ku tin un so zonido, òf un [[diptongo]] ku tin dos, un triptongo ta kontené tres zonido vocal den un so silaba. Importante pa nota ku un triptongo no ta meskos ku un sekuénsia disilabico di un diptongo sigui pa un monoftongo, kaminda por tin mas ku un silaba. Por ehempel, den aleman feuer [ˈfɔʏ.ɐ] (‘kandela’), e sekuénsia vocal ta dividí den dos silaba, i no ta un triptongo. Un triptongo tipiko ta forma pa un semivokal, sigui pa un vocal nukleo, i sigui pa un otro semivokal (por ehempel: /i̯/ + /a/ + /u̯/). Por existí tanto triptongonan orál komo nasal. == Ejempelnan == Den [[Papiamento]], triptongonan no ta hopi komun, pero por haña nan den palabra manera: biai (for di biaiha) kaiu (for di kaiu) huai (for di huai) Den [[kastellano]] (spañol), por haña triptongonan den palabra manera: miau Uruguay cambiáis == Referensianan == Martínez Celdrán, Eugenio. Manual de Fonética Española. Ariel Lingüística, 2001. Ladefoged, Peter. A Course in Phonetics. Cengage Learning, 2014. Crystal, David. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Wiley-Blackwell, 2008. -------------------------- Diptongonan komun den Papiamento Diptongo Tipo Ejèmplonan Nota ai Kreshente bai, traishon, baikèl vocal débil (i) tras vocal fuerte ei Kreshente sei, beisbol, trein oi Kreshente boi, koi, sopi ui Kreshente puiro, spruit, fluit ia Dekreshente biaha, rabia, familia vocal débil (i) prome vocal fuerte ie Dekreshente piedra, biento, piedra io Dekreshente nacional, religion ua Dekreshente lengua, francua, guahe ue Dekreshente pueblo, fuerte, muerto uo Dekreshente cuota, suave, actuosa menos komun 🗣️ Nota riba tipo di diptongo: Diptongo kreshente: e vocal débil (i, u) ta antes di vocal fuerte (a, e, o) → zonido ta subi. Diptongo dekreshente: e vocal débil ta despues di vocal fuerte → zonido ta baha. {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E articulacion ta consisti di un transicion suave den e frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta wordo percibi como un zonido continuo den un solo silaba. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. == Diptongo den Papiamento == Den [[Papiamentu|Papiamento]], un diptongo por wordo forma di un di e siguiente combinacionnan: == Vocal debil (i, u) + vocal fuerte (a, e, o) == Ehempel: * i-a → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-a → us'''ua'''l, a-u → bl'''au'''w, * i-e → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-e → f'''ue'''rte, e-u → '''eu'''caristia, * i-o → od'''io''', o-i → b'''oi'''cotia, * u-o → d'''uo''', o-u → bl'''ou'''sa. == Dos vocal debil (i + u, u + i) == Ehempel: * i-u → hud'''iu''', u-i → fl'''ui'''t === Tipo di diptongo === Dependiendo di e direccion di e transicion vocal, un diptongo por ta dividi den: * diptongo creciente → b'''ie'''nto, p'''ue'''blo, rab'''ia''' * diptongo decreciente → '''ai'''re, '''au'''mento, n'''ei'''shi Nota cu ora e zonido '''i''' ta na final di palabra ta skirbi '''ay''', '''ey''', '''oy''', '''uy'''.<ref>E regla aki no ta aplicabel pa e [[Ortografia di papiamentu|ortografia uza na Corsou y Boneiro]].</ref><br> Ehempel: * '''ay'''= cay - bay - caray - gay (homber) * '''ey'''= aworey - p'esey - t'ey - bedey - batrey * '''oy'''= coy - morocoy - haudoy - gogoy * '''uy'''= huy - puy - cuy - spruy {{Appendix}} == Lista di referencia == * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. * Goilo, E.R. (2002). ''Gramática di Papiamento''. De Wit Stores N.V. * [[Sidney Joubert|Joubert, Sidney M.]] (2015). ''Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu''. [[Fundashon pa Planifikashon di Idioma]]. * SIL International (2004). ''Papiamentu Phonology''. Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). ''Ortografía de la lengua española''. Madrid: Espasa Libros. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------- Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E ta consisti di un transicion suave den frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta percibi como un zonido continuo den un silaba unico. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. ==Formashon di diptongonan den Papiamentu== Den Papiamentu, un diptongo por wòrdu formá di un di e sigiente kombinashonnan: Un vocal débil (i, u) + un vocal fuerte (a, e, o) ehempel: baiskel biaha fuerte Dos vocal débil (i + u, u + i) ehempel: fluit hudui riu Tipo di diptongo: kreshente i dekreshente Dependiendo di e direkshon di e transishon vocal, un diptongo por ta: Kreshente (glide → vocal nuklear): ora e vocal débil ta na prinsipio. ehempel: biento pueblo rabia Dekreshente (vocal nuklear → glide): ora e vocal débil ta na fin di e diptongo. ehempel: aire aumento neishi Ortografia den fin di palabra Ora e zonido i ta na fin di palabra komo parti di un diptongo, e ta wòrdu skibí ku y: ay, ey, oy, uy ehempel: ay: cay, bay, caray, gay (hòmber) ey: aworey, p'esey, t'ey, bedey, batrey oy: coy, morocoy, haudoy, gogoy uy: huy, puy, cuy, spruy Un hiato ta un sekuencia di dos vocal ku ta pronunsiá separá, es decir, kada vocal ta forma su mesun silaba. E zonido no ta flòu komo den un diptongo, sino ta parti klaramente den dos unidat silábiko. Un hiato ta forma tipikamente den e sigiente kasonan: Dos vocal fuerte: poeta, maestro, teatro Vocal fuerte + vocal débil acentuá: país, María, baúl Den kaso di hiato, e zonido ta interrumpí, i kada vocal ta tuma su propio énfasis den pronunsiashon. Referencia * Goilo, E.R. (2002). Gramática di Papiamento. De Wit Stores N.V. * Joubert, Sidney M. (2015). Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu. Fundashon pa Planifikashon di Idioma. * SIL International (2004). "Papiamentu Phonology". Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). Ortografía de la lengua española. Madrid: Espasa Libros. * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. --- == Diferencia entre diptongo y hiato den Papiamento == {| class="wikitable" style="text-align:left" width="75%" |- ! Tipo ! Combinacion<br> di vocal ! Ehempel ! Division<br> silabico ! Remarke |- |rowspan="6" style="background:#FFD700|Diptongo|| style="text-align:center" |i + a || biaha || bia-ha ||vocal debil + fuerte, un silaba |- | style="text-align:center" |u + e || fuerte || fuer-te || vocal debil + fuerte |- | style="text-align:center" |i + e || biento || bien-to || diptongo creciente |- | style="text-align:center" |e + i || neishi || nei-shi || diptongo decreciente |- | style="text-align:center" |u + i || hudiu || hu-diu || dos vocal debil, un silaba |- | style="text-align:center" |i + u || riu || riu || un silaba |- | rowspan="3" style="background:#FF9000| Hiato || style="text-align:center" |a + i || caida || ca-i-da || vocal fuerte + debil, dos silaba |- | style="text-align:center" |o + e || poeta || po-e-ta || dos vocal fuerte, dos silaba |- |style="text-align:center" | o + a || oasis || o-a-sis || dos vocal fuerte, dos silaba |- |} [[:Kategoria:Idioma]] Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea y cu no ta inseparabel. Pues e ta consisti di e articulacion di dos vocal, un tras di otro, sin interupcion, produciendo un transicion suave den e frecuencianan di zonido cual ta caracterisa cada un di e dos vocalnan. Fonologicamente, dos vocal cu ta articula di e manera aki ta forma parti di e mesun [[silaba]]. Dependiendo di e tono ta haci distincion entre un diptongo creciente y un diptongo decreciente.<br> Ehempel: ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “cu tres zonido”, òf “cu tres tono”) ta un forma cu ta forma parti di un [[palabra]]. Casi semper e lo ta un [[vocal]] será mas un vocal habrí sigui pa un otro vokal será, formando un “triptongo”. Den [[fonétika|fonetica]], un '''triftongo''' ta un combinacion di vocal monosilabico cu ta encera un movecion rapido pero suave di e articulador di un calidad di vocal pa otro cu ta pasa riba un tersera parti. Miéntras ku vokalnan “puru”, òf monoftongonan, ta wòrdu bisa ku nan tin un posishon di artikuladó di meta, diftongonan tin dos i triftongonan tres. Triptongo no mester wordo confundi cu secuencia disilabico di un [[diptongo]] sigui pa un monoftongo, manera na aleman "feuer" [ˈfɔʏ.ɐ] ‘kandela’, caminda e vocal final ta mas largo cu esnan hañá den triptongo. Triptongo (for di griego : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “ku tres zonido,” òf “ku tres tono”) ta e nòmber duná na e kombinashon di un zonido semivokal , un zonido vokal i un zonido semivokal emití den un solo esfuerso vokal. Triptongo ta wòrdu dividí den oral y nasal. Den un triptongo tres vocal (of semivocal) ta un combinacion di tres zonido vocal hunto, cu ta forma un zonido. ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[linguistica]], '''singular''' ([[latin]]: ''singularis'', cu ta nifica “unico” of “solitario”) ta un termino gramatical cu ta referi na un forma di [[palabra]] cu ta indica un solo hende, cos, obheto, luga of idea. E ta contrasta cu e forma [[plural]], cu ta referi na mas cu un. == Uzo di singular == E singular ta e forma standard di un palabra den e gran mayoria di idioma, sin ningun modificcion special. E cambio ta bin pa palabranan den plural. Mescos den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma singular ta basico, unda un sustantivo ta presenta su mes, sin indica cantidad. E ta sirbi pa nombra un solo entidad.<br> Ehempel: * buki → un buki * mucha → un mucha homber * rosa → un flor * idea. → un solo pensamentu == Relacion cu artikulo y adhetivo == Un sustantivo den singular regularmente ta acompaña pa un articulo singular (manera un, e) y adhetivo cu ta acordá cu género y número.<br> Ehempel: * e rosa dushi * un cas grandi == Cambio pa plural == Pa pone un sustantivo singular den forma [[plural]], Papiamento normalment ta agregá -nan na fin di palabra. Sinembargo, e regla aki tin espeshonalidadnan y depende di ortografia y uso. Ejèmplo: buki → bukinan ros → rosnan idea → ideanan == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Plural''' ([[latin]]: pluralis, ku ta nifiká “di más ku uno”) ta un termino gramatikal ku ta referí na un forma di palabra ku ta indiká más ku un hende, kos, lugá of idea. E ta kontrastá ku e forma [[singular]], ku ta indiká un solo ente. == Uso den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], forma plural ta forma derivá di un sustantivo singular pa indiká ku tin más ku un di esaki. Ehempel: * buki → buki''nan'' * ros → ros''nan'' * muchu → mucha''nan'' == Formacion di plural == Den ortografia di Papiamento, e forma plural generalmente ta forma pa agregá e sufijo -nan na e sustantivo singular. E regla ta aplica pa hende, animal, kos, lugar y tambe idea abstracto. Ehempel: * cas → kasnan * idea → ideanan * persona → personanan == Plural eksplisito y implicito == Papiamento tambe por indiká pluralidad den otro manera, manera pa medio di un palabra ku ta indiká kantidat (manera hopi, tur, algun), aunque e sustantivo keda den forma singular. Pero den uso formal, ta preferibel pa pone e palabra den forma plural. Ejèmplo: hopi hende tur mucha ta contento == Komparashon ku otro idioma == Den otro idioma, manera español of inglés, forma plural por envolví kambio di letra, agregashon di sufijo otro ku -nan, of regla irregular. E forma di plural ku -nan ta un karakterístika partikular di Papiamento. == Referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] '''Silaba''' (na inglés: ''syllable''; na hulandés: ''lettergreep'') ta un unidad ritmico di zonido den un [[palabra]]. Un silaba ta normalmente forma pa un solo [[vocal]] of un combinacion di [[consonante]] y vocal, cu ta wordo pronuncia manera un solo impulso di bos. Den [[linguistica]], e analisis di e silaba ta un aspecto esencial den [[fonologia]], [[ortografia]], y e forma di rima den [[poesia]]. E structura di silaba por varia segun idioma, pero tur idioma tin algun forma di silaba den su sistema linguistico. Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], silabacion ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra.<br> Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do == Structura di silaba == E structura general di un sílaba ta consisti di tres segmento agrupa den dos componente: * ''Onset'': Un consonante of grupo di consonante, obligatorio den algun idioma, opshonal of hasta restringi den otronan * ''Rima'': ta consisti di un: ** ''nucleo'': e vocal principal di e silaba (obligatorio) ** ''coda'': e consonante of grupo di consonantenan despues di e vocal (opshonal) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. * Bo: onset = "b", nucleo = "o" * Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * [[Jossy Mansur|Mansur, Jossy M.]] (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (di 7 edicion). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] Núkleo (ν): Un konsonante vokal òf silábiko, obligatorio den mayoria idioma Coda (κ): Un konsonante òf grupo di konsonante, opshonal den algun idioma, altamente restringí òf prohibí den otronan Un silaba por consisti di tres parti principal: * '''Onset''': e consonante of consonantenan na comienso (optativo) * '''Nucleo''': e vocal principal di e silaba (obligatorio) * '''Coda''': e consonante of consonantenan despues di e vocal (optativo) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. — Bo: onset = "b", nucleo = "o" — Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda [[:Kategoria:Linguistica]] Silabacion den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma di e silabanan ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra. Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do -------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[fonétika|fonetica]], '''consonante''' (na [[Ingles]]: ''consonant''; na [[Hulandes]]: ''medeklinker'') ta un [[zonido]] di bos, forma pa un coriente di aire cu ta topa cu un of otro obstaculo, sea parcial of total, den e tracto vocal (boca y garganta). E ta un di e dos tipo principal di zonidonan di bos, e otro ta e [[vocal]]. Contrario na un [[vocal]], un consonante ta rekeri un tipo di tapamento, estorbo, of contacto den boka, como na nivel di e labionan, e lenga, of e dente, pa forma zonido. E palabra “consonante” ta bini di [[Latin]] ''consonans'', cu ta nifica “zonido cu ta zona hunto” (''con'' = hunto, ''sonare'' = zona). Tradicionalmente, consonantenan ta wordo considera zonido cu no por existi sin un vocal acerca. == Aplicacion == === Papiamento === Den e idioma [[Papiamentu|Papiamento]], por haña varios consonante den uso diario. E cantidad di consonante por varia segun e dialecto, pero generalmente e siguiente letternan ta representa consonante den e alfabet: '''B, C, D, F, G, H, J, K, L, M, N, P, R, S, T, V, W, Y, Z''' E letter '''Q''' casi no ta wordo uza; generalmente e ta wordo substitui/suplantá pa 'K'. E letter '''X''' ta usa solamente den palabra stranhero. Tur palabra den Papiamento ta contene un of mas consonante, cu ta forma [[silaba]]nan hunto cu e vocalnan. {| class="wikitable" width="65%" ! colspan=2 | Vocal || Balor na Papiamento<br> {{ABW|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel || Balor na Papiamentu<br> {{CUW|bandera}}/{{BON|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel |- | colspan=2 | b || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ala, ca'''b'''a || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ibu, fa'''b'''or |- | rowspan=2 | c || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}} || style="text-align:center" | /s/ || mere'''c'''e, ha'''c'''i || style="text-align:center" | /s/ || '''C'''ecilia |- | elsewhere || {{IPA|/k/}} || '''c'''aminda, '''c'''la || style="text-align:center" | /k/ || '''C'''aracas |- | colspan=2 | ch{{ref|dig|b}} || {{IPA|/tʃ/}} || '''ch'''ikito || style="text-align:center" | /tʃ/ || '''ch'''api |- | colspan=2 | d || style="text-align:center" | /d/ || '''d'''ocumento, '''d'''al || style="text-align:center" |/d/ || '''d'''uru, '''d'''ede |- | colspan=2 | dj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/dʒ/}} || '''dj'''aca || style="text-align:center" | /dʒ/ || '''dj'''ente || |- | colspan=2 | f || style="text-align:center" | /f/ || '''f'''ama || {{IPA|/f/}} || '''f'''òrki || |- | rowspan=2 | g || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}}, final || style="text-align:center" | /x/ || '''g'''esto, ma'''g''' || style="text-align:center" | /x/ || mar'''g'''en, brù'''g''' || |- | before unstressed {{angbr|e}}, elsewhere || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''arganta, san'''g'''er || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''osa, man'''g'''el || |- | colspan=2 | h || {{IPA|/h/}} || '''h'''asta, '''h'''abilidad || {{IPA|/h/}} || '''h'''ari, '''h'''eru || |- | colspan=2 | j{{ref|loan|a}} || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''j'''ong, '''j'''as<br>'''J'''uan || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''J'''an Thiel<br>'''J'''ulia || Some places still maintain their old spelling, e.g. Salinja. Here the {{angbr|nj}} is pronounced {{IPA|/ɲ/}}. |- | colspan=2 | k || {{IPA|/k/}} || '''k'''ishiki, '''k'''ere || {{IPA|/k/}} || '''k'''enta, se'''k'''reto || |- | colspan=2 | l || {{IPA|/l/}} || '''l'''ista, '''l'''aba || {{IPA|/l/}} || '''l'''esa, k'''l'''a || |- | colspan=2 | m || {{IPA|/m/}} || '''m'''ucha, pre'''m'''io || {{IPA|/m/}} || '''m'''an, la'''m'''pi || |- | rowspan=2 | n || before {{angbr|co}}, {{angbr|cu}}, {{angbr|g}}, {{angbr|k}},<br>final except after stressed vowel || {{IPA|/ŋ/}} || ma'''n'''go, pa'''n''' || {{IPA|/ŋ/}} || a'''n'''ker, bo'''n''' || In Papiamento, {{angbr|c}} followed by {{angbr|o}} or {{angbr|u}} would be pronounced as a {{IPA|/k/}} (see below), thus having the same effect on the {{angbr|n}} as {{angbr|k}} would. |- | elsewhere || {{IPA|/n/}} || '''n'''atural, te'''n'''e, algu'''n''' || {{IPA|/n/}} || '''n'''echi, he'''n'''de, tempra'''n''' || |- | colspan=2 | ñ || {{IPA|/ɲ/}} || a'''ñ'''a, so'''ñ'''o || {{IPA|/ɲ/}} || ba'''ñ'''a, '''ñ'''apa || |- | colspan=2 | p || {{IPA|/p/}} || '''p'''ipa, ado'''p'''ta || {{IPA|/p/}} || '''p'''alu, sa'''p'''u || |- | colspan=2 | q{{ref|loan|a}} || {{IPA|/k/}} || '''q'''uesillo || {{IPA|/k/}} || '''Q'''uebec || |- | colspan=2 | r || {{IPA|/r/}} || te'''r'''a, '''r'''osa || {{IPA|/r/}} || ba'''r'''ba, pode'''r''' || |- | colspan=2 | s || {{IPA|/s/}} || '''s'''aya, '''s'''ucu || {{IPA|/s/}} || kru'''s''', pa'''s'''a || In Papiamento, the {{angbr|s}} has a {{IPA|/ʃ/}} sound in words ending in -sion. In Papiamentu, it is written as -shon. |- | colspan=2 | sc || {{IPA|/s/}} || adole'''sc'''ente, pi'''sc'''ina || || || |- | colspan=2 | sh{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''imis || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''ete || |- | colspan=2 | t || {{IPA|/t/}} || '''t'''in, '''t'''ata || {{IPA|/t/}} || '''t'''rapi, ri'''t'''mo || |- | colspan=2 | v || {{IPA|/b/}}<br>{{IPA|/v/}} || '''v'''iuda<br>di'''v'''orcio || {{IPA|/v/}} || '''v'''erbo, '''v'''itamina || |- | colspan=2 | w || {{IPA|/w/}} || '''w'''ega || {{IPA|/w/}} || '''w'''owo || |- | colspan=2 | x{{ref|loan|a}} || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || e'''x'''amen, cone'''x'''ion, refle'''x'''ion || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || || |- | colspan=2 | y || {{IPA|/j/}} || '''y'''ama, ha'''y'''a || {{IPA|/j/}} || '''y'''uda, ka'''y'''ente || |- | colspan=2 | z || {{IPA|/z/}} || '''z'''ona || {{IPA|/z/}} || '''z'''eta || In Papiamento, the {{angbr|z}} has a {{IPA|/s/}} sound in words ending in -eza, -anza or with a {{angbr|z}}. In Papiamentu, they are written as -esa and -ansa. |- | colspan=2 | zj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''eito || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''ar || | colspan=2 | ù || || || style="text-align:center" |/ʏ/ || b'''ù'''s, y'''ù'''frou |- | colspan=2 | ü || || ||style="text-align:center" | /y/ || h'''ü'''r |- |} == List di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (7th ed.). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Sustantivo''' (na [[Ingles]]: ''noun''; na [[Hulandes]]: ''zelfstandig naamwoord'') ta un tipo di [[palabra]] den gramatica cu ta sirbi pa nombra hende, luga, cos, idea, of otro ser, sea concreto of abstracto. E palabra “sustantivo” mes ta bini di [[Latin]] substantia, ku ta nifiká “substancia” of “loke ta di esencia”. == Rol den frase == Den un frase, un sustantivo ta generalmente e sujeto of e objeto di un verbo. E ta e elemento ku e verbo ta referí na dje, i regularmente ta precedí of sigui pa un [[artikulo]] (manera “un”, “e”, “esey”) of un [[adhetivo]]. == Clase di sustantivo == Sustantivonan por wordo dividí den varios kategoria: '''Sustantivo komun''': nombra hende, kos of lugá den manera general, por ehèmpel: mùsiko, buki, isla. '''Sustantivo propio''': nombra spesífiko pa hende, lugá of entidad, i ta skibí ku mayuscula, manera: Maria, Aruba, Google. '''Sustantivo konkretu''': nombra kos ku por wordo mira of tuma, manera: mesa, silla, barco. '''Sustantivo abstrakto''': ta referí na idea, sentimiento of estado, manera: amistat, libertat, konsenshi. == Género y número == Tur sustantivo den Papiamento tin un [[género gramatikal]]: ta òf masculino òf femenino. E género ta influenshá e forma di artikulo y adhetivo ku ta akompañ'é (por ehèmpel: e homber vs e muher). Tambe, sustantivonan por ta den forma [[singular]] (un solo) of [[plural]] (más ku un), manera: buki / bukinan, muchanan / mucha. == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. * Trupia, Sandro (1995). ''Linguistica generale e grammatica''. Zanichelli. [[:Kategoria:Gramatika]] [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------- {{Databox}} '''Kontakto di idioma''' en.wiki:Contacto di idioma ta sosodé ora ku papiadónan di dos òf mas idioma òf variedat ta interkambiá ku i influensiá otro. E estudio di kontakto di idioma ta wòrdu yamá lingwístika di kontakto. Kontakto di idioma por sosodé na fronteranan di idioma,[1] entre idiomanan di adstrato, òf komo resultado di migrashon, ku un idioma intrusivo ku ta fungi komo sea un superstrato òf un substrato. Ora ku papiadónan di diferente idioma ta interkambiá estrechamente, ta tipiko pa nan idiomanan influensiá otro. Kontakto intensivo di idioma por resultá den konvergensia òf releksifikashon di idioma. Den algun kaso un idioma di kontakto nobo por wòrdu kreá komo resultado di e influensia, manera un idioma pidgin, krioyo òf miksto. Den hopi otro kaso, kontakto entre hablantenan ta sosodé ku efektonan duradero na eskala mas chikí riba e idioma; esakinan por inkluí e prestamo di palabranan di prestamo, kalku, òf otro tipo di material lingwístiko. Multilingwismo tabata komun durante gran parti di historia humano, i awendia mayoria hende na mundu ta multilingual.[2] Hablantenan multilingual por partisipá den kambio di kódigo, e uso di vários idioma den un solo kombersashon. Métodonan for di sosiolingwístika[3] (e estudio di uso di idioma den sosiedat), for di lingwístika di korpus i for di lingwístika formal ta wòrdu usá den e estudio di kontakto di idioma. ---------- [https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250524.pdf Celebra ta de vez en cuando, trabao ta continuo], Bon Dia Aruba, Rubrica Asina bon Nos Papiamento ta? (24 di mei 2025) Como medio di comunicacion nos posicion ta diferente, ya cu nos ta para meymey di e desaroyo di nos idioma a base diario. Esey ta duna un obligacion extra, pasobra loke nos ta publica ta pasa bao wowo di miles di lector diariamente. Mihor nos percura anto pa skirbi di tal forma cu nos ta respeta loke tin, pero di otro banda ta mira lo valioso di e entrada continuo di palabra nobo den nos idioma y usa nan di forma apropia.Den e casi cuatro aña di existencia di e column aki, nos a toca un sinfin di tema, semper di forma critico, sin ofende ningun hende. Na ocasion di e promer aniversario, na augustus 2022, nos a publica un lista di e topiconan cu nos ta trata den e aña ey, di forma critico. Esakinan ta duna un bon impresion di e amplitud di e temanan y a la vez ta mustra cu ainda tur ta relevante. Un resumen: * Aki, akinan, akinanan... tocante uso innecesario y excesivo di ‘nan’ * Uso innecesario y excesivo di ‘wordo’ o ‘ser’ * Paso o pasobra? Papia y skirbi ta dos cos diferente * Atende cu... o atende? Atende un asunto cu un persona; no atende cu un asunto * ‘Encuanto di’ y ‘tocante di’, tambe ‘durante di’: uso incorecto y innecesario di e palabra ‘di’ Contra? O Contra di...? * Uso corecto di ‘na’ den diferente contexto; ki ora ‘den’ y ki ora ‘na’? * Palabra modifica incorectamente: ‘nombracion’, ‘comportacion’, ‘cargacion’ (nombramento; comportamento; cargamento) * Parha o pahra...? Un palabra modifica recientemente * Tabatin o tabata tin...? Kico ta corecto? * Gobernado o Gobernador... Ta usa e ‘r’ si of no? * Diferencia entre idioma papia y skirbi * Agradable o agradabel...? Tocante origen Portugues/Spaño di e variantenan Directiva o ‘Hunta di Directiva’ Con pa adopta termino corectamente * Ki ora un palabra ta bira ‘Papiamento’...? * E proceso di adopcion y adaptacion Reforza, enforsa, reenforsa...? Palabra adopta di diferente fuente, reemplazando palabra existente caba “Esey no tin di haber cu…?” Corecto, of no? Origen di e expresion Compromiso, compromis, compromise...? Mesun palabra, adopta di diferente banda * Di dje, den dje, di unda e ‘dje’ ta bin...? * Doble negacion: ki ora si y ki ora no? * Uso di distincion di genero masculino/femenino * Ortografia uniforme un reto...? Variedad di ortografia cu medionan ta haya di tur banda * Terminonan opuesto: ‘progresivo’ o ‘progresista’; ‘conservativo’ o ‘conservador’? * Entre ‘advertencia’ y ‘advertentie’; uso corecto of no? Curasha o encurasha...? Reforza o reenforza...? Uso corecto of no?Pret of leuk...? Eigenlijk of...? Influencia di Hulandes den Papiamento Pa of Pa...? Para o por...? Voor of door...? Origen di nos ‘pa’ * E la bay o el a bay? Kico ta corecto? * Tocante eror gramatical cu casi no ta ripara... ‘Loke ta’ o ‘loke cu ta’? * Paris o Parijs? Londen, London o Londres? Variedad den nomber geografico...Nacionnan Uni o United Nations; IMF o FMI...? Cual idioma tin preferencia...? * Entre desaroyo liber y formalisacion di idioma: ki rumbo pa tuma? Papiamento manera papia..., o skirbi? * Tocante uso di ‘es’, ‘esnan’, ‘esunnan’...‘Cune’ o ‘cu nan’: * Tocante erornan cu no ta detecta facilmente...Papiamento ta rico na diferente tipo di vocal; a traves di influencia diverso * Algo mas di nos herencia Portugues; un exploracion den nos vocabulario. Nota: si bo ta desea pa nos trata un tema specifico atrobe, o mas amplio, laga nos sa via reaccion riba Facebook, o un mail na bondia.aruba@gmail.com --------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Educacion Profesional Intermedio''' (EPI) ta enseñansa riba nivel MBO (''Middelbaar Beroepsonderwijs'') na [[Aruba]]. E ta encera ... Colegio EPI ta e unico instituto di enseñansa riba nivel MBO na Aruba., situa den Venusstraat 3 na Oranjestad?? == Colegio EPI == A funda Colegio EPI riba prome di augustus 1997. Ta ofrece educacion na nivel 3, 4 y 5 consistiendo di e unidadnan; Salubridad & Servicio, Economia, Hospitalidad y Turismo y Ciencia & Tecnologia.<ref>[https://24ora.com/na-colegio-epi-partido-futuro-a-gana-eleccion-cu-nuebe-asiento/ Na Colegio EPI partido FUTURO a gana eleccion cu nuebe asiento], 24ora.com (2 di december 2024 </ref> Na aña 2022 Colegio EPI a introduci ocho estudio nobo. Na tur por scoge entre 13 diferente estudio, manera: Allround medewerker Information Technology Systems and Devices, Expert Information Technology Systems and Devices, Elektrotechniek, Allround Assistant Business Services, Business Administration & Control Specialist, Certified Cook, Associate of Applied Science in Culinary Arts, Zelfstanding Medewerker Travel & Hospitality, Leidinggevende Travel & Hospitality, Associate Of Science Degree in Hotel and Restaurant Management, Verpleegkundige, Verzorgende y Social Pedagogische Medewerker. Colegio EPI ta conta cu mas di 2000 studiante y mas cu 74% di nan ta logra termina nan estudio cu exito. [[:Category:Enseñansa]] [[:Category:Aruba|Enseñansa]] ---------------------------- == Arte di Palabra == '''Arte di Palabra''' ta un competensia literario ku partisipashon di hoben di Aruba, Boneiru i Korsou. (zie nl.wiki) Meta di e evento ta pa promove amor pa cultura di idioma Papiamento y aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y e desaroyo di dominio di idioma. == Historia == E evento di Arte di Palabra ta existi for di aña 2000 i a cuminsa na Korsou. Ange Jessurun, consulente di Papiamento e tempo ey, a krea e evento pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y [[haiku]]. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. == Publikashon == *Pòtpurí Arte di Palabra 2009, kolekshon di e miho obranan propio 2000-2008 *Pòtpurí Arte di Palabra 2014, bundel van de beste eigen werken 2009-2013 *Pòtpurí Arte di Palabra 2019, bundel van de beste eigen werken 2014-2018<ref>{{citeer boek|url=https://data.swpportal.com/upload/books/files/pdf.php?hash=f612ef13d53ec151f70f21767b8546f4&filename=potpuri-arte-di-palabra-2019_inkijkexemplaar.pdf|taal=pap|werk=Arte di Palabra|titel=Pòtpurí Arte di Palabra 2019|datum=|bezochtdatum=10 september 2019}}</ref> nl.wiki:Arte di Palabra ta un kompetensia den Papiamentu pa hóbennan den enseñansa sekundario na Aruba, Bonaire i Kòrsou. Nacemento For di aña skolar 1998-1999 "Papiaments" a bira un asignatura obligatorio den enseñansa sekundario na Kòrsou. E dato aki a duna e impulso pa e inicio di Arte di Palabra, cu na aña 2000 a tuma luga pa prome biaha na Curaçao. For di aña 2006 ta organisá kareda na Bonaire i for di aña 2009 tambe na Aruba. Arte di Palabra ta tuma lugá tur aña i su meta ta pa desaroyá talento literario hóben i literatura pa mucha papiamentu dor di recitashon di poema i konta storia. E kompetensia tin tres kategoria di presentashon: poesia, haiku i relato kòrtiku. Kada kategoria ta dividi den dos grupo: klasnan di skol 1-2 i klasnan di skol 3-6. Den klasnan 1 i 2 ta trata di poemas i storianan eksistente i den klasnan mas haltu ta trata di obranan original (propio). E evaluashon ta distinguí entre trabou propio i trabou eksistente. E finalistanan for di e rondonan di klasifikashon na Aruba, Bonaire i Kòrsou lo kompetí ku otro den e ronde final.[1] 1] E final di Arte di Palabra ta pasa pa tur isla i ta dirigí dor di e Stichting Arte di Palabra ku sosten di Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch gebied. E final ta generalmente konektá ku e entrega di e premionan di Tapushi Literario na honor di e ikonanan kultural na Aruba, Bonaire i Kòrsou. {{Appendix}} NOTES DIA 29 di juli 2021 a tuma lugar na Aruba, na Cas di Cultura, final di e competencia literario Arte di Palabra, cu participacion di hoben di Aruba, Boneiro y Corsou.<ref>https://www.awemainta.com/newspapers/AM210810/offline/download.pdf Arte di Palabra un celebracion na, di y pa Papiamento di kita sombre], Awemainta, 10 ougustus 2021. Rekupera ougustus 2021</ref> Fundacion Lanta Papiamento (FLP) tabata presente y a keda encanta, un biaha mas. Tabata un fiesta di berdad cu a pone enfoke riba Papiamento su rikesa y bunitesa cultural y riba e creatividad y dominio di idioma Papiamento di nos hobennan. E anochi tabata cuadra exactamente cu e meta di e evento cultural aki: Promove amor pa cultura di nos idioma Papiamento. Enrikece nos idioma cu creatividad di nos hubentud. Den sala tabata reina un entusiasmo y alegria y e hobennan a mustra aprecio pa cada un di e participantenan. Tur participante tabata haya un ovacion cu hasta pitamento cu ‘vuvuzela’. UNION t’e palabra cu ta caracterisa e evento aki, union cultural y social entre Aruba, Corsou y Boneiro. Arte di Palabra den tur sentido di palabra ta un celebracion di Papiamento, e idioma unificado di e islanan aki. Masha pabien n’e hobennan participante, na nan docentenan y n’e organisadornan! ===Historia cortico=== Arte di Palabra ta existi for di aña 2000. Señora Ange Jessurun kende tabata consulente di Papiamento e tempo ey, a cuminsa cu e evento aki na Corsou, pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y haiku. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch Gebied ta yuda den financiamento di biahe y estadia. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. Y importante pa menciona, t’e publicacionnan cu Arte di Palabra a produci caba: Pòtpurí Arte di Palabra 2009, cu e mihor obranan di 2000-2008: Pòtpurí Arte di Palabra 2014, cu e mihor obranan di 2009-2013: Pòtpurí Arte di Palabra 2019, cu e miho obranan di 2014-2018. Por bisa cu e coleccionnan aki ta bon material literario pa cualkier lesado y bon material cu por uza den scol. {{Appendix}} Arte di Palabra ta aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y ta masha importante den desaroyo di dominio di idioma. ---------------- '''Modern Hebrew''' ({{lang-he|עברית חדשה}}, ''ʿivrít ḥadašá[h]'', {{IPA-he|ivˈʁit χadaˈʃa|}}, ''[[Literal translation|lit]].'' "Modern Hebrew" or "New Hebrew"), also known as '''Israeli Hebrew''' and generally referred to by speakers simply as '''Hebrew''' ({{lang|he|עברית|}} {{transliteration|he|Ivrit}}), is the form of the [[Hebrew language]] that was [[Revival of the Hebrew language|revived as a spoken language]] in the late 19th and 20th centuries, and the standard form of Hebrew spoken today. It is the official language of the [[State of Israel]]. Among [[Canaanite languages]], Modern Hebrew is the only one spoken today.<ref>{{cite book |author1=Huehnergard, John |url=https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |title=The Semitic Languages |author2=Pat-El, Na'ama |publisher=Routledge |year=2019 |isbn=9780429655388 |page=571 |access-date=2021-02-18 |archive-date=2023-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230701134731/https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |url-status=live }}</ref> ----------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Flag of the Governor of Curaçao.svg|thumb|300px|Bandera di Gobernador di Kòrsou]] '''Gobernador di Korsou''' ta e representante di e monarka [[Hulanda|hulandes]] (hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]]) na [[Kòrsou]]. A instituí e posishon dia [[10 di òktober]] [[2010]] ku Korsou su status komo pais outónomo denter di [[Reino Hulandes]]. Riba nominashon di e mandatario hulandes pa relashonnan di Reino, e monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un término di seis aña; esaki por wòrdu prolonga te maximalmente 12 aña. E gobernador ta dispone di un sekretariado, e gabinete di gobernador, i ta wòrdu asesorá pa e Konseho di Konsulta, konsistiendo di minimo sinku miembro, apuntá pa e gobernador. E '''Gobernador di Aruba''' ta e representante di e hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]] na [[Aruba]]; esaki ta conforme stipulacion den [[Constitucion di Aruba]] (''Staatsregeling van Aruba'').<ref>Articulo II.1 Staatsregeling van Aruba (AB 1987 nr. GT 1)</ref> E posicion a keda institui desde prome di januari 1986 ora Aruba a haya su status como [[Status aparte di Aruba|pais autonomo dentro di Reino Hulandes]]. E monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un termino di seis aña; esaki por wordo prolonga te maximalmente 12 aña. == Facultadnan di gobernador == Facultadnan di e Gobernador di Aruba ta subdividi den e facultadnan asigna na su persona mediante [[ley]] como organo di e Reino y como organo di e pais Aruba. De gouverneur heeft twee taken: hij vertegenwoordigt en verdedigt de algemene belangen van het Rijk en is hoofd van de regering van Curaçao. Hij is tevens vertegenwoordiger op Curaçao van het staatshoofd van het Koninkrijk. Als hoofd van de landsregering is de gouverneur onschendbaar.<ref>Bij ambtsmisdrijven moet hij echter terechtstaan bij de [[Hoge Raad der Nederlanden]]. Bij overige misdrijven kan per Koninklijk Bevel of door de Tweede Kamer vervolging worden bevolen bij de bevoegde rechter in Den Haag.</ref> De gouverneur oefent de uitvoerende macht uit met als verantwoordelijken de ministers, die verantwoording moeten afleggen aan de [[Staten van Curaçao]]. De gouverneur heeft geen politieke verantwoordelijkheden en maakt geen onderdeel uit van het kabinet. Tijdens de formatie speelt de gouverneur een rol bij het aanwijzen van de formateur. In 2012 leidde dit tot onrust, toen gouverneur Goedgedrag tegen de zin van de zittende (demissionaire) ministers, maar op verzoek van de meerderheid van de Staten, een formateur aanwees om een waarnemend kabinet te vormen. De gouverneur wordt door het staatshoofd aangewezen voor een periode van zes jaar op voordracht van de bewindspersoon voor koninkrijksrelaties van het Koninkrijk (en tegelijk van het land Nederland). Deze periode kan worden verlengd tot maximaal één termijn. De gouverneur wordt bijgestaan door zijn secretariaat, het kabinet van de gouverneur, en wordt geadviseerd door de Raad van Advies, bestaande uit ten minste 5 leden, aangewezen door de gouverneur. == Lista == Op 10 oktober 2010 werd Curaçao een land binnen het [[Koninkrijk der Nederlanden]]. Voor deze datum vertegenwoordigde de [[Lijst van gouverneurs van de Nederlandse Antillen (1954-2010)|gouverneur van de Nederlandse Antillen]] onder meer Curaçao. E promé gobernador di Kòrsou tabata [[Frits Goedgedrag]], kende tambe tabata e último [[gobernador di Antia Hulandes (1954-2010)|gobernador di Antia Hulandes]] prome ku esaki a wordu disolbi dia [[10 di òktober]] [[2010]].<ref>RNW.nl - [https://web.archive.org/web/20110120003916/http://www.rnw.nl/caribiana/article/gouverneurs-voor-curacao-en-sint-maarten Gouverneurs voor Curaçao en Sint Maarten]</ref> {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !! Nòmber !! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | | 2010 - 2012 | [[Frits Goedgedrag]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2012 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | (interino) |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Lucille George-Wout-crop.jpg|95px]] | 2013 - presente | [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> | 4 di novèmber 2013 |} {| class="wikitable" ! Van ! Tot ! Nomber ! Bijzonderheden |- | 10 oktober 2010 || novèmber 2012 || [[Frits Goedgedrag]] || |- | november 2012 || novèmber 2013 || [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] || interino |- | november 2013 || presente || [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> || |} == Lista di gobernador interino == Bij koninklijk besluit kunnen een of meerdere waarnemend gouverneurs worden benoemd die de gouverneur vervangen bij ziekte of afwezigheid of hem vervangen na zijn ontslag of overlijden. {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !![[Gobernador interino]]!! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2010 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | | 2013 - 2019 | [[Nolda Römer-Kenepa]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Michèle Russel-Capriles.jpg|95px]] | 2019 - presente | [[Michèle Russel-Capriles]] | 1 di yüni 2019 |} * 10 oktober 2010 - [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] * 1 juni 2013 - [[Nolda Römer-Kenepa]] * 1 juni 2019 - [[Michèle Russel-Capriles]]<ref>{{cite news|url=https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|werk=Curaçao.nu|titel=RMR benoemt Russel-Capriles tot waarnemend gouverneur van Curaçao|datum=17 mei 2019|bezochtdatum=8 juni 2019|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190608092330/https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|archiefdatum=2019-06-08}}</ref> {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] [[:Category:Organonan Gubernamental]] --------- {{Databox}} ==Idiomanan na Aruba == Aruba ta un sociedad sumamente multilingual caminda mayoria di e habitantenan ta domina mas cu un idioma. Hopi [[Arubiano]] ta capas di combersa den por lo menos tres di e siguiente idiomanan: Papiamento, Hulandes, [[Ingles]] y [[Spaño]] y ta cambia comodamente entre dos of mas di e idiomanan aki den bida diario, haciendo e isla un di e teritorionan linguisticamente mas diverso den Caribe. E [[pais insular]] tin dos [[idioma ofisial|idioma oficial]], cu ta [[Papiamentu|Papiamento]] y [[Hulandes]]. E sistema di enseñansa local ta rekerí pa studiantenan siña Ingles y Spaño desde scol basico. Otro idiomanan, manera [[Portugues]], [[Chines mandarin|Chines]], [[Idioma Krioyo Haitiano|Crioyo Haitiano]] y hopi otro, tambe ta wordo papia den comunidadnan minoritario riba e isla. Segun estimacion na 2010 e gruponan etnico mas grandi tabata: Hulandes 78.7%, [[Colombia]]no 6.6%, [[Venezuela|Venezolano]] 5.5%, [[Republika Dominikano|Dominicano]] 2.8% y [[Haiti]]ano 1.3%.<ref name=":0">{{en}}{{Citeer web |titel=Aruba |datum=2025-03-25 |werk=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |bezochtdatum=2025-07-28 |uitgever=Central Intelligence Agency}}</ref>, Tur e cuater idioma, Papiamento, Hulandes, Ingles y Spaño, cu ta wordo uza como idioma principal of idioma primario bou di e poblacion Arubano a mira cambio den e periodo di 1980 te 2010 (idioma principal ta expresa den tabel como % di e total).<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref>: {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! Idioma principal!! 1980<br>% || 1990<br>% || 2000<br>%!! 2010<br>% || Trend |- | [[Papiamentu|Papiamento]] || &nbsp;&nbsp;80.1 || &nbsp;76.6 || &nbsp;&nbsp;69.4 || &nbsp;&nbsp;68.3 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- | [[Spaño]] || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;7.4 || &nbsp;&nbsp;13.2 || &nbsp;&nbsp;13.5 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{increase}} |- | [[Hulandes]]|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;5.0 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;5.4 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.0 ||&nbsp;&nbsp;{{steady}} |- | [[Ingles]] || &nbsp;&nbsp;10.6 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.9 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.1|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7.0 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- |} == Idiomanan oficial == === Papiamento === {{wak articulo|Articulo principal: [[Papiamento na Aruba]]}} Segun Gobierno di Aruba, e [[lenga materno|idioma materno]] y idioma primario di casi tur Arubiano ta Papiamento,<ref>{{en}}{{Cite web |title=Language |url=http://www.aruba.com/ExploreAruba/Culture/language.aspx |url-status= |archive-url=https://web.archive.org/web/20110809190231/http://www.aruba.com/explorearuba/culture/language.aspx |archive-date=2011-08-09 |access-date= |website=aruba.com}}</ref> un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu su raiz te na [[siglo 16|siglo diesseis]]. Sinembargo, Papiamento no tabata papia extensamente na Aruba te den siglo 18 y 19, ora cu e idioma a bira mas presente den material riba e isla, particularmente den e bukinan di scol Catolico Romano. Papiamento ta un idioma mescla cu ta combina elementonan for di [[Portugues]], Spaño, Hulandes y tambe algun rasgo di idiomanan Africano y Arawak.<ref name=":0"/> Su evolucion a tuma luga na Corsou durante siglo 16 ora cu e Africanonan sclabisa y e sclabisanan Spaño a desaroya un medio comun pa por comunica entre nan mes. Desde mei 2003, Papiamento ta e di dos idioma oficial riba Aruba, hunto cu Hulandes<ref>[https://www.gobierno.aw/1311-kunst-wetenschappen-en-taal Landsverordening officiële talen], Gobierno di Aruba</ref>, y e ta ser considera como un marcador esencial di identidad nacional. Den area di enseñansa, Papiamento no tabata ricibi masha atencion na Aruba te na 1995. E idioma a wordo inclui oficialmente den e curiculo escolar na 1998 y 1999. Desde e tempo ey, e isla a brasa su idioma nativo. Awendia, bijbel, diccionario y cuentanan di hada skirbi den e idioma ta facilmente disponibel riba e isla. === Hulandes === Pa decadanan Hulandes ta un di e idiomanan oficial di e isla ya cu e isla ta un parti contituyente di [[Reino Hulandes]]. Apesar di su status oficial, e ta incomun como un prome idioma papia. Un estudio di Croes (2015) entre estudiantenan a revela cu, apesar di e uzo amplio di Hulandes como idioma di instruccion, e idioma practicamente no tin funcion comunicativo pafor di les.<ref name=":1">{{citeer web|url=https://studenttheses.uu.nl/bitstream/handle/20.500.12932/42633/The%2520Current%2520Context%2520of%2520the%2520Language%2520of%2520Instruction%2520in%2520Aruban%2520Education%2520-%2520Master%2520Thesis%2520-%2520Kristi%2520Lo-Fo-Sang.pdf?sequence=1|titel= The Current Context of the Language of Instruction in Aruban Education Towards a more inclusive Multilingual Education|auteur=Kristi Lo-Fo-Sang|datum=2022|uitgever=Universidad Utrecht}}</ref> Banda di enseñansa, e uzo di Hulandes ta principalmente den asuntonan huridico y di gobernacion.<ref>{{Cite web |title=About Us |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |access-date=2014-05-20 |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |archive-date=2014-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean}}</ref> == Otro idiomanan comun == === Ingles === Aruba a reconoce Ingles como un idioma internacional, y a exigi pa muchanan siña Ingles for di klas 4 di scol basico. Uzo di Ingles riba e isla ta data for di cuminsamento di [[siglo 19|siglo diesnuebe]], tempo cu e Inglesnan a ocupa [[Kòrsou|Corsou]], Aruba y [[Boneiru|Boneiro]]. Ora cu e gobernacion Hulandes riba e islanan a reanudá na [[1815]], autoridadnan a tuma nota di e uzo ya generalisa di e idioma.<ref name="Putte">{{Cite book |last=Van Putte |first=Florimon |title=Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd |publisher=de Walburg Pers |year=1999 |location=Zutphen |language=nl}}</ref> Fin di añanan 1920 y inicio di añanan 1930 un cantidad grandi di hende cu ta papia Ingles, for di particularmente [[Karibe anglofóniko|Caribe anglofonico]], a wordo treci na e isla durante e añanan di boom di petroli. Hopi di e inmigrantenan aki tabata biba den e area di [[San Nicolas]], caminda [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] tambe tabata situa. Te cu awe, hopi di nan descendiente a keda cu Ingles Crioyo como nan prome idioma.<ref name=":1"/> Aunke Ingles no ta e [[lingua franca]] riba e isla, el a bira un idioma hopi popular bou di e hubentud. Ademas, Ingles ta un di e idiomanan mas importante den economia di Aruba. Un di e sectornan economico principal ta [[turismo]], mientras un cantidad significante di turista ta procedente di Merca y Canada.<ref name=":1"/> Mas recientemente, tin un aumento den uzo di idioma Ingles den enseñansa superior, por ehempel na [[Universidad di Aruba]]. === Spaño === {{wak articulo|Articulo principal: [[Idioma Spaño na Aruba]]}} Prome cu gobernacion Hulandes, Aruba tabata un colonia Spaño di 1499 te 1636. Spaño a bira un idioma importante riba e isla den [[siglo 18|siglo diesocho]] debi na cercania y lasonan economico estrecho cu colonianan Spaño den cercania den loke awor ta [[Venezuela]] y [[Colombia]],<ref name="Putte" /> Door di e localisacion geografico aki di Aruba, awendia hopi Arubiano y inmigrante tambe ta domina Spaño; 85% di e poblacion ta papia Spaño como di dos idioma.<ref name=":0"/> Studiantenan Arubiano ta cuminsa siña e idioma for di klas 5 di scol basico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1291007560|titulo=Languages on Aruba}} {{References}} }} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Idioma]] ----------------------------------------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Hilda de Windt-Ayoubi''' ( ) ta un lingwista, traduktor, outor, poeta, kolumnista i papiamentista di [[Kòrsou]]. lingwista, poeta, pintor i traduktor di The Prophet di Kahlil Gibra == Bida == Hilda Ayoubi a nase i lanta na Kòrsou. Famia di 5 yu muhe di mayornan di Libano. Hilde de Windt-Ayoubi a studia idiomanan ingles i spañó, tambe literatura. Na 2014 a sali e buki 'E Profeta', un tradukshon ku el a hasi di e buki ingles 'The Prophet', obra maestral di e eskritor Kahlil Gibran. Pa esaki el a risibí na 2014 un distinshon di 'The George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair' na e universidat di Maryland. Hilda a skirbi su promé poemanan na 1972, tempu ku e tabata studiante na Nijmegen, Hulanda. Despues e no tabata aktivo mas. Na desèmber 2007 el a kuminsá skirbi atrobe, pero tabata te na 2009, inspirá pa su kolega Robbie Griffith (†), ku el a bolbe kuminsá skirbi i publiká. Su poemanan na ingles, hulandes, spañó i papiamentu ta sali regularmente durante e último dékada den e korant Amigoe. She was born and raised in Curaçao. She was a secondary school teacher and a lecturer at the University in Curacao. Her works include Gedicht (2018) and Geef me je Taal (2019); for her Papiamento translation of Kahlil Gibran’s The Prophet (2014), she was awarded the Kahlil Gibran Chair at the University of Maryland. In 2019 she received UNESCO’s Certificate of Merit for her work on Papiamento.<ref>https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/translingualism-translation-and-caribbean-poetry/ Translingualism, Translation and Caribbean Poetry], Werkgroep Caraibische Letteren (2022)</ref> She writes in Dutch, French, English, Papiamento and Spanish. == Bibliografia == * ''La dislocación de los elementos oracionales y la elipsis en los refranes de La Celestina'' (2011, UoC) * ''Gedicht'' (2018?, kolekshon di poesia) * ''Geef me je taal. Dat ik je beter versta / Duna mi bo idioma. Pa mi por komprondé bo miho'' (2019) * ''Translingualism, Translation and Caribbean Poetry'' (2022, kolekshon di poesia multilingual huntu cu Piet Muysken) Hilda De Windt – Ayoubi, schrijfster, dichteres, columniste, kunstenares en hispaniste uit Curaçao. Ze is bekend vanwege o.a. haar vertaling in haar moedertaal Papiaments van het bekende boek The Prophet van Kahlil Gibran, CDL University Press, verschillende vertalingen van gedichten en haar jarenlange publicaties van gedichten in vier talen in de krant Amigoe op Curaçao. Ze presenteerde op deze middag ook haar Papiamentse vertaling van The Prophet die dit jaar wereldwijd haar 100-jarig bestaan viert en al in 105 talen, waaronder ook het Hindi, is vertaald.<ref>Henk Moeniralam,[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/papiaments-gedicht-moedertaal-van-hilda-de-windt-ayoubi-ook-in-sarnami-vertaald/ Papiaments gedicht ‘Moedertaal’ van Hilda de Windt-Ayoubi ook in Sarnámi vertaald], Werkgroep Caraibische Letteren (2023)</ref> I studied at the Catholic University in Nijmegen, nowadays named Radboud University. I also studied at UoC in Curacao, Dutch Antilles. I have a Master degree in Education with major in the Spanish Language and a Bachelor degree in Public Relations. Further on, I have a minor degree (LO) in English. I have been teaching the Spanish Language and Literature for more than 30 years at a secondary school and also have been teaching Didactics, Analysis of Methods, Spanish Grammar and Oral and Written Communication for more than eight year at University of Curacao. I translated "The Prophet" (by Kahlil Gibran) into the Papiamentu language. This translation was published by the Maryland University Press. For this translation I was granted an award by the George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair for Values and Peace, May, 2014. Further on, I attended an art Academy for four years. As part of a group exhibition I exhibited four times several of my paintings. I write poetry in six languages, Papiamento, Dutch, English, Spanish, Italian, and French. Recently my first poetry book illustrated with twenty of my paintings was published by LM Publishers in the Netherlands. I Master different languages, for example, Dutch, Spanish, English, Papiamentu. Currently, I am also studying different other languages, like Italian, Quechua. I am very interested in promoting and conserving Native Languages. Therefore, my poetry often focuses on native languages. In 2019, my second poetry book that focuses on language will be published. I belief that it is of utmost importance to focus more on Literature (specifically on creative writing) and Art in the education at school.<ref>[https://independent.academia.edu/HildadeWindtAyoubi Hilda de Windt Ayoubi]</ref> {{Appendix}} -------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Sidney M. Joubert''' (☆ [[1939]] na [[Kòrsou]]) ta un dosente, lingwista i papiamentista di [[Kòrsou]]. Na 2023 el a risibí e titulo di ''doctor honoris causa'' di [[University of Curaçao]] pa su kontribushon na [[idioma]] [[papiamentu]]. == Bida == == Bibliografia == * Dikshonario di verso Papiamento-Hulandes NOTES Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC March 20, 2023 REDAKSHON.<ref>[https://kikotapasando.com/2023/03/20/eredoctoraat-voor-sidney-joubert-bij-de-uoc-sidney-joubert-doctor-honoris-causa-bij-de-uoc/ Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC / Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC], Willemstad, 18 maart 2023</ref> Op 16 maart jl. werd tijdens een plechtige openbare zitting van het College van Decanen van de Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (UoC), aan de heer Sidney. M. Joubert, het eredoctoraat verleend. In een volle Aula opende de Rector Magnificus, dr. Francis de Lanoy, deze plechtige zitting, waarbij hij alle aanwezigen in de zaal welkom heette, in het bijzonder de heer Joubert en de twee paranimfen, mevrouw Lucille Berry-Haseth en de heer Edward John Joubert, die hem flankeerden tijdens deze plechtigheid. De decaan van de Algemene Faculteit, drs. Adriënne Fernandes, nam vervolgens het woord, en ging kort in op de redenen die voor de Algemene Faculteit aanleiding waren om de heer Sidney Milton Joubert voor te dragen als kandidaat voor het eredoctoraat. Zij gaf aan dat de heer Joubert over een tijdsbestek van vijftig jaar, zich bijzonder verdienstelijk heeft gemaakt voor de gemeenschap, op het gebied van taalkunde van het Papiamentu. Bovendien wees zij erop dat de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan is. Het eredoctoraat, zo vervolgde zij, wordt als welverdiend eerbetoon aan deze kandidaat verleend voor zijn zeer uitzonderlijke prestaties in het kader van culturele en academisch gerelateerde verdiensten. De heer Joubert, met zijn talrijke merites is van bijzondere betekenis voor de Algemene Faculteit, die taal, literatuur en cultuur centraal stelt, de lerarenopleiding Papiamentu aanbiedt en een leerstoel heeft gerelateerd aan het bestuderen en verwerven van Papiamentu. Het is dan ook niet verwonderlijk dat vanuit deze faculteit de rol van het Papiamentu als algemene omgangstaal in de Curaçaose samenleving, met deze erebenoeming, bekrachtigd en versterkt wordt. Vervolgens nam de Rector Magnificus het woord, die na verwijzing naar de mogelijkheid die de Landverordening Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (LuoC) biedt (art. 37 lid 2), de heer Sidney M. Joubert en zijn twee paranimfen naar voren riep om hen ten overstaan van het College van Decanen de bul te overhandigen. Prof. dr. Ronald Severing, verbonden aan de Algemene Faculteit, en promotor van Sidney Joubert bij deze plechtigheid, sprak bij de laudatio, lovende woorden uit, verluchtigd met een powerpoint, met afbeeldingen van werken van de heer Joubert. Hij gaf aan dat de heer Joubert een fervente taaldeskundige en in het bijzonder een verwoede Papiamentist is. Eerder was hij docent Spaanse taal- en letterkunde op de middelbare school en de UNA en tevens beëdigd vertaler en lexicograaf. Hij werd bij de oprichting van het overheidsbureau Sede di Papiamentu (1983) aangesteld om aan een vocabulaire van het Papiamentu te werken. Sindsdien zijn er van zijn hand ten behoeve van het Papiamentu, vocabulaires (1988, 1990) verschenen en verder woordenboeken in druk (1991, 1999, 2007), met supplementen (1997), een taalgids Papiamentu voor toeristen (1994), digitale woordenboeken (2002), online versies (Google Chrome, Microsoft Edge, Mozilla Firefox en Safari) en achtereenvolgende spellingcheckers Papiamentu voor Microsoft Office (2003-2014) Windows 98-8.1 (2001, 2007, 2014). Naast kenner van de taalkunde van het Papiamentu en de autoriteit op het gebied van de gemeenschappelijke Papiamentse woordenschat, is de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan, blijkens de omvangrijke driedelige gezamenlijke uitgave in het Papiamentu, Pa saka kara (1109 pp., 1983); ook verzorgde hij met auteursgroepen tweetalige Nanzi-boeken (2005, 2019). Hij is Papiamentu-connaisseur bij uitstek, getuige de talrijke publicaties van zijn hand en ook samen met lokale en buitenlandse deskundigen. Hij heeft zich bekwaamd en intensief ingezet voor het promoten van de studie, kennis en correct gebruik van het Papiamentu vanaf begin zeventiger jaren tot heden. Hij is ook medeverantwoordelijk voor de meer dan 400 woorden Antilliaans-Nederlands die in het Groene Boekje zijn opgenomen. Gedurende een aantal jaren, zijn de krantenteksten van het Antilliaans Dagblad en de Amigoe verzameld. Uit die verzameling zijn door onder andere de heer Joubert karakteristieke woorden geselecteerd die in het Groene boekje terecht zijn gekomen als: empaná, blenchi, dushi, karkó en snèkbar. Tevens is hij vanaf het begin (1999) tot recentelijk (2018) betrokken geweest bij de samenstelling van het Papiamentu-dictee en ook als jurylid van het jaarlijkse Diktado Nashonal Papiamentu in de aula van de UoC. De eredoctor is reeds meerdere malen eervol onderscheiden en heeft meervoudig eerbewijs mogen ervaren vanuit diverse maatschappelijke en academische instituties. Na de laudatio van zijn promotor kreeg dr. Sidney Joubert het woord van de rector. Hij liet weten dat toen hij van zijn benoeming op de hoogte werd gesteld, verrast was en zeer geëmotioneerd raakte. Hij dankte dan ook allen die betrokken waren vanaf de voordracht tot aan zijn benoeming. Hij vertelde hoe zijn belangstelling voor het Papiamentu begon. Dat gebeurde tijdens de colleges die hij volgde bij drs. Raúl Römer aan de Universiteit van Amsterdam. Raúl Römer onderzocht het Papiaments als toontaal. Joubert gaf voorbeelden als mata (plant) en mata (doden). Er was verschil in toon, hoog laag en laag hoog te horen. Op Curaçao werd Antoine Maduro zijn leermeester, waar hij ook mee samen werkte. Hij werd al snel door de overheid in twee opeenvolgende spellingcommissies voor het Papiamentu benoemd, in de commissie Römer en de commissie Jonis. Bij het Buki di oro, het gouden boekje met de officiële spelling van de overheid (2009), had hij ook zitting in de commissie die het werk voorbereidde. Na dit dankwoord en bijzonderheden over zijn werk, sloot de Rector Magnificus de officiële zitting. In het informele deel dat daarop volgde, spraken beide paranimfen de pas gedoctoreerde promotus toe. Lucille Berry-Haseth wees op haar lange vriendschap met de gepromoveerde en hun samenwerking op het gebied van Papiamentu. De laatste tien jaar hebben zij zich samen met een redactieteam beziggehouden met een verklarend woordenboek Papiamentu. Zij sloot af met een prachtige voordracht van het gedicht Oda na Sidney, dat zij eerder (2018) aan hem opdroeg. Vervolgens wist paranimf Edward John te vertellen dat zijn vader bekend stond als de leraar Spaans van het Peter Stuyvesant College. Hij vond het een eer dat hij de paranimf mocht zijn bij de promotie van zijn vader. Het informele deel werd afgesloten met een voordracht door Gregory Berry, die bij het publiek erg in de smaak viel met humoristische teksten uit de Papiamentu-literatuur van Guillermo Rosario, Pierre Lauffer en Elis Juliana. Het geheel werd afgesloten met een geanimeerde receptie op de patio van de Universiteit van Curaçao. {{Appendix}} ---------------- '''Frank Martinus Arion''', pseudónimo di '''Frank Efraim Martinus''' (n. [[17 di desèmber]] [[1936]] na [[Kòrsou]] - f. [[28 di sèptèmber]] [[2015]]) tabata un eskritor, poeta i lingwista [[Antias Hulandes|antiano]]. E tabata skirbi obranan tantu na idioma [[hulandes]] komo [[Papiamentu]]. Su obra mas famoso ta e novela ''Dubbelspel'' (Changá). E ta konosí tambe pa su investigashon di e orígen di Papiamentu i pa su empeño pa uso di Papiamentu komo idioma di instrukshon. == Biografia == Frank Martinus Arion a nase na 1936 i ta un di tres yu di Minuel Martinus Arion i Marina Jansen di bario di Buena Vista, [[Willemstad]]. Poko despues di su nasementu e famia ta muda pa [[Aruba]], unda su tata a wòrdu empleá pa e refineria [[Lago Oil & Transport Company|Lago]]. Ku kuater aña su mama i un ruman ta fayesé den un aksidente di tráfiko, despues di kual e ku su otro ruman a wòrdu mandá bek Kòrsou i alohá serka varios miembro di famia. Frank Martinus Arion a lanta den bario di [[Otrobanda]]. Fo'i skol básiko su talento pa skirbimentu a keda manifesta; den su último aña na skol básiko e ta gana e Premio Neerlandia pa e mihor ensayo na hulandes. Frank was een heel goede leerling. Hij mocht op de lagere school een aantal klassen overslaan. Durante su tempu na skol e ta kuminsa usa e nòmber Frank Efraim Martinus pa motibu di e laso ku su tata tabatin ku e [[partido polítiko]] [[Partido Nashonal di Pueblo|PNP]]. E no tabata deseá di wòrdu asosiá ku e aktivismo polítiko di su tata; te añanan 50 e ta usa su fam original pa publikashon di su promé obranan. Na kabamentu di skol sekundario na 1955, Arion ta muda pa [[Hulanda]] unda e ta studia idioma i literatura hulandes na [[Universidat di Leiden]]. Durante su temporada na universidat ela lanta e komunidat studiantil "Baranka Antilliana", kual tabata fungi komo refugio pa studiante prosedente di [[Antias Hulandes]], manera e mes. Tambe den e époka aki e tabata skirbi un seri di poema, kualnan a sali publika pa prome bes den e revista "Antilliaanse Cahiers" komo kolekshon titulá ''Stemmen uit Afrika''. ----- Na zijn schooltijd verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal- en letterkunde ging studeren aan de Universiteit Leiden. Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die, net als hijzelf, afkomstig waren uit de Nederlandse Antillen. Ook schreef hij in deze jaren een reeks gedichten, die in 1957 voor het eerst als bundel onder de titel Stemmen uit Afrika werden gepubliceerd in het tijdschrift Antilliaanse Cahiers. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het mede door hem opgerichte tijdschrift Encuentro Antilliano. Ook las hij regelmatig voor in het programma van de Nederlandse buitenlandse radio. Kort voor het einde van zijn studie onderbrak hij deze en keerde voor enige tijd terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij onderzoek deed naar de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiamentu. Hij publiceerde de resultaten van dit onderzoek in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch verder te studeren en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij het Instituut voor Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam.[2] Onder invloed van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel, waarin hij aan de hand van vier mannen die domino spelen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen in die tijd. Via de personages in de roman heeft Arion kritiek op de rebellen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen.[3] De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs. Arion doneerde het prijzengeld van 1000 ƒ aan de strijd tegen het apartheidsbeleid in Zuid-Afrika. In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam, waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin.[4] Vertaald met www.DeepL.com/Translator (gratis versie) de.wiki: Na zijn afstuderen verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal en Nederlandse letterkunde begon te studeren aan de Universiteit van Leiden . Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die net als hij uit de Nederlandse Antillen kwamen . Hij schreef in deze jaren ook een reeks gedichten, die in 1957 als bundel verscheen onder de titel Stemmen uit Afrika in het tijdschrift Antilliaanse Cahierswerden voor het eerst gepubliceerd. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het dagblad Encuentro Antilliano , waarvan hij medeoprichter was . Ook gaf hij regelmatig lezingen in het Nederlands buitenlands radioprogramma . Kort voor het einde van zijn studie brak hij het af en keerde voor een tijdje terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij zich bezighield met de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiaments. De resultaten van dit onderzoek publiceerde hij in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch zijn studie voort te zetten en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij de afdeling Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam . [2] Onder de indruk van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao, begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel , waarin hij aan de hand van het voorbeeld van vier dominospelende mannen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen op die tijd. Via de personages in de roman uit zich Arion kritisch over de opstandelingen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen. [3]De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en CW van der Hoogtprijs . Arion doneerde het prijzengeld van ƒ 1000 om de apartheid in Zuid-Afrika te helpen bestrijden . In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam , waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap van de stad. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin (in het Engels: "Farewell to the Queen"). [4] In 1975 ging Arion naar Zuid-Amerika, waar hij een aanstelling als docent aanvaardde aan een instituut voor de opleiding van leraren in de Nederlandse kolonie Suriname , die net onafhankelijk werd. Hier trouwde hij ook met zijn vrouw Trudi Guda, met wie hij twee kinderen zou verwekken. In 1980, na de machtsovername van Desi Bouterse , verliet het gezin Suriname en keerde terug naar Arion's thuisland Curaçao. Daar werkte hij aan de standaardisatie van het Papiaments en begon hij opnieuw onderzoek te doen naar de oorsprong ervan. Hij was vooral geïnteresseerd in de overeenkomsten tussen het Papiaments en de varianten van het Kaapverdiaans Creools, die worden gesproken op de eilanden voor de westkust van Afrika. Ook voerde hij campagne voor de invoering van het Papiaments als basisschooltaal op Curaçao, waardoor hij soms in conflict kwam met de lokale autoriteiten. In dit kader schonk hij in 1987 de particuliere basisschool Skol Humanistiko Erasmo , waar lessen werden gegeven in Papiaments. [5] Gedurende deze tijd begon Arion meer politiek betrokken te raken, wat culmineerde in de oprichting van zijn eigen partij, de Kambio Radical ("Radical Reversal", kortweg KARA) in 1988. KARA kreeg echter nooit genoeg stemmen om een ​​zetel in het parlement van het eiland te winnen. [6] In 1996 promoveerde Arion aan de Universiteit van Amsterdam. Zijn proefschrift was getiteld De kus van een slaaf. Papiaments West-Afrikaanse connecties en de oorsprong van het Papiaments en andere talen verkend. Hij bracht onder meer de stelling naar voren dat het Papiaments sterker dan voorheen bekend was beïnvloed door de geheime taal Guene, die door de plantageslaven van Curaçao werd gebruikt. Daarnaast heeft het Guene ook andere Caribische talen beïnvloed en zelfs de Engelse en Nederlandse taal. [7] == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doktoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (kontiniendo: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'') * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Mira tambe == * [[Gueni]] {{Commonscat|Frank Martinus Arion}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =191263500|titulo=Frank Martinus Arion}} {{References}} ;Lista di fuente * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3, pág. 405–410. * Wim Rutgers: ''Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba'', Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, pág. 272. * B. Jos de Roo: ''Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958'', Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam (2014), ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. Den: ''A History of Literature in the Caribbean''. Tomo 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia (2001), ISBN 90-272-3448-5, pág. 362. * ''Schrijver Frank Martinus Arion overleden''. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * ''Writer Frank Martinus Arion Passed Away'', Curacaochronicle.com (28 di sèptèmber 2015}}</ref> * ''Frank Martinus Arion geeft lintje terug'', Trouw.nl. (16 di desèmber 2008) }} {{DEFAULTSORT:Arion, Frank Martinus}} [[:Category:Ganador premio Cola Debrot]] [[:Category:Hende]] [[:Category:Kòrsou]] == Referensia == * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 407–408. * Wim Rutgers: Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba. 1. Auflage. Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, S. 272. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 408–409. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 410. * B. Jos de Roo: Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958. Hrsg.: Universiteit van Amsterdam. 1. Auflage. Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam 2014, ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. In: A History of Literature in the Caribbean. Band 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia 2001, ISBN 90-272-3448-5, S. 362. * Schrijver Frank Martinus Arion overleden. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * Frank Martinus Arion geeft lintje terug. In: trouw.nl. 16. Dezember 2008, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). == Weblinks == {{Commonscat}} [[:Category:Korsou]] [[:Category:Eskritor]] [[:Category:Hende]] Kort na de geboorte verhuisde het gezin naar Aruba, waar de vader een baan had aanvaard bij een plaatselijke oliemaatschappij. Toen hij vier jaar oud was, stierven Arions moeder en jongere broer bij een ongeval, waarna Frank en zijn zus werden teruggestuurd naar Curaçao, waar ze onderdak vonden bij verschillende familieleden. Zijn schrijftalent bleek al toen hij op de lagere school zat; in het laatste jaar van de basisschool won hij de Neerlandiaprijs voor het beste essay in het Nederlands. Tijdens zijn schooltijd begon hij de naam Frank Efraim Martinus voor zichzelf te gebruiken. De achtergrond was de politieke betrokkenheid van zijn vader bij de Nationale VolkspartijCuraçao, waardoor de naam "Arion" bekend werd bij veel bewoners van het eiland. Frank wilde echter niet geassocieerd worden met het politieke activisme van zijn vader; pas in de jaren vijftig gebruikte hij zijn oorspronkelijke achternaam weer voor de publicatie van zijn eerste werken. [1] '''Frank Martinus Arion''', seudónimo de '''Frank Efraim Martinus''' ([[Curazao]], [[17 de diciembre]] de [[1936]]-[[28 de septiembre]] de [[2015]])<ref name=fallece>{{cita noticia|título=Writer Frank Martinus Arion Passed Away|url=http://curacaochronicle.com/local/writer-frank-martinus-arion-passed-away/|fechaacceso=29 de septiembre de 2015|obra=curacao chronicle|fecha=28 de septiembre de 2015|idioma=inglés}}</ref> fue un escritor antillano. En 1955 se trasladó a los [[Países Bajos]] para estudiar letras neerlandesas en la Universidad de Leiden. En 1981 volvió a instalarse en su ciudad natal, tras residir unos años en [[Paramaribo]] ([[Surinam]]). Fue un fuerte promotor del [[papiamento]]. Hij werkte in Nederland , Suriname en de Nederlandse Antillen en schreef in het Nederlands en Papiaments . De roman Dubbelspel (nl) (1973) is zijn eerste boek en zijn grootste publiekssucces. == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' (Changa)<ref>[http://www.diegopuls.com.ar/index.php?option=com_content&task=view&id=112&Itemid=39&lang=es Doble juego, fragmento traducido al español (inédito)]; visitado el 21 de febrero de 2012</ref> *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doctoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (contiene: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'' * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Referencias== {{listaref}} == Link eksterno == *{{Enlace roto|1=[http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 página web sobre Arion del Fondo de las Letras Neerlandesas (en inglés)] |2=http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 |bot=InternetArchiveBot }} ------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Abraham Daniel Jesurun''' (n. [[20 di aprel]] 1839 na [[Korsou]] - f. [[20 di mart]] [[1918]] na [[Korsou]]) tabata un ....... [[Kòrsou]]. == Biografia == Jesurun a nase na aña 1939 na Willemstad. * Kasa ku Rachel David Capriles na 1880. * Na 1905 elegi Presidente di KVK Korsou. van 1884 tot 1919 In het grote boek over de History of the Jews of the Netherlands Antilles (1970) wordt Abraham Daniel Jesurun (1839-1918) ‘Curaçao’s then most cultured man’ genoemd, die verschillende talen in woord en geschrift beheerste. Hij wordt bijvoorbeeld een ‘specialist in Papiamento’ genoemd (Emmanuel & Emmanuel 1970, 1: 411, 454). Jesurun blijkt een belangrijk man geweest te zijn op Curaçao. Zo was hij secretaris-directeur van de Aruba Phosphaat Maatschappij, vele jaren voorzitter van de Kamer van Koophandel en Nijverheid en directeur van de Curaçaosche Bank. Ook is hij lid van de Koloniale Raad geweest en bestuurslid van het Geschied-, Taal-, Land- en Volkenkundig Genootschap te Willemstad. Voor al die activiteiten is hij onderscheiden: hij werd eerst ridder in de orde van OranjeNassau (1908), later officier (1913). In de serie ‘beroemde personen’ werd er in 1998 een postzegel met zijn beeltenis erop uitgebracht. <ref> ''Jan Noordergraaf'', [https://www.ivdnt.org/images/stories/onderzoek_en_onderwijs/publicaties/trefwoord/Papiaments_def.pdf Lexicografie op Curacao: Abraham Jesurun en zijn woordenlijst van het Papiaments (1898)]</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=it|oldid =129014577|titulo=Emilio Teza}} {{References}} }} [[:Category:Linguistica]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62275387|titulo=Dialect}} {{References}} }} [[:Category:Idioma]] ------- {{Variante|a}} [{Databox}} '''Pidgin''' ta e idioma ---------------- {{Databox}} E '''álfabèt latin''' ta un [[álfabèt|skritura alfabétiko]] foi kual den kurso di [[siglo]]nan a desaroyá un kantidat di álfabèt pa uso den kasi tur idioma skirbi den hemisferio oksidental, prinsipalmente na Nort i Sur Amerika, kasi henter [[Oropa]], Afrika supsahara i un kantidat di pais asiatiko na Oustralasia i Asia Sentral. E skritura latin tin e kantidat di usuario mas grandi na mundu. E skritura latin e ta forma e base di e [[Alfabèt Fonétiko Internashonal]] (IPA), i e 26 lèter mas komun ta e lèternan di e [[ISO basic Latin alphabet]]. E ta un álfabèt bikamaral di trinta lèter, kreá fin di siglo nuebe den imperio búlgaro (e aktual [[Nort Macedonia]]), pa e disípulonan di pader Cyrille òf posiblemente Clément d'Ohrid (e promé obispo di e iglesia ortodokso di [[Bulgaria]]) i ta basá riba e álfabèt [[Gresia|griego]] i glagolítiko. Ainda na komienso di siglo 21 ta usa e [[álfabèt siríliko]] den un kantidat di [[idioma slaviko]], entre otro búlgaro, masedoniano, [[idioma montenegrino|montenegrino]], servio, ukraniano, ruso i bieloruso. Bou influensia [[Rusia|ruso]] e ta komun tambe den hopi idioma ku no ta idioma slaviko manera [[kazachs]], [[idioma kirguis|kirguis]], [[tatar]] (idioma [[Turkia|turko]]), [[tajikistano]], [[idioma mongoles|mongoles]] inkluso hopi otro idioma chikitu. Te [[1859]] e tabata e skritura di e [[idioma rumano]] i den e antiguo [[Moldavia]] tabata skirbi e [[idioma moldaviano]] (un [[dialecto|dialekto]] rumano) ku un álfabèt siríliko. * Het Latijns schrift[1] is een alfabetisch schrift waarvoor in de loop der eeuwen een aantal alfabetten zijn ontwikkeld voor gebruik in vrijwel alle westerse geschreven talen, voornamelijk Noord- en Zuid-Amerika, bijna heel Europa, Sub-Saharaans Afrika en een aantal Aziatische landen in vooral Australazië en Centraal-Azië. Het Latijns schrift heeft het grootste aantal gebruikers ter wereld.[2] * '''Latin script''', also known as '''Roman script''', is a set of graphic signs ([[Writing system#General properties|script]]) based on the letters of the [[classical Latin alphabet]]. This is derived from {{cns|a form of the [[Cumae alphabet|Cumaean Greek]] version of|date=September 2021}} the [[Greek alphabet]] used by the [[Etruscan civilization|Etruscans]]. Several [[Latin-script alphabet]]s exist, which differ in graphemes, collation and phonetic values from the [[classical Latin alphabet]]. The Latin script is the basis of the [[International Phonetic Alphabet]], and the 26 most widespread letters are the letters contained in the [[ISO basic Latin alphabet]]. Latin script is the basis for the largest number of alphabets of any [[writing system]]{{sfn|Haarmann|2004|p=96}} and is the [[List of writing systems by adoption|most widely adopted]] writing system in the world (commonly used by about 70 percent of the world's population). Latin script is used as the standard method of writing in most Western, Central, as well as in some Eastern European languages, as well as in many languages in other parts of the world. ----------------- r2wizsti3ngj1uohkfjf0y4e3zx5fxr 203641 203640 2026-09-09T12:01:47Z Caribiana 8320 203641 wikitext text/x-wiki * [https://www.ea.aw/pages/wp-content/uploads/2019/09/Literatura-na-papiamento-havo.pdf Literatura na papiamento] nieuw: [[diptongo]] - [[triptongo]] - [[gramatika]] - [[frase]] - [[silaba]] - [[semántika]] - [[suheto]] - [[supstantivo]] - [[athetivo]] - [[verbo]] - [[vocal]] - [[consonante]] - [[sufiho]] - [[atverbio]] - [[koma]] - [[pronòmber]] - [[singular]] - [[plural]] ------------------------- {{infobox organisacion |variante = c | nomber = Wintertuin Curacao | director = Joeri Oltheten }} Wintertuin Curacao ta un organisashon literario na Willemstad, [[Kòrsou]]. * Joeri Oltheten is initiatiefnemer en directeur van Wintertuin Curacao.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/23046-curacao-doughnut-economy ], (29 di yanuari 2021)</ref> Wintertuin Curaçao ta aktivo for di 2017 komo organisashon ruman di Wintertuin, trahando pa fortalesé e infrastruktura literario den region di Karibe. Ku enfoke riba literatura i kontamentu di kuenta, e fundashon ta duna e kuentanan di habitantenan di e isla un lugá sentral den tantu e kultura oral komo skirbí di Kòrsou.<ref name="nl">https://wintertuin.nl/productie/wintertuin-curacao/ Wintertuin Curaçao], wintertuin.nl</ref> Aunke nos ta kolaborá estrechamente, Wintertuin i Wintertuin Curaçao ta dos fundashon separá, kada un ku su propio tim i enfoke. Huntu, nos ta komprometé na fortalesé e sektor literario di Kòrsou i oumentá akseso na e paisahe literario hulandes pa eskritornan talentoso di e isla.<ref name="nl"/> ==Notes== nl.wiki: Wintertuin is een literatuurorganisatie in de Nederlandse stad Nijmegen. Wintertuin organiseert literatuurprogramma's, workshops, industriedagen en literatuurfestivals, waaronder het jaarlijkse Wintertuinfestival in Nijmegen, en de Industriedag (voorheen bekend als Nieuwe Types) waar de toekomst van literatuur besproken wordt. Wintertuin onderhoudt warme banden met zusterstichting Wintertuin Curaçao. Daarnaast geeft Wintertuin diverse werken van Curaçaose schrijvers uit.[https://wintertuin.nl/productie/wintertuin-curacao/] ------- Leaving from living in a small apartment in Amsterdam, Oltheten had a chance to start with Wintertuin in Curaçao. Wintertuin is a literature organization which does lots of work in literature and story telling and the idea was to start some projects in Curaçao. I set up the foundation Wintertuin Curaçao and my first project became “Kurá di kuenta”. It is about stories of the elderly and it fits with our oral tradition. We have an aging population where a lot of people live in isolation. We have done “Kurá di kuenta” 4 to 5 times and it is a great thing to do.<ref name="Joeri">[https://share2uplift.org/influencer-joeri-oltheten/ Influencer Joeri Oltheten], share2uplift.org (desèmber 2020)</ref> We have also organized festivals and an international writing course, where spoken word artists from Holland and Belgium were presenting their poetry skills and enabling local artists.<ref name="Joeri"/> Projects: * 2024: Wintertuin Curacao Festival bij Lanthuis Vredenberg.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/30067-literatuur-en-meer-op-wintertuin-curacao-festival (23 di septemper 2024)</ref> * project Future Language Innovation FLI<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/30786-verbinding-door-taal Verbinding door taal], [[Antilliaans Dagblad]] (22 di februari 2025)</ref> * LengaGPT <ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/30813-wintertuin-lanceert-lengagpt (28 di februari 2025)</ref> ------------------- {{Databox}} '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa [[papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa komprendé pa hende ku no konosé e reglanan. E forma mas konosí ta yama ''lenga di p'', den kua e [[vocal|vokal]] di kada [[silaba|sílaba]] ta wòrdu ripití ku un ''p'' su dilanti.<ref name="dbnl">[[Pierre Lauffer]], [https://www.dbnl.org/tekst/lauf001unse02_01/lauf001unse02_01_0036.php Un selekshon di palabra i ekspreshon. Deel 2], dbnl.org (1974)</ref><ref name=":0">{{citeer web|titel=Sambumbu|werk=[[Amigoe]]|auteur=[[Paul Brenneker]]|datum=1965-03-09|bezochtdatum=2026-09-05|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p003}}</ref> E wega di lenga ta sirbi komo entretenementu òf pa hasi un kòmbersashon ménos aksesibel pa hende ku no konosé e sistema.<ref name="Maduro"/> == Deskripshon == Galein ta un manera di papia ku deliberadamente ta alterá [[palabra]]nan di papiamentu. E no ta un idioma independiente. E reglanan por varia, pero den su forma mas simpel, yamá ''lenga di p'', e vokal di kada sílaba ta wòrdu ripití ku un konsonante ''p'' su dilanti. Por ehèmpel: :mi ta bai kas → '''mi'''pi '''ta'''pa '''bai'''pa '''kas'''pa. :mi ta weta → '''mi'''pi '''ta'''pa '''we'''pe'''ta'''pa. Tin tambe otro sistemanan pa forma galein. E reglanan por inkluí agregá un sílaba patras ([[sufiho]]), pone un sílaba dilanti ([[prefiho]]) òf invertí e lèternan di un sílaba i despues agregá un sufiho. Pa e frase ''e no sa'', por ehèmpel, tin e siguiente ehèmpelnan: * ku sufiho → '''e'''hay '''no'''hay '''sa'''hay * ku prefiho → ay'''e''' ay'''no''' ay'''sa''' * lèternan inverso i un sufiho → '''e'''ay '''on'''ay '''as'''ay Ora galein ta wòrdu pronunsiá lihé, e por bira hopi difísil pa hende ku no konosé e sistema pa komprondé e kòmbersashon.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120173503/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=370&lang= Galein], Encyclopedie van Curaçao</ref> Un wega di lenga no ta eksklusivamente un fenómeno den papiamentu. Den inglés i spaño tin weganan di lenga ku nan propio sistemanan, manera ''pig latin'', ''vesre'' i ''jerigonza''.<ref name="Maduro">{{citeer web|auteur=[[Antoine Maduro|A.J. Maduro]]| titel=Remitido Erornan|werk=[[Amigoe]]|datum=1984-07-18|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-05|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643043:mpeg21:p006}}</ref> == Uso == Galein tabata wòrdu usá prinsipalmente pa hasi un kòmbersashon ménos aksesibel pa hende pafó di e grupo ku no konosé e reglanan. E manera di papia akí tabata por sirbi komo un forma pa skonde òf protehá e kontenido di un kombersashon. Den ''Sambumbu'', [[Paul Brenneker]] ta referí na galein komo un forma di papiamentu ku tabata wòrdu deformá deliberadamente pa hende pafó no por komprondé e kòmbersashon.<ref name=":0"/> Esaki tabata tambe e kaso bou di personanan sklabisá, ku tabata usa galein pa evitá ku nan shon por a sigui nan kòmbersashon.<ref>Hoetink, H., & Anink, G. B., ''Encyclopedie van de Nederlandse Antillen'', 1969, Amsterdam, pag. 196.</ref> Segun deskripshonnan, personanan ku tabata hopi versá den galein por a usa regla i ripitishonnan mas kompleho ku esnan di e forma simpel di ''lenga di p''. Tabatin mucha muhé den internato i kriá den institushonnan grandi na [[Kòrsou]] ku tabata papia galein ku un fluides komparabel ku nan fluides den papiamentu.<ref>{{citeer web|titel=Curacaoensia Accentjes van ons land en volk|auteur=[[Paul Brenneker]]|werk=[[Amigoe]]|datum=1960-05-07|bezochtdatum=2026-09-05|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010459840:mpeg21:p012}}</ref> == Galein i gueni == Galein i [[gueni]] ta dos fenómeno lingwístiko diferente. Galein ta un forma di papiamentu ku ta wòrdu alterá mediante reglanan di un wega di lenga. Gueni, na otro banda, ta relashoná na un idioma ku tabata wòrdu papiá pa katibunan ku tabata yega for di [[Afrika]].<ref name="dbnl"/><ref name=":0"/> Aunke e dos término tin un relashon ku un modo di papia ku ta ménos komprensibel pa hende pafó di un grupo, nan no ta referí na e mesun fenómeno. {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] [[:Kategoria:Papiamento]] [[:Kategoria:Kultura]] Galein ta un modo di papia ku deliberadamente ta alterá [[palabra]]nan di papiamentu, i no ta un idioma independiente. E reglanan por varia, pero den su forma mas simpel, yamá ''lenga di p'', den kua e [[vocal|vokal]] di kada [[silaba|sílaba]] ta wòrdu ripití ku un konsonante ''p'' su dilanti. Por ehèmpel: :mi ta bai kas → mi''pi'' ta''pa'' bai''pa'' kas''pa''. :mi ta weta → mi''pi'' ta''pa'' we''pe''ta''pa''.[1][2] Ehèmpelnan di variante mas kompliká ku e frase “e no sa”, ta: * agregando un silaba patras ([[sufiho]]) → '''e'''hay '''no'''hay '''sa'''hay * usando un silaba dilanti ([[prefiho]]) → ay'''e''' ay'''no''' ay'''sa''' * birando e leternan di un silaba ku sufiho → '''e'''ay '''on'''ay '''as'''ay Ora e wòrdu pronunsiá den un forma lihé, galein ta solamente komprensibel pa insider.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120173503/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=370&lang= Galein], Encyclopedie van Curaçao</ref> Segun [[Pierre Lauffer]], galein i [[gueni]] ta dos fenómeno lingüístiko diferente. Gueni ta referí na un idioma ku, segun deskripshonnan lokal, tabata wòrdu papia pa katibunan ku tabata yega for di [[Afrika]]. Galein, na otro banda, ta un forma di papiamentu ku ta wòrdu alterá mediante reglanan di un wega di lenga.<ref name="dbnl/>[2][3] == Uso == Galein tabata wòrdu usá prinsipalmente pa hasi un kombersashon ménos aksesibel pa hende pafó di e grupo ku no konosé e reglanan. Deskripshonnan di galein ta indiká ku e forma di papia tabata wòrdu usá komo un manera di skonde e kontenido di un kombersashon. Un deskripshon di [[Paul Brenneker]], publiká den ''Sambumbu'' na 1971, ta referí na galein komo un forma di papiamentu ku tabata wòrdu deformá deliberadamente pa hende pafó no por komprondé e kombersashon.<ref name=":0"/> Personanan bakiá den galein tabata usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internato i kriá den institushonnan grandi na Kòrsou tin biaha tabata papia galein ku mesun fluides ku papiamento.<ref name=":0"/> {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] [[:Kategoria:Papiamentu]] [[:Kategoria:Kultura di Kòrsou]] ------------------------ , usando un wega di lenga pa alterá e [[palabra]]nan. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehèmpel: "Mi ta bai kas" ta bira '''mi'''pi '''ta'''pa '''bai'''pa '''kas'''pa.<ref>[[Pierre Lauffer]], [https://www.dbnl.org/tekst/lauf001unse02_01/lauf001unse02_01_0036.php Un selekshon di palabra i ekspreshon. Deel 2], dbnl.org</ref> E tabata wòrdu yamá lenga p.<ref name=":0">[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 maart 1965</ref> E fenómeno di korumpí un lenga ta konosí komo un anti-lenga. '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa e [[Papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no ta konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta e yamá *lenga di p*, den kua e vokal di kada sílaba ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. Por ehèmpel, ''mi ta bai kas'' ta bira ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] ==Historia == Generalmente e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otro, ku no ta konosí ku e reglanan. E ta wòrdu usá mas tantu pa hubentut komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku galein. Na Kòrsou, e tabata wòrdu hopi bia konfundí ku [[gueni]], e idioma di katibu. Pero esensialmente e no tin nada di haber kuné. Galein ta un korupshon deliberá di papiamentu moderno normal, pa no wòrdu komprondé pa hende di afó. Personanan bakiá den galein tabata usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internato i kriá den institushonnan grandi tin biaha tabata papia galein ku mesun fluides ku papiamento.<ref name=":0"/> variante di e idioma papia di [[papiamentu]], usando un wega di lenga pa alterá e palabranan. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa. Internashonalmente e ta konosi komo un anti-lenga. , manera "Jerigonza". Den e wega di lenga [[palabra]]nan na papiamentu ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un [[sufiho]] fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di [[konsonante]] di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokal (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa Por ehèmpel, e frase “e no sa” por bira * agregando un silaba patras (sufiho) - '''e'''hay '''no'''hay '''sa'''hay * usando un silaba dilanti (prefiho) - ay'''e''' ay'''no''' ay'''sa''' * birando e leternan di un silaba ku sufiho - '''e'''ay '''on'''ay '''as'''ay '''Galein''' ta un wega di lenga of anti-lenga den kua [[palabra]]nan na papiamentu ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokál (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. Por ehèmpel, “e no sa” lo bira “ehay oesday otnay owknay”. aye ayno aysa - aye onay asay Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E ta wòrdu usá mas tantu pa hubentut komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Galein. -------------------- {{Infobox taal | naam = Galein | andere_naam = P-taal | taalgebied = [[Curaçao]] | soort = [[Taalspel]] }} '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa e [[Papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no ta konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta e yamá *lenga di p*, den kua e vokal di kada sílaba ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. Por ehèmpel, ''mi ta bai kas'' ta bira ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] == Karakterístikanan == Galein ta un forma deliberadamente alterá di Papiamentu, i no ta un idioma independiente. E reglanan por varia, pero den su forma mas simpel kada sílaba ta wòrdu sigui pa un sílaba ku e mesun vokal i e konsonante ''p''. Por ehèmpel: :''mi ta bai kas'' → ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] Segun Pierre Lauffer, Galein ta konosí komo e ''lenga di p''. El ta distinguí Galein di ''[[Gueni]]'', ku tabata e nòmber pa e idioma ku, segun tradishon, katibunan ku tabata yega for di Africa tabata papia.[2] == Uso == Galein tabata wòrdu usá prinsipalmente pa hasi un kombersashon ménos aksesibel pa hende pafó di e grupo ku tabata konosé e reglanan. Deskripshonnan di Galein ta indiká ku e forma di papia tabata usa komo un manera di skonde e kontenido di un kombersashon. Un deskripshon di Paul Brenneker, publiká den ''Sambumbu'' na 1971, ta referí na Galein komo un forma di Papiamentu ku tabata wòrdu deformá deliberadamente pa hende pafó no por komprondé e kombersashon.[3] == Galein i Gueni == Galein i Gueni ta dos fenómeno lingüístiko diferente. ''Gueni'' ta referí na un idioma ku, segun deskripshonnan lokal, tabata wòrdu papia pa katibunan ku tabata yega for di Africa. Galein, na otro banda, ta un forma di Papiamentu ku ta wòrdu alterá mediante reglanan di un wega di lenga.[2][3] == Literatura == * Brenneker, Paul. [https://coleccion.aw/show/BNA-DIG-SAMBUMBU-03?q=%22galein%22 ''Sambumbu: Volkskunde van Curaçao, Aruba en Bonaire'']. Deel 3, 1971, p.529. * Lauffer, Pierre. ''Un selekshon di palabra i ekspreshon''. Deel 2, 1974, p. 45. ------------------- {{Databox}} '''Galein''' ta un modo di papia cu ta wordo aplica na e idioma [[Papiamentu]], unda ta korumpi .... E ta hopi bia ta wòrdu konfundí pa habitantenan di stat ku Gueni, e idioma di katibu. Pero esensialmente e no tin nada di haber kuné. Galein ta un korupshon deliberá di Papiamentu moderno normal, pa no wòrdu komprondé pa hende di afó. E forma mas simpel ta unu den kua e vokal di kasi tur sílaba ta wòrdu ripití ku un “p” promé kuné. Cas ta bira “cas”’’pa “mi mi”’’pi weta wepe-tapa. Pa e motibu aki, e ta wòrdu yamá tambe p-idioma. Maestronan den galein ta usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internat i criadanan den institucionnan grandi tin biaha ta papia galein mes fluido cu papiamento. Cas mi weta -> '''cas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa '''Galein''' wordt door stadsmensen vaak verward met [[Gueni]], de slaventaal. Maar het heeft er in wezen niets mee uit te staan. Galein is een opzettelijke verbastering van het normale hedendaagse [[Papiaments]], om door buitenstanders niet te worden verstaan. De eenvoudigste vorm is die, waarbij van ongeveer elke lettergreep de klinker wordt herhaald met een ''p'' ervoor. Cas wordt '''cas'''pa '''mi mi'''pi weta wepe-tapa. Het wordt om deze reden ook wel p-taal genoemd. Meesters in het galein bedienen zich van veel ingewikkelder herhalingen. Meisjes op internaten en dienstmeisjes in grote inrichtingen spreken galein soms even vlot als papiaments.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 maart 1965</ref> Teneinde te voorkomen, dat de meester hun gesprek zou kunnen volgen, hadden de slaven de gewoonte het Papiamentu opzettelijk te vervormen door bijvoorbeeld van ieder lettergreep de klinker te herhalen met een medeklinker ervoor. Een zin als: mi ta weta (ik zie) kan dan gaan luiden: mipi tapa wepetapa. Snel uitgesproken is deze "taal" alleen door ingewijden te verstaan.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120173503/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=370&lang= Galein], Encyclopedie van Curaçao</ref> Pig Latin (Igpay Atinlay) ta un wega di idioma òf cant den kua palabranan na ingles ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokál (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. Por ehèmpel, “e no sa” lo bira “ehay oesday otnay owknay”. Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E referensia na Latin ta un mal nòmber deliberadamente; Latin di Porko ta simplemente un forma di argot òf jargon ku no ta relashoná ku Latin, i e nòmber ta wòrdu usá pa su konotashonnan ingles komo un idioma straño i ku ta zona stranhero. E ta wòrdu usá mas tantu pa muchanan chikitu komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Latin di Porko.[2] [[:Kategoria:Idioma]] Bovendien werd het 'Galein' als een geheimtaal gebruikt, maar dit is geen oorspronkelijke taal, doch slechts een verbastering van het Papiamentu om niet door buitenstaanders begrepen te worden (Brenneker, 1971:529)". afunesto. 'Galein' no ta eksklusivamente un fenómeno di papiamentu. Den e paisnan ku ta rondoná nos tambe nan konosé i no ta nada straño ku ta di nan mes nos tin e. Pa no insumi muchu espasio dje diario aki, mi a sita solamente di Cuba. Don Esteban Pichardo, Pichardo Novisimo, 1953, paginanan 405/406: "Jerigonza.<ref>auteur=[[Antoine Maduro|A.J. Maduro]]. Remitido Erornan. "Amigoe". Curaçao, 18-07-1984, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 26-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643043:mpeg21:p006</ref> Aqui se aplica acierto modo revesado de hablaro lenguaje complicado de manera que otros no lo entiendan. Las mismas palabras denuestro idioma con un agregado pospuesto o antepuesto constituyen lajergacon que los muchachos, negros y algunas personas vulgares pierden el tiempo, creyendo sandiamente que es imposible comprenderlos. Las principales jerigonzasson, con las silabas pa, pc, pi, po, pu, agregando a cada silaba de lavoz castellana una de estas de la misma vocal, e.g.: * pu sa-pa bes-pe la-pa Je-peri-pi gon-po za-pa?" Presis manera nos ta us'é na Körsou. Nan ta us'é tambe ku e agregadonan: pina (esta: tu-pina) i tambe ku: gara, guere, guiri, gordo, guru (esta:tu-guiru etc.). Konklushon: papiamentu di gueni na Körsou ta basa riba fantasia, e grafia 'gene' ta pone hende pronunsia e palabra aki robes, galein no tin nada di lenga sekreto kune. --- es.wiki: Jerigonza Gibberish, geringonza, òf geringozo ta un forma di abla hunga den kua sílabanan ta wòrdu insertá repetidamente entre palabranan. Originalmente, “gibberish” tabata wòrdu usá pa deskribí kualke idioma ku ta den mal smak, kompliká, i difísil pa komprondé,[1] pero ku tempu su nifikashon a kambia pa e forma spesífiko di insershon. Ademas di entretenimentu, e por wòrdu usá tambe komo un manera di kodifiká e mensahe (cryptolalia) di manera ku otro hendenan serka di e oradornan ku no ta kustumbrá ku e forma di papia aki no por komprondé kiko e oradornan ta bisando. E formanan aki ta wòrdu usá komo wega òf entretenimentu den paisnan di abla spañó manera Spaña i Latino Amérika. Uso Despues di kada sílaba, e zonido “p” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Despues di kada vokal, e zonido “i” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Despues di kada vokal, e zonido “f” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Den vários region di Mexico, e último variashon hunga aki ta hopi popular bou di muchanan, asta risibí e nòmber “papia na Efe.” en.wiki *(cant):Un cant (hulandes: anti-taal) ta e jargon òf idioma di un grupo, hopi biaha empleá pa ekskluí òf gaña hende pafó di e grupo.[1] E por wòrdu yamá tambe un kriptolekto, argot, pseudo-idioma, anti-idioma òf idioma sekreto. Kada término ta diferensiá un poko den nifikashon; nan usonan ta inkonsistente. *language game: Un wega di idioma (tambe yamá un cant, idioma sekreto, ludling, òf argot) ta un sistema di manipulá palabranan papiá pa hasi nan inkomprendibel pa un oyente no entrená. Weganan di idioma ta wòrdu usá prinsipalmente pa gruponan ku ta purba di skonde nan kombersashonnan pa otronan. Algun ehèmpel komun ta Pig Latin; e famia Gibberish, prevalente na Merka i Suesia; i Verlan, papia na Fransia. Un difikultat komun ku weganan di idioma ta ku nan ta wòrdu pasá oralmente; miéntras ku por hasi tradukshonnan skirbí, hopi bia nan ta imperfekto, pues e ortografia por varia hopi. Algun frakshon ta argumentá ku palabranan den e lenganan papia aki mester wòrdu skirbí simplemente manera nan ta wòrdu pronunsiá, miéntras ku otronan ta insistí ku e puresa di idioma ta eksigí ku e transformashon ta keda visibel ora e palabranan ta wòrdu impartí riba papel. {{Appendix|1=|2= '''Literatuur''' * Martinus, Frank (1996), ''The kiss of a slave: Papiamentu’s West-African connections'', Universiteit van Amsterdam * Hartog, Johannes (1961, p 433), ''Curaçao: Van kolonie tot autonomie III, Vol.I,'', De Wit. '''Bronnen en voetnoten''' * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=|titel=|oldid=|datum=}} {{References}} }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Hulandes Caribeño''' of '''Hulandes Antiano''' ta un variante di [[idioma]] [[Hulandes]] cu a desaroya? na e [[Islanan ABC]], islanan perteneciente na Caribe Hulandes. Por considera esaki como un dialecto regional di Hulandes.? Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. == Contexto == E poblashon lokal i papiadónan hulandes riba Islanan ABC tabata papia i skirbi hulandes mesklá ku konstrukshonnan i palabranan for di papiamentu i otro idiomanan: “hopi plaka verdienen” (pap.: hopi sèn); “kabrieten in de koor” (Pap.: cabritonan den cura); y “een pastechi eten” (Come un pastechi) (Pap.: pasty). E uso aki a bira konosí komo Hulandes Antiano.<ref>[[Ronald Severing|Severihng, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden], literatuurgeschiedenis.org</ref> E norma den polítika di gobièrnu pa loke ta trata hulandes a kambia. E norma di idioma no ta limitá mas na Hulanda, sino tambe na Vlaanderen i e teritorionan den eksterior: e islanan kaminda palabranan hulandes antiano a originá ku no ta aparesé na Hulanda mes, i tambe na Sürnam independiente, kaminda ta usa hulandes surinam. E atenshon kresiente aki pa variedatnan di hulandes, pa multilingualismo, i pa interpretashon kultural a kondusí na inklushon di palabranan for di hulandes karibense den e vokabulario ofisial di e idioma hulandes. A base di un base di dato di palabra di korantnan na idioma hulandes riba e islanan, a hasi un selekshon di mas ku 400 palabra. E palabranan Hulandes Caribense aki, cu a wordo agrega na e Buki Berde di 2015, no ta aparece den Hulandes Standard. Por haña palabranan manera dushi (dushi, dushi), botika (botika kombiná ku botika), ayó (saludo), i eilandsraad (un tipo di konseho munisipal riba e islanan). Anteriormente, na 2005, alrededor di 500 palabra hulandes surinam a aparesé den e lista aki: afingisoep (sòpi di yuka), husselen (scrabble) i Sranan (krioyo surinam). Komo ku Antia no ta eksistí mas i Sürnam, ku Hulandes komo idioma ofisial, a bira miembro asosiá di Union di Idioma Hulandes, e término Hulandes Karibense ta wòrdu usá mas i mas pa e idioma Hulandes riba e islanan i na Sürnam. {{Appendix}} ----- Caribisch-Nederlands is de taalvariant van het Nederlands die gesproken wordt in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Deze variant wijkt op verschillende punten af van het Europees-Nederlands, zowel in uitspraak als in woordkeuze en grammatica. Op de Benedenwindse Eilanden (Aruba, Bonaire, Curaçao) is Papiaments de meest gesproken moedertaal, terwijl op de Bovenwindse Eilanden (Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius) Engels vaker de moedertaal is. ==Verschillen met Europees-Nederlands==: *Uitspraak: Er zijn verschillen in de uitspraak van klinkers en medeklinkers, en de intonatie kan anders zijn. * Woordenschat: Er zijn specifieke woorden en uitdrukkingen die in het Caribisch-Nederlands gebruikt worden, maar niet of minder vaak in Europees-Nederlands. * Grammatica: Er kunnen kleine grammaticale verschillen zijn, bijvoorbeeld in de volgorde van woorden of in het gebruik van bepaalde werkwoordstijden. * Invloed van andere talen: Papiaments: Op de ABC-eilanden heeft het Papiaments een grote invloed op het Nederlands. Veel Caribisch-Nederlandse woorden en uitdrukkingen zijn ontleend aan het Papiaments. Engels: Op de Bovenwindse eilanden heeft het Engels een grotere invloed. Ook hier zijn er invloeden merkbaar in de woordenschat en grammatica. * Onderwijs: In het basisonderwijs op de Benedenwindse eilanden wordt steeds meer onderwijs gegeven in het Papiaments. Het Nederlands wordt vaak als vreemde taal aangeboden. In het middelbaar onderwijs is het Nederlands wel de instructietaal. Op de Bovenwindse eilanden wordt in toenemende mate Engels gebruikt als instructietaal, ook in de Nederlandstalige scholen. * Conclusie: Caribisch-Nederlands is een levendige en diverse taalvariant die zich aanpast aan de lokale context en invloeden van andere talen ondergaat. ------ Hulandes ta un idioma oficial den Caribe Hulandes.<ref>https://taalunie.org/dossiers/22/nederlands-in-het-caribisch-gebied-en-suriname ]</ref> Omdat Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk geen omgangstaal is, maakt het onderwijs daar de omslag van moedertaalonderwijs Nederlands naar een vreemde taal aanpak. Hulandes semper tabata un idioma minoritario. Habladónan di Papiamentu tin bia ta konsiderá e Antianonan di abla Hulandes komo show-off, imitadó di e Hulandesnan. E label ey ta mas fuerte ora hende no ta dispuesto pa papia Papiamento. <ref>Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> Hulandes Antiano ta wòrdu distinguí for di Hulandes Standart pa e aksento. Bakhuis ta agregá ku Antianonan tambe ta agregá palabranan Papiamentu, ta konhugá verbonan Papiamentu na e manera Hulandes, i ta usa zonidonan típiko. Esaki ta conduci na frasenan manera: “Ai no,” “mi tin” “hopi,” “sakeerd” hopi potret pero nan ta “hodidu”! -- nl.wiki:[[:nl:Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden]]Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. Op de Benedenwindse ABC-eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) is de moedertaal vaak Papiaments, en op de Bovenwindse SSS-eilanden (Sint Maarten, Saba en Sint Eustatius) Engels. {{Appendix}} '''Caribisch‑Nederlands''', ook wel bekend als '''Antilliaans Nederlands''', is een in de ABC‑eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) gesproken vorm van het Nederlands, die sterk beïnvloed is door talen zoals Papiamento en Spaans. Het wordt gebruikt door Nederlandssprekenden op de eilanden, en bevat vaak woorden en zinsconstructies uit het Creooltaal Papiamento en regionale varianten. ==Gebruik en kenmerken== Spraak en schrijfwijze van Nederlands op de ABC‑eilanden mengen reguliere Nederlandse zinnen en woordenschat met Papiamentstalige of lokale uitdrukkingen. Voorbeelden hiervan zijn: * “hopi plaka verdienen” (veel geld verdienen) * “kabrieten in de koraal” (geiten op de erf) * “een pastechi eten” (een pasteitje eten) Dergelijke constructies behoren tot typische voorbeelden van Antilliaans Nederlands, waarin Papiamentse woorden (zoals hopi, plaka, pastechi) direct geïntegreerd zijn in het Nederlands. ==Sociolinguïstische context== In de lagen van de bevolking waar Nederlands als thuistaal wordt gesproken — vaak binnen families of in het onderwijs — wordt deze variant beschouwd als “tropisch Nederlands”. Sprekers worden in Nederland soms als dialectisch afwijkend ervaren en kunnen als “makamba” (Nederlander) worden bestempeld, vooral wanneer zij geen Papiamento spreken.<ref name="ntr">Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> De variant is te herkennen aan: *het gebruik van Papiamentse werkwoorden en woorden, *typische accenten, klankkleur en uitspraak, *de toepassing van regionale grammaticale structuren, zoals in: Ai no, ik heb hopi veel foto’s gesakeerd, maar ze zijn hodidu! == Aantal sprekers en taalgebruik == Hoewel het Nederlands in de Caribische delen van het Koninkrijk officieel is, wordt het meestal als tweede of derde taal gebruikt: in het dagelijks leven domineren Papiamento, Spaans en Engels. Op Bonaire is Nederlands moeders­taal voor ongeveer 15 % van de bevolking (2021), Spaans is even frequent; op Sint Eustatius en Saba ligt dat rond 4 % <ref>https://longreads.cbs.nl/the-caribbean-netherlands-in-numbers-2022/what-percentage-of-the-population-speaks-dutch/</ref> ==Identiteit en perceptie== De variëteit speelt een rol in identiteitsconstructie. Nederlandssprekende Antillianen voelen zich soms “niet helemaal thuis” in Nederland of in de Papiamentstalige gemeenschap, juist vanwege de gemengde taalstijl. Taalpuristen waarschuwen tegen het gebruik van Engelse of Spaanse leenwoorden in Papiamento, terwijl anderen juist blij zijn met de talenmix als onderdeel van de lokale identiteit.<ref name="ntr"/> == Vergelijking met andere niet-Europese Nederlandsvarianten == Nederlands wordt ook gesproken in de Caribische special gemeenten (Bonaire, Sint Eustatius, Saba), maar daar zijn andere varianten gangbaar, bijvoorbeeld Virgin Islands Creole Dutch. Die heeft, net als Antilliaans Nederlands, een sterke mix met andere talen.<ref>Welmoed Ventura, https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/gelijkenis-deens-antilliaans-creole-dutch-en-sranantongo/ Gelijkenis Deens-Antilliaans Creole Dutch en Sranantongo]</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Na [[Aruba]]''' e presencia di '''idioma Spaño''' ta significativo. E pais Caribense, cu [[Hulandes]] y [[Papiamentu|Papiamento]] como [[idioma ofisial|idiomanan oficial]], tin un gran cantidad di hablante di [[Spaño]]. Segun e censo di 2000, Spaño ta e di dos idioma mas papia riba e isla, despues di Papiamento. == Hablante di Spaño == Segun datonan di Censo 2010, 13.710 residente di Aruba ta papia Spañó como nan [[Lenga materno|idioma materno]].<ref>{{citeer web|url=https://www.cervantes.es/imagenes/File/espanol_lengua_viva_2019.pdf |titel=El Espanol: una lengua viva. Informe 2019|uitgever=Instituto Cervantes, pag. 9|datum= }}</ref> Na 2017 hablante di Spañó tabata representa 12.6% di e poblacion.<ref>{{citeer boek|nombre=Jesús|apellido={{v|Guanche}}|nombre2=Carmen|apellido2={{v|Corral}}|title=Diccionario etnográfico. Los pueblos del Caribe Insular y de México-Centroamérica|volume=Tomo I|year=2017|editorial=RUTH|isbn=9789590618154|capítulo=Cap. 5}}</ref> Esaki ta relaciona cu e emigrantenan for di paisnan hispano. Segun pais di origen e percentahe tabata, entre otro, 9.1% di [[Colombia]], 4.1% [[Republika Dominikano|Republica Dominicano]], 3.2% [[Venezuela]] i 1.1% [[Peru]].<ref name="cia.gov">{{en}}{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |title=Aruba |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |access-date=}}</ref> Si conta tur esunnan cu por comunica den Spaño, e cantidad total di hablante ta yega aproximadamente 93.500, o sea 85% di e poblacion Arubano. Pero solamente un di cada cinco persona ta uza Spaño como nan unico [[idioma]]. == Spaño den bida publico == No obstante di no ta un idioma oficial, e uso di Spaño ta sirbi metanan practico y ta extende den hopi aspecto di bida publico, reflehando su papel como idioma di contacto, identidad y comunicacion den e contexto multicultural di Aruba. E isla su proximidad cu [[Venezuela]] y [[Colombia]] y e fuerte contactonan religioso, comercial y cultural durante siglonan a contribui pa e uzo continuo na Aruba di Spaño.<ref>{{cite book|author=Ramirez, Catherine|title=La escogencia del idioma Español en el perfil de asignaturas en las escuelas de MAVO de Aruba|year=2016|editorial=[[Universidad de Curazao]]|url=https://www.worldcat.org/es/title/1029733877|location=Willemstad, Curacao}}</ref> Segun [[Johan Hartog|Hartog]] e influencia Spaño ta mas tanto notabel den e variante Arubano di Papiamento cu den e variantenan di Corsou y Boneiro.<ref name="Hartog"/> Den e sistema escolar, Spaño ta un materia obligatorio desde enseñansa basico, cuminsando den e di cinco klas bay dilanti.<ref>{{citeer web|auteur=Organización Panamericana de la Salud|titel=Aruba, perfil de país|url=https://www3.paho.org/hq/dmdocuments/2010/Salud_en_las_Americas_2007-Aruba.pdf|datum=2007 }}</ref><ref>Ministerio di Enseñansa di Aruba. Curriculum y Idioma den Sector Escolar.</ref> Ademas, varios canal di television for di Venezuela ta wordo ricibi sin problema riba e isla, ofreciendo noticia, entretenimento y programacion educativo na Spaño. Hopi radioemisora local ta inclui musica cu canto di [[Latinoamérika|Latino America]] den nan programacion, y den algun caso, ta transmiti programanan na Spaño. Den sector comercial, hopi empleado den tienda, restaurant y servicio publico ta comunica cu clientenan hispano den nan idioma nativo. Ora cu hende yega na un loket, e probabilidad ta halto cu nan por haci pregunta o haya informacion na Spaño. [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia catolico]] cu un comunidad grandi riba e isla ta ofrece misa regular na Spaño. Den algun bario, specialmente caminda comunidadnan hispano ta concentra, por tin borchi informativo cu dos of mas idioma, incluyendo Spaño. == Aspectonan sociolinguistico == Pa hopi residente, particularmente e migrantenan hispano di Colombia, Venezuela y Republica Dominicano, Spaño ta sigui sirbi como idioma principal na cas, den relacionnan familiar y comunidad religioso.<ref>Central Bureau of Statistics Aruba (2017). Migration and Population Report.</ref> Na nivel popular, Spaño ta keda un idioma di preferencia pa comunicacion informal den bario, mercado y luganan publico. Turistanan hispano, cu ta forma un porcion importante di e [[turismo]] entrante, tambe ta contribui na su visibilidad den bida diario Arubano. E [[multilingualismo]] na Aruba ta stimula un nivel halto di dominio pasivo di Spaño: hopi Arubiano por compronde Spaño aunke no ta papi’é activamente. E situacion aki ta refleha un [[diglosia]] dinamico, caminda Spaño ta sirbi mas na nivel informal y comunicativo, mientras cu Hulandes y Papiamento ta predomina den situacionnan formal, educativo y gubernamental. == Influencia di Spaño riba Papiamento den siglo 21 == E idioma oficial Papiamento ta un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu ta nace durante e periodo colonial for di e mescla di Spaño, [[Portugues]], Hulandes, [[Ingles]], [[Frances]] i Arawak. Gran parti (70%) di su vocabulario tin origen Spaño.<ref>[[Ronald Severing|Severing, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden#:~:text=Door%20hun%20geografische%20ligging%20en,eilanden%20genoemd%2C%20is%20het%20Papiaments. ''Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden''], literatuurgeschiedenis.org</ref> E isla di Aruba tabata pa mas cu un siglo parti di Imperio Spaño promé cu el a wordo cede na e Imperio Hulandes na aña [[1636]].<ref name="Hartog">{{cite book|author=[[Johan Hartog|Hartog, Johannes]]|title=Aruba: A Short History|year=2003|publisher=De Wit & Van Dorp Stores}}</ref> Aunke Papiamento ta ser considerá un idioma stabil, hopi [[Arubiano]] ta sinti cu su presencia ta birando menos, particularmente den contactonan cu emigrantenan hispano. Investigacion sociolinguistico a mustra cu e preocupacion no ta basa riba un cambio real, sino riba un “menasa simbolico” cu ta relaciona cu identidad y inclusividad di pertenencia.<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref> Un tema cu ta surgi frecuente den discusionnan publico y escolar ta e supuesta “contaminacion” di Papiamento cu palabra y structuranan Spaño. Algun ciudadano ta boga pa un Papiamento “puro”, afirmando cu influencia stranhero, particularmente di Spaño, por afecta e caracter crioyo di e idioma. E sintimento aki ta bira mas fuerte ora cu migrantenan nobo no ta haci esfuerso pa siña y papia Papiamento, sino ta keda den nan idioma materno.<ref>Carroll, Kevin S. (2010). [https://www.researchgate.net/publication/283245487_Language_maintenance_in_the_Caribbean_Examining_perceptions_of_threat_in_Aruba_and_Puerto_Rico'' Language maintenance in the Caribbean: Perceptions of threat in Aruba and Puerto Rico''], researchgate.net </ref> Estudionan recien, manera esun di Kester y Buijink (2023), a conclui cu aunke hopi Arubiano ta expresá preocupacion riba e futuro di Papiamento, e idioma mes no ta duna señalnan di bay atras.<ref name="Kester"/> Su uzo a keda halto den bida escolar, gobierno y medionan local, y e mes a demostra capacidad pa integra [[neologismo]]nan sin perde su esencia. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=es|oldid =161207719|titulo=Idioma español en Aruba}} {{References}} ;Lista di fuente * Allen, R. (2002). ''The Spanish Caribbean''. Cambridge University Press. }} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Idioma]] ------------- {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] tríphthongos, literalmente: ‘ku tres zonido’ òf ‘ku tres tono’) ta un kombinashon di tres zonido vocal cu ta pronunciá den un solo [[silaba]]. Den un triptongo, e tres vocal òf semivokal ta sigui un tras di otro sin interrupshon, formando un zonido monosilabico. Den [[fonetika]], un triptongo ta resulta di un movimiento kontinuo pero suave di e organonan di artikulashon for di un zonido di vocal pa otro, den un sekuénsia di tres zonido. Na kontraste ku un [[monoftongo]], ku tin un so zonido, òf un [[diptongo]] ku tin dos, un triptongo ta kontené tres zonido vocal den un so silaba. Importante pa nota ku un triptongo no ta meskos ku un sekuénsia disilabico di un diptongo sigui pa un monoftongo, kaminda por tin mas ku un silaba. Por ehempel, den aleman feuer [ˈfɔʏ.ɐ] (‘kandela’), e sekuénsia vocal ta dividí den dos silaba, i no ta un triptongo. Un triptongo tipiko ta forma pa un semivokal, sigui pa un vocal nukleo, i sigui pa un otro semivokal (por ehempel: /i̯/ + /a/ + /u̯/). Por existí tanto triptongonan orál komo nasal. == Ejempelnan == Den [[Papiamento]], triptongonan no ta hopi komun, pero por haña nan den palabra manera: biai (for di biaiha) kaiu (for di kaiu) huai (for di huai) Den [[kastellano]] (spañol), por haña triptongonan den palabra manera: miau Uruguay cambiáis == Referensianan == Martínez Celdrán, Eugenio. Manual de Fonética Española. Ariel Lingüística, 2001. Ladefoged, Peter. A Course in Phonetics. Cengage Learning, 2014. Crystal, David. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Wiley-Blackwell, 2008. -------------------------- Diptongonan komun den Papiamento Diptongo Tipo Ejèmplonan Nota ai Kreshente bai, traishon, baikèl vocal débil (i) tras vocal fuerte ei Kreshente sei, beisbol, trein oi Kreshente boi, koi, sopi ui Kreshente puiro, spruit, fluit ia Dekreshente biaha, rabia, familia vocal débil (i) prome vocal fuerte ie Dekreshente piedra, biento, piedra io Dekreshente nacional, religion ua Dekreshente lengua, francua, guahe ue Dekreshente pueblo, fuerte, muerto uo Dekreshente cuota, suave, actuosa menos komun 🗣️ Nota riba tipo di diptongo: Diptongo kreshente: e vocal débil (i, u) ta antes di vocal fuerte (a, e, o) → zonido ta subi. Diptongo dekreshente: e vocal débil ta despues di vocal fuerte → zonido ta baha. {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E articulacion ta consisti di un transicion suave den e frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta wordo percibi como un zonido continuo den un solo silaba. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. == Diptongo den Papiamento == Den [[Papiamentu|Papiamento]], un diptongo por wordo forma di un di e siguiente combinacionnan: == Vocal debil (i, u) + vocal fuerte (a, e, o) == Ehempel: * i-a → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-a → us'''ua'''l, a-u → bl'''au'''w, * i-e → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-e → f'''ue'''rte, e-u → '''eu'''caristia, * i-o → od'''io''', o-i → b'''oi'''cotia, * u-o → d'''uo''', o-u → bl'''ou'''sa. == Dos vocal debil (i + u, u + i) == Ehempel: * i-u → hud'''iu''', u-i → fl'''ui'''t === Tipo di diptongo === Dependiendo di e direccion di e transicion vocal, un diptongo por ta dividi den: * diptongo creciente → b'''ie'''nto, p'''ue'''blo, rab'''ia''' * diptongo decreciente → '''ai'''re, '''au'''mento, n'''ei'''shi Nota cu ora e zonido '''i''' ta na final di palabra ta skirbi '''ay''', '''ey''', '''oy''', '''uy'''.<ref>E regla aki no ta aplicabel pa e [[Ortografia di papiamentu|ortografia uza na Corsou y Boneiro]].</ref><br> Ehempel: * '''ay'''= cay - bay - caray - gay (homber) * '''ey'''= aworey - p'esey - t'ey - bedey - batrey * '''oy'''= coy - morocoy - haudoy - gogoy * '''uy'''= huy - puy - cuy - spruy {{Appendix}} == Lista di referencia == * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. * Goilo, E.R. (2002). ''Gramática di Papiamento''. De Wit Stores N.V. * [[Sidney Joubert|Joubert, Sidney M.]] (2015). ''Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu''. [[Fundashon pa Planifikashon di Idioma]]. * SIL International (2004). ''Papiamentu Phonology''. Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). ''Ortografía de la lengua española''. Madrid: Espasa Libros. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------- Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E ta consisti di un transicion suave den frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta percibi como un zonido continuo den un silaba unico. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. ==Formashon di diptongonan den Papiamentu== Den Papiamentu, un diptongo por wòrdu formá di un di e sigiente kombinashonnan: Un vocal débil (i, u) + un vocal fuerte (a, e, o) ehempel: baiskel biaha fuerte Dos vocal débil (i + u, u + i) ehempel: fluit hudui riu Tipo di diptongo: kreshente i dekreshente Dependiendo di e direkshon di e transishon vocal, un diptongo por ta: Kreshente (glide → vocal nuklear): ora e vocal débil ta na prinsipio. ehempel: biento pueblo rabia Dekreshente (vocal nuklear → glide): ora e vocal débil ta na fin di e diptongo. ehempel: aire aumento neishi Ortografia den fin di palabra Ora e zonido i ta na fin di palabra komo parti di un diptongo, e ta wòrdu skibí ku y: ay, ey, oy, uy ehempel: ay: cay, bay, caray, gay (hòmber) ey: aworey, p'esey, t'ey, bedey, batrey oy: coy, morocoy, haudoy, gogoy uy: huy, puy, cuy, spruy Un hiato ta un sekuencia di dos vocal ku ta pronunsiá separá, es decir, kada vocal ta forma su mesun silaba. E zonido no ta flòu komo den un diptongo, sino ta parti klaramente den dos unidat silábiko. Un hiato ta forma tipikamente den e sigiente kasonan: Dos vocal fuerte: poeta, maestro, teatro Vocal fuerte + vocal débil acentuá: país, María, baúl Den kaso di hiato, e zonido ta interrumpí, i kada vocal ta tuma su propio énfasis den pronunsiashon. Referencia * Goilo, E.R. (2002). Gramática di Papiamento. De Wit Stores N.V. * Joubert, Sidney M. (2015). Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu. Fundashon pa Planifikashon di Idioma. * SIL International (2004). "Papiamentu Phonology". Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). Ortografía de la lengua española. Madrid: Espasa Libros. * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. --- == Diferencia entre diptongo y hiato den Papiamento == {| class="wikitable" style="text-align:left" width="75%" |- ! Tipo ! Combinacion<br> di vocal ! Ehempel ! Division<br> silabico ! Remarke |- |rowspan="6" style="background:#FFD700|Diptongo|| style="text-align:center" |i + a || biaha || bia-ha ||vocal debil + fuerte, un silaba |- | style="text-align:center" |u + e || fuerte || fuer-te || vocal debil + fuerte |- | style="text-align:center" |i + e || biento || bien-to || diptongo creciente |- | style="text-align:center" |e + i || neishi || nei-shi || diptongo decreciente |- | style="text-align:center" |u + i || hudiu || hu-diu || dos vocal debil, un silaba |- | style="text-align:center" |i + u || riu || riu || un silaba |- | rowspan="3" style="background:#FF9000| Hiato || style="text-align:center" |a + i || caida || ca-i-da || vocal fuerte + debil, dos silaba |- | style="text-align:center" |o + e || poeta || po-e-ta || dos vocal fuerte, dos silaba |- |style="text-align:center" | o + a || oasis || o-a-sis || dos vocal fuerte, dos silaba |- |} [[:Kategoria:Idioma]] Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea y cu no ta inseparabel. Pues e ta consisti di e articulacion di dos vocal, un tras di otro, sin interupcion, produciendo un transicion suave den e frecuencianan di zonido cual ta caracterisa cada un di e dos vocalnan. Fonologicamente, dos vocal cu ta articula di e manera aki ta forma parti di e mesun [[silaba]]. Dependiendo di e tono ta haci distincion entre un diptongo creciente y un diptongo decreciente.<br> Ehempel: ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “cu tres zonido”, òf “cu tres tono”) ta un forma cu ta forma parti di un [[palabra]]. Casi semper e lo ta un [[vocal]] será mas un vocal habrí sigui pa un otro vokal será, formando un “triptongo”. Den [[fonétika|fonetica]], un '''triftongo''' ta un combinacion di vocal monosilabico cu ta encera un movecion rapido pero suave di e articulador di un calidad di vocal pa otro cu ta pasa riba un tersera parti. Miéntras ku vokalnan “puru”, òf monoftongonan, ta wòrdu bisa ku nan tin un posishon di artikuladó di meta, diftongonan tin dos i triftongonan tres. Triptongo no mester wordo confundi cu secuencia disilabico di un [[diptongo]] sigui pa un monoftongo, manera na aleman "feuer" [ˈfɔʏ.ɐ] ‘kandela’, caminda e vocal final ta mas largo cu esnan hañá den triptongo. Triptongo (for di griego : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “ku tres zonido,” òf “ku tres tono”) ta e nòmber duná na e kombinashon di un zonido semivokal , un zonido vokal i un zonido semivokal emití den un solo esfuerso vokal. Triptongo ta wòrdu dividí den oral y nasal. Den un triptongo tres vocal (of semivocal) ta un combinacion di tres zonido vocal hunto, cu ta forma un zonido. ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[linguistica]], '''singular''' ([[latin]]: ''singularis'', cu ta nifica “unico” of “solitario”) ta un termino gramatical cu ta referi na un forma di [[palabra]] cu ta indica un solo hende, cos, obheto, luga of idea. E ta contrasta cu e forma [[plural]], cu ta referi na mas cu un. == Uzo di singular == E singular ta e forma standard di un palabra den e gran mayoria di idioma, sin ningun modificcion special. E cambio ta bin pa palabranan den plural. Mescos den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma singular ta basico, unda un sustantivo ta presenta su mes, sin indica cantidad. E ta sirbi pa nombra un solo entidad.<br> Ehempel: * buki → un buki * mucha → un mucha homber * rosa → un flor * idea. → un solo pensamentu == Relacion cu artikulo y adhetivo == Un sustantivo den singular regularmente ta acompaña pa un articulo singular (manera un, e) y adhetivo cu ta acordá cu género y número.<br> Ehempel: * e rosa dushi * un cas grandi == Cambio pa plural == Pa pone un sustantivo singular den forma [[plural]], Papiamento normalment ta agregá -nan na fin di palabra. Sinembargo, e regla aki tin espeshonalidadnan y depende di ortografia y uso. Ejèmplo: buki → bukinan ros → rosnan idea → ideanan == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Plural''' ([[latin]]: pluralis, ku ta nifiká “di más ku uno”) ta un termino gramatikal ku ta referí na un forma di palabra ku ta indiká más ku un hende, kos, lugá of idea. E ta kontrastá ku e forma [[singular]], ku ta indiká un solo ente. == Uso den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], forma plural ta forma derivá di un sustantivo singular pa indiká ku tin más ku un di esaki. Ehempel: * buki → buki''nan'' * ros → ros''nan'' * muchu → mucha''nan'' == Formacion di plural == Den ortografia di Papiamento, e forma plural generalmente ta forma pa agregá e sufijo -nan na e sustantivo singular. E regla ta aplica pa hende, animal, kos, lugar y tambe idea abstracto. Ehempel: * cas → kasnan * idea → ideanan * persona → personanan == Plural eksplisito y implicito == Papiamento tambe por indiká pluralidad den otro manera, manera pa medio di un palabra ku ta indiká kantidat (manera hopi, tur, algun), aunque e sustantivo keda den forma singular. Pero den uso formal, ta preferibel pa pone e palabra den forma plural. Ejèmplo: hopi hende tur mucha ta contento == Komparashon ku otro idioma == Den otro idioma, manera español of inglés, forma plural por envolví kambio di letra, agregashon di sufijo otro ku -nan, of regla irregular. E forma di plural ku -nan ta un karakterístika partikular di Papiamento. == Referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] '''Silaba''' (na inglés: ''syllable''; na hulandés: ''lettergreep'') ta un unidad ritmico di zonido den un [[palabra]]. Un silaba ta normalmente forma pa un solo [[vocal]] of un combinacion di [[consonante]] y vocal, cu ta wordo pronuncia manera un solo impulso di bos. Den [[linguistica]], e analisis di e silaba ta un aspecto esencial den [[fonologia]], [[ortografia]], y e forma di rima den [[poesia]]. E structura di silaba por varia segun idioma, pero tur idioma tin algun forma di silaba den su sistema linguistico. Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], silabacion ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra.<br> Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do == Structura di silaba == E structura general di un sílaba ta consisti di tres segmento agrupa den dos componente: * ''Onset'': Un consonante of grupo di consonante, obligatorio den algun idioma, opshonal of hasta restringi den otronan * ''Rima'': ta consisti di un: ** ''nucleo'': e vocal principal di e silaba (obligatorio) ** ''coda'': e consonante of grupo di consonantenan despues di e vocal (opshonal) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. * Bo: onset = "b", nucleo = "o" * Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * [[Jossy Mansur|Mansur, Jossy M.]] (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (di 7 edicion). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] Núkleo (ν): Un konsonante vokal òf silábiko, obligatorio den mayoria idioma Coda (κ): Un konsonante òf grupo di konsonante, opshonal den algun idioma, altamente restringí òf prohibí den otronan Un silaba por consisti di tres parti principal: * '''Onset''': e consonante of consonantenan na comienso (optativo) * '''Nucleo''': e vocal principal di e silaba (obligatorio) * '''Coda''': e consonante of consonantenan despues di e vocal (optativo) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. — Bo: onset = "b", nucleo = "o" — Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda [[:Kategoria:Linguistica]] Silabacion den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma di e silabanan ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra. Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do -------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[fonétika|fonetica]], '''consonante''' (na [[Ingles]]: ''consonant''; na [[Hulandes]]: ''medeklinker'') ta un [[zonido]] di bos, forma pa un coriente di aire cu ta topa cu un of otro obstaculo, sea parcial of total, den e tracto vocal (boca y garganta). E ta un di e dos tipo principal di zonidonan di bos, e otro ta e [[vocal]]. Contrario na un [[vocal]], un consonante ta rekeri un tipo di tapamento, estorbo, of contacto den boka, como na nivel di e labionan, e lenga, of e dente, pa forma zonido. E palabra “consonante” ta bini di [[Latin]] ''consonans'', cu ta nifica “zonido cu ta zona hunto” (''con'' = hunto, ''sonare'' = zona). Tradicionalmente, consonantenan ta wordo considera zonido cu no por existi sin un vocal acerca. == Aplicacion == === Papiamento === Den e idioma [[Papiamentu|Papiamento]], por haña varios consonante den uso diario. E cantidad di consonante por varia segun e dialecto, pero generalmente e siguiente letternan ta representa consonante den e alfabet: '''B, C, D, F, G, H, J, K, L, M, N, P, R, S, T, V, W, Y, Z''' E letter '''Q''' casi no ta wordo uza; generalmente e ta wordo substitui/suplantá pa 'K'. E letter '''X''' ta usa solamente den palabra stranhero. Tur palabra den Papiamento ta contene un of mas consonante, cu ta forma [[silaba]]nan hunto cu e vocalnan. {| class="wikitable" width="65%" ! colspan=2 | Vocal || Balor na Papiamento<br> {{ABW|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel || Balor na Papiamentu<br> {{CUW|bandera}}/{{BON|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel |- | colspan=2 | b || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ala, ca'''b'''a || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ibu, fa'''b'''or |- | rowspan=2 | c || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}} || style="text-align:center" | /s/ || mere'''c'''e, ha'''c'''i || style="text-align:center" | /s/ || '''C'''ecilia |- | elsewhere || {{IPA|/k/}} || '''c'''aminda, '''c'''la || style="text-align:center" | /k/ || '''C'''aracas |- | colspan=2 | ch{{ref|dig|b}} || {{IPA|/tʃ/}} || '''ch'''ikito || style="text-align:center" | /tʃ/ || '''ch'''api |- | colspan=2 | d || style="text-align:center" | /d/ || '''d'''ocumento, '''d'''al || style="text-align:center" |/d/ || '''d'''uru, '''d'''ede |- | colspan=2 | dj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/dʒ/}} || '''dj'''aca || style="text-align:center" | /dʒ/ || '''dj'''ente || |- | colspan=2 | f || style="text-align:center" | /f/ || '''f'''ama || {{IPA|/f/}} || '''f'''òrki || |- | rowspan=2 | g || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}}, final || style="text-align:center" | /x/ || '''g'''esto, ma'''g''' || style="text-align:center" | /x/ || mar'''g'''en, brù'''g''' || |- | before unstressed {{angbr|e}}, elsewhere || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''arganta, san'''g'''er || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''osa, man'''g'''el || |- | colspan=2 | h || {{IPA|/h/}} || '''h'''asta, '''h'''abilidad || {{IPA|/h/}} || '''h'''ari, '''h'''eru || |- | colspan=2 | j{{ref|loan|a}} || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''j'''ong, '''j'''as<br>'''J'''uan || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''J'''an Thiel<br>'''J'''ulia || Some places still maintain their old spelling, e.g. Salinja. Here the {{angbr|nj}} is pronounced {{IPA|/ɲ/}}. |- | colspan=2 | k || {{IPA|/k/}} || '''k'''ishiki, '''k'''ere || {{IPA|/k/}} || '''k'''enta, se'''k'''reto || |- | colspan=2 | l || {{IPA|/l/}} || '''l'''ista, '''l'''aba || {{IPA|/l/}} || '''l'''esa, k'''l'''a || |- | colspan=2 | m || {{IPA|/m/}} || '''m'''ucha, pre'''m'''io || {{IPA|/m/}} || '''m'''an, la'''m'''pi || |- | rowspan=2 | n || before {{angbr|co}}, {{angbr|cu}}, {{angbr|g}}, {{angbr|k}},<br>final except after stressed vowel || {{IPA|/ŋ/}} || ma'''n'''go, pa'''n''' || {{IPA|/ŋ/}} || a'''n'''ker, bo'''n''' || In Papiamento, {{angbr|c}} followed by {{angbr|o}} or {{angbr|u}} would be pronounced as a {{IPA|/k/}} (see below), thus having the same effect on the {{angbr|n}} as {{angbr|k}} would. |- | elsewhere || {{IPA|/n/}} || '''n'''atural, te'''n'''e, algu'''n''' || {{IPA|/n/}} || '''n'''echi, he'''n'''de, tempra'''n''' || |- | colspan=2 | ñ || {{IPA|/ɲ/}} || a'''ñ'''a, so'''ñ'''o || {{IPA|/ɲ/}} || ba'''ñ'''a, '''ñ'''apa || |- | colspan=2 | p || {{IPA|/p/}} || '''p'''ipa, ado'''p'''ta || {{IPA|/p/}} || '''p'''alu, sa'''p'''u || |- | colspan=2 | q{{ref|loan|a}} || {{IPA|/k/}} || '''q'''uesillo || {{IPA|/k/}} || '''Q'''uebec || |- | colspan=2 | r || {{IPA|/r/}} || te'''r'''a, '''r'''osa || {{IPA|/r/}} || ba'''r'''ba, pode'''r''' || |- | colspan=2 | s || {{IPA|/s/}} || '''s'''aya, '''s'''ucu || {{IPA|/s/}} || kru'''s''', pa'''s'''a || In Papiamento, the {{angbr|s}} has a {{IPA|/ʃ/}} sound in words ending in -sion. In Papiamentu, it is written as -shon. |- | colspan=2 | sc || {{IPA|/s/}} || adole'''sc'''ente, pi'''sc'''ina || || || |- | colspan=2 | sh{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''imis || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''ete || |- | colspan=2 | t || {{IPA|/t/}} || '''t'''in, '''t'''ata || {{IPA|/t/}} || '''t'''rapi, ri'''t'''mo || |- | colspan=2 | v || {{IPA|/b/}}<br>{{IPA|/v/}} || '''v'''iuda<br>di'''v'''orcio || {{IPA|/v/}} || '''v'''erbo, '''v'''itamina || |- | colspan=2 | w || {{IPA|/w/}} || '''w'''ega || {{IPA|/w/}} || '''w'''owo || |- | colspan=2 | x{{ref|loan|a}} || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || e'''x'''amen, cone'''x'''ion, refle'''x'''ion || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || || |- | colspan=2 | y || {{IPA|/j/}} || '''y'''ama, ha'''y'''a || {{IPA|/j/}} || '''y'''uda, ka'''y'''ente || |- | colspan=2 | z || {{IPA|/z/}} || '''z'''ona || {{IPA|/z/}} || '''z'''eta || In Papiamento, the {{angbr|z}} has a {{IPA|/s/}} sound in words ending in -eza, -anza or with a {{angbr|z}}. In Papiamentu, they are written as -esa and -ansa. |- | colspan=2 | zj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''eito || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''ar || | colspan=2 | ù || || || style="text-align:center" |/ʏ/ || b'''ù'''s, y'''ù'''frou |- | colspan=2 | ü || || ||style="text-align:center" | /y/ || h'''ü'''r |- |} == List di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (7th ed.). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Sustantivo''' (na [[Ingles]]: ''noun''; na [[Hulandes]]: ''zelfstandig naamwoord'') ta un tipo di [[palabra]] den gramatica cu ta sirbi pa nombra hende, luga, cos, idea, of otro ser, sea concreto of abstracto. E palabra “sustantivo” mes ta bini di [[Latin]] substantia, ku ta nifiká “substancia” of “loke ta di esencia”. == Rol den frase == Den un frase, un sustantivo ta generalmente e sujeto of e objeto di un verbo. E ta e elemento ku e verbo ta referí na dje, i regularmente ta precedí of sigui pa un [[artikulo]] (manera “un”, “e”, “esey”) of un [[adhetivo]]. == Clase di sustantivo == Sustantivonan por wordo dividí den varios kategoria: '''Sustantivo komun''': nombra hende, kos of lugá den manera general, por ehèmpel: mùsiko, buki, isla. '''Sustantivo propio''': nombra spesífiko pa hende, lugá of entidad, i ta skibí ku mayuscula, manera: Maria, Aruba, Google. '''Sustantivo konkretu''': nombra kos ku por wordo mira of tuma, manera: mesa, silla, barco. '''Sustantivo abstrakto''': ta referí na idea, sentimiento of estado, manera: amistat, libertat, konsenshi. == Género y número == Tur sustantivo den Papiamento tin un [[género gramatikal]]: ta òf masculino òf femenino. E género ta influenshá e forma di artikulo y adhetivo ku ta akompañ'é (por ehèmpel: e homber vs e muher). Tambe, sustantivonan por ta den forma [[singular]] (un solo) of [[plural]] (más ku un), manera: buki / bukinan, muchanan / mucha. == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. * Trupia, Sandro (1995). ''Linguistica generale e grammatica''. Zanichelli. [[:Kategoria:Gramatika]] [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------- {{Databox}} '''Kontakto di idioma''' en.wiki:Contacto di idioma ta sosodé ora ku papiadónan di dos òf mas idioma òf variedat ta interkambiá ku i influensiá otro. E estudio di kontakto di idioma ta wòrdu yamá lingwístika di kontakto. Kontakto di idioma por sosodé na fronteranan di idioma,[1] entre idiomanan di adstrato, òf komo resultado di migrashon, ku un idioma intrusivo ku ta fungi komo sea un superstrato òf un substrato. Ora ku papiadónan di diferente idioma ta interkambiá estrechamente, ta tipiko pa nan idiomanan influensiá otro. Kontakto intensivo di idioma por resultá den konvergensia òf releksifikashon di idioma. Den algun kaso un idioma di kontakto nobo por wòrdu kreá komo resultado di e influensia, manera un idioma pidgin, krioyo òf miksto. Den hopi otro kaso, kontakto entre hablantenan ta sosodé ku efektonan duradero na eskala mas chikí riba e idioma; esakinan por inkluí e prestamo di palabranan di prestamo, kalku, òf otro tipo di material lingwístiko. Multilingwismo tabata komun durante gran parti di historia humano, i awendia mayoria hende na mundu ta multilingual.[2] Hablantenan multilingual por partisipá den kambio di kódigo, e uso di vários idioma den un solo kombersashon. Métodonan for di sosiolingwístika[3] (e estudio di uso di idioma den sosiedat), for di lingwístika di korpus i for di lingwístika formal ta wòrdu usá den e estudio di kontakto di idioma. ---------- [https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250524.pdf Celebra ta de vez en cuando, trabao ta continuo], Bon Dia Aruba, Rubrica Asina bon Nos Papiamento ta? (24 di mei 2025) Como medio di comunicacion nos posicion ta diferente, ya cu nos ta para meymey di e desaroyo di nos idioma a base diario. Esey ta duna un obligacion extra, pasobra loke nos ta publica ta pasa bao wowo di miles di lector diariamente. Mihor nos percura anto pa skirbi di tal forma cu nos ta respeta loke tin, pero di otro banda ta mira lo valioso di e entrada continuo di palabra nobo den nos idioma y usa nan di forma apropia.Den e casi cuatro aña di existencia di e column aki, nos a toca un sinfin di tema, semper di forma critico, sin ofende ningun hende. Na ocasion di e promer aniversario, na augustus 2022, nos a publica un lista di e topiconan cu nos ta trata den e aña ey, di forma critico. Esakinan ta duna un bon impresion di e amplitud di e temanan y a la vez ta mustra cu ainda tur ta relevante. Un resumen: * Aki, akinan, akinanan... tocante uso innecesario y excesivo di ‘nan’ * Uso innecesario y excesivo di ‘wordo’ o ‘ser’ * Paso o pasobra? Papia y skirbi ta dos cos diferente * Atende cu... o atende? Atende un asunto cu un persona; no atende cu un asunto * ‘Encuanto di’ y ‘tocante di’, tambe ‘durante di’: uso incorecto y innecesario di e palabra ‘di’ Contra? O Contra di...? * Uso corecto di ‘na’ den diferente contexto; ki ora ‘den’ y ki ora ‘na’? * Palabra modifica incorectamente: ‘nombracion’, ‘comportacion’, ‘cargacion’ (nombramento; comportamento; cargamento) * Parha o pahra...? Un palabra modifica recientemente * Tabatin o tabata tin...? Kico ta corecto? * Gobernado o Gobernador... Ta usa e ‘r’ si of no? * Diferencia entre idioma papia y skirbi * Agradable o agradabel...? Tocante origen Portugues/Spaño di e variantenan Directiva o ‘Hunta di Directiva’ Con pa adopta termino corectamente * Ki ora un palabra ta bira ‘Papiamento’...? * E proceso di adopcion y adaptacion Reforza, enforsa, reenforsa...? Palabra adopta di diferente fuente, reemplazando palabra existente caba “Esey no tin di haber cu…?” Corecto, of no? Origen di e expresion Compromiso, compromis, compromise...? Mesun palabra, adopta di diferente banda * Di dje, den dje, di unda e ‘dje’ ta bin...? * Doble negacion: ki ora si y ki ora no? * Uso di distincion di genero masculino/femenino * Ortografia uniforme un reto...? Variedad di ortografia cu medionan ta haya di tur banda * Terminonan opuesto: ‘progresivo’ o ‘progresista’; ‘conservativo’ o ‘conservador’? * Entre ‘advertencia’ y ‘advertentie’; uso corecto of no? Curasha o encurasha...? Reforza o reenforza...? Uso corecto of no?Pret of leuk...? Eigenlijk of...? Influencia di Hulandes den Papiamento Pa of Pa...? Para o por...? Voor of door...? Origen di nos ‘pa’ * E la bay o el a bay? Kico ta corecto? * Tocante eror gramatical cu casi no ta ripara... ‘Loke ta’ o ‘loke cu ta’? * Paris o Parijs? Londen, London o Londres? Variedad den nomber geografico...Nacionnan Uni o United Nations; IMF o FMI...? Cual idioma tin preferencia...? * Entre desaroyo liber y formalisacion di idioma: ki rumbo pa tuma? Papiamento manera papia..., o skirbi? * Tocante uso di ‘es’, ‘esnan’, ‘esunnan’...‘Cune’ o ‘cu nan’: * Tocante erornan cu no ta detecta facilmente...Papiamento ta rico na diferente tipo di vocal; a traves di influencia diverso * Algo mas di nos herencia Portugues; un exploracion den nos vocabulario. Nota: si bo ta desea pa nos trata un tema specifico atrobe, o mas amplio, laga nos sa via reaccion riba Facebook, o un mail na bondia.aruba@gmail.com --------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Educacion Profesional Intermedio''' (EPI) ta enseñansa riba nivel MBO (''Middelbaar Beroepsonderwijs'') na [[Aruba]]. E ta encera ... Colegio EPI ta e unico instituto di enseñansa riba nivel MBO na Aruba., situa den Venusstraat 3 na Oranjestad?? == Colegio EPI == A funda Colegio EPI riba prome di augustus 1997. Ta ofrece educacion na nivel 3, 4 y 5 consistiendo di e unidadnan; Salubridad & Servicio, Economia, Hospitalidad y Turismo y Ciencia & Tecnologia.<ref>[https://24ora.com/na-colegio-epi-partido-futuro-a-gana-eleccion-cu-nuebe-asiento/ Na Colegio EPI partido FUTURO a gana eleccion cu nuebe asiento], 24ora.com (2 di december 2024 </ref> Na aña 2022 Colegio EPI a introduci ocho estudio nobo. Na tur por scoge entre 13 diferente estudio, manera: Allround medewerker Information Technology Systems and Devices, Expert Information Technology Systems and Devices, Elektrotechniek, Allround Assistant Business Services, Business Administration & Control Specialist, Certified Cook, Associate of Applied Science in Culinary Arts, Zelfstanding Medewerker Travel & Hospitality, Leidinggevende Travel & Hospitality, Associate Of Science Degree in Hotel and Restaurant Management, Verpleegkundige, Verzorgende y Social Pedagogische Medewerker. Colegio EPI ta conta cu mas di 2000 studiante y mas cu 74% di nan ta logra termina nan estudio cu exito. [[:Category:Enseñansa]] [[:Category:Aruba|Enseñansa]] ---------------------------- == Arte di Palabra == '''Arte di Palabra''' ta un competensia literario ku partisipashon di hoben di Aruba, Boneiru i Korsou. (zie nl.wiki) Meta di e evento ta pa promove amor pa cultura di idioma Papiamento y aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y e desaroyo di dominio di idioma. == Historia == E evento di Arte di Palabra ta existi for di aña 2000 i a cuminsa na Korsou. Ange Jessurun, consulente di Papiamento e tempo ey, a krea e evento pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y [[haiku]]. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. == Publikashon == *Pòtpurí Arte di Palabra 2009, kolekshon di e miho obranan propio 2000-2008 *Pòtpurí Arte di Palabra 2014, bundel van de beste eigen werken 2009-2013 *Pòtpurí Arte di Palabra 2019, bundel van de beste eigen werken 2014-2018<ref>{{citeer boek|url=https://data.swpportal.com/upload/books/files/pdf.php?hash=f612ef13d53ec151f70f21767b8546f4&filename=potpuri-arte-di-palabra-2019_inkijkexemplaar.pdf|taal=pap|werk=Arte di Palabra|titel=Pòtpurí Arte di Palabra 2019|datum=|bezochtdatum=10 september 2019}}</ref> nl.wiki:Arte di Palabra ta un kompetensia den Papiamentu pa hóbennan den enseñansa sekundario na Aruba, Bonaire i Kòrsou. Nacemento For di aña skolar 1998-1999 "Papiaments" a bira un asignatura obligatorio den enseñansa sekundario na Kòrsou. E dato aki a duna e impulso pa e inicio di Arte di Palabra, cu na aña 2000 a tuma luga pa prome biaha na Curaçao. For di aña 2006 ta organisá kareda na Bonaire i for di aña 2009 tambe na Aruba. Arte di Palabra ta tuma lugá tur aña i su meta ta pa desaroyá talento literario hóben i literatura pa mucha papiamentu dor di recitashon di poema i konta storia. E kompetensia tin tres kategoria di presentashon: poesia, haiku i relato kòrtiku. Kada kategoria ta dividi den dos grupo: klasnan di skol 1-2 i klasnan di skol 3-6. Den klasnan 1 i 2 ta trata di poemas i storianan eksistente i den klasnan mas haltu ta trata di obranan original (propio). E evaluashon ta distinguí entre trabou propio i trabou eksistente. E finalistanan for di e rondonan di klasifikashon na Aruba, Bonaire i Kòrsou lo kompetí ku otro den e ronde final.[1] 1] E final di Arte di Palabra ta pasa pa tur isla i ta dirigí dor di e Stichting Arte di Palabra ku sosten di Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch gebied. E final ta generalmente konektá ku e entrega di e premionan di Tapushi Literario na honor di e ikonanan kultural na Aruba, Bonaire i Kòrsou. {{Appendix}} NOTES DIA 29 di juli 2021 a tuma lugar na Aruba, na Cas di Cultura, final di e competencia literario Arte di Palabra, cu participacion di hoben di Aruba, Boneiro y Corsou.<ref>https://www.awemainta.com/newspapers/AM210810/offline/download.pdf Arte di Palabra un celebracion na, di y pa Papiamento di kita sombre], Awemainta, 10 ougustus 2021. Rekupera ougustus 2021</ref> Fundacion Lanta Papiamento (FLP) tabata presente y a keda encanta, un biaha mas. Tabata un fiesta di berdad cu a pone enfoke riba Papiamento su rikesa y bunitesa cultural y riba e creatividad y dominio di idioma Papiamento di nos hobennan. E anochi tabata cuadra exactamente cu e meta di e evento cultural aki: Promove amor pa cultura di nos idioma Papiamento. Enrikece nos idioma cu creatividad di nos hubentud. Den sala tabata reina un entusiasmo y alegria y e hobennan a mustra aprecio pa cada un di e participantenan. Tur participante tabata haya un ovacion cu hasta pitamento cu ‘vuvuzela’. UNION t’e palabra cu ta caracterisa e evento aki, union cultural y social entre Aruba, Corsou y Boneiro. Arte di Palabra den tur sentido di palabra ta un celebracion di Papiamento, e idioma unificado di e islanan aki. Masha pabien n’e hobennan participante, na nan docentenan y n’e organisadornan! ===Historia cortico=== Arte di Palabra ta existi for di aña 2000. Señora Ange Jessurun kende tabata consulente di Papiamento e tempo ey, a cuminsa cu e evento aki na Corsou, pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y haiku. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch Gebied ta yuda den financiamento di biahe y estadia. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. Y importante pa menciona, t’e publicacionnan cu Arte di Palabra a produci caba: Pòtpurí Arte di Palabra 2009, cu e mihor obranan di 2000-2008: Pòtpurí Arte di Palabra 2014, cu e mihor obranan di 2009-2013: Pòtpurí Arte di Palabra 2019, cu e miho obranan di 2014-2018. Por bisa cu e coleccionnan aki ta bon material literario pa cualkier lesado y bon material cu por uza den scol. {{Appendix}} Arte di Palabra ta aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y ta masha importante den desaroyo di dominio di idioma. ---------------- '''Modern Hebrew''' ({{lang-he|עברית חדשה}}, ''ʿivrít ḥadašá[h]'', {{IPA-he|ivˈʁit χadaˈʃa|}}, ''[[Literal translation|lit]].'' "Modern Hebrew" or "New Hebrew"), also known as '''Israeli Hebrew''' and generally referred to by speakers simply as '''Hebrew''' ({{lang|he|עברית|}} {{transliteration|he|Ivrit}}), is the form of the [[Hebrew language]] that was [[Revival of the Hebrew language|revived as a spoken language]] in the late 19th and 20th centuries, and the standard form of Hebrew spoken today. It is the official language of the [[State of Israel]]. Among [[Canaanite languages]], Modern Hebrew is the only one spoken today.<ref>{{cite book |author1=Huehnergard, John |url=https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |title=The Semitic Languages |author2=Pat-El, Na'ama |publisher=Routledge |year=2019 |isbn=9780429655388 |page=571 |access-date=2021-02-18 |archive-date=2023-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230701134731/https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |url-status=live }}</ref> ----------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Flag of the Governor of Curaçao.svg|thumb|300px|Bandera di Gobernador di Kòrsou]] '''Gobernador di Korsou''' ta e representante di e monarka [[Hulanda|hulandes]] (hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]]) na [[Kòrsou]]. A instituí e posishon dia [[10 di òktober]] [[2010]] ku Korsou su status komo pais outónomo denter di [[Reino Hulandes]]. Riba nominashon di e mandatario hulandes pa relashonnan di Reino, e monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un término di seis aña; esaki por wòrdu prolonga te maximalmente 12 aña. E gobernador ta dispone di un sekretariado, e gabinete di gobernador, i ta wòrdu asesorá pa e Konseho di Konsulta, konsistiendo di minimo sinku miembro, apuntá pa e gobernador. E '''Gobernador di Aruba''' ta e representante di e hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]] na [[Aruba]]; esaki ta conforme stipulacion den [[Constitucion di Aruba]] (''Staatsregeling van Aruba'').<ref>Articulo II.1 Staatsregeling van Aruba (AB 1987 nr. GT 1)</ref> E posicion a keda institui desde prome di januari 1986 ora Aruba a haya su status como [[Status aparte di Aruba|pais autonomo dentro di Reino Hulandes]]. E monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un termino di seis aña; esaki por wordo prolonga te maximalmente 12 aña. == Facultadnan di gobernador == Facultadnan di e Gobernador di Aruba ta subdividi den e facultadnan asigna na su persona mediante [[ley]] como organo di e Reino y como organo di e pais Aruba. De gouverneur heeft twee taken: hij vertegenwoordigt en verdedigt de algemene belangen van het Rijk en is hoofd van de regering van Curaçao. Hij is tevens vertegenwoordiger op Curaçao van het staatshoofd van het Koninkrijk. Als hoofd van de landsregering is de gouverneur onschendbaar.<ref>Bij ambtsmisdrijven moet hij echter terechtstaan bij de [[Hoge Raad der Nederlanden]]. Bij overige misdrijven kan per Koninklijk Bevel of door de Tweede Kamer vervolging worden bevolen bij de bevoegde rechter in Den Haag.</ref> De gouverneur oefent de uitvoerende macht uit met als verantwoordelijken de ministers, die verantwoording moeten afleggen aan de [[Staten van Curaçao]]. De gouverneur heeft geen politieke verantwoordelijkheden en maakt geen onderdeel uit van het kabinet. Tijdens de formatie speelt de gouverneur een rol bij het aanwijzen van de formateur. In 2012 leidde dit tot onrust, toen gouverneur Goedgedrag tegen de zin van de zittende (demissionaire) ministers, maar op verzoek van de meerderheid van de Staten, een formateur aanwees om een waarnemend kabinet te vormen. De gouverneur wordt door het staatshoofd aangewezen voor een periode van zes jaar op voordracht van de bewindspersoon voor koninkrijksrelaties van het Koninkrijk (en tegelijk van het land Nederland). Deze periode kan worden verlengd tot maximaal één termijn. De gouverneur wordt bijgestaan door zijn secretariaat, het kabinet van de gouverneur, en wordt geadviseerd door de Raad van Advies, bestaande uit ten minste 5 leden, aangewezen door de gouverneur. == Lista == Op 10 oktober 2010 werd Curaçao een land binnen het [[Koninkrijk der Nederlanden]]. Voor deze datum vertegenwoordigde de [[Lijst van gouverneurs van de Nederlandse Antillen (1954-2010)|gouverneur van de Nederlandse Antillen]] onder meer Curaçao. E promé gobernador di Kòrsou tabata [[Frits Goedgedrag]], kende tambe tabata e último [[gobernador di Antia Hulandes (1954-2010)|gobernador di Antia Hulandes]] prome ku esaki a wordu disolbi dia [[10 di òktober]] [[2010]].<ref>RNW.nl - [https://web.archive.org/web/20110120003916/http://www.rnw.nl/caribiana/article/gouverneurs-voor-curacao-en-sint-maarten Gouverneurs voor Curaçao en Sint Maarten]</ref> {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !! Nòmber !! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | | 2010 - 2012 | [[Frits Goedgedrag]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2012 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | (interino) |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Lucille George-Wout-crop.jpg|95px]] | 2013 - presente | [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> | 4 di novèmber 2013 |} {| class="wikitable" ! Van ! Tot ! Nomber ! Bijzonderheden |- | 10 oktober 2010 || novèmber 2012 || [[Frits Goedgedrag]] || |- | november 2012 || novèmber 2013 || [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] || interino |- | november 2013 || presente || [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> || |} == Lista di gobernador interino == Bij koninklijk besluit kunnen een of meerdere waarnemend gouverneurs worden benoemd die de gouverneur vervangen bij ziekte of afwezigheid of hem vervangen na zijn ontslag of overlijden. {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !![[Gobernador interino]]!! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2010 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | | 2013 - 2019 | [[Nolda Römer-Kenepa]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Michèle Russel-Capriles.jpg|95px]] | 2019 - presente | [[Michèle Russel-Capriles]] | 1 di yüni 2019 |} * 10 oktober 2010 - [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] * 1 juni 2013 - [[Nolda Römer-Kenepa]] * 1 juni 2019 - [[Michèle Russel-Capriles]]<ref>{{cite news|url=https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|werk=Curaçao.nu|titel=RMR benoemt Russel-Capriles tot waarnemend gouverneur van Curaçao|datum=17 mei 2019|bezochtdatum=8 juni 2019|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190608092330/https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|archiefdatum=2019-06-08}}</ref> {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] [[:Category:Organonan Gubernamental]] --------- {{Databox}} ==Idiomanan na Aruba == Aruba ta un sociedad sumamente multilingual caminda mayoria di e habitantenan ta domina mas cu un idioma. Hopi [[Arubiano]] ta capas di combersa den por lo menos tres di e siguiente idiomanan: Papiamento, Hulandes, [[Ingles]] y [[Spaño]] y ta cambia comodamente entre dos of mas di e idiomanan aki den bida diario, haciendo e isla un di e teritorionan linguisticamente mas diverso den Caribe. E [[pais insular]] tin dos [[idioma ofisial|idioma oficial]], cu ta [[Papiamentu|Papiamento]] y [[Hulandes]]. E sistema di enseñansa local ta rekerí pa studiantenan siña Ingles y Spaño desde scol basico. Otro idiomanan, manera [[Portugues]], [[Chines mandarin|Chines]], [[Idioma Krioyo Haitiano|Crioyo Haitiano]] y hopi otro, tambe ta wordo papia den comunidadnan minoritario riba e isla. Segun estimacion na 2010 e gruponan etnico mas grandi tabata: Hulandes 78.7%, [[Colombia]]no 6.6%, [[Venezuela|Venezolano]] 5.5%, [[Republika Dominikano|Dominicano]] 2.8% y [[Haiti]]ano 1.3%.<ref name=":0">{{en}}{{Citeer web |titel=Aruba |datum=2025-03-25 |werk=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |bezochtdatum=2025-07-28 |uitgever=Central Intelligence Agency}}</ref>, Tur e cuater idioma, Papiamento, Hulandes, Ingles y Spaño, cu ta wordo uza como idioma principal of idioma primario bou di e poblacion Arubano a mira cambio den e periodo di 1980 te 2010 (idioma principal ta expresa den tabel como % di e total).<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref>: {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! Idioma principal!! 1980<br>% || 1990<br>% || 2000<br>%!! 2010<br>% || Trend |- | [[Papiamentu|Papiamento]] || &nbsp;&nbsp;80.1 || &nbsp;76.6 || &nbsp;&nbsp;69.4 || &nbsp;&nbsp;68.3 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- | [[Spaño]] || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;7.4 || &nbsp;&nbsp;13.2 || &nbsp;&nbsp;13.5 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{increase}} |- | [[Hulandes]]|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;5.0 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;5.4 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.0 ||&nbsp;&nbsp;{{steady}} |- | [[Ingles]] || &nbsp;&nbsp;10.6 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.9 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.1|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7.0 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- |} == Idiomanan oficial == === Papiamento === {{wak articulo|Articulo principal: [[Papiamento na Aruba]]}} Segun Gobierno di Aruba, e [[lenga materno|idioma materno]] y idioma primario di casi tur Arubiano ta Papiamento,<ref>{{en}}{{Cite web |title=Language |url=http://www.aruba.com/ExploreAruba/Culture/language.aspx |url-status= |archive-url=https://web.archive.org/web/20110809190231/http://www.aruba.com/explorearuba/culture/language.aspx |archive-date=2011-08-09 |access-date= |website=aruba.com}}</ref> un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu su raiz te na [[siglo 16|siglo diesseis]]. Sinembargo, Papiamento no tabata papia extensamente na Aruba te den siglo 18 y 19, ora cu e idioma a bira mas presente den material riba e isla, particularmente den e bukinan di scol Catolico Romano. Papiamento ta un idioma mescla cu ta combina elementonan for di [[Portugues]], Spaño, Hulandes y tambe algun rasgo di idiomanan Africano y Arawak.<ref name=":0"/> Su evolucion a tuma luga na Corsou durante siglo 16 ora cu e Africanonan sclabisa y e sclabisanan Spaño a desaroya un medio comun pa por comunica entre nan mes. Desde mei 2003, Papiamento ta e di dos idioma oficial riba Aruba, hunto cu Hulandes<ref>[https://www.gobierno.aw/1311-kunst-wetenschappen-en-taal Landsverordening officiële talen], Gobierno di Aruba</ref>, y e ta ser considera como un marcador esencial di identidad nacional. Den area di enseñansa, Papiamento no tabata ricibi masha atencion na Aruba te na 1995. E idioma a wordo inclui oficialmente den e curiculo escolar na 1998 y 1999. Desde e tempo ey, e isla a brasa su idioma nativo. Awendia, bijbel, diccionario y cuentanan di hada skirbi den e idioma ta facilmente disponibel riba e isla. === Hulandes === Pa decadanan Hulandes ta un di e idiomanan oficial di e isla ya cu e isla ta un parti contituyente di [[Reino Hulandes]]. Apesar di su status oficial, e ta incomun como un prome idioma papia. Un estudio di Croes (2015) entre estudiantenan a revela cu, apesar di e uzo amplio di Hulandes como idioma di instruccion, e idioma practicamente no tin funcion comunicativo pafor di les.<ref name=":1">{{citeer web|url=https://studenttheses.uu.nl/bitstream/handle/20.500.12932/42633/The%2520Current%2520Context%2520of%2520the%2520Language%2520of%2520Instruction%2520in%2520Aruban%2520Education%2520-%2520Master%2520Thesis%2520-%2520Kristi%2520Lo-Fo-Sang.pdf?sequence=1|titel= The Current Context of the Language of Instruction in Aruban Education Towards a more inclusive Multilingual Education|auteur=Kristi Lo-Fo-Sang|datum=2022|uitgever=Universidad Utrecht}}</ref> Banda di enseñansa, e uzo di Hulandes ta principalmente den asuntonan huridico y di gobernacion.<ref>{{Cite web |title=About Us |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |access-date=2014-05-20 |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |archive-date=2014-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean}}</ref> == Otro idiomanan comun == === Ingles === Aruba a reconoce Ingles como un idioma internacional, y a exigi pa muchanan siña Ingles for di klas 4 di scol basico. Uzo di Ingles riba e isla ta data for di cuminsamento di [[siglo 19|siglo diesnuebe]], tempo cu e Inglesnan a ocupa [[Kòrsou|Corsou]], Aruba y [[Boneiru|Boneiro]]. Ora cu e gobernacion Hulandes riba e islanan a reanudá na [[1815]], autoridadnan a tuma nota di e uzo ya generalisa di e idioma.<ref name="Putte">{{Cite book |last=Van Putte |first=Florimon |title=Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd |publisher=de Walburg Pers |year=1999 |location=Zutphen |language=nl}}</ref> Fin di añanan 1920 y inicio di añanan 1930 un cantidad grandi di hende cu ta papia Ingles, for di particularmente [[Karibe anglofóniko|Caribe anglofonico]], a wordo treci na e isla durante e añanan di boom di petroli. Hopi di e inmigrantenan aki tabata biba den e area di [[San Nicolas]], caminda [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] tambe tabata situa. Te cu awe, hopi di nan descendiente a keda cu Ingles Crioyo como nan prome idioma.<ref name=":1"/> Aunke Ingles no ta e [[lingua franca]] riba e isla, el a bira un idioma hopi popular bou di e hubentud. Ademas, Ingles ta un di e idiomanan mas importante den economia di Aruba. Un di e sectornan economico principal ta [[turismo]], mientras un cantidad significante di turista ta procedente di Merca y Canada.<ref name=":1"/> Mas recientemente, tin un aumento den uzo di idioma Ingles den enseñansa superior, por ehempel na [[Universidad di Aruba]]. === Spaño === {{wak articulo|Articulo principal: [[Idioma Spaño na Aruba]]}} Prome cu gobernacion Hulandes, Aruba tabata un colonia Spaño di 1499 te 1636. Spaño a bira un idioma importante riba e isla den [[siglo 18|siglo diesocho]] debi na cercania y lasonan economico estrecho cu colonianan Spaño den cercania den loke awor ta [[Venezuela]] y [[Colombia]],<ref name="Putte" /> Door di e localisacion geografico aki di Aruba, awendia hopi Arubiano y inmigrante tambe ta domina Spaño; 85% di e poblacion ta papia Spaño como di dos idioma.<ref name=":0"/> Studiantenan Arubiano ta cuminsa siña e idioma for di klas 5 di scol basico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1291007560|titulo=Languages on Aruba}} {{References}} }} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Idioma]] ----------------------------------------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Hilda de Windt-Ayoubi''' ( ) ta un lingwista, traduktor, outor, poeta, kolumnista i papiamentista di [[Kòrsou]]. lingwista, poeta, pintor i traduktor di The Prophet di Kahlil Gibra == Bida == Hilda Ayoubi a nase i lanta na Kòrsou. Famia di 5 yu muhe di mayornan di Libano. Hilde de Windt-Ayoubi a studia idiomanan ingles i spañó, tambe literatura. Na 2014 a sali e buki 'E Profeta', un tradukshon ku el a hasi di e buki ingles 'The Prophet', obra maestral di e eskritor Kahlil Gibran. Pa esaki el a risibí na 2014 un distinshon di 'The George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair' na e universidat di Maryland. Hilda a skirbi su promé poemanan na 1972, tempu ku e tabata studiante na Nijmegen, Hulanda. Despues e no tabata aktivo mas. Na desèmber 2007 el a kuminsá skirbi atrobe, pero tabata te na 2009, inspirá pa su kolega Robbie Griffith (†), ku el a bolbe kuminsá skirbi i publiká. Su poemanan na ingles, hulandes, spañó i papiamentu ta sali regularmente durante e último dékada den e korant Amigoe. She was born and raised in Curaçao. She was a secondary school teacher and a lecturer at the University in Curacao. Her works include Gedicht (2018) and Geef me je Taal (2019); for her Papiamento translation of Kahlil Gibran’s The Prophet (2014), she was awarded the Kahlil Gibran Chair at the University of Maryland. In 2019 she received UNESCO’s Certificate of Merit for her work on Papiamento.<ref>https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/translingualism-translation-and-caribbean-poetry/ Translingualism, Translation and Caribbean Poetry], Werkgroep Caraibische Letteren (2022)</ref> She writes in Dutch, French, English, Papiamento and Spanish. == Bibliografia == * ''La dislocación de los elementos oracionales y la elipsis en los refranes de La Celestina'' (2011, UoC) * ''Gedicht'' (2018?, kolekshon di poesia) * ''Geef me je taal. Dat ik je beter versta / Duna mi bo idioma. Pa mi por komprondé bo miho'' (2019) * ''Translingualism, Translation and Caribbean Poetry'' (2022, kolekshon di poesia multilingual huntu cu Piet Muysken) Hilda De Windt – Ayoubi, schrijfster, dichteres, columniste, kunstenares en hispaniste uit Curaçao. Ze is bekend vanwege o.a. haar vertaling in haar moedertaal Papiaments van het bekende boek The Prophet van Kahlil Gibran, CDL University Press, verschillende vertalingen van gedichten en haar jarenlange publicaties van gedichten in vier talen in de krant Amigoe op Curaçao. Ze presenteerde op deze middag ook haar Papiamentse vertaling van The Prophet die dit jaar wereldwijd haar 100-jarig bestaan viert en al in 105 talen, waaronder ook het Hindi, is vertaald.<ref>Henk Moeniralam,[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/papiaments-gedicht-moedertaal-van-hilda-de-windt-ayoubi-ook-in-sarnami-vertaald/ Papiaments gedicht ‘Moedertaal’ van Hilda de Windt-Ayoubi ook in Sarnámi vertaald], Werkgroep Caraibische Letteren (2023)</ref> I studied at the Catholic University in Nijmegen, nowadays named Radboud University. I also studied at UoC in Curacao, Dutch Antilles. I have a Master degree in Education with major in the Spanish Language and a Bachelor degree in Public Relations. Further on, I have a minor degree (LO) in English. I have been teaching the Spanish Language and Literature for more than 30 years at a secondary school and also have been teaching Didactics, Analysis of Methods, Spanish Grammar and Oral and Written Communication for more than eight year at University of Curacao. I translated "The Prophet" (by Kahlil Gibran) into the Papiamentu language. This translation was published by the Maryland University Press. For this translation I was granted an award by the George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair for Values and Peace, May, 2014. Further on, I attended an art Academy for four years. As part of a group exhibition I exhibited four times several of my paintings. I write poetry in six languages, Papiamento, Dutch, English, Spanish, Italian, and French. Recently my first poetry book illustrated with twenty of my paintings was published by LM Publishers in the Netherlands. I Master different languages, for example, Dutch, Spanish, English, Papiamentu. Currently, I am also studying different other languages, like Italian, Quechua. I am very interested in promoting and conserving Native Languages. Therefore, my poetry often focuses on native languages. In 2019, my second poetry book that focuses on language will be published. I belief that it is of utmost importance to focus more on Literature (specifically on creative writing) and Art in the education at school.<ref>[https://independent.academia.edu/HildadeWindtAyoubi Hilda de Windt Ayoubi]</ref> {{Appendix}} -------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Sidney M. Joubert''' (☆ [[1939]] na [[Kòrsou]]) ta un dosente, lingwista i papiamentista di [[Kòrsou]]. Na 2023 el a risibí e titulo di ''doctor honoris causa'' di [[University of Curaçao]] pa su kontribushon na [[idioma]] [[papiamentu]]. == Bida == == Bibliografia == * Dikshonario di verso Papiamento-Hulandes NOTES Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC March 20, 2023 REDAKSHON.<ref>[https://kikotapasando.com/2023/03/20/eredoctoraat-voor-sidney-joubert-bij-de-uoc-sidney-joubert-doctor-honoris-causa-bij-de-uoc/ Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC / Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC], Willemstad, 18 maart 2023</ref> Op 16 maart jl. werd tijdens een plechtige openbare zitting van het College van Decanen van de Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (UoC), aan de heer Sidney. M. Joubert, het eredoctoraat verleend. In een volle Aula opende de Rector Magnificus, dr. Francis de Lanoy, deze plechtige zitting, waarbij hij alle aanwezigen in de zaal welkom heette, in het bijzonder de heer Joubert en de twee paranimfen, mevrouw Lucille Berry-Haseth en de heer Edward John Joubert, die hem flankeerden tijdens deze plechtigheid. De decaan van de Algemene Faculteit, drs. Adriënne Fernandes, nam vervolgens het woord, en ging kort in op de redenen die voor de Algemene Faculteit aanleiding waren om de heer Sidney Milton Joubert voor te dragen als kandidaat voor het eredoctoraat. Zij gaf aan dat de heer Joubert over een tijdsbestek van vijftig jaar, zich bijzonder verdienstelijk heeft gemaakt voor de gemeenschap, op het gebied van taalkunde van het Papiamentu. Bovendien wees zij erop dat de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan is. Het eredoctoraat, zo vervolgde zij, wordt als welverdiend eerbetoon aan deze kandidaat verleend voor zijn zeer uitzonderlijke prestaties in het kader van culturele en academisch gerelateerde verdiensten. De heer Joubert, met zijn talrijke merites is van bijzondere betekenis voor de Algemene Faculteit, die taal, literatuur en cultuur centraal stelt, de lerarenopleiding Papiamentu aanbiedt en een leerstoel heeft gerelateerd aan het bestuderen en verwerven van Papiamentu. Het is dan ook niet verwonderlijk dat vanuit deze faculteit de rol van het Papiamentu als algemene omgangstaal in de Curaçaose samenleving, met deze erebenoeming, bekrachtigd en versterkt wordt. Vervolgens nam de Rector Magnificus het woord, die na verwijzing naar de mogelijkheid die de Landverordening Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (LuoC) biedt (art. 37 lid 2), de heer Sidney M. Joubert en zijn twee paranimfen naar voren riep om hen ten overstaan van het College van Decanen de bul te overhandigen. Prof. dr. Ronald Severing, verbonden aan de Algemene Faculteit, en promotor van Sidney Joubert bij deze plechtigheid, sprak bij de laudatio, lovende woorden uit, verluchtigd met een powerpoint, met afbeeldingen van werken van de heer Joubert. Hij gaf aan dat de heer Joubert een fervente taaldeskundige en in het bijzonder een verwoede Papiamentist is. Eerder was hij docent Spaanse taal- en letterkunde op de middelbare school en de UNA en tevens beëdigd vertaler en lexicograaf. Hij werd bij de oprichting van het overheidsbureau Sede di Papiamentu (1983) aangesteld om aan een vocabulaire van het Papiamentu te werken. Sindsdien zijn er van zijn hand ten behoeve van het Papiamentu, vocabulaires (1988, 1990) verschenen en verder woordenboeken in druk (1991, 1999, 2007), met supplementen (1997), een taalgids Papiamentu voor toeristen (1994), digitale woordenboeken (2002), online versies (Google Chrome, Microsoft Edge, Mozilla Firefox en Safari) en achtereenvolgende spellingcheckers Papiamentu voor Microsoft Office (2003-2014) Windows 98-8.1 (2001, 2007, 2014). Naast kenner van de taalkunde van het Papiamentu en de autoriteit op het gebied van de gemeenschappelijke Papiamentse woordenschat, is de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan, blijkens de omvangrijke driedelige gezamenlijke uitgave in het Papiamentu, Pa saka kara (1109 pp., 1983); ook verzorgde hij met auteursgroepen tweetalige Nanzi-boeken (2005, 2019). Hij is Papiamentu-connaisseur bij uitstek, getuige de talrijke publicaties van zijn hand en ook samen met lokale en buitenlandse deskundigen. Hij heeft zich bekwaamd en intensief ingezet voor het promoten van de studie, kennis en correct gebruik van het Papiamentu vanaf begin zeventiger jaren tot heden. Hij is ook medeverantwoordelijk voor de meer dan 400 woorden Antilliaans-Nederlands die in het Groene Boekje zijn opgenomen. Gedurende een aantal jaren, zijn de krantenteksten van het Antilliaans Dagblad en de Amigoe verzameld. Uit die verzameling zijn door onder andere de heer Joubert karakteristieke woorden geselecteerd die in het Groene boekje terecht zijn gekomen als: empaná, blenchi, dushi, karkó en snèkbar. Tevens is hij vanaf het begin (1999) tot recentelijk (2018) betrokken geweest bij de samenstelling van het Papiamentu-dictee en ook als jurylid van het jaarlijkse Diktado Nashonal Papiamentu in de aula van de UoC. De eredoctor is reeds meerdere malen eervol onderscheiden en heeft meervoudig eerbewijs mogen ervaren vanuit diverse maatschappelijke en academische instituties. Na de laudatio van zijn promotor kreeg dr. Sidney Joubert het woord van de rector. Hij liet weten dat toen hij van zijn benoeming op de hoogte werd gesteld, verrast was en zeer geëmotioneerd raakte. Hij dankte dan ook allen die betrokken waren vanaf de voordracht tot aan zijn benoeming. Hij vertelde hoe zijn belangstelling voor het Papiamentu begon. Dat gebeurde tijdens de colleges die hij volgde bij drs. Raúl Römer aan de Universiteit van Amsterdam. Raúl Römer onderzocht het Papiaments als toontaal. Joubert gaf voorbeelden als mata (plant) en mata (doden). Er was verschil in toon, hoog laag en laag hoog te horen. Op Curaçao werd Antoine Maduro zijn leermeester, waar hij ook mee samen werkte. Hij werd al snel door de overheid in twee opeenvolgende spellingcommissies voor het Papiamentu benoemd, in de commissie Römer en de commissie Jonis. Bij het Buki di oro, het gouden boekje met de officiële spelling van de overheid (2009), had hij ook zitting in de commissie die het werk voorbereidde. Na dit dankwoord en bijzonderheden over zijn werk, sloot de Rector Magnificus de officiële zitting. In het informele deel dat daarop volgde, spraken beide paranimfen de pas gedoctoreerde promotus toe. Lucille Berry-Haseth wees op haar lange vriendschap met de gepromoveerde en hun samenwerking op het gebied van Papiamentu. De laatste tien jaar hebben zij zich samen met een redactieteam beziggehouden met een verklarend woordenboek Papiamentu. Zij sloot af met een prachtige voordracht van het gedicht Oda na Sidney, dat zij eerder (2018) aan hem opdroeg. Vervolgens wist paranimf Edward John te vertellen dat zijn vader bekend stond als de leraar Spaans van het Peter Stuyvesant College. Hij vond het een eer dat hij de paranimf mocht zijn bij de promotie van zijn vader. Het informele deel werd afgesloten met een voordracht door Gregory Berry, die bij het publiek erg in de smaak viel met humoristische teksten uit de Papiamentu-literatuur van Guillermo Rosario, Pierre Lauffer en Elis Juliana. Het geheel werd afgesloten met een geanimeerde receptie op de patio van de Universiteit van Curaçao. {{Appendix}} ---------------- '''Frank Martinus Arion''', pseudónimo di '''Frank Efraim Martinus''' (n. [[17 di desèmber]] [[1936]] na [[Kòrsou]] - f. [[28 di sèptèmber]] [[2015]]) tabata un eskritor, poeta i lingwista [[Antias Hulandes|antiano]]. E tabata skirbi obranan tantu na idioma [[hulandes]] komo [[Papiamentu]]. Su obra mas famoso ta e novela ''Dubbelspel'' (Changá). E ta konosí tambe pa su investigashon di e orígen di Papiamentu i pa su empeño pa uso di Papiamentu komo idioma di instrukshon. == Biografia == Frank Martinus Arion a nase na 1936 i ta un di tres yu di Minuel Martinus Arion i Marina Jansen di bario di Buena Vista, [[Willemstad]]. Poko despues di su nasementu e famia ta muda pa [[Aruba]], unda su tata a wòrdu empleá pa e refineria [[Lago Oil & Transport Company|Lago]]. Ku kuater aña su mama i un ruman ta fayesé den un aksidente di tráfiko, despues di kual e ku su otro ruman a wòrdu mandá bek Kòrsou i alohá serka varios miembro di famia. Frank Martinus Arion a lanta den bario di [[Otrobanda]]. Fo'i skol básiko su talento pa skirbimentu a keda manifesta; den su último aña na skol básiko e ta gana e Premio Neerlandia pa e mihor ensayo na hulandes. Frank was een heel goede leerling. Hij mocht op de lagere school een aantal klassen overslaan. Durante su tempu na skol e ta kuminsa usa e nòmber Frank Efraim Martinus pa motibu di e laso ku su tata tabatin ku e [[partido polítiko]] [[Partido Nashonal di Pueblo|PNP]]. E no tabata deseá di wòrdu asosiá ku e aktivismo polítiko di su tata; te añanan 50 e ta usa su fam original pa publikashon di su promé obranan. Na kabamentu di skol sekundario na 1955, Arion ta muda pa [[Hulanda]] unda e ta studia idioma i literatura hulandes na [[Universidat di Leiden]]. Durante su temporada na universidat ela lanta e komunidat studiantil "Baranka Antilliana", kual tabata fungi komo refugio pa studiante prosedente di [[Antias Hulandes]], manera e mes. Tambe den e époka aki e tabata skirbi un seri di poema, kualnan a sali publika pa prome bes den e revista "Antilliaanse Cahiers" komo kolekshon titulá ''Stemmen uit Afrika''. ----- Na zijn schooltijd verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal- en letterkunde ging studeren aan de Universiteit Leiden. Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die, net als hijzelf, afkomstig waren uit de Nederlandse Antillen. Ook schreef hij in deze jaren een reeks gedichten, die in 1957 voor het eerst als bundel onder de titel Stemmen uit Afrika werden gepubliceerd in het tijdschrift Antilliaanse Cahiers. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het mede door hem opgerichte tijdschrift Encuentro Antilliano. Ook las hij regelmatig voor in het programma van de Nederlandse buitenlandse radio. Kort voor het einde van zijn studie onderbrak hij deze en keerde voor enige tijd terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij onderzoek deed naar de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiamentu. Hij publiceerde de resultaten van dit onderzoek in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch verder te studeren en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij het Instituut voor Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam.[2] Onder invloed van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel, waarin hij aan de hand van vier mannen die domino spelen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen in die tijd. Via de personages in de roman heeft Arion kritiek op de rebellen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen.[3] De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs. Arion doneerde het prijzengeld van 1000 ƒ aan de strijd tegen het apartheidsbeleid in Zuid-Afrika. In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam, waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin.[4] Vertaald met www.DeepL.com/Translator (gratis versie) de.wiki: Na zijn afstuderen verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal en Nederlandse letterkunde begon te studeren aan de Universiteit van Leiden . Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die net als hij uit de Nederlandse Antillen kwamen . Hij schreef in deze jaren ook een reeks gedichten, die in 1957 als bundel verscheen onder de titel Stemmen uit Afrika in het tijdschrift Antilliaanse Cahierswerden voor het eerst gepubliceerd. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het dagblad Encuentro Antilliano , waarvan hij medeoprichter was . Ook gaf hij regelmatig lezingen in het Nederlands buitenlands radioprogramma . Kort voor het einde van zijn studie brak hij het af en keerde voor een tijdje terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij zich bezighield met de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiaments. De resultaten van dit onderzoek publiceerde hij in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch zijn studie voort te zetten en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij de afdeling Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam . [2] Onder de indruk van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao, begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel , waarin hij aan de hand van het voorbeeld van vier dominospelende mannen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen op die tijd. Via de personages in de roman uit zich Arion kritisch over de opstandelingen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen. [3]De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en CW van der Hoogtprijs . Arion doneerde het prijzengeld van ƒ 1000 om de apartheid in Zuid-Afrika te helpen bestrijden . In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam , waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap van de stad. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin (in het Engels: "Farewell to the Queen"). [4] In 1975 ging Arion naar Zuid-Amerika, waar hij een aanstelling als docent aanvaardde aan een instituut voor de opleiding van leraren in de Nederlandse kolonie Suriname , die net onafhankelijk werd. Hier trouwde hij ook met zijn vrouw Trudi Guda, met wie hij twee kinderen zou verwekken. In 1980, na de machtsovername van Desi Bouterse , verliet het gezin Suriname en keerde terug naar Arion's thuisland Curaçao. Daar werkte hij aan de standaardisatie van het Papiaments en begon hij opnieuw onderzoek te doen naar de oorsprong ervan. Hij was vooral geïnteresseerd in de overeenkomsten tussen het Papiaments en de varianten van het Kaapverdiaans Creools, die worden gesproken op de eilanden voor de westkust van Afrika. Ook voerde hij campagne voor de invoering van het Papiaments als basisschooltaal op Curaçao, waardoor hij soms in conflict kwam met de lokale autoriteiten. In dit kader schonk hij in 1987 de particuliere basisschool Skol Humanistiko Erasmo , waar lessen werden gegeven in Papiaments. [5] Gedurende deze tijd begon Arion meer politiek betrokken te raken, wat culmineerde in de oprichting van zijn eigen partij, de Kambio Radical ("Radical Reversal", kortweg KARA) in 1988. KARA kreeg echter nooit genoeg stemmen om een ​​zetel in het parlement van het eiland te winnen. [6] In 1996 promoveerde Arion aan de Universiteit van Amsterdam. Zijn proefschrift was getiteld De kus van een slaaf. Papiaments West-Afrikaanse connecties en de oorsprong van het Papiaments en andere talen verkend. Hij bracht onder meer de stelling naar voren dat het Papiaments sterker dan voorheen bekend was beïnvloed door de geheime taal Guene, die door de plantageslaven van Curaçao werd gebruikt. Daarnaast heeft het Guene ook andere Caribische talen beïnvloed en zelfs de Engelse en Nederlandse taal. [7] == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doktoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (kontiniendo: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'') * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Mira tambe == * [[Gueni]] {{Commonscat|Frank Martinus Arion}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =191263500|titulo=Frank Martinus Arion}} {{References}} ;Lista di fuente * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3, pág. 405–410. * Wim Rutgers: ''Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba'', Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, pág. 272. * B. Jos de Roo: ''Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958'', Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam (2014), ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. Den: ''A History of Literature in the Caribbean''. Tomo 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia (2001), ISBN 90-272-3448-5, pág. 362. * ''Schrijver Frank Martinus Arion overleden''. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * ''Writer Frank Martinus Arion Passed Away'', Curacaochronicle.com (28 di sèptèmber 2015}}</ref> * ''Frank Martinus Arion geeft lintje terug'', Trouw.nl. (16 di desèmber 2008) }} {{DEFAULTSORT:Arion, Frank Martinus}} [[:Category:Ganador premio Cola Debrot]] [[:Category:Hende]] [[:Category:Kòrsou]] == Referensia == * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 407–408. * Wim Rutgers: Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba. 1. Auflage. Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, S. 272. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 408–409. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 410. * B. Jos de Roo: Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958. Hrsg.: Universiteit van Amsterdam. 1. Auflage. Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam 2014, ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. In: A History of Literature in the Caribbean. Band 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia 2001, ISBN 90-272-3448-5, S. 362. * Schrijver Frank Martinus Arion overleden. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * Frank Martinus Arion geeft lintje terug. In: trouw.nl. 16. Dezember 2008, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). == Weblinks == {{Commonscat}} [[:Category:Korsou]] [[:Category:Eskritor]] [[:Category:Hende]] Kort na de geboorte verhuisde het gezin naar Aruba, waar de vader een baan had aanvaard bij een plaatselijke oliemaatschappij. Toen hij vier jaar oud was, stierven Arions moeder en jongere broer bij een ongeval, waarna Frank en zijn zus werden teruggestuurd naar Curaçao, waar ze onderdak vonden bij verschillende familieleden. Zijn schrijftalent bleek al toen hij op de lagere school zat; in het laatste jaar van de basisschool won hij de Neerlandiaprijs voor het beste essay in het Nederlands. Tijdens zijn schooltijd begon hij de naam Frank Efraim Martinus voor zichzelf te gebruiken. De achtergrond was de politieke betrokkenheid van zijn vader bij de Nationale VolkspartijCuraçao, waardoor de naam "Arion" bekend werd bij veel bewoners van het eiland. Frank wilde echter niet geassocieerd worden met het politieke activisme van zijn vader; pas in de jaren vijftig gebruikte hij zijn oorspronkelijke achternaam weer voor de publicatie van zijn eerste werken. [1] '''Frank Martinus Arion''', seudónimo de '''Frank Efraim Martinus''' ([[Curazao]], [[17 de diciembre]] de [[1936]]-[[28 de septiembre]] de [[2015]])<ref name=fallece>{{cita noticia|título=Writer Frank Martinus Arion Passed Away|url=http://curacaochronicle.com/local/writer-frank-martinus-arion-passed-away/|fechaacceso=29 de septiembre de 2015|obra=curacao chronicle|fecha=28 de septiembre de 2015|idioma=inglés}}</ref> fue un escritor antillano. En 1955 se trasladó a los [[Países Bajos]] para estudiar letras neerlandesas en la Universidad de Leiden. En 1981 volvió a instalarse en su ciudad natal, tras residir unos años en [[Paramaribo]] ([[Surinam]]). Fue un fuerte promotor del [[papiamento]]. Hij werkte in Nederland , Suriname en de Nederlandse Antillen en schreef in het Nederlands en Papiaments . De roman Dubbelspel (nl) (1973) is zijn eerste boek en zijn grootste publiekssucces. == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' (Changa)<ref>[http://www.diegopuls.com.ar/index.php?option=com_content&task=view&id=112&Itemid=39&lang=es Doble juego, fragmento traducido al español (inédito)]; visitado el 21 de febrero de 2012</ref> *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doctoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (contiene: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'' * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Referencias== {{listaref}} == Link eksterno == *{{Enlace roto|1=[http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 página web sobre Arion del Fondo de las Letras Neerlandesas (en inglés)] |2=http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 |bot=InternetArchiveBot }} ------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Abraham Daniel Jesurun''' (n. [[20 di aprel]] 1839 na [[Korsou]] - f. [[20 di mart]] [[1918]] na [[Korsou]]) tabata un ....... [[Kòrsou]]. == Biografia == Jesurun a nase na aña 1939 na Willemstad. * Kasa ku Rachel David Capriles na 1880. * Na 1905 elegi Presidente di KVK Korsou. van 1884 tot 1919 In het grote boek over de History of the Jews of the Netherlands Antilles (1970) wordt Abraham Daniel Jesurun (1839-1918) ‘Curaçao’s then most cultured man’ genoemd, die verschillende talen in woord en geschrift beheerste. Hij wordt bijvoorbeeld een ‘specialist in Papiamento’ genoemd (Emmanuel & Emmanuel 1970, 1: 411, 454). Jesurun blijkt een belangrijk man geweest te zijn op Curaçao. Zo was hij secretaris-directeur van de Aruba Phosphaat Maatschappij, vele jaren voorzitter van de Kamer van Koophandel en Nijverheid en directeur van de Curaçaosche Bank. Ook is hij lid van de Koloniale Raad geweest en bestuurslid van het Geschied-, Taal-, Land- en Volkenkundig Genootschap te Willemstad. Voor al die activiteiten is hij onderscheiden: hij werd eerst ridder in de orde van OranjeNassau (1908), later officier (1913). In de serie ‘beroemde personen’ werd er in 1998 een postzegel met zijn beeltenis erop uitgebracht. <ref> ''Jan Noordergraaf'', [https://www.ivdnt.org/images/stories/onderzoek_en_onderwijs/publicaties/trefwoord/Papiaments_def.pdf Lexicografie op Curacao: Abraham Jesurun en zijn woordenlijst van het Papiaments (1898)]</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=it|oldid =129014577|titulo=Emilio Teza}} {{References}} }} [[:Category:Linguistica]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62275387|titulo=Dialect}} {{References}} }} [[:Category:Idioma]] ------- {{Variante|a}} [{Databox}} '''Pidgin''' ta e idioma ---------------- {{Databox}} E '''álfabèt latin''' ta un [[álfabèt|skritura alfabétiko]] foi kual den kurso di [[siglo]]nan a desaroyá un kantidat di álfabèt pa uso den kasi tur idioma skirbi den hemisferio oksidental, prinsipalmente na Nort i Sur Amerika, kasi henter [[Oropa]], Afrika supsahara i un kantidat di pais asiatiko na Oustralasia i Asia Sentral. E skritura latin tin e kantidat di usuario mas grandi na mundu. E skritura latin e ta forma e base di e [[Alfabèt Fonétiko Internashonal]] (IPA), i e 26 lèter mas komun ta e lèternan di e [[ISO basic Latin alphabet]]. E ta un álfabèt bikamaral di trinta lèter, kreá fin di siglo nuebe den imperio búlgaro (e aktual [[Nort Macedonia]]), pa e disípulonan di pader Cyrille òf posiblemente Clément d'Ohrid (e promé obispo di e iglesia ortodokso di [[Bulgaria]]) i ta basá riba e álfabèt [[Gresia|griego]] i glagolítiko. Ainda na komienso di siglo 21 ta usa e [[álfabèt siríliko]] den un kantidat di [[idioma slaviko]], entre otro búlgaro, masedoniano, [[idioma montenegrino|montenegrino]], servio, ukraniano, ruso i bieloruso. Bou influensia [[Rusia|ruso]] e ta komun tambe den hopi idioma ku no ta idioma slaviko manera [[kazachs]], [[idioma kirguis|kirguis]], [[tatar]] (idioma [[Turkia|turko]]), [[tajikistano]], [[idioma mongoles|mongoles]] inkluso hopi otro idioma chikitu. Te [[1859]] e tabata e skritura di e [[idioma rumano]] i den e antiguo [[Moldavia]] tabata skirbi e [[idioma moldaviano]] (un [[dialecto|dialekto]] rumano) ku un álfabèt siríliko. * Het Latijns schrift[1] is een alfabetisch schrift waarvoor in de loop der eeuwen een aantal alfabetten zijn ontwikkeld voor gebruik in vrijwel alle westerse geschreven talen, voornamelijk Noord- en Zuid-Amerika, bijna heel Europa, Sub-Saharaans Afrika en een aantal Aziatische landen in vooral Australazië en Centraal-Azië. Het Latijns schrift heeft het grootste aantal gebruikers ter wereld.[2] * '''Latin script''', also known as '''Roman script''', is a set of graphic signs ([[Writing system#General properties|script]]) based on the letters of the [[classical Latin alphabet]]. This is derived from {{cns|a form of the [[Cumae alphabet|Cumaean Greek]] version of|date=September 2021}} the [[Greek alphabet]] used by the [[Etruscan civilization|Etruscans]]. Several [[Latin-script alphabet]]s exist, which differ in graphemes, collation and phonetic values from the [[classical Latin alphabet]]. The Latin script is the basis of the [[International Phonetic Alphabet]], and the 26 most widespread letters are the letters contained in the [[ISO basic Latin alphabet]]. Latin script is the basis for the largest number of alphabets of any [[writing system]]{{sfn|Haarmann|2004|p=96}} and is the [[List of writing systems by adoption|most widely adopted]] writing system in the world (commonly used by about 70 percent of the world's population). Latin script is used as the standard method of writing in most Western, Central, as well as in some Eastern European languages, as well as in many languages in other parts of the world. ----------------- thozhcv9ups7zgrxc6rppaf9a5kc52x 203642 203641 2026-09-09T12:03:31Z Caribiana 8320 203642 wikitext text/x-wiki * [https://www.ea.aw/pages/wp-content/uploads/2019/09/Literatura-na-papiamento-havo.pdf Literatura na papiamento] nieuw: [[diptongo]] - [[triptongo]] - [[gramatika]] - [[frase]] - [[silaba]] - [[semántika]] - [[suheto]] - [[supstantivo]] - [[athetivo]] - [[verbo]] - [[vocal]] - [[consonante]] - [[sufiho]] - [[atverbio]] - [[koma]] - [[pronòmber]] - [[singular]] - [[plural]] ------------------------- {{infobox organisacion |variante = c | nomber = Wintertuin Curacao | funda = 2017? | fundado= Joeri Oltheten | sede = [[Willemstad]] | pais = {{CUW}} | director = Joeri Oltheten }} Wintertuin Curacao ta un organisashon literario na Willemstad, [[Kòrsou]]. * Joeri Oltheten is initiatiefnemer en directeur van Wintertuin Curacao.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/23046-curacao-doughnut-economy ], (29 di yanuari 2021)</ref> Wintertuin Curaçao ta aktivo for di 2017 komo organisashon ruman di Wintertuin, trahando pa fortalesé e infrastruktura literario den region di Karibe. Ku enfoke riba literatura i kontamentu di kuenta, e fundashon ta duna e kuentanan di habitantenan di e isla un lugá sentral den tantu e kultura oral komo skirbí di Kòrsou.<ref name="nl">https://wintertuin.nl/productie/wintertuin-curacao/ Wintertuin Curaçao], wintertuin.nl</ref> Aunke nos ta kolaborá estrechamente, Wintertuin i Wintertuin Curaçao ta dos fundashon separá, kada un ku su propio tim i enfoke. Huntu, nos ta komprometé na fortalesé e sektor literario di Kòrsou i oumentá akseso na e paisahe literario hulandes pa eskritornan talentoso di e isla.<ref name="nl"/> ==Notes== nl.wiki: Wintertuin is een literatuurorganisatie in de Nederlandse stad Nijmegen. Wintertuin organiseert literatuurprogramma's, workshops, industriedagen en literatuurfestivals, waaronder het jaarlijkse Wintertuinfestival in Nijmegen, en de Industriedag (voorheen bekend als Nieuwe Types) waar de toekomst van literatuur besproken wordt. Wintertuin onderhoudt warme banden met zusterstichting Wintertuin Curaçao. Daarnaast geeft Wintertuin diverse werken van Curaçaose schrijvers uit.[https://wintertuin.nl/productie/wintertuin-curacao/] ------- Leaving from living in a small apartment in Amsterdam, Oltheten had a chance to start with Wintertuin in Curaçao. Wintertuin is a literature organization which does lots of work in literature and story telling and the idea was to start some projects in Curaçao. I set up the foundation Wintertuin Curaçao and my first project became “Kurá di kuenta”. It is about stories of the elderly and it fits with our oral tradition. We have an aging population where a lot of people live in isolation. We have done “Kurá di kuenta” 4 to 5 times and it is a great thing to do.<ref name="Joeri">[https://share2uplift.org/influencer-joeri-oltheten/ Influencer Joeri Oltheten], share2uplift.org (desèmber 2020)</ref> We have also organized festivals and an international writing course, where spoken word artists from Holland and Belgium were presenting their poetry skills and enabling local artists.<ref name="Joeri"/> Projects: * 2024: Wintertuin Curacao Festival bij Lanthuis Vredenberg.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/30067-literatuur-en-meer-op-wintertuin-curacao-festival (23 di septemper 2024)</ref> * project Future Language Innovation FLI<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/30786-verbinding-door-taal Verbinding door taal], [[Antilliaans Dagblad]] (22 di februari 2025)</ref> * LengaGPT <ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/30813-wintertuin-lanceert-lengagpt (28 di februari 2025)</ref> ------------------- {{Databox}} '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa [[papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa komprendé pa hende ku no konosé e reglanan. E forma mas konosí ta yama ''lenga di p'', den kua e [[vocal|vokal]] di kada [[silaba|sílaba]] ta wòrdu ripití ku un ''p'' su dilanti.<ref name="dbnl">[[Pierre Lauffer]], [https://www.dbnl.org/tekst/lauf001unse02_01/lauf001unse02_01_0036.php Un selekshon di palabra i ekspreshon. Deel 2], dbnl.org (1974)</ref><ref name=":0">{{citeer web|titel=Sambumbu|werk=[[Amigoe]]|auteur=[[Paul Brenneker]]|datum=1965-03-09|bezochtdatum=2026-09-05|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p003}}</ref> E wega di lenga ta sirbi komo entretenementu òf pa hasi un kòmbersashon ménos aksesibel pa hende ku no konosé e sistema.<ref name="Maduro"/> == Deskripshon == Galein ta un manera di papia ku deliberadamente ta alterá [[palabra]]nan di papiamentu. E no ta un idioma independiente. E reglanan por varia, pero den su forma mas simpel, yamá ''lenga di p'', e vokal di kada sílaba ta wòrdu ripití ku un konsonante ''p'' su dilanti. Por ehèmpel: :mi ta bai kas → '''mi'''pi '''ta'''pa '''bai'''pa '''kas'''pa. :mi ta weta → '''mi'''pi '''ta'''pa '''we'''pe'''ta'''pa. Tin tambe otro sistemanan pa forma galein. E reglanan por inkluí agregá un sílaba patras ([[sufiho]]), pone un sílaba dilanti ([[prefiho]]) òf invertí e lèternan di un sílaba i despues agregá un sufiho. Pa e frase ''e no sa'', por ehèmpel, tin e siguiente ehèmpelnan: * ku sufiho → '''e'''hay '''no'''hay '''sa'''hay * ku prefiho → ay'''e''' ay'''no''' ay'''sa''' * lèternan inverso i un sufiho → '''e'''ay '''on'''ay '''as'''ay Ora galein ta wòrdu pronunsiá lihé, e por bira hopi difísil pa hende ku no konosé e sistema pa komprondé e kòmbersashon.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120173503/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=370&lang= Galein], Encyclopedie van Curaçao</ref> Un wega di lenga no ta eksklusivamente un fenómeno den papiamentu. Den inglés i spaño tin weganan di lenga ku nan propio sistemanan, manera ''pig latin'', ''vesre'' i ''jerigonza''.<ref name="Maduro">{{citeer web|auteur=[[Antoine Maduro|A.J. Maduro]]| titel=Remitido Erornan|werk=[[Amigoe]]|datum=1984-07-18|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-05|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643043:mpeg21:p006}}</ref> == Uso == Galein tabata wòrdu usá prinsipalmente pa hasi un kòmbersashon ménos aksesibel pa hende pafó di e grupo ku no konosé e reglanan. E manera di papia akí tabata por sirbi komo un forma pa skonde òf protehá e kontenido di un kombersashon. Den ''Sambumbu'', [[Paul Brenneker]] ta referí na galein komo un forma di papiamentu ku tabata wòrdu deformá deliberadamente pa hende pafó no por komprondé e kòmbersashon.<ref name=":0"/> Esaki tabata tambe e kaso bou di personanan sklabisá, ku tabata usa galein pa evitá ku nan shon por a sigui nan kòmbersashon.<ref>Hoetink, H., & Anink, G. B., ''Encyclopedie van de Nederlandse Antillen'', 1969, Amsterdam, pag. 196.</ref> Segun deskripshonnan, personanan ku tabata hopi versá den galein por a usa regla i ripitishonnan mas kompleho ku esnan di e forma simpel di ''lenga di p''. Tabatin mucha muhé den internato i kriá den institushonnan grandi na [[Kòrsou]] ku tabata papia galein ku un fluides komparabel ku nan fluides den papiamentu.<ref>{{citeer web|titel=Curacaoensia Accentjes van ons land en volk|auteur=[[Paul Brenneker]]|werk=[[Amigoe]]|datum=1960-05-07|bezochtdatum=2026-09-05|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010459840:mpeg21:p012}}</ref> == Galein i gueni == Galein i [[gueni]] ta dos fenómeno lingwístiko diferente. Galein ta un forma di papiamentu ku ta wòrdu alterá mediante reglanan di un wega di lenga. Gueni, na otro banda, ta relashoná na un idioma ku tabata wòrdu papiá pa katibunan ku tabata yega for di [[Afrika]].<ref name="dbnl"/><ref name=":0"/> Aunke e dos término tin un relashon ku un modo di papia ku ta ménos komprensibel pa hende pafó di un grupo, nan no ta referí na e mesun fenómeno. {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] [[:Kategoria:Papiamento]] [[:Kategoria:Kultura]] Galein ta un modo di papia ku deliberadamente ta alterá [[palabra]]nan di papiamentu, i no ta un idioma independiente. E reglanan por varia, pero den su forma mas simpel, yamá ''lenga di p'', den kua e [[vocal|vokal]] di kada [[silaba|sílaba]] ta wòrdu ripití ku un konsonante ''p'' su dilanti. Por ehèmpel: :mi ta bai kas → mi''pi'' ta''pa'' bai''pa'' kas''pa''. :mi ta weta → mi''pi'' ta''pa'' we''pe''ta''pa''.[1][2] Ehèmpelnan di variante mas kompliká ku e frase “e no sa”, ta: * agregando un silaba patras ([[sufiho]]) → '''e'''hay '''no'''hay '''sa'''hay * usando un silaba dilanti ([[prefiho]]) → ay'''e''' ay'''no''' ay'''sa''' * birando e leternan di un silaba ku sufiho → '''e'''ay '''on'''ay '''as'''ay Ora e wòrdu pronunsiá den un forma lihé, galein ta solamente komprensibel pa insider.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120173503/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=370&lang= Galein], Encyclopedie van Curaçao</ref> Segun [[Pierre Lauffer]], galein i [[gueni]] ta dos fenómeno lingüístiko diferente. Gueni ta referí na un idioma ku, segun deskripshonnan lokal, tabata wòrdu papia pa katibunan ku tabata yega for di [[Afrika]]. Galein, na otro banda, ta un forma di papiamentu ku ta wòrdu alterá mediante reglanan di un wega di lenga.<ref name="dbnl/>[2][3] == Uso == Galein tabata wòrdu usá prinsipalmente pa hasi un kombersashon ménos aksesibel pa hende pafó di e grupo ku no konosé e reglanan. Deskripshonnan di galein ta indiká ku e forma di papia tabata wòrdu usá komo un manera di skonde e kontenido di un kombersashon. Un deskripshon di [[Paul Brenneker]], publiká den ''Sambumbu'' na 1971, ta referí na galein komo un forma di papiamentu ku tabata wòrdu deformá deliberadamente pa hende pafó no por komprondé e kombersashon.<ref name=":0"/> Personanan bakiá den galein tabata usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internato i kriá den institushonnan grandi na Kòrsou tin biaha tabata papia galein ku mesun fluides ku papiamento.<ref name=":0"/> {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] [[:Kategoria:Papiamentu]] [[:Kategoria:Kultura di Kòrsou]] ------------------------ , usando un wega di lenga pa alterá e [[palabra]]nan. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehèmpel: "Mi ta bai kas" ta bira '''mi'''pi '''ta'''pa '''bai'''pa '''kas'''pa.<ref>[[Pierre Lauffer]], [https://www.dbnl.org/tekst/lauf001unse02_01/lauf001unse02_01_0036.php Un selekshon di palabra i ekspreshon. Deel 2], dbnl.org</ref> E tabata wòrdu yamá lenga p.<ref name=":0">[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 maart 1965</ref> E fenómeno di korumpí un lenga ta konosí komo un anti-lenga. '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa e [[Papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no ta konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta e yamá *lenga di p*, den kua e vokal di kada sílaba ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. Por ehèmpel, ''mi ta bai kas'' ta bira ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] ==Historia == Generalmente e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otro, ku no ta konosí ku e reglanan. E ta wòrdu usá mas tantu pa hubentut komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku galein. Na Kòrsou, e tabata wòrdu hopi bia konfundí ku [[gueni]], e idioma di katibu. Pero esensialmente e no tin nada di haber kuné. Galein ta un korupshon deliberá di papiamentu moderno normal, pa no wòrdu komprondé pa hende di afó. Personanan bakiá den galein tabata usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internato i kriá den institushonnan grandi tin biaha tabata papia galein ku mesun fluides ku papiamento.<ref name=":0"/> variante di e idioma papia di [[papiamentu]], usando un wega di lenga pa alterá e palabranan. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa. Internashonalmente e ta konosi komo un anti-lenga. , manera "Jerigonza". Den e wega di lenga [[palabra]]nan na papiamentu ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un [[sufiho]] fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di [[konsonante]] di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokal (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa Por ehèmpel, e frase “e no sa” por bira * agregando un silaba patras (sufiho) - '''e'''hay '''no'''hay '''sa'''hay * usando un silaba dilanti (prefiho) - ay'''e''' ay'''no''' ay'''sa''' * birando e leternan di un silaba ku sufiho - '''e'''ay '''on'''ay '''as'''ay '''Galein''' ta un wega di lenga of anti-lenga den kua [[palabra]]nan na papiamentu ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokál (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. Por ehèmpel, “e no sa” lo bira “ehay oesday otnay owknay”. aye ayno aysa - aye onay asay Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E ta wòrdu usá mas tantu pa hubentut komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Galein. -------------------- {{Infobox taal | naam = Galein | andere_naam = P-taal | taalgebied = [[Curaçao]] | soort = [[Taalspel]] }} '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa e [[Papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no ta konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta e yamá *lenga di p*, den kua e vokal di kada sílaba ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. Por ehèmpel, ''mi ta bai kas'' ta bira ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] == Karakterístikanan == Galein ta un forma deliberadamente alterá di Papiamentu, i no ta un idioma independiente. E reglanan por varia, pero den su forma mas simpel kada sílaba ta wòrdu sigui pa un sílaba ku e mesun vokal i e konsonante ''p''. Por ehèmpel: :''mi ta bai kas'' → ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] Segun Pierre Lauffer, Galein ta konosí komo e ''lenga di p''. El ta distinguí Galein di ''[[Gueni]]'', ku tabata e nòmber pa e idioma ku, segun tradishon, katibunan ku tabata yega for di Africa tabata papia.[2] == Uso == Galein tabata wòrdu usá prinsipalmente pa hasi un kombersashon ménos aksesibel pa hende pafó di e grupo ku tabata konosé e reglanan. Deskripshonnan di Galein ta indiká ku e forma di papia tabata usa komo un manera di skonde e kontenido di un kombersashon. Un deskripshon di Paul Brenneker, publiká den ''Sambumbu'' na 1971, ta referí na Galein komo un forma di Papiamentu ku tabata wòrdu deformá deliberadamente pa hende pafó no por komprondé e kombersashon.[3] == Galein i Gueni == Galein i Gueni ta dos fenómeno lingüístiko diferente. ''Gueni'' ta referí na un idioma ku, segun deskripshonnan lokal, tabata wòrdu papia pa katibunan ku tabata yega for di Africa. Galein, na otro banda, ta un forma di Papiamentu ku ta wòrdu alterá mediante reglanan di un wega di lenga.[2][3] == Literatura == * Brenneker, Paul. [https://coleccion.aw/show/BNA-DIG-SAMBUMBU-03?q=%22galein%22 ''Sambumbu: Volkskunde van Curaçao, Aruba en Bonaire'']. Deel 3, 1971, p.529. * Lauffer, Pierre. ''Un selekshon di palabra i ekspreshon''. Deel 2, 1974, p. 45. ------------------- {{Databox}} '''Galein''' ta un modo di papia cu ta wordo aplica na e idioma [[Papiamentu]], unda ta korumpi .... E ta hopi bia ta wòrdu konfundí pa habitantenan di stat ku Gueni, e idioma di katibu. Pero esensialmente e no tin nada di haber kuné. Galein ta un korupshon deliberá di Papiamentu moderno normal, pa no wòrdu komprondé pa hende di afó. E forma mas simpel ta unu den kua e vokal di kasi tur sílaba ta wòrdu ripití ku un “p” promé kuné. Cas ta bira “cas”’’pa “mi mi”’’pi weta wepe-tapa. Pa e motibu aki, e ta wòrdu yamá tambe p-idioma. Maestronan den galein ta usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internat i criadanan den institucionnan grandi tin biaha ta papia galein mes fluido cu papiamento. Cas mi weta -> '''cas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa '''Galein''' wordt door stadsmensen vaak verward met [[Gueni]], de slaventaal. Maar het heeft er in wezen niets mee uit te staan. Galein is een opzettelijke verbastering van het normale hedendaagse [[Papiaments]], om door buitenstanders niet te worden verstaan. De eenvoudigste vorm is die, waarbij van ongeveer elke lettergreep de klinker wordt herhaald met een ''p'' ervoor. Cas wordt '''cas'''pa '''mi mi'''pi weta wepe-tapa. Het wordt om deze reden ook wel p-taal genoemd. Meesters in het galein bedienen zich van veel ingewikkelder herhalingen. Meisjes op internaten en dienstmeisjes in grote inrichtingen spreken galein soms even vlot als papiaments.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 maart 1965</ref> Teneinde te voorkomen, dat de meester hun gesprek zou kunnen volgen, hadden de slaven de gewoonte het Papiamentu opzettelijk te vervormen door bijvoorbeeld van ieder lettergreep de klinker te herhalen met een medeklinker ervoor. Een zin als: mi ta weta (ik zie) kan dan gaan luiden: mipi tapa wepetapa. Snel uitgesproken is deze "taal" alleen door ingewijden te verstaan.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120173503/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=370&lang= Galein], Encyclopedie van Curaçao</ref> Pig Latin (Igpay Atinlay) ta un wega di idioma òf cant den kua palabranan na ingles ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokál (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. Por ehèmpel, “e no sa” lo bira “ehay oesday otnay owknay”. Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E referensia na Latin ta un mal nòmber deliberadamente; Latin di Porko ta simplemente un forma di argot òf jargon ku no ta relashoná ku Latin, i e nòmber ta wòrdu usá pa su konotashonnan ingles komo un idioma straño i ku ta zona stranhero. E ta wòrdu usá mas tantu pa muchanan chikitu komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Latin di Porko.[2] [[:Kategoria:Idioma]] Bovendien werd het 'Galein' als een geheimtaal gebruikt, maar dit is geen oorspronkelijke taal, doch slechts een verbastering van het Papiamentu om niet door buitenstaanders begrepen te worden (Brenneker, 1971:529)". afunesto. 'Galein' no ta eksklusivamente un fenómeno di papiamentu. Den e paisnan ku ta rondoná nos tambe nan konosé i no ta nada straño ku ta di nan mes nos tin e. Pa no insumi muchu espasio dje diario aki, mi a sita solamente di Cuba. Don Esteban Pichardo, Pichardo Novisimo, 1953, paginanan 405/406: "Jerigonza.<ref>auteur=[[Antoine Maduro|A.J. Maduro]]. Remitido Erornan. "Amigoe". Curaçao, 18-07-1984, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 26-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643043:mpeg21:p006</ref> Aqui se aplica acierto modo revesado de hablaro lenguaje complicado de manera que otros no lo entiendan. Las mismas palabras denuestro idioma con un agregado pospuesto o antepuesto constituyen lajergacon que los muchachos, negros y algunas personas vulgares pierden el tiempo, creyendo sandiamente que es imposible comprenderlos. Las principales jerigonzasson, con las silabas pa, pc, pi, po, pu, agregando a cada silaba de lavoz castellana una de estas de la misma vocal, e.g.: * pu sa-pa bes-pe la-pa Je-peri-pi gon-po za-pa?" Presis manera nos ta us'é na Körsou. Nan ta us'é tambe ku e agregadonan: pina (esta: tu-pina) i tambe ku: gara, guere, guiri, gordo, guru (esta:tu-guiru etc.). Konklushon: papiamentu di gueni na Körsou ta basa riba fantasia, e grafia 'gene' ta pone hende pronunsia e palabra aki robes, galein no tin nada di lenga sekreto kune. --- es.wiki: Jerigonza Gibberish, geringonza, òf geringozo ta un forma di abla hunga den kua sílabanan ta wòrdu insertá repetidamente entre palabranan. Originalmente, “gibberish” tabata wòrdu usá pa deskribí kualke idioma ku ta den mal smak, kompliká, i difísil pa komprondé,[1] pero ku tempu su nifikashon a kambia pa e forma spesífiko di insershon. Ademas di entretenimentu, e por wòrdu usá tambe komo un manera di kodifiká e mensahe (cryptolalia) di manera ku otro hendenan serka di e oradornan ku no ta kustumbrá ku e forma di papia aki no por komprondé kiko e oradornan ta bisando. E formanan aki ta wòrdu usá komo wega òf entretenimentu den paisnan di abla spañó manera Spaña i Latino Amérika. Uso Despues di kada sílaba, e zonido “p” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Despues di kada vokal, e zonido “i” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Despues di kada vokal, e zonido “f” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Den vários region di Mexico, e último variashon hunga aki ta hopi popular bou di muchanan, asta risibí e nòmber “papia na Efe.” en.wiki *(cant):Un cant (hulandes: anti-taal) ta e jargon òf idioma di un grupo, hopi biaha empleá pa ekskluí òf gaña hende pafó di e grupo.[1] E por wòrdu yamá tambe un kriptolekto, argot, pseudo-idioma, anti-idioma òf idioma sekreto. Kada término ta diferensiá un poko den nifikashon; nan usonan ta inkonsistente. *language game: Un wega di idioma (tambe yamá un cant, idioma sekreto, ludling, òf argot) ta un sistema di manipulá palabranan papiá pa hasi nan inkomprendibel pa un oyente no entrená. Weganan di idioma ta wòrdu usá prinsipalmente pa gruponan ku ta purba di skonde nan kombersashonnan pa otronan. Algun ehèmpel komun ta Pig Latin; e famia Gibberish, prevalente na Merka i Suesia; i Verlan, papia na Fransia. Un difikultat komun ku weganan di idioma ta ku nan ta wòrdu pasá oralmente; miéntras ku por hasi tradukshonnan skirbí, hopi bia nan ta imperfekto, pues e ortografia por varia hopi. Algun frakshon ta argumentá ku palabranan den e lenganan papia aki mester wòrdu skirbí simplemente manera nan ta wòrdu pronunsiá, miéntras ku otronan ta insistí ku e puresa di idioma ta eksigí ku e transformashon ta keda visibel ora e palabranan ta wòrdu impartí riba papel. {{Appendix|1=|2= '''Literatuur''' * Martinus, Frank (1996), ''The kiss of a slave: Papiamentu’s West-African connections'', Universiteit van Amsterdam * Hartog, Johannes (1961, p 433), ''Curaçao: Van kolonie tot autonomie III, Vol.I,'', De Wit. '''Bronnen en voetnoten''' * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=|titel=|oldid=|datum=}} {{References}} }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Hulandes Caribeño''' of '''Hulandes Antiano''' ta un variante di [[idioma]] [[Hulandes]] cu a desaroya? na e [[Islanan ABC]], islanan perteneciente na Caribe Hulandes. Por considera esaki como un dialecto regional di Hulandes.? Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. == Contexto == E poblashon lokal i papiadónan hulandes riba Islanan ABC tabata papia i skirbi hulandes mesklá ku konstrukshonnan i palabranan for di papiamentu i otro idiomanan: “hopi plaka verdienen” (pap.: hopi sèn); “kabrieten in de koor” (Pap.: cabritonan den cura); y “een pastechi eten” (Come un pastechi) (Pap.: pasty). E uso aki a bira konosí komo Hulandes Antiano.<ref>[[Ronald Severing|Severihng, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden], literatuurgeschiedenis.org</ref> E norma den polítika di gobièrnu pa loke ta trata hulandes a kambia. E norma di idioma no ta limitá mas na Hulanda, sino tambe na Vlaanderen i e teritorionan den eksterior: e islanan kaminda palabranan hulandes antiano a originá ku no ta aparesé na Hulanda mes, i tambe na Sürnam independiente, kaminda ta usa hulandes surinam. E atenshon kresiente aki pa variedatnan di hulandes, pa multilingualismo, i pa interpretashon kultural a kondusí na inklushon di palabranan for di hulandes karibense den e vokabulario ofisial di e idioma hulandes. A base di un base di dato di palabra di korantnan na idioma hulandes riba e islanan, a hasi un selekshon di mas ku 400 palabra. E palabranan Hulandes Caribense aki, cu a wordo agrega na e Buki Berde di 2015, no ta aparece den Hulandes Standard. Por haña palabranan manera dushi (dushi, dushi), botika (botika kombiná ku botika), ayó (saludo), i eilandsraad (un tipo di konseho munisipal riba e islanan). Anteriormente, na 2005, alrededor di 500 palabra hulandes surinam a aparesé den e lista aki: afingisoep (sòpi di yuka), husselen (scrabble) i Sranan (krioyo surinam). Komo ku Antia no ta eksistí mas i Sürnam, ku Hulandes komo idioma ofisial, a bira miembro asosiá di Union di Idioma Hulandes, e término Hulandes Karibense ta wòrdu usá mas i mas pa e idioma Hulandes riba e islanan i na Sürnam. {{Appendix}} ----- Caribisch-Nederlands is de taalvariant van het Nederlands die gesproken wordt in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Deze variant wijkt op verschillende punten af van het Europees-Nederlands, zowel in uitspraak als in woordkeuze en grammatica. Op de Benedenwindse Eilanden (Aruba, Bonaire, Curaçao) is Papiaments de meest gesproken moedertaal, terwijl op de Bovenwindse Eilanden (Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius) Engels vaker de moedertaal is. ==Verschillen met Europees-Nederlands==: *Uitspraak: Er zijn verschillen in de uitspraak van klinkers en medeklinkers, en de intonatie kan anders zijn. * Woordenschat: Er zijn specifieke woorden en uitdrukkingen die in het Caribisch-Nederlands gebruikt worden, maar niet of minder vaak in Europees-Nederlands. * Grammatica: Er kunnen kleine grammaticale verschillen zijn, bijvoorbeeld in de volgorde van woorden of in het gebruik van bepaalde werkwoordstijden. * Invloed van andere talen: Papiaments: Op de ABC-eilanden heeft het Papiaments een grote invloed op het Nederlands. Veel Caribisch-Nederlandse woorden en uitdrukkingen zijn ontleend aan het Papiaments. Engels: Op de Bovenwindse eilanden heeft het Engels een grotere invloed. Ook hier zijn er invloeden merkbaar in de woordenschat en grammatica. * Onderwijs: In het basisonderwijs op de Benedenwindse eilanden wordt steeds meer onderwijs gegeven in het Papiaments. Het Nederlands wordt vaak als vreemde taal aangeboden. In het middelbaar onderwijs is het Nederlands wel de instructietaal. Op de Bovenwindse eilanden wordt in toenemende mate Engels gebruikt als instructietaal, ook in de Nederlandstalige scholen. * Conclusie: Caribisch-Nederlands is een levendige en diverse taalvariant die zich aanpast aan de lokale context en invloeden van andere talen ondergaat. ------ Hulandes ta un idioma oficial den Caribe Hulandes.<ref>https://taalunie.org/dossiers/22/nederlands-in-het-caribisch-gebied-en-suriname ]</ref> Omdat Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk geen omgangstaal is, maakt het onderwijs daar de omslag van moedertaalonderwijs Nederlands naar een vreemde taal aanpak. Hulandes semper tabata un idioma minoritario. Habladónan di Papiamentu tin bia ta konsiderá e Antianonan di abla Hulandes komo show-off, imitadó di e Hulandesnan. E label ey ta mas fuerte ora hende no ta dispuesto pa papia Papiamento. <ref>Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> Hulandes Antiano ta wòrdu distinguí for di Hulandes Standart pa e aksento. Bakhuis ta agregá ku Antianonan tambe ta agregá palabranan Papiamentu, ta konhugá verbonan Papiamentu na e manera Hulandes, i ta usa zonidonan típiko. Esaki ta conduci na frasenan manera: “Ai no,” “mi tin” “hopi,” “sakeerd” hopi potret pero nan ta “hodidu”! -- nl.wiki:[[:nl:Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden]]Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. Op de Benedenwindse ABC-eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) is de moedertaal vaak Papiaments, en op de Bovenwindse SSS-eilanden (Sint Maarten, Saba en Sint Eustatius) Engels. {{Appendix}} '''Caribisch‑Nederlands''', ook wel bekend als '''Antilliaans Nederlands''', is een in de ABC‑eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) gesproken vorm van het Nederlands, die sterk beïnvloed is door talen zoals Papiamento en Spaans. Het wordt gebruikt door Nederlandssprekenden op de eilanden, en bevat vaak woorden en zinsconstructies uit het Creooltaal Papiamento en regionale varianten. ==Gebruik en kenmerken== Spraak en schrijfwijze van Nederlands op de ABC‑eilanden mengen reguliere Nederlandse zinnen en woordenschat met Papiamentstalige of lokale uitdrukkingen. Voorbeelden hiervan zijn: * “hopi plaka verdienen” (veel geld verdienen) * “kabrieten in de koraal” (geiten op de erf) * “een pastechi eten” (een pasteitje eten) Dergelijke constructies behoren tot typische voorbeelden van Antilliaans Nederlands, waarin Papiamentse woorden (zoals hopi, plaka, pastechi) direct geïntegreerd zijn in het Nederlands. ==Sociolinguïstische context== In de lagen van de bevolking waar Nederlands als thuistaal wordt gesproken — vaak binnen families of in het onderwijs — wordt deze variant beschouwd als “tropisch Nederlands”. Sprekers worden in Nederland soms als dialectisch afwijkend ervaren en kunnen als “makamba” (Nederlander) worden bestempeld, vooral wanneer zij geen Papiamento spreken.<ref name="ntr">Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> De variant is te herkennen aan: *het gebruik van Papiamentse werkwoorden en woorden, *typische accenten, klankkleur en uitspraak, *de toepassing van regionale grammaticale structuren, zoals in: Ai no, ik heb hopi veel foto’s gesakeerd, maar ze zijn hodidu! == Aantal sprekers en taalgebruik == Hoewel het Nederlands in de Caribische delen van het Koninkrijk officieel is, wordt het meestal als tweede of derde taal gebruikt: in het dagelijks leven domineren Papiamento, Spaans en Engels. Op Bonaire is Nederlands moeders­taal voor ongeveer 15 % van de bevolking (2021), Spaans is even frequent; op Sint Eustatius en Saba ligt dat rond 4 % <ref>https://longreads.cbs.nl/the-caribbean-netherlands-in-numbers-2022/what-percentage-of-the-population-speaks-dutch/</ref> ==Identiteit en perceptie== De variëteit speelt een rol in identiteitsconstructie. Nederlandssprekende Antillianen voelen zich soms “niet helemaal thuis” in Nederland of in de Papiamentstalige gemeenschap, juist vanwege de gemengde taalstijl. Taalpuristen waarschuwen tegen het gebruik van Engelse of Spaanse leenwoorden in Papiamento, terwijl anderen juist blij zijn met de talenmix als onderdeel van de lokale identiteit.<ref name="ntr"/> == Vergelijking met andere niet-Europese Nederlandsvarianten == Nederlands wordt ook gesproken in de Caribische special gemeenten (Bonaire, Sint Eustatius, Saba), maar daar zijn andere varianten gangbaar, bijvoorbeeld Virgin Islands Creole Dutch. Die heeft, net als Antilliaans Nederlands, een sterke mix met andere talen.<ref>Welmoed Ventura, https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/gelijkenis-deens-antilliaans-creole-dutch-en-sranantongo/ Gelijkenis Deens-Antilliaans Creole Dutch en Sranantongo]</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Na [[Aruba]]''' e presencia di '''idioma Spaño''' ta significativo. E pais Caribense, cu [[Hulandes]] y [[Papiamentu|Papiamento]] como [[idioma ofisial|idiomanan oficial]], tin un gran cantidad di hablante di [[Spaño]]. Segun e censo di 2000, Spaño ta e di dos idioma mas papia riba e isla, despues di Papiamento. == Hablante di Spaño == Segun datonan di Censo 2010, 13.710 residente di Aruba ta papia Spañó como nan [[Lenga materno|idioma materno]].<ref>{{citeer web|url=https://www.cervantes.es/imagenes/File/espanol_lengua_viva_2019.pdf |titel=El Espanol: una lengua viva. Informe 2019|uitgever=Instituto Cervantes, pag. 9|datum= }}</ref> Na 2017 hablante di Spañó tabata representa 12.6% di e poblacion.<ref>{{citeer boek|nombre=Jesús|apellido={{v|Guanche}}|nombre2=Carmen|apellido2={{v|Corral}}|title=Diccionario etnográfico. Los pueblos del Caribe Insular y de México-Centroamérica|volume=Tomo I|year=2017|editorial=RUTH|isbn=9789590618154|capítulo=Cap. 5}}</ref> Esaki ta relaciona cu e emigrantenan for di paisnan hispano. Segun pais di origen e percentahe tabata, entre otro, 9.1% di [[Colombia]], 4.1% [[Republika Dominikano|Republica Dominicano]], 3.2% [[Venezuela]] i 1.1% [[Peru]].<ref name="cia.gov">{{en}}{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |title=Aruba |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |access-date=}}</ref> Si conta tur esunnan cu por comunica den Spaño, e cantidad total di hablante ta yega aproximadamente 93.500, o sea 85% di e poblacion Arubano. Pero solamente un di cada cinco persona ta uza Spaño como nan unico [[idioma]]. == Spaño den bida publico == No obstante di no ta un idioma oficial, e uso di Spaño ta sirbi metanan practico y ta extende den hopi aspecto di bida publico, reflehando su papel como idioma di contacto, identidad y comunicacion den e contexto multicultural di Aruba. E isla su proximidad cu [[Venezuela]] y [[Colombia]] y e fuerte contactonan religioso, comercial y cultural durante siglonan a contribui pa e uzo continuo na Aruba di Spaño.<ref>{{cite book|author=Ramirez, Catherine|title=La escogencia del idioma Español en el perfil de asignaturas en las escuelas de MAVO de Aruba|year=2016|editorial=[[Universidad de Curazao]]|url=https://www.worldcat.org/es/title/1029733877|location=Willemstad, Curacao}}</ref> Segun [[Johan Hartog|Hartog]] e influencia Spaño ta mas tanto notabel den e variante Arubano di Papiamento cu den e variantenan di Corsou y Boneiro.<ref name="Hartog"/> Den e sistema escolar, Spaño ta un materia obligatorio desde enseñansa basico, cuminsando den e di cinco klas bay dilanti.<ref>{{citeer web|auteur=Organización Panamericana de la Salud|titel=Aruba, perfil de país|url=https://www3.paho.org/hq/dmdocuments/2010/Salud_en_las_Americas_2007-Aruba.pdf|datum=2007 }}</ref><ref>Ministerio di Enseñansa di Aruba. Curriculum y Idioma den Sector Escolar.</ref> Ademas, varios canal di television for di Venezuela ta wordo ricibi sin problema riba e isla, ofreciendo noticia, entretenimento y programacion educativo na Spaño. Hopi radioemisora local ta inclui musica cu canto di [[Latinoamérika|Latino America]] den nan programacion, y den algun caso, ta transmiti programanan na Spaño. Den sector comercial, hopi empleado den tienda, restaurant y servicio publico ta comunica cu clientenan hispano den nan idioma nativo. Ora cu hende yega na un loket, e probabilidad ta halto cu nan por haci pregunta o haya informacion na Spaño. [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia catolico]] cu un comunidad grandi riba e isla ta ofrece misa regular na Spaño. Den algun bario, specialmente caminda comunidadnan hispano ta concentra, por tin borchi informativo cu dos of mas idioma, incluyendo Spaño. == Aspectonan sociolinguistico == Pa hopi residente, particularmente e migrantenan hispano di Colombia, Venezuela y Republica Dominicano, Spaño ta sigui sirbi como idioma principal na cas, den relacionnan familiar y comunidad religioso.<ref>Central Bureau of Statistics Aruba (2017). Migration and Population Report.</ref> Na nivel popular, Spaño ta keda un idioma di preferencia pa comunicacion informal den bario, mercado y luganan publico. Turistanan hispano, cu ta forma un porcion importante di e [[turismo]] entrante, tambe ta contribui na su visibilidad den bida diario Arubano. E [[multilingualismo]] na Aruba ta stimula un nivel halto di dominio pasivo di Spaño: hopi Arubiano por compronde Spaño aunke no ta papi’é activamente. E situacion aki ta refleha un [[diglosia]] dinamico, caminda Spaño ta sirbi mas na nivel informal y comunicativo, mientras cu Hulandes y Papiamento ta predomina den situacionnan formal, educativo y gubernamental. == Influencia di Spaño riba Papiamento den siglo 21 == E idioma oficial Papiamento ta un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu ta nace durante e periodo colonial for di e mescla di Spaño, [[Portugues]], Hulandes, [[Ingles]], [[Frances]] i Arawak. Gran parti (70%) di su vocabulario tin origen Spaño.<ref>[[Ronald Severing|Severing, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden#:~:text=Door%20hun%20geografische%20ligging%20en,eilanden%20genoemd%2C%20is%20het%20Papiaments. ''Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden''], literatuurgeschiedenis.org</ref> E isla di Aruba tabata pa mas cu un siglo parti di Imperio Spaño promé cu el a wordo cede na e Imperio Hulandes na aña [[1636]].<ref name="Hartog">{{cite book|author=[[Johan Hartog|Hartog, Johannes]]|title=Aruba: A Short History|year=2003|publisher=De Wit & Van Dorp Stores}}</ref> Aunke Papiamento ta ser considerá un idioma stabil, hopi [[Arubiano]] ta sinti cu su presencia ta birando menos, particularmente den contactonan cu emigrantenan hispano. Investigacion sociolinguistico a mustra cu e preocupacion no ta basa riba un cambio real, sino riba un “menasa simbolico” cu ta relaciona cu identidad y inclusividad di pertenencia.<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref> Un tema cu ta surgi frecuente den discusionnan publico y escolar ta e supuesta “contaminacion” di Papiamento cu palabra y structuranan Spaño. Algun ciudadano ta boga pa un Papiamento “puro”, afirmando cu influencia stranhero, particularmente di Spaño, por afecta e caracter crioyo di e idioma. E sintimento aki ta bira mas fuerte ora cu migrantenan nobo no ta haci esfuerso pa siña y papia Papiamento, sino ta keda den nan idioma materno.<ref>Carroll, Kevin S. (2010). [https://www.researchgate.net/publication/283245487_Language_maintenance_in_the_Caribbean_Examining_perceptions_of_threat_in_Aruba_and_Puerto_Rico'' Language maintenance in the Caribbean: Perceptions of threat in Aruba and Puerto Rico''], researchgate.net </ref> Estudionan recien, manera esun di Kester y Buijink (2023), a conclui cu aunke hopi Arubiano ta expresá preocupacion riba e futuro di Papiamento, e idioma mes no ta duna señalnan di bay atras.<ref name="Kester"/> Su uzo a keda halto den bida escolar, gobierno y medionan local, y e mes a demostra capacidad pa integra [[neologismo]]nan sin perde su esencia. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=es|oldid =161207719|titulo=Idioma español en Aruba}} {{References}} ;Lista di fuente * Allen, R. (2002). ''The Spanish Caribbean''. Cambridge University Press. }} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Idioma]] ------------- {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] tríphthongos, literalmente: ‘ku tres zonido’ òf ‘ku tres tono’) ta un kombinashon di tres zonido vocal cu ta pronunciá den un solo [[silaba]]. Den un triptongo, e tres vocal òf semivokal ta sigui un tras di otro sin interrupshon, formando un zonido monosilabico. Den [[fonetika]], un triptongo ta resulta di un movimiento kontinuo pero suave di e organonan di artikulashon for di un zonido di vocal pa otro, den un sekuénsia di tres zonido. Na kontraste ku un [[monoftongo]], ku tin un so zonido, òf un [[diptongo]] ku tin dos, un triptongo ta kontené tres zonido vocal den un so silaba. Importante pa nota ku un triptongo no ta meskos ku un sekuénsia disilabico di un diptongo sigui pa un monoftongo, kaminda por tin mas ku un silaba. Por ehempel, den aleman feuer [ˈfɔʏ.ɐ] (‘kandela’), e sekuénsia vocal ta dividí den dos silaba, i no ta un triptongo. Un triptongo tipiko ta forma pa un semivokal, sigui pa un vocal nukleo, i sigui pa un otro semivokal (por ehempel: /i̯/ + /a/ + /u̯/). Por existí tanto triptongonan orál komo nasal. == Ejempelnan == Den [[Papiamento]], triptongonan no ta hopi komun, pero por haña nan den palabra manera: biai (for di biaiha) kaiu (for di kaiu) huai (for di huai) Den [[kastellano]] (spañol), por haña triptongonan den palabra manera: miau Uruguay cambiáis == Referensianan == Martínez Celdrán, Eugenio. Manual de Fonética Española. Ariel Lingüística, 2001. Ladefoged, Peter. A Course in Phonetics. Cengage Learning, 2014. Crystal, David. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Wiley-Blackwell, 2008. -------------------------- Diptongonan komun den Papiamento Diptongo Tipo Ejèmplonan Nota ai Kreshente bai, traishon, baikèl vocal débil (i) tras vocal fuerte ei Kreshente sei, beisbol, trein oi Kreshente boi, koi, sopi ui Kreshente puiro, spruit, fluit ia Dekreshente biaha, rabia, familia vocal débil (i) prome vocal fuerte ie Dekreshente piedra, biento, piedra io Dekreshente nacional, religion ua Dekreshente lengua, francua, guahe ue Dekreshente pueblo, fuerte, muerto uo Dekreshente cuota, suave, actuosa menos komun 🗣️ Nota riba tipo di diptongo: Diptongo kreshente: e vocal débil (i, u) ta antes di vocal fuerte (a, e, o) → zonido ta subi. Diptongo dekreshente: e vocal débil ta despues di vocal fuerte → zonido ta baha. {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E articulacion ta consisti di un transicion suave den e frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta wordo percibi como un zonido continuo den un solo silaba. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. == Diptongo den Papiamento == Den [[Papiamentu|Papiamento]], un diptongo por wordo forma di un di e siguiente combinacionnan: == Vocal debil (i, u) + vocal fuerte (a, e, o) == Ehempel: * i-a → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-a → us'''ua'''l, a-u → bl'''au'''w, * i-e → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-e → f'''ue'''rte, e-u → '''eu'''caristia, * i-o → od'''io''', o-i → b'''oi'''cotia, * u-o → d'''uo''', o-u → bl'''ou'''sa. == Dos vocal debil (i + u, u + i) == Ehempel: * i-u → hud'''iu''', u-i → fl'''ui'''t === Tipo di diptongo === Dependiendo di e direccion di e transicion vocal, un diptongo por ta dividi den: * diptongo creciente → b'''ie'''nto, p'''ue'''blo, rab'''ia''' * diptongo decreciente → '''ai'''re, '''au'''mento, n'''ei'''shi Nota cu ora e zonido '''i''' ta na final di palabra ta skirbi '''ay''', '''ey''', '''oy''', '''uy'''.<ref>E regla aki no ta aplicabel pa e [[Ortografia di papiamentu|ortografia uza na Corsou y Boneiro]].</ref><br> Ehempel: * '''ay'''= cay - bay - caray - gay (homber) * '''ey'''= aworey - p'esey - t'ey - bedey - batrey * '''oy'''= coy - morocoy - haudoy - gogoy * '''uy'''= huy - puy - cuy - spruy {{Appendix}} == Lista di referencia == * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. * Goilo, E.R. (2002). ''Gramática di Papiamento''. De Wit Stores N.V. * [[Sidney Joubert|Joubert, Sidney M.]] (2015). ''Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu''. [[Fundashon pa Planifikashon di Idioma]]. * SIL International (2004). ''Papiamentu Phonology''. Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). ''Ortografía de la lengua española''. Madrid: Espasa Libros. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------- Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E ta consisti di un transicion suave den frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta percibi como un zonido continuo den un silaba unico. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. ==Formashon di diptongonan den Papiamentu== Den Papiamentu, un diptongo por wòrdu formá di un di e sigiente kombinashonnan: Un vocal débil (i, u) + un vocal fuerte (a, e, o) ehempel: baiskel biaha fuerte Dos vocal débil (i + u, u + i) ehempel: fluit hudui riu Tipo di diptongo: kreshente i dekreshente Dependiendo di e direkshon di e transishon vocal, un diptongo por ta: Kreshente (glide → vocal nuklear): ora e vocal débil ta na prinsipio. ehempel: biento pueblo rabia Dekreshente (vocal nuklear → glide): ora e vocal débil ta na fin di e diptongo. ehempel: aire aumento neishi Ortografia den fin di palabra Ora e zonido i ta na fin di palabra komo parti di un diptongo, e ta wòrdu skibí ku y: ay, ey, oy, uy ehempel: ay: cay, bay, caray, gay (hòmber) ey: aworey, p'esey, t'ey, bedey, batrey oy: coy, morocoy, haudoy, gogoy uy: huy, puy, cuy, spruy Un hiato ta un sekuencia di dos vocal ku ta pronunsiá separá, es decir, kada vocal ta forma su mesun silaba. E zonido no ta flòu komo den un diptongo, sino ta parti klaramente den dos unidat silábiko. Un hiato ta forma tipikamente den e sigiente kasonan: Dos vocal fuerte: poeta, maestro, teatro Vocal fuerte + vocal débil acentuá: país, María, baúl Den kaso di hiato, e zonido ta interrumpí, i kada vocal ta tuma su propio énfasis den pronunsiashon. Referencia * Goilo, E.R. (2002). Gramática di Papiamento. De Wit Stores N.V. * Joubert, Sidney M. (2015). Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu. Fundashon pa Planifikashon di Idioma. * SIL International (2004). "Papiamentu Phonology". Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). Ortografía de la lengua española. Madrid: Espasa Libros. * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. --- == Diferencia entre diptongo y hiato den Papiamento == {| class="wikitable" style="text-align:left" width="75%" |- ! Tipo ! Combinacion<br> di vocal ! Ehempel ! Division<br> silabico ! Remarke |- |rowspan="6" style="background:#FFD700|Diptongo|| style="text-align:center" |i + a || biaha || bia-ha ||vocal debil + fuerte, un silaba |- | style="text-align:center" |u + e || fuerte || fuer-te || vocal debil + fuerte |- | style="text-align:center" |i + e || biento || bien-to || diptongo creciente |- | style="text-align:center" |e + i || neishi || nei-shi || diptongo decreciente |- | style="text-align:center" |u + i || hudiu || hu-diu || dos vocal debil, un silaba |- | style="text-align:center" |i + u || riu || riu || un silaba |- | rowspan="3" style="background:#FF9000| Hiato || style="text-align:center" |a + i || caida || ca-i-da || vocal fuerte + debil, dos silaba |- | style="text-align:center" |o + e || poeta || po-e-ta || dos vocal fuerte, dos silaba |- |style="text-align:center" | o + a || oasis || o-a-sis || dos vocal fuerte, dos silaba |- |} [[:Kategoria:Idioma]] Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea y cu no ta inseparabel. Pues e ta consisti di e articulacion di dos vocal, un tras di otro, sin interupcion, produciendo un transicion suave den e frecuencianan di zonido cual ta caracterisa cada un di e dos vocalnan. Fonologicamente, dos vocal cu ta articula di e manera aki ta forma parti di e mesun [[silaba]]. Dependiendo di e tono ta haci distincion entre un diptongo creciente y un diptongo decreciente.<br> Ehempel: ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “cu tres zonido”, òf “cu tres tono”) ta un forma cu ta forma parti di un [[palabra]]. Casi semper e lo ta un [[vocal]] será mas un vocal habrí sigui pa un otro vokal será, formando un “triptongo”. Den [[fonétika|fonetica]], un '''triftongo''' ta un combinacion di vocal monosilabico cu ta encera un movecion rapido pero suave di e articulador di un calidad di vocal pa otro cu ta pasa riba un tersera parti. Miéntras ku vokalnan “puru”, òf monoftongonan, ta wòrdu bisa ku nan tin un posishon di artikuladó di meta, diftongonan tin dos i triftongonan tres. Triptongo no mester wordo confundi cu secuencia disilabico di un [[diptongo]] sigui pa un monoftongo, manera na aleman "feuer" [ˈfɔʏ.ɐ] ‘kandela’, caminda e vocal final ta mas largo cu esnan hañá den triptongo. Triptongo (for di griego : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “ku tres zonido,” òf “ku tres tono”) ta e nòmber duná na e kombinashon di un zonido semivokal , un zonido vokal i un zonido semivokal emití den un solo esfuerso vokal. Triptongo ta wòrdu dividí den oral y nasal. Den un triptongo tres vocal (of semivocal) ta un combinacion di tres zonido vocal hunto, cu ta forma un zonido. ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[linguistica]], '''singular''' ([[latin]]: ''singularis'', cu ta nifica “unico” of “solitario”) ta un termino gramatical cu ta referi na un forma di [[palabra]] cu ta indica un solo hende, cos, obheto, luga of idea. E ta contrasta cu e forma [[plural]], cu ta referi na mas cu un. == Uzo di singular == E singular ta e forma standard di un palabra den e gran mayoria di idioma, sin ningun modificcion special. E cambio ta bin pa palabranan den plural. Mescos den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma singular ta basico, unda un sustantivo ta presenta su mes, sin indica cantidad. E ta sirbi pa nombra un solo entidad.<br> Ehempel: * buki → un buki * mucha → un mucha homber * rosa → un flor * idea. → un solo pensamentu == Relacion cu artikulo y adhetivo == Un sustantivo den singular regularmente ta acompaña pa un articulo singular (manera un, e) y adhetivo cu ta acordá cu género y número.<br> Ehempel: * e rosa dushi * un cas grandi == Cambio pa plural == Pa pone un sustantivo singular den forma [[plural]], Papiamento normalment ta agregá -nan na fin di palabra. Sinembargo, e regla aki tin espeshonalidadnan y depende di ortografia y uso. Ejèmplo: buki → bukinan ros → rosnan idea → ideanan == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Plural''' ([[latin]]: pluralis, ku ta nifiká “di más ku uno”) ta un termino gramatikal ku ta referí na un forma di palabra ku ta indiká más ku un hende, kos, lugá of idea. E ta kontrastá ku e forma [[singular]], ku ta indiká un solo ente. == Uso den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], forma plural ta forma derivá di un sustantivo singular pa indiká ku tin más ku un di esaki. Ehempel: * buki → buki''nan'' * ros → ros''nan'' * muchu → mucha''nan'' == Formacion di plural == Den ortografia di Papiamento, e forma plural generalmente ta forma pa agregá e sufijo -nan na e sustantivo singular. E regla ta aplica pa hende, animal, kos, lugar y tambe idea abstracto. Ehempel: * cas → kasnan * idea → ideanan * persona → personanan == Plural eksplisito y implicito == Papiamento tambe por indiká pluralidad den otro manera, manera pa medio di un palabra ku ta indiká kantidat (manera hopi, tur, algun), aunque e sustantivo keda den forma singular. Pero den uso formal, ta preferibel pa pone e palabra den forma plural. Ejèmplo: hopi hende tur mucha ta contento == Komparashon ku otro idioma == Den otro idioma, manera español of inglés, forma plural por envolví kambio di letra, agregashon di sufijo otro ku -nan, of regla irregular. E forma di plural ku -nan ta un karakterístika partikular di Papiamento. == Referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] '''Silaba''' (na inglés: ''syllable''; na hulandés: ''lettergreep'') ta un unidad ritmico di zonido den un [[palabra]]. Un silaba ta normalmente forma pa un solo [[vocal]] of un combinacion di [[consonante]] y vocal, cu ta wordo pronuncia manera un solo impulso di bos. Den [[linguistica]], e analisis di e silaba ta un aspecto esencial den [[fonologia]], [[ortografia]], y e forma di rima den [[poesia]]. E structura di silaba por varia segun idioma, pero tur idioma tin algun forma di silaba den su sistema linguistico. Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], silabacion ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra.<br> Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do == Structura di silaba == E structura general di un sílaba ta consisti di tres segmento agrupa den dos componente: * ''Onset'': Un consonante of grupo di consonante, obligatorio den algun idioma, opshonal of hasta restringi den otronan * ''Rima'': ta consisti di un: ** ''nucleo'': e vocal principal di e silaba (obligatorio) ** ''coda'': e consonante of grupo di consonantenan despues di e vocal (opshonal) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. * Bo: onset = "b", nucleo = "o" * Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * [[Jossy Mansur|Mansur, Jossy M.]] (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (di 7 edicion). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] Núkleo (ν): Un konsonante vokal òf silábiko, obligatorio den mayoria idioma Coda (κ): Un konsonante òf grupo di konsonante, opshonal den algun idioma, altamente restringí òf prohibí den otronan Un silaba por consisti di tres parti principal: * '''Onset''': e consonante of consonantenan na comienso (optativo) * '''Nucleo''': e vocal principal di e silaba (obligatorio) * '''Coda''': e consonante of consonantenan despues di e vocal (optativo) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. — Bo: onset = "b", nucleo = "o" — Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda [[:Kategoria:Linguistica]] Silabacion den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma di e silabanan ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra. Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do -------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[fonétika|fonetica]], '''consonante''' (na [[Ingles]]: ''consonant''; na [[Hulandes]]: ''medeklinker'') ta un [[zonido]] di bos, forma pa un coriente di aire cu ta topa cu un of otro obstaculo, sea parcial of total, den e tracto vocal (boca y garganta). E ta un di e dos tipo principal di zonidonan di bos, e otro ta e [[vocal]]. Contrario na un [[vocal]], un consonante ta rekeri un tipo di tapamento, estorbo, of contacto den boka, como na nivel di e labionan, e lenga, of e dente, pa forma zonido. E palabra “consonante” ta bini di [[Latin]] ''consonans'', cu ta nifica “zonido cu ta zona hunto” (''con'' = hunto, ''sonare'' = zona). Tradicionalmente, consonantenan ta wordo considera zonido cu no por existi sin un vocal acerca. == Aplicacion == === Papiamento === Den e idioma [[Papiamentu|Papiamento]], por haña varios consonante den uso diario. E cantidad di consonante por varia segun e dialecto, pero generalmente e siguiente letternan ta representa consonante den e alfabet: '''B, C, D, F, G, H, J, K, L, M, N, P, R, S, T, V, W, Y, Z''' E letter '''Q''' casi no ta wordo uza; generalmente e ta wordo substitui/suplantá pa 'K'. E letter '''X''' ta usa solamente den palabra stranhero. Tur palabra den Papiamento ta contene un of mas consonante, cu ta forma [[silaba]]nan hunto cu e vocalnan. {| class="wikitable" width="65%" ! colspan=2 | Vocal || Balor na Papiamento<br> {{ABW|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel || Balor na Papiamentu<br> {{CUW|bandera}}/{{BON|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel |- | colspan=2 | b || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ala, ca'''b'''a || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ibu, fa'''b'''or |- | rowspan=2 | c || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}} || style="text-align:center" | /s/ || mere'''c'''e, ha'''c'''i || style="text-align:center" | /s/ || '''C'''ecilia |- | elsewhere || {{IPA|/k/}} || '''c'''aminda, '''c'''la || style="text-align:center" | /k/ || '''C'''aracas |- | colspan=2 | ch{{ref|dig|b}} || {{IPA|/tʃ/}} || '''ch'''ikito || style="text-align:center" | /tʃ/ || '''ch'''api |- | colspan=2 | d || style="text-align:center" | /d/ || '''d'''ocumento, '''d'''al || style="text-align:center" |/d/ || '''d'''uru, '''d'''ede |- | colspan=2 | dj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/dʒ/}} || '''dj'''aca || style="text-align:center" | /dʒ/ || '''dj'''ente || |- | colspan=2 | f || style="text-align:center" | /f/ || '''f'''ama || {{IPA|/f/}} || '''f'''òrki || |- | rowspan=2 | g || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}}, final || style="text-align:center" | /x/ || '''g'''esto, ma'''g''' || style="text-align:center" | /x/ || mar'''g'''en, brù'''g''' || |- | before unstressed {{angbr|e}}, elsewhere || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''arganta, san'''g'''er || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''osa, man'''g'''el || |- | colspan=2 | h || {{IPA|/h/}} || '''h'''asta, '''h'''abilidad || {{IPA|/h/}} || '''h'''ari, '''h'''eru || |- | colspan=2 | j{{ref|loan|a}} || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''j'''ong, '''j'''as<br>'''J'''uan || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''J'''an Thiel<br>'''J'''ulia || Some places still maintain their old spelling, e.g. Salinja. Here the {{angbr|nj}} is pronounced {{IPA|/ɲ/}}. |- | colspan=2 | k || {{IPA|/k/}} || '''k'''ishiki, '''k'''ere || {{IPA|/k/}} || '''k'''enta, se'''k'''reto || |- | colspan=2 | l || {{IPA|/l/}} || '''l'''ista, '''l'''aba || {{IPA|/l/}} || '''l'''esa, k'''l'''a || |- | colspan=2 | m || {{IPA|/m/}} || '''m'''ucha, pre'''m'''io || {{IPA|/m/}} || '''m'''an, la'''m'''pi || |- | rowspan=2 | n || before {{angbr|co}}, {{angbr|cu}}, {{angbr|g}}, {{angbr|k}},<br>final except after stressed vowel || {{IPA|/ŋ/}} || ma'''n'''go, pa'''n''' || {{IPA|/ŋ/}} || a'''n'''ker, bo'''n''' || In Papiamento, {{angbr|c}} followed by {{angbr|o}} or {{angbr|u}} would be pronounced as a {{IPA|/k/}} (see below), thus having the same effect on the {{angbr|n}} as {{angbr|k}} would. |- | elsewhere || {{IPA|/n/}} || '''n'''atural, te'''n'''e, algu'''n''' || {{IPA|/n/}} || '''n'''echi, he'''n'''de, tempra'''n''' || |- | colspan=2 | ñ || {{IPA|/ɲ/}} || a'''ñ'''a, so'''ñ'''o || {{IPA|/ɲ/}} || ba'''ñ'''a, '''ñ'''apa || |- | colspan=2 | p || {{IPA|/p/}} || '''p'''ipa, ado'''p'''ta || {{IPA|/p/}} || '''p'''alu, sa'''p'''u || |- | colspan=2 | q{{ref|loan|a}} || {{IPA|/k/}} || '''q'''uesillo || {{IPA|/k/}} || '''Q'''uebec || |- | colspan=2 | r || {{IPA|/r/}} || te'''r'''a, '''r'''osa || {{IPA|/r/}} || ba'''r'''ba, pode'''r''' || |- | colspan=2 | s || {{IPA|/s/}} || '''s'''aya, '''s'''ucu || {{IPA|/s/}} || kru'''s''', pa'''s'''a || In Papiamento, the {{angbr|s}} has a {{IPA|/ʃ/}} sound in words ending in -sion. In Papiamentu, it is written as -shon. |- | colspan=2 | sc || {{IPA|/s/}} || adole'''sc'''ente, pi'''sc'''ina || || || |- | colspan=2 | sh{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''imis || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''ete || |- | colspan=2 | t || {{IPA|/t/}} || '''t'''in, '''t'''ata || {{IPA|/t/}} || '''t'''rapi, ri'''t'''mo || |- | colspan=2 | v || {{IPA|/b/}}<br>{{IPA|/v/}} || '''v'''iuda<br>di'''v'''orcio || {{IPA|/v/}} || '''v'''erbo, '''v'''itamina || |- | colspan=2 | w || {{IPA|/w/}} || '''w'''ega || {{IPA|/w/}} || '''w'''owo || |- | colspan=2 | x{{ref|loan|a}} || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || e'''x'''amen, cone'''x'''ion, refle'''x'''ion || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || || |- | colspan=2 | y || {{IPA|/j/}} || '''y'''ama, ha'''y'''a || {{IPA|/j/}} || '''y'''uda, ka'''y'''ente || |- | colspan=2 | z || {{IPA|/z/}} || '''z'''ona || {{IPA|/z/}} || '''z'''eta || In Papiamento, the {{angbr|z}} has a {{IPA|/s/}} sound in words ending in -eza, -anza or with a {{angbr|z}}. In Papiamentu, they are written as -esa and -ansa. |- | colspan=2 | zj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''eito || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''ar || | colspan=2 | ù || || || style="text-align:center" |/ʏ/ || b'''ù'''s, y'''ù'''frou |- | colspan=2 | ü || || ||style="text-align:center" | /y/ || h'''ü'''r |- |} == List di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (7th ed.). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Sustantivo''' (na [[Ingles]]: ''noun''; na [[Hulandes]]: ''zelfstandig naamwoord'') ta un tipo di [[palabra]] den gramatica cu ta sirbi pa nombra hende, luga, cos, idea, of otro ser, sea concreto of abstracto. E palabra “sustantivo” mes ta bini di [[Latin]] substantia, ku ta nifiká “substancia” of “loke ta di esencia”. == Rol den frase == Den un frase, un sustantivo ta generalmente e sujeto of e objeto di un verbo. E ta e elemento ku e verbo ta referí na dje, i regularmente ta precedí of sigui pa un [[artikulo]] (manera “un”, “e”, “esey”) of un [[adhetivo]]. == Clase di sustantivo == Sustantivonan por wordo dividí den varios kategoria: '''Sustantivo komun''': nombra hende, kos of lugá den manera general, por ehèmpel: mùsiko, buki, isla. '''Sustantivo propio''': nombra spesífiko pa hende, lugá of entidad, i ta skibí ku mayuscula, manera: Maria, Aruba, Google. '''Sustantivo konkretu''': nombra kos ku por wordo mira of tuma, manera: mesa, silla, barco. '''Sustantivo abstrakto''': ta referí na idea, sentimiento of estado, manera: amistat, libertat, konsenshi. == Género y número == Tur sustantivo den Papiamento tin un [[género gramatikal]]: ta òf masculino òf femenino. E género ta influenshá e forma di artikulo y adhetivo ku ta akompañ'é (por ehèmpel: e homber vs e muher). Tambe, sustantivonan por ta den forma [[singular]] (un solo) of [[plural]] (más ku un), manera: buki / bukinan, muchanan / mucha. == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. * Trupia, Sandro (1995). ''Linguistica generale e grammatica''. Zanichelli. [[:Kategoria:Gramatika]] [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------- {{Databox}} '''Kontakto di idioma''' en.wiki:Contacto di idioma ta sosodé ora ku papiadónan di dos òf mas idioma òf variedat ta interkambiá ku i influensiá otro. E estudio di kontakto di idioma ta wòrdu yamá lingwístika di kontakto. Kontakto di idioma por sosodé na fronteranan di idioma,[1] entre idiomanan di adstrato, òf komo resultado di migrashon, ku un idioma intrusivo ku ta fungi komo sea un superstrato òf un substrato. Ora ku papiadónan di diferente idioma ta interkambiá estrechamente, ta tipiko pa nan idiomanan influensiá otro. Kontakto intensivo di idioma por resultá den konvergensia òf releksifikashon di idioma. Den algun kaso un idioma di kontakto nobo por wòrdu kreá komo resultado di e influensia, manera un idioma pidgin, krioyo òf miksto. Den hopi otro kaso, kontakto entre hablantenan ta sosodé ku efektonan duradero na eskala mas chikí riba e idioma; esakinan por inkluí e prestamo di palabranan di prestamo, kalku, òf otro tipo di material lingwístiko. Multilingwismo tabata komun durante gran parti di historia humano, i awendia mayoria hende na mundu ta multilingual.[2] Hablantenan multilingual por partisipá den kambio di kódigo, e uso di vários idioma den un solo kombersashon. Métodonan for di sosiolingwístika[3] (e estudio di uso di idioma den sosiedat), for di lingwístika di korpus i for di lingwístika formal ta wòrdu usá den e estudio di kontakto di idioma. ---------- [https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250524.pdf Celebra ta de vez en cuando, trabao ta continuo], Bon Dia Aruba, Rubrica Asina bon Nos Papiamento ta? (24 di mei 2025) Como medio di comunicacion nos posicion ta diferente, ya cu nos ta para meymey di e desaroyo di nos idioma a base diario. Esey ta duna un obligacion extra, pasobra loke nos ta publica ta pasa bao wowo di miles di lector diariamente. Mihor nos percura anto pa skirbi di tal forma cu nos ta respeta loke tin, pero di otro banda ta mira lo valioso di e entrada continuo di palabra nobo den nos idioma y usa nan di forma apropia.Den e casi cuatro aña di existencia di e column aki, nos a toca un sinfin di tema, semper di forma critico, sin ofende ningun hende. Na ocasion di e promer aniversario, na augustus 2022, nos a publica un lista di e topiconan cu nos ta trata den e aña ey, di forma critico. Esakinan ta duna un bon impresion di e amplitud di e temanan y a la vez ta mustra cu ainda tur ta relevante. Un resumen: * Aki, akinan, akinanan... tocante uso innecesario y excesivo di ‘nan’ * Uso innecesario y excesivo di ‘wordo’ o ‘ser’ * Paso o pasobra? Papia y skirbi ta dos cos diferente * Atende cu... o atende? Atende un asunto cu un persona; no atende cu un asunto * ‘Encuanto di’ y ‘tocante di’, tambe ‘durante di’: uso incorecto y innecesario di e palabra ‘di’ Contra? O Contra di...? * Uso corecto di ‘na’ den diferente contexto; ki ora ‘den’ y ki ora ‘na’? * Palabra modifica incorectamente: ‘nombracion’, ‘comportacion’, ‘cargacion’ (nombramento; comportamento; cargamento) * Parha o pahra...? Un palabra modifica recientemente * Tabatin o tabata tin...? Kico ta corecto? * Gobernado o Gobernador... Ta usa e ‘r’ si of no? * Diferencia entre idioma papia y skirbi * Agradable o agradabel...? Tocante origen Portugues/Spaño di e variantenan Directiva o ‘Hunta di Directiva’ Con pa adopta termino corectamente * Ki ora un palabra ta bira ‘Papiamento’...? * E proceso di adopcion y adaptacion Reforza, enforsa, reenforsa...? Palabra adopta di diferente fuente, reemplazando palabra existente caba “Esey no tin di haber cu…?” Corecto, of no? Origen di e expresion Compromiso, compromis, compromise...? Mesun palabra, adopta di diferente banda * Di dje, den dje, di unda e ‘dje’ ta bin...? * Doble negacion: ki ora si y ki ora no? * Uso di distincion di genero masculino/femenino * Ortografia uniforme un reto...? Variedad di ortografia cu medionan ta haya di tur banda * Terminonan opuesto: ‘progresivo’ o ‘progresista’; ‘conservativo’ o ‘conservador’? * Entre ‘advertencia’ y ‘advertentie’; uso corecto of no? Curasha o encurasha...? Reforza o reenforza...? Uso corecto of no?Pret of leuk...? Eigenlijk of...? Influencia di Hulandes den Papiamento Pa of Pa...? Para o por...? Voor of door...? Origen di nos ‘pa’ * E la bay o el a bay? Kico ta corecto? * Tocante eror gramatical cu casi no ta ripara... ‘Loke ta’ o ‘loke cu ta’? * Paris o Parijs? Londen, London o Londres? Variedad den nomber geografico...Nacionnan Uni o United Nations; IMF o FMI...? Cual idioma tin preferencia...? * Entre desaroyo liber y formalisacion di idioma: ki rumbo pa tuma? Papiamento manera papia..., o skirbi? * Tocante uso di ‘es’, ‘esnan’, ‘esunnan’...‘Cune’ o ‘cu nan’: * Tocante erornan cu no ta detecta facilmente...Papiamento ta rico na diferente tipo di vocal; a traves di influencia diverso * Algo mas di nos herencia Portugues; un exploracion den nos vocabulario. Nota: si bo ta desea pa nos trata un tema specifico atrobe, o mas amplio, laga nos sa via reaccion riba Facebook, o un mail na bondia.aruba@gmail.com --------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Educacion Profesional Intermedio''' (EPI) ta enseñansa riba nivel MBO (''Middelbaar Beroepsonderwijs'') na [[Aruba]]. E ta encera ... Colegio EPI ta e unico instituto di enseñansa riba nivel MBO na Aruba., situa den Venusstraat 3 na Oranjestad?? == Colegio EPI == A funda Colegio EPI riba prome di augustus 1997. Ta ofrece educacion na nivel 3, 4 y 5 consistiendo di e unidadnan; Salubridad & Servicio, Economia, Hospitalidad y Turismo y Ciencia & Tecnologia.<ref>[https://24ora.com/na-colegio-epi-partido-futuro-a-gana-eleccion-cu-nuebe-asiento/ Na Colegio EPI partido FUTURO a gana eleccion cu nuebe asiento], 24ora.com (2 di december 2024 </ref> Na aña 2022 Colegio EPI a introduci ocho estudio nobo. Na tur por scoge entre 13 diferente estudio, manera: Allround medewerker Information Technology Systems and Devices, Expert Information Technology Systems and Devices, Elektrotechniek, Allround Assistant Business Services, Business Administration & Control Specialist, Certified Cook, Associate of Applied Science in Culinary Arts, Zelfstanding Medewerker Travel & Hospitality, Leidinggevende Travel & Hospitality, Associate Of Science Degree in Hotel and Restaurant Management, Verpleegkundige, Verzorgende y Social Pedagogische Medewerker. Colegio EPI ta conta cu mas di 2000 studiante y mas cu 74% di nan ta logra termina nan estudio cu exito. [[:Category:Enseñansa]] [[:Category:Aruba|Enseñansa]] ---------------------------- == Arte di Palabra == '''Arte di Palabra''' ta un competensia literario ku partisipashon di hoben di Aruba, Boneiru i Korsou. (zie nl.wiki) Meta di e evento ta pa promove amor pa cultura di idioma Papiamento y aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y e desaroyo di dominio di idioma. == Historia == E evento di Arte di Palabra ta existi for di aña 2000 i a cuminsa na Korsou. Ange Jessurun, consulente di Papiamento e tempo ey, a krea e evento pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y [[haiku]]. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. == Publikashon == *Pòtpurí Arte di Palabra 2009, kolekshon di e miho obranan propio 2000-2008 *Pòtpurí Arte di Palabra 2014, bundel van de beste eigen werken 2009-2013 *Pòtpurí Arte di Palabra 2019, bundel van de beste eigen werken 2014-2018<ref>{{citeer boek|url=https://data.swpportal.com/upload/books/files/pdf.php?hash=f612ef13d53ec151f70f21767b8546f4&filename=potpuri-arte-di-palabra-2019_inkijkexemplaar.pdf|taal=pap|werk=Arte di Palabra|titel=Pòtpurí Arte di Palabra 2019|datum=|bezochtdatum=10 september 2019}}</ref> nl.wiki:Arte di Palabra ta un kompetensia den Papiamentu pa hóbennan den enseñansa sekundario na Aruba, Bonaire i Kòrsou. Nacemento For di aña skolar 1998-1999 "Papiaments" a bira un asignatura obligatorio den enseñansa sekundario na Kòrsou. E dato aki a duna e impulso pa e inicio di Arte di Palabra, cu na aña 2000 a tuma luga pa prome biaha na Curaçao. For di aña 2006 ta organisá kareda na Bonaire i for di aña 2009 tambe na Aruba. Arte di Palabra ta tuma lugá tur aña i su meta ta pa desaroyá talento literario hóben i literatura pa mucha papiamentu dor di recitashon di poema i konta storia. E kompetensia tin tres kategoria di presentashon: poesia, haiku i relato kòrtiku. Kada kategoria ta dividi den dos grupo: klasnan di skol 1-2 i klasnan di skol 3-6. Den klasnan 1 i 2 ta trata di poemas i storianan eksistente i den klasnan mas haltu ta trata di obranan original (propio). E evaluashon ta distinguí entre trabou propio i trabou eksistente. E finalistanan for di e rondonan di klasifikashon na Aruba, Bonaire i Kòrsou lo kompetí ku otro den e ronde final.[1] 1] E final di Arte di Palabra ta pasa pa tur isla i ta dirigí dor di e Stichting Arte di Palabra ku sosten di Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch gebied. E final ta generalmente konektá ku e entrega di e premionan di Tapushi Literario na honor di e ikonanan kultural na Aruba, Bonaire i Kòrsou. {{Appendix}} NOTES DIA 29 di juli 2021 a tuma lugar na Aruba, na Cas di Cultura, final di e competencia literario Arte di Palabra, cu participacion di hoben di Aruba, Boneiro y Corsou.<ref>https://www.awemainta.com/newspapers/AM210810/offline/download.pdf Arte di Palabra un celebracion na, di y pa Papiamento di kita sombre], Awemainta, 10 ougustus 2021. Rekupera ougustus 2021</ref> Fundacion Lanta Papiamento (FLP) tabata presente y a keda encanta, un biaha mas. Tabata un fiesta di berdad cu a pone enfoke riba Papiamento su rikesa y bunitesa cultural y riba e creatividad y dominio di idioma Papiamento di nos hobennan. E anochi tabata cuadra exactamente cu e meta di e evento cultural aki: Promove amor pa cultura di nos idioma Papiamento. Enrikece nos idioma cu creatividad di nos hubentud. Den sala tabata reina un entusiasmo y alegria y e hobennan a mustra aprecio pa cada un di e participantenan. Tur participante tabata haya un ovacion cu hasta pitamento cu ‘vuvuzela’. UNION t’e palabra cu ta caracterisa e evento aki, union cultural y social entre Aruba, Corsou y Boneiro. Arte di Palabra den tur sentido di palabra ta un celebracion di Papiamento, e idioma unificado di e islanan aki. Masha pabien n’e hobennan participante, na nan docentenan y n’e organisadornan! ===Historia cortico=== Arte di Palabra ta existi for di aña 2000. Señora Ange Jessurun kende tabata consulente di Papiamento e tempo ey, a cuminsa cu e evento aki na Corsou, pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y haiku. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch Gebied ta yuda den financiamento di biahe y estadia. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. Y importante pa menciona, t’e publicacionnan cu Arte di Palabra a produci caba: Pòtpurí Arte di Palabra 2009, cu e mihor obranan di 2000-2008: Pòtpurí Arte di Palabra 2014, cu e mihor obranan di 2009-2013: Pòtpurí Arte di Palabra 2019, cu e miho obranan di 2014-2018. Por bisa cu e coleccionnan aki ta bon material literario pa cualkier lesado y bon material cu por uza den scol. {{Appendix}} Arte di Palabra ta aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y ta masha importante den desaroyo di dominio di idioma. ---------------- '''Modern Hebrew''' ({{lang-he|עברית חדשה}}, ''ʿivrít ḥadašá[h]'', {{IPA-he|ivˈʁit χadaˈʃa|}}, ''[[Literal translation|lit]].'' "Modern Hebrew" or "New Hebrew"), also known as '''Israeli Hebrew''' and generally referred to by speakers simply as '''Hebrew''' ({{lang|he|עברית|}} {{transliteration|he|Ivrit}}), is the form of the [[Hebrew language]] that was [[Revival of the Hebrew language|revived as a spoken language]] in the late 19th and 20th centuries, and the standard form of Hebrew spoken today. It is the official language of the [[State of Israel]]. Among [[Canaanite languages]], Modern Hebrew is the only one spoken today.<ref>{{cite book |author1=Huehnergard, John |url=https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |title=The Semitic Languages |author2=Pat-El, Na'ama |publisher=Routledge |year=2019 |isbn=9780429655388 |page=571 |access-date=2021-02-18 |archive-date=2023-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230701134731/https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |url-status=live }}</ref> ----------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Flag of the Governor of Curaçao.svg|thumb|300px|Bandera di Gobernador di Kòrsou]] '''Gobernador di Korsou''' ta e representante di e monarka [[Hulanda|hulandes]] (hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]]) na [[Kòrsou]]. A instituí e posishon dia [[10 di òktober]] [[2010]] ku Korsou su status komo pais outónomo denter di [[Reino Hulandes]]. Riba nominashon di e mandatario hulandes pa relashonnan di Reino, e monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un término di seis aña; esaki por wòrdu prolonga te maximalmente 12 aña. E gobernador ta dispone di un sekretariado, e gabinete di gobernador, i ta wòrdu asesorá pa e Konseho di Konsulta, konsistiendo di minimo sinku miembro, apuntá pa e gobernador. E '''Gobernador di Aruba''' ta e representante di e hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]] na [[Aruba]]; esaki ta conforme stipulacion den [[Constitucion di Aruba]] (''Staatsregeling van Aruba'').<ref>Articulo II.1 Staatsregeling van Aruba (AB 1987 nr. GT 1)</ref> E posicion a keda institui desde prome di januari 1986 ora Aruba a haya su status como [[Status aparte di Aruba|pais autonomo dentro di Reino Hulandes]]. E monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un termino di seis aña; esaki por wordo prolonga te maximalmente 12 aña. == Facultadnan di gobernador == Facultadnan di e Gobernador di Aruba ta subdividi den e facultadnan asigna na su persona mediante [[ley]] como organo di e Reino y como organo di e pais Aruba. De gouverneur heeft twee taken: hij vertegenwoordigt en verdedigt de algemene belangen van het Rijk en is hoofd van de regering van Curaçao. Hij is tevens vertegenwoordiger op Curaçao van het staatshoofd van het Koninkrijk. Als hoofd van de landsregering is de gouverneur onschendbaar.<ref>Bij ambtsmisdrijven moet hij echter terechtstaan bij de [[Hoge Raad der Nederlanden]]. Bij overige misdrijven kan per Koninklijk Bevel of door de Tweede Kamer vervolging worden bevolen bij de bevoegde rechter in Den Haag.</ref> De gouverneur oefent de uitvoerende macht uit met als verantwoordelijken de ministers, die verantwoording moeten afleggen aan de [[Staten van Curaçao]]. De gouverneur heeft geen politieke verantwoordelijkheden en maakt geen onderdeel uit van het kabinet. Tijdens de formatie speelt de gouverneur een rol bij het aanwijzen van de formateur. In 2012 leidde dit tot onrust, toen gouverneur Goedgedrag tegen de zin van de zittende (demissionaire) ministers, maar op verzoek van de meerderheid van de Staten, een formateur aanwees om een waarnemend kabinet te vormen. De gouverneur wordt door het staatshoofd aangewezen voor een periode van zes jaar op voordracht van de bewindspersoon voor koninkrijksrelaties van het Koninkrijk (en tegelijk van het land Nederland). Deze periode kan worden verlengd tot maximaal één termijn. De gouverneur wordt bijgestaan door zijn secretariaat, het kabinet van de gouverneur, en wordt geadviseerd door de Raad van Advies, bestaande uit ten minste 5 leden, aangewezen door de gouverneur. == Lista == Op 10 oktober 2010 werd Curaçao een land binnen het [[Koninkrijk der Nederlanden]]. Voor deze datum vertegenwoordigde de [[Lijst van gouverneurs van de Nederlandse Antillen (1954-2010)|gouverneur van de Nederlandse Antillen]] onder meer Curaçao. E promé gobernador di Kòrsou tabata [[Frits Goedgedrag]], kende tambe tabata e último [[gobernador di Antia Hulandes (1954-2010)|gobernador di Antia Hulandes]] prome ku esaki a wordu disolbi dia [[10 di òktober]] [[2010]].<ref>RNW.nl - [https://web.archive.org/web/20110120003916/http://www.rnw.nl/caribiana/article/gouverneurs-voor-curacao-en-sint-maarten Gouverneurs voor Curaçao en Sint Maarten]</ref> {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !! Nòmber !! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | | 2010 - 2012 | [[Frits Goedgedrag]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2012 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | (interino) |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Lucille George-Wout-crop.jpg|95px]] | 2013 - presente | [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> | 4 di novèmber 2013 |} {| class="wikitable" ! Van ! Tot ! Nomber ! Bijzonderheden |- | 10 oktober 2010 || novèmber 2012 || [[Frits Goedgedrag]] || |- | november 2012 || novèmber 2013 || [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] || interino |- | november 2013 || presente || [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> || |} == Lista di gobernador interino == Bij koninklijk besluit kunnen een of meerdere waarnemend gouverneurs worden benoemd die de gouverneur vervangen bij ziekte of afwezigheid of hem vervangen na zijn ontslag of overlijden. {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !![[Gobernador interino]]!! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2010 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | | 2013 - 2019 | [[Nolda Römer-Kenepa]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Michèle Russel-Capriles.jpg|95px]] | 2019 - presente | [[Michèle Russel-Capriles]] | 1 di yüni 2019 |} * 10 oktober 2010 - [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] * 1 juni 2013 - [[Nolda Römer-Kenepa]] * 1 juni 2019 - [[Michèle Russel-Capriles]]<ref>{{cite news|url=https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|werk=Curaçao.nu|titel=RMR benoemt Russel-Capriles tot waarnemend gouverneur van Curaçao|datum=17 mei 2019|bezochtdatum=8 juni 2019|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190608092330/https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|archiefdatum=2019-06-08}}</ref> {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] [[:Category:Organonan Gubernamental]] --------- {{Databox}} ==Idiomanan na Aruba == Aruba ta un sociedad sumamente multilingual caminda mayoria di e habitantenan ta domina mas cu un idioma. Hopi [[Arubiano]] ta capas di combersa den por lo menos tres di e siguiente idiomanan: Papiamento, Hulandes, [[Ingles]] y [[Spaño]] y ta cambia comodamente entre dos of mas di e idiomanan aki den bida diario, haciendo e isla un di e teritorionan linguisticamente mas diverso den Caribe. E [[pais insular]] tin dos [[idioma ofisial|idioma oficial]], cu ta [[Papiamentu|Papiamento]] y [[Hulandes]]. E sistema di enseñansa local ta rekerí pa studiantenan siña Ingles y Spaño desde scol basico. Otro idiomanan, manera [[Portugues]], [[Chines mandarin|Chines]], [[Idioma Krioyo Haitiano|Crioyo Haitiano]] y hopi otro, tambe ta wordo papia den comunidadnan minoritario riba e isla. Segun estimacion na 2010 e gruponan etnico mas grandi tabata: Hulandes 78.7%, [[Colombia]]no 6.6%, [[Venezuela|Venezolano]] 5.5%, [[Republika Dominikano|Dominicano]] 2.8% y [[Haiti]]ano 1.3%.<ref name=":0">{{en}}{{Citeer web |titel=Aruba |datum=2025-03-25 |werk=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |bezochtdatum=2025-07-28 |uitgever=Central Intelligence Agency}}</ref>, Tur e cuater idioma, Papiamento, Hulandes, Ingles y Spaño, cu ta wordo uza como idioma principal of idioma primario bou di e poblacion Arubano a mira cambio den e periodo di 1980 te 2010 (idioma principal ta expresa den tabel como % di e total).<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref>: {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! Idioma principal!! 1980<br>% || 1990<br>% || 2000<br>%!! 2010<br>% || Trend |- | [[Papiamentu|Papiamento]] || &nbsp;&nbsp;80.1 || &nbsp;76.6 || &nbsp;&nbsp;69.4 || &nbsp;&nbsp;68.3 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- | [[Spaño]] || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;7.4 || &nbsp;&nbsp;13.2 || &nbsp;&nbsp;13.5 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{increase}} |- | [[Hulandes]]|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;5.0 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;5.4 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.0 ||&nbsp;&nbsp;{{steady}} |- | [[Ingles]] || &nbsp;&nbsp;10.6 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.9 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.1|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7.0 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- |} == Idiomanan oficial == === Papiamento === {{wak articulo|Articulo principal: [[Papiamento na Aruba]]}} Segun Gobierno di Aruba, e [[lenga materno|idioma materno]] y idioma primario di casi tur Arubiano ta Papiamento,<ref>{{en}}{{Cite web |title=Language |url=http://www.aruba.com/ExploreAruba/Culture/language.aspx |url-status= |archive-url=https://web.archive.org/web/20110809190231/http://www.aruba.com/explorearuba/culture/language.aspx |archive-date=2011-08-09 |access-date= |website=aruba.com}}</ref> un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu su raiz te na [[siglo 16|siglo diesseis]]. Sinembargo, Papiamento no tabata papia extensamente na Aruba te den siglo 18 y 19, ora cu e idioma a bira mas presente den material riba e isla, particularmente den e bukinan di scol Catolico Romano. Papiamento ta un idioma mescla cu ta combina elementonan for di [[Portugues]], Spaño, Hulandes y tambe algun rasgo di idiomanan Africano y Arawak.<ref name=":0"/> Su evolucion a tuma luga na Corsou durante siglo 16 ora cu e Africanonan sclabisa y e sclabisanan Spaño a desaroya un medio comun pa por comunica entre nan mes. Desde mei 2003, Papiamento ta e di dos idioma oficial riba Aruba, hunto cu Hulandes<ref>[https://www.gobierno.aw/1311-kunst-wetenschappen-en-taal Landsverordening officiële talen], Gobierno di Aruba</ref>, y e ta ser considera como un marcador esencial di identidad nacional. Den area di enseñansa, Papiamento no tabata ricibi masha atencion na Aruba te na 1995. E idioma a wordo inclui oficialmente den e curiculo escolar na 1998 y 1999. Desde e tempo ey, e isla a brasa su idioma nativo. Awendia, bijbel, diccionario y cuentanan di hada skirbi den e idioma ta facilmente disponibel riba e isla. === Hulandes === Pa decadanan Hulandes ta un di e idiomanan oficial di e isla ya cu e isla ta un parti contituyente di [[Reino Hulandes]]. Apesar di su status oficial, e ta incomun como un prome idioma papia. Un estudio di Croes (2015) entre estudiantenan a revela cu, apesar di e uzo amplio di Hulandes como idioma di instruccion, e idioma practicamente no tin funcion comunicativo pafor di les.<ref name=":1">{{citeer web|url=https://studenttheses.uu.nl/bitstream/handle/20.500.12932/42633/The%2520Current%2520Context%2520of%2520the%2520Language%2520of%2520Instruction%2520in%2520Aruban%2520Education%2520-%2520Master%2520Thesis%2520-%2520Kristi%2520Lo-Fo-Sang.pdf?sequence=1|titel= The Current Context of the Language of Instruction in Aruban Education Towards a more inclusive Multilingual Education|auteur=Kristi Lo-Fo-Sang|datum=2022|uitgever=Universidad Utrecht}}</ref> Banda di enseñansa, e uzo di Hulandes ta principalmente den asuntonan huridico y di gobernacion.<ref>{{Cite web |title=About Us |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |access-date=2014-05-20 |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |archive-date=2014-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean}}</ref> == Otro idiomanan comun == === Ingles === Aruba a reconoce Ingles como un idioma internacional, y a exigi pa muchanan siña Ingles for di klas 4 di scol basico. Uzo di Ingles riba e isla ta data for di cuminsamento di [[siglo 19|siglo diesnuebe]], tempo cu e Inglesnan a ocupa [[Kòrsou|Corsou]], Aruba y [[Boneiru|Boneiro]]. Ora cu e gobernacion Hulandes riba e islanan a reanudá na [[1815]], autoridadnan a tuma nota di e uzo ya generalisa di e idioma.<ref name="Putte">{{Cite book |last=Van Putte |first=Florimon |title=Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd |publisher=de Walburg Pers |year=1999 |location=Zutphen |language=nl}}</ref> Fin di añanan 1920 y inicio di añanan 1930 un cantidad grandi di hende cu ta papia Ingles, for di particularmente [[Karibe anglofóniko|Caribe anglofonico]], a wordo treci na e isla durante e añanan di boom di petroli. Hopi di e inmigrantenan aki tabata biba den e area di [[San Nicolas]], caminda [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] tambe tabata situa. Te cu awe, hopi di nan descendiente a keda cu Ingles Crioyo como nan prome idioma.<ref name=":1"/> Aunke Ingles no ta e [[lingua franca]] riba e isla, el a bira un idioma hopi popular bou di e hubentud. Ademas, Ingles ta un di e idiomanan mas importante den economia di Aruba. Un di e sectornan economico principal ta [[turismo]], mientras un cantidad significante di turista ta procedente di Merca y Canada.<ref name=":1"/> Mas recientemente, tin un aumento den uzo di idioma Ingles den enseñansa superior, por ehempel na [[Universidad di Aruba]]. === Spaño === {{wak articulo|Articulo principal: [[Idioma Spaño na Aruba]]}} Prome cu gobernacion Hulandes, Aruba tabata un colonia Spaño di 1499 te 1636. Spaño a bira un idioma importante riba e isla den [[siglo 18|siglo diesocho]] debi na cercania y lasonan economico estrecho cu colonianan Spaño den cercania den loke awor ta [[Venezuela]] y [[Colombia]],<ref name="Putte" /> Door di e localisacion geografico aki di Aruba, awendia hopi Arubiano y inmigrante tambe ta domina Spaño; 85% di e poblacion ta papia Spaño como di dos idioma.<ref name=":0"/> Studiantenan Arubiano ta cuminsa siña e idioma for di klas 5 di scol basico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1291007560|titulo=Languages on Aruba}} {{References}} }} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Idioma]] ----------------------------------------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Hilda de Windt-Ayoubi''' ( ) ta un lingwista, traduktor, outor, poeta, kolumnista i papiamentista di [[Kòrsou]]. lingwista, poeta, pintor i traduktor di The Prophet di Kahlil Gibra == Bida == Hilda Ayoubi a nase i lanta na Kòrsou. Famia di 5 yu muhe di mayornan di Libano. Hilde de Windt-Ayoubi a studia idiomanan ingles i spañó, tambe literatura. Na 2014 a sali e buki 'E Profeta', un tradukshon ku el a hasi di e buki ingles 'The Prophet', obra maestral di e eskritor Kahlil Gibran. Pa esaki el a risibí na 2014 un distinshon di 'The George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair' na e universidat di Maryland. Hilda a skirbi su promé poemanan na 1972, tempu ku e tabata studiante na Nijmegen, Hulanda. Despues e no tabata aktivo mas. Na desèmber 2007 el a kuminsá skirbi atrobe, pero tabata te na 2009, inspirá pa su kolega Robbie Griffith (†), ku el a bolbe kuminsá skirbi i publiká. Su poemanan na ingles, hulandes, spañó i papiamentu ta sali regularmente durante e último dékada den e korant Amigoe. She was born and raised in Curaçao. She was a secondary school teacher and a lecturer at the University in Curacao. Her works include Gedicht (2018) and Geef me je Taal (2019); for her Papiamento translation of Kahlil Gibran’s The Prophet (2014), she was awarded the Kahlil Gibran Chair at the University of Maryland. In 2019 she received UNESCO’s Certificate of Merit for her work on Papiamento.<ref>https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/translingualism-translation-and-caribbean-poetry/ Translingualism, Translation and Caribbean Poetry], Werkgroep Caraibische Letteren (2022)</ref> She writes in Dutch, French, English, Papiamento and Spanish. == Bibliografia == * ''La dislocación de los elementos oracionales y la elipsis en los refranes de La Celestina'' (2011, UoC) * ''Gedicht'' (2018?, kolekshon di poesia) * ''Geef me je taal. Dat ik je beter versta / Duna mi bo idioma. Pa mi por komprondé bo miho'' (2019) * ''Translingualism, Translation and Caribbean Poetry'' (2022, kolekshon di poesia multilingual huntu cu Piet Muysken) Hilda De Windt – Ayoubi, schrijfster, dichteres, columniste, kunstenares en hispaniste uit Curaçao. Ze is bekend vanwege o.a. haar vertaling in haar moedertaal Papiaments van het bekende boek The Prophet van Kahlil Gibran, CDL University Press, verschillende vertalingen van gedichten en haar jarenlange publicaties van gedichten in vier talen in de krant Amigoe op Curaçao. Ze presenteerde op deze middag ook haar Papiamentse vertaling van The Prophet die dit jaar wereldwijd haar 100-jarig bestaan viert en al in 105 talen, waaronder ook het Hindi, is vertaald.<ref>Henk Moeniralam,[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/papiaments-gedicht-moedertaal-van-hilda-de-windt-ayoubi-ook-in-sarnami-vertaald/ Papiaments gedicht ‘Moedertaal’ van Hilda de Windt-Ayoubi ook in Sarnámi vertaald], Werkgroep Caraibische Letteren (2023)</ref> I studied at the Catholic University in Nijmegen, nowadays named Radboud University. I also studied at UoC in Curacao, Dutch Antilles. I have a Master degree in Education with major in the Spanish Language and a Bachelor degree in Public Relations. Further on, I have a minor degree (LO) in English. I have been teaching the Spanish Language and Literature for more than 30 years at a secondary school and also have been teaching Didactics, Analysis of Methods, Spanish Grammar and Oral and Written Communication for more than eight year at University of Curacao. I translated "The Prophet" (by Kahlil Gibran) into the Papiamentu language. This translation was published by the Maryland University Press. For this translation I was granted an award by the George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair for Values and Peace, May, 2014. Further on, I attended an art Academy for four years. As part of a group exhibition I exhibited four times several of my paintings. I write poetry in six languages, Papiamento, Dutch, English, Spanish, Italian, and French. Recently my first poetry book illustrated with twenty of my paintings was published by LM Publishers in the Netherlands. I Master different languages, for example, Dutch, Spanish, English, Papiamentu. Currently, I am also studying different other languages, like Italian, Quechua. I am very interested in promoting and conserving Native Languages. Therefore, my poetry often focuses on native languages. In 2019, my second poetry book that focuses on language will be published. I belief that it is of utmost importance to focus more on Literature (specifically on creative writing) and Art in the education at school.<ref>[https://independent.academia.edu/HildadeWindtAyoubi Hilda de Windt Ayoubi]</ref> {{Appendix}} -------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Sidney M. Joubert''' (☆ [[1939]] na [[Kòrsou]]) ta un dosente, lingwista i papiamentista di [[Kòrsou]]. Na 2023 el a risibí e titulo di ''doctor honoris causa'' di [[University of Curaçao]] pa su kontribushon na [[idioma]] [[papiamentu]]. == Bida == == Bibliografia == * Dikshonario di verso Papiamento-Hulandes NOTES Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC March 20, 2023 REDAKSHON.<ref>[https://kikotapasando.com/2023/03/20/eredoctoraat-voor-sidney-joubert-bij-de-uoc-sidney-joubert-doctor-honoris-causa-bij-de-uoc/ Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC / Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC], Willemstad, 18 maart 2023</ref> Op 16 maart jl. werd tijdens een plechtige openbare zitting van het College van Decanen van de Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (UoC), aan de heer Sidney. M. Joubert, het eredoctoraat verleend. In een volle Aula opende de Rector Magnificus, dr. Francis de Lanoy, deze plechtige zitting, waarbij hij alle aanwezigen in de zaal welkom heette, in het bijzonder de heer Joubert en de twee paranimfen, mevrouw Lucille Berry-Haseth en de heer Edward John Joubert, die hem flankeerden tijdens deze plechtigheid. De decaan van de Algemene Faculteit, drs. Adriënne Fernandes, nam vervolgens het woord, en ging kort in op de redenen die voor de Algemene Faculteit aanleiding waren om de heer Sidney Milton Joubert voor te dragen als kandidaat voor het eredoctoraat. Zij gaf aan dat de heer Joubert over een tijdsbestek van vijftig jaar, zich bijzonder verdienstelijk heeft gemaakt voor de gemeenschap, op het gebied van taalkunde van het Papiamentu. Bovendien wees zij erop dat de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan is. Het eredoctoraat, zo vervolgde zij, wordt als welverdiend eerbetoon aan deze kandidaat verleend voor zijn zeer uitzonderlijke prestaties in het kader van culturele en academisch gerelateerde verdiensten. De heer Joubert, met zijn talrijke merites is van bijzondere betekenis voor de Algemene Faculteit, die taal, literatuur en cultuur centraal stelt, de lerarenopleiding Papiamentu aanbiedt en een leerstoel heeft gerelateerd aan het bestuderen en verwerven van Papiamentu. Het is dan ook niet verwonderlijk dat vanuit deze faculteit de rol van het Papiamentu als algemene omgangstaal in de Curaçaose samenleving, met deze erebenoeming, bekrachtigd en versterkt wordt. Vervolgens nam de Rector Magnificus het woord, die na verwijzing naar de mogelijkheid die de Landverordening Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (LuoC) biedt (art. 37 lid 2), de heer Sidney M. Joubert en zijn twee paranimfen naar voren riep om hen ten overstaan van het College van Decanen de bul te overhandigen. Prof. dr. Ronald Severing, verbonden aan de Algemene Faculteit, en promotor van Sidney Joubert bij deze plechtigheid, sprak bij de laudatio, lovende woorden uit, verluchtigd met een powerpoint, met afbeeldingen van werken van de heer Joubert. Hij gaf aan dat de heer Joubert een fervente taaldeskundige en in het bijzonder een verwoede Papiamentist is. Eerder was hij docent Spaanse taal- en letterkunde op de middelbare school en de UNA en tevens beëdigd vertaler en lexicograaf. Hij werd bij de oprichting van het overheidsbureau Sede di Papiamentu (1983) aangesteld om aan een vocabulaire van het Papiamentu te werken. Sindsdien zijn er van zijn hand ten behoeve van het Papiamentu, vocabulaires (1988, 1990) verschenen en verder woordenboeken in druk (1991, 1999, 2007), met supplementen (1997), een taalgids Papiamentu voor toeristen (1994), digitale woordenboeken (2002), online versies (Google Chrome, Microsoft Edge, Mozilla Firefox en Safari) en achtereenvolgende spellingcheckers Papiamentu voor Microsoft Office (2003-2014) Windows 98-8.1 (2001, 2007, 2014). Naast kenner van de taalkunde van het Papiamentu en de autoriteit op het gebied van de gemeenschappelijke Papiamentse woordenschat, is de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan, blijkens de omvangrijke driedelige gezamenlijke uitgave in het Papiamentu, Pa saka kara (1109 pp., 1983); ook verzorgde hij met auteursgroepen tweetalige Nanzi-boeken (2005, 2019). Hij is Papiamentu-connaisseur bij uitstek, getuige de talrijke publicaties van zijn hand en ook samen met lokale en buitenlandse deskundigen. Hij heeft zich bekwaamd en intensief ingezet voor het promoten van de studie, kennis en correct gebruik van het Papiamentu vanaf begin zeventiger jaren tot heden. Hij is ook medeverantwoordelijk voor de meer dan 400 woorden Antilliaans-Nederlands die in het Groene Boekje zijn opgenomen. Gedurende een aantal jaren, zijn de krantenteksten van het Antilliaans Dagblad en de Amigoe verzameld. Uit die verzameling zijn door onder andere de heer Joubert karakteristieke woorden geselecteerd die in het Groene boekje terecht zijn gekomen als: empaná, blenchi, dushi, karkó en snèkbar. Tevens is hij vanaf het begin (1999) tot recentelijk (2018) betrokken geweest bij de samenstelling van het Papiamentu-dictee en ook als jurylid van het jaarlijkse Diktado Nashonal Papiamentu in de aula van de UoC. De eredoctor is reeds meerdere malen eervol onderscheiden en heeft meervoudig eerbewijs mogen ervaren vanuit diverse maatschappelijke en academische instituties. Na de laudatio van zijn promotor kreeg dr. Sidney Joubert het woord van de rector. Hij liet weten dat toen hij van zijn benoeming op de hoogte werd gesteld, verrast was en zeer geëmotioneerd raakte. Hij dankte dan ook allen die betrokken waren vanaf de voordracht tot aan zijn benoeming. Hij vertelde hoe zijn belangstelling voor het Papiamentu begon. Dat gebeurde tijdens de colleges die hij volgde bij drs. Raúl Römer aan de Universiteit van Amsterdam. Raúl Römer onderzocht het Papiaments als toontaal. Joubert gaf voorbeelden als mata (plant) en mata (doden). Er was verschil in toon, hoog laag en laag hoog te horen. Op Curaçao werd Antoine Maduro zijn leermeester, waar hij ook mee samen werkte. Hij werd al snel door de overheid in twee opeenvolgende spellingcommissies voor het Papiamentu benoemd, in de commissie Römer en de commissie Jonis. Bij het Buki di oro, het gouden boekje met de officiële spelling van de overheid (2009), had hij ook zitting in de commissie die het werk voorbereidde. Na dit dankwoord en bijzonderheden over zijn werk, sloot de Rector Magnificus de officiële zitting. In het informele deel dat daarop volgde, spraken beide paranimfen de pas gedoctoreerde promotus toe. Lucille Berry-Haseth wees op haar lange vriendschap met de gepromoveerde en hun samenwerking op het gebied van Papiamentu. De laatste tien jaar hebben zij zich samen met een redactieteam beziggehouden met een verklarend woordenboek Papiamentu. Zij sloot af met een prachtige voordracht van het gedicht Oda na Sidney, dat zij eerder (2018) aan hem opdroeg. Vervolgens wist paranimf Edward John te vertellen dat zijn vader bekend stond als de leraar Spaans van het Peter Stuyvesant College. Hij vond het een eer dat hij de paranimf mocht zijn bij de promotie van zijn vader. Het informele deel werd afgesloten met een voordracht door Gregory Berry, die bij het publiek erg in de smaak viel met humoristische teksten uit de Papiamentu-literatuur van Guillermo Rosario, Pierre Lauffer en Elis Juliana. Het geheel werd afgesloten met een geanimeerde receptie op de patio van de Universiteit van Curaçao. {{Appendix}} ---------------- '''Frank Martinus Arion''', pseudónimo di '''Frank Efraim Martinus''' (n. [[17 di desèmber]] [[1936]] na [[Kòrsou]] - f. [[28 di sèptèmber]] [[2015]]) tabata un eskritor, poeta i lingwista [[Antias Hulandes|antiano]]. E tabata skirbi obranan tantu na idioma [[hulandes]] komo [[Papiamentu]]. Su obra mas famoso ta e novela ''Dubbelspel'' (Changá). E ta konosí tambe pa su investigashon di e orígen di Papiamentu i pa su empeño pa uso di Papiamentu komo idioma di instrukshon. == Biografia == Frank Martinus Arion a nase na 1936 i ta un di tres yu di Minuel Martinus Arion i Marina Jansen di bario di Buena Vista, [[Willemstad]]. Poko despues di su nasementu e famia ta muda pa [[Aruba]], unda su tata a wòrdu empleá pa e refineria [[Lago Oil & Transport Company|Lago]]. Ku kuater aña su mama i un ruman ta fayesé den un aksidente di tráfiko, despues di kual e ku su otro ruman a wòrdu mandá bek Kòrsou i alohá serka varios miembro di famia. Frank Martinus Arion a lanta den bario di [[Otrobanda]]. Fo'i skol básiko su talento pa skirbimentu a keda manifesta; den su último aña na skol básiko e ta gana e Premio Neerlandia pa e mihor ensayo na hulandes. Frank was een heel goede leerling. Hij mocht op de lagere school een aantal klassen overslaan. Durante su tempu na skol e ta kuminsa usa e nòmber Frank Efraim Martinus pa motibu di e laso ku su tata tabatin ku e [[partido polítiko]] [[Partido Nashonal di Pueblo|PNP]]. E no tabata deseá di wòrdu asosiá ku e aktivismo polítiko di su tata; te añanan 50 e ta usa su fam original pa publikashon di su promé obranan. Na kabamentu di skol sekundario na 1955, Arion ta muda pa [[Hulanda]] unda e ta studia idioma i literatura hulandes na [[Universidat di Leiden]]. Durante su temporada na universidat ela lanta e komunidat studiantil "Baranka Antilliana", kual tabata fungi komo refugio pa studiante prosedente di [[Antias Hulandes]], manera e mes. Tambe den e époka aki e tabata skirbi un seri di poema, kualnan a sali publika pa prome bes den e revista "Antilliaanse Cahiers" komo kolekshon titulá ''Stemmen uit Afrika''. ----- Na zijn schooltijd verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal- en letterkunde ging studeren aan de Universiteit Leiden. Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die, net als hijzelf, afkomstig waren uit de Nederlandse Antillen. Ook schreef hij in deze jaren een reeks gedichten, die in 1957 voor het eerst als bundel onder de titel Stemmen uit Afrika werden gepubliceerd in het tijdschrift Antilliaanse Cahiers. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het mede door hem opgerichte tijdschrift Encuentro Antilliano. Ook las hij regelmatig voor in het programma van de Nederlandse buitenlandse radio. Kort voor het einde van zijn studie onderbrak hij deze en keerde voor enige tijd terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij onderzoek deed naar de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiamentu. Hij publiceerde de resultaten van dit onderzoek in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch verder te studeren en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij het Instituut voor Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam.[2] Onder invloed van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel, waarin hij aan de hand van vier mannen die domino spelen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen in die tijd. Via de personages in de roman heeft Arion kritiek op de rebellen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen.[3] De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs. Arion doneerde het prijzengeld van 1000 ƒ aan de strijd tegen het apartheidsbeleid in Zuid-Afrika. In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam, waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin.[4] Vertaald met www.DeepL.com/Translator (gratis versie) de.wiki: Na zijn afstuderen verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal en Nederlandse letterkunde begon te studeren aan de Universiteit van Leiden . Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die net als hij uit de Nederlandse Antillen kwamen . Hij schreef in deze jaren ook een reeks gedichten, die in 1957 als bundel verscheen onder de titel Stemmen uit Afrika in het tijdschrift Antilliaanse Cahierswerden voor het eerst gepubliceerd. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het dagblad Encuentro Antilliano , waarvan hij medeoprichter was . Ook gaf hij regelmatig lezingen in het Nederlands buitenlands radioprogramma . Kort voor het einde van zijn studie brak hij het af en keerde voor een tijdje terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij zich bezighield met de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiaments. De resultaten van dit onderzoek publiceerde hij in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch zijn studie voort te zetten en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij de afdeling Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam . [2] Onder de indruk van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao, begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel , waarin hij aan de hand van het voorbeeld van vier dominospelende mannen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen op die tijd. Via de personages in de roman uit zich Arion kritisch over de opstandelingen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen. [3]De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en CW van der Hoogtprijs . Arion doneerde het prijzengeld van ƒ 1000 om de apartheid in Zuid-Afrika te helpen bestrijden . In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam , waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap van de stad. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin (in het Engels: "Farewell to the Queen"). [4] In 1975 ging Arion naar Zuid-Amerika, waar hij een aanstelling als docent aanvaardde aan een instituut voor de opleiding van leraren in de Nederlandse kolonie Suriname , die net onafhankelijk werd. Hier trouwde hij ook met zijn vrouw Trudi Guda, met wie hij twee kinderen zou verwekken. In 1980, na de machtsovername van Desi Bouterse , verliet het gezin Suriname en keerde terug naar Arion's thuisland Curaçao. Daar werkte hij aan de standaardisatie van het Papiaments en begon hij opnieuw onderzoek te doen naar de oorsprong ervan. Hij was vooral geïnteresseerd in de overeenkomsten tussen het Papiaments en de varianten van het Kaapverdiaans Creools, die worden gesproken op de eilanden voor de westkust van Afrika. Ook voerde hij campagne voor de invoering van het Papiaments als basisschooltaal op Curaçao, waardoor hij soms in conflict kwam met de lokale autoriteiten. In dit kader schonk hij in 1987 de particuliere basisschool Skol Humanistiko Erasmo , waar lessen werden gegeven in Papiaments. [5] Gedurende deze tijd begon Arion meer politiek betrokken te raken, wat culmineerde in de oprichting van zijn eigen partij, de Kambio Radical ("Radical Reversal", kortweg KARA) in 1988. KARA kreeg echter nooit genoeg stemmen om een ​​zetel in het parlement van het eiland te winnen. [6] In 1996 promoveerde Arion aan de Universiteit van Amsterdam. Zijn proefschrift was getiteld De kus van een slaaf. Papiaments West-Afrikaanse connecties en de oorsprong van het Papiaments en andere talen verkend. Hij bracht onder meer de stelling naar voren dat het Papiaments sterker dan voorheen bekend was beïnvloed door de geheime taal Guene, die door de plantageslaven van Curaçao werd gebruikt. Daarnaast heeft het Guene ook andere Caribische talen beïnvloed en zelfs de Engelse en Nederlandse taal. [7] == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doktoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (kontiniendo: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'') * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Mira tambe == * [[Gueni]] {{Commonscat|Frank Martinus Arion}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =191263500|titulo=Frank Martinus Arion}} {{References}} ;Lista di fuente * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3, pág. 405–410. * Wim Rutgers: ''Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba'', Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, pág. 272. * B. Jos de Roo: ''Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958'', Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam (2014), ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. Den: ''A History of Literature in the Caribbean''. Tomo 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia (2001), ISBN 90-272-3448-5, pág. 362. * ''Schrijver Frank Martinus Arion overleden''. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * ''Writer Frank Martinus Arion Passed Away'', Curacaochronicle.com (28 di sèptèmber 2015}}</ref> * ''Frank Martinus Arion geeft lintje terug'', Trouw.nl. (16 di desèmber 2008) }} {{DEFAULTSORT:Arion, Frank Martinus}} [[:Category:Ganador premio Cola Debrot]] [[:Category:Hende]] [[:Category:Kòrsou]] == Referensia == * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 407–408. * Wim Rutgers: Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba. 1. Auflage. Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, S. 272. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 408–409. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 410. * B. Jos de Roo: Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958. Hrsg.: Universiteit van Amsterdam. 1. Auflage. Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam 2014, ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. In: A History of Literature in the Caribbean. Band 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia 2001, ISBN 90-272-3448-5, S. 362. * Schrijver Frank Martinus Arion overleden. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * Frank Martinus Arion geeft lintje terug. In: trouw.nl. 16. Dezember 2008, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). == Weblinks == {{Commonscat}} [[:Category:Korsou]] [[:Category:Eskritor]] [[:Category:Hende]] Kort na de geboorte verhuisde het gezin naar Aruba, waar de vader een baan had aanvaard bij een plaatselijke oliemaatschappij. Toen hij vier jaar oud was, stierven Arions moeder en jongere broer bij een ongeval, waarna Frank en zijn zus werden teruggestuurd naar Curaçao, waar ze onderdak vonden bij verschillende familieleden. Zijn schrijftalent bleek al toen hij op de lagere school zat; in het laatste jaar van de basisschool won hij de Neerlandiaprijs voor het beste essay in het Nederlands. Tijdens zijn schooltijd begon hij de naam Frank Efraim Martinus voor zichzelf te gebruiken. De achtergrond was de politieke betrokkenheid van zijn vader bij de Nationale VolkspartijCuraçao, waardoor de naam "Arion" bekend werd bij veel bewoners van het eiland. Frank wilde echter niet geassocieerd worden met het politieke activisme van zijn vader; pas in de jaren vijftig gebruikte hij zijn oorspronkelijke achternaam weer voor de publicatie van zijn eerste werken. [1] '''Frank Martinus Arion''', seudónimo de '''Frank Efraim Martinus''' ([[Curazao]], [[17 de diciembre]] de [[1936]]-[[28 de septiembre]] de [[2015]])<ref name=fallece>{{cita noticia|título=Writer Frank Martinus Arion Passed Away|url=http://curacaochronicle.com/local/writer-frank-martinus-arion-passed-away/|fechaacceso=29 de septiembre de 2015|obra=curacao chronicle|fecha=28 de septiembre de 2015|idioma=inglés}}</ref> fue un escritor antillano. En 1955 se trasladó a los [[Países Bajos]] para estudiar letras neerlandesas en la Universidad de Leiden. En 1981 volvió a instalarse en su ciudad natal, tras residir unos años en [[Paramaribo]] ([[Surinam]]). Fue un fuerte promotor del [[papiamento]]. Hij werkte in Nederland , Suriname en de Nederlandse Antillen en schreef in het Nederlands en Papiaments . De roman Dubbelspel (nl) (1973) is zijn eerste boek en zijn grootste publiekssucces. == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' (Changa)<ref>[http://www.diegopuls.com.ar/index.php?option=com_content&task=view&id=112&Itemid=39&lang=es Doble juego, fragmento traducido al español (inédito)]; visitado el 21 de febrero de 2012</ref> *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doctoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (contiene: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'' * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Referencias== {{listaref}} == Link eksterno == *{{Enlace roto|1=[http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 página web sobre Arion del Fondo de las Letras Neerlandesas (en inglés)] |2=http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 |bot=InternetArchiveBot }} ------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Abraham Daniel Jesurun''' (n. [[20 di aprel]] 1839 na [[Korsou]] - f. [[20 di mart]] [[1918]] na [[Korsou]]) tabata un ....... [[Kòrsou]]. == Biografia == Jesurun a nase na aña 1939 na Willemstad. * Kasa ku Rachel David Capriles na 1880. * Na 1905 elegi Presidente di KVK Korsou. van 1884 tot 1919 In het grote boek over de History of the Jews of the Netherlands Antilles (1970) wordt Abraham Daniel Jesurun (1839-1918) ‘Curaçao’s then most cultured man’ genoemd, die verschillende talen in woord en geschrift beheerste. Hij wordt bijvoorbeeld een ‘specialist in Papiamento’ genoemd (Emmanuel & Emmanuel 1970, 1: 411, 454). Jesurun blijkt een belangrijk man geweest te zijn op Curaçao. Zo was hij secretaris-directeur van de Aruba Phosphaat Maatschappij, vele jaren voorzitter van de Kamer van Koophandel en Nijverheid en directeur van de Curaçaosche Bank. Ook is hij lid van de Koloniale Raad geweest en bestuurslid van het Geschied-, Taal-, Land- en Volkenkundig Genootschap te Willemstad. Voor al die activiteiten is hij onderscheiden: hij werd eerst ridder in de orde van OranjeNassau (1908), later officier (1913). In de serie ‘beroemde personen’ werd er in 1998 een postzegel met zijn beeltenis erop uitgebracht. <ref> ''Jan Noordergraaf'', [https://www.ivdnt.org/images/stories/onderzoek_en_onderwijs/publicaties/trefwoord/Papiaments_def.pdf Lexicografie op Curacao: Abraham Jesurun en zijn woordenlijst van het Papiaments (1898)]</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=it|oldid =129014577|titulo=Emilio Teza}} {{References}} }} [[:Category:Linguistica]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62275387|titulo=Dialect}} {{References}} }} [[:Category:Idioma]] ------- {{Variante|a}} [{Databox}} '''Pidgin''' ta e idioma ---------------- {{Databox}} E '''álfabèt latin''' ta un [[álfabèt|skritura alfabétiko]] foi kual den kurso di [[siglo]]nan a desaroyá un kantidat di álfabèt pa uso den kasi tur idioma skirbi den hemisferio oksidental, prinsipalmente na Nort i Sur Amerika, kasi henter [[Oropa]], Afrika supsahara i un kantidat di pais asiatiko na Oustralasia i Asia Sentral. E skritura latin tin e kantidat di usuario mas grandi na mundu. E skritura latin e ta forma e base di e [[Alfabèt Fonétiko Internashonal]] (IPA), i e 26 lèter mas komun ta e lèternan di e [[ISO basic Latin alphabet]]. E ta un álfabèt bikamaral di trinta lèter, kreá fin di siglo nuebe den imperio búlgaro (e aktual [[Nort Macedonia]]), pa e disípulonan di pader Cyrille òf posiblemente Clément d'Ohrid (e promé obispo di e iglesia ortodokso di [[Bulgaria]]) i ta basá riba e álfabèt [[Gresia|griego]] i glagolítiko. Ainda na komienso di siglo 21 ta usa e [[álfabèt siríliko]] den un kantidat di [[idioma slaviko]], entre otro búlgaro, masedoniano, [[idioma montenegrino|montenegrino]], servio, ukraniano, ruso i bieloruso. Bou influensia [[Rusia|ruso]] e ta komun tambe den hopi idioma ku no ta idioma slaviko manera [[kazachs]], [[idioma kirguis|kirguis]], [[tatar]] (idioma [[Turkia|turko]]), [[tajikistano]], [[idioma mongoles|mongoles]] inkluso hopi otro idioma chikitu. Te [[1859]] e tabata e skritura di e [[idioma rumano]] i den e antiguo [[Moldavia]] tabata skirbi e [[idioma moldaviano]] (un [[dialecto|dialekto]] rumano) ku un álfabèt siríliko. * Het Latijns schrift[1] is een alfabetisch schrift waarvoor in de loop der eeuwen een aantal alfabetten zijn ontwikkeld voor gebruik in vrijwel alle westerse geschreven talen, voornamelijk Noord- en Zuid-Amerika, bijna heel Europa, Sub-Saharaans Afrika en een aantal Aziatische landen in vooral Australazië en Centraal-Azië. Het Latijns schrift heeft het grootste aantal gebruikers ter wereld.[2] * '''Latin script''', also known as '''Roman script''', is a set of graphic signs ([[Writing system#General properties|script]]) based on the letters of the [[classical Latin alphabet]]. This is derived from {{cns|a form of the [[Cumae alphabet|Cumaean Greek]] version of|date=September 2021}} the [[Greek alphabet]] used by the [[Etruscan civilization|Etruscans]]. Several [[Latin-script alphabet]]s exist, which differ in graphemes, collation and phonetic values from the [[classical Latin alphabet]]. The Latin script is the basis of the [[International Phonetic Alphabet]], and the 26 most widespread letters are the letters contained in the [[ISO basic Latin alphabet]]. Latin script is the basis for the largest number of alphabets of any [[writing system]]{{sfn|Haarmann|2004|p=96}} and is the [[List of writing systems by adoption|most widely adopted]] writing system in the world (commonly used by about 70 percent of the world's population). Latin script is used as the standard method of writing in most Western, Central, as well as in some Eastern European languages, as well as in many languages in other parts of the world. ----------------- rjgdt88erlet96uy5z4xpwb4r841dok 203645 203642 2026-09-09T12:08:35Z Caribiana 8320 203645 wikitext text/x-wiki * [https://www.ea.aw/pages/wp-content/uploads/2019/09/Literatura-na-papiamento-havo.pdf Literatura na papiamento] nieuw: [[diptongo]] - [[triptongo]] - [[gramatika]] - [[frase]] - [[silaba]] - [[semántika]] - [[suheto]] - [[supstantivo]] - [[athetivo]] - [[verbo]] - [[vocal]] - [[consonante]] - [[sufiho]] - [[atverbio]] - [[koma]] - [[pronòmber]] - [[singular]] - [[plural]] ------------------------- {{infobox organisacion |variante = c | nomber = Wintertuin Curacao | funda = 2017? | fundado= Joeri Oltheten | sede = [[Willemstad]] | pais = {{CUW}} | director = Joeri Oltheten | website = https://wintertuincuracao.org/ }} Wintertuin Curacao ta un organisashon literario na Willemstad, [[Kòrsou]]. * Joeri Oltheten is initiatiefnemer en directeur van Wintertuin Curacao.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/23046-curacao-doughnut-economy ], (29 di yanuari 2021)</ref> Wintertuin Curaçao ta aktivo for di 2017 komo organisashon ruman di Wintertuin, trahando pa fortalesé e infrastruktura literario den region di Karibe. Ku enfoke riba literatura i kontamentu di kuenta, e fundashon ta duna e kuentanan di habitantenan di e isla un lugá sentral den tantu e kultura oral komo skirbí di Kòrsou.<ref name="nl">https://wintertuin.nl/productie/wintertuin-curacao/ Wintertuin Curaçao], wintertuin.nl</ref> Aunke nos ta kolaborá estrechamente, Wintertuin i Wintertuin Curaçao ta dos fundashon separá, kada un ku su propio tim i enfoke. Huntu, nos ta komprometé na fortalesé e sektor literario di Kòrsou i oumentá akseso na e paisahe literario hulandes pa eskritornan talentoso di e isla.<ref name="nl"/> ==Notes== nl.wiki: Wintertuin is een literatuurorganisatie in de Nederlandse stad Nijmegen. Wintertuin organiseert literatuurprogramma's, workshops, industriedagen en literatuurfestivals, waaronder het jaarlijkse Wintertuinfestival in Nijmegen, en de Industriedag (voorheen bekend als Nieuwe Types) waar de toekomst van literatuur besproken wordt. Wintertuin onderhoudt warme banden met zusterstichting Wintertuin Curaçao. Daarnaast geeft Wintertuin diverse werken van Curaçaose schrijvers uit.[https://wintertuin.nl/productie/wintertuin-curacao/] ------- Leaving from living in a small apartment in Amsterdam, Oltheten had a chance to start with Wintertuin in Curaçao. Wintertuin is a literature organization which does lots of work in literature and story telling and the idea was to start some projects in Curaçao. I set up the foundation Wintertuin Curaçao and my first project became “Kurá di kuenta”. It is about stories of the elderly and it fits with our oral tradition. We have an aging population where a lot of people live in isolation. We have done “Kurá di kuenta” 4 to 5 times and it is a great thing to do.<ref name="Joeri">[https://share2uplift.org/influencer-joeri-oltheten/ Influencer Joeri Oltheten], share2uplift.org (desèmber 2020)</ref> We have also organized festivals and an international writing course, where spoken word artists from Holland and Belgium were presenting their poetry skills and enabling local artists.<ref name="Joeri"/> Projects: * 2024: Wintertuin Curacao Festival bij Lanthuis Vredenberg.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/30067-literatuur-en-meer-op-wintertuin-curacao-festival (23 di septemper 2024)</ref> * project FLI: Future Language Innovation FLI<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/30786-verbinding-door-taal Verbinding door taal], [[Antilliaans Dagblad]] (22 di februari 2025)</ref> * LengaGPT <ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/30813-wintertuin-lanceert-lengagpt (28 di februari 2025)</ref> * kurso di tradukshon * Creative writing academy Curacao ------------------- {{Databox}} '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa [[papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa komprendé pa hende ku no konosé e reglanan. E forma mas konosí ta yama ''lenga di p'', den kua e [[vocal|vokal]] di kada [[silaba|sílaba]] ta wòrdu ripití ku un ''p'' su dilanti.<ref name="dbnl">[[Pierre Lauffer]], [https://www.dbnl.org/tekst/lauf001unse02_01/lauf001unse02_01_0036.php Un selekshon di palabra i ekspreshon. Deel 2], dbnl.org (1974)</ref><ref name=":0">{{citeer web|titel=Sambumbu|werk=[[Amigoe]]|auteur=[[Paul Brenneker]]|datum=1965-03-09|bezochtdatum=2026-09-05|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p003}}</ref> E wega di lenga ta sirbi komo entretenementu òf pa hasi un kòmbersashon ménos aksesibel pa hende ku no konosé e sistema.<ref name="Maduro"/> == Deskripshon == Galein ta un manera di papia ku deliberadamente ta alterá [[palabra]]nan di papiamentu. E no ta un idioma independiente. E reglanan por varia, pero den su forma mas simpel, yamá ''lenga di p'', e vokal di kada sílaba ta wòrdu ripití ku un konsonante ''p'' su dilanti. Por ehèmpel: :mi ta bai kas → '''mi'''pi '''ta'''pa '''bai'''pa '''kas'''pa. :mi ta weta → '''mi'''pi '''ta'''pa '''we'''pe'''ta'''pa. Tin tambe otro sistemanan pa forma galein. E reglanan por inkluí agregá un sílaba patras ([[sufiho]]), pone un sílaba dilanti ([[prefiho]]) òf invertí e lèternan di un sílaba i despues agregá un sufiho. Pa e frase ''e no sa'', por ehèmpel, tin e siguiente ehèmpelnan: * ku sufiho → '''e'''hay '''no'''hay '''sa'''hay * ku prefiho → ay'''e''' ay'''no''' ay'''sa''' * lèternan inverso i un sufiho → '''e'''ay '''on'''ay '''as'''ay Ora galein ta wòrdu pronunsiá lihé, e por bira hopi difísil pa hende ku no konosé e sistema pa komprondé e kòmbersashon.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120173503/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=370&lang= Galein], Encyclopedie van Curaçao</ref> Un wega di lenga no ta eksklusivamente un fenómeno den papiamentu. Den inglés i spaño tin weganan di lenga ku nan propio sistemanan, manera ''pig latin'', ''vesre'' i ''jerigonza''.<ref name="Maduro">{{citeer web|auteur=[[Antoine Maduro|A.J. Maduro]]| titel=Remitido Erornan|werk=[[Amigoe]]|datum=1984-07-18|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-05|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643043:mpeg21:p006}}</ref> == Uso == Galein tabata wòrdu usá prinsipalmente pa hasi un kòmbersashon ménos aksesibel pa hende pafó di e grupo ku no konosé e reglanan. E manera di papia akí tabata por sirbi komo un forma pa skonde òf protehá e kontenido di un kombersashon. Den ''Sambumbu'', [[Paul Brenneker]] ta referí na galein komo un forma di papiamentu ku tabata wòrdu deformá deliberadamente pa hende pafó no por komprondé e kòmbersashon.<ref name=":0"/> Esaki tabata tambe e kaso bou di personanan sklabisá, ku tabata usa galein pa evitá ku nan shon por a sigui nan kòmbersashon.<ref>Hoetink, H., & Anink, G. B., ''Encyclopedie van de Nederlandse Antillen'', 1969, Amsterdam, pag. 196.</ref> Segun deskripshonnan, personanan ku tabata hopi versá den galein por a usa regla i ripitishonnan mas kompleho ku esnan di e forma simpel di ''lenga di p''. Tabatin mucha muhé den internato i kriá den institushonnan grandi na [[Kòrsou]] ku tabata papia galein ku un fluides komparabel ku nan fluides den papiamentu.<ref>{{citeer web|titel=Curacaoensia Accentjes van ons land en volk|auteur=[[Paul Brenneker]]|werk=[[Amigoe]]|datum=1960-05-07|bezochtdatum=2026-09-05|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010459840:mpeg21:p012}}</ref> == Galein i gueni == Galein i [[gueni]] ta dos fenómeno lingwístiko diferente. Galein ta un forma di papiamentu ku ta wòrdu alterá mediante reglanan di un wega di lenga. Gueni, na otro banda, ta relashoná na un idioma ku tabata wòrdu papiá pa katibunan ku tabata yega for di [[Afrika]].<ref name="dbnl"/><ref name=":0"/> Aunke e dos término tin un relashon ku un modo di papia ku ta ménos komprensibel pa hende pafó di un grupo, nan no ta referí na e mesun fenómeno. {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] [[:Kategoria:Papiamento]] [[:Kategoria:Kultura]] Galein ta un modo di papia ku deliberadamente ta alterá [[palabra]]nan di papiamentu, i no ta un idioma independiente. E reglanan por varia, pero den su forma mas simpel, yamá ''lenga di p'', den kua e [[vocal|vokal]] di kada [[silaba|sílaba]] ta wòrdu ripití ku un konsonante ''p'' su dilanti. Por ehèmpel: :mi ta bai kas → mi''pi'' ta''pa'' bai''pa'' kas''pa''. :mi ta weta → mi''pi'' ta''pa'' we''pe''ta''pa''.[1][2] Ehèmpelnan di variante mas kompliká ku e frase “e no sa”, ta: * agregando un silaba patras ([[sufiho]]) → '''e'''hay '''no'''hay '''sa'''hay * usando un silaba dilanti ([[prefiho]]) → ay'''e''' ay'''no''' ay'''sa''' * birando e leternan di un silaba ku sufiho → '''e'''ay '''on'''ay '''as'''ay Ora e wòrdu pronunsiá den un forma lihé, galein ta solamente komprensibel pa insider.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120173503/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=370&lang= Galein], Encyclopedie van Curaçao</ref> Segun [[Pierre Lauffer]], galein i [[gueni]] ta dos fenómeno lingüístiko diferente. Gueni ta referí na un idioma ku, segun deskripshonnan lokal, tabata wòrdu papia pa katibunan ku tabata yega for di [[Afrika]]. Galein, na otro banda, ta un forma di papiamentu ku ta wòrdu alterá mediante reglanan di un wega di lenga.<ref name="dbnl/>[2][3] == Uso == Galein tabata wòrdu usá prinsipalmente pa hasi un kombersashon ménos aksesibel pa hende pafó di e grupo ku no konosé e reglanan. Deskripshonnan di galein ta indiká ku e forma di papia tabata wòrdu usá komo un manera di skonde e kontenido di un kombersashon. Un deskripshon di [[Paul Brenneker]], publiká den ''Sambumbu'' na 1971, ta referí na galein komo un forma di papiamentu ku tabata wòrdu deformá deliberadamente pa hende pafó no por komprondé e kombersashon.<ref name=":0"/> Personanan bakiá den galein tabata usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internato i kriá den institushonnan grandi na Kòrsou tin biaha tabata papia galein ku mesun fluides ku papiamento.<ref name=":0"/> {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] [[:Kategoria:Papiamentu]] [[:Kategoria:Kultura di Kòrsou]] ------------------------ , usando un wega di lenga pa alterá e [[palabra]]nan. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehèmpel: "Mi ta bai kas" ta bira '''mi'''pi '''ta'''pa '''bai'''pa '''kas'''pa.<ref>[[Pierre Lauffer]], [https://www.dbnl.org/tekst/lauf001unse02_01/lauf001unse02_01_0036.php Un selekshon di palabra i ekspreshon. Deel 2], dbnl.org</ref> E tabata wòrdu yamá lenga p.<ref name=":0">[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 maart 1965</ref> E fenómeno di korumpí un lenga ta konosí komo un anti-lenga. '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa e [[Papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no ta konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta e yamá *lenga di p*, den kua e vokal di kada sílaba ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. Por ehèmpel, ''mi ta bai kas'' ta bira ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] ==Historia == Generalmente e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otro, ku no ta konosí ku e reglanan. E ta wòrdu usá mas tantu pa hubentut komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku galein. Na Kòrsou, e tabata wòrdu hopi bia konfundí ku [[gueni]], e idioma di katibu. Pero esensialmente e no tin nada di haber kuné. Galein ta un korupshon deliberá di papiamentu moderno normal, pa no wòrdu komprondé pa hende di afó. Personanan bakiá den galein tabata usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internato i kriá den institushonnan grandi tin biaha tabata papia galein ku mesun fluides ku papiamento.<ref name=":0"/> variante di e idioma papia di [[papiamentu]], usando un wega di lenga pa alterá e palabranan. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa. Internashonalmente e ta konosi komo un anti-lenga. , manera "Jerigonza". Den e wega di lenga [[palabra]]nan na papiamentu ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un [[sufiho]] fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di [[konsonante]] di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokal (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa Por ehèmpel, e frase “e no sa” por bira * agregando un silaba patras (sufiho) - '''e'''hay '''no'''hay '''sa'''hay * usando un silaba dilanti (prefiho) - ay'''e''' ay'''no''' ay'''sa''' * birando e leternan di un silaba ku sufiho - '''e'''ay '''on'''ay '''as'''ay '''Galein''' ta un wega di lenga of anti-lenga den kua [[palabra]]nan na papiamentu ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokál (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. Por ehèmpel, “e no sa” lo bira “ehay oesday otnay owknay”. aye ayno aysa - aye onay asay Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E ta wòrdu usá mas tantu pa hubentut komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Galein. -------------------- {{Infobox taal | naam = Galein | andere_naam = P-taal | taalgebied = [[Curaçao]] | soort = [[Taalspel]] }} '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa e [[Papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no ta konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta e yamá *lenga di p*, den kua e vokal di kada sílaba ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. Por ehèmpel, ''mi ta bai kas'' ta bira ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] == Karakterístikanan == Galein ta un forma deliberadamente alterá di Papiamentu, i no ta un idioma independiente. E reglanan por varia, pero den su forma mas simpel kada sílaba ta wòrdu sigui pa un sílaba ku e mesun vokal i e konsonante ''p''. Por ehèmpel: :''mi ta bai kas'' → ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] Segun Pierre Lauffer, Galein ta konosí komo e ''lenga di p''. El ta distinguí Galein di ''[[Gueni]]'', ku tabata e nòmber pa e idioma ku, segun tradishon, katibunan ku tabata yega for di Africa tabata papia.[2] == Uso == Galein tabata wòrdu usá prinsipalmente pa hasi un kombersashon ménos aksesibel pa hende pafó di e grupo ku tabata konosé e reglanan. Deskripshonnan di Galein ta indiká ku e forma di papia tabata usa komo un manera di skonde e kontenido di un kombersashon. Un deskripshon di Paul Brenneker, publiká den ''Sambumbu'' na 1971, ta referí na Galein komo un forma di Papiamentu ku tabata wòrdu deformá deliberadamente pa hende pafó no por komprondé e kombersashon.[3] == Galein i Gueni == Galein i Gueni ta dos fenómeno lingüístiko diferente. ''Gueni'' ta referí na un idioma ku, segun deskripshonnan lokal, tabata wòrdu papia pa katibunan ku tabata yega for di Africa. Galein, na otro banda, ta un forma di Papiamentu ku ta wòrdu alterá mediante reglanan di un wega di lenga.[2][3] == Literatura == * Brenneker, Paul. [https://coleccion.aw/show/BNA-DIG-SAMBUMBU-03?q=%22galein%22 ''Sambumbu: Volkskunde van Curaçao, Aruba en Bonaire'']. Deel 3, 1971, p.529. * Lauffer, Pierre. ''Un selekshon di palabra i ekspreshon''. Deel 2, 1974, p. 45. ------------------- {{Databox}} '''Galein''' ta un modo di papia cu ta wordo aplica na e idioma [[Papiamentu]], unda ta korumpi .... E ta hopi bia ta wòrdu konfundí pa habitantenan di stat ku Gueni, e idioma di katibu. Pero esensialmente e no tin nada di haber kuné. Galein ta un korupshon deliberá di Papiamentu moderno normal, pa no wòrdu komprondé pa hende di afó. E forma mas simpel ta unu den kua e vokal di kasi tur sílaba ta wòrdu ripití ku un “p” promé kuné. Cas ta bira “cas”’’pa “mi mi”’’pi weta wepe-tapa. Pa e motibu aki, e ta wòrdu yamá tambe p-idioma. Maestronan den galein ta usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internat i criadanan den institucionnan grandi tin biaha ta papia galein mes fluido cu papiamento. Cas mi weta -> '''cas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa '''Galein''' wordt door stadsmensen vaak verward met [[Gueni]], de slaventaal. Maar het heeft er in wezen niets mee uit te staan. Galein is een opzettelijke verbastering van het normale hedendaagse [[Papiaments]], om door buitenstanders niet te worden verstaan. De eenvoudigste vorm is die, waarbij van ongeveer elke lettergreep de klinker wordt herhaald met een ''p'' ervoor. Cas wordt '''cas'''pa '''mi mi'''pi weta wepe-tapa. Het wordt om deze reden ook wel p-taal genoemd. Meesters in het galein bedienen zich van veel ingewikkelder herhalingen. Meisjes op internaten en dienstmeisjes in grote inrichtingen spreken galein soms even vlot als papiaments.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 maart 1965</ref> Teneinde te voorkomen, dat de meester hun gesprek zou kunnen volgen, hadden de slaven de gewoonte het Papiamentu opzettelijk te vervormen door bijvoorbeeld van ieder lettergreep de klinker te herhalen met een medeklinker ervoor. Een zin als: mi ta weta (ik zie) kan dan gaan luiden: mipi tapa wepetapa. Snel uitgesproken is deze "taal" alleen door ingewijden te verstaan.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120173503/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=370&lang= Galein], Encyclopedie van Curaçao</ref> Pig Latin (Igpay Atinlay) ta un wega di idioma òf cant den kua palabranan na ingles ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokál (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. Por ehèmpel, “e no sa” lo bira “ehay oesday otnay owknay”. Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E referensia na Latin ta un mal nòmber deliberadamente; Latin di Porko ta simplemente un forma di argot òf jargon ku no ta relashoná ku Latin, i e nòmber ta wòrdu usá pa su konotashonnan ingles komo un idioma straño i ku ta zona stranhero. E ta wòrdu usá mas tantu pa muchanan chikitu komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Latin di Porko.[2] [[:Kategoria:Idioma]] Bovendien werd het 'Galein' als een geheimtaal gebruikt, maar dit is geen oorspronkelijke taal, doch slechts een verbastering van het Papiamentu om niet door buitenstaanders begrepen te worden (Brenneker, 1971:529)". afunesto. 'Galein' no ta eksklusivamente un fenómeno di papiamentu. Den e paisnan ku ta rondoná nos tambe nan konosé i no ta nada straño ku ta di nan mes nos tin e. Pa no insumi muchu espasio dje diario aki, mi a sita solamente di Cuba. Don Esteban Pichardo, Pichardo Novisimo, 1953, paginanan 405/406: "Jerigonza.<ref>auteur=[[Antoine Maduro|A.J. Maduro]]. Remitido Erornan. "Amigoe". Curaçao, 18-07-1984, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 26-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643043:mpeg21:p006</ref> Aqui se aplica acierto modo revesado de hablaro lenguaje complicado de manera que otros no lo entiendan. Las mismas palabras denuestro idioma con un agregado pospuesto o antepuesto constituyen lajergacon que los muchachos, negros y algunas personas vulgares pierden el tiempo, creyendo sandiamente que es imposible comprenderlos. Las principales jerigonzasson, con las silabas pa, pc, pi, po, pu, agregando a cada silaba de lavoz castellana una de estas de la misma vocal, e.g.: * pu sa-pa bes-pe la-pa Je-peri-pi gon-po za-pa?" Presis manera nos ta us'é na Körsou. Nan ta us'é tambe ku e agregadonan: pina (esta: tu-pina) i tambe ku: gara, guere, guiri, gordo, guru (esta:tu-guiru etc.). Konklushon: papiamentu di gueni na Körsou ta basa riba fantasia, e grafia 'gene' ta pone hende pronunsia e palabra aki robes, galein no tin nada di lenga sekreto kune. --- es.wiki: Jerigonza Gibberish, geringonza, òf geringozo ta un forma di abla hunga den kua sílabanan ta wòrdu insertá repetidamente entre palabranan. Originalmente, “gibberish” tabata wòrdu usá pa deskribí kualke idioma ku ta den mal smak, kompliká, i difísil pa komprondé,[1] pero ku tempu su nifikashon a kambia pa e forma spesífiko di insershon. Ademas di entretenimentu, e por wòrdu usá tambe komo un manera di kodifiká e mensahe (cryptolalia) di manera ku otro hendenan serka di e oradornan ku no ta kustumbrá ku e forma di papia aki no por komprondé kiko e oradornan ta bisando. E formanan aki ta wòrdu usá komo wega òf entretenimentu den paisnan di abla spañó manera Spaña i Latino Amérika. Uso Despues di kada sílaba, e zonido “p” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Despues di kada vokal, e zonido “i” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Despues di kada vokal, e zonido “f” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Den vários region di Mexico, e último variashon hunga aki ta hopi popular bou di muchanan, asta risibí e nòmber “papia na Efe.” en.wiki *(cant):Un cant (hulandes: anti-taal) ta e jargon òf idioma di un grupo, hopi biaha empleá pa ekskluí òf gaña hende pafó di e grupo.[1] E por wòrdu yamá tambe un kriptolekto, argot, pseudo-idioma, anti-idioma òf idioma sekreto. Kada término ta diferensiá un poko den nifikashon; nan usonan ta inkonsistente. *language game: Un wega di idioma (tambe yamá un cant, idioma sekreto, ludling, òf argot) ta un sistema di manipulá palabranan papiá pa hasi nan inkomprendibel pa un oyente no entrená. Weganan di idioma ta wòrdu usá prinsipalmente pa gruponan ku ta purba di skonde nan kombersashonnan pa otronan. Algun ehèmpel komun ta Pig Latin; e famia Gibberish, prevalente na Merka i Suesia; i Verlan, papia na Fransia. Un difikultat komun ku weganan di idioma ta ku nan ta wòrdu pasá oralmente; miéntras ku por hasi tradukshonnan skirbí, hopi bia nan ta imperfekto, pues e ortografia por varia hopi. Algun frakshon ta argumentá ku palabranan den e lenganan papia aki mester wòrdu skirbí simplemente manera nan ta wòrdu pronunsiá, miéntras ku otronan ta insistí ku e puresa di idioma ta eksigí ku e transformashon ta keda visibel ora e palabranan ta wòrdu impartí riba papel. {{Appendix|1=|2= '''Literatuur''' * Martinus, Frank (1996), ''The kiss of a slave: Papiamentu’s West-African connections'', Universiteit van Amsterdam * Hartog, Johannes (1961, p 433), ''Curaçao: Van kolonie tot autonomie III, Vol.I,'', De Wit. '''Bronnen en voetnoten''' * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=|titel=|oldid=|datum=}} {{References}} }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Hulandes Caribeño''' of '''Hulandes Antiano''' ta un variante di [[idioma]] [[Hulandes]] cu a desaroya? na e [[Islanan ABC]], islanan perteneciente na Caribe Hulandes. Por considera esaki como un dialecto regional di Hulandes.? Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. == Contexto == E poblashon lokal i papiadónan hulandes riba Islanan ABC tabata papia i skirbi hulandes mesklá ku konstrukshonnan i palabranan for di papiamentu i otro idiomanan: “hopi plaka verdienen” (pap.: hopi sèn); “kabrieten in de koor” (Pap.: cabritonan den cura); y “een pastechi eten” (Come un pastechi) (Pap.: pasty). E uso aki a bira konosí komo Hulandes Antiano.<ref>[[Ronald Severing|Severihng, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden], literatuurgeschiedenis.org</ref> E norma den polítika di gobièrnu pa loke ta trata hulandes a kambia. E norma di idioma no ta limitá mas na Hulanda, sino tambe na Vlaanderen i e teritorionan den eksterior: e islanan kaminda palabranan hulandes antiano a originá ku no ta aparesé na Hulanda mes, i tambe na Sürnam independiente, kaminda ta usa hulandes surinam. E atenshon kresiente aki pa variedatnan di hulandes, pa multilingualismo, i pa interpretashon kultural a kondusí na inklushon di palabranan for di hulandes karibense den e vokabulario ofisial di e idioma hulandes. A base di un base di dato di palabra di korantnan na idioma hulandes riba e islanan, a hasi un selekshon di mas ku 400 palabra. E palabranan Hulandes Caribense aki, cu a wordo agrega na e Buki Berde di 2015, no ta aparece den Hulandes Standard. Por haña palabranan manera dushi (dushi, dushi), botika (botika kombiná ku botika), ayó (saludo), i eilandsraad (un tipo di konseho munisipal riba e islanan). Anteriormente, na 2005, alrededor di 500 palabra hulandes surinam a aparesé den e lista aki: afingisoep (sòpi di yuka), husselen (scrabble) i Sranan (krioyo surinam). Komo ku Antia no ta eksistí mas i Sürnam, ku Hulandes komo idioma ofisial, a bira miembro asosiá di Union di Idioma Hulandes, e término Hulandes Karibense ta wòrdu usá mas i mas pa e idioma Hulandes riba e islanan i na Sürnam. {{Appendix}} ----- Caribisch-Nederlands is de taalvariant van het Nederlands die gesproken wordt in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Deze variant wijkt op verschillende punten af van het Europees-Nederlands, zowel in uitspraak als in woordkeuze en grammatica. Op de Benedenwindse Eilanden (Aruba, Bonaire, Curaçao) is Papiaments de meest gesproken moedertaal, terwijl op de Bovenwindse Eilanden (Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius) Engels vaker de moedertaal is. ==Verschillen met Europees-Nederlands==: *Uitspraak: Er zijn verschillen in de uitspraak van klinkers en medeklinkers, en de intonatie kan anders zijn. * Woordenschat: Er zijn specifieke woorden en uitdrukkingen die in het Caribisch-Nederlands gebruikt worden, maar niet of minder vaak in Europees-Nederlands. * Grammatica: Er kunnen kleine grammaticale verschillen zijn, bijvoorbeeld in de volgorde van woorden of in het gebruik van bepaalde werkwoordstijden. * Invloed van andere talen: Papiaments: Op de ABC-eilanden heeft het Papiaments een grote invloed op het Nederlands. Veel Caribisch-Nederlandse woorden en uitdrukkingen zijn ontleend aan het Papiaments. Engels: Op de Bovenwindse eilanden heeft het Engels een grotere invloed. Ook hier zijn er invloeden merkbaar in de woordenschat en grammatica. * Onderwijs: In het basisonderwijs op de Benedenwindse eilanden wordt steeds meer onderwijs gegeven in het Papiaments. Het Nederlands wordt vaak als vreemde taal aangeboden. In het middelbaar onderwijs is het Nederlands wel de instructietaal. Op de Bovenwindse eilanden wordt in toenemende mate Engels gebruikt als instructietaal, ook in de Nederlandstalige scholen. * Conclusie: Caribisch-Nederlands is een levendige en diverse taalvariant die zich aanpast aan de lokale context en invloeden van andere talen ondergaat. ------ Hulandes ta un idioma oficial den Caribe Hulandes.<ref>https://taalunie.org/dossiers/22/nederlands-in-het-caribisch-gebied-en-suriname ]</ref> Omdat Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk geen omgangstaal is, maakt het onderwijs daar de omslag van moedertaalonderwijs Nederlands naar een vreemde taal aanpak. Hulandes semper tabata un idioma minoritario. Habladónan di Papiamentu tin bia ta konsiderá e Antianonan di abla Hulandes komo show-off, imitadó di e Hulandesnan. E label ey ta mas fuerte ora hende no ta dispuesto pa papia Papiamento. <ref>Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> Hulandes Antiano ta wòrdu distinguí for di Hulandes Standart pa e aksento. Bakhuis ta agregá ku Antianonan tambe ta agregá palabranan Papiamentu, ta konhugá verbonan Papiamentu na e manera Hulandes, i ta usa zonidonan típiko. Esaki ta conduci na frasenan manera: “Ai no,” “mi tin” “hopi,” “sakeerd” hopi potret pero nan ta “hodidu”! -- nl.wiki:[[:nl:Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden]]Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. Op de Benedenwindse ABC-eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) is de moedertaal vaak Papiaments, en op de Bovenwindse SSS-eilanden (Sint Maarten, Saba en Sint Eustatius) Engels. {{Appendix}} '''Caribisch‑Nederlands''', ook wel bekend als '''Antilliaans Nederlands''', is een in de ABC‑eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) gesproken vorm van het Nederlands, die sterk beïnvloed is door talen zoals Papiamento en Spaans. Het wordt gebruikt door Nederlandssprekenden op de eilanden, en bevat vaak woorden en zinsconstructies uit het Creooltaal Papiamento en regionale varianten. ==Gebruik en kenmerken== Spraak en schrijfwijze van Nederlands op de ABC‑eilanden mengen reguliere Nederlandse zinnen en woordenschat met Papiamentstalige of lokale uitdrukkingen. Voorbeelden hiervan zijn: * “hopi plaka verdienen” (veel geld verdienen) * “kabrieten in de koraal” (geiten op de erf) * “een pastechi eten” (een pasteitje eten) Dergelijke constructies behoren tot typische voorbeelden van Antilliaans Nederlands, waarin Papiamentse woorden (zoals hopi, plaka, pastechi) direct geïntegreerd zijn in het Nederlands. ==Sociolinguïstische context== In de lagen van de bevolking waar Nederlands als thuistaal wordt gesproken — vaak binnen families of in het onderwijs — wordt deze variant beschouwd als “tropisch Nederlands”. Sprekers worden in Nederland soms als dialectisch afwijkend ervaren en kunnen als “makamba” (Nederlander) worden bestempeld, vooral wanneer zij geen Papiamento spreken.<ref name="ntr">Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> De variant is te herkennen aan: *het gebruik van Papiamentse werkwoorden en woorden, *typische accenten, klankkleur en uitspraak, *de toepassing van regionale grammaticale structuren, zoals in: Ai no, ik heb hopi veel foto’s gesakeerd, maar ze zijn hodidu! == Aantal sprekers en taalgebruik == Hoewel het Nederlands in de Caribische delen van het Koninkrijk officieel is, wordt het meestal als tweede of derde taal gebruikt: in het dagelijks leven domineren Papiamento, Spaans en Engels. Op Bonaire is Nederlands moeders­taal voor ongeveer 15 % van de bevolking (2021), Spaans is even frequent; op Sint Eustatius en Saba ligt dat rond 4 % <ref>https://longreads.cbs.nl/the-caribbean-netherlands-in-numbers-2022/what-percentage-of-the-population-speaks-dutch/</ref> ==Identiteit en perceptie== De variëteit speelt een rol in identiteitsconstructie. Nederlandssprekende Antillianen voelen zich soms “niet helemaal thuis” in Nederland of in de Papiamentstalige gemeenschap, juist vanwege de gemengde taalstijl. Taalpuristen waarschuwen tegen het gebruik van Engelse of Spaanse leenwoorden in Papiamento, terwijl anderen juist blij zijn met de talenmix als onderdeel van de lokale identiteit.<ref name="ntr"/> == Vergelijking met andere niet-Europese Nederlandsvarianten == Nederlands wordt ook gesproken in de Caribische special gemeenten (Bonaire, Sint Eustatius, Saba), maar daar zijn andere varianten gangbaar, bijvoorbeeld Virgin Islands Creole Dutch. Die heeft, net als Antilliaans Nederlands, een sterke mix met andere talen.<ref>Welmoed Ventura, https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/gelijkenis-deens-antilliaans-creole-dutch-en-sranantongo/ Gelijkenis Deens-Antilliaans Creole Dutch en Sranantongo]</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Na [[Aruba]]''' e presencia di '''idioma Spaño''' ta significativo. E pais Caribense, cu [[Hulandes]] y [[Papiamentu|Papiamento]] como [[idioma ofisial|idiomanan oficial]], tin un gran cantidad di hablante di [[Spaño]]. Segun e censo di 2000, Spaño ta e di dos idioma mas papia riba e isla, despues di Papiamento. == Hablante di Spaño == Segun datonan di Censo 2010, 13.710 residente di Aruba ta papia Spañó como nan [[Lenga materno|idioma materno]].<ref>{{citeer web|url=https://www.cervantes.es/imagenes/File/espanol_lengua_viva_2019.pdf |titel=El Espanol: una lengua viva. Informe 2019|uitgever=Instituto Cervantes, pag. 9|datum= }}</ref> Na 2017 hablante di Spañó tabata representa 12.6% di e poblacion.<ref>{{citeer boek|nombre=Jesús|apellido={{v|Guanche}}|nombre2=Carmen|apellido2={{v|Corral}}|title=Diccionario etnográfico. Los pueblos del Caribe Insular y de México-Centroamérica|volume=Tomo I|year=2017|editorial=RUTH|isbn=9789590618154|capítulo=Cap. 5}}</ref> Esaki ta relaciona cu e emigrantenan for di paisnan hispano. Segun pais di origen e percentahe tabata, entre otro, 9.1% di [[Colombia]], 4.1% [[Republika Dominikano|Republica Dominicano]], 3.2% [[Venezuela]] i 1.1% [[Peru]].<ref name="cia.gov">{{en}}{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |title=Aruba |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |access-date=}}</ref> Si conta tur esunnan cu por comunica den Spaño, e cantidad total di hablante ta yega aproximadamente 93.500, o sea 85% di e poblacion Arubano. Pero solamente un di cada cinco persona ta uza Spaño como nan unico [[idioma]]. == Spaño den bida publico == No obstante di no ta un idioma oficial, e uso di Spaño ta sirbi metanan practico y ta extende den hopi aspecto di bida publico, reflehando su papel como idioma di contacto, identidad y comunicacion den e contexto multicultural di Aruba. E isla su proximidad cu [[Venezuela]] y [[Colombia]] y e fuerte contactonan religioso, comercial y cultural durante siglonan a contribui pa e uzo continuo na Aruba di Spaño.<ref>{{cite book|author=Ramirez, Catherine|title=La escogencia del idioma Español en el perfil de asignaturas en las escuelas de MAVO de Aruba|year=2016|editorial=[[Universidad de Curazao]]|url=https://www.worldcat.org/es/title/1029733877|location=Willemstad, Curacao}}</ref> Segun [[Johan Hartog|Hartog]] e influencia Spaño ta mas tanto notabel den e variante Arubano di Papiamento cu den e variantenan di Corsou y Boneiro.<ref name="Hartog"/> Den e sistema escolar, Spaño ta un materia obligatorio desde enseñansa basico, cuminsando den e di cinco klas bay dilanti.<ref>{{citeer web|auteur=Organización Panamericana de la Salud|titel=Aruba, perfil de país|url=https://www3.paho.org/hq/dmdocuments/2010/Salud_en_las_Americas_2007-Aruba.pdf|datum=2007 }}</ref><ref>Ministerio di Enseñansa di Aruba. Curriculum y Idioma den Sector Escolar.</ref> Ademas, varios canal di television for di Venezuela ta wordo ricibi sin problema riba e isla, ofreciendo noticia, entretenimento y programacion educativo na Spaño. Hopi radioemisora local ta inclui musica cu canto di [[Latinoamérika|Latino America]] den nan programacion, y den algun caso, ta transmiti programanan na Spaño. Den sector comercial, hopi empleado den tienda, restaurant y servicio publico ta comunica cu clientenan hispano den nan idioma nativo. Ora cu hende yega na un loket, e probabilidad ta halto cu nan por haci pregunta o haya informacion na Spaño. [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia catolico]] cu un comunidad grandi riba e isla ta ofrece misa regular na Spaño. Den algun bario, specialmente caminda comunidadnan hispano ta concentra, por tin borchi informativo cu dos of mas idioma, incluyendo Spaño. == Aspectonan sociolinguistico == Pa hopi residente, particularmente e migrantenan hispano di Colombia, Venezuela y Republica Dominicano, Spaño ta sigui sirbi como idioma principal na cas, den relacionnan familiar y comunidad religioso.<ref>Central Bureau of Statistics Aruba (2017). Migration and Population Report.</ref> Na nivel popular, Spaño ta keda un idioma di preferencia pa comunicacion informal den bario, mercado y luganan publico. Turistanan hispano, cu ta forma un porcion importante di e [[turismo]] entrante, tambe ta contribui na su visibilidad den bida diario Arubano. E [[multilingualismo]] na Aruba ta stimula un nivel halto di dominio pasivo di Spaño: hopi Arubiano por compronde Spaño aunke no ta papi’é activamente. E situacion aki ta refleha un [[diglosia]] dinamico, caminda Spaño ta sirbi mas na nivel informal y comunicativo, mientras cu Hulandes y Papiamento ta predomina den situacionnan formal, educativo y gubernamental. == Influencia di Spaño riba Papiamento den siglo 21 == E idioma oficial Papiamento ta un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu ta nace durante e periodo colonial for di e mescla di Spaño, [[Portugues]], Hulandes, [[Ingles]], [[Frances]] i Arawak. Gran parti (70%) di su vocabulario tin origen Spaño.<ref>[[Ronald Severing|Severing, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden#:~:text=Door%20hun%20geografische%20ligging%20en,eilanden%20genoemd%2C%20is%20het%20Papiaments. ''Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden''], literatuurgeschiedenis.org</ref> E isla di Aruba tabata pa mas cu un siglo parti di Imperio Spaño promé cu el a wordo cede na e Imperio Hulandes na aña [[1636]].<ref name="Hartog">{{cite book|author=[[Johan Hartog|Hartog, Johannes]]|title=Aruba: A Short History|year=2003|publisher=De Wit & Van Dorp Stores}}</ref> Aunke Papiamento ta ser considerá un idioma stabil, hopi [[Arubiano]] ta sinti cu su presencia ta birando menos, particularmente den contactonan cu emigrantenan hispano. Investigacion sociolinguistico a mustra cu e preocupacion no ta basa riba un cambio real, sino riba un “menasa simbolico” cu ta relaciona cu identidad y inclusividad di pertenencia.<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref> Un tema cu ta surgi frecuente den discusionnan publico y escolar ta e supuesta “contaminacion” di Papiamento cu palabra y structuranan Spaño. Algun ciudadano ta boga pa un Papiamento “puro”, afirmando cu influencia stranhero, particularmente di Spaño, por afecta e caracter crioyo di e idioma. E sintimento aki ta bira mas fuerte ora cu migrantenan nobo no ta haci esfuerso pa siña y papia Papiamento, sino ta keda den nan idioma materno.<ref>Carroll, Kevin S. (2010). [https://www.researchgate.net/publication/283245487_Language_maintenance_in_the_Caribbean_Examining_perceptions_of_threat_in_Aruba_and_Puerto_Rico'' Language maintenance in the Caribbean: Perceptions of threat in Aruba and Puerto Rico''], researchgate.net </ref> Estudionan recien, manera esun di Kester y Buijink (2023), a conclui cu aunke hopi Arubiano ta expresá preocupacion riba e futuro di Papiamento, e idioma mes no ta duna señalnan di bay atras.<ref name="Kester"/> Su uzo a keda halto den bida escolar, gobierno y medionan local, y e mes a demostra capacidad pa integra [[neologismo]]nan sin perde su esencia. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=es|oldid =161207719|titulo=Idioma español en Aruba}} {{References}} ;Lista di fuente * Allen, R. (2002). ''The Spanish Caribbean''. Cambridge University Press. }} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Idioma]] ------------- {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] tríphthongos, literalmente: ‘ku tres zonido’ òf ‘ku tres tono’) ta un kombinashon di tres zonido vocal cu ta pronunciá den un solo [[silaba]]. Den un triptongo, e tres vocal òf semivokal ta sigui un tras di otro sin interrupshon, formando un zonido monosilabico. Den [[fonetika]], un triptongo ta resulta di un movimiento kontinuo pero suave di e organonan di artikulashon for di un zonido di vocal pa otro, den un sekuénsia di tres zonido. Na kontraste ku un [[monoftongo]], ku tin un so zonido, òf un [[diptongo]] ku tin dos, un triptongo ta kontené tres zonido vocal den un so silaba. Importante pa nota ku un triptongo no ta meskos ku un sekuénsia disilabico di un diptongo sigui pa un monoftongo, kaminda por tin mas ku un silaba. Por ehempel, den aleman feuer [ˈfɔʏ.ɐ] (‘kandela’), e sekuénsia vocal ta dividí den dos silaba, i no ta un triptongo. Un triptongo tipiko ta forma pa un semivokal, sigui pa un vocal nukleo, i sigui pa un otro semivokal (por ehempel: /i̯/ + /a/ + /u̯/). Por existí tanto triptongonan orál komo nasal. == Ejempelnan == Den [[Papiamento]], triptongonan no ta hopi komun, pero por haña nan den palabra manera: biai (for di biaiha) kaiu (for di kaiu) huai (for di huai) Den [[kastellano]] (spañol), por haña triptongonan den palabra manera: miau Uruguay cambiáis == Referensianan == Martínez Celdrán, Eugenio. Manual de Fonética Española. Ariel Lingüística, 2001. Ladefoged, Peter. A Course in Phonetics. Cengage Learning, 2014. Crystal, David. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Wiley-Blackwell, 2008. -------------------------- Diptongonan komun den Papiamento Diptongo Tipo Ejèmplonan Nota ai Kreshente bai, traishon, baikèl vocal débil (i) tras vocal fuerte ei Kreshente sei, beisbol, trein oi Kreshente boi, koi, sopi ui Kreshente puiro, spruit, fluit ia Dekreshente biaha, rabia, familia vocal débil (i) prome vocal fuerte ie Dekreshente piedra, biento, piedra io Dekreshente nacional, religion ua Dekreshente lengua, francua, guahe ue Dekreshente pueblo, fuerte, muerto uo Dekreshente cuota, suave, actuosa menos komun 🗣️ Nota riba tipo di diptongo: Diptongo kreshente: e vocal débil (i, u) ta antes di vocal fuerte (a, e, o) → zonido ta subi. Diptongo dekreshente: e vocal débil ta despues di vocal fuerte → zonido ta baha. {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E articulacion ta consisti di un transicion suave den e frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta wordo percibi como un zonido continuo den un solo silaba. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. == Diptongo den Papiamento == Den [[Papiamentu|Papiamento]], un diptongo por wordo forma di un di e siguiente combinacionnan: == Vocal debil (i, u) + vocal fuerte (a, e, o) == Ehempel: * i-a → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-a → us'''ua'''l, a-u → bl'''au'''w, * i-e → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-e → f'''ue'''rte, e-u → '''eu'''caristia, * i-o → od'''io''', o-i → b'''oi'''cotia, * u-o → d'''uo''', o-u → bl'''ou'''sa. == Dos vocal debil (i + u, u + i) == Ehempel: * i-u → hud'''iu''', u-i → fl'''ui'''t === Tipo di diptongo === Dependiendo di e direccion di e transicion vocal, un diptongo por ta dividi den: * diptongo creciente → b'''ie'''nto, p'''ue'''blo, rab'''ia''' * diptongo decreciente → '''ai'''re, '''au'''mento, n'''ei'''shi Nota cu ora e zonido '''i''' ta na final di palabra ta skirbi '''ay''', '''ey''', '''oy''', '''uy'''.<ref>E regla aki no ta aplicabel pa e [[Ortografia di papiamentu|ortografia uza na Corsou y Boneiro]].</ref><br> Ehempel: * '''ay'''= cay - bay - caray - gay (homber) * '''ey'''= aworey - p'esey - t'ey - bedey - batrey * '''oy'''= coy - morocoy - haudoy - gogoy * '''uy'''= huy - puy - cuy - spruy {{Appendix}} == Lista di referencia == * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. * Goilo, E.R. (2002). ''Gramática di Papiamento''. De Wit Stores N.V. * [[Sidney Joubert|Joubert, Sidney M.]] (2015). ''Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu''. [[Fundashon pa Planifikashon di Idioma]]. * SIL International (2004). ''Papiamentu Phonology''. Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). ''Ortografía de la lengua española''. Madrid: Espasa Libros. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------- Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E ta consisti di un transicion suave den frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta percibi como un zonido continuo den un silaba unico. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. ==Formashon di diptongonan den Papiamentu== Den Papiamentu, un diptongo por wòrdu formá di un di e sigiente kombinashonnan: Un vocal débil (i, u) + un vocal fuerte (a, e, o) ehempel: baiskel biaha fuerte Dos vocal débil (i + u, u + i) ehempel: fluit hudui riu Tipo di diptongo: kreshente i dekreshente Dependiendo di e direkshon di e transishon vocal, un diptongo por ta: Kreshente (glide → vocal nuklear): ora e vocal débil ta na prinsipio. ehempel: biento pueblo rabia Dekreshente (vocal nuklear → glide): ora e vocal débil ta na fin di e diptongo. ehempel: aire aumento neishi Ortografia den fin di palabra Ora e zonido i ta na fin di palabra komo parti di un diptongo, e ta wòrdu skibí ku y: ay, ey, oy, uy ehempel: ay: cay, bay, caray, gay (hòmber) ey: aworey, p'esey, t'ey, bedey, batrey oy: coy, morocoy, haudoy, gogoy uy: huy, puy, cuy, spruy Un hiato ta un sekuencia di dos vocal ku ta pronunsiá separá, es decir, kada vocal ta forma su mesun silaba. E zonido no ta flòu komo den un diptongo, sino ta parti klaramente den dos unidat silábiko. Un hiato ta forma tipikamente den e sigiente kasonan: Dos vocal fuerte: poeta, maestro, teatro Vocal fuerte + vocal débil acentuá: país, María, baúl Den kaso di hiato, e zonido ta interrumpí, i kada vocal ta tuma su propio énfasis den pronunsiashon. Referencia * Goilo, E.R. (2002). Gramática di Papiamento. De Wit Stores N.V. * Joubert, Sidney M. (2015). Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu. Fundashon pa Planifikashon di Idioma. * SIL International (2004). "Papiamentu Phonology". Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). Ortografía de la lengua española. Madrid: Espasa Libros. * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. --- == Diferencia entre diptongo y hiato den Papiamento == {| class="wikitable" style="text-align:left" width="75%" |- ! Tipo ! Combinacion<br> di vocal ! Ehempel ! Division<br> silabico ! Remarke |- |rowspan="6" style="background:#FFD700|Diptongo|| style="text-align:center" |i + a || biaha || bia-ha ||vocal debil + fuerte, un silaba |- | style="text-align:center" |u + e || fuerte || fuer-te || vocal debil + fuerte |- | style="text-align:center" |i + e || biento || bien-to || diptongo creciente |- | style="text-align:center" |e + i || neishi || nei-shi || diptongo decreciente |- | style="text-align:center" |u + i || hudiu || hu-diu || dos vocal debil, un silaba |- | style="text-align:center" |i + u || riu || riu || un silaba |- | rowspan="3" style="background:#FF9000| Hiato || style="text-align:center" |a + i || caida || ca-i-da || vocal fuerte + debil, dos silaba |- | style="text-align:center" |o + e || poeta || po-e-ta || dos vocal fuerte, dos silaba |- |style="text-align:center" | o + a || oasis || o-a-sis || dos vocal fuerte, dos silaba |- |} [[:Kategoria:Idioma]] Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea y cu no ta inseparabel. Pues e ta consisti di e articulacion di dos vocal, un tras di otro, sin interupcion, produciendo un transicion suave den e frecuencianan di zonido cual ta caracterisa cada un di e dos vocalnan. Fonologicamente, dos vocal cu ta articula di e manera aki ta forma parti di e mesun [[silaba]]. Dependiendo di e tono ta haci distincion entre un diptongo creciente y un diptongo decreciente.<br> Ehempel: ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “cu tres zonido”, òf “cu tres tono”) ta un forma cu ta forma parti di un [[palabra]]. Casi semper e lo ta un [[vocal]] será mas un vocal habrí sigui pa un otro vokal será, formando un “triptongo”. Den [[fonétika|fonetica]], un '''triftongo''' ta un combinacion di vocal monosilabico cu ta encera un movecion rapido pero suave di e articulador di un calidad di vocal pa otro cu ta pasa riba un tersera parti. Miéntras ku vokalnan “puru”, òf monoftongonan, ta wòrdu bisa ku nan tin un posishon di artikuladó di meta, diftongonan tin dos i triftongonan tres. Triptongo no mester wordo confundi cu secuencia disilabico di un [[diptongo]] sigui pa un monoftongo, manera na aleman "feuer" [ˈfɔʏ.ɐ] ‘kandela’, caminda e vocal final ta mas largo cu esnan hañá den triptongo. Triptongo (for di griego : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “ku tres zonido,” òf “ku tres tono”) ta e nòmber duná na e kombinashon di un zonido semivokal , un zonido vokal i un zonido semivokal emití den un solo esfuerso vokal. Triptongo ta wòrdu dividí den oral y nasal. Den un triptongo tres vocal (of semivocal) ta un combinacion di tres zonido vocal hunto, cu ta forma un zonido. ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[linguistica]], '''singular''' ([[latin]]: ''singularis'', cu ta nifica “unico” of “solitario”) ta un termino gramatical cu ta referi na un forma di [[palabra]] cu ta indica un solo hende, cos, obheto, luga of idea. E ta contrasta cu e forma [[plural]], cu ta referi na mas cu un. == Uzo di singular == E singular ta e forma standard di un palabra den e gran mayoria di idioma, sin ningun modificcion special. E cambio ta bin pa palabranan den plural. Mescos den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma singular ta basico, unda un sustantivo ta presenta su mes, sin indica cantidad. E ta sirbi pa nombra un solo entidad.<br> Ehempel: * buki → un buki * mucha → un mucha homber * rosa → un flor * idea. → un solo pensamentu == Relacion cu artikulo y adhetivo == Un sustantivo den singular regularmente ta acompaña pa un articulo singular (manera un, e) y adhetivo cu ta acordá cu género y número.<br> Ehempel: * e rosa dushi * un cas grandi == Cambio pa plural == Pa pone un sustantivo singular den forma [[plural]], Papiamento normalment ta agregá -nan na fin di palabra. Sinembargo, e regla aki tin espeshonalidadnan y depende di ortografia y uso. Ejèmplo: buki → bukinan ros → rosnan idea → ideanan == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Plural''' ([[latin]]: pluralis, ku ta nifiká “di más ku uno”) ta un termino gramatikal ku ta referí na un forma di palabra ku ta indiká más ku un hende, kos, lugá of idea. E ta kontrastá ku e forma [[singular]], ku ta indiká un solo ente. == Uso den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], forma plural ta forma derivá di un sustantivo singular pa indiká ku tin más ku un di esaki. Ehempel: * buki → buki''nan'' * ros → ros''nan'' * muchu → mucha''nan'' == Formacion di plural == Den ortografia di Papiamento, e forma plural generalmente ta forma pa agregá e sufijo -nan na e sustantivo singular. E regla ta aplica pa hende, animal, kos, lugar y tambe idea abstracto. Ehempel: * cas → kasnan * idea → ideanan * persona → personanan == Plural eksplisito y implicito == Papiamento tambe por indiká pluralidad den otro manera, manera pa medio di un palabra ku ta indiká kantidat (manera hopi, tur, algun), aunque e sustantivo keda den forma singular. Pero den uso formal, ta preferibel pa pone e palabra den forma plural. Ejèmplo: hopi hende tur mucha ta contento == Komparashon ku otro idioma == Den otro idioma, manera español of inglés, forma plural por envolví kambio di letra, agregashon di sufijo otro ku -nan, of regla irregular. E forma di plural ku -nan ta un karakterístika partikular di Papiamento. == Referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] '''Silaba''' (na inglés: ''syllable''; na hulandés: ''lettergreep'') ta un unidad ritmico di zonido den un [[palabra]]. Un silaba ta normalmente forma pa un solo [[vocal]] of un combinacion di [[consonante]] y vocal, cu ta wordo pronuncia manera un solo impulso di bos. Den [[linguistica]], e analisis di e silaba ta un aspecto esencial den [[fonologia]], [[ortografia]], y e forma di rima den [[poesia]]. E structura di silaba por varia segun idioma, pero tur idioma tin algun forma di silaba den su sistema linguistico. Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], silabacion ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra.<br> Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do == Structura di silaba == E structura general di un sílaba ta consisti di tres segmento agrupa den dos componente: * ''Onset'': Un consonante of grupo di consonante, obligatorio den algun idioma, opshonal of hasta restringi den otronan * ''Rima'': ta consisti di un: ** ''nucleo'': e vocal principal di e silaba (obligatorio) ** ''coda'': e consonante of grupo di consonantenan despues di e vocal (opshonal) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. * Bo: onset = "b", nucleo = "o" * Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * [[Jossy Mansur|Mansur, Jossy M.]] (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (di 7 edicion). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] Núkleo (ν): Un konsonante vokal òf silábiko, obligatorio den mayoria idioma Coda (κ): Un konsonante òf grupo di konsonante, opshonal den algun idioma, altamente restringí òf prohibí den otronan Un silaba por consisti di tres parti principal: * '''Onset''': e consonante of consonantenan na comienso (optativo) * '''Nucleo''': e vocal principal di e silaba (obligatorio) * '''Coda''': e consonante of consonantenan despues di e vocal (optativo) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. — Bo: onset = "b", nucleo = "o" — Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda [[:Kategoria:Linguistica]] Silabacion den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma di e silabanan ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra. Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do -------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[fonétika|fonetica]], '''consonante''' (na [[Ingles]]: ''consonant''; na [[Hulandes]]: ''medeklinker'') ta un [[zonido]] di bos, forma pa un coriente di aire cu ta topa cu un of otro obstaculo, sea parcial of total, den e tracto vocal (boca y garganta). E ta un di e dos tipo principal di zonidonan di bos, e otro ta e [[vocal]]. Contrario na un [[vocal]], un consonante ta rekeri un tipo di tapamento, estorbo, of contacto den boka, como na nivel di e labionan, e lenga, of e dente, pa forma zonido. E palabra “consonante” ta bini di [[Latin]] ''consonans'', cu ta nifica “zonido cu ta zona hunto” (''con'' = hunto, ''sonare'' = zona). Tradicionalmente, consonantenan ta wordo considera zonido cu no por existi sin un vocal acerca. == Aplicacion == === Papiamento === Den e idioma [[Papiamentu|Papiamento]], por haña varios consonante den uso diario. E cantidad di consonante por varia segun e dialecto, pero generalmente e siguiente letternan ta representa consonante den e alfabet: '''B, C, D, F, G, H, J, K, L, M, N, P, R, S, T, V, W, Y, Z''' E letter '''Q''' casi no ta wordo uza; generalmente e ta wordo substitui/suplantá pa 'K'. E letter '''X''' ta usa solamente den palabra stranhero. Tur palabra den Papiamento ta contene un of mas consonante, cu ta forma [[silaba]]nan hunto cu e vocalnan. {| class="wikitable" width="65%" ! colspan=2 | Vocal || Balor na Papiamento<br> {{ABW|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel || Balor na Papiamentu<br> {{CUW|bandera}}/{{BON|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel |- | colspan=2 | b || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ala, ca'''b'''a || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ibu, fa'''b'''or |- | rowspan=2 | c || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}} || style="text-align:center" | /s/ || mere'''c'''e, ha'''c'''i || style="text-align:center" | /s/ || '''C'''ecilia |- | elsewhere || {{IPA|/k/}} || '''c'''aminda, '''c'''la || style="text-align:center" | /k/ || '''C'''aracas |- | colspan=2 | ch{{ref|dig|b}} || {{IPA|/tʃ/}} || '''ch'''ikito || style="text-align:center" | /tʃ/ || '''ch'''api |- | colspan=2 | d || style="text-align:center" | /d/ || '''d'''ocumento, '''d'''al || style="text-align:center" |/d/ || '''d'''uru, '''d'''ede |- | colspan=2 | dj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/dʒ/}} || '''dj'''aca || style="text-align:center" | /dʒ/ || '''dj'''ente || |- | colspan=2 | f || style="text-align:center" | /f/ || '''f'''ama || {{IPA|/f/}} || '''f'''òrki || |- | rowspan=2 | g || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}}, final || style="text-align:center" | /x/ || '''g'''esto, ma'''g''' || style="text-align:center" | /x/ || mar'''g'''en, brù'''g''' || |- | before unstressed {{angbr|e}}, elsewhere || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''arganta, san'''g'''er || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''osa, man'''g'''el || |- | colspan=2 | h || {{IPA|/h/}} || '''h'''asta, '''h'''abilidad || {{IPA|/h/}} || '''h'''ari, '''h'''eru || |- | colspan=2 | j{{ref|loan|a}} || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''j'''ong, '''j'''as<br>'''J'''uan || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''J'''an Thiel<br>'''J'''ulia || Some places still maintain their old spelling, e.g. Salinja. Here the {{angbr|nj}} is pronounced {{IPA|/ɲ/}}. |- | colspan=2 | k || {{IPA|/k/}} || '''k'''ishiki, '''k'''ere || {{IPA|/k/}} || '''k'''enta, se'''k'''reto || |- | colspan=2 | l || {{IPA|/l/}} || '''l'''ista, '''l'''aba || {{IPA|/l/}} || '''l'''esa, k'''l'''a || |- | colspan=2 | m || {{IPA|/m/}} || '''m'''ucha, pre'''m'''io || {{IPA|/m/}} || '''m'''an, la'''m'''pi || |- | rowspan=2 | n || before {{angbr|co}}, {{angbr|cu}}, {{angbr|g}}, {{angbr|k}},<br>final except after stressed vowel || {{IPA|/ŋ/}} || ma'''n'''go, pa'''n''' || {{IPA|/ŋ/}} || a'''n'''ker, bo'''n''' || In Papiamento, {{angbr|c}} followed by {{angbr|o}} or {{angbr|u}} would be pronounced as a {{IPA|/k/}} (see below), thus having the same effect on the {{angbr|n}} as {{angbr|k}} would. |- | elsewhere || {{IPA|/n/}} || '''n'''atural, te'''n'''e, algu'''n''' || {{IPA|/n/}} || '''n'''echi, he'''n'''de, tempra'''n''' || |- | colspan=2 | ñ || {{IPA|/ɲ/}} || a'''ñ'''a, so'''ñ'''o || {{IPA|/ɲ/}} || ba'''ñ'''a, '''ñ'''apa || |- | colspan=2 | p || {{IPA|/p/}} || '''p'''ipa, ado'''p'''ta || {{IPA|/p/}} || '''p'''alu, sa'''p'''u || |- | colspan=2 | q{{ref|loan|a}} || {{IPA|/k/}} || '''q'''uesillo || {{IPA|/k/}} || '''Q'''uebec || |- | colspan=2 | r || {{IPA|/r/}} || te'''r'''a, '''r'''osa || {{IPA|/r/}} || ba'''r'''ba, pode'''r''' || |- | colspan=2 | s || {{IPA|/s/}} || '''s'''aya, '''s'''ucu || {{IPA|/s/}} || kru'''s''', pa'''s'''a || In Papiamento, the {{angbr|s}} has a {{IPA|/ʃ/}} sound in words ending in -sion. In Papiamentu, it is written as -shon. |- | colspan=2 | sc || {{IPA|/s/}} || adole'''sc'''ente, pi'''sc'''ina || || || |- | colspan=2 | sh{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''imis || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''ete || |- | colspan=2 | t || {{IPA|/t/}} || '''t'''in, '''t'''ata || {{IPA|/t/}} || '''t'''rapi, ri'''t'''mo || |- | colspan=2 | v || {{IPA|/b/}}<br>{{IPA|/v/}} || '''v'''iuda<br>di'''v'''orcio || {{IPA|/v/}} || '''v'''erbo, '''v'''itamina || |- | colspan=2 | w || {{IPA|/w/}} || '''w'''ega || {{IPA|/w/}} || '''w'''owo || |- | colspan=2 | x{{ref|loan|a}} || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || e'''x'''amen, cone'''x'''ion, refle'''x'''ion || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || || |- | colspan=2 | y || {{IPA|/j/}} || '''y'''ama, ha'''y'''a || {{IPA|/j/}} || '''y'''uda, ka'''y'''ente || |- | colspan=2 | z || {{IPA|/z/}} || '''z'''ona || {{IPA|/z/}} || '''z'''eta || In Papiamento, the {{angbr|z}} has a {{IPA|/s/}} sound in words ending in -eza, -anza or with a {{angbr|z}}. In Papiamentu, they are written as -esa and -ansa. |- | colspan=2 | zj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''eito || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''ar || | colspan=2 | ù || || || style="text-align:center" |/ʏ/ || b'''ù'''s, y'''ù'''frou |- | colspan=2 | ü || || ||style="text-align:center" | /y/ || h'''ü'''r |- |} == List di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (7th ed.). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Sustantivo''' (na [[Ingles]]: ''noun''; na [[Hulandes]]: ''zelfstandig naamwoord'') ta un tipo di [[palabra]] den gramatica cu ta sirbi pa nombra hende, luga, cos, idea, of otro ser, sea concreto of abstracto. E palabra “sustantivo” mes ta bini di [[Latin]] substantia, ku ta nifiká “substancia” of “loke ta di esencia”. == Rol den frase == Den un frase, un sustantivo ta generalmente e sujeto of e objeto di un verbo. E ta e elemento ku e verbo ta referí na dje, i regularmente ta precedí of sigui pa un [[artikulo]] (manera “un”, “e”, “esey”) of un [[adhetivo]]. == Clase di sustantivo == Sustantivonan por wordo dividí den varios kategoria: '''Sustantivo komun''': nombra hende, kos of lugá den manera general, por ehèmpel: mùsiko, buki, isla. '''Sustantivo propio''': nombra spesífiko pa hende, lugá of entidad, i ta skibí ku mayuscula, manera: Maria, Aruba, Google. '''Sustantivo konkretu''': nombra kos ku por wordo mira of tuma, manera: mesa, silla, barco. '''Sustantivo abstrakto''': ta referí na idea, sentimiento of estado, manera: amistat, libertat, konsenshi. == Género y número == Tur sustantivo den Papiamento tin un [[género gramatikal]]: ta òf masculino òf femenino. E género ta influenshá e forma di artikulo y adhetivo ku ta akompañ'é (por ehèmpel: e homber vs e muher). Tambe, sustantivonan por ta den forma [[singular]] (un solo) of [[plural]] (más ku un), manera: buki / bukinan, muchanan / mucha. == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. * Trupia, Sandro (1995). ''Linguistica generale e grammatica''. Zanichelli. [[:Kategoria:Gramatika]] [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------- {{Databox}} '''Kontakto di idioma''' en.wiki:Contacto di idioma ta sosodé ora ku papiadónan di dos òf mas idioma òf variedat ta interkambiá ku i influensiá otro. E estudio di kontakto di idioma ta wòrdu yamá lingwístika di kontakto. Kontakto di idioma por sosodé na fronteranan di idioma,[1] entre idiomanan di adstrato, òf komo resultado di migrashon, ku un idioma intrusivo ku ta fungi komo sea un superstrato òf un substrato. Ora ku papiadónan di diferente idioma ta interkambiá estrechamente, ta tipiko pa nan idiomanan influensiá otro. Kontakto intensivo di idioma por resultá den konvergensia òf releksifikashon di idioma. Den algun kaso un idioma di kontakto nobo por wòrdu kreá komo resultado di e influensia, manera un idioma pidgin, krioyo òf miksto. Den hopi otro kaso, kontakto entre hablantenan ta sosodé ku efektonan duradero na eskala mas chikí riba e idioma; esakinan por inkluí e prestamo di palabranan di prestamo, kalku, òf otro tipo di material lingwístiko. Multilingwismo tabata komun durante gran parti di historia humano, i awendia mayoria hende na mundu ta multilingual.[2] Hablantenan multilingual por partisipá den kambio di kódigo, e uso di vários idioma den un solo kombersashon. Métodonan for di sosiolingwístika[3] (e estudio di uso di idioma den sosiedat), for di lingwístika di korpus i for di lingwístika formal ta wòrdu usá den e estudio di kontakto di idioma. ---------- [https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250524.pdf Celebra ta de vez en cuando, trabao ta continuo], Bon Dia Aruba, Rubrica Asina bon Nos Papiamento ta? (24 di mei 2025) Como medio di comunicacion nos posicion ta diferente, ya cu nos ta para meymey di e desaroyo di nos idioma a base diario. Esey ta duna un obligacion extra, pasobra loke nos ta publica ta pasa bao wowo di miles di lector diariamente. Mihor nos percura anto pa skirbi di tal forma cu nos ta respeta loke tin, pero di otro banda ta mira lo valioso di e entrada continuo di palabra nobo den nos idioma y usa nan di forma apropia.Den e casi cuatro aña di existencia di e column aki, nos a toca un sinfin di tema, semper di forma critico, sin ofende ningun hende. Na ocasion di e promer aniversario, na augustus 2022, nos a publica un lista di e topiconan cu nos ta trata den e aña ey, di forma critico. Esakinan ta duna un bon impresion di e amplitud di e temanan y a la vez ta mustra cu ainda tur ta relevante. Un resumen: * Aki, akinan, akinanan... tocante uso innecesario y excesivo di ‘nan’ * Uso innecesario y excesivo di ‘wordo’ o ‘ser’ * Paso o pasobra? Papia y skirbi ta dos cos diferente * Atende cu... o atende? Atende un asunto cu un persona; no atende cu un asunto * ‘Encuanto di’ y ‘tocante di’, tambe ‘durante di’: uso incorecto y innecesario di e palabra ‘di’ Contra? O Contra di...? * Uso corecto di ‘na’ den diferente contexto; ki ora ‘den’ y ki ora ‘na’? * Palabra modifica incorectamente: ‘nombracion’, ‘comportacion’, ‘cargacion’ (nombramento; comportamento; cargamento) * Parha o pahra...? Un palabra modifica recientemente * Tabatin o tabata tin...? Kico ta corecto? * Gobernado o Gobernador... Ta usa e ‘r’ si of no? * Diferencia entre idioma papia y skirbi * Agradable o agradabel...? Tocante origen Portugues/Spaño di e variantenan Directiva o ‘Hunta di Directiva’ Con pa adopta termino corectamente * Ki ora un palabra ta bira ‘Papiamento’...? * E proceso di adopcion y adaptacion Reforza, enforsa, reenforsa...? Palabra adopta di diferente fuente, reemplazando palabra existente caba “Esey no tin di haber cu…?” Corecto, of no? Origen di e expresion Compromiso, compromis, compromise...? Mesun palabra, adopta di diferente banda * Di dje, den dje, di unda e ‘dje’ ta bin...? * Doble negacion: ki ora si y ki ora no? * Uso di distincion di genero masculino/femenino * Ortografia uniforme un reto...? Variedad di ortografia cu medionan ta haya di tur banda * Terminonan opuesto: ‘progresivo’ o ‘progresista’; ‘conservativo’ o ‘conservador’? * Entre ‘advertencia’ y ‘advertentie’; uso corecto of no? Curasha o encurasha...? Reforza o reenforza...? Uso corecto of no?Pret of leuk...? Eigenlijk of...? Influencia di Hulandes den Papiamento Pa of Pa...? Para o por...? Voor of door...? Origen di nos ‘pa’ * E la bay o el a bay? Kico ta corecto? * Tocante eror gramatical cu casi no ta ripara... ‘Loke ta’ o ‘loke cu ta’? * Paris o Parijs? Londen, London o Londres? Variedad den nomber geografico...Nacionnan Uni o United Nations; IMF o FMI...? Cual idioma tin preferencia...? * Entre desaroyo liber y formalisacion di idioma: ki rumbo pa tuma? Papiamento manera papia..., o skirbi? * Tocante uso di ‘es’, ‘esnan’, ‘esunnan’...‘Cune’ o ‘cu nan’: * Tocante erornan cu no ta detecta facilmente...Papiamento ta rico na diferente tipo di vocal; a traves di influencia diverso * Algo mas di nos herencia Portugues; un exploracion den nos vocabulario. Nota: si bo ta desea pa nos trata un tema specifico atrobe, o mas amplio, laga nos sa via reaccion riba Facebook, o un mail na bondia.aruba@gmail.com --------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Educacion Profesional Intermedio''' (EPI) ta enseñansa riba nivel MBO (''Middelbaar Beroepsonderwijs'') na [[Aruba]]. E ta encera ... Colegio EPI ta e unico instituto di enseñansa riba nivel MBO na Aruba., situa den Venusstraat 3 na Oranjestad?? == Colegio EPI == A funda Colegio EPI riba prome di augustus 1997. Ta ofrece educacion na nivel 3, 4 y 5 consistiendo di e unidadnan; Salubridad & Servicio, Economia, Hospitalidad y Turismo y Ciencia & Tecnologia.<ref>[https://24ora.com/na-colegio-epi-partido-futuro-a-gana-eleccion-cu-nuebe-asiento/ Na Colegio EPI partido FUTURO a gana eleccion cu nuebe asiento], 24ora.com (2 di december 2024 </ref> Na aña 2022 Colegio EPI a introduci ocho estudio nobo. Na tur por scoge entre 13 diferente estudio, manera: Allround medewerker Information Technology Systems and Devices, Expert Information Technology Systems and Devices, Elektrotechniek, Allround Assistant Business Services, Business Administration & Control Specialist, Certified Cook, Associate of Applied Science in Culinary Arts, Zelfstanding Medewerker Travel & Hospitality, Leidinggevende Travel & Hospitality, Associate Of Science Degree in Hotel and Restaurant Management, Verpleegkundige, Verzorgende y Social Pedagogische Medewerker. Colegio EPI ta conta cu mas di 2000 studiante y mas cu 74% di nan ta logra termina nan estudio cu exito. [[:Category:Enseñansa]] [[:Category:Aruba|Enseñansa]] ---------------------------- == Arte di Palabra == '''Arte di Palabra''' ta un competensia literario ku partisipashon di hoben di Aruba, Boneiru i Korsou. (zie nl.wiki) Meta di e evento ta pa promove amor pa cultura di idioma Papiamento y aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y e desaroyo di dominio di idioma. == Historia == E evento di Arte di Palabra ta existi for di aña 2000 i a cuminsa na Korsou. Ange Jessurun, consulente di Papiamento e tempo ey, a krea e evento pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y [[haiku]]. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. == Publikashon == *Pòtpurí Arte di Palabra 2009, kolekshon di e miho obranan propio 2000-2008 *Pòtpurí Arte di Palabra 2014, bundel van de beste eigen werken 2009-2013 *Pòtpurí Arte di Palabra 2019, bundel van de beste eigen werken 2014-2018<ref>{{citeer boek|url=https://data.swpportal.com/upload/books/files/pdf.php?hash=f612ef13d53ec151f70f21767b8546f4&filename=potpuri-arte-di-palabra-2019_inkijkexemplaar.pdf|taal=pap|werk=Arte di Palabra|titel=Pòtpurí Arte di Palabra 2019|datum=|bezochtdatum=10 september 2019}}</ref> nl.wiki:Arte di Palabra ta un kompetensia den Papiamentu pa hóbennan den enseñansa sekundario na Aruba, Bonaire i Kòrsou. Nacemento For di aña skolar 1998-1999 "Papiaments" a bira un asignatura obligatorio den enseñansa sekundario na Kòrsou. E dato aki a duna e impulso pa e inicio di Arte di Palabra, cu na aña 2000 a tuma luga pa prome biaha na Curaçao. For di aña 2006 ta organisá kareda na Bonaire i for di aña 2009 tambe na Aruba. Arte di Palabra ta tuma lugá tur aña i su meta ta pa desaroyá talento literario hóben i literatura pa mucha papiamentu dor di recitashon di poema i konta storia. E kompetensia tin tres kategoria di presentashon: poesia, haiku i relato kòrtiku. Kada kategoria ta dividi den dos grupo: klasnan di skol 1-2 i klasnan di skol 3-6. Den klasnan 1 i 2 ta trata di poemas i storianan eksistente i den klasnan mas haltu ta trata di obranan original (propio). E evaluashon ta distinguí entre trabou propio i trabou eksistente. E finalistanan for di e rondonan di klasifikashon na Aruba, Bonaire i Kòrsou lo kompetí ku otro den e ronde final.[1] 1] E final di Arte di Palabra ta pasa pa tur isla i ta dirigí dor di e Stichting Arte di Palabra ku sosten di Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch gebied. E final ta generalmente konektá ku e entrega di e premionan di Tapushi Literario na honor di e ikonanan kultural na Aruba, Bonaire i Kòrsou. {{Appendix}} NOTES DIA 29 di juli 2021 a tuma lugar na Aruba, na Cas di Cultura, final di e competencia literario Arte di Palabra, cu participacion di hoben di Aruba, Boneiro y Corsou.<ref>https://www.awemainta.com/newspapers/AM210810/offline/download.pdf Arte di Palabra un celebracion na, di y pa Papiamento di kita sombre], Awemainta, 10 ougustus 2021. Rekupera ougustus 2021</ref> Fundacion Lanta Papiamento (FLP) tabata presente y a keda encanta, un biaha mas. Tabata un fiesta di berdad cu a pone enfoke riba Papiamento su rikesa y bunitesa cultural y riba e creatividad y dominio di idioma Papiamento di nos hobennan. E anochi tabata cuadra exactamente cu e meta di e evento cultural aki: Promove amor pa cultura di nos idioma Papiamento. Enrikece nos idioma cu creatividad di nos hubentud. Den sala tabata reina un entusiasmo y alegria y e hobennan a mustra aprecio pa cada un di e participantenan. Tur participante tabata haya un ovacion cu hasta pitamento cu ‘vuvuzela’. UNION t’e palabra cu ta caracterisa e evento aki, union cultural y social entre Aruba, Corsou y Boneiro. Arte di Palabra den tur sentido di palabra ta un celebracion di Papiamento, e idioma unificado di e islanan aki. Masha pabien n’e hobennan participante, na nan docentenan y n’e organisadornan! ===Historia cortico=== Arte di Palabra ta existi for di aña 2000. Señora Ange Jessurun kende tabata consulente di Papiamento e tempo ey, a cuminsa cu e evento aki na Corsou, pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y haiku. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch Gebied ta yuda den financiamento di biahe y estadia. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. Y importante pa menciona, t’e publicacionnan cu Arte di Palabra a produci caba: Pòtpurí Arte di Palabra 2009, cu e mihor obranan di 2000-2008: Pòtpurí Arte di Palabra 2014, cu e mihor obranan di 2009-2013: Pòtpurí Arte di Palabra 2019, cu e miho obranan di 2014-2018. Por bisa cu e coleccionnan aki ta bon material literario pa cualkier lesado y bon material cu por uza den scol. {{Appendix}} Arte di Palabra ta aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y ta masha importante den desaroyo di dominio di idioma. ---------------- '''Modern Hebrew''' ({{lang-he|עברית חדשה}}, ''ʿivrít ḥadašá[h]'', {{IPA-he|ivˈʁit χadaˈʃa|}}, ''[[Literal translation|lit]].'' "Modern Hebrew" or "New Hebrew"), also known as '''Israeli Hebrew''' and generally referred to by speakers simply as '''Hebrew''' ({{lang|he|עברית|}} {{transliteration|he|Ivrit}}), is the form of the [[Hebrew language]] that was [[Revival of the Hebrew language|revived as a spoken language]] in the late 19th and 20th centuries, and the standard form of Hebrew spoken today. It is the official language of the [[State of Israel]]. Among [[Canaanite languages]], Modern Hebrew is the only one spoken today.<ref>{{cite book |author1=Huehnergard, John |url=https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |title=The Semitic Languages |author2=Pat-El, Na'ama |publisher=Routledge |year=2019 |isbn=9780429655388 |page=571 |access-date=2021-02-18 |archive-date=2023-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230701134731/https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |url-status=live }}</ref> ----------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Flag of the Governor of Curaçao.svg|thumb|300px|Bandera di Gobernador di Kòrsou]] '''Gobernador di Korsou''' ta e representante di e monarka [[Hulanda|hulandes]] (hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]]) na [[Kòrsou]]. A instituí e posishon dia [[10 di òktober]] [[2010]] ku Korsou su status komo pais outónomo denter di [[Reino Hulandes]]. Riba nominashon di e mandatario hulandes pa relashonnan di Reino, e monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un término di seis aña; esaki por wòrdu prolonga te maximalmente 12 aña. E gobernador ta dispone di un sekretariado, e gabinete di gobernador, i ta wòrdu asesorá pa e Konseho di Konsulta, konsistiendo di minimo sinku miembro, apuntá pa e gobernador. E '''Gobernador di Aruba''' ta e representante di e hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]] na [[Aruba]]; esaki ta conforme stipulacion den [[Constitucion di Aruba]] (''Staatsregeling van Aruba'').<ref>Articulo II.1 Staatsregeling van Aruba (AB 1987 nr. GT 1)</ref> E posicion a keda institui desde prome di januari 1986 ora Aruba a haya su status como [[Status aparte di Aruba|pais autonomo dentro di Reino Hulandes]]. E monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un termino di seis aña; esaki por wordo prolonga te maximalmente 12 aña. == Facultadnan di gobernador == Facultadnan di e Gobernador di Aruba ta subdividi den e facultadnan asigna na su persona mediante [[ley]] como organo di e Reino y como organo di e pais Aruba. De gouverneur heeft twee taken: hij vertegenwoordigt en verdedigt de algemene belangen van het Rijk en is hoofd van de regering van Curaçao. Hij is tevens vertegenwoordiger op Curaçao van het staatshoofd van het Koninkrijk. Als hoofd van de landsregering is de gouverneur onschendbaar.<ref>Bij ambtsmisdrijven moet hij echter terechtstaan bij de [[Hoge Raad der Nederlanden]]. Bij overige misdrijven kan per Koninklijk Bevel of door de Tweede Kamer vervolging worden bevolen bij de bevoegde rechter in Den Haag.</ref> De gouverneur oefent de uitvoerende macht uit met als verantwoordelijken de ministers, die verantwoording moeten afleggen aan de [[Staten van Curaçao]]. De gouverneur heeft geen politieke verantwoordelijkheden en maakt geen onderdeel uit van het kabinet. Tijdens de formatie speelt de gouverneur een rol bij het aanwijzen van de formateur. In 2012 leidde dit tot onrust, toen gouverneur Goedgedrag tegen de zin van de zittende (demissionaire) ministers, maar op verzoek van de meerderheid van de Staten, een formateur aanwees om een waarnemend kabinet te vormen. De gouverneur wordt door het staatshoofd aangewezen voor een periode van zes jaar op voordracht van de bewindspersoon voor koninkrijksrelaties van het Koninkrijk (en tegelijk van het land Nederland). Deze periode kan worden verlengd tot maximaal één termijn. De gouverneur wordt bijgestaan door zijn secretariaat, het kabinet van de gouverneur, en wordt geadviseerd door de Raad van Advies, bestaande uit ten minste 5 leden, aangewezen door de gouverneur. == Lista == Op 10 oktober 2010 werd Curaçao een land binnen het [[Koninkrijk der Nederlanden]]. Voor deze datum vertegenwoordigde de [[Lijst van gouverneurs van de Nederlandse Antillen (1954-2010)|gouverneur van de Nederlandse Antillen]] onder meer Curaçao. E promé gobernador di Kòrsou tabata [[Frits Goedgedrag]], kende tambe tabata e último [[gobernador di Antia Hulandes (1954-2010)|gobernador di Antia Hulandes]] prome ku esaki a wordu disolbi dia [[10 di òktober]] [[2010]].<ref>RNW.nl - [https://web.archive.org/web/20110120003916/http://www.rnw.nl/caribiana/article/gouverneurs-voor-curacao-en-sint-maarten Gouverneurs voor Curaçao en Sint Maarten]</ref> {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !! Nòmber !! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | | 2010 - 2012 | [[Frits Goedgedrag]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2012 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | (interino) |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Lucille George-Wout-crop.jpg|95px]] | 2013 - presente | [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> | 4 di novèmber 2013 |} {| class="wikitable" ! Van ! Tot ! Nomber ! Bijzonderheden |- | 10 oktober 2010 || novèmber 2012 || [[Frits Goedgedrag]] || |- | november 2012 || novèmber 2013 || [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] || interino |- | november 2013 || presente || [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> || |} == Lista di gobernador interino == Bij koninklijk besluit kunnen een of meerdere waarnemend gouverneurs worden benoemd die de gouverneur vervangen bij ziekte of afwezigheid of hem vervangen na zijn ontslag of overlijden. {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !![[Gobernador interino]]!! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2010 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | | 2013 - 2019 | [[Nolda Römer-Kenepa]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Michèle Russel-Capriles.jpg|95px]] | 2019 - presente | [[Michèle Russel-Capriles]] | 1 di yüni 2019 |} * 10 oktober 2010 - [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] * 1 juni 2013 - [[Nolda Römer-Kenepa]] * 1 juni 2019 - [[Michèle Russel-Capriles]]<ref>{{cite news|url=https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|werk=Curaçao.nu|titel=RMR benoemt Russel-Capriles tot waarnemend gouverneur van Curaçao|datum=17 mei 2019|bezochtdatum=8 juni 2019|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190608092330/https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|archiefdatum=2019-06-08}}</ref> {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] [[:Category:Organonan Gubernamental]] --------- {{Databox}} ==Idiomanan na Aruba == Aruba ta un sociedad sumamente multilingual caminda mayoria di e habitantenan ta domina mas cu un idioma. Hopi [[Arubiano]] ta capas di combersa den por lo menos tres di e siguiente idiomanan: Papiamento, Hulandes, [[Ingles]] y [[Spaño]] y ta cambia comodamente entre dos of mas di e idiomanan aki den bida diario, haciendo e isla un di e teritorionan linguisticamente mas diverso den Caribe. E [[pais insular]] tin dos [[idioma ofisial|idioma oficial]], cu ta [[Papiamentu|Papiamento]] y [[Hulandes]]. E sistema di enseñansa local ta rekerí pa studiantenan siña Ingles y Spaño desde scol basico. Otro idiomanan, manera [[Portugues]], [[Chines mandarin|Chines]], [[Idioma Krioyo Haitiano|Crioyo Haitiano]] y hopi otro, tambe ta wordo papia den comunidadnan minoritario riba e isla. Segun estimacion na 2010 e gruponan etnico mas grandi tabata: Hulandes 78.7%, [[Colombia]]no 6.6%, [[Venezuela|Venezolano]] 5.5%, [[Republika Dominikano|Dominicano]] 2.8% y [[Haiti]]ano 1.3%.<ref name=":0">{{en}}{{Citeer web |titel=Aruba |datum=2025-03-25 |werk=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |bezochtdatum=2025-07-28 |uitgever=Central Intelligence Agency}}</ref>, Tur e cuater idioma, Papiamento, Hulandes, Ingles y Spaño, cu ta wordo uza como idioma principal of idioma primario bou di e poblacion Arubano a mira cambio den e periodo di 1980 te 2010 (idioma principal ta expresa den tabel como % di e total).<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref>: {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! Idioma principal!! 1980<br>% || 1990<br>% || 2000<br>%!! 2010<br>% || Trend |- | [[Papiamentu|Papiamento]] || &nbsp;&nbsp;80.1 || &nbsp;76.6 || &nbsp;&nbsp;69.4 || &nbsp;&nbsp;68.3 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- | [[Spaño]] || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;7.4 || &nbsp;&nbsp;13.2 || &nbsp;&nbsp;13.5 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{increase}} |- | [[Hulandes]]|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;5.0 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;5.4 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.0 ||&nbsp;&nbsp;{{steady}} |- | [[Ingles]] || &nbsp;&nbsp;10.6 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.9 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.1|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7.0 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- |} == Idiomanan oficial == === Papiamento === {{wak articulo|Articulo principal: [[Papiamento na Aruba]]}} Segun Gobierno di Aruba, e [[lenga materno|idioma materno]] y idioma primario di casi tur Arubiano ta Papiamento,<ref>{{en}}{{Cite web |title=Language |url=http://www.aruba.com/ExploreAruba/Culture/language.aspx |url-status= |archive-url=https://web.archive.org/web/20110809190231/http://www.aruba.com/explorearuba/culture/language.aspx |archive-date=2011-08-09 |access-date= |website=aruba.com}}</ref> un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu su raiz te na [[siglo 16|siglo diesseis]]. Sinembargo, Papiamento no tabata papia extensamente na Aruba te den siglo 18 y 19, ora cu e idioma a bira mas presente den material riba e isla, particularmente den e bukinan di scol Catolico Romano. Papiamento ta un idioma mescla cu ta combina elementonan for di [[Portugues]], Spaño, Hulandes y tambe algun rasgo di idiomanan Africano y Arawak.<ref name=":0"/> Su evolucion a tuma luga na Corsou durante siglo 16 ora cu e Africanonan sclabisa y e sclabisanan Spaño a desaroya un medio comun pa por comunica entre nan mes. Desde mei 2003, Papiamento ta e di dos idioma oficial riba Aruba, hunto cu Hulandes<ref>[https://www.gobierno.aw/1311-kunst-wetenschappen-en-taal Landsverordening officiële talen], Gobierno di Aruba</ref>, y e ta ser considera como un marcador esencial di identidad nacional. Den area di enseñansa, Papiamento no tabata ricibi masha atencion na Aruba te na 1995. E idioma a wordo inclui oficialmente den e curiculo escolar na 1998 y 1999. Desde e tempo ey, e isla a brasa su idioma nativo. Awendia, bijbel, diccionario y cuentanan di hada skirbi den e idioma ta facilmente disponibel riba e isla. === Hulandes === Pa decadanan Hulandes ta un di e idiomanan oficial di e isla ya cu e isla ta un parti contituyente di [[Reino Hulandes]]. Apesar di su status oficial, e ta incomun como un prome idioma papia. Un estudio di Croes (2015) entre estudiantenan a revela cu, apesar di e uzo amplio di Hulandes como idioma di instruccion, e idioma practicamente no tin funcion comunicativo pafor di les.<ref name=":1">{{citeer web|url=https://studenttheses.uu.nl/bitstream/handle/20.500.12932/42633/The%2520Current%2520Context%2520of%2520the%2520Language%2520of%2520Instruction%2520in%2520Aruban%2520Education%2520-%2520Master%2520Thesis%2520-%2520Kristi%2520Lo-Fo-Sang.pdf?sequence=1|titel= The Current Context of the Language of Instruction in Aruban Education Towards a more inclusive Multilingual Education|auteur=Kristi Lo-Fo-Sang|datum=2022|uitgever=Universidad Utrecht}}</ref> Banda di enseñansa, e uzo di Hulandes ta principalmente den asuntonan huridico y di gobernacion.<ref>{{Cite web |title=About Us |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |access-date=2014-05-20 |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |archive-date=2014-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean}}</ref> == Otro idiomanan comun == === Ingles === Aruba a reconoce Ingles como un idioma internacional, y a exigi pa muchanan siña Ingles for di klas 4 di scol basico. Uzo di Ingles riba e isla ta data for di cuminsamento di [[siglo 19|siglo diesnuebe]], tempo cu e Inglesnan a ocupa [[Kòrsou|Corsou]], Aruba y [[Boneiru|Boneiro]]. Ora cu e gobernacion Hulandes riba e islanan a reanudá na [[1815]], autoridadnan a tuma nota di e uzo ya generalisa di e idioma.<ref name="Putte">{{Cite book |last=Van Putte |first=Florimon |title=Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd |publisher=de Walburg Pers |year=1999 |location=Zutphen |language=nl}}</ref> Fin di añanan 1920 y inicio di añanan 1930 un cantidad grandi di hende cu ta papia Ingles, for di particularmente [[Karibe anglofóniko|Caribe anglofonico]], a wordo treci na e isla durante e añanan di boom di petroli. Hopi di e inmigrantenan aki tabata biba den e area di [[San Nicolas]], caminda [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] tambe tabata situa. Te cu awe, hopi di nan descendiente a keda cu Ingles Crioyo como nan prome idioma.<ref name=":1"/> Aunke Ingles no ta e [[lingua franca]] riba e isla, el a bira un idioma hopi popular bou di e hubentud. Ademas, Ingles ta un di e idiomanan mas importante den economia di Aruba. Un di e sectornan economico principal ta [[turismo]], mientras un cantidad significante di turista ta procedente di Merca y Canada.<ref name=":1"/> Mas recientemente, tin un aumento den uzo di idioma Ingles den enseñansa superior, por ehempel na [[Universidad di Aruba]]. === Spaño === {{wak articulo|Articulo principal: [[Idioma Spaño na Aruba]]}} Prome cu gobernacion Hulandes, Aruba tabata un colonia Spaño di 1499 te 1636. Spaño a bira un idioma importante riba e isla den [[siglo 18|siglo diesocho]] debi na cercania y lasonan economico estrecho cu colonianan Spaño den cercania den loke awor ta [[Venezuela]] y [[Colombia]],<ref name="Putte" /> Door di e localisacion geografico aki di Aruba, awendia hopi Arubiano y inmigrante tambe ta domina Spaño; 85% di e poblacion ta papia Spaño como di dos idioma.<ref name=":0"/> Studiantenan Arubiano ta cuminsa siña e idioma for di klas 5 di scol basico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1291007560|titulo=Languages on Aruba}} {{References}} }} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Idioma]] ----------------------------------------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Hilda de Windt-Ayoubi''' ( ) ta un lingwista, traduktor, outor, poeta, kolumnista i papiamentista di [[Kòrsou]]. lingwista, poeta, pintor i traduktor di The Prophet di Kahlil Gibra == Bida == Hilda Ayoubi a nase i lanta na Kòrsou. Famia di 5 yu muhe di mayornan di Libano. Hilde de Windt-Ayoubi a studia idiomanan ingles i spañó, tambe literatura. Na 2014 a sali e buki 'E Profeta', un tradukshon ku el a hasi di e buki ingles 'The Prophet', obra maestral di e eskritor Kahlil Gibran. Pa esaki el a risibí na 2014 un distinshon di 'The George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair' na e universidat di Maryland. Hilda a skirbi su promé poemanan na 1972, tempu ku e tabata studiante na Nijmegen, Hulanda. Despues e no tabata aktivo mas. Na desèmber 2007 el a kuminsá skirbi atrobe, pero tabata te na 2009, inspirá pa su kolega Robbie Griffith (†), ku el a bolbe kuminsá skirbi i publiká. Su poemanan na ingles, hulandes, spañó i papiamentu ta sali regularmente durante e último dékada den e korant Amigoe. She was born and raised in Curaçao. She was a secondary school teacher and a lecturer at the University in Curacao. Her works include Gedicht (2018) and Geef me je Taal (2019); for her Papiamento translation of Kahlil Gibran’s The Prophet (2014), she was awarded the Kahlil Gibran Chair at the University of Maryland. In 2019 she received UNESCO’s Certificate of Merit for her work on Papiamento.<ref>https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/translingualism-translation-and-caribbean-poetry/ Translingualism, Translation and Caribbean Poetry], Werkgroep Caraibische Letteren (2022)</ref> She writes in Dutch, French, English, Papiamento and Spanish. == Bibliografia == * ''La dislocación de los elementos oracionales y la elipsis en los refranes de La Celestina'' (2011, UoC) * ''Gedicht'' (2018?, kolekshon di poesia) * ''Geef me je taal. Dat ik je beter versta / Duna mi bo idioma. Pa mi por komprondé bo miho'' (2019) * ''Translingualism, Translation and Caribbean Poetry'' (2022, kolekshon di poesia multilingual huntu cu Piet Muysken) Hilda De Windt – Ayoubi, schrijfster, dichteres, columniste, kunstenares en hispaniste uit Curaçao. Ze is bekend vanwege o.a. haar vertaling in haar moedertaal Papiaments van het bekende boek The Prophet van Kahlil Gibran, CDL University Press, verschillende vertalingen van gedichten en haar jarenlange publicaties van gedichten in vier talen in de krant Amigoe op Curaçao. Ze presenteerde op deze middag ook haar Papiamentse vertaling van The Prophet die dit jaar wereldwijd haar 100-jarig bestaan viert en al in 105 talen, waaronder ook het Hindi, is vertaald.<ref>Henk Moeniralam,[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/papiaments-gedicht-moedertaal-van-hilda-de-windt-ayoubi-ook-in-sarnami-vertaald/ Papiaments gedicht ‘Moedertaal’ van Hilda de Windt-Ayoubi ook in Sarnámi vertaald], Werkgroep Caraibische Letteren (2023)</ref> I studied at the Catholic University in Nijmegen, nowadays named Radboud University. I also studied at UoC in Curacao, Dutch Antilles. I have a Master degree in Education with major in the Spanish Language and a Bachelor degree in Public Relations. Further on, I have a minor degree (LO) in English. I have been teaching the Spanish Language and Literature for more than 30 years at a secondary school and also have been teaching Didactics, Analysis of Methods, Spanish Grammar and Oral and Written Communication for more than eight year at University of Curacao. I translated "The Prophet" (by Kahlil Gibran) into the Papiamentu language. This translation was published by the Maryland University Press. For this translation I was granted an award by the George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair for Values and Peace, May, 2014. Further on, I attended an art Academy for four years. As part of a group exhibition I exhibited four times several of my paintings. I write poetry in six languages, Papiamento, Dutch, English, Spanish, Italian, and French. Recently my first poetry book illustrated with twenty of my paintings was published by LM Publishers in the Netherlands. I Master different languages, for example, Dutch, Spanish, English, Papiamentu. Currently, I am also studying different other languages, like Italian, Quechua. I am very interested in promoting and conserving Native Languages. Therefore, my poetry often focuses on native languages. In 2019, my second poetry book that focuses on language will be published. I belief that it is of utmost importance to focus more on Literature (specifically on creative writing) and Art in the education at school.<ref>[https://independent.academia.edu/HildadeWindtAyoubi Hilda de Windt Ayoubi]</ref> {{Appendix}} -------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Sidney M. Joubert''' (☆ [[1939]] na [[Kòrsou]]) ta un dosente, lingwista i papiamentista di [[Kòrsou]]. Na 2023 el a risibí e titulo di ''doctor honoris causa'' di [[University of Curaçao]] pa su kontribushon na [[idioma]] [[papiamentu]]. == Bida == == Bibliografia == * Dikshonario di verso Papiamento-Hulandes NOTES Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC March 20, 2023 REDAKSHON.<ref>[https://kikotapasando.com/2023/03/20/eredoctoraat-voor-sidney-joubert-bij-de-uoc-sidney-joubert-doctor-honoris-causa-bij-de-uoc/ Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC / Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC], Willemstad, 18 maart 2023</ref> Op 16 maart jl. werd tijdens een plechtige openbare zitting van het College van Decanen van de Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (UoC), aan de heer Sidney. M. Joubert, het eredoctoraat verleend. In een volle Aula opende de Rector Magnificus, dr. Francis de Lanoy, deze plechtige zitting, waarbij hij alle aanwezigen in de zaal welkom heette, in het bijzonder de heer Joubert en de twee paranimfen, mevrouw Lucille Berry-Haseth en de heer Edward John Joubert, die hem flankeerden tijdens deze plechtigheid. De decaan van de Algemene Faculteit, drs. Adriënne Fernandes, nam vervolgens het woord, en ging kort in op de redenen die voor de Algemene Faculteit aanleiding waren om de heer Sidney Milton Joubert voor te dragen als kandidaat voor het eredoctoraat. Zij gaf aan dat de heer Joubert over een tijdsbestek van vijftig jaar, zich bijzonder verdienstelijk heeft gemaakt voor de gemeenschap, op het gebied van taalkunde van het Papiamentu. Bovendien wees zij erop dat de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan is. Het eredoctoraat, zo vervolgde zij, wordt als welverdiend eerbetoon aan deze kandidaat verleend voor zijn zeer uitzonderlijke prestaties in het kader van culturele en academisch gerelateerde verdiensten. De heer Joubert, met zijn talrijke merites is van bijzondere betekenis voor de Algemene Faculteit, die taal, literatuur en cultuur centraal stelt, de lerarenopleiding Papiamentu aanbiedt en een leerstoel heeft gerelateerd aan het bestuderen en verwerven van Papiamentu. Het is dan ook niet verwonderlijk dat vanuit deze faculteit de rol van het Papiamentu als algemene omgangstaal in de Curaçaose samenleving, met deze erebenoeming, bekrachtigd en versterkt wordt. Vervolgens nam de Rector Magnificus het woord, die na verwijzing naar de mogelijkheid die de Landverordening Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (LuoC) biedt (art. 37 lid 2), de heer Sidney M. Joubert en zijn twee paranimfen naar voren riep om hen ten overstaan van het College van Decanen de bul te overhandigen. Prof. dr. Ronald Severing, verbonden aan de Algemene Faculteit, en promotor van Sidney Joubert bij deze plechtigheid, sprak bij de laudatio, lovende woorden uit, verluchtigd met een powerpoint, met afbeeldingen van werken van de heer Joubert. Hij gaf aan dat de heer Joubert een fervente taaldeskundige en in het bijzonder een verwoede Papiamentist is. Eerder was hij docent Spaanse taal- en letterkunde op de middelbare school en de UNA en tevens beëdigd vertaler en lexicograaf. Hij werd bij de oprichting van het overheidsbureau Sede di Papiamentu (1983) aangesteld om aan een vocabulaire van het Papiamentu te werken. Sindsdien zijn er van zijn hand ten behoeve van het Papiamentu, vocabulaires (1988, 1990) verschenen en verder woordenboeken in druk (1991, 1999, 2007), met supplementen (1997), een taalgids Papiamentu voor toeristen (1994), digitale woordenboeken (2002), online versies (Google Chrome, Microsoft Edge, Mozilla Firefox en Safari) en achtereenvolgende spellingcheckers Papiamentu voor Microsoft Office (2003-2014) Windows 98-8.1 (2001, 2007, 2014). Naast kenner van de taalkunde van het Papiamentu en de autoriteit op het gebied van de gemeenschappelijke Papiamentse woordenschat, is de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan, blijkens de omvangrijke driedelige gezamenlijke uitgave in het Papiamentu, Pa saka kara (1109 pp., 1983); ook verzorgde hij met auteursgroepen tweetalige Nanzi-boeken (2005, 2019). Hij is Papiamentu-connaisseur bij uitstek, getuige de talrijke publicaties van zijn hand en ook samen met lokale en buitenlandse deskundigen. Hij heeft zich bekwaamd en intensief ingezet voor het promoten van de studie, kennis en correct gebruik van het Papiamentu vanaf begin zeventiger jaren tot heden. Hij is ook medeverantwoordelijk voor de meer dan 400 woorden Antilliaans-Nederlands die in het Groene Boekje zijn opgenomen. Gedurende een aantal jaren, zijn de krantenteksten van het Antilliaans Dagblad en de Amigoe verzameld. Uit die verzameling zijn door onder andere de heer Joubert karakteristieke woorden geselecteerd die in het Groene boekje terecht zijn gekomen als: empaná, blenchi, dushi, karkó en snèkbar. Tevens is hij vanaf het begin (1999) tot recentelijk (2018) betrokken geweest bij de samenstelling van het Papiamentu-dictee en ook als jurylid van het jaarlijkse Diktado Nashonal Papiamentu in de aula van de UoC. De eredoctor is reeds meerdere malen eervol onderscheiden en heeft meervoudig eerbewijs mogen ervaren vanuit diverse maatschappelijke en academische instituties. Na de laudatio van zijn promotor kreeg dr. Sidney Joubert het woord van de rector. Hij liet weten dat toen hij van zijn benoeming op de hoogte werd gesteld, verrast was en zeer geëmotioneerd raakte. Hij dankte dan ook allen die betrokken waren vanaf de voordracht tot aan zijn benoeming. Hij vertelde hoe zijn belangstelling voor het Papiamentu begon. Dat gebeurde tijdens de colleges die hij volgde bij drs. Raúl Römer aan de Universiteit van Amsterdam. Raúl Römer onderzocht het Papiaments als toontaal. Joubert gaf voorbeelden als mata (plant) en mata (doden). Er was verschil in toon, hoog laag en laag hoog te horen. Op Curaçao werd Antoine Maduro zijn leermeester, waar hij ook mee samen werkte. Hij werd al snel door de overheid in twee opeenvolgende spellingcommissies voor het Papiamentu benoemd, in de commissie Römer en de commissie Jonis. Bij het Buki di oro, het gouden boekje met de officiële spelling van de overheid (2009), had hij ook zitting in de commissie die het werk voorbereidde. Na dit dankwoord en bijzonderheden over zijn werk, sloot de Rector Magnificus de officiële zitting. In het informele deel dat daarop volgde, spraken beide paranimfen de pas gedoctoreerde promotus toe. Lucille Berry-Haseth wees op haar lange vriendschap met de gepromoveerde en hun samenwerking op het gebied van Papiamentu. De laatste tien jaar hebben zij zich samen met een redactieteam beziggehouden met een verklarend woordenboek Papiamentu. Zij sloot af met een prachtige voordracht van het gedicht Oda na Sidney, dat zij eerder (2018) aan hem opdroeg. Vervolgens wist paranimf Edward John te vertellen dat zijn vader bekend stond als de leraar Spaans van het Peter Stuyvesant College. Hij vond het een eer dat hij de paranimf mocht zijn bij de promotie van zijn vader. Het informele deel werd afgesloten met een voordracht door Gregory Berry, die bij het publiek erg in de smaak viel met humoristische teksten uit de Papiamentu-literatuur van Guillermo Rosario, Pierre Lauffer en Elis Juliana. Het geheel werd afgesloten met een geanimeerde receptie op de patio van de Universiteit van Curaçao. {{Appendix}} ---------------- '''Frank Martinus Arion''', pseudónimo di '''Frank Efraim Martinus''' (n. [[17 di desèmber]] [[1936]] na [[Kòrsou]] - f. [[28 di sèptèmber]] [[2015]]) tabata un eskritor, poeta i lingwista [[Antias Hulandes|antiano]]. E tabata skirbi obranan tantu na idioma [[hulandes]] komo [[Papiamentu]]. Su obra mas famoso ta e novela ''Dubbelspel'' (Changá). E ta konosí tambe pa su investigashon di e orígen di Papiamentu i pa su empeño pa uso di Papiamentu komo idioma di instrukshon. == Biografia == Frank Martinus Arion a nase na 1936 i ta un di tres yu di Minuel Martinus Arion i Marina Jansen di bario di Buena Vista, [[Willemstad]]. Poko despues di su nasementu e famia ta muda pa [[Aruba]], unda su tata a wòrdu empleá pa e refineria [[Lago Oil & Transport Company|Lago]]. Ku kuater aña su mama i un ruman ta fayesé den un aksidente di tráfiko, despues di kual e ku su otro ruman a wòrdu mandá bek Kòrsou i alohá serka varios miembro di famia. Frank Martinus Arion a lanta den bario di [[Otrobanda]]. Fo'i skol básiko su talento pa skirbimentu a keda manifesta; den su último aña na skol básiko e ta gana e Premio Neerlandia pa e mihor ensayo na hulandes. Frank was een heel goede leerling. Hij mocht op de lagere school een aantal klassen overslaan. Durante su tempu na skol e ta kuminsa usa e nòmber Frank Efraim Martinus pa motibu di e laso ku su tata tabatin ku e [[partido polítiko]] [[Partido Nashonal di Pueblo|PNP]]. E no tabata deseá di wòrdu asosiá ku e aktivismo polítiko di su tata; te añanan 50 e ta usa su fam original pa publikashon di su promé obranan. Na kabamentu di skol sekundario na 1955, Arion ta muda pa [[Hulanda]] unda e ta studia idioma i literatura hulandes na [[Universidat di Leiden]]. Durante su temporada na universidat ela lanta e komunidat studiantil "Baranka Antilliana", kual tabata fungi komo refugio pa studiante prosedente di [[Antias Hulandes]], manera e mes. Tambe den e époka aki e tabata skirbi un seri di poema, kualnan a sali publika pa prome bes den e revista "Antilliaanse Cahiers" komo kolekshon titulá ''Stemmen uit Afrika''. ----- Na zijn schooltijd verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal- en letterkunde ging studeren aan de Universiteit Leiden. Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die, net als hijzelf, afkomstig waren uit de Nederlandse Antillen. Ook schreef hij in deze jaren een reeks gedichten, die in 1957 voor het eerst als bundel onder de titel Stemmen uit Afrika werden gepubliceerd in het tijdschrift Antilliaanse Cahiers. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het mede door hem opgerichte tijdschrift Encuentro Antilliano. Ook las hij regelmatig voor in het programma van de Nederlandse buitenlandse radio. Kort voor het einde van zijn studie onderbrak hij deze en keerde voor enige tijd terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij onderzoek deed naar de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiamentu. Hij publiceerde de resultaten van dit onderzoek in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch verder te studeren en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij het Instituut voor Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam.[2] Onder invloed van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel, waarin hij aan de hand van vier mannen die domino spelen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen in die tijd. Via de personages in de roman heeft Arion kritiek op de rebellen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen.[3] De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs. Arion doneerde het prijzengeld van 1000 ƒ aan de strijd tegen het apartheidsbeleid in Zuid-Afrika. In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam, waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin.[4] Vertaald met www.DeepL.com/Translator (gratis versie) de.wiki: Na zijn afstuderen verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal en Nederlandse letterkunde begon te studeren aan de Universiteit van Leiden . Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die net als hij uit de Nederlandse Antillen kwamen . Hij schreef in deze jaren ook een reeks gedichten, die in 1957 als bundel verscheen onder de titel Stemmen uit Afrika in het tijdschrift Antilliaanse Cahierswerden voor het eerst gepubliceerd. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het dagblad Encuentro Antilliano , waarvan hij medeoprichter was . Ook gaf hij regelmatig lezingen in het Nederlands buitenlands radioprogramma . Kort voor het einde van zijn studie brak hij het af en keerde voor een tijdje terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij zich bezighield met de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiaments. De resultaten van dit onderzoek publiceerde hij in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch zijn studie voort te zetten en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij de afdeling Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam . [2] Onder de indruk van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao, begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel , waarin hij aan de hand van het voorbeeld van vier dominospelende mannen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen op die tijd. Via de personages in de roman uit zich Arion kritisch over de opstandelingen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen. [3]De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en CW van der Hoogtprijs . Arion doneerde het prijzengeld van ƒ 1000 om de apartheid in Zuid-Afrika te helpen bestrijden . In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam , waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap van de stad. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin (in het Engels: "Farewell to the Queen"). [4] In 1975 ging Arion naar Zuid-Amerika, waar hij een aanstelling als docent aanvaardde aan een instituut voor de opleiding van leraren in de Nederlandse kolonie Suriname , die net onafhankelijk werd. Hier trouwde hij ook met zijn vrouw Trudi Guda, met wie hij twee kinderen zou verwekken. In 1980, na de machtsovername van Desi Bouterse , verliet het gezin Suriname en keerde terug naar Arion's thuisland Curaçao. Daar werkte hij aan de standaardisatie van het Papiaments en begon hij opnieuw onderzoek te doen naar de oorsprong ervan. Hij was vooral geïnteresseerd in de overeenkomsten tussen het Papiaments en de varianten van het Kaapverdiaans Creools, die worden gesproken op de eilanden voor de westkust van Afrika. Ook voerde hij campagne voor de invoering van het Papiaments als basisschooltaal op Curaçao, waardoor hij soms in conflict kwam met de lokale autoriteiten. In dit kader schonk hij in 1987 de particuliere basisschool Skol Humanistiko Erasmo , waar lessen werden gegeven in Papiaments. [5] Gedurende deze tijd begon Arion meer politiek betrokken te raken, wat culmineerde in de oprichting van zijn eigen partij, de Kambio Radical ("Radical Reversal", kortweg KARA) in 1988. KARA kreeg echter nooit genoeg stemmen om een ​​zetel in het parlement van het eiland te winnen. [6] In 1996 promoveerde Arion aan de Universiteit van Amsterdam. Zijn proefschrift was getiteld De kus van een slaaf. Papiaments West-Afrikaanse connecties en de oorsprong van het Papiaments en andere talen verkend. Hij bracht onder meer de stelling naar voren dat het Papiaments sterker dan voorheen bekend was beïnvloed door de geheime taal Guene, die door de plantageslaven van Curaçao werd gebruikt. Daarnaast heeft het Guene ook andere Caribische talen beïnvloed en zelfs de Engelse en Nederlandse taal. [7] == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doktoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (kontiniendo: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'') * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Mira tambe == * [[Gueni]] {{Commonscat|Frank Martinus Arion}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =191263500|titulo=Frank Martinus Arion}} {{References}} ;Lista di fuente * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3, pág. 405–410. * Wim Rutgers: ''Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba'', Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, pág. 272. * B. Jos de Roo: ''Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958'', Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam (2014), ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. Den: ''A History of Literature in the Caribbean''. Tomo 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia (2001), ISBN 90-272-3448-5, pág. 362. * ''Schrijver Frank Martinus Arion overleden''. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * ''Writer Frank Martinus Arion Passed Away'', Curacaochronicle.com (28 di sèptèmber 2015}}</ref> * ''Frank Martinus Arion geeft lintje terug'', Trouw.nl. (16 di desèmber 2008) }} {{DEFAULTSORT:Arion, Frank Martinus}} [[:Category:Ganador premio Cola Debrot]] [[:Category:Hende]] [[:Category:Kòrsou]] == Referensia == * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 407–408. * Wim Rutgers: Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba. 1. Auflage. Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, S. 272. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 408–409. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 410. * B. Jos de Roo: Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958. Hrsg.: Universiteit van Amsterdam. 1. Auflage. Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam 2014, ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. In: A History of Literature in the Caribbean. Band 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia 2001, ISBN 90-272-3448-5, S. 362. * Schrijver Frank Martinus Arion overleden. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * Frank Martinus Arion geeft lintje terug. In: trouw.nl. 16. Dezember 2008, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). == Weblinks == {{Commonscat}} [[:Category:Korsou]] [[:Category:Eskritor]] [[:Category:Hende]] Kort na de geboorte verhuisde het gezin naar Aruba, waar de vader een baan had aanvaard bij een plaatselijke oliemaatschappij. Toen hij vier jaar oud was, stierven Arions moeder en jongere broer bij een ongeval, waarna Frank en zijn zus werden teruggestuurd naar Curaçao, waar ze onderdak vonden bij verschillende familieleden. Zijn schrijftalent bleek al toen hij op de lagere school zat; in het laatste jaar van de basisschool won hij de Neerlandiaprijs voor het beste essay in het Nederlands. Tijdens zijn schooltijd begon hij de naam Frank Efraim Martinus voor zichzelf te gebruiken. De achtergrond was de politieke betrokkenheid van zijn vader bij de Nationale VolkspartijCuraçao, waardoor de naam "Arion" bekend werd bij veel bewoners van het eiland. Frank wilde echter niet geassocieerd worden met het politieke activisme van zijn vader; pas in de jaren vijftig gebruikte hij zijn oorspronkelijke achternaam weer voor de publicatie van zijn eerste werken. [1] '''Frank Martinus Arion''', seudónimo de '''Frank Efraim Martinus''' ([[Curazao]], [[17 de diciembre]] de [[1936]]-[[28 de septiembre]] de [[2015]])<ref name=fallece>{{cita noticia|título=Writer Frank Martinus Arion Passed Away|url=http://curacaochronicle.com/local/writer-frank-martinus-arion-passed-away/|fechaacceso=29 de septiembre de 2015|obra=curacao chronicle|fecha=28 de septiembre de 2015|idioma=inglés}}</ref> fue un escritor antillano. En 1955 se trasladó a los [[Países Bajos]] para estudiar letras neerlandesas en la Universidad de Leiden. En 1981 volvió a instalarse en su ciudad natal, tras residir unos años en [[Paramaribo]] ([[Surinam]]). Fue un fuerte promotor del [[papiamento]]. Hij werkte in Nederland , Suriname en de Nederlandse Antillen en schreef in het Nederlands en Papiaments . De roman Dubbelspel (nl) (1973) is zijn eerste boek en zijn grootste publiekssucces. == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' (Changa)<ref>[http://www.diegopuls.com.ar/index.php?option=com_content&task=view&id=112&Itemid=39&lang=es Doble juego, fragmento traducido al español (inédito)]; visitado el 21 de febrero de 2012</ref> *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doctoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (contiene: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'' * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Referencias== {{listaref}} == Link eksterno == *{{Enlace roto|1=[http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 página web sobre Arion del Fondo de las Letras Neerlandesas (en inglés)] |2=http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 |bot=InternetArchiveBot }} ------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Abraham Daniel Jesurun''' (n. [[20 di aprel]] 1839 na [[Korsou]] - f. [[20 di mart]] [[1918]] na [[Korsou]]) tabata un ....... [[Kòrsou]]. == Biografia == Jesurun a nase na aña 1939 na Willemstad. * Kasa ku Rachel David Capriles na 1880. * Na 1905 elegi Presidente di KVK Korsou. van 1884 tot 1919 In het grote boek over de History of the Jews of the Netherlands Antilles (1970) wordt Abraham Daniel Jesurun (1839-1918) ‘Curaçao’s then most cultured man’ genoemd, die verschillende talen in woord en geschrift beheerste. Hij wordt bijvoorbeeld een ‘specialist in Papiamento’ genoemd (Emmanuel & Emmanuel 1970, 1: 411, 454). Jesurun blijkt een belangrijk man geweest te zijn op Curaçao. Zo was hij secretaris-directeur van de Aruba Phosphaat Maatschappij, vele jaren voorzitter van de Kamer van Koophandel en Nijverheid en directeur van de Curaçaosche Bank. Ook is hij lid van de Koloniale Raad geweest en bestuurslid van het Geschied-, Taal-, Land- en Volkenkundig Genootschap te Willemstad. Voor al die activiteiten is hij onderscheiden: hij werd eerst ridder in de orde van OranjeNassau (1908), later officier (1913). In de serie ‘beroemde personen’ werd er in 1998 een postzegel met zijn beeltenis erop uitgebracht. <ref> ''Jan Noordergraaf'', [https://www.ivdnt.org/images/stories/onderzoek_en_onderwijs/publicaties/trefwoord/Papiaments_def.pdf Lexicografie op Curacao: Abraham Jesurun en zijn woordenlijst van het Papiaments (1898)]</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=it|oldid =129014577|titulo=Emilio Teza}} {{References}} }} [[:Category:Linguistica]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62275387|titulo=Dialect}} {{References}} }} [[:Category:Idioma]] ------- {{Variante|a}} [{Databox}} '''Pidgin''' ta e idioma ---------------- {{Databox}} E '''álfabèt latin''' ta un [[álfabèt|skritura alfabétiko]] foi kual den kurso di [[siglo]]nan a desaroyá un kantidat di álfabèt pa uso den kasi tur idioma skirbi den hemisferio oksidental, prinsipalmente na Nort i Sur Amerika, kasi henter [[Oropa]], Afrika supsahara i un kantidat di pais asiatiko na Oustralasia i Asia Sentral. E skritura latin tin e kantidat di usuario mas grandi na mundu. E skritura latin e ta forma e base di e [[Alfabèt Fonétiko Internashonal]] (IPA), i e 26 lèter mas komun ta e lèternan di e [[ISO basic Latin alphabet]]. E ta un álfabèt bikamaral di trinta lèter, kreá fin di siglo nuebe den imperio búlgaro (e aktual [[Nort Macedonia]]), pa e disípulonan di pader Cyrille òf posiblemente Clément d'Ohrid (e promé obispo di e iglesia ortodokso di [[Bulgaria]]) i ta basá riba e álfabèt [[Gresia|griego]] i glagolítiko. Ainda na komienso di siglo 21 ta usa e [[álfabèt siríliko]] den un kantidat di [[idioma slaviko]], entre otro búlgaro, masedoniano, [[idioma montenegrino|montenegrino]], servio, ukraniano, ruso i bieloruso. Bou influensia [[Rusia|ruso]] e ta komun tambe den hopi idioma ku no ta idioma slaviko manera [[kazachs]], [[idioma kirguis|kirguis]], [[tatar]] (idioma [[Turkia|turko]]), [[tajikistano]], [[idioma mongoles|mongoles]] inkluso hopi otro idioma chikitu. Te [[1859]] e tabata e skritura di e [[idioma rumano]] i den e antiguo [[Moldavia]] tabata skirbi e [[idioma moldaviano]] (un [[dialecto|dialekto]] rumano) ku un álfabèt siríliko. * Het Latijns schrift[1] is een alfabetisch schrift waarvoor in de loop der eeuwen een aantal alfabetten zijn ontwikkeld voor gebruik in vrijwel alle westerse geschreven talen, voornamelijk Noord- en Zuid-Amerika, bijna heel Europa, Sub-Saharaans Afrika en een aantal Aziatische landen in vooral Australazië en Centraal-Azië. Het Latijns schrift heeft het grootste aantal gebruikers ter wereld.[2] * '''Latin script''', also known as '''Roman script''', is a set of graphic signs ([[Writing system#General properties|script]]) based on the letters of the [[classical Latin alphabet]]. This is derived from {{cns|a form of the [[Cumae alphabet|Cumaean Greek]] version of|date=September 2021}} the [[Greek alphabet]] used by the [[Etruscan civilization|Etruscans]]. Several [[Latin-script alphabet]]s exist, which differ in graphemes, collation and phonetic values from the [[classical Latin alphabet]]. The Latin script is the basis of the [[International Phonetic Alphabet]], and the 26 most widespread letters are the letters contained in the [[ISO basic Latin alphabet]]. Latin script is the basis for the largest number of alphabets of any [[writing system]]{{sfn|Haarmann|2004|p=96}} and is the [[List of writing systems by adoption|most widely adopted]] writing system in the world (commonly used by about 70 percent of the world's population). Latin script is used as the standard method of writing in most Western, Central, as well as in some Eastern European languages, as well as in many languages in other parts of the world. ----------------- 4gh20oxf28zp473wwrbm7v2x4u0jny2 203646 203645 2026-09-09T12:14:14Z Caribiana 8320 203646 wikitext text/x-wiki * [https://www.ea.aw/pages/wp-content/uploads/2019/09/Literatura-na-papiamento-havo.pdf Literatura na papiamento] nieuw: [[diptongo]] - [[triptongo]] - [[gramatika]] - [[frase]] - [[silaba]] - [[semántika]] - [[suheto]] - [[supstantivo]] - [[athetivo]] - [[verbo]] - [[vocal]] - [[consonante]] - [[sufiho]] - [[atverbio]] - [[koma]] - [[pronòmber]] - [[singular]] - [[plural]] ------------------------- {{infobox organisacion |variante = c | nomber = Wintertuin Curacao | funda = 2017? | fundado= Joeri Oltheten | sede = [[Willemstad]] | pais = {{CUW}} | director = Joeri Oltheten | website = https://wintertuincuracao.org/ }} Wintertuin Curacao ta un organisashon literario na Willemstad, [[Kòrsou]]. * Joeri Oltheten is initiatiefnemer en directeur van Wintertuin Curacao.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/23046-curacao-doughnut-economy ], (29 di yanuari 2021)</ref> Wintertuin Curaçao ta aktivo for di 2017 komo organisashon ruman di Wintertuin, trahando pa fortalesé e infrastruktura literario den region di Karibe. Ku enfoke riba literatura i kontamentu di kuenta, e fundashon ta duna e kuentanan di habitantenan di e isla un lugá sentral den tantu e kultura oral komo skirbí di Kòrsou.<ref name="nl">https://wintertuin.nl/productie/wintertuin-curacao/ Wintertuin Curaçao], wintertuin.nl</ref> Aunke nos ta kolaborá estrechamente, Wintertuin i Wintertuin Curaçao ta dos fundashon separá, kada un ku su propio tim i enfoke. Huntu, nos ta komprometé na fortalesé e sektor literario di Kòrsou i oumentá akseso na e paisahe literario hulandes pa eskritornan talentoso di e isla.<ref name="nl"/> ==Notes== nl.wiki: Wintertuin is een literatuurorganisatie in de Nederlandse stad Nijmegen. Wintertuin organiseert literatuurprogramma's, workshops, industriedagen en literatuurfestivals, waaronder het jaarlijkse Wintertuinfestival in Nijmegen, en de Industriedag (voorheen bekend als Nieuwe Types) waar de toekomst van literatuur besproken wordt. Wintertuin onderhoudt warme banden met zusterstichting Wintertuin Curaçao. Daarnaast geeft Wintertuin diverse werken van Curaçaose schrijvers uit.[https://wintertuin.nl/productie/wintertuin-curacao/] ------- Leaving from living in a small apartment in Amsterdam, Oltheten had a chance to start with Wintertuin in Curaçao. Wintertuin is a literature organization which does lots of work in literature and story telling and the idea was to start some projects in Curaçao. I set up the foundation Wintertuin Curaçao and my first project became “Kurá di kuenta”. It is about stories of the elderly and it fits with our oral tradition. We have an aging population where a lot of people live in isolation. We have done “Kurá di kuenta” 4 to 5 times and it is a great thing to do.<ref name="Joeri">[https://share2uplift.org/influencer-joeri-oltheten/ Influencer Joeri Oltheten], share2uplift.org (desèmber 2020)</ref> We have also organized festivals and an international writing course, where spoken word artists from Holland and Belgium were presenting their poetry skills and enabling local artists.<ref name="Joeri"/> Projects: * 2024: Wintertuin Curacao Festival bij Lanthuis Vredenberg.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/30067-literatuur-en-meer-op-wintertuin-curacao-festival (23 di septemper 2024)</ref> Wintertuin Curaçao Festival is the largest annual literary festival of the ABC islands. The first edition took place in 2019 at the National Library of Curaçao. Wintertuin Curaçao has grown into a breeding ground for new writing talent, such as [[Ange Jessurun]] (Faya Lobi, 2022), [[Maghalie van der Bunt-George]] (Oro is goud, 2023) and [Etienne Ys]] (De Barmhartige Staat, 2024).<ref>https://wintertuincuracao.org/project/wintertuin-curacao-festival-2/</ref> * project FLI: Future Language Innovation FLI<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/30786-verbinding-door-taal Verbinding door taal], [[Antilliaans Dagblad]] (22 di februari 2025)</ref> * LengaGPT <ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/30813-wintertuin-lanceert-lengagpt (28 di februari 2025)</ref> * kurso di tradukshon * Creative writing academy Curacao ------------------- {{Databox}} '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa [[papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa komprendé pa hende ku no konosé e reglanan. E forma mas konosí ta yama ''lenga di p'', den kua e [[vocal|vokal]] di kada [[silaba|sílaba]] ta wòrdu ripití ku un ''p'' su dilanti.<ref name="dbnl">[[Pierre Lauffer]], [https://www.dbnl.org/tekst/lauf001unse02_01/lauf001unse02_01_0036.php Un selekshon di palabra i ekspreshon. Deel 2], dbnl.org (1974)</ref><ref name=":0">{{citeer web|titel=Sambumbu|werk=[[Amigoe]]|auteur=[[Paul Brenneker]]|datum=1965-03-09|bezochtdatum=2026-09-05|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p003}}</ref> E wega di lenga ta sirbi komo entretenementu òf pa hasi un kòmbersashon ménos aksesibel pa hende ku no konosé e sistema.<ref name="Maduro"/> == Deskripshon == Galein ta un manera di papia ku deliberadamente ta alterá [[palabra]]nan di papiamentu. E no ta un idioma independiente. E reglanan por varia, pero den su forma mas simpel, yamá ''lenga di p'', e vokal di kada sílaba ta wòrdu ripití ku un konsonante ''p'' su dilanti. Por ehèmpel: :mi ta bai kas → '''mi'''pi '''ta'''pa '''bai'''pa '''kas'''pa. :mi ta weta → '''mi'''pi '''ta'''pa '''we'''pe'''ta'''pa. Tin tambe otro sistemanan pa forma galein. E reglanan por inkluí agregá un sílaba patras ([[sufiho]]), pone un sílaba dilanti ([[prefiho]]) òf invertí e lèternan di un sílaba i despues agregá un sufiho. Pa e frase ''e no sa'', por ehèmpel, tin e siguiente ehèmpelnan: * ku sufiho → '''e'''hay '''no'''hay '''sa'''hay * ku prefiho → ay'''e''' ay'''no''' ay'''sa''' * lèternan inverso i un sufiho → '''e'''ay '''on'''ay '''as'''ay Ora galein ta wòrdu pronunsiá lihé, e por bira hopi difísil pa hende ku no konosé e sistema pa komprondé e kòmbersashon.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120173503/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=370&lang= Galein], Encyclopedie van Curaçao</ref> Un wega di lenga no ta eksklusivamente un fenómeno den papiamentu. Den inglés i spaño tin weganan di lenga ku nan propio sistemanan, manera ''pig latin'', ''vesre'' i ''jerigonza''.<ref name="Maduro">{{citeer web|auteur=[[Antoine Maduro|A.J. Maduro]]| titel=Remitido Erornan|werk=[[Amigoe]]|datum=1984-07-18|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-05|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643043:mpeg21:p006}}</ref> == Uso == Galein tabata wòrdu usá prinsipalmente pa hasi un kòmbersashon ménos aksesibel pa hende pafó di e grupo ku no konosé e reglanan. E manera di papia akí tabata por sirbi komo un forma pa skonde òf protehá e kontenido di un kombersashon. Den ''Sambumbu'', [[Paul Brenneker]] ta referí na galein komo un forma di papiamentu ku tabata wòrdu deformá deliberadamente pa hende pafó no por komprondé e kòmbersashon.<ref name=":0"/> Esaki tabata tambe e kaso bou di personanan sklabisá, ku tabata usa galein pa evitá ku nan shon por a sigui nan kòmbersashon.<ref>Hoetink, H., & Anink, G. B., ''Encyclopedie van de Nederlandse Antillen'', 1969, Amsterdam, pag. 196.</ref> Segun deskripshonnan, personanan ku tabata hopi versá den galein por a usa regla i ripitishonnan mas kompleho ku esnan di e forma simpel di ''lenga di p''. Tabatin mucha muhé den internato i kriá den institushonnan grandi na [[Kòrsou]] ku tabata papia galein ku un fluides komparabel ku nan fluides den papiamentu.<ref>{{citeer web|titel=Curacaoensia Accentjes van ons land en volk|auteur=[[Paul Brenneker]]|werk=[[Amigoe]]|datum=1960-05-07|bezochtdatum=2026-09-05|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010459840:mpeg21:p012}}</ref> == Galein i gueni == Galein i [[gueni]] ta dos fenómeno lingwístiko diferente. Galein ta un forma di papiamentu ku ta wòrdu alterá mediante reglanan di un wega di lenga. Gueni, na otro banda, ta relashoná na un idioma ku tabata wòrdu papiá pa katibunan ku tabata yega for di [[Afrika]].<ref name="dbnl"/><ref name=":0"/> Aunke e dos término tin un relashon ku un modo di papia ku ta ménos komprensibel pa hende pafó di un grupo, nan no ta referí na e mesun fenómeno. {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] [[:Kategoria:Papiamento]] [[:Kategoria:Kultura]] Galein ta un modo di papia ku deliberadamente ta alterá [[palabra]]nan di papiamentu, i no ta un idioma independiente. E reglanan por varia, pero den su forma mas simpel, yamá ''lenga di p'', den kua e [[vocal|vokal]] di kada [[silaba|sílaba]] ta wòrdu ripití ku un konsonante ''p'' su dilanti. Por ehèmpel: :mi ta bai kas → mi''pi'' ta''pa'' bai''pa'' kas''pa''. :mi ta weta → mi''pi'' ta''pa'' we''pe''ta''pa''.[1][2] Ehèmpelnan di variante mas kompliká ku e frase “e no sa”, ta: * agregando un silaba patras ([[sufiho]]) → '''e'''hay '''no'''hay '''sa'''hay * usando un silaba dilanti ([[prefiho]]) → ay'''e''' ay'''no''' ay'''sa''' * birando e leternan di un silaba ku sufiho → '''e'''ay '''on'''ay '''as'''ay Ora e wòrdu pronunsiá den un forma lihé, galein ta solamente komprensibel pa insider.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120173503/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=370&lang= Galein], Encyclopedie van Curaçao</ref> Segun [[Pierre Lauffer]], galein i [[gueni]] ta dos fenómeno lingüístiko diferente. Gueni ta referí na un idioma ku, segun deskripshonnan lokal, tabata wòrdu papia pa katibunan ku tabata yega for di [[Afrika]]. Galein, na otro banda, ta un forma di papiamentu ku ta wòrdu alterá mediante reglanan di un wega di lenga.<ref name="dbnl/>[2][3] == Uso == Galein tabata wòrdu usá prinsipalmente pa hasi un kombersashon ménos aksesibel pa hende pafó di e grupo ku no konosé e reglanan. Deskripshonnan di galein ta indiká ku e forma di papia tabata wòrdu usá komo un manera di skonde e kontenido di un kombersashon. Un deskripshon di [[Paul Brenneker]], publiká den ''Sambumbu'' na 1971, ta referí na galein komo un forma di papiamentu ku tabata wòrdu deformá deliberadamente pa hende pafó no por komprondé e kombersashon.<ref name=":0"/> Personanan bakiá den galein tabata usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internato i kriá den institushonnan grandi na Kòrsou tin biaha tabata papia galein ku mesun fluides ku papiamento.<ref name=":0"/> {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] [[:Kategoria:Papiamentu]] [[:Kategoria:Kultura di Kòrsou]] ------------------------ , usando un wega di lenga pa alterá e [[palabra]]nan. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehèmpel: "Mi ta bai kas" ta bira '''mi'''pi '''ta'''pa '''bai'''pa '''kas'''pa.<ref>[[Pierre Lauffer]], [https://www.dbnl.org/tekst/lauf001unse02_01/lauf001unse02_01_0036.php Un selekshon di palabra i ekspreshon. Deel 2], dbnl.org</ref> E tabata wòrdu yamá lenga p.<ref name=":0">[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 maart 1965</ref> E fenómeno di korumpí un lenga ta konosí komo un anti-lenga. '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa e [[Papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no ta konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta e yamá *lenga di p*, den kua e vokal di kada sílaba ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. Por ehèmpel, ''mi ta bai kas'' ta bira ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] ==Historia == Generalmente e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otro, ku no ta konosí ku e reglanan. E ta wòrdu usá mas tantu pa hubentut komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku galein. Na Kòrsou, e tabata wòrdu hopi bia konfundí ku [[gueni]], e idioma di katibu. Pero esensialmente e no tin nada di haber kuné. Galein ta un korupshon deliberá di papiamentu moderno normal, pa no wòrdu komprondé pa hende di afó. Personanan bakiá den galein tabata usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internato i kriá den institushonnan grandi tin biaha tabata papia galein ku mesun fluides ku papiamento.<ref name=":0"/> variante di e idioma papia di [[papiamentu]], usando un wega di lenga pa alterá e palabranan. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa. Internashonalmente e ta konosi komo un anti-lenga. , manera "Jerigonza". Den e wega di lenga [[palabra]]nan na papiamentu ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un [[sufiho]] fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di [[konsonante]] di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokal (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa Por ehèmpel, e frase “e no sa” por bira * agregando un silaba patras (sufiho) - '''e'''hay '''no'''hay '''sa'''hay * usando un silaba dilanti (prefiho) - ay'''e''' ay'''no''' ay'''sa''' * birando e leternan di un silaba ku sufiho - '''e'''ay '''on'''ay '''as'''ay '''Galein''' ta un wega di lenga of anti-lenga den kua [[palabra]]nan na papiamentu ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokál (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. Por ehèmpel, “e no sa” lo bira “ehay oesday otnay owknay”. aye ayno aysa - aye onay asay Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E ta wòrdu usá mas tantu pa hubentut komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Galein. -------------------- {{Infobox taal | naam = Galein | andere_naam = P-taal | taalgebied = [[Curaçao]] | soort = [[Taalspel]] }} '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa e [[Papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no ta konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta e yamá *lenga di p*, den kua e vokal di kada sílaba ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. Por ehèmpel, ''mi ta bai kas'' ta bira ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] == Karakterístikanan == Galein ta un forma deliberadamente alterá di Papiamentu, i no ta un idioma independiente. E reglanan por varia, pero den su forma mas simpel kada sílaba ta wòrdu sigui pa un sílaba ku e mesun vokal i e konsonante ''p''. Por ehèmpel: :''mi ta bai kas'' → ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] Segun Pierre Lauffer, Galein ta konosí komo e ''lenga di p''. El ta distinguí Galein di ''[[Gueni]]'', ku tabata e nòmber pa e idioma ku, segun tradishon, katibunan ku tabata yega for di Africa tabata papia.[2] == Uso == Galein tabata wòrdu usá prinsipalmente pa hasi un kombersashon ménos aksesibel pa hende pafó di e grupo ku tabata konosé e reglanan. Deskripshonnan di Galein ta indiká ku e forma di papia tabata usa komo un manera di skonde e kontenido di un kombersashon. Un deskripshon di Paul Brenneker, publiká den ''Sambumbu'' na 1971, ta referí na Galein komo un forma di Papiamentu ku tabata wòrdu deformá deliberadamente pa hende pafó no por komprondé e kombersashon.[3] == Galein i Gueni == Galein i Gueni ta dos fenómeno lingüístiko diferente. ''Gueni'' ta referí na un idioma ku, segun deskripshonnan lokal, tabata wòrdu papia pa katibunan ku tabata yega for di Africa. Galein, na otro banda, ta un forma di Papiamentu ku ta wòrdu alterá mediante reglanan di un wega di lenga.[2][3] == Literatura == * Brenneker, Paul. [https://coleccion.aw/show/BNA-DIG-SAMBUMBU-03?q=%22galein%22 ''Sambumbu: Volkskunde van Curaçao, Aruba en Bonaire'']. Deel 3, 1971, p.529. * Lauffer, Pierre. ''Un selekshon di palabra i ekspreshon''. Deel 2, 1974, p. 45. ------------------- {{Databox}} '''Galein''' ta un modo di papia cu ta wordo aplica na e idioma [[Papiamentu]], unda ta korumpi .... E ta hopi bia ta wòrdu konfundí pa habitantenan di stat ku Gueni, e idioma di katibu. Pero esensialmente e no tin nada di haber kuné. Galein ta un korupshon deliberá di Papiamentu moderno normal, pa no wòrdu komprondé pa hende di afó. E forma mas simpel ta unu den kua e vokal di kasi tur sílaba ta wòrdu ripití ku un “p” promé kuné. Cas ta bira “cas”’’pa “mi mi”’’pi weta wepe-tapa. Pa e motibu aki, e ta wòrdu yamá tambe p-idioma. Maestronan den galein ta usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internat i criadanan den institucionnan grandi tin biaha ta papia galein mes fluido cu papiamento. Cas mi weta -> '''cas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa '''Galein''' wordt door stadsmensen vaak verward met [[Gueni]], de slaventaal. Maar het heeft er in wezen niets mee uit te staan. Galein is een opzettelijke verbastering van het normale hedendaagse [[Papiaments]], om door buitenstanders niet te worden verstaan. De eenvoudigste vorm is die, waarbij van ongeveer elke lettergreep de klinker wordt herhaald met een ''p'' ervoor. Cas wordt '''cas'''pa '''mi mi'''pi weta wepe-tapa. Het wordt om deze reden ook wel p-taal genoemd. Meesters in het galein bedienen zich van veel ingewikkelder herhalingen. Meisjes op internaten en dienstmeisjes in grote inrichtingen spreken galein soms even vlot als papiaments.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 maart 1965</ref> Teneinde te voorkomen, dat de meester hun gesprek zou kunnen volgen, hadden de slaven de gewoonte het Papiamentu opzettelijk te vervormen door bijvoorbeeld van ieder lettergreep de klinker te herhalen met een medeklinker ervoor. Een zin als: mi ta weta (ik zie) kan dan gaan luiden: mipi tapa wepetapa. Snel uitgesproken is deze "taal" alleen door ingewijden te verstaan.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120173503/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=370&lang= Galein], Encyclopedie van Curaçao</ref> Pig Latin (Igpay Atinlay) ta un wega di idioma òf cant den kua palabranan na ingles ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokál (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. Por ehèmpel, “e no sa” lo bira “ehay oesday otnay owknay”. Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E referensia na Latin ta un mal nòmber deliberadamente; Latin di Porko ta simplemente un forma di argot òf jargon ku no ta relashoná ku Latin, i e nòmber ta wòrdu usá pa su konotashonnan ingles komo un idioma straño i ku ta zona stranhero. E ta wòrdu usá mas tantu pa muchanan chikitu komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Latin di Porko.[2] [[:Kategoria:Idioma]] Bovendien werd het 'Galein' als een geheimtaal gebruikt, maar dit is geen oorspronkelijke taal, doch slechts een verbastering van het Papiamentu om niet door buitenstaanders begrepen te worden (Brenneker, 1971:529)". afunesto. 'Galein' no ta eksklusivamente un fenómeno di papiamentu. Den e paisnan ku ta rondoná nos tambe nan konosé i no ta nada straño ku ta di nan mes nos tin e. Pa no insumi muchu espasio dje diario aki, mi a sita solamente di Cuba. Don Esteban Pichardo, Pichardo Novisimo, 1953, paginanan 405/406: "Jerigonza.<ref>auteur=[[Antoine Maduro|A.J. Maduro]]. Remitido Erornan. "Amigoe". Curaçao, 18-07-1984, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 26-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643043:mpeg21:p006</ref> Aqui se aplica acierto modo revesado de hablaro lenguaje complicado de manera que otros no lo entiendan. Las mismas palabras denuestro idioma con un agregado pospuesto o antepuesto constituyen lajergacon que los muchachos, negros y algunas personas vulgares pierden el tiempo, creyendo sandiamente que es imposible comprenderlos. Las principales jerigonzasson, con las silabas pa, pc, pi, po, pu, agregando a cada silaba de lavoz castellana una de estas de la misma vocal, e.g.: * pu sa-pa bes-pe la-pa Je-peri-pi gon-po za-pa?" Presis manera nos ta us'é na Körsou. Nan ta us'é tambe ku e agregadonan: pina (esta: tu-pina) i tambe ku: gara, guere, guiri, gordo, guru (esta:tu-guiru etc.). Konklushon: papiamentu di gueni na Körsou ta basa riba fantasia, e grafia 'gene' ta pone hende pronunsia e palabra aki robes, galein no tin nada di lenga sekreto kune. --- es.wiki: Jerigonza Gibberish, geringonza, òf geringozo ta un forma di abla hunga den kua sílabanan ta wòrdu insertá repetidamente entre palabranan. Originalmente, “gibberish” tabata wòrdu usá pa deskribí kualke idioma ku ta den mal smak, kompliká, i difísil pa komprondé,[1] pero ku tempu su nifikashon a kambia pa e forma spesífiko di insershon. Ademas di entretenimentu, e por wòrdu usá tambe komo un manera di kodifiká e mensahe (cryptolalia) di manera ku otro hendenan serka di e oradornan ku no ta kustumbrá ku e forma di papia aki no por komprondé kiko e oradornan ta bisando. E formanan aki ta wòrdu usá komo wega òf entretenimentu den paisnan di abla spañó manera Spaña i Latino Amérika. Uso Despues di kada sílaba, e zonido “p” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Despues di kada vokal, e zonido “i” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Despues di kada vokal, e zonido “f” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Den vários region di Mexico, e último variashon hunga aki ta hopi popular bou di muchanan, asta risibí e nòmber “papia na Efe.” en.wiki *(cant):Un cant (hulandes: anti-taal) ta e jargon òf idioma di un grupo, hopi biaha empleá pa ekskluí òf gaña hende pafó di e grupo.[1] E por wòrdu yamá tambe un kriptolekto, argot, pseudo-idioma, anti-idioma òf idioma sekreto. Kada término ta diferensiá un poko den nifikashon; nan usonan ta inkonsistente. *language game: Un wega di idioma (tambe yamá un cant, idioma sekreto, ludling, òf argot) ta un sistema di manipulá palabranan papiá pa hasi nan inkomprendibel pa un oyente no entrená. Weganan di idioma ta wòrdu usá prinsipalmente pa gruponan ku ta purba di skonde nan kombersashonnan pa otronan. Algun ehèmpel komun ta Pig Latin; e famia Gibberish, prevalente na Merka i Suesia; i Verlan, papia na Fransia. Un difikultat komun ku weganan di idioma ta ku nan ta wòrdu pasá oralmente; miéntras ku por hasi tradukshonnan skirbí, hopi bia nan ta imperfekto, pues e ortografia por varia hopi. Algun frakshon ta argumentá ku palabranan den e lenganan papia aki mester wòrdu skirbí simplemente manera nan ta wòrdu pronunsiá, miéntras ku otronan ta insistí ku e puresa di idioma ta eksigí ku e transformashon ta keda visibel ora e palabranan ta wòrdu impartí riba papel. {{Appendix|1=|2= '''Literatuur''' * Martinus, Frank (1996), ''The kiss of a slave: Papiamentu’s West-African connections'', Universiteit van Amsterdam * Hartog, Johannes (1961, p 433), ''Curaçao: Van kolonie tot autonomie III, Vol.I,'', De Wit. '''Bronnen en voetnoten''' * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=|titel=|oldid=|datum=}} {{References}} }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Hulandes Caribeño''' of '''Hulandes Antiano''' ta un variante di [[idioma]] [[Hulandes]] cu a desaroya? na e [[Islanan ABC]], islanan perteneciente na Caribe Hulandes. Por considera esaki como un dialecto regional di Hulandes.? Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. == Contexto == E poblashon lokal i papiadónan hulandes riba Islanan ABC tabata papia i skirbi hulandes mesklá ku konstrukshonnan i palabranan for di papiamentu i otro idiomanan: “hopi plaka verdienen” (pap.: hopi sèn); “kabrieten in de koor” (Pap.: cabritonan den cura); y “een pastechi eten” (Come un pastechi) (Pap.: pasty). E uso aki a bira konosí komo Hulandes Antiano.<ref>[[Ronald Severing|Severihng, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden], literatuurgeschiedenis.org</ref> E norma den polítika di gobièrnu pa loke ta trata hulandes a kambia. E norma di idioma no ta limitá mas na Hulanda, sino tambe na Vlaanderen i e teritorionan den eksterior: e islanan kaminda palabranan hulandes antiano a originá ku no ta aparesé na Hulanda mes, i tambe na Sürnam independiente, kaminda ta usa hulandes surinam. E atenshon kresiente aki pa variedatnan di hulandes, pa multilingualismo, i pa interpretashon kultural a kondusí na inklushon di palabranan for di hulandes karibense den e vokabulario ofisial di e idioma hulandes. A base di un base di dato di palabra di korantnan na idioma hulandes riba e islanan, a hasi un selekshon di mas ku 400 palabra. E palabranan Hulandes Caribense aki, cu a wordo agrega na e Buki Berde di 2015, no ta aparece den Hulandes Standard. Por haña palabranan manera dushi (dushi, dushi), botika (botika kombiná ku botika), ayó (saludo), i eilandsraad (un tipo di konseho munisipal riba e islanan). Anteriormente, na 2005, alrededor di 500 palabra hulandes surinam a aparesé den e lista aki: afingisoep (sòpi di yuka), husselen (scrabble) i Sranan (krioyo surinam). Komo ku Antia no ta eksistí mas i Sürnam, ku Hulandes komo idioma ofisial, a bira miembro asosiá di Union di Idioma Hulandes, e término Hulandes Karibense ta wòrdu usá mas i mas pa e idioma Hulandes riba e islanan i na Sürnam. {{Appendix}} ----- Caribisch-Nederlands is de taalvariant van het Nederlands die gesproken wordt in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Deze variant wijkt op verschillende punten af van het Europees-Nederlands, zowel in uitspraak als in woordkeuze en grammatica. Op de Benedenwindse Eilanden (Aruba, Bonaire, Curaçao) is Papiaments de meest gesproken moedertaal, terwijl op de Bovenwindse Eilanden (Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius) Engels vaker de moedertaal is. ==Verschillen met Europees-Nederlands==: *Uitspraak: Er zijn verschillen in de uitspraak van klinkers en medeklinkers, en de intonatie kan anders zijn. * Woordenschat: Er zijn specifieke woorden en uitdrukkingen die in het Caribisch-Nederlands gebruikt worden, maar niet of minder vaak in Europees-Nederlands. * Grammatica: Er kunnen kleine grammaticale verschillen zijn, bijvoorbeeld in de volgorde van woorden of in het gebruik van bepaalde werkwoordstijden. * Invloed van andere talen: Papiaments: Op de ABC-eilanden heeft het Papiaments een grote invloed op het Nederlands. Veel Caribisch-Nederlandse woorden en uitdrukkingen zijn ontleend aan het Papiaments. Engels: Op de Bovenwindse eilanden heeft het Engels een grotere invloed. Ook hier zijn er invloeden merkbaar in de woordenschat en grammatica. * Onderwijs: In het basisonderwijs op de Benedenwindse eilanden wordt steeds meer onderwijs gegeven in het Papiaments. Het Nederlands wordt vaak als vreemde taal aangeboden. In het middelbaar onderwijs is het Nederlands wel de instructietaal. Op de Bovenwindse eilanden wordt in toenemende mate Engels gebruikt als instructietaal, ook in de Nederlandstalige scholen. * Conclusie: Caribisch-Nederlands is een levendige en diverse taalvariant die zich aanpast aan de lokale context en invloeden van andere talen ondergaat. ------ Hulandes ta un idioma oficial den Caribe Hulandes.<ref>https://taalunie.org/dossiers/22/nederlands-in-het-caribisch-gebied-en-suriname ]</ref> Omdat Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk geen omgangstaal is, maakt het onderwijs daar de omslag van moedertaalonderwijs Nederlands naar een vreemde taal aanpak. Hulandes semper tabata un idioma minoritario. Habladónan di Papiamentu tin bia ta konsiderá e Antianonan di abla Hulandes komo show-off, imitadó di e Hulandesnan. E label ey ta mas fuerte ora hende no ta dispuesto pa papia Papiamento. <ref>Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> Hulandes Antiano ta wòrdu distinguí for di Hulandes Standart pa e aksento. Bakhuis ta agregá ku Antianonan tambe ta agregá palabranan Papiamentu, ta konhugá verbonan Papiamentu na e manera Hulandes, i ta usa zonidonan típiko. Esaki ta conduci na frasenan manera: “Ai no,” “mi tin” “hopi,” “sakeerd” hopi potret pero nan ta “hodidu”! -- nl.wiki:[[:nl:Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden]]Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. Op de Benedenwindse ABC-eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) is de moedertaal vaak Papiaments, en op de Bovenwindse SSS-eilanden (Sint Maarten, Saba en Sint Eustatius) Engels. {{Appendix}} '''Caribisch‑Nederlands''', ook wel bekend als '''Antilliaans Nederlands''', is een in de ABC‑eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) gesproken vorm van het Nederlands, die sterk beïnvloed is door talen zoals Papiamento en Spaans. Het wordt gebruikt door Nederlandssprekenden op de eilanden, en bevat vaak woorden en zinsconstructies uit het Creooltaal Papiamento en regionale varianten. ==Gebruik en kenmerken== Spraak en schrijfwijze van Nederlands op de ABC‑eilanden mengen reguliere Nederlandse zinnen en woordenschat met Papiamentstalige of lokale uitdrukkingen. Voorbeelden hiervan zijn: * “hopi plaka verdienen” (veel geld verdienen) * “kabrieten in de koraal” (geiten op de erf) * “een pastechi eten” (een pasteitje eten) Dergelijke constructies behoren tot typische voorbeelden van Antilliaans Nederlands, waarin Papiamentse woorden (zoals hopi, plaka, pastechi) direct geïntegreerd zijn in het Nederlands. ==Sociolinguïstische context== In de lagen van de bevolking waar Nederlands als thuistaal wordt gesproken — vaak binnen families of in het onderwijs — wordt deze variant beschouwd als “tropisch Nederlands”. Sprekers worden in Nederland soms als dialectisch afwijkend ervaren en kunnen als “makamba” (Nederlander) worden bestempeld, vooral wanneer zij geen Papiamento spreken.<ref name="ntr">Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> De variant is te herkennen aan: *het gebruik van Papiamentse werkwoorden en woorden, *typische accenten, klankkleur en uitspraak, *de toepassing van regionale grammaticale structuren, zoals in: Ai no, ik heb hopi veel foto’s gesakeerd, maar ze zijn hodidu! == Aantal sprekers en taalgebruik == Hoewel het Nederlands in de Caribische delen van het Koninkrijk officieel is, wordt het meestal als tweede of derde taal gebruikt: in het dagelijks leven domineren Papiamento, Spaans en Engels. Op Bonaire is Nederlands moeders­taal voor ongeveer 15 % van de bevolking (2021), Spaans is even frequent; op Sint Eustatius en Saba ligt dat rond 4 % <ref>https://longreads.cbs.nl/the-caribbean-netherlands-in-numbers-2022/what-percentage-of-the-population-speaks-dutch/</ref> ==Identiteit en perceptie== De variëteit speelt een rol in identiteitsconstructie. Nederlandssprekende Antillianen voelen zich soms “niet helemaal thuis” in Nederland of in de Papiamentstalige gemeenschap, juist vanwege de gemengde taalstijl. Taalpuristen waarschuwen tegen het gebruik van Engelse of Spaanse leenwoorden in Papiamento, terwijl anderen juist blij zijn met de talenmix als onderdeel van de lokale identiteit.<ref name="ntr"/> == Vergelijking met andere niet-Europese Nederlandsvarianten == Nederlands wordt ook gesproken in de Caribische special gemeenten (Bonaire, Sint Eustatius, Saba), maar daar zijn andere varianten gangbaar, bijvoorbeeld Virgin Islands Creole Dutch. Die heeft, net als Antilliaans Nederlands, een sterke mix met andere talen.<ref>Welmoed Ventura, https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/gelijkenis-deens-antilliaans-creole-dutch-en-sranantongo/ Gelijkenis Deens-Antilliaans Creole Dutch en Sranantongo]</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Na [[Aruba]]''' e presencia di '''idioma Spaño''' ta significativo. E pais Caribense, cu [[Hulandes]] y [[Papiamentu|Papiamento]] como [[idioma ofisial|idiomanan oficial]], tin un gran cantidad di hablante di [[Spaño]]. Segun e censo di 2000, Spaño ta e di dos idioma mas papia riba e isla, despues di Papiamento. == Hablante di Spaño == Segun datonan di Censo 2010, 13.710 residente di Aruba ta papia Spañó como nan [[Lenga materno|idioma materno]].<ref>{{citeer web|url=https://www.cervantes.es/imagenes/File/espanol_lengua_viva_2019.pdf |titel=El Espanol: una lengua viva. Informe 2019|uitgever=Instituto Cervantes, pag. 9|datum= }}</ref> Na 2017 hablante di Spañó tabata representa 12.6% di e poblacion.<ref>{{citeer boek|nombre=Jesús|apellido={{v|Guanche}}|nombre2=Carmen|apellido2={{v|Corral}}|title=Diccionario etnográfico. Los pueblos del Caribe Insular y de México-Centroamérica|volume=Tomo I|year=2017|editorial=RUTH|isbn=9789590618154|capítulo=Cap. 5}}</ref> Esaki ta relaciona cu e emigrantenan for di paisnan hispano. Segun pais di origen e percentahe tabata, entre otro, 9.1% di [[Colombia]], 4.1% [[Republika Dominikano|Republica Dominicano]], 3.2% [[Venezuela]] i 1.1% [[Peru]].<ref name="cia.gov">{{en}}{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |title=Aruba |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |access-date=}}</ref> Si conta tur esunnan cu por comunica den Spaño, e cantidad total di hablante ta yega aproximadamente 93.500, o sea 85% di e poblacion Arubano. Pero solamente un di cada cinco persona ta uza Spaño como nan unico [[idioma]]. == Spaño den bida publico == No obstante di no ta un idioma oficial, e uso di Spaño ta sirbi metanan practico y ta extende den hopi aspecto di bida publico, reflehando su papel como idioma di contacto, identidad y comunicacion den e contexto multicultural di Aruba. E isla su proximidad cu [[Venezuela]] y [[Colombia]] y e fuerte contactonan religioso, comercial y cultural durante siglonan a contribui pa e uzo continuo na Aruba di Spaño.<ref>{{cite book|author=Ramirez, Catherine|title=La escogencia del idioma Español en el perfil de asignaturas en las escuelas de MAVO de Aruba|year=2016|editorial=[[Universidad de Curazao]]|url=https://www.worldcat.org/es/title/1029733877|location=Willemstad, Curacao}}</ref> Segun [[Johan Hartog|Hartog]] e influencia Spaño ta mas tanto notabel den e variante Arubano di Papiamento cu den e variantenan di Corsou y Boneiro.<ref name="Hartog"/> Den e sistema escolar, Spaño ta un materia obligatorio desde enseñansa basico, cuminsando den e di cinco klas bay dilanti.<ref>{{citeer web|auteur=Organización Panamericana de la Salud|titel=Aruba, perfil de país|url=https://www3.paho.org/hq/dmdocuments/2010/Salud_en_las_Americas_2007-Aruba.pdf|datum=2007 }}</ref><ref>Ministerio di Enseñansa di Aruba. Curriculum y Idioma den Sector Escolar.</ref> Ademas, varios canal di television for di Venezuela ta wordo ricibi sin problema riba e isla, ofreciendo noticia, entretenimento y programacion educativo na Spaño. Hopi radioemisora local ta inclui musica cu canto di [[Latinoamérika|Latino America]] den nan programacion, y den algun caso, ta transmiti programanan na Spaño. Den sector comercial, hopi empleado den tienda, restaurant y servicio publico ta comunica cu clientenan hispano den nan idioma nativo. Ora cu hende yega na un loket, e probabilidad ta halto cu nan por haci pregunta o haya informacion na Spaño. [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia catolico]] cu un comunidad grandi riba e isla ta ofrece misa regular na Spaño. Den algun bario, specialmente caminda comunidadnan hispano ta concentra, por tin borchi informativo cu dos of mas idioma, incluyendo Spaño. == Aspectonan sociolinguistico == Pa hopi residente, particularmente e migrantenan hispano di Colombia, Venezuela y Republica Dominicano, Spaño ta sigui sirbi como idioma principal na cas, den relacionnan familiar y comunidad religioso.<ref>Central Bureau of Statistics Aruba (2017). Migration and Population Report.</ref> Na nivel popular, Spaño ta keda un idioma di preferencia pa comunicacion informal den bario, mercado y luganan publico. Turistanan hispano, cu ta forma un porcion importante di e [[turismo]] entrante, tambe ta contribui na su visibilidad den bida diario Arubano. E [[multilingualismo]] na Aruba ta stimula un nivel halto di dominio pasivo di Spaño: hopi Arubiano por compronde Spaño aunke no ta papi’é activamente. E situacion aki ta refleha un [[diglosia]] dinamico, caminda Spaño ta sirbi mas na nivel informal y comunicativo, mientras cu Hulandes y Papiamento ta predomina den situacionnan formal, educativo y gubernamental. == Influencia di Spaño riba Papiamento den siglo 21 == E idioma oficial Papiamento ta un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu ta nace durante e periodo colonial for di e mescla di Spaño, [[Portugues]], Hulandes, [[Ingles]], [[Frances]] i Arawak. Gran parti (70%) di su vocabulario tin origen Spaño.<ref>[[Ronald Severing|Severing, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden#:~:text=Door%20hun%20geografische%20ligging%20en,eilanden%20genoemd%2C%20is%20het%20Papiaments. ''Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden''], literatuurgeschiedenis.org</ref> E isla di Aruba tabata pa mas cu un siglo parti di Imperio Spaño promé cu el a wordo cede na e Imperio Hulandes na aña [[1636]].<ref name="Hartog">{{cite book|author=[[Johan Hartog|Hartog, Johannes]]|title=Aruba: A Short History|year=2003|publisher=De Wit & Van Dorp Stores}}</ref> Aunke Papiamento ta ser considerá un idioma stabil, hopi [[Arubiano]] ta sinti cu su presencia ta birando menos, particularmente den contactonan cu emigrantenan hispano. Investigacion sociolinguistico a mustra cu e preocupacion no ta basa riba un cambio real, sino riba un “menasa simbolico” cu ta relaciona cu identidad y inclusividad di pertenencia.<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref> Un tema cu ta surgi frecuente den discusionnan publico y escolar ta e supuesta “contaminacion” di Papiamento cu palabra y structuranan Spaño. Algun ciudadano ta boga pa un Papiamento “puro”, afirmando cu influencia stranhero, particularmente di Spaño, por afecta e caracter crioyo di e idioma. E sintimento aki ta bira mas fuerte ora cu migrantenan nobo no ta haci esfuerso pa siña y papia Papiamento, sino ta keda den nan idioma materno.<ref>Carroll, Kevin S. (2010). [https://www.researchgate.net/publication/283245487_Language_maintenance_in_the_Caribbean_Examining_perceptions_of_threat_in_Aruba_and_Puerto_Rico'' Language maintenance in the Caribbean: Perceptions of threat in Aruba and Puerto Rico''], researchgate.net </ref> Estudionan recien, manera esun di Kester y Buijink (2023), a conclui cu aunke hopi Arubiano ta expresá preocupacion riba e futuro di Papiamento, e idioma mes no ta duna señalnan di bay atras.<ref name="Kester"/> Su uzo a keda halto den bida escolar, gobierno y medionan local, y e mes a demostra capacidad pa integra [[neologismo]]nan sin perde su esencia. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=es|oldid =161207719|titulo=Idioma español en Aruba}} {{References}} ;Lista di fuente * Allen, R. (2002). ''The Spanish Caribbean''. Cambridge University Press. }} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Idioma]] ------------- {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] tríphthongos, literalmente: ‘ku tres zonido’ òf ‘ku tres tono’) ta un kombinashon di tres zonido vocal cu ta pronunciá den un solo [[silaba]]. Den un triptongo, e tres vocal òf semivokal ta sigui un tras di otro sin interrupshon, formando un zonido monosilabico. Den [[fonetika]], un triptongo ta resulta di un movimiento kontinuo pero suave di e organonan di artikulashon for di un zonido di vocal pa otro, den un sekuénsia di tres zonido. Na kontraste ku un [[monoftongo]], ku tin un so zonido, òf un [[diptongo]] ku tin dos, un triptongo ta kontené tres zonido vocal den un so silaba. Importante pa nota ku un triptongo no ta meskos ku un sekuénsia disilabico di un diptongo sigui pa un monoftongo, kaminda por tin mas ku un silaba. Por ehempel, den aleman feuer [ˈfɔʏ.ɐ] (‘kandela’), e sekuénsia vocal ta dividí den dos silaba, i no ta un triptongo. Un triptongo tipiko ta forma pa un semivokal, sigui pa un vocal nukleo, i sigui pa un otro semivokal (por ehempel: /i̯/ + /a/ + /u̯/). Por existí tanto triptongonan orál komo nasal. == Ejempelnan == Den [[Papiamento]], triptongonan no ta hopi komun, pero por haña nan den palabra manera: biai (for di biaiha) kaiu (for di kaiu) huai (for di huai) Den [[kastellano]] (spañol), por haña triptongonan den palabra manera: miau Uruguay cambiáis == Referensianan == Martínez Celdrán, Eugenio. Manual de Fonética Española. Ariel Lingüística, 2001. Ladefoged, Peter. A Course in Phonetics. Cengage Learning, 2014. Crystal, David. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Wiley-Blackwell, 2008. -------------------------- Diptongonan komun den Papiamento Diptongo Tipo Ejèmplonan Nota ai Kreshente bai, traishon, baikèl vocal débil (i) tras vocal fuerte ei Kreshente sei, beisbol, trein oi Kreshente boi, koi, sopi ui Kreshente puiro, spruit, fluit ia Dekreshente biaha, rabia, familia vocal débil (i) prome vocal fuerte ie Dekreshente piedra, biento, piedra io Dekreshente nacional, religion ua Dekreshente lengua, francua, guahe ue Dekreshente pueblo, fuerte, muerto uo Dekreshente cuota, suave, actuosa menos komun 🗣️ Nota riba tipo di diptongo: Diptongo kreshente: e vocal débil (i, u) ta antes di vocal fuerte (a, e, o) → zonido ta subi. Diptongo dekreshente: e vocal débil ta despues di vocal fuerte → zonido ta baha. {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E articulacion ta consisti di un transicion suave den e frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta wordo percibi como un zonido continuo den un solo silaba. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. == Diptongo den Papiamento == Den [[Papiamentu|Papiamento]], un diptongo por wordo forma di un di e siguiente combinacionnan: == Vocal debil (i, u) + vocal fuerte (a, e, o) == Ehempel: * i-a → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-a → us'''ua'''l, a-u → bl'''au'''w, * i-e → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-e → f'''ue'''rte, e-u → '''eu'''caristia, * i-o → od'''io''', o-i → b'''oi'''cotia, * u-o → d'''uo''', o-u → bl'''ou'''sa. == Dos vocal debil (i + u, u + i) == Ehempel: * i-u → hud'''iu''', u-i → fl'''ui'''t === Tipo di diptongo === Dependiendo di e direccion di e transicion vocal, un diptongo por ta dividi den: * diptongo creciente → b'''ie'''nto, p'''ue'''blo, rab'''ia''' * diptongo decreciente → '''ai'''re, '''au'''mento, n'''ei'''shi Nota cu ora e zonido '''i''' ta na final di palabra ta skirbi '''ay''', '''ey''', '''oy''', '''uy'''.<ref>E regla aki no ta aplicabel pa e [[Ortografia di papiamentu|ortografia uza na Corsou y Boneiro]].</ref><br> Ehempel: * '''ay'''= cay - bay - caray - gay (homber) * '''ey'''= aworey - p'esey - t'ey - bedey - batrey * '''oy'''= coy - morocoy - haudoy - gogoy * '''uy'''= huy - puy - cuy - spruy {{Appendix}} == Lista di referencia == * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. * Goilo, E.R. (2002). ''Gramática di Papiamento''. De Wit Stores N.V. * [[Sidney Joubert|Joubert, Sidney M.]] (2015). ''Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu''. [[Fundashon pa Planifikashon di Idioma]]. * SIL International (2004). ''Papiamentu Phonology''. Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). ''Ortografía de la lengua española''. Madrid: Espasa Libros. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------- Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E ta consisti di un transicion suave den frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta percibi como un zonido continuo den un silaba unico. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. ==Formashon di diptongonan den Papiamentu== Den Papiamentu, un diptongo por wòrdu formá di un di e sigiente kombinashonnan: Un vocal débil (i, u) + un vocal fuerte (a, e, o) ehempel: baiskel biaha fuerte Dos vocal débil (i + u, u + i) ehempel: fluit hudui riu Tipo di diptongo: kreshente i dekreshente Dependiendo di e direkshon di e transishon vocal, un diptongo por ta: Kreshente (glide → vocal nuklear): ora e vocal débil ta na prinsipio. ehempel: biento pueblo rabia Dekreshente (vocal nuklear → glide): ora e vocal débil ta na fin di e diptongo. ehempel: aire aumento neishi Ortografia den fin di palabra Ora e zonido i ta na fin di palabra komo parti di un diptongo, e ta wòrdu skibí ku y: ay, ey, oy, uy ehempel: ay: cay, bay, caray, gay (hòmber) ey: aworey, p'esey, t'ey, bedey, batrey oy: coy, morocoy, haudoy, gogoy uy: huy, puy, cuy, spruy Un hiato ta un sekuencia di dos vocal ku ta pronunsiá separá, es decir, kada vocal ta forma su mesun silaba. E zonido no ta flòu komo den un diptongo, sino ta parti klaramente den dos unidat silábiko. Un hiato ta forma tipikamente den e sigiente kasonan: Dos vocal fuerte: poeta, maestro, teatro Vocal fuerte + vocal débil acentuá: país, María, baúl Den kaso di hiato, e zonido ta interrumpí, i kada vocal ta tuma su propio énfasis den pronunsiashon. Referencia * Goilo, E.R. (2002). Gramática di Papiamento. De Wit Stores N.V. * Joubert, Sidney M. (2015). Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu. Fundashon pa Planifikashon di Idioma. * SIL International (2004). "Papiamentu Phonology". Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). Ortografía de la lengua española. Madrid: Espasa Libros. * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. --- == Diferencia entre diptongo y hiato den Papiamento == {| class="wikitable" style="text-align:left" width="75%" |- ! Tipo ! Combinacion<br> di vocal ! Ehempel ! Division<br> silabico ! Remarke |- |rowspan="6" style="background:#FFD700|Diptongo|| style="text-align:center" |i + a || biaha || bia-ha ||vocal debil + fuerte, un silaba |- | style="text-align:center" |u + e || fuerte || fuer-te || vocal debil + fuerte |- | style="text-align:center" |i + e || biento || bien-to || diptongo creciente |- | style="text-align:center" |e + i || neishi || nei-shi || diptongo decreciente |- | style="text-align:center" |u + i || hudiu || hu-diu || dos vocal debil, un silaba |- | style="text-align:center" |i + u || riu || riu || un silaba |- | rowspan="3" style="background:#FF9000| Hiato || style="text-align:center" |a + i || caida || ca-i-da || vocal fuerte + debil, dos silaba |- | style="text-align:center" |o + e || poeta || po-e-ta || dos vocal fuerte, dos silaba |- |style="text-align:center" | o + a || oasis || o-a-sis || dos vocal fuerte, dos silaba |- |} [[:Kategoria:Idioma]] Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea y cu no ta inseparabel. Pues e ta consisti di e articulacion di dos vocal, un tras di otro, sin interupcion, produciendo un transicion suave den e frecuencianan di zonido cual ta caracterisa cada un di e dos vocalnan. Fonologicamente, dos vocal cu ta articula di e manera aki ta forma parti di e mesun [[silaba]]. Dependiendo di e tono ta haci distincion entre un diptongo creciente y un diptongo decreciente.<br> Ehempel: ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “cu tres zonido”, òf “cu tres tono”) ta un forma cu ta forma parti di un [[palabra]]. Casi semper e lo ta un [[vocal]] será mas un vocal habrí sigui pa un otro vokal será, formando un “triptongo”. Den [[fonétika|fonetica]], un '''triftongo''' ta un combinacion di vocal monosilabico cu ta encera un movecion rapido pero suave di e articulador di un calidad di vocal pa otro cu ta pasa riba un tersera parti. Miéntras ku vokalnan “puru”, òf monoftongonan, ta wòrdu bisa ku nan tin un posishon di artikuladó di meta, diftongonan tin dos i triftongonan tres. Triptongo no mester wordo confundi cu secuencia disilabico di un [[diptongo]] sigui pa un monoftongo, manera na aleman "feuer" [ˈfɔʏ.ɐ] ‘kandela’, caminda e vocal final ta mas largo cu esnan hañá den triptongo. Triptongo (for di griego : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “ku tres zonido,” òf “ku tres tono”) ta e nòmber duná na e kombinashon di un zonido semivokal , un zonido vokal i un zonido semivokal emití den un solo esfuerso vokal. Triptongo ta wòrdu dividí den oral y nasal. Den un triptongo tres vocal (of semivocal) ta un combinacion di tres zonido vocal hunto, cu ta forma un zonido. ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[linguistica]], '''singular''' ([[latin]]: ''singularis'', cu ta nifica “unico” of “solitario”) ta un termino gramatical cu ta referi na un forma di [[palabra]] cu ta indica un solo hende, cos, obheto, luga of idea. E ta contrasta cu e forma [[plural]], cu ta referi na mas cu un. == Uzo di singular == E singular ta e forma standard di un palabra den e gran mayoria di idioma, sin ningun modificcion special. E cambio ta bin pa palabranan den plural. Mescos den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma singular ta basico, unda un sustantivo ta presenta su mes, sin indica cantidad. E ta sirbi pa nombra un solo entidad.<br> Ehempel: * buki → un buki * mucha → un mucha homber * rosa → un flor * idea. → un solo pensamentu == Relacion cu artikulo y adhetivo == Un sustantivo den singular regularmente ta acompaña pa un articulo singular (manera un, e) y adhetivo cu ta acordá cu género y número.<br> Ehempel: * e rosa dushi * un cas grandi == Cambio pa plural == Pa pone un sustantivo singular den forma [[plural]], Papiamento normalment ta agregá -nan na fin di palabra. Sinembargo, e regla aki tin espeshonalidadnan y depende di ortografia y uso. Ejèmplo: buki → bukinan ros → rosnan idea → ideanan == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Plural''' ([[latin]]: pluralis, ku ta nifiká “di más ku uno”) ta un termino gramatikal ku ta referí na un forma di palabra ku ta indiká más ku un hende, kos, lugá of idea. E ta kontrastá ku e forma [[singular]], ku ta indiká un solo ente. == Uso den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], forma plural ta forma derivá di un sustantivo singular pa indiká ku tin más ku un di esaki. Ehempel: * buki → buki''nan'' * ros → ros''nan'' * muchu → mucha''nan'' == Formacion di plural == Den ortografia di Papiamento, e forma plural generalmente ta forma pa agregá e sufijo -nan na e sustantivo singular. E regla ta aplica pa hende, animal, kos, lugar y tambe idea abstracto. Ehempel: * cas → kasnan * idea → ideanan * persona → personanan == Plural eksplisito y implicito == Papiamento tambe por indiká pluralidad den otro manera, manera pa medio di un palabra ku ta indiká kantidat (manera hopi, tur, algun), aunque e sustantivo keda den forma singular. Pero den uso formal, ta preferibel pa pone e palabra den forma plural. Ejèmplo: hopi hende tur mucha ta contento == Komparashon ku otro idioma == Den otro idioma, manera español of inglés, forma plural por envolví kambio di letra, agregashon di sufijo otro ku -nan, of regla irregular. E forma di plural ku -nan ta un karakterístika partikular di Papiamento. == Referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] '''Silaba''' (na inglés: ''syllable''; na hulandés: ''lettergreep'') ta un unidad ritmico di zonido den un [[palabra]]. Un silaba ta normalmente forma pa un solo [[vocal]] of un combinacion di [[consonante]] y vocal, cu ta wordo pronuncia manera un solo impulso di bos. Den [[linguistica]], e analisis di e silaba ta un aspecto esencial den [[fonologia]], [[ortografia]], y e forma di rima den [[poesia]]. E structura di silaba por varia segun idioma, pero tur idioma tin algun forma di silaba den su sistema linguistico. Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], silabacion ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra.<br> Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do == Structura di silaba == E structura general di un sílaba ta consisti di tres segmento agrupa den dos componente: * ''Onset'': Un consonante of grupo di consonante, obligatorio den algun idioma, opshonal of hasta restringi den otronan * ''Rima'': ta consisti di un: ** ''nucleo'': e vocal principal di e silaba (obligatorio) ** ''coda'': e consonante of grupo di consonantenan despues di e vocal (opshonal) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. * Bo: onset = "b", nucleo = "o" * Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * [[Jossy Mansur|Mansur, Jossy M.]] (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (di 7 edicion). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] Núkleo (ν): Un konsonante vokal òf silábiko, obligatorio den mayoria idioma Coda (κ): Un konsonante òf grupo di konsonante, opshonal den algun idioma, altamente restringí òf prohibí den otronan Un silaba por consisti di tres parti principal: * '''Onset''': e consonante of consonantenan na comienso (optativo) * '''Nucleo''': e vocal principal di e silaba (obligatorio) * '''Coda''': e consonante of consonantenan despues di e vocal (optativo) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. — Bo: onset = "b", nucleo = "o" — Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda [[:Kategoria:Linguistica]] Silabacion den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma di e silabanan ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra. Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do -------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[fonétika|fonetica]], '''consonante''' (na [[Ingles]]: ''consonant''; na [[Hulandes]]: ''medeklinker'') ta un [[zonido]] di bos, forma pa un coriente di aire cu ta topa cu un of otro obstaculo, sea parcial of total, den e tracto vocal (boca y garganta). E ta un di e dos tipo principal di zonidonan di bos, e otro ta e [[vocal]]. Contrario na un [[vocal]], un consonante ta rekeri un tipo di tapamento, estorbo, of contacto den boka, como na nivel di e labionan, e lenga, of e dente, pa forma zonido. E palabra “consonante” ta bini di [[Latin]] ''consonans'', cu ta nifica “zonido cu ta zona hunto” (''con'' = hunto, ''sonare'' = zona). Tradicionalmente, consonantenan ta wordo considera zonido cu no por existi sin un vocal acerca. == Aplicacion == === Papiamento === Den e idioma [[Papiamentu|Papiamento]], por haña varios consonante den uso diario. E cantidad di consonante por varia segun e dialecto, pero generalmente e siguiente letternan ta representa consonante den e alfabet: '''B, C, D, F, G, H, J, K, L, M, N, P, R, S, T, V, W, Y, Z''' E letter '''Q''' casi no ta wordo uza; generalmente e ta wordo substitui/suplantá pa 'K'. E letter '''X''' ta usa solamente den palabra stranhero. Tur palabra den Papiamento ta contene un of mas consonante, cu ta forma [[silaba]]nan hunto cu e vocalnan. {| class="wikitable" width="65%" ! colspan=2 | Vocal || Balor na Papiamento<br> {{ABW|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel || Balor na Papiamentu<br> {{CUW|bandera}}/{{BON|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel |- | colspan=2 | b || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ala, ca'''b'''a || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ibu, fa'''b'''or |- | rowspan=2 | c || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}} || style="text-align:center" | /s/ || mere'''c'''e, ha'''c'''i || style="text-align:center" | /s/ || '''C'''ecilia |- | elsewhere || {{IPA|/k/}} || '''c'''aminda, '''c'''la || style="text-align:center" | /k/ || '''C'''aracas |- | colspan=2 | ch{{ref|dig|b}} || {{IPA|/tʃ/}} || '''ch'''ikito || style="text-align:center" | /tʃ/ || '''ch'''api |- | colspan=2 | d || style="text-align:center" | /d/ || '''d'''ocumento, '''d'''al || style="text-align:center" |/d/ || '''d'''uru, '''d'''ede |- | colspan=2 | dj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/dʒ/}} || '''dj'''aca || style="text-align:center" | /dʒ/ || '''dj'''ente || |- | colspan=2 | f || style="text-align:center" | /f/ || '''f'''ama || {{IPA|/f/}} || '''f'''òrki || |- | rowspan=2 | g || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}}, final || style="text-align:center" | /x/ || '''g'''esto, ma'''g''' || style="text-align:center" | /x/ || mar'''g'''en, brù'''g''' || |- | before unstressed {{angbr|e}}, elsewhere || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''arganta, san'''g'''er || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''osa, man'''g'''el || |- | colspan=2 | h || {{IPA|/h/}} || '''h'''asta, '''h'''abilidad || {{IPA|/h/}} || '''h'''ari, '''h'''eru || |- | colspan=2 | j{{ref|loan|a}} || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''j'''ong, '''j'''as<br>'''J'''uan || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''J'''an Thiel<br>'''J'''ulia || Some places still maintain their old spelling, e.g. Salinja. Here the {{angbr|nj}} is pronounced {{IPA|/ɲ/}}. |- | colspan=2 | k || {{IPA|/k/}} || '''k'''ishiki, '''k'''ere || {{IPA|/k/}} || '''k'''enta, se'''k'''reto || |- | colspan=2 | l || {{IPA|/l/}} || '''l'''ista, '''l'''aba || {{IPA|/l/}} || '''l'''esa, k'''l'''a || |- | colspan=2 | m || {{IPA|/m/}} || '''m'''ucha, pre'''m'''io || {{IPA|/m/}} || '''m'''an, la'''m'''pi || |- | rowspan=2 | n || before {{angbr|co}}, {{angbr|cu}}, {{angbr|g}}, {{angbr|k}},<br>final except after stressed vowel || {{IPA|/ŋ/}} || ma'''n'''go, pa'''n''' || {{IPA|/ŋ/}} || a'''n'''ker, bo'''n''' || In Papiamento, {{angbr|c}} followed by {{angbr|o}} or {{angbr|u}} would be pronounced as a {{IPA|/k/}} (see below), thus having the same effect on the {{angbr|n}} as {{angbr|k}} would. |- | elsewhere || {{IPA|/n/}} || '''n'''atural, te'''n'''e, algu'''n''' || {{IPA|/n/}} || '''n'''echi, he'''n'''de, tempra'''n''' || |- | colspan=2 | ñ || {{IPA|/ɲ/}} || a'''ñ'''a, so'''ñ'''o || {{IPA|/ɲ/}} || ba'''ñ'''a, '''ñ'''apa || |- | colspan=2 | p || {{IPA|/p/}} || '''p'''ipa, ado'''p'''ta || {{IPA|/p/}} || '''p'''alu, sa'''p'''u || |- | colspan=2 | q{{ref|loan|a}} || {{IPA|/k/}} || '''q'''uesillo || {{IPA|/k/}} || '''Q'''uebec || |- | colspan=2 | r || {{IPA|/r/}} || te'''r'''a, '''r'''osa || {{IPA|/r/}} || ba'''r'''ba, pode'''r''' || |- | colspan=2 | s || {{IPA|/s/}} || '''s'''aya, '''s'''ucu || {{IPA|/s/}} || kru'''s''', pa'''s'''a || In Papiamento, the {{angbr|s}} has a {{IPA|/ʃ/}} sound in words ending in -sion. In Papiamentu, it is written as -shon. |- | colspan=2 | sc || {{IPA|/s/}} || adole'''sc'''ente, pi'''sc'''ina || || || |- | colspan=2 | sh{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''imis || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''ete || |- | colspan=2 | t || {{IPA|/t/}} || '''t'''in, '''t'''ata || {{IPA|/t/}} || '''t'''rapi, ri'''t'''mo || |- | colspan=2 | v || {{IPA|/b/}}<br>{{IPA|/v/}} || '''v'''iuda<br>di'''v'''orcio || {{IPA|/v/}} || '''v'''erbo, '''v'''itamina || |- | colspan=2 | w || {{IPA|/w/}} || '''w'''ega || {{IPA|/w/}} || '''w'''owo || |- | colspan=2 | x{{ref|loan|a}} || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || e'''x'''amen, cone'''x'''ion, refle'''x'''ion || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || || |- | colspan=2 | y || {{IPA|/j/}} || '''y'''ama, ha'''y'''a || {{IPA|/j/}} || '''y'''uda, ka'''y'''ente || |- | colspan=2 | z || {{IPA|/z/}} || '''z'''ona || {{IPA|/z/}} || '''z'''eta || In Papiamento, the {{angbr|z}} has a {{IPA|/s/}} sound in words ending in -eza, -anza or with a {{angbr|z}}. In Papiamentu, they are written as -esa and -ansa. |- | colspan=2 | zj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''eito || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''ar || | colspan=2 | ù || || || style="text-align:center" |/ʏ/ || b'''ù'''s, y'''ù'''frou |- | colspan=2 | ü || || ||style="text-align:center" | /y/ || h'''ü'''r |- |} == List di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (7th ed.). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Sustantivo''' (na [[Ingles]]: ''noun''; na [[Hulandes]]: ''zelfstandig naamwoord'') ta un tipo di [[palabra]] den gramatica cu ta sirbi pa nombra hende, luga, cos, idea, of otro ser, sea concreto of abstracto. E palabra “sustantivo” mes ta bini di [[Latin]] substantia, ku ta nifiká “substancia” of “loke ta di esencia”. == Rol den frase == Den un frase, un sustantivo ta generalmente e sujeto of e objeto di un verbo. E ta e elemento ku e verbo ta referí na dje, i regularmente ta precedí of sigui pa un [[artikulo]] (manera “un”, “e”, “esey”) of un [[adhetivo]]. == Clase di sustantivo == Sustantivonan por wordo dividí den varios kategoria: '''Sustantivo komun''': nombra hende, kos of lugá den manera general, por ehèmpel: mùsiko, buki, isla. '''Sustantivo propio''': nombra spesífiko pa hende, lugá of entidad, i ta skibí ku mayuscula, manera: Maria, Aruba, Google. '''Sustantivo konkretu''': nombra kos ku por wordo mira of tuma, manera: mesa, silla, barco. '''Sustantivo abstrakto''': ta referí na idea, sentimiento of estado, manera: amistat, libertat, konsenshi. == Género y número == Tur sustantivo den Papiamento tin un [[género gramatikal]]: ta òf masculino òf femenino. E género ta influenshá e forma di artikulo y adhetivo ku ta akompañ'é (por ehèmpel: e homber vs e muher). Tambe, sustantivonan por ta den forma [[singular]] (un solo) of [[plural]] (más ku un), manera: buki / bukinan, muchanan / mucha. == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. * Trupia, Sandro (1995). ''Linguistica generale e grammatica''. Zanichelli. [[:Kategoria:Gramatika]] [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------- {{Databox}} '''Kontakto di idioma''' en.wiki:Contacto di idioma ta sosodé ora ku papiadónan di dos òf mas idioma òf variedat ta interkambiá ku i influensiá otro. E estudio di kontakto di idioma ta wòrdu yamá lingwístika di kontakto. Kontakto di idioma por sosodé na fronteranan di idioma,[1] entre idiomanan di adstrato, òf komo resultado di migrashon, ku un idioma intrusivo ku ta fungi komo sea un superstrato òf un substrato. Ora ku papiadónan di diferente idioma ta interkambiá estrechamente, ta tipiko pa nan idiomanan influensiá otro. Kontakto intensivo di idioma por resultá den konvergensia òf releksifikashon di idioma. Den algun kaso un idioma di kontakto nobo por wòrdu kreá komo resultado di e influensia, manera un idioma pidgin, krioyo òf miksto. Den hopi otro kaso, kontakto entre hablantenan ta sosodé ku efektonan duradero na eskala mas chikí riba e idioma; esakinan por inkluí e prestamo di palabranan di prestamo, kalku, òf otro tipo di material lingwístiko. Multilingwismo tabata komun durante gran parti di historia humano, i awendia mayoria hende na mundu ta multilingual.[2] Hablantenan multilingual por partisipá den kambio di kódigo, e uso di vários idioma den un solo kombersashon. Métodonan for di sosiolingwístika[3] (e estudio di uso di idioma den sosiedat), for di lingwístika di korpus i for di lingwístika formal ta wòrdu usá den e estudio di kontakto di idioma. ---------- [https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250524.pdf Celebra ta de vez en cuando, trabao ta continuo], Bon Dia Aruba, Rubrica Asina bon Nos Papiamento ta? (24 di mei 2025) Como medio di comunicacion nos posicion ta diferente, ya cu nos ta para meymey di e desaroyo di nos idioma a base diario. Esey ta duna un obligacion extra, pasobra loke nos ta publica ta pasa bao wowo di miles di lector diariamente. Mihor nos percura anto pa skirbi di tal forma cu nos ta respeta loke tin, pero di otro banda ta mira lo valioso di e entrada continuo di palabra nobo den nos idioma y usa nan di forma apropia.Den e casi cuatro aña di existencia di e column aki, nos a toca un sinfin di tema, semper di forma critico, sin ofende ningun hende. Na ocasion di e promer aniversario, na augustus 2022, nos a publica un lista di e topiconan cu nos ta trata den e aña ey, di forma critico. Esakinan ta duna un bon impresion di e amplitud di e temanan y a la vez ta mustra cu ainda tur ta relevante. Un resumen: * Aki, akinan, akinanan... tocante uso innecesario y excesivo di ‘nan’ * Uso innecesario y excesivo di ‘wordo’ o ‘ser’ * Paso o pasobra? Papia y skirbi ta dos cos diferente * Atende cu... o atende? Atende un asunto cu un persona; no atende cu un asunto * ‘Encuanto di’ y ‘tocante di’, tambe ‘durante di’: uso incorecto y innecesario di e palabra ‘di’ Contra? O Contra di...? * Uso corecto di ‘na’ den diferente contexto; ki ora ‘den’ y ki ora ‘na’? * Palabra modifica incorectamente: ‘nombracion’, ‘comportacion’, ‘cargacion’ (nombramento; comportamento; cargamento) * Parha o pahra...? Un palabra modifica recientemente * Tabatin o tabata tin...? Kico ta corecto? * Gobernado o Gobernador... Ta usa e ‘r’ si of no? * Diferencia entre idioma papia y skirbi * Agradable o agradabel...? Tocante origen Portugues/Spaño di e variantenan Directiva o ‘Hunta di Directiva’ Con pa adopta termino corectamente * Ki ora un palabra ta bira ‘Papiamento’...? * E proceso di adopcion y adaptacion Reforza, enforsa, reenforsa...? Palabra adopta di diferente fuente, reemplazando palabra existente caba “Esey no tin di haber cu…?” Corecto, of no? Origen di e expresion Compromiso, compromis, compromise...? Mesun palabra, adopta di diferente banda * Di dje, den dje, di unda e ‘dje’ ta bin...? * Doble negacion: ki ora si y ki ora no? * Uso di distincion di genero masculino/femenino * Ortografia uniforme un reto...? Variedad di ortografia cu medionan ta haya di tur banda * Terminonan opuesto: ‘progresivo’ o ‘progresista’; ‘conservativo’ o ‘conservador’? * Entre ‘advertencia’ y ‘advertentie’; uso corecto of no? Curasha o encurasha...? Reforza o reenforza...? Uso corecto of no?Pret of leuk...? Eigenlijk of...? Influencia di Hulandes den Papiamento Pa of Pa...? Para o por...? Voor of door...? Origen di nos ‘pa’ * E la bay o el a bay? Kico ta corecto? * Tocante eror gramatical cu casi no ta ripara... ‘Loke ta’ o ‘loke cu ta’? * Paris o Parijs? Londen, London o Londres? Variedad den nomber geografico...Nacionnan Uni o United Nations; IMF o FMI...? Cual idioma tin preferencia...? * Entre desaroyo liber y formalisacion di idioma: ki rumbo pa tuma? Papiamento manera papia..., o skirbi? * Tocante uso di ‘es’, ‘esnan’, ‘esunnan’...‘Cune’ o ‘cu nan’: * Tocante erornan cu no ta detecta facilmente...Papiamento ta rico na diferente tipo di vocal; a traves di influencia diverso * Algo mas di nos herencia Portugues; un exploracion den nos vocabulario. Nota: si bo ta desea pa nos trata un tema specifico atrobe, o mas amplio, laga nos sa via reaccion riba Facebook, o un mail na bondia.aruba@gmail.com --------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Educacion Profesional Intermedio''' (EPI) ta enseñansa riba nivel MBO (''Middelbaar Beroepsonderwijs'') na [[Aruba]]. E ta encera ... Colegio EPI ta e unico instituto di enseñansa riba nivel MBO na Aruba., situa den Venusstraat 3 na Oranjestad?? == Colegio EPI == A funda Colegio EPI riba prome di augustus 1997. Ta ofrece educacion na nivel 3, 4 y 5 consistiendo di e unidadnan; Salubridad & Servicio, Economia, Hospitalidad y Turismo y Ciencia & Tecnologia.<ref>[https://24ora.com/na-colegio-epi-partido-futuro-a-gana-eleccion-cu-nuebe-asiento/ Na Colegio EPI partido FUTURO a gana eleccion cu nuebe asiento], 24ora.com (2 di december 2024 </ref> Na aña 2022 Colegio EPI a introduci ocho estudio nobo. Na tur por scoge entre 13 diferente estudio, manera: Allround medewerker Information Technology Systems and Devices, Expert Information Technology Systems and Devices, Elektrotechniek, Allround Assistant Business Services, Business Administration & Control Specialist, Certified Cook, Associate of Applied Science in Culinary Arts, Zelfstanding Medewerker Travel & Hospitality, Leidinggevende Travel & Hospitality, Associate Of Science Degree in Hotel and Restaurant Management, Verpleegkundige, Verzorgende y Social Pedagogische Medewerker. Colegio EPI ta conta cu mas di 2000 studiante y mas cu 74% di nan ta logra termina nan estudio cu exito. [[:Category:Enseñansa]] [[:Category:Aruba|Enseñansa]] ---------------------------- == Arte di Palabra == '''Arte di Palabra''' ta un competensia literario ku partisipashon di hoben di Aruba, Boneiru i Korsou. (zie nl.wiki) Meta di e evento ta pa promove amor pa cultura di idioma Papiamento y aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y e desaroyo di dominio di idioma. == Historia == E evento di Arte di Palabra ta existi for di aña 2000 i a cuminsa na Korsou. Ange Jessurun, consulente di Papiamento e tempo ey, a krea e evento pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y [[haiku]]. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. == Publikashon == *Pòtpurí Arte di Palabra 2009, kolekshon di e miho obranan propio 2000-2008 *Pòtpurí Arte di Palabra 2014, bundel van de beste eigen werken 2009-2013 *Pòtpurí Arte di Palabra 2019, bundel van de beste eigen werken 2014-2018<ref>{{citeer boek|url=https://data.swpportal.com/upload/books/files/pdf.php?hash=f612ef13d53ec151f70f21767b8546f4&filename=potpuri-arte-di-palabra-2019_inkijkexemplaar.pdf|taal=pap|werk=Arte di Palabra|titel=Pòtpurí Arte di Palabra 2019|datum=|bezochtdatum=10 september 2019}}</ref> nl.wiki:Arte di Palabra ta un kompetensia den Papiamentu pa hóbennan den enseñansa sekundario na Aruba, Bonaire i Kòrsou. Nacemento For di aña skolar 1998-1999 "Papiaments" a bira un asignatura obligatorio den enseñansa sekundario na Kòrsou. E dato aki a duna e impulso pa e inicio di Arte di Palabra, cu na aña 2000 a tuma luga pa prome biaha na Curaçao. For di aña 2006 ta organisá kareda na Bonaire i for di aña 2009 tambe na Aruba. Arte di Palabra ta tuma lugá tur aña i su meta ta pa desaroyá talento literario hóben i literatura pa mucha papiamentu dor di recitashon di poema i konta storia. E kompetensia tin tres kategoria di presentashon: poesia, haiku i relato kòrtiku. Kada kategoria ta dividi den dos grupo: klasnan di skol 1-2 i klasnan di skol 3-6. Den klasnan 1 i 2 ta trata di poemas i storianan eksistente i den klasnan mas haltu ta trata di obranan original (propio). E evaluashon ta distinguí entre trabou propio i trabou eksistente. E finalistanan for di e rondonan di klasifikashon na Aruba, Bonaire i Kòrsou lo kompetí ku otro den e ronde final.[1] 1] E final di Arte di Palabra ta pasa pa tur isla i ta dirigí dor di e Stichting Arte di Palabra ku sosten di Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch gebied. E final ta generalmente konektá ku e entrega di e premionan di Tapushi Literario na honor di e ikonanan kultural na Aruba, Bonaire i Kòrsou. {{Appendix}} NOTES DIA 29 di juli 2021 a tuma lugar na Aruba, na Cas di Cultura, final di e competencia literario Arte di Palabra, cu participacion di hoben di Aruba, Boneiro y Corsou.<ref>https://www.awemainta.com/newspapers/AM210810/offline/download.pdf Arte di Palabra un celebracion na, di y pa Papiamento di kita sombre], Awemainta, 10 ougustus 2021. Rekupera ougustus 2021</ref> Fundacion Lanta Papiamento (FLP) tabata presente y a keda encanta, un biaha mas. Tabata un fiesta di berdad cu a pone enfoke riba Papiamento su rikesa y bunitesa cultural y riba e creatividad y dominio di idioma Papiamento di nos hobennan. E anochi tabata cuadra exactamente cu e meta di e evento cultural aki: Promove amor pa cultura di nos idioma Papiamento. Enrikece nos idioma cu creatividad di nos hubentud. Den sala tabata reina un entusiasmo y alegria y e hobennan a mustra aprecio pa cada un di e participantenan. Tur participante tabata haya un ovacion cu hasta pitamento cu ‘vuvuzela’. UNION t’e palabra cu ta caracterisa e evento aki, union cultural y social entre Aruba, Corsou y Boneiro. Arte di Palabra den tur sentido di palabra ta un celebracion di Papiamento, e idioma unificado di e islanan aki. Masha pabien n’e hobennan participante, na nan docentenan y n’e organisadornan! ===Historia cortico=== Arte di Palabra ta existi for di aña 2000. Señora Ange Jessurun kende tabata consulente di Papiamento e tempo ey, a cuminsa cu e evento aki na Corsou, pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y haiku. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch Gebied ta yuda den financiamento di biahe y estadia. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. Y importante pa menciona, t’e publicacionnan cu Arte di Palabra a produci caba: Pòtpurí Arte di Palabra 2009, cu e mihor obranan di 2000-2008: Pòtpurí Arte di Palabra 2014, cu e mihor obranan di 2009-2013: Pòtpurí Arte di Palabra 2019, cu e miho obranan di 2014-2018. Por bisa cu e coleccionnan aki ta bon material literario pa cualkier lesado y bon material cu por uza den scol. {{Appendix}} Arte di Palabra ta aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y ta masha importante den desaroyo di dominio di idioma. ---------------- '''Modern Hebrew''' ({{lang-he|עברית חדשה}}, ''ʿivrít ḥadašá[h]'', {{IPA-he|ivˈʁit χadaˈʃa|}}, ''[[Literal translation|lit]].'' "Modern Hebrew" or "New Hebrew"), also known as '''Israeli Hebrew''' and generally referred to by speakers simply as '''Hebrew''' ({{lang|he|עברית|}} {{transliteration|he|Ivrit}}), is the form of the [[Hebrew language]] that was [[Revival of the Hebrew language|revived as a spoken language]] in the late 19th and 20th centuries, and the standard form of Hebrew spoken today. It is the official language of the [[State of Israel]]. Among [[Canaanite languages]], Modern Hebrew is the only one spoken today.<ref>{{cite book |author1=Huehnergard, John |url=https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |title=The Semitic Languages |author2=Pat-El, Na'ama |publisher=Routledge |year=2019 |isbn=9780429655388 |page=571 |access-date=2021-02-18 |archive-date=2023-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230701134731/https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |url-status=live }}</ref> ----------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Flag of the Governor of Curaçao.svg|thumb|300px|Bandera di Gobernador di Kòrsou]] '''Gobernador di Korsou''' ta e representante di e monarka [[Hulanda|hulandes]] (hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]]) na [[Kòrsou]]. A instituí e posishon dia [[10 di òktober]] [[2010]] ku Korsou su status komo pais outónomo denter di [[Reino Hulandes]]. Riba nominashon di e mandatario hulandes pa relashonnan di Reino, e monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un término di seis aña; esaki por wòrdu prolonga te maximalmente 12 aña. E gobernador ta dispone di un sekretariado, e gabinete di gobernador, i ta wòrdu asesorá pa e Konseho di Konsulta, konsistiendo di minimo sinku miembro, apuntá pa e gobernador. E '''Gobernador di Aruba''' ta e representante di e hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]] na [[Aruba]]; esaki ta conforme stipulacion den [[Constitucion di Aruba]] (''Staatsregeling van Aruba'').<ref>Articulo II.1 Staatsregeling van Aruba (AB 1987 nr. GT 1)</ref> E posicion a keda institui desde prome di januari 1986 ora Aruba a haya su status como [[Status aparte di Aruba|pais autonomo dentro di Reino Hulandes]]. E monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un termino di seis aña; esaki por wordo prolonga te maximalmente 12 aña. == Facultadnan di gobernador == Facultadnan di e Gobernador di Aruba ta subdividi den e facultadnan asigna na su persona mediante [[ley]] como organo di e Reino y como organo di e pais Aruba. De gouverneur heeft twee taken: hij vertegenwoordigt en verdedigt de algemene belangen van het Rijk en is hoofd van de regering van Curaçao. Hij is tevens vertegenwoordiger op Curaçao van het staatshoofd van het Koninkrijk. Als hoofd van de landsregering is de gouverneur onschendbaar.<ref>Bij ambtsmisdrijven moet hij echter terechtstaan bij de [[Hoge Raad der Nederlanden]]. Bij overige misdrijven kan per Koninklijk Bevel of door de Tweede Kamer vervolging worden bevolen bij de bevoegde rechter in Den Haag.</ref> De gouverneur oefent de uitvoerende macht uit met als verantwoordelijken de ministers, die verantwoording moeten afleggen aan de [[Staten van Curaçao]]. De gouverneur heeft geen politieke verantwoordelijkheden en maakt geen onderdeel uit van het kabinet. Tijdens de formatie speelt de gouverneur een rol bij het aanwijzen van de formateur. In 2012 leidde dit tot onrust, toen gouverneur Goedgedrag tegen de zin van de zittende (demissionaire) ministers, maar op verzoek van de meerderheid van de Staten, een formateur aanwees om een waarnemend kabinet te vormen. De gouverneur wordt door het staatshoofd aangewezen voor een periode van zes jaar op voordracht van de bewindspersoon voor koninkrijksrelaties van het Koninkrijk (en tegelijk van het land Nederland). Deze periode kan worden verlengd tot maximaal één termijn. De gouverneur wordt bijgestaan door zijn secretariaat, het kabinet van de gouverneur, en wordt geadviseerd door de Raad van Advies, bestaande uit ten minste 5 leden, aangewezen door de gouverneur. == Lista == Op 10 oktober 2010 werd Curaçao een land binnen het [[Koninkrijk der Nederlanden]]. Voor deze datum vertegenwoordigde de [[Lijst van gouverneurs van de Nederlandse Antillen (1954-2010)|gouverneur van de Nederlandse Antillen]] onder meer Curaçao. E promé gobernador di Kòrsou tabata [[Frits Goedgedrag]], kende tambe tabata e último [[gobernador di Antia Hulandes (1954-2010)|gobernador di Antia Hulandes]] prome ku esaki a wordu disolbi dia [[10 di òktober]] [[2010]].<ref>RNW.nl - [https://web.archive.org/web/20110120003916/http://www.rnw.nl/caribiana/article/gouverneurs-voor-curacao-en-sint-maarten Gouverneurs voor Curaçao en Sint Maarten]</ref> {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !! Nòmber !! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | | 2010 - 2012 | [[Frits Goedgedrag]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2012 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | (interino) |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Lucille George-Wout-crop.jpg|95px]] | 2013 - presente | [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> | 4 di novèmber 2013 |} {| class="wikitable" ! Van ! Tot ! Nomber ! Bijzonderheden |- | 10 oktober 2010 || novèmber 2012 || [[Frits Goedgedrag]] || |- | november 2012 || novèmber 2013 || [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] || interino |- | november 2013 || presente || [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> || |} == Lista di gobernador interino == Bij koninklijk besluit kunnen een of meerdere waarnemend gouverneurs worden benoemd die de gouverneur vervangen bij ziekte of afwezigheid of hem vervangen na zijn ontslag of overlijden. {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !![[Gobernador interino]]!! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2010 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | | 2013 - 2019 | [[Nolda Römer-Kenepa]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Michèle Russel-Capriles.jpg|95px]] | 2019 - presente | [[Michèle Russel-Capriles]] | 1 di yüni 2019 |} * 10 oktober 2010 - [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] * 1 juni 2013 - [[Nolda Römer-Kenepa]] * 1 juni 2019 - [[Michèle Russel-Capriles]]<ref>{{cite news|url=https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|werk=Curaçao.nu|titel=RMR benoemt Russel-Capriles tot waarnemend gouverneur van Curaçao|datum=17 mei 2019|bezochtdatum=8 juni 2019|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190608092330/https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|archiefdatum=2019-06-08}}</ref> {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] [[:Category:Organonan Gubernamental]] --------- {{Databox}} ==Idiomanan na Aruba == Aruba ta un sociedad sumamente multilingual caminda mayoria di e habitantenan ta domina mas cu un idioma. Hopi [[Arubiano]] ta capas di combersa den por lo menos tres di e siguiente idiomanan: Papiamento, Hulandes, [[Ingles]] y [[Spaño]] y ta cambia comodamente entre dos of mas di e idiomanan aki den bida diario, haciendo e isla un di e teritorionan linguisticamente mas diverso den Caribe. E [[pais insular]] tin dos [[idioma ofisial|idioma oficial]], cu ta [[Papiamentu|Papiamento]] y [[Hulandes]]. E sistema di enseñansa local ta rekerí pa studiantenan siña Ingles y Spaño desde scol basico. Otro idiomanan, manera [[Portugues]], [[Chines mandarin|Chines]], [[Idioma Krioyo Haitiano|Crioyo Haitiano]] y hopi otro, tambe ta wordo papia den comunidadnan minoritario riba e isla. Segun estimacion na 2010 e gruponan etnico mas grandi tabata: Hulandes 78.7%, [[Colombia]]no 6.6%, [[Venezuela|Venezolano]] 5.5%, [[Republika Dominikano|Dominicano]] 2.8% y [[Haiti]]ano 1.3%.<ref name=":0">{{en}}{{Citeer web |titel=Aruba |datum=2025-03-25 |werk=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |bezochtdatum=2025-07-28 |uitgever=Central Intelligence Agency}}</ref>, Tur e cuater idioma, Papiamento, Hulandes, Ingles y Spaño, cu ta wordo uza como idioma principal of idioma primario bou di e poblacion Arubano a mira cambio den e periodo di 1980 te 2010 (idioma principal ta expresa den tabel como % di e total).<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref>: {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! Idioma principal!! 1980<br>% || 1990<br>% || 2000<br>%!! 2010<br>% || Trend |- | [[Papiamentu|Papiamento]] || &nbsp;&nbsp;80.1 || &nbsp;76.6 || &nbsp;&nbsp;69.4 || &nbsp;&nbsp;68.3 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- | [[Spaño]] || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;7.4 || &nbsp;&nbsp;13.2 || &nbsp;&nbsp;13.5 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{increase}} |- | [[Hulandes]]|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;5.0 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;5.4 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.0 ||&nbsp;&nbsp;{{steady}} |- | [[Ingles]] || &nbsp;&nbsp;10.6 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.9 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.1|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7.0 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- |} == Idiomanan oficial == === Papiamento === {{wak articulo|Articulo principal: [[Papiamento na Aruba]]}} Segun Gobierno di Aruba, e [[lenga materno|idioma materno]] y idioma primario di casi tur Arubiano ta Papiamento,<ref>{{en}}{{Cite web |title=Language |url=http://www.aruba.com/ExploreAruba/Culture/language.aspx |url-status= |archive-url=https://web.archive.org/web/20110809190231/http://www.aruba.com/explorearuba/culture/language.aspx |archive-date=2011-08-09 |access-date= |website=aruba.com}}</ref> un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu su raiz te na [[siglo 16|siglo diesseis]]. Sinembargo, Papiamento no tabata papia extensamente na Aruba te den siglo 18 y 19, ora cu e idioma a bira mas presente den material riba e isla, particularmente den e bukinan di scol Catolico Romano. Papiamento ta un idioma mescla cu ta combina elementonan for di [[Portugues]], Spaño, Hulandes y tambe algun rasgo di idiomanan Africano y Arawak.<ref name=":0"/> Su evolucion a tuma luga na Corsou durante siglo 16 ora cu e Africanonan sclabisa y e sclabisanan Spaño a desaroya un medio comun pa por comunica entre nan mes. Desde mei 2003, Papiamento ta e di dos idioma oficial riba Aruba, hunto cu Hulandes<ref>[https://www.gobierno.aw/1311-kunst-wetenschappen-en-taal Landsverordening officiële talen], Gobierno di Aruba</ref>, y e ta ser considera como un marcador esencial di identidad nacional. Den area di enseñansa, Papiamento no tabata ricibi masha atencion na Aruba te na 1995. E idioma a wordo inclui oficialmente den e curiculo escolar na 1998 y 1999. Desde e tempo ey, e isla a brasa su idioma nativo. Awendia, bijbel, diccionario y cuentanan di hada skirbi den e idioma ta facilmente disponibel riba e isla. === Hulandes === Pa decadanan Hulandes ta un di e idiomanan oficial di e isla ya cu e isla ta un parti contituyente di [[Reino Hulandes]]. Apesar di su status oficial, e ta incomun como un prome idioma papia. Un estudio di Croes (2015) entre estudiantenan a revela cu, apesar di e uzo amplio di Hulandes como idioma di instruccion, e idioma practicamente no tin funcion comunicativo pafor di les.<ref name=":1">{{citeer web|url=https://studenttheses.uu.nl/bitstream/handle/20.500.12932/42633/The%2520Current%2520Context%2520of%2520the%2520Language%2520of%2520Instruction%2520in%2520Aruban%2520Education%2520-%2520Master%2520Thesis%2520-%2520Kristi%2520Lo-Fo-Sang.pdf?sequence=1|titel= The Current Context of the Language of Instruction in Aruban Education Towards a more inclusive Multilingual Education|auteur=Kristi Lo-Fo-Sang|datum=2022|uitgever=Universidad Utrecht}}</ref> Banda di enseñansa, e uzo di Hulandes ta principalmente den asuntonan huridico y di gobernacion.<ref>{{Cite web |title=About Us |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |access-date=2014-05-20 |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |archive-date=2014-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean}}</ref> == Otro idiomanan comun == === Ingles === Aruba a reconoce Ingles como un idioma internacional, y a exigi pa muchanan siña Ingles for di klas 4 di scol basico. Uzo di Ingles riba e isla ta data for di cuminsamento di [[siglo 19|siglo diesnuebe]], tempo cu e Inglesnan a ocupa [[Kòrsou|Corsou]], Aruba y [[Boneiru|Boneiro]]. Ora cu e gobernacion Hulandes riba e islanan a reanudá na [[1815]], autoridadnan a tuma nota di e uzo ya generalisa di e idioma.<ref name="Putte">{{Cite book |last=Van Putte |first=Florimon |title=Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd |publisher=de Walburg Pers |year=1999 |location=Zutphen |language=nl}}</ref> Fin di añanan 1920 y inicio di añanan 1930 un cantidad grandi di hende cu ta papia Ingles, for di particularmente [[Karibe anglofóniko|Caribe anglofonico]], a wordo treci na e isla durante e añanan di boom di petroli. Hopi di e inmigrantenan aki tabata biba den e area di [[San Nicolas]], caminda [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] tambe tabata situa. Te cu awe, hopi di nan descendiente a keda cu Ingles Crioyo como nan prome idioma.<ref name=":1"/> Aunke Ingles no ta e [[lingua franca]] riba e isla, el a bira un idioma hopi popular bou di e hubentud. Ademas, Ingles ta un di e idiomanan mas importante den economia di Aruba. Un di e sectornan economico principal ta [[turismo]], mientras un cantidad significante di turista ta procedente di Merca y Canada.<ref name=":1"/> Mas recientemente, tin un aumento den uzo di idioma Ingles den enseñansa superior, por ehempel na [[Universidad di Aruba]]. === Spaño === {{wak articulo|Articulo principal: [[Idioma Spaño na Aruba]]}} Prome cu gobernacion Hulandes, Aruba tabata un colonia Spaño di 1499 te 1636. Spaño a bira un idioma importante riba e isla den [[siglo 18|siglo diesocho]] debi na cercania y lasonan economico estrecho cu colonianan Spaño den cercania den loke awor ta [[Venezuela]] y [[Colombia]],<ref name="Putte" /> Door di e localisacion geografico aki di Aruba, awendia hopi Arubiano y inmigrante tambe ta domina Spaño; 85% di e poblacion ta papia Spaño como di dos idioma.<ref name=":0"/> Studiantenan Arubiano ta cuminsa siña e idioma for di klas 5 di scol basico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1291007560|titulo=Languages on Aruba}} {{References}} }} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Idioma]] ----------------------------------------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Hilda de Windt-Ayoubi''' ( ) ta un lingwista, traduktor, outor, poeta, kolumnista i papiamentista di [[Kòrsou]]. lingwista, poeta, pintor i traduktor di The Prophet di Kahlil Gibra == Bida == Hilda Ayoubi a nase i lanta na Kòrsou. Famia di 5 yu muhe di mayornan di Libano. Hilde de Windt-Ayoubi a studia idiomanan ingles i spañó, tambe literatura. Na 2014 a sali e buki 'E Profeta', un tradukshon ku el a hasi di e buki ingles 'The Prophet', obra maestral di e eskritor Kahlil Gibran. Pa esaki el a risibí na 2014 un distinshon di 'The George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair' na e universidat di Maryland. Hilda a skirbi su promé poemanan na 1972, tempu ku e tabata studiante na Nijmegen, Hulanda. Despues e no tabata aktivo mas. Na desèmber 2007 el a kuminsá skirbi atrobe, pero tabata te na 2009, inspirá pa su kolega Robbie Griffith (†), ku el a bolbe kuminsá skirbi i publiká. Su poemanan na ingles, hulandes, spañó i papiamentu ta sali regularmente durante e último dékada den e korant Amigoe. She was born and raised in Curaçao. She was a secondary school teacher and a lecturer at the University in Curacao. Her works include Gedicht (2018) and Geef me je Taal (2019); for her Papiamento translation of Kahlil Gibran’s The Prophet (2014), she was awarded the Kahlil Gibran Chair at the University of Maryland. In 2019 she received UNESCO’s Certificate of Merit for her work on Papiamento.<ref>https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/translingualism-translation-and-caribbean-poetry/ Translingualism, Translation and Caribbean Poetry], Werkgroep Caraibische Letteren (2022)</ref> She writes in Dutch, French, English, Papiamento and Spanish. == Bibliografia == * ''La dislocación de los elementos oracionales y la elipsis en los refranes de La Celestina'' (2011, UoC) * ''Gedicht'' (2018?, kolekshon di poesia) * ''Geef me je taal. Dat ik je beter versta / Duna mi bo idioma. Pa mi por komprondé bo miho'' (2019) * ''Translingualism, Translation and Caribbean Poetry'' (2022, kolekshon di poesia multilingual huntu cu Piet Muysken) Hilda De Windt – Ayoubi, schrijfster, dichteres, columniste, kunstenares en hispaniste uit Curaçao. Ze is bekend vanwege o.a. haar vertaling in haar moedertaal Papiaments van het bekende boek The Prophet van Kahlil Gibran, CDL University Press, verschillende vertalingen van gedichten en haar jarenlange publicaties van gedichten in vier talen in de krant Amigoe op Curaçao. Ze presenteerde op deze middag ook haar Papiamentse vertaling van The Prophet die dit jaar wereldwijd haar 100-jarig bestaan viert en al in 105 talen, waaronder ook het Hindi, is vertaald.<ref>Henk Moeniralam,[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/papiaments-gedicht-moedertaal-van-hilda-de-windt-ayoubi-ook-in-sarnami-vertaald/ Papiaments gedicht ‘Moedertaal’ van Hilda de Windt-Ayoubi ook in Sarnámi vertaald], Werkgroep Caraibische Letteren (2023)</ref> I studied at the Catholic University in Nijmegen, nowadays named Radboud University. I also studied at UoC in Curacao, Dutch Antilles. I have a Master degree in Education with major in the Spanish Language and a Bachelor degree in Public Relations. Further on, I have a minor degree (LO) in English. I have been teaching the Spanish Language and Literature for more than 30 years at a secondary school and also have been teaching Didactics, Analysis of Methods, Spanish Grammar and Oral and Written Communication for more than eight year at University of Curacao. I translated "The Prophet" (by Kahlil Gibran) into the Papiamentu language. This translation was published by the Maryland University Press. For this translation I was granted an award by the George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair for Values and Peace, May, 2014. Further on, I attended an art Academy for four years. As part of a group exhibition I exhibited four times several of my paintings. I write poetry in six languages, Papiamento, Dutch, English, Spanish, Italian, and French. Recently my first poetry book illustrated with twenty of my paintings was published by LM Publishers in the Netherlands. I Master different languages, for example, Dutch, Spanish, English, Papiamentu. Currently, I am also studying different other languages, like Italian, Quechua. I am very interested in promoting and conserving Native Languages. Therefore, my poetry often focuses on native languages. In 2019, my second poetry book that focuses on language will be published. I belief that it is of utmost importance to focus more on Literature (specifically on creative writing) and Art in the education at school.<ref>[https://independent.academia.edu/HildadeWindtAyoubi Hilda de Windt Ayoubi]</ref> {{Appendix}} -------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Sidney M. Joubert''' (☆ [[1939]] na [[Kòrsou]]) ta un dosente, lingwista i papiamentista di [[Kòrsou]]. Na 2023 el a risibí e titulo di ''doctor honoris causa'' di [[University of Curaçao]] pa su kontribushon na [[idioma]] [[papiamentu]]. == Bida == == Bibliografia == * Dikshonario di verso Papiamento-Hulandes NOTES Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC March 20, 2023 REDAKSHON.<ref>[https://kikotapasando.com/2023/03/20/eredoctoraat-voor-sidney-joubert-bij-de-uoc-sidney-joubert-doctor-honoris-causa-bij-de-uoc/ Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC / Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC], Willemstad, 18 maart 2023</ref> Op 16 maart jl. werd tijdens een plechtige openbare zitting van het College van Decanen van de Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (UoC), aan de heer Sidney. M. Joubert, het eredoctoraat verleend. In een volle Aula opende de Rector Magnificus, dr. Francis de Lanoy, deze plechtige zitting, waarbij hij alle aanwezigen in de zaal welkom heette, in het bijzonder de heer Joubert en de twee paranimfen, mevrouw Lucille Berry-Haseth en de heer Edward John Joubert, die hem flankeerden tijdens deze plechtigheid. De decaan van de Algemene Faculteit, drs. Adriënne Fernandes, nam vervolgens het woord, en ging kort in op de redenen die voor de Algemene Faculteit aanleiding waren om de heer Sidney Milton Joubert voor te dragen als kandidaat voor het eredoctoraat. Zij gaf aan dat de heer Joubert over een tijdsbestek van vijftig jaar, zich bijzonder verdienstelijk heeft gemaakt voor de gemeenschap, op het gebied van taalkunde van het Papiamentu. Bovendien wees zij erop dat de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan is. Het eredoctoraat, zo vervolgde zij, wordt als welverdiend eerbetoon aan deze kandidaat verleend voor zijn zeer uitzonderlijke prestaties in het kader van culturele en academisch gerelateerde verdiensten. De heer Joubert, met zijn talrijke merites is van bijzondere betekenis voor de Algemene Faculteit, die taal, literatuur en cultuur centraal stelt, de lerarenopleiding Papiamentu aanbiedt en een leerstoel heeft gerelateerd aan het bestuderen en verwerven van Papiamentu. Het is dan ook niet verwonderlijk dat vanuit deze faculteit de rol van het Papiamentu als algemene omgangstaal in de Curaçaose samenleving, met deze erebenoeming, bekrachtigd en versterkt wordt. Vervolgens nam de Rector Magnificus het woord, die na verwijzing naar de mogelijkheid die de Landverordening Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (LuoC) biedt (art. 37 lid 2), de heer Sidney M. Joubert en zijn twee paranimfen naar voren riep om hen ten overstaan van het College van Decanen de bul te overhandigen. Prof. dr. Ronald Severing, verbonden aan de Algemene Faculteit, en promotor van Sidney Joubert bij deze plechtigheid, sprak bij de laudatio, lovende woorden uit, verluchtigd met een powerpoint, met afbeeldingen van werken van de heer Joubert. Hij gaf aan dat de heer Joubert een fervente taaldeskundige en in het bijzonder een verwoede Papiamentist is. Eerder was hij docent Spaanse taal- en letterkunde op de middelbare school en de UNA en tevens beëdigd vertaler en lexicograaf. Hij werd bij de oprichting van het overheidsbureau Sede di Papiamentu (1983) aangesteld om aan een vocabulaire van het Papiamentu te werken. Sindsdien zijn er van zijn hand ten behoeve van het Papiamentu, vocabulaires (1988, 1990) verschenen en verder woordenboeken in druk (1991, 1999, 2007), met supplementen (1997), een taalgids Papiamentu voor toeristen (1994), digitale woordenboeken (2002), online versies (Google Chrome, Microsoft Edge, Mozilla Firefox en Safari) en achtereenvolgende spellingcheckers Papiamentu voor Microsoft Office (2003-2014) Windows 98-8.1 (2001, 2007, 2014). Naast kenner van de taalkunde van het Papiamentu en de autoriteit op het gebied van de gemeenschappelijke Papiamentse woordenschat, is de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan, blijkens de omvangrijke driedelige gezamenlijke uitgave in het Papiamentu, Pa saka kara (1109 pp., 1983); ook verzorgde hij met auteursgroepen tweetalige Nanzi-boeken (2005, 2019). Hij is Papiamentu-connaisseur bij uitstek, getuige de talrijke publicaties van zijn hand en ook samen met lokale en buitenlandse deskundigen. Hij heeft zich bekwaamd en intensief ingezet voor het promoten van de studie, kennis en correct gebruik van het Papiamentu vanaf begin zeventiger jaren tot heden. Hij is ook medeverantwoordelijk voor de meer dan 400 woorden Antilliaans-Nederlands die in het Groene Boekje zijn opgenomen. Gedurende een aantal jaren, zijn de krantenteksten van het Antilliaans Dagblad en de Amigoe verzameld. Uit die verzameling zijn door onder andere de heer Joubert karakteristieke woorden geselecteerd die in het Groene boekje terecht zijn gekomen als: empaná, blenchi, dushi, karkó en snèkbar. Tevens is hij vanaf het begin (1999) tot recentelijk (2018) betrokken geweest bij de samenstelling van het Papiamentu-dictee en ook als jurylid van het jaarlijkse Diktado Nashonal Papiamentu in de aula van de UoC. De eredoctor is reeds meerdere malen eervol onderscheiden en heeft meervoudig eerbewijs mogen ervaren vanuit diverse maatschappelijke en academische instituties. Na de laudatio van zijn promotor kreeg dr. Sidney Joubert het woord van de rector. Hij liet weten dat toen hij van zijn benoeming op de hoogte werd gesteld, verrast was en zeer geëmotioneerd raakte. Hij dankte dan ook allen die betrokken waren vanaf de voordracht tot aan zijn benoeming. Hij vertelde hoe zijn belangstelling voor het Papiamentu begon. Dat gebeurde tijdens de colleges die hij volgde bij drs. Raúl Römer aan de Universiteit van Amsterdam. Raúl Römer onderzocht het Papiaments als toontaal. Joubert gaf voorbeelden als mata (plant) en mata (doden). Er was verschil in toon, hoog laag en laag hoog te horen. Op Curaçao werd Antoine Maduro zijn leermeester, waar hij ook mee samen werkte. Hij werd al snel door de overheid in twee opeenvolgende spellingcommissies voor het Papiamentu benoemd, in de commissie Römer en de commissie Jonis. Bij het Buki di oro, het gouden boekje met de officiële spelling van de overheid (2009), had hij ook zitting in de commissie die het werk voorbereidde. Na dit dankwoord en bijzonderheden over zijn werk, sloot de Rector Magnificus de officiële zitting. In het informele deel dat daarop volgde, spraken beide paranimfen de pas gedoctoreerde promotus toe. Lucille Berry-Haseth wees op haar lange vriendschap met de gepromoveerde en hun samenwerking op het gebied van Papiamentu. De laatste tien jaar hebben zij zich samen met een redactieteam beziggehouden met een verklarend woordenboek Papiamentu. Zij sloot af met een prachtige voordracht van het gedicht Oda na Sidney, dat zij eerder (2018) aan hem opdroeg. Vervolgens wist paranimf Edward John te vertellen dat zijn vader bekend stond als de leraar Spaans van het Peter Stuyvesant College. Hij vond het een eer dat hij de paranimf mocht zijn bij de promotie van zijn vader. Het informele deel werd afgesloten met een voordracht door Gregory Berry, die bij het publiek erg in de smaak viel met humoristische teksten uit de Papiamentu-literatuur van Guillermo Rosario, Pierre Lauffer en Elis Juliana. Het geheel werd afgesloten met een geanimeerde receptie op de patio van de Universiteit van Curaçao. {{Appendix}} ---------------- '''Frank Martinus Arion''', pseudónimo di '''Frank Efraim Martinus''' (n. [[17 di desèmber]] [[1936]] na [[Kòrsou]] - f. [[28 di sèptèmber]] [[2015]]) tabata un eskritor, poeta i lingwista [[Antias Hulandes|antiano]]. E tabata skirbi obranan tantu na idioma [[hulandes]] komo [[Papiamentu]]. Su obra mas famoso ta e novela ''Dubbelspel'' (Changá). E ta konosí tambe pa su investigashon di e orígen di Papiamentu i pa su empeño pa uso di Papiamentu komo idioma di instrukshon. == Biografia == Frank Martinus Arion a nase na 1936 i ta un di tres yu di Minuel Martinus Arion i Marina Jansen di bario di Buena Vista, [[Willemstad]]. Poko despues di su nasementu e famia ta muda pa [[Aruba]], unda su tata a wòrdu empleá pa e refineria [[Lago Oil & Transport Company|Lago]]. Ku kuater aña su mama i un ruman ta fayesé den un aksidente di tráfiko, despues di kual e ku su otro ruman a wòrdu mandá bek Kòrsou i alohá serka varios miembro di famia. Frank Martinus Arion a lanta den bario di [[Otrobanda]]. Fo'i skol básiko su talento pa skirbimentu a keda manifesta; den su último aña na skol básiko e ta gana e Premio Neerlandia pa e mihor ensayo na hulandes. Frank was een heel goede leerling. Hij mocht op de lagere school een aantal klassen overslaan. Durante su tempu na skol e ta kuminsa usa e nòmber Frank Efraim Martinus pa motibu di e laso ku su tata tabatin ku e [[partido polítiko]] [[Partido Nashonal di Pueblo|PNP]]. E no tabata deseá di wòrdu asosiá ku e aktivismo polítiko di su tata; te añanan 50 e ta usa su fam original pa publikashon di su promé obranan. Na kabamentu di skol sekundario na 1955, Arion ta muda pa [[Hulanda]] unda e ta studia idioma i literatura hulandes na [[Universidat di Leiden]]. Durante su temporada na universidat ela lanta e komunidat studiantil "Baranka Antilliana", kual tabata fungi komo refugio pa studiante prosedente di [[Antias Hulandes]], manera e mes. Tambe den e époka aki e tabata skirbi un seri di poema, kualnan a sali publika pa prome bes den e revista "Antilliaanse Cahiers" komo kolekshon titulá ''Stemmen uit Afrika''. ----- Na zijn schooltijd verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal- en letterkunde ging studeren aan de Universiteit Leiden. Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die, net als hijzelf, afkomstig waren uit de Nederlandse Antillen. Ook schreef hij in deze jaren een reeks gedichten, die in 1957 voor het eerst als bundel onder de titel Stemmen uit Afrika werden gepubliceerd in het tijdschrift Antilliaanse Cahiers. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het mede door hem opgerichte tijdschrift Encuentro Antilliano. Ook las hij regelmatig voor in het programma van de Nederlandse buitenlandse radio. Kort voor het einde van zijn studie onderbrak hij deze en keerde voor enige tijd terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij onderzoek deed naar de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiamentu. Hij publiceerde de resultaten van dit onderzoek in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch verder te studeren en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij het Instituut voor Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam.[2] Onder invloed van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel, waarin hij aan de hand van vier mannen die domino spelen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen in die tijd. Via de personages in de roman heeft Arion kritiek op de rebellen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen.[3] De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs. Arion doneerde het prijzengeld van 1000 ƒ aan de strijd tegen het apartheidsbeleid in Zuid-Afrika. In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam, waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin.[4] Vertaald met www.DeepL.com/Translator (gratis versie) de.wiki: Na zijn afstuderen verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal en Nederlandse letterkunde begon te studeren aan de Universiteit van Leiden . Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die net als hij uit de Nederlandse Antillen kwamen . Hij schreef in deze jaren ook een reeks gedichten, die in 1957 als bundel verscheen onder de titel Stemmen uit Afrika in het tijdschrift Antilliaanse Cahierswerden voor het eerst gepubliceerd. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het dagblad Encuentro Antilliano , waarvan hij medeoprichter was . Ook gaf hij regelmatig lezingen in het Nederlands buitenlands radioprogramma . Kort voor het einde van zijn studie brak hij het af en keerde voor een tijdje terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij zich bezighield met de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiaments. De resultaten van dit onderzoek publiceerde hij in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch zijn studie voort te zetten en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij de afdeling Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam . [2] Onder de indruk van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao, begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel , waarin hij aan de hand van het voorbeeld van vier dominospelende mannen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen op die tijd. Via de personages in de roman uit zich Arion kritisch over de opstandelingen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen. [3]De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en CW van der Hoogtprijs . Arion doneerde het prijzengeld van ƒ 1000 om de apartheid in Zuid-Afrika te helpen bestrijden . In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam , waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap van de stad. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin (in het Engels: "Farewell to the Queen"). [4] In 1975 ging Arion naar Zuid-Amerika, waar hij een aanstelling als docent aanvaardde aan een instituut voor de opleiding van leraren in de Nederlandse kolonie Suriname , die net onafhankelijk werd. Hier trouwde hij ook met zijn vrouw Trudi Guda, met wie hij twee kinderen zou verwekken. In 1980, na de machtsovername van Desi Bouterse , verliet het gezin Suriname en keerde terug naar Arion's thuisland Curaçao. Daar werkte hij aan de standaardisatie van het Papiaments en begon hij opnieuw onderzoek te doen naar de oorsprong ervan. Hij was vooral geïnteresseerd in de overeenkomsten tussen het Papiaments en de varianten van het Kaapverdiaans Creools, die worden gesproken op de eilanden voor de westkust van Afrika. Ook voerde hij campagne voor de invoering van het Papiaments als basisschooltaal op Curaçao, waardoor hij soms in conflict kwam met de lokale autoriteiten. In dit kader schonk hij in 1987 de particuliere basisschool Skol Humanistiko Erasmo , waar lessen werden gegeven in Papiaments. [5] Gedurende deze tijd begon Arion meer politiek betrokken te raken, wat culmineerde in de oprichting van zijn eigen partij, de Kambio Radical ("Radical Reversal", kortweg KARA) in 1988. KARA kreeg echter nooit genoeg stemmen om een ​​zetel in het parlement van het eiland te winnen. [6] In 1996 promoveerde Arion aan de Universiteit van Amsterdam. Zijn proefschrift was getiteld De kus van een slaaf. Papiaments West-Afrikaanse connecties en de oorsprong van het Papiaments en andere talen verkend. Hij bracht onder meer de stelling naar voren dat het Papiaments sterker dan voorheen bekend was beïnvloed door de geheime taal Guene, die door de plantageslaven van Curaçao werd gebruikt. Daarnaast heeft het Guene ook andere Caribische talen beïnvloed en zelfs de Engelse en Nederlandse taal. [7] == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doktoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (kontiniendo: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'') * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Mira tambe == * [[Gueni]] {{Commonscat|Frank Martinus Arion}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =191263500|titulo=Frank Martinus Arion}} {{References}} ;Lista di fuente * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3, pág. 405–410. * Wim Rutgers: ''Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba'', Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, pág. 272. * B. Jos de Roo: ''Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958'', Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam (2014), ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. Den: ''A History of Literature in the Caribbean''. Tomo 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia (2001), ISBN 90-272-3448-5, pág. 362. * ''Schrijver Frank Martinus Arion overleden''. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * ''Writer Frank Martinus Arion Passed Away'', Curacaochronicle.com (28 di sèptèmber 2015}}</ref> * ''Frank Martinus Arion geeft lintje terug'', Trouw.nl. (16 di desèmber 2008) }} {{DEFAULTSORT:Arion, Frank Martinus}} [[:Category:Ganador premio Cola Debrot]] [[:Category:Hende]] [[:Category:Kòrsou]] == Referensia == * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 407–408. * Wim Rutgers: Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba. 1. Auflage. Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, S. 272. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 408–409. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 410. * B. Jos de Roo: Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958. Hrsg.: Universiteit van Amsterdam. 1. Auflage. Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam 2014, ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. In: A History of Literature in the Caribbean. Band 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia 2001, ISBN 90-272-3448-5, S. 362. * Schrijver Frank Martinus Arion overleden. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * Frank Martinus Arion geeft lintje terug. In: trouw.nl. 16. Dezember 2008, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). == Weblinks == {{Commonscat}} [[:Category:Korsou]] [[:Category:Eskritor]] [[:Category:Hende]] Kort na de geboorte verhuisde het gezin naar Aruba, waar de vader een baan had aanvaard bij een plaatselijke oliemaatschappij. Toen hij vier jaar oud was, stierven Arions moeder en jongere broer bij een ongeval, waarna Frank en zijn zus werden teruggestuurd naar Curaçao, waar ze onderdak vonden bij verschillende familieleden. Zijn schrijftalent bleek al toen hij op de lagere school zat; in het laatste jaar van de basisschool won hij de Neerlandiaprijs voor het beste essay in het Nederlands. Tijdens zijn schooltijd begon hij de naam Frank Efraim Martinus voor zichzelf te gebruiken. De achtergrond was de politieke betrokkenheid van zijn vader bij de Nationale VolkspartijCuraçao, waardoor de naam "Arion" bekend werd bij veel bewoners van het eiland. Frank wilde echter niet geassocieerd worden met het politieke activisme van zijn vader; pas in de jaren vijftig gebruikte hij zijn oorspronkelijke achternaam weer voor de publicatie van zijn eerste werken. [1] '''Frank Martinus Arion''', seudónimo de '''Frank Efraim Martinus''' ([[Curazao]], [[17 de diciembre]] de [[1936]]-[[28 de septiembre]] de [[2015]])<ref name=fallece>{{cita noticia|título=Writer Frank Martinus Arion Passed Away|url=http://curacaochronicle.com/local/writer-frank-martinus-arion-passed-away/|fechaacceso=29 de septiembre de 2015|obra=curacao chronicle|fecha=28 de septiembre de 2015|idioma=inglés}}</ref> fue un escritor antillano. En 1955 se trasladó a los [[Países Bajos]] para estudiar letras neerlandesas en la Universidad de Leiden. En 1981 volvió a instalarse en su ciudad natal, tras residir unos años en [[Paramaribo]] ([[Surinam]]). Fue un fuerte promotor del [[papiamento]]. Hij werkte in Nederland , Suriname en de Nederlandse Antillen en schreef in het Nederlands en Papiaments . De roman Dubbelspel (nl) (1973) is zijn eerste boek en zijn grootste publiekssucces. == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' (Changa)<ref>[http://www.diegopuls.com.ar/index.php?option=com_content&task=view&id=112&Itemid=39&lang=es Doble juego, fragmento traducido al español (inédito)]; visitado el 21 de febrero de 2012</ref> *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doctoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (contiene: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'' * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Referencias== {{listaref}} == Link eksterno == *{{Enlace roto|1=[http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 página web sobre Arion del Fondo de las Letras Neerlandesas (en inglés)] |2=http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 |bot=InternetArchiveBot }} ------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Abraham Daniel Jesurun''' (n. [[20 di aprel]] 1839 na [[Korsou]] - f. [[20 di mart]] [[1918]] na [[Korsou]]) tabata un ....... [[Kòrsou]]. == Biografia == Jesurun a nase na aña 1939 na Willemstad. * Kasa ku Rachel David Capriles na 1880. * Na 1905 elegi Presidente di KVK Korsou. van 1884 tot 1919 In het grote boek over de History of the Jews of the Netherlands Antilles (1970) wordt Abraham Daniel Jesurun (1839-1918) ‘Curaçao’s then most cultured man’ genoemd, die verschillende talen in woord en geschrift beheerste. Hij wordt bijvoorbeeld een ‘specialist in Papiamento’ genoemd (Emmanuel & Emmanuel 1970, 1: 411, 454). Jesurun blijkt een belangrijk man geweest te zijn op Curaçao. Zo was hij secretaris-directeur van de Aruba Phosphaat Maatschappij, vele jaren voorzitter van de Kamer van Koophandel en Nijverheid en directeur van de Curaçaosche Bank. Ook is hij lid van de Koloniale Raad geweest en bestuurslid van het Geschied-, Taal-, Land- en Volkenkundig Genootschap te Willemstad. Voor al die activiteiten is hij onderscheiden: hij werd eerst ridder in de orde van OranjeNassau (1908), later officier (1913). In de serie ‘beroemde personen’ werd er in 1998 een postzegel met zijn beeltenis erop uitgebracht. <ref> ''Jan Noordergraaf'', [https://www.ivdnt.org/images/stories/onderzoek_en_onderwijs/publicaties/trefwoord/Papiaments_def.pdf Lexicografie op Curacao: Abraham Jesurun en zijn woordenlijst van het Papiaments (1898)]</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=it|oldid =129014577|titulo=Emilio Teza}} {{References}} }} [[:Category:Linguistica]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62275387|titulo=Dialect}} {{References}} }} [[:Category:Idioma]] ------- {{Variante|a}} [{Databox}} '''Pidgin''' ta e idioma ---------------- {{Databox}} E '''álfabèt latin''' ta un [[álfabèt|skritura alfabétiko]] foi kual den kurso di [[siglo]]nan a desaroyá un kantidat di álfabèt pa uso den kasi tur idioma skirbi den hemisferio oksidental, prinsipalmente na Nort i Sur Amerika, kasi henter [[Oropa]], Afrika supsahara i un kantidat di pais asiatiko na Oustralasia i Asia Sentral. E skritura latin tin e kantidat di usuario mas grandi na mundu. E skritura latin e ta forma e base di e [[Alfabèt Fonétiko Internashonal]] (IPA), i e 26 lèter mas komun ta e lèternan di e [[ISO basic Latin alphabet]]. E ta un álfabèt bikamaral di trinta lèter, kreá fin di siglo nuebe den imperio búlgaro (e aktual [[Nort Macedonia]]), pa e disípulonan di pader Cyrille òf posiblemente Clément d'Ohrid (e promé obispo di e iglesia ortodokso di [[Bulgaria]]) i ta basá riba e álfabèt [[Gresia|griego]] i glagolítiko. Ainda na komienso di siglo 21 ta usa e [[álfabèt siríliko]] den un kantidat di [[idioma slaviko]], entre otro búlgaro, masedoniano, [[idioma montenegrino|montenegrino]], servio, ukraniano, ruso i bieloruso. Bou influensia [[Rusia|ruso]] e ta komun tambe den hopi idioma ku no ta idioma slaviko manera [[kazachs]], [[idioma kirguis|kirguis]], [[tatar]] (idioma [[Turkia|turko]]), [[tajikistano]], [[idioma mongoles|mongoles]] inkluso hopi otro idioma chikitu. Te [[1859]] e tabata e skritura di e [[idioma rumano]] i den e antiguo [[Moldavia]] tabata skirbi e [[idioma moldaviano]] (un [[dialecto|dialekto]] rumano) ku un álfabèt siríliko. * Het Latijns schrift[1] is een alfabetisch schrift waarvoor in de loop der eeuwen een aantal alfabetten zijn ontwikkeld voor gebruik in vrijwel alle westerse geschreven talen, voornamelijk Noord- en Zuid-Amerika, bijna heel Europa, Sub-Saharaans Afrika en een aantal Aziatische landen in vooral Australazië en Centraal-Azië. Het Latijns schrift heeft het grootste aantal gebruikers ter wereld.[2] * '''Latin script''', also known as '''Roman script''', is a set of graphic signs ([[Writing system#General properties|script]]) based on the letters of the [[classical Latin alphabet]]. This is derived from {{cns|a form of the [[Cumae alphabet|Cumaean Greek]] version of|date=September 2021}} the [[Greek alphabet]] used by the [[Etruscan civilization|Etruscans]]. Several [[Latin-script alphabet]]s exist, which differ in graphemes, collation and phonetic values from the [[classical Latin alphabet]]. The Latin script is the basis of the [[International Phonetic Alphabet]], and the 26 most widespread letters are the letters contained in the [[ISO basic Latin alphabet]]. Latin script is the basis for the largest number of alphabets of any [[writing system]]{{sfn|Haarmann|2004|p=96}} and is the [[List of writing systems by adoption|most widely adopted]] writing system in the world (commonly used by about 70 percent of the world's population). Latin script is used as the standard method of writing in most Western, Central, as well as in some Eastern European languages, as well as in many languages in other parts of the world. ----------------- 6ms3x7z3996j4x3hyp06falkwkwayj3 203647 203646 2026-09-09T12:16:11Z Caribiana 8320 203647 wikitext text/x-wiki * [https://www.ea.aw/pages/wp-content/uploads/2019/09/Literatura-na-papiamento-havo.pdf Literatura na papiamento] nieuw: [[diptongo]] - [[triptongo]] - [[gramatika]] - [[frase]] - [[silaba]] - [[semántika]] - [[suheto]] - [[supstantivo]] - [[athetivo]] - [[verbo]] - [[vocal]] - [[consonante]] - [[sufiho]] - [[atverbio]] - [[koma]] - [[pronòmber]] - [[singular]] - [[plural]] ------------------------- {{infobox organisacion |variante = c | nomber = Wintertuin Curacao | funda = 2017? | fundado= Joeri Oltheten | sede = [[Willemstad]] | pais = {{CUW}} | director = Joeri Oltheten | website = https://wintertuincuracao.org/ }} Wintertuin Curacao ta un organisashon literario na Willemstad, [[Kòrsou]]. * Joeri Oltheten is initiatiefnemer en directeur van Wintertuin Curacao.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/23046-curacao-doughnut-economy ], (29 di yanuari 2021)</ref> Wintertuin Curaçao ta aktivo for di 2017 komo organisashon ruman di Wintertuin, trahando pa fortalesé e infrastruktura literario den region di Karibe. Ku enfoke riba literatura i kontamentu di kuenta, e fundashon ta duna e kuentanan di habitantenan di e isla un lugá sentral den tantu e kultura oral komo skirbí di Kòrsou.<ref name="nl">https://wintertuin.nl/productie/wintertuin-curacao/ Wintertuin Curaçao], wintertuin.nl</ref> Aunke nos ta kolaborá estrechamente, Wintertuin i Wintertuin Curaçao ta dos fundashon separá, kada un ku su propio tim i enfoke. Huntu, nos ta komprometé na fortalesé e sektor literario di Kòrsou i oumentá akseso na e paisahe literario hulandes pa eskritornan talentoso di e isla.<ref name="nl"/> ==Notes== nl.wiki: Wintertuin is een literatuurorganisatie in de Nederlandse stad Nijmegen. Wintertuin organiseert literatuurprogramma's, workshops, industriedagen en literatuurfestivals, waaronder het jaarlijkse Wintertuinfestival in Nijmegen, en de Industriedag (voorheen bekend als Nieuwe Types) waar de toekomst van literatuur besproken wordt. Wintertuin onderhoudt warme banden met zusterstichting Wintertuin Curaçao. Daarnaast geeft Wintertuin diverse werken van Curaçaose schrijvers uit.[https://wintertuin.nl/productie/wintertuin-curacao/] ------- Leaving from living in a small apartment in Amsterdam, Oltheten had a chance to start with Wintertuin in Curaçao. Wintertuin is a literature organization which does lots of work in literature and story telling and the idea was to start some projects in Curaçao. I set up the foundation Wintertuin Curaçao and my first project became “Kurá di kuenta”. It is about stories of the elderly and it fits with our oral tradition. We have an aging population where a lot of people live in isolation. We have done “Kurá di kuenta” 4 to 5 times and it is a great thing to do.<ref name="Joeri">[https://share2uplift.org/influencer-joeri-oltheten/ Influencer Joeri Oltheten], share2uplift.org (desèmber 2020)</ref> We have also organized festivals and an international writing course, where spoken word artists from Holland and Belgium were presenting their poetry skills and enabling local artists.<ref name="Joeri"/> Projects: * 2024: Wintertuin Curacao Festival bij Lanthuis Vredenberg.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/30067-literatuur-en-meer-op-wintertuin-curacao-festival (23 di septemper 2024)</ref> Wintertuin Curaçao Festival is the largest annual literary festival of the ABC islands. The first edition took place in 2019 at the National Library of Curaçao. Wintertuin Curaçao has grown into a breeding ground for new writing talent, such as [[Ange Jessurun]] (Faya Lobi, 2022), [[Maghalie van der Bunt-George]] (Oro is goud, 2023) and [[Etienne Ys]] (De Barmhartige Staat, 2024).<ref>https://wintertuincuracao.org/project/wintertuin-curacao-festival-2/</ref> * project FLI: Future Language Innovation FLI<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/30786-verbinding-door-taal Verbinding door taal], [[Antilliaans Dagblad]] (22 di februari 2025)</ref> * LengaGPT <ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/30813-wintertuin-lanceert-lengagpt (28 di februari 2025)</ref> * kurso di tradukshon * Creative writing academy Curacao ------------------- {{Databox}} '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa [[papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa komprendé pa hende ku no konosé e reglanan. E forma mas konosí ta yama ''lenga di p'', den kua e [[vocal|vokal]] di kada [[silaba|sílaba]] ta wòrdu ripití ku un ''p'' su dilanti.<ref name="dbnl">[[Pierre Lauffer]], [https://www.dbnl.org/tekst/lauf001unse02_01/lauf001unse02_01_0036.php Un selekshon di palabra i ekspreshon. Deel 2], dbnl.org (1974)</ref><ref name=":0">{{citeer web|titel=Sambumbu|werk=[[Amigoe]]|auteur=[[Paul Brenneker]]|datum=1965-03-09|bezochtdatum=2026-09-05|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p003}}</ref> E wega di lenga ta sirbi komo entretenementu òf pa hasi un kòmbersashon ménos aksesibel pa hende ku no konosé e sistema.<ref name="Maduro"/> == Deskripshon == Galein ta un manera di papia ku deliberadamente ta alterá [[palabra]]nan di papiamentu. E no ta un idioma independiente. E reglanan por varia, pero den su forma mas simpel, yamá ''lenga di p'', e vokal di kada sílaba ta wòrdu ripití ku un konsonante ''p'' su dilanti. Por ehèmpel: :mi ta bai kas → '''mi'''pi '''ta'''pa '''bai'''pa '''kas'''pa. :mi ta weta → '''mi'''pi '''ta'''pa '''we'''pe'''ta'''pa. Tin tambe otro sistemanan pa forma galein. E reglanan por inkluí agregá un sílaba patras ([[sufiho]]), pone un sílaba dilanti ([[prefiho]]) òf invertí e lèternan di un sílaba i despues agregá un sufiho. Pa e frase ''e no sa'', por ehèmpel, tin e siguiente ehèmpelnan: * ku sufiho → '''e'''hay '''no'''hay '''sa'''hay * ku prefiho → ay'''e''' ay'''no''' ay'''sa''' * lèternan inverso i un sufiho → '''e'''ay '''on'''ay '''as'''ay Ora galein ta wòrdu pronunsiá lihé, e por bira hopi difísil pa hende ku no konosé e sistema pa komprondé e kòmbersashon.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120173503/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=370&lang= Galein], Encyclopedie van Curaçao</ref> Un wega di lenga no ta eksklusivamente un fenómeno den papiamentu. Den inglés i spaño tin weganan di lenga ku nan propio sistemanan, manera ''pig latin'', ''vesre'' i ''jerigonza''.<ref name="Maduro">{{citeer web|auteur=[[Antoine Maduro|A.J. Maduro]]| titel=Remitido Erornan|werk=[[Amigoe]]|datum=1984-07-18|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-05|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643043:mpeg21:p006}}</ref> == Uso == Galein tabata wòrdu usá prinsipalmente pa hasi un kòmbersashon ménos aksesibel pa hende pafó di e grupo ku no konosé e reglanan. E manera di papia akí tabata por sirbi komo un forma pa skonde òf protehá e kontenido di un kombersashon. Den ''Sambumbu'', [[Paul Brenneker]] ta referí na galein komo un forma di papiamentu ku tabata wòrdu deformá deliberadamente pa hende pafó no por komprondé e kòmbersashon.<ref name=":0"/> Esaki tabata tambe e kaso bou di personanan sklabisá, ku tabata usa galein pa evitá ku nan shon por a sigui nan kòmbersashon.<ref>Hoetink, H., & Anink, G. B., ''Encyclopedie van de Nederlandse Antillen'', 1969, Amsterdam, pag. 196.</ref> Segun deskripshonnan, personanan ku tabata hopi versá den galein por a usa regla i ripitishonnan mas kompleho ku esnan di e forma simpel di ''lenga di p''. Tabatin mucha muhé den internato i kriá den institushonnan grandi na [[Kòrsou]] ku tabata papia galein ku un fluides komparabel ku nan fluides den papiamentu.<ref>{{citeer web|titel=Curacaoensia Accentjes van ons land en volk|auteur=[[Paul Brenneker]]|werk=[[Amigoe]]|datum=1960-05-07|bezochtdatum=2026-09-05|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010459840:mpeg21:p012}}</ref> == Galein i gueni == Galein i [[gueni]] ta dos fenómeno lingwístiko diferente. Galein ta un forma di papiamentu ku ta wòrdu alterá mediante reglanan di un wega di lenga. Gueni, na otro banda, ta relashoná na un idioma ku tabata wòrdu papiá pa katibunan ku tabata yega for di [[Afrika]].<ref name="dbnl"/><ref name=":0"/> Aunke e dos término tin un relashon ku un modo di papia ku ta ménos komprensibel pa hende pafó di un grupo, nan no ta referí na e mesun fenómeno. {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] [[:Kategoria:Papiamento]] [[:Kategoria:Kultura]] Galein ta un modo di papia ku deliberadamente ta alterá [[palabra]]nan di papiamentu, i no ta un idioma independiente. E reglanan por varia, pero den su forma mas simpel, yamá ''lenga di p'', den kua e [[vocal|vokal]] di kada [[silaba|sílaba]] ta wòrdu ripití ku un konsonante ''p'' su dilanti. Por ehèmpel: :mi ta bai kas → mi''pi'' ta''pa'' bai''pa'' kas''pa''. :mi ta weta → mi''pi'' ta''pa'' we''pe''ta''pa''.[1][2] Ehèmpelnan di variante mas kompliká ku e frase “e no sa”, ta: * agregando un silaba patras ([[sufiho]]) → '''e'''hay '''no'''hay '''sa'''hay * usando un silaba dilanti ([[prefiho]]) → ay'''e''' ay'''no''' ay'''sa''' * birando e leternan di un silaba ku sufiho → '''e'''ay '''on'''ay '''as'''ay Ora e wòrdu pronunsiá den un forma lihé, galein ta solamente komprensibel pa insider.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120173503/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=370&lang= Galein], Encyclopedie van Curaçao</ref> Segun [[Pierre Lauffer]], galein i [[gueni]] ta dos fenómeno lingüístiko diferente. Gueni ta referí na un idioma ku, segun deskripshonnan lokal, tabata wòrdu papia pa katibunan ku tabata yega for di [[Afrika]]. Galein, na otro banda, ta un forma di papiamentu ku ta wòrdu alterá mediante reglanan di un wega di lenga.<ref name="dbnl/>[2][3] == Uso == Galein tabata wòrdu usá prinsipalmente pa hasi un kombersashon ménos aksesibel pa hende pafó di e grupo ku no konosé e reglanan. Deskripshonnan di galein ta indiká ku e forma di papia tabata wòrdu usá komo un manera di skonde e kontenido di un kombersashon. Un deskripshon di [[Paul Brenneker]], publiká den ''Sambumbu'' na 1971, ta referí na galein komo un forma di papiamentu ku tabata wòrdu deformá deliberadamente pa hende pafó no por komprondé e kombersashon.<ref name=":0"/> Personanan bakiá den galein tabata usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internato i kriá den institushonnan grandi na Kòrsou tin biaha tabata papia galein ku mesun fluides ku papiamento.<ref name=":0"/> {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] [[:Kategoria:Papiamentu]] [[:Kategoria:Kultura di Kòrsou]] ------------------------ , usando un wega di lenga pa alterá e [[palabra]]nan. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehèmpel: "Mi ta bai kas" ta bira '''mi'''pi '''ta'''pa '''bai'''pa '''kas'''pa.<ref>[[Pierre Lauffer]], [https://www.dbnl.org/tekst/lauf001unse02_01/lauf001unse02_01_0036.php Un selekshon di palabra i ekspreshon. Deel 2], dbnl.org</ref> E tabata wòrdu yamá lenga p.<ref name=":0">[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 maart 1965</ref> E fenómeno di korumpí un lenga ta konosí komo un anti-lenga. '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa e [[Papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no ta konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta e yamá *lenga di p*, den kua e vokal di kada sílaba ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. Por ehèmpel, ''mi ta bai kas'' ta bira ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] ==Historia == Generalmente e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otro, ku no ta konosí ku e reglanan. E ta wòrdu usá mas tantu pa hubentut komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku galein. Na Kòrsou, e tabata wòrdu hopi bia konfundí ku [[gueni]], e idioma di katibu. Pero esensialmente e no tin nada di haber kuné. Galein ta un korupshon deliberá di papiamentu moderno normal, pa no wòrdu komprondé pa hende di afó. Personanan bakiá den galein tabata usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internato i kriá den institushonnan grandi tin biaha tabata papia galein ku mesun fluides ku papiamento.<ref name=":0"/> variante di e idioma papia di [[papiamentu]], usando un wega di lenga pa alterá e palabranan. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa. Internashonalmente e ta konosi komo un anti-lenga. , manera "Jerigonza". Den e wega di lenga [[palabra]]nan na papiamentu ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un [[sufiho]] fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di [[konsonante]] di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokal (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e [[vocal|vokal]] di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira '''kas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa Por ehèmpel, e frase “e no sa” por bira * agregando un silaba patras (sufiho) - '''e'''hay '''no'''hay '''sa'''hay * usando un silaba dilanti (prefiho) - ay'''e''' ay'''no''' ay'''sa''' * birando e leternan di un silaba ku sufiho - '''e'''ay '''on'''ay '''as'''ay '''Galein''' ta un wega di lenga of anti-lenga den kua [[palabra]]nan na papiamentu ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokál (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. Por ehèmpel, “e no sa” lo bira “ehay oesday otnay owknay”. aye ayno aysa - aye onay asay Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E ta wòrdu usá mas tantu pa hubentut komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Galein. -------------------- {{Infobox taal | naam = Galein | andere_naam = P-taal | taalgebied = [[Curaçao]] | soort = [[Taalspel]] }} '''Galein''' ta un wega di lenga ku ta usa e [[Papiamentu]] pa forma un manera di papia ku ta difísil pa hende ku no ta konosé e reglanan komprondé. E forma mas konosí ta e yamá *lenga di p*, den kua e vokal di kada sílaba ta wòrdu ripití ku un ''p'' dilanti. Por ehèmpel, ''mi ta bai kas'' ta bira ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] == Karakterístikanan == Galein ta un forma deliberadamente alterá di Papiamentu, i no ta un idioma independiente. E reglanan por varia, pero den su forma mas simpel kada sílaba ta wòrdu sigui pa un sílaba ku e mesun vokal i e konsonante ''p''. Por ehèmpel: :''mi ta bai kas'' → ''mipi tapa baipa kaspa''.[1][2] Segun Pierre Lauffer, Galein ta konosí komo e ''lenga di p''. El ta distinguí Galein di ''[[Gueni]]'', ku tabata e nòmber pa e idioma ku, segun tradishon, katibunan ku tabata yega for di Africa tabata papia.[2] == Uso == Galein tabata wòrdu usá prinsipalmente pa hasi un kombersashon ménos aksesibel pa hende pafó di e grupo ku tabata konosé e reglanan. Deskripshonnan di Galein ta indiká ku e forma di papia tabata usa komo un manera di skonde e kontenido di un kombersashon. Un deskripshon di Paul Brenneker, publiká den ''Sambumbu'' na 1971, ta referí na Galein komo un forma di Papiamentu ku tabata wòrdu deformá deliberadamente pa hende pafó no por komprondé e kombersashon.[3] == Galein i Gueni == Galein i Gueni ta dos fenómeno lingüístiko diferente. ''Gueni'' ta referí na un idioma ku, segun deskripshonnan lokal, tabata wòrdu papia pa katibunan ku tabata yega for di Africa. Galein, na otro banda, ta un forma di Papiamentu ku ta wòrdu alterá mediante reglanan di un wega di lenga.[2][3] == Literatura == * Brenneker, Paul. [https://coleccion.aw/show/BNA-DIG-SAMBUMBU-03?q=%22galein%22 ''Sambumbu: Volkskunde van Curaçao, Aruba en Bonaire'']. Deel 3, 1971, p.529. * Lauffer, Pierre. ''Un selekshon di palabra i ekspreshon''. Deel 2, 1974, p. 45. ------------------- {{Databox}} '''Galein''' ta un modo di papia cu ta wordo aplica na e idioma [[Papiamentu]], unda ta korumpi .... E ta hopi bia ta wòrdu konfundí pa habitantenan di stat ku Gueni, e idioma di katibu. Pero esensialmente e no tin nada di haber kuné. Galein ta un korupshon deliberá di Papiamentu moderno normal, pa no wòrdu komprondé pa hende di afó. E forma mas simpel ta unu den kua e vokal di kasi tur sílaba ta wòrdu ripití ku un “p” promé kuné. Cas ta bira “cas”’’pa “mi mi”’’pi weta wepe-tapa. Pa e motibu aki, e ta wòrdu yamá tambe p-idioma. Maestronan den galein ta usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internat i criadanan den institucionnan grandi tin biaha ta papia galein mes fluido cu papiamento. Cas mi weta -> '''cas'''pa '''mi'''pi '''we'''pe '''ta'''pa '''Galein''' wordt door stadsmensen vaak verward met [[Gueni]], de slaventaal. Maar het heeft er in wezen niets mee uit te staan. Galein is een opzettelijke verbastering van het normale hedendaagse [[Papiaments]], om door buitenstanders niet te worden verstaan. De eenvoudigste vorm is die, waarbij van ongeveer elke lettergreep de klinker wordt herhaald met een ''p'' ervoor. Cas wordt '''cas'''pa '''mi mi'''pi weta wepe-tapa. Het wordt om deze reden ook wel p-taal genoemd. Meesters in het galein bedienen zich van veel ingewikkelder herhalingen. Meisjes op internaten en dienstmeisjes in grote inrichtingen spreken galein soms even vlot als papiaments.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:pdf, Sambumbu], [[Amigoe]], 9 maart 1965</ref> Teneinde te voorkomen, dat de meester hun gesprek zou kunnen volgen, hadden de slaven de gewoonte het Papiamentu opzettelijk te vervormen door bijvoorbeeld van ieder lettergreep de klinker te herhalen met een medeklinker ervoor. Een zin als: mi ta weta (ik zie) kan dan gaan luiden: mipi tapa wepetapa. Snel uitgesproken is deze "taal" alleen door ingewijden te verstaan.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120173503/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=370&lang= Galein], Encyclopedie van Curaçao</ref> Pig Latin (Igpay Atinlay) ta un wega di idioma òf cant den kua palabranan na ingles ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokál (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. Por ehèmpel, “e no sa” lo bira “ehay oesday otnay owknay”. Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E referensia na Latin ta un mal nòmber deliberadamente; Latin di Porko ta simplemente un forma di argot òf jargon ku no ta relashoná ku Latin, i e nòmber ta wòrdu usá pa su konotashonnan ingles komo un idioma straño i ku ta zona stranhero. E ta wòrdu usá mas tantu pa muchanan chikitu komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Latin di Porko.[2] [[:Kategoria:Idioma]] Bovendien werd het 'Galein' als een geheimtaal gebruikt, maar dit is geen oorspronkelijke taal, doch slechts een verbastering van het Papiamentu om niet door buitenstaanders begrepen te worden (Brenneker, 1971:529)". afunesto. 'Galein' no ta eksklusivamente un fenómeno di papiamentu. Den e paisnan ku ta rondoná nos tambe nan konosé i no ta nada straño ku ta di nan mes nos tin e. Pa no insumi muchu espasio dje diario aki, mi a sita solamente di Cuba. Don Esteban Pichardo, Pichardo Novisimo, 1953, paginanan 405/406: "Jerigonza.<ref>auteur=[[Antoine Maduro|A.J. Maduro]]. Remitido Erornan. "Amigoe". Curaçao, 18-07-1984, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 26-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643043:mpeg21:p006</ref> Aqui se aplica acierto modo revesado de hablaro lenguaje complicado de manera que otros no lo entiendan. Las mismas palabras denuestro idioma con un agregado pospuesto o antepuesto constituyen lajergacon que los muchachos, negros y algunas personas vulgares pierden el tiempo, creyendo sandiamente que es imposible comprenderlos. Las principales jerigonzasson, con las silabas pa, pc, pi, po, pu, agregando a cada silaba de lavoz castellana una de estas de la misma vocal, e.g.: * pu sa-pa bes-pe la-pa Je-peri-pi gon-po za-pa?" Presis manera nos ta us'é na Körsou. Nan ta us'é tambe ku e agregadonan: pina (esta: tu-pina) i tambe ku: gara, guere, guiri, gordo, guru (esta:tu-guiru etc.). Konklushon: papiamentu di gueni na Körsou ta basa riba fantasia, e grafia 'gene' ta pone hende pronunsia e palabra aki robes, galein no tin nada di lenga sekreto kune. --- es.wiki: Jerigonza Gibberish, geringonza, òf geringozo ta un forma di abla hunga den kua sílabanan ta wòrdu insertá repetidamente entre palabranan. Originalmente, “gibberish” tabata wòrdu usá pa deskribí kualke idioma ku ta den mal smak, kompliká, i difísil pa komprondé,[1] pero ku tempu su nifikashon a kambia pa e forma spesífiko di insershon. Ademas di entretenimentu, e por wòrdu usá tambe komo un manera di kodifiká e mensahe (cryptolalia) di manera ku otro hendenan serka di e oradornan ku no ta kustumbrá ku e forma di papia aki no por komprondé kiko e oradornan ta bisando. E formanan aki ta wòrdu usá komo wega òf entretenimentu den paisnan di abla spañó manera Spaña i Latino Amérika. Uso Despues di kada sílaba, e zonido “p” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Despues di kada vokal, e zonido “i” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Despues di kada vokal, e zonido “f” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Den vários region di Mexico, e último variashon hunga aki ta hopi popular bou di muchanan, asta risibí e nòmber “papia na Efe.” en.wiki *(cant):Un cant (hulandes: anti-taal) ta e jargon òf idioma di un grupo, hopi biaha empleá pa ekskluí òf gaña hende pafó di e grupo.[1] E por wòrdu yamá tambe un kriptolekto, argot, pseudo-idioma, anti-idioma òf idioma sekreto. Kada término ta diferensiá un poko den nifikashon; nan usonan ta inkonsistente. *language game: Un wega di idioma (tambe yamá un cant, idioma sekreto, ludling, òf argot) ta un sistema di manipulá palabranan papiá pa hasi nan inkomprendibel pa un oyente no entrená. Weganan di idioma ta wòrdu usá prinsipalmente pa gruponan ku ta purba di skonde nan kombersashonnan pa otronan. Algun ehèmpel komun ta Pig Latin; e famia Gibberish, prevalente na Merka i Suesia; i Verlan, papia na Fransia. Un difikultat komun ku weganan di idioma ta ku nan ta wòrdu pasá oralmente; miéntras ku por hasi tradukshonnan skirbí, hopi bia nan ta imperfekto, pues e ortografia por varia hopi. Algun frakshon ta argumentá ku palabranan den e lenganan papia aki mester wòrdu skirbí simplemente manera nan ta wòrdu pronunsiá, miéntras ku otronan ta insistí ku e puresa di idioma ta eksigí ku e transformashon ta keda visibel ora e palabranan ta wòrdu impartí riba papel. {{Appendix|1=|2= '''Literatuur''' * Martinus, Frank (1996), ''The kiss of a slave: Papiamentu’s West-African connections'', Universiteit van Amsterdam * Hartog, Johannes (1961, p 433), ''Curaçao: Van kolonie tot autonomie III, Vol.I,'', De Wit. '''Bronnen en voetnoten''' * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=|titel=|oldid=|datum=}} {{References}} }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Hulandes Caribeño''' of '''Hulandes Antiano''' ta un variante di [[idioma]] [[Hulandes]] cu a desaroya? na e [[Islanan ABC]], islanan perteneciente na Caribe Hulandes. Por considera esaki como un dialecto regional di Hulandes.? Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. == Contexto == E poblashon lokal i papiadónan hulandes riba Islanan ABC tabata papia i skirbi hulandes mesklá ku konstrukshonnan i palabranan for di papiamentu i otro idiomanan: “hopi plaka verdienen” (pap.: hopi sèn); “kabrieten in de koor” (Pap.: cabritonan den cura); y “een pastechi eten” (Come un pastechi) (Pap.: pasty). E uso aki a bira konosí komo Hulandes Antiano.<ref>[[Ronald Severing|Severihng, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden], literatuurgeschiedenis.org</ref> E norma den polítika di gobièrnu pa loke ta trata hulandes a kambia. E norma di idioma no ta limitá mas na Hulanda, sino tambe na Vlaanderen i e teritorionan den eksterior: e islanan kaminda palabranan hulandes antiano a originá ku no ta aparesé na Hulanda mes, i tambe na Sürnam independiente, kaminda ta usa hulandes surinam. E atenshon kresiente aki pa variedatnan di hulandes, pa multilingualismo, i pa interpretashon kultural a kondusí na inklushon di palabranan for di hulandes karibense den e vokabulario ofisial di e idioma hulandes. A base di un base di dato di palabra di korantnan na idioma hulandes riba e islanan, a hasi un selekshon di mas ku 400 palabra. E palabranan Hulandes Caribense aki, cu a wordo agrega na e Buki Berde di 2015, no ta aparece den Hulandes Standard. Por haña palabranan manera dushi (dushi, dushi), botika (botika kombiná ku botika), ayó (saludo), i eilandsraad (un tipo di konseho munisipal riba e islanan). Anteriormente, na 2005, alrededor di 500 palabra hulandes surinam a aparesé den e lista aki: afingisoep (sòpi di yuka), husselen (scrabble) i Sranan (krioyo surinam). Komo ku Antia no ta eksistí mas i Sürnam, ku Hulandes komo idioma ofisial, a bira miembro asosiá di Union di Idioma Hulandes, e término Hulandes Karibense ta wòrdu usá mas i mas pa e idioma Hulandes riba e islanan i na Sürnam. {{Appendix}} ----- Caribisch-Nederlands is de taalvariant van het Nederlands die gesproken wordt in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Deze variant wijkt op verschillende punten af van het Europees-Nederlands, zowel in uitspraak als in woordkeuze en grammatica. Op de Benedenwindse Eilanden (Aruba, Bonaire, Curaçao) is Papiaments de meest gesproken moedertaal, terwijl op de Bovenwindse Eilanden (Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius) Engels vaker de moedertaal is. ==Verschillen met Europees-Nederlands==: *Uitspraak: Er zijn verschillen in de uitspraak van klinkers en medeklinkers, en de intonatie kan anders zijn. * Woordenschat: Er zijn specifieke woorden en uitdrukkingen die in het Caribisch-Nederlands gebruikt worden, maar niet of minder vaak in Europees-Nederlands. * Grammatica: Er kunnen kleine grammaticale verschillen zijn, bijvoorbeeld in de volgorde van woorden of in het gebruik van bepaalde werkwoordstijden. * Invloed van andere talen: Papiaments: Op de ABC-eilanden heeft het Papiaments een grote invloed op het Nederlands. Veel Caribisch-Nederlandse woorden en uitdrukkingen zijn ontleend aan het Papiaments. Engels: Op de Bovenwindse eilanden heeft het Engels een grotere invloed. Ook hier zijn er invloeden merkbaar in de woordenschat en grammatica. * Onderwijs: In het basisonderwijs op de Benedenwindse eilanden wordt steeds meer onderwijs gegeven in het Papiaments. Het Nederlands wordt vaak als vreemde taal aangeboden. In het middelbaar onderwijs is het Nederlands wel de instructietaal. Op de Bovenwindse eilanden wordt in toenemende mate Engels gebruikt als instructietaal, ook in de Nederlandstalige scholen. * Conclusie: Caribisch-Nederlands is een levendige en diverse taalvariant die zich aanpast aan de lokale context en invloeden van andere talen ondergaat. ------ Hulandes ta un idioma oficial den Caribe Hulandes.<ref>https://taalunie.org/dossiers/22/nederlands-in-het-caribisch-gebied-en-suriname ]</ref> Omdat Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk geen omgangstaal is, maakt het onderwijs daar de omslag van moedertaalonderwijs Nederlands naar een vreemde taal aanpak. Hulandes semper tabata un idioma minoritario. Habladónan di Papiamentu tin bia ta konsiderá e Antianonan di abla Hulandes komo show-off, imitadó di e Hulandesnan. E label ey ta mas fuerte ora hende no ta dispuesto pa papia Papiamento. <ref>Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> Hulandes Antiano ta wòrdu distinguí for di Hulandes Standart pa e aksento. Bakhuis ta agregá ku Antianonan tambe ta agregá palabranan Papiamentu, ta konhugá verbonan Papiamentu na e manera Hulandes, i ta usa zonidonan típiko. Esaki ta conduci na frasenan manera: “Ai no,” “mi tin” “hopi,” “sakeerd” hopi potret pero nan ta “hodidu”! -- nl.wiki:[[:nl:Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden]]Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. Op de Benedenwindse ABC-eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) is de moedertaal vaak Papiaments, en op de Bovenwindse SSS-eilanden (Sint Maarten, Saba en Sint Eustatius) Engels. {{Appendix}} '''Caribisch‑Nederlands''', ook wel bekend als '''Antilliaans Nederlands''', is een in de ABC‑eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) gesproken vorm van het Nederlands, die sterk beïnvloed is door talen zoals Papiamento en Spaans. Het wordt gebruikt door Nederlandssprekenden op de eilanden, en bevat vaak woorden en zinsconstructies uit het Creooltaal Papiamento en regionale varianten. ==Gebruik en kenmerken== Spraak en schrijfwijze van Nederlands op de ABC‑eilanden mengen reguliere Nederlandse zinnen en woordenschat met Papiamentstalige of lokale uitdrukkingen. Voorbeelden hiervan zijn: * “hopi plaka verdienen” (veel geld verdienen) * “kabrieten in de koraal” (geiten op de erf) * “een pastechi eten” (een pasteitje eten) Dergelijke constructies behoren tot typische voorbeelden van Antilliaans Nederlands, waarin Papiamentse woorden (zoals hopi, plaka, pastechi) direct geïntegreerd zijn in het Nederlands. ==Sociolinguïstische context== In de lagen van de bevolking waar Nederlands als thuistaal wordt gesproken — vaak binnen families of in het onderwijs — wordt deze variant beschouwd als “tropisch Nederlands”. Sprekers worden in Nederland soms als dialectisch afwijkend ervaren en kunnen als “makamba” (Nederlander) worden bestempeld, vooral wanneer zij geen Papiamento spreken.<ref name="ntr">Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> De variant is te herkennen aan: *het gebruik van Papiamentse werkwoorden en woorden, *typische accenten, klankkleur en uitspraak, *de toepassing van regionale grammaticale structuren, zoals in: Ai no, ik heb hopi veel foto’s gesakeerd, maar ze zijn hodidu! == Aantal sprekers en taalgebruik == Hoewel het Nederlands in de Caribische delen van het Koninkrijk officieel is, wordt het meestal als tweede of derde taal gebruikt: in het dagelijks leven domineren Papiamento, Spaans en Engels. Op Bonaire is Nederlands moeders­taal voor ongeveer 15 % van de bevolking (2021), Spaans is even frequent; op Sint Eustatius en Saba ligt dat rond 4 % <ref>https://longreads.cbs.nl/the-caribbean-netherlands-in-numbers-2022/what-percentage-of-the-population-speaks-dutch/</ref> ==Identiteit en perceptie== De variëteit speelt een rol in identiteitsconstructie. Nederlandssprekende Antillianen voelen zich soms “niet helemaal thuis” in Nederland of in de Papiamentstalige gemeenschap, juist vanwege de gemengde taalstijl. Taalpuristen waarschuwen tegen het gebruik van Engelse of Spaanse leenwoorden in Papiamento, terwijl anderen juist blij zijn met de talenmix als onderdeel van de lokale identiteit.<ref name="ntr"/> == Vergelijking met andere niet-Europese Nederlandsvarianten == Nederlands wordt ook gesproken in de Caribische special gemeenten (Bonaire, Sint Eustatius, Saba), maar daar zijn andere varianten gangbaar, bijvoorbeeld Virgin Islands Creole Dutch. Die heeft, net als Antilliaans Nederlands, een sterke mix met andere talen.<ref>Welmoed Ventura, https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/gelijkenis-deens-antilliaans-creole-dutch-en-sranantongo/ Gelijkenis Deens-Antilliaans Creole Dutch en Sranantongo]</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Na [[Aruba]]''' e presencia di '''idioma Spaño''' ta significativo. E pais Caribense, cu [[Hulandes]] y [[Papiamentu|Papiamento]] como [[idioma ofisial|idiomanan oficial]], tin un gran cantidad di hablante di [[Spaño]]. Segun e censo di 2000, Spaño ta e di dos idioma mas papia riba e isla, despues di Papiamento. == Hablante di Spaño == Segun datonan di Censo 2010, 13.710 residente di Aruba ta papia Spañó como nan [[Lenga materno|idioma materno]].<ref>{{citeer web|url=https://www.cervantes.es/imagenes/File/espanol_lengua_viva_2019.pdf |titel=El Espanol: una lengua viva. Informe 2019|uitgever=Instituto Cervantes, pag. 9|datum= }}</ref> Na 2017 hablante di Spañó tabata representa 12.6% di e poblacion.<ref>{{citeer boek|nombre=Jesús|apellido={{v|Guanche}}|nombre2=Carmen|apellido2={{v|Corral}}|title=Diccionario etnográfico. Los pueblos del Caribe Insular y de México-Centroamérica|volume=Tomo I|year=2017|editorial=RUTH|isbn=9789590618154|capítulo=Cap. 5}}</ref> Esaki ta relaciona cu e emigrantenan for di paisnan hispano. Segun pais di origen e percentahe tabata, entre otro, 9.1% di [[Colombia]], 4.1% [[Republika Dominikano|Republica Dominicano]], 3.2% [[Venezuela]] i 1.1% [[Peru]].<ref name="cia.gov">{{en}}{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |title=Aruba |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |access-date=}}</ref> Si conta tur esunnan cu por comunica den Spaño, e cantidad total di hablante ta yega aproximadamente 93.500, o sea 85% di e poblacion Arubano. Pero solamente un di cada cinco persona ta uza Spaño como nan unico [[idioma]]. == Spaño den bida publico == No obstante di no ta un idioma oficial, e uso di Spaño ta sirbi metanan practico y ta extende den hopi aspecto di bida publico, reflehando su papel como idioma di contacto, identidad y comunicacion den e contexto multicultural di Aruba. E isla su proximidad cu [[Venezuela]] y [[Colombia]] y e fuerte contactonan religioso, comercial y cultural durante siglonan a contribui pa e uzo continuo na Aruba di Spaño.<ref>{{cite book|author=Ramirez, Catherine|title=La escogencia del idioma Español en el perfil de asignaturas en las escuelas de MAVO de Aruba|year=2016|editorial=[[Universidad de Curazao]]|url=https://www.worldcat.org/es/title/1029733877|location=Willemstad, Curacao}}</ref> Segun [[Johan Hartog|Hartog]] e influencia Spaño ta mas tanto notabel den e variante Arubano di Papiamento cu den e variantenan di Corsou y Boneiro.<ref name="Hartog"/> Den e sistema escolar, Spaño ta un materia obligatorio desde enseñansa basico, cuminsando den e di cinco klas bay dilanti.<ref>{{citeer web|auteur=Organización Panamericana de la Salud|titel=Aruba, perfil de país|url=https://www3.paho.org/hq/dmdocuments/2010/Salud_en_las_Americas_2007-Aruba.pdf|datum=2007 }}</ref><ref>Ministerio di Enseñansa di Aruba. Curriculum y Idioma den Sector Escolar.</ref> Ademas, varios canal di television for di Venezuela ta wordo ricibi sin problema riba e isla, ofreciendo noticia, entretenimento y programacion educativo na Spaño. Hopi radioemisora local ta inclui musica cu canto di [[Latinoamérika|Latino America]] den nan programacion, y den algun caso, ta transmiti programanan na Spaño. Den sector comercial, hopi empleado den tienda, restaurant y servicio publico ta comunica cu clientenan hispano den nan idioma nativo. Ora cu hende yega na un loket, e probabilidad ta halto cu nan por haci pregunta o haya informacion na Spaño. [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia catolico]] cu un comunidad grandi riba e isla ta ofrece misa regular na Spaño. Den algun bario, specialmente caminda comunidadnan hispano ta concentra, por tin borchi informativo cu dos of mas idioma, incluyendo Spaño. == Aspectonan sociolinguistico == Pa hopi residente, particularmente e migrantenan hispano di Colombia, Venezuela y Republica Dominicano, Spaño ta sigui sirbi como idioma principal na cas, den relacionnan familiar y comunidad religioso.<ref>Central Bureau of Statistics Aruba (2017). Migration and Population Report.</ref> Na nivel popular, Spaño ta keda un idioma di preferencia pa comunicacion informal den bario, mercado y luganan publico. Turistanan hispano, cu ta forma un porcion importante di e [[turismo]] entrante, tambe ta contribui na su visibilidad den bida diario Arubano. E [[multilingualismo]] na Aruba ta stimula un nivel halto di dominio pasivo di Spaño: hopi Arubiano por compronde Spaño aunke no ta papi’é activamente. E situacion aki ta refleha un [[diglosia]] dinamico, caminda Spaño ta sirbi mas na nivel informal y comunicativo, mientras cu Hulandes y Papiamento ta predomina den situacionnan formal, educativo y gubernamental. == Influencia di Spaño riba Papiamento den siglo 21 == E idioma oficial Papiamento ta un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu ta nace durante e periodo colonial for di e mescla di Spaño, [[Portugues]], Hulandes, [[Ingles]], [[Frances]] i Arawak. Gran parti (70%) di su vocabulario tin origen Spaño.<ref>[[Ronald Severing|Severing, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden#:~:text=Door%20hun%20geografische%20ligging%20en,eilanden%20genoemd%2C%20is%20het%20Papiaments. ''Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden''], literatuurgeschiedenis.org</ref> E isla di Aruba tabata pa mas cu un siglo parti di Imperio Spaño promé cu el a wordo cede na e Imperio Hulandes na aña [[1636]].<ref name="Hartog">{{cite book|author=[[Johan Hartog|Hartog, Johannes]]|title=Aruba: A Short History|year=2003|publisher=De Wit & Van Dorp Stores}}</ref> Aunke Papiamento ta ser considerá un idioma stabil, hopi [[Arubiano]] ta sinti cu su presencia ta birando menos, particularmente den contactonan cu emigrantenan hispano. Investigacion sociolinguistico a mustra cu e preocupacion no ta basa riba un cambio real, sino riba un “menasa simbolico” cu ta relaciona cu identidad y inclusividad di pertenencia.<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref> Un tema cu ta surgi frecuente den discusionnan publico y escolar ta e supuesta “contaminacion” di Papiamento cu palabra y structuranan Spaño. Algun ciudadano ta boga pa un Papiamento “puro”, afirmando cu influencia stranhero, particularmente di Spaño, por afecta e caracter crioyo di e idioma. E sintimento aki ta bira mas fuerte ora cu migrantenan nobo no ta haci esfuerso pa siña y papia Papiamento, sino ta keda den nan idioma materno.<ref>Carroll, Kevin S. (2010). [https://www.researchgate.net/publication/283245487_Language_maintenance_in_the_Caribbean_Examining_perceptions_of_threat_in_Aruba_and_Puerto_Rico'' Language maintenance in the Caribbean: Perceptions of threat in Aruba and Puerto Rico''], researchgate.net </ref> Estudionan recien, manera esun di Kester y Buijink (2023), a conclui cu aunke hopi Arubiano ta expresá preocupacion riba e futuro di Papiamento, e idioma mes no ta duna señalnan di bay atras.<ref name="Kester"/> Su uzo a keda halto den bida escolar, gobierno y medionan local, y e mes a demostra capacidad pa integra [[neologismo]]nan sin perde su esencia. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=es|oldid =161207719|titulo=Idioma español en Aruba}} {{References}} ;Lista di fuente * Allen, R. (2002). ''The Spanish Caribbean''. Cambridge University Press. }} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Idioma]] ------------- {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] tríphthongos, literalmente: ‘ku tres zonido’ òf ‘ku tres tono’) ta un kombinashon di tres zonido vocal cu ta pronunciá den un solo [[silaba]]. Den un triptongo, e tres vocal òf semivokal ta sigui un tras di otro sin interrupshon, formando un zonido monosilabico. Den [[fonetika]], un triptongo ta resulta di un movimiento kontinuo pero suave di e organonan di artikulashon for di un zonido di vocal pa otro, den un sekuénsia di tres zonido. Na kontraste ku un [[monoftongo]], ku tin un so zonido, òf un [[diptongo]] ku tin dos, un triptongo ta kontené tres zonido vocal den un so silaba. Importante pa nota ku un triptongo no ta meskos ku un sekuénsia disilabico di un diptongo sigui pa un monoftongo, kaminda por tin mas ku un silaba. Por ehempel, den aleman feuer [ˈfɔʏ.ɐ] (‘kandela’), e sekuénsia vocal ta dividí den dos silaba, i no ta un triptongo. Un triptongo tipiko ta forma pa un semivokal, sigui pa un vocal nukleo, i sigui pa un otro semivokal (por ehempel: /i̯/ + /a/ + /u̯/). Por existí tanto triptongonan orál komo nasal. == Ejempelnan == Den [[Papiamento]], triptongonan no ta hopi komun, pero por haña nan den palabra manera: biai (for di biaiha) kaiu (for di kaiu) huai (for di huai) Den [[kastellano]] (spañol), por haña triptongonan den palabra manera: miau Uruguay cambiáis == Referensianan == Martínez Celdrán, Eugenio. Manual de Fonética Española. Ariel Lingüística, 2001. Ladefoged, Peter. A Course in Phonetics. Cengage Learning, 2014. Crystal, David. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Wiley-Blackwell, 2008. -------------------------- Diptongonan komun den Papiamento Diptongo Tipo Ejèmplonan Nota ai Kreshente bai, traishon, baikèl vocal débil (i) tras vocal fuerte ei Kreshente sei, beisbol, trein oi Kreshente boi, koi, sopi ui Kreshente puiro, spruit, fluit ia Dekreshente biaha, rabia, familia vocal débil (i) prome vocal fuerte ie Dekreshente piedra, biento, piedra io Dekreshente nacional, religion ua Dekreshente lengua, francua, guahe ue Dekreshente pueblo, fuerte, muerto uo Dekreshente cuota, suave, actuosa menos komun 🗣️ Nota riba tipo di diptongo: Diptongo kreshente: e vocal débil (i, u) ta antes di vocal fuerte (a, e, o) → zonido ta subi. Diptongo dekreshente: e vocal débil ta despues di vocal fuerte → zonido ta baha. {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E articulacion ta consisti di un transicion suave den e frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta wordo percibi como un zonido continuo den un solo silaba. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. == Diptongo den Papiamento == Den [[Papiamentu|Papiamento]], un diptongo por wordo forma di un di e siguiente combinacionnan: == Vocal debil (i, u) + vocal fuerte (a, e, o) == Ehempel: * i-a → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-a → us'''ua'''l, a-u → bl'''au'''w, * i-e → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-e → f'''ue'''rte, e-u → '''eu'''caristia, * i-o → od'''io''', o-i → b'''oi'''cotia, * u-o → d'''uo''', o-u → bl'''ou'''sa. == Dos vocal debil (i + u, u + i) == Ehempel: * i-u → hud'''iu''', u-i → fl'''ui'''t === Tipo di diptongo === Dependiendo di e direccion di e transicion vocal, un diptongo por ta dividi den: * diptongo creciente → b'''ie'''nto, p'''ue'''blo, rab'''ia''' * diptongo decreciente → '''ai'''re, '''au'''mento, n'''ei'''shi Nota cu ora e zonido '''i''' ta na final di palabra ta skirbi '''ay''', '''ey''', '''oy''', '''uy'''.<ref>E regla aki no ta aplicabel pa e [[Ortografia di papiamentu|ortografia uza na Corsou y Boneiro]].</ref><br> Ehempel: * '''ay'''= cay - bay - caray - gay (homber) * '''ey'''= aworey - p'esey - t'ey - bedey - batrey * '''oy'''= coy - morocoy - haudoy - gogoy * '''uy'''= huy - puy - cuy - spruy {{Appendix}} == Lista di referencia == * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. * Goilo, E.R. (2002). ''Gramática di Papiamento''. De Wit Stores N.V. * [[Sidney Joubert|Joubert, Sidney M.]] (2015). ''Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu''. [[Fundashon pa Planifikashon di Idioma]]. * SIL International (2004). ''Papiamentu Phonology''. Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). ''Ortografía de la lengua española''. Madrid: Espasa Libros. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------- Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E ta consisti di un transicion suave den frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta percibi como un zonido continuo den un silaba unico. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. ==Formashon di diptongonan den Papiamentu== Den Papiamentu, un diptongo por wòrdu formá di un di e sigiente kombinashonnan: Un vocal débil (i, u) + un vocal fuerte (a, e, o) ehempel: baiskel biaha fuerte Dos vocal débil (i + u, u + i) ehempel: fluit hudui riu Tipo di diptongo: kreshente i dekreshente Dependiendo di e direkshon di e transishon vocal, un diptongo por ta: Kreshente (glide → vocal nuklear): ora e vocal débil ta na prinsipio. ehempel: biento pueblo rabia Dekreshente (vocal nuklear → glide): ora e vocal débil ta na fin di e diptongo. ehempel: aire aumento neishi Ortografia den fin di palabra Ora e zonido i ta na fin di palabra komo parti di un diptongo, e ta wòrdu skibí ku y: ay, ey, oy, uy ehempel: ay: cay, bay, caray, gay (hòmber) ey: aworey, p'esey, t'ey, bedey, batrey oy: coy, morocoy, haudoy, gogoy uy: huy, puy, cuy, spruy Un hiato ta un sekuencia di dos vocal ku ta pronunsiá separá, es decir, kada vocal ta forma su mesun silaba. E zonido no ta flòu komo den un diptongo, sino ta parti klaramente den dos unidat silábiko. Un hiato ta forma tipikamente den e sigiente kasonan: Dos vocal fuerte: poeta, maestro, teatro Vocal fuerte + vocal débil acentuá: país, María, baúl Den kaso di hiato, e zonido ta interrumpí, i kada vocal ta tuma su propio énfasis den pronunsiashon. Referencia * Goilo, E.R. (2002). Gramática di Papiamento. De Wit Stores N.V. * Joubert, Sidney M. (2015). Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu. Fundashon pa Planifikashon di Idioma. * SIL International (2004). "Papiamentu Phonology". Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). Ortografía de la lengua española. Madrid: Espasa Libros. * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. --- == Diferencia entre diptongo y hiato den Papiamento == {| class="wikitable" style="text-align:left" width="75%" |- ! Tipo ! Combinacion<br> di vocal ! Ehempel ! Division<br> silabico ! Remarke |- |rowspan="6" style="background:#FFD700|Diptongo|| style="text-align:center" |i + a || biaha || bia-ha ||vocal debil + fuerte, un silaba |- | style="text-align:center" |u + e || fuerte || fuer-te || vocal debil + fuerte |- | style="text-align:center" |i + e || biento || bien-to || diptongo creciente |- | style="text-align:center" |e + i || neishi || nei-shi || diptongo decreciente |- | style="text-align:center" |u + i || hudiu || hu-diu || dos vocal debil, un silaba |- | style="text-align:center" |i + u || riu || riu || un silaba |- | rowspan="3" style="background:#FF9000| Hiato || style="text-align:center" |a + i || caida || ca-i-da || vocal fuerte + debil, dos silaba |- | style="text-align:center" |o + e || poeta || po-e-ta || dos vocal fuerte, dos silaba |- |style="text-align:center" | o + a || oasis || o-a-sis || dos vocal fuerte, dos silaba |- |} [[:Kategoria:Idioma]] Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea y cu no ta inseparabel. Pues e ta consisti di e articulacion di dos vocal, un tras di otro, sin interupcion, produciendo un transicion suave den e frecuencianan di zonido cual ta caracterisa cada un di e dos vocalnan. Fonologicamente, dos vocal cu ta articula di e manera aki ta forma parti di e mesun [[silaba]]. Dependiendo di e tono ta haci distincion entre un diptongo creciente y un diptongo decreciente.<br> Ehempel: ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “cu tres zonido”, òf “cu tres tono”) ta un forma cu ta forma parti di un [[palabra]]. Casi semper e lo ta un [[vocal]] será mas un vocal habrí sigui pa un otro vokal será, formando un “triptongo”. Den [[fonétika|fonetica]], un '''triftongo''' ta un combinacion di vocal monosilabico cu ta encera un movecion rapido pero suave di e articulador di un calidad di vocal pa otro cu ta pasa riba un tersera parti. Miéntras ku vokalnan “puru”, òf monoftongonan, ta wòrdu bisa ku nan tin un posishon di artikuladó di meta, diftongonan tin dos i triftongonan tres. Triptongo no mester wordo confundi cu secuencia disilabico di un [[diptongo]] sigui pa un monoftongo, manera na aleman "feuer" [ˈfɔʏ.ɐ] ‘kandela’, caminda e vocal final ta mas largo cu esnan hañá den triptongo. Triptongo (for di griego : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “ku tres zonido,” òf “ku tres tono”) ta e nòmber duná na e kombinashon di un zonido semivokal , un zonido vokal i un zonido semivokal emití den un solo esfuerso vokal. Triptongo ta wòrdu dividí den oral y nasal. Den un triptongo tres vocal (of semivocal) ta un combinacion di tres zonido vocal hunto, cu ta forma un zonido. ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[linguistica]], '''singular''' ([[latin]]: ''singularis'', cu ta nifica “unico” of “solitario”) ta un termino gramatical cu ta referi na un forma di [[palabra]] cu ta indica un solo hende, cos, obheto, luga of idea. E ta contrasta cu e forma [[plural]], cu ta referi na mas cu un. == Uzo di singular == E singular ta e forma standard di un palabra den e gran mayoria di idioma, sin ningun modificcion special. E cambio ta bin pa palabranan den plural. Mescos den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma singular ta basico, unda un sustantivo ta presenta su mes, sin indica cantidad. E ta sirbi pa nombra un solo entidad.<br> Ehempel: * buki → un buki * mucha → un mucha homber * rosa → un flor * idea. → un solo pensamentu == Relacion cu artikulo y adhetivo == Un sustantivo den singular regularmente ta acompaña pa un articulo singular (manera un, e) y adhetivo cu ta acordá cu género y número.<br> Ehempel: * e rosa dushi * un cas grandi == Cambio pa plural == Pa pone un sustantivo singular den forma [[plural]], Papiamento normalment ta agregá -nan na fin di palabra. Sinembargo, e regla aki tin espeshonalidadnan y depende di ortografia y uso. Ejèmplo: buki → bukinan ros → rosnan idea → ideanan == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Plural''' ([[latin]]: pluralis, ku ta nifiká “di más ku uno”) ta un termino gramatikal ku ta referí na un forma di palabra ku ta indiká más ku un hende, kos, lugá of idea. E ta kontrastá ku e forma [[singular]], ku ta indiká un solo ente. == Uso den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], forma plural ta forma derivá di un sustantivo singular pa indiká ku tin más ku un di esaki. Ehempel: * buki → buki''nan'' * ros → ros''nan'' * muchu → mucha''nan'' == Formacion di plural == Den ortografia di Papiamento, e forma plural generalmente ta forma pa agregá e sufijo -nan na e sustantivo singular. E regla ta aplica pa hende, animal, kos, lugar y tambe idea abstracto. Ehempel: * cas → kasnan * idea → ideanan * persona → personanan == Plural eksplisito y implicito == Papiamento tambe por indiká pluralidad den otro manera, manera pa medio di un palabra ku ta indiká kantidat (manera hopi, tur, algun), aunque e sustantivo keda den forma singular. Pero den uso formal, ta preferibel pa pone e palabra den forma plural. Ejèmplo: hopi hende tur mucha ta contento == Komparashon ku otro idioma == Den otro idioma, manera español of inglés, forma plural por envolví kambio di letra, agregashon di sufijo otro ku -nan, of regla irregular. E forma di plural ku -nan ta un karakterístika partikular di Papiamento. == Referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] '''Silaba''' (na inglés: ''syllable''; na hulandés: ''lettergreep'') ta un unidad ritmico di zonido den un [[palabra]]. Un silaba ta normalmente forma pa un solo [[vocal]] of un combinacion di [[consonante]] y vocal, cu ta wordo pronuncia manera un solo impulso di bos. Den [[linguistica]], e analisis di e silaba ta un aspecto esencial den [[fonologia]], [[ortografia]], y e forma di rima den [[poesia]]. E structura di silaba por varia segun idioma, pero tur idioma tin algun forma di silaba den su sistema linguistico. Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], silabacion ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra.<br> Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do == Structura di silaba == E structura general di un sílaba ta consisti di tres segmento agrupa den dos componente: * ''Onset'': Un consonante of grupo di consonante, obligatorio den algun idioma, opshonal of hasta restringi den otronan * ''Rima'': ta consisti di un: ** ''nucleo'': e vocal principal di e silaba (obligatorio) ** ''coda'': e consonante of grupo di consonantenan despues di e vocal (opshonal) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. * Bo: onset = "b", nucleo = "o" * Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * [[Jossy Mansur|Mansur, Jossy M.]] (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (di 7 edicion). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] Núkleo (ν): Un konsonante vokal òf silábiko, obligatorio den mayoria idioma Coda (κ): Un konsonante òf grupo di konsonante, opshonal den algun idioma, altamente restringí òf prohibí den otronan Un silaba por consisti di tres parti principal: * '''Onset''': e consonante of consonantenan na comienso (optativo) * '''Nucleo''': e vocal principal di e silaba (obligatorio) * '''Coda''': e consonante of consonantenan despues di e vocal (optativo) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. — Bo: onset = "b", nucleo = "o" — Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda [[:Kategoria:Linguistica]] Silabacion den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma di e silabanan ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra. Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do -------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[fonétika|fonetica]], '''consonante''' (na [[Ingles]]: ''consonant''; na [[Hulandes]]: ''medeklinker'') ta un [[zonido]] di bos, forma pa un coriente di aire cu ta topa cu un of otro obstaculo, sea parcial of total, den e tracto vocal (boca y garganta). E ta un di e dos tipo principal di zonidonan di bos, e otro ta e [[vocal]]. Contrario na un [[vocal]], un consonante ta rekeri un tipo di tapamento, estorbo, of contacto den boka, como na nivel di e labionan, e lenga, of e dente, pa forma zonido. E palabra “consonante” ta bini di [[Latin]] ''consonans'', cu ta nifica “zonido cu ta zona hunto” (''con'' = hunto, ''sonare'' = zona). Tradicionalmente, consonantenan ta wordo considera zonido cu no por existi sin un vocal acerca. == Aplicacion == === Papiamento === Den e idioma [[Papiamentu|Papiamento]], por haña varios consonante den uso diario. E cantidad di consonante por varia segun e dialecto, pero generalmente e siguiente letternan ta representa consonante den e alfabet: '''B, C, D, F, G, H, J, K, L, M, N, P, R, S, T, V, W, Y, Z''' E letter '''Q''' casi no ta wordo uza; generalmente e ta wordo substitui/suplantá pa 'K'. E letter '''X''' ta usa solamente den palabra stranhero. Tur palabra den Papiamento ta contene un of mas consonante, cu ta forma [[silaba]]nan hunto cu e vocalnan. {| class="wikitable" width="65%" ! colspan=2 | Vocal || Balor na Papiamento<br> {{ABW|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel || Balor na Papiamentu<br> {{CUW|bandera}}/{{BON|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel |- | colspan=2 | b || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ala, ca'''b'''a || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ibu, fa'''b'''or |- | rowspan=2 | c || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}} || style="text-align:center" | /s/ || mere'''c'''e, ha'''c'''i || style="text-align:center" | /s/ || '''C'''ecilia |- | elsewhere || {{IPA|/k/}} || '''c'''aminda, '''c'''la || style="text-align:center" | /k/ || '''C'''aracas |- | colspan=2 | ch{{ref|dig|b}} || {{IPA|/tʃ/}} || '''ch'''ikito || style="text-align:center" | /tʃ/ || '''ch'''api |- | colspan=2 | d || style="text-align:center" | /d/ || '''d'''ocumento, '''d'''al || style="text-align:center" |/d/ || '''d'''uru, '''d'''ede |- | colspan=2 | dj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/dʒ/}} || '''dj'''aca || style="text-align:center" | /dʒ/ || '''dj'''ente || |- | colspan=2 | f || style="text-align:center" | /f/ || '''f'''ama || {{IPA|/f/}} || '''f'''òrki || |- | rowspan=2 | g || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}}, final || style="text-align:center" | /x/ || '''g'''esto, ma'''g''' || style="text-align:center" | /x/ || mar'''g'''en, brù'''g''' || |- | before unstressed {{angbr|e}}, elsewhere || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''arganta, san'''g'''er || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''osa, man'''g'''el || |- | colspan=2 | h || {{IPA|/h/}} || '''h'''asta, '''h'''abilidad || {{IPA|/h/}} || '''h'''ari, '''h'''eru || |- | colspan=2 | j{{ref|loan|a}} || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''j'''ong, '''j'''as<br>'''J'''uan || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''J'''an Thiel<br>'''J'''ulia || Some places still maintain their old spelling, e.g. Salinja. Here the {{angbr|nj}} is pronounced {{IPA|/ɲ/}}. |- | colspan=2 | k || {{IPA|/k/}} || '''k'''ishiki, '''k'''ere || {{IPA|/k/}} || '''k'''enta, se'''k'''reto || |- | colspan=2 | l || {{IPA|/l/}} || '''l'''ista, '''l'''aba || {{IPA|/l/}} || '''l'''esa, k'''l'''a || |- | colspan=2 | m || {{IPA|/m/}} || '''m'''ucha, pre'''m'''io || {{IPA|/m/}} || '''m'''an, la'''m'''pi || |- | rowspan=2 | n || before {{angbr|co}}, {{angbr|cu}}, {{angbr|g}}, {{angbr|k}},<br>final except after stressed vowel || {{IPA|/ŋ/}} || ma'''n'''go, pa'''n''' || {{IPA|/ŋ/}} || a'''n'''ker, bo'''n''' || In Papiamento, {{angbr|c}} followed by {{angbr|o}} or {{angbr|u}} would be pronounced as a {{IPA|/k/}} (see below), thus having the same effect on the {{angbr|n}} as {{angbr|k}} would. |- | elsewhere || {{IPA|/n/}} || '''n'''atural, te'''n'''e, algu'''n''' || {{IPA|/n/}} || '''n'''echi, he'''n'''de, tempra'''n''' || |- | colspan=2 | ñ || {{IPA|/ɲ/}} || a'''ñ'''a, so'''ñ'''o || {{IPA|/ɲ/}} || ba'''ñ'''a, '''ñ'''apa || |- | colspan=2 | p || {{IPA|/p/}} || '''p'''ipa, ado'''p'''ta || {{IPA|/p/}} || '''p'''alu, sa'''p'''u || |- | colspan=2 | q{{ref|loan|a}} || {{IPA|/k/}} || '''q'''uesillo || {{IPA|/k/}} || '''Q'''uebec || |- | colspan=2 | r || {{IPA|/r/}} || te'''r'''a, '''r'''osa || {{IPA|/r/}} || ba'''r'''ba, pode'''r''' || |- | colspan=2 | s || {{IPA|/s/}} || '''s'''aya, '''s'''ucu || {{IPA|/s/}} || kru'''s''', pa'''s'''a || In Papiamento, the {{angbr|s}} has a {{IPA|/ʃ/}} sound in words ending in -sion. In Papiamentu, it is written as -shon. |- | colspan=2 | sc || {{IPA|/s/}} || adole'''sc'''ente, pi'''sc'''ina || || || |- | colspan=2 | sh{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''imis || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''ete || |- | colspan=2 | t || {{IPA|/t/}} || '''t'''in, '''t'''ata || {{IPA|/t/}} || '''t'''rapi, ri'''t'''mo || |- | colspan=2 | v || {{IPA|/b/}}<br>{{IPA|/v/}} || '''v'''iuda<br>di'''v'''orcio || {{IPA|/v/}} || '''v'''erbo, '''v'''itamina || |- | colspan=2 | w || {{IPA|/w/}} || '''w'''ega || {{IPA|/w/}} || '''w'''owo || |- | colspan=2 | x{{ref|loan|a}} || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || e'''x'''amen, cone'''x'''ion, refle'''x'''ion || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || || |- | colspan=2 | y || {{IPA|/j/}} || '''y'''ama, ha'''y'''a || {{IPA|/j/}} || '''y'''uda, ka'''y'''ente || |- | colspan=2 | z || {{IPA|/z/}} || '''z'''ona || {{IPA|/z/}} || '''z'''eta || In Papiamento, the {{angbr|z}} has a {{IPA|/s/}} sound in words ending in -eza, -anza or with a {{angbr|z}}. In Papiamentu, they are written as -esa and -ansa. |- | colspan=2 | zj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''eito || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''ar || | colspan=2 | ù || || || style="text-align:center" |/ʏ/ || b'''ù'''s, y'''ù'''frou |- | colspan=2 | ü || || ||style="text-align:center" | /y/ || h'''ü'''r |- |} == List di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (7th ed.). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Sustantivo''' (na [[Ingles]]: ''noun''; na [[Hulandes]]: ''zelfstandig naamwoord'') ta un tipo di [[palabra]] den gramatica cu ta sirbi pa nombra hende, luga, cos, idea, of otro ser, sea concreto of abstracto. E palabra “sustantivo” mes ta bini di [[Latin]] substantia, ku ta nifiká “substancia” of “loke ta di esencia”. == Rol den frase == Den un frase, un sustantivo ta generalmente e sujeto of e objeto di un verbo. E ta e elemento ku e verbo ta referí na dje, i regularmente ta precedí of sigui pa un [[artikulo]] (manera “un”, “e”, “esey”) of un [[adhetivo]]. == Clase di sustantivo == Sustantivonan por wordo dividí den varios kategoria: '''Sustantivo komun''': nombra hende, kos of lugá den manera general, por ehèmpel: mùsiko, buki, isla. '''Sustantivo propio''': nombra spesífiko pa hende, lugá of entidad, i ta skibí ku mayuscula, manera: Maria, Aruba, Google. '''Sustantivo konkretu''': nombra kos ku por wordo mira of tuma, manera: mesa, silla, barco. '''Sustantivo abstrakto''': ta referí na idea, sentimiento of estado, manera: amistat, libertat, konsenshi. == Género y número == Tur sustantivo den Papiamento tin un [[género gramatikal]]: ta òf masculino òf femenino. E género ta influenshá e forma di artikulo y adhetivo ku ta akompañ'é (por ehèmpel: e homber vs e muher). Tambe, sustantivonan por ta den forma [[singular]] (un solo) of [[plural]] (más ku un), manera: buki / bukinan, muchanan / mucha. == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. * Trupia, Sandro (1995). ''Linguistica generale e grammatica''. Zanichelli. [[:Kategoria:Gramatika]] [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------- {{Databox}} '''Kontakto di idioma''' en.wiki:Contacto di idioma ta sosodé ora ku papiadónan di dos òf mas idioma òf variedat ta interkambiá ku i influensiá otro. E estudio di kontakto di idioma ta wòrdu yamá lingwístika di kontakto. Kontakto di idioma por sosodé na fronteranan di idioma,[1] entre idiomanan di adstrato, òf komo resultado di migrashon, ku un idioma intrusivo ku ta fungi komo sea un superstrato òf un substrato. Ora ku papiadónan di diferente idioma ta interkambiá estrechamente, ta tipiko pa nan idiomanan influensiá otro. Kontakto intensivo di idioma por resultá den konvergensia òf releksifikashon di idioma. Den algun kaso un idioma di kontakto nobo por wòrdu kreá komo resultado di e influensia, manera un idioma pidgin, krioyo òf miksto. Den hopi otro kaso, kontakto entre hablantenan ta sosodé ku efektonan duradero na eskala mas chikí riba e idioma; esakinan por inkluí e prestamo di palabranan di prestamo, kalku, òf otro tipo di material lingwístiko. Multilingwismo tabata komun durante gran parti di historia humano, i awendia mayoria hende na mundu ta multilingual.[2] Hablantenan multilingual por partisipá den kambio di kódigo, e uso di vários idioma den un solo kombersashon. Métodonan for di sosiolingwístika[3] (e estudio di uso di idioma den sosiedat), for di lingwístika di korpus i for di lingwístika formal ta wòrdu usá den e estudio di kontakto di idioma. ---------- [https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250524.pdf Celebra ta de vez en cuando, trabao ta continuo], Bon Dia Aruba, Rubrica Asina bon Nos Papiamento ta? (24 di mei 2025) Como medio di comunicacion nos posicion ta diferente, ya cu nos ta para meymey di e desaroyo di nos idioma a base diario. Esey ta duna un obligacion extra, pasobra loke nos ta publica ta pasa bao wowo di miles di lector diariamente. Mihor nos percura anto pa skirbi di tal forma cu nos ta respeta loke tin, pero di otro banda ta mira lo valioso di e entrada continuo di palabra nobo den nos idioma y usa nan di forma apropia.Den e casi cuatro aña di existencia di e column aki, nos a toca un sinfin di tema, semper di forma critico, sin ofende ningun hende. Na ocasion di e promer aniversario, na augustus 2022, nos a publica un lista di e topiconan cu nos ta trata den e aña ey, di forma critico. Esakinan ta duna un bon impresion di e amplitud di e temanan y a la vez ta mustra cu ainda tur ta relevante. Un resumen: * Aki, akinan, akinanan... tocante uso innecesario y excesivo di ‘nan’ * Uso innecesario y excesivo di ‘wordo’ o ‘ser’ * Paso o pasobra? Papia y skirbi ta dos cos diferente * Atende cu... o atende? Atende un asunto cu un persona; no atende cu un asunto * ‘Encuanto di’ y ‘tocante di’, tambe ‘durante di’: uso incorecto y innecesario di e palabra ‘di’ Contra? O Contra di...? * Uso corecto di ‘na’ den diferente contexto; ki ora ‘den’ y ki ora ‘na’? * Palabra modifica incorectamente: ‘nombracion’, ‘comportacion’, ‘cargacion’ (nombramento; comportamento; cargamento) * Parha o pahra...? Un palabra modifica recientemente * Tabatin o tabata tin...? Kico ta corecto? * Gobernado o Gobernador... Ta usa e ‘r’ si of no? * Diferencia entre idioma papia y skirbi * Agradable o agradabel...? Tocante origen Portugues/Spaño di e variantenan Directiva o ‘Hunta di Directiva’ Con pa adopta termino corectamente * Ki ora un palabra ta bira ‘Papiamento’...? * E proceso di adopcion y adaptacion Reforza, enforsa, reenforsa...? Palabra adopta di diferente fuente, reemplazando palabra existente caba “Esey no tin di haber cu…?” Corecto, of no? Origen di e expresion Compromiso, compromis, compromise...? Mesun palabra, adopta di diferente banda * Di dje, den dje, di unda e ‘dje’ ta bin...? * Doble negacion: ki ora si y ki ora no? * Uso di distincion di genero masculino/femenino * Ortografia uniforme un reto...? Variedad di ortografia cu medionan ta haya di tur banda * Terminonan opuesto: ‘progresivo’ o ‘progresista’; ‘conservativo’ o ‘conservador’? * Entre ‘advertencia’ y ‘advertentie’; uso corecto of no? Curasha o encurasha...? Reforza o reenforza...? Uso corecto of no?Pret of leuk...? Eigenlijk of...? Influencia di Hulandes den Papiamento Pa of Pa...? Para o por...? Voor of door...? Origen di nos ‘pa’ * E la bay o el a bay? Kico ta corecto? * Tocante eror gramatical cu casi no ta ripara... ‘Loke ta’ o ‘loke cu ta’? * Paris o Parijs? Londen, London o Londres? Variedad den nomber geografico...Nacionnan Uni o United Nations; IMF o FMI...? Cual idioma tin preferencia...? * Entre desaroyo liber y formalisacion di idioma: ki rumbo pa tuma? Papiamento manera papia..., o skirbi? * Tocante uso di ‘es’, ‘esnan’, ‘esunnan’...‘Cune’ o ‘cu nan’: * Tocante erornan cu no ta detecta facilmente...Papiamento ta rico na diferente tipo di vocal; a traves di influencia diverso * Algo mas di nos herencia Portugues; un exploracion den nos vocabulario. Nota: si bo ta desea pa nos trata un tema specifico atrobe, o mas amplio, laga nos sa via reaccion riba Facebook, o un mail na bondia.aruba@gmail.com --------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Educacion Profesional Intermedio''' (EPI) ta enseñansa riba nivel MBO (''Middelbaar Beroepsonderwijs'') na [[Aruba]]. E ta encera ... Colegio EPI ta e unico instituto di enseñansa riba nivel MBO na Aruba., situa den Venusstraat 3 na Oranjestad?? == Colegio EPI == A funda Colegio EPI riba prome di augustus 1997. Ta ofrece educacion na nivel 3, 4 y 5 consistiendo di e unidadnan; Salubridad & Servicio, Economia, Hospitalidad y Turismo y Ciencia & Tecnologia.<ref>[https://24ora.com/na-colegio-epi-partido-futuro-a-gana-eleccion-cu-nuebe-asiento/ Na Colegio EPI partido FUTURO a gana eleccion cu nuebe asiento], 24ora.com (2 di december 2024 </ref> Na aña 2022 Colegio EPI a introduci ocho estudio nobo. Na tur por scoge entre 13 diferente estudio, manera: Allround medewerker Information Technology Systems and Devices, Expert Information Technology Systems and Devices, Elektrotechniek, Allround Assistant Business Services, Business Administration & Control Specialist, Certified Cook, Associate of Applied Science in Culinary Arts, Zelfstanding Medewerker Travel & Hospitality, Leidinggevende Travel & Hospitality, Associate Of Science Degree in Hotel and Restaurant Management, Verpleegkundige, Verzorgende y Social Pedagogische Medewerker. Colegio EPI ta conta cu mas di 2000 studiante y mas cu 74% di nan ta logra termina nan estudio cu exito. [[:Category:Enseñansa]] [[:Category:Aruba|Enseñansa]] ---------------------------- == Arte di Palabra == '''Arte di Palabra''' ta un competensia literario ku partisipashon di hoben di Aruba, Boneiru i Korsou. (zie nl.wiki) Meta di e evento ta pa promove amor pa cultura di idioma Papiamento y aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y e desaroyo di dominio di idioma. == Historia == E evento di Arte di Palabra ta existi for di aña 2000 i a cuminsa na Korsou. Ange Jessurun, consulente di Papiamento e tempo ey, a krea e evento pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y [[haiku]]. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. == Publikashon == *Pòtpurí Arte di Palabra 2009, kolekshon di e miho obranan propio 2000-2008 *Pòtpurí Arte di Palabra 2014, bundel van de beste eigen werken 2009-2013 *Pòtpurí Arte di Palabra 2019, bundel van de beste eigen werken 2014-2018<ref>{{citeer boek|url=https://data.swpportal.com/upload/books/files/pdf.php?hash=f612ef13d53ec151f70f21767b8546f4&filename=potpuri-arte-di-palabra-2019_inkijkexemplaar.pdf|taal=pap|werk=Arte di Palabra|titel=Pòtpurí Arte di Palabra 2019|datum=|bezochtdatum=10 september 2019}}</ref> nl.wiki:Arte di Palabra ta un kompetensia den Papiamentu pa hóbennan den enseñansa sekundario na Aruba, Bonaire i Kòrsou. Nacemento For di aña skolar 1998-1999 "Papiaments" a bira un asignatura obligatorio den enseñansa sekundario na Kòrsou. E dato aki a duna e impulso pa e inicio di Arte di Palabra, cu na aña 2000 a tuma luga pa prome biaha na Curaçao. For di aña 2006 ta organisá kareda na Bonaire i for di aña 2009 tambe na Aruba. Arte di Palabra ta tuma lugá tur aña i su meta ta pa desaroyá talento literario hóben i literatura pa mucha papiamentu dor di recitashon di poema i konta storia. E kompetensia tin tres kategoria di presentashon: poesia, haiku i relato kòrtiku. Kada kategoria ta dividi den dos grupo: klasnan di skol 1-2 i klasnan di skol 3-6. Den klasnan 1 i 2 ta trata di poemas i storianan eksistente i den klasnan mas haltu ta trata di obranan original (propio). E evaluashon ta distinguí entre trabou propio i trabou eksistente. E finalistanan for di e rondonan di klasifikashon na Aruba, Bonaire i Kòrsou lo kompetí ku otro den e ronde final.[1] 1] E final di Arte di Palabra ta pasa pa tur isla i ta dirigí dor di e Stichting Arte di Palabra ku sosten di Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch gebied. E final ta generalmente konektá ku e entrega di e premionan di Tapushi Literario na honor di e ikonanan kultural na Aruba, Bonaire i Kòrsou. {{Appendix}} NOTES DIA 29 di juli 2021 a tuma lugar na Aruba, na Cas di Cultura, final di e competencia literario Arte di Palabra, cu participacion di hoben di Aruba, Boneiro y Corsou.<ref>https://www.awemainta.com/newspapers/AM210810/offline/download.pdf Arte di Palabra un celebracion na, di y pa Papiamento di kita sombre], Awemainta, 10 ougustus 2021. Rekupera ougustus 2021</ref> Fundacion Lanta Papiamento (FLP) tabata presente y a keda encanta, un biaha mas. Tabata un fiesta di berdad cu a pone enfoke riba Papiamento su rikesa y bunitesa cultural y riba e creatividad y dominio di idioma Papiamento di nos hobennan. E anochi tabata cuadra exactamente cu e meta di e evento cultural aki: Promove amor pa cultura di nos idioma Papiamento. Enrikece nos idioma cu creatividad di nos hubentud. Den sala tabata reina un entusiasmo y alegria y e hobennan a mustra aprecio pa cada un di e participantenan. Tur participante tabata haya un ovacion cu hasta pitamento cu ‘vuvuzela’. UNION t’e palabra cu ta caracterisa e evento aki, union cultural y social entre Aruba, Corsou y Boneiro. Arte di Palabra den tur sentido di palabra ta un celebracion di Papiamento, e idioma unificado di e islanan aki. Masha pabien n’e hobennan participante, na nan docentenan y n’e organisadornan! ===Historia cortico=== Arte di Palabra ta existi for di aña 2000. Señora Ange Jessurun kende tabata consulente di Papiamento e tempo ey, a cuminsa cu e evento aki na Corsou, pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y haiku. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch Gebied ta yuda den financiamento di biahe y estadia. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. Y importante pa menciona, t’e publicacionnan cu Arte di Palabra a produci caba: Pòtpurí Arte di Palabra 2009, cu e mihor obranan di 2000-2008: Pòtpurí Arte di Palabra 2014, cu e mihor obranan di 2009-2013: Pòtpurí Arte di Palabra 2019, cu e miho obranan di 2014-2018. Por bisa cu e coleccionnan aki ta bon material literario pa cualkier lesado y bon material cu por uza den scol. {{Appendix}} Arte di Palabra ta aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y ta masha importante den desaroyo di dominio di idioma. ---------------- '''Modern Hebrew''' ({{lang-he|עברית חדשה}}, ''ʿivrít ḥadašá[h]'', {{IPA-he|ivˈʁit χadaˈʃa|}}, ''[[Literal translation|lit]].'' "Modern Hebrew" or "New Hebrew"), also known as '''Israeli Hebrew''' and generally referred to by speakers simply as '''Hebrew''' ({{lang|he|עברית|}} {{transliteration|he|Ivrit}}), is the form of the [[Hebrew language]] that was [[Revival of the Hebrew language|revived as a spoken language]] in the late 19th and 20th centuries, and the standard form of Hebrew spoken today. It is the official language of the [[State of Israel]]. Among [[Canaanite languages]], Modern Hebrew is the only one spoken today.<ref>{{cite book |author1=Huehnergard, John |url=https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |title=The Semitic Languages |author2=Pat-El, Na'ama |publisher=Routledge |year=2019 |isbn=9780429655388 |page=571 |access-date=2021-02-18 |archive-date=2023-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230701134731/https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |url-status=live }}</ref> ----------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Flag of the Governor of Curaçao.svg|thumb|300px|Bandera di Gobernador di Kòrsou]] '''Gobernador di Korsou''' ta e representante di e monarka [[Hulanda|hulandes]] (hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]]) na [[Kòrsou]]. A instituí e posishon dia [[10 di òktober]] [[2010]] ku Korsou su status komo pais outónomo denter di [[Reino Hulandes]]. Riba nominashon di e mandatario hulandes pa relashonnan di Reino, e monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un término di seis aña; esaki por wòrdu prolonga te maximalmente 12 aña. E gobernador ta dispone di un sekretariado, e gabinete di gobernador, i ta wòrdu asesorá pa e Konseho di Konsulta, konsistiendo di minimo sinku miembro, apuntá pa e gobernador. E '''Gobernador di Aruba''' ta e representante di e hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]] na [[Aruba]]; esaki ta conforme stipulacion den [[Constitucion di Aruba]] (''Staatsregeling van Aruba'').<ref>Articulo II.1 Staatsregeling van Aruba (AB 1987 nr. GT 1)</ref> E posicion a keda institui desde prome di januari 1986 ora Aruba a haya su status como [[Status aparte di Aruba|pais autonomo dentro di Reino Hulandes]]. E monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un termino di seis aña; esaki por wordo prolonga te maximalmente 12 aña. == Facultadnan di gobernador == Facultadnan di e Gobernador di Aruba ta subdividi den e facultadnan asigna na su persona mediante [[ley]] como organo di e Reino y como organo di e pais Aruba. De gouverneur heeft twee taken: hij vertegenwoordigt en verdedigt de algemene belangen van het Rijk en is hoofd van de regering van Curaçao. Hij is tevens vertegenwoordiger op Curaçao van het staatshoofd van het Koninkrijk. Als hoofd van de landsregering is de gouverneur onschendbaar.<ref>Bij ambtsmisdrijven moet hij echter terechtstaan bij de [[Hoge Raad der Nederlanden]]. Bij overige misdrijven kan per Koninklijk Bevel of door de Tweede Kamer vervolging worden bevolen bij de bevoegde rechter in Den Haag.</ref> De gouverneur oefent de uitvoerende macht uit met als verantwoordelijken de ministers, die verantwoording moeten afleggen aan de [[Staten van Curaçao]]. De gouverneur heeft geen politieke verantwoordelijkheden en maakt geen onderdeel uit van het kabinet. Tijdens de formatie speelt de gouverneur een rol bij het aanwijzen van de formateur. In 2012 leidde dit tot onrust, toen gouverneur Goedgedrag tegen de zin van de zittende (demissionaire) ministers, maar op verzoek van de meerderheid van de Staten, een formateur aanwees om een waarnemend kabinet te vormen. De gouverneur wordt door het staatshoofd aangewezen voor een periode van zes jaar op voordracht van de bewindspersoon voor koninkrijksrelaties van het Koninkrijk (en tegelijk van het land Nederland). Deze periode kan worden verlengd tot maximaal één termijn. De gouverneur wordt bijgestaan door zijn secretariaat, het kabinet van de gouverneur, en wordt geadviseerd door de Raad van Advies, bestaande uit ten minste 5 leden, aangewezen door de gouverneur. == Lista == Op 10 oktober 2010 werd Curaçao een land binnen het [[Koninkrijk der Nederlanden]]. Voor deze datum vertegenwoordigde de [[Lijst van gouverneurs van de Nederlandse Antillen (1954-2010)|gouverneur van de Nederlandse Antillen]] onder meer Curaçao. E promé gobernador di Kòrsou tabata [[Frits Goedgedrag]], kende tambe tabata e último [[gobernador di Antia Hulandes (1954-2010)|gobernador di Antia Hulandes]] prome ku esaki a wordu disolbi dia [[10 di òktober]] [[2010]].<ref>RNW.nl - [https://web.archive.org/web/20110120003916/http://www.rnw.nl/caribiana/article/gouverneurs-voor-curacao-en-sint-maarten Gouverneurs voor Curaçao en Sint Maarten]</ref> {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !! Nòmber !! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | | 2010 - 2012 | [[Frits Goedgedrag]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2012 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | (interino) |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Lucille George-Wout-crop.jpg|95px]] | 2013 - presente | [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> | 4 di novèmber 2013 |} {| class="wikitable" ! Van ! Tot ! Nomber ! Bijzonderheden |- | 10 oktober 2010 || novèmber 2012 || [[Frits Goedgedrag]] || |- | november 2012 || novèmber 2013 || [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] || interino |- | november 2013 || presente || [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> || |} == Lista di gobernador interino == Bij koninklijk besluit kunnen een of meerdere waarnemend gouverneurs worden benoemd die de gouverneur vervangen bij ziekte of afwezigheid of hem vervangen na zijn ontslag of overlijden. {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !![[Gobernador interino]]!! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2010 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | | 2013 - 2019 | [[Nolda Römer-Kenepa]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Michèle Russel-Capriles.jpg|95px]] | 2019 - presente | [[Michèle Russel-Capriles]] | 1 di yüni 2019 |} * 10 oktober 2010 - [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] * 1 juni 2013 - [[Nolda Römer-Kenepa]] * 1 juni 2019 - [[Michèle Russel-Capriles]]<ref>{{cite news|url=https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|werk=Curaçao.nu|titel=RMR benoemt Russel-Capriles tot waarnemend gouverneur van Curaçao|datum=17 mei 2019|bezochtdatum=8 juni 2019|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190608092330/https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|archiefdatum=2019-06-08}}</ref> {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] [[:Category:Organonan Gubernamental]] --------- {{Databox}} ==Idiomanan na Aruba == Aruba ta un sociedad sumamente multilingual caminda mayoria di e habitantenan ta domina mas cu un idioma. Hopi [[Arubiano]] ta capas di combersa den por lo menos tres di e siguiente idiomanan: Papiamento, Hulandes, [[Ingles]] y [[Spaño]] y ta cambia comodamente entre dos of mas di e idiomanan aki den bida diario, haciendo e isla un di e teritorionan linguisticamente mas diverso den Caribe. E [[pais insular]] tin dos [[idioma ofisial|idioma oficial]], cu ta [[Papiamentu|Papiamento]] y [[Hulandes]]. E sistema di enseñansa local ta rekerí pa studiantenan siña Ingles y Spaño desde scol basico. Otro idiomanan, manera [[Portugues]], [[Chines mandarin|Chines]], [[Idioma Krioyo Haitiano|Crioyo Haitiano]] y hopi otro, tambe ta wordo papia den comunidadnan minoritario riba e isla. Segun estimacion na 2010 e gruponan etnico mas grandi tabata: Hulandes 78.7%, [[Colombia]]no 6.6%, [[Venezuela|Venezolano]] 5.5%, [[Republika Dominikano|Dominicano]] 2.8% y [[Haiti]]ano 1.3%.<ref name=":0">{{en}}{{Citeer web |titel=Aruba |datum=2025-03-25 |werk=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |bezochtdatum=2025-07-28 |uitgever=Central Intelligence Agency}}</ref>, Tur e cuater idioma, Papiamento, Hulandes, Ingles y Spaño, cu ta wordo uza como idioma principal of idioma primario bou di e poblacion Arubano a mira cambio den e periodo di 1980 te 2010 (idioma principal ta expresa den tabel como % di e total).<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref>: {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! Idioma principal!! 1980<br>% || 1990<br>% || 2000<br>%!! 2010<br>% || Trend |- | [[Papiamentu|Papiamento]] || &nbsp;&nbsp;80.1 || &nbsp;76.6 || &nbsp;&nbsp;69.4 || &nbsp;&nbsp;68.3 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- | [[Spaño]] || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;7.4 || &nbsp;&nbsp;13.2 || &nbsp;&nbsp;13.5 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{increase}} |- | [[Hulandes]]|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;5.0 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;5.4 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.0 ||&nbsp;&nbsp;{{steady}} |- | [[Ingles]] || &nbsp;&nbsp;10.6 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.9 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.1|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7.0 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- |} == Idiomanan oficial == === Papiamento === {{wak articulo|Articulo principal: [[Papiamento na Aruba]]}} Segun Gobierno di Aruba, e [[lenga materno|idioma materno]] y idioma primario di casi tur Arubiano ta Papiamento,<ref>{{en}}{{Cite web |title=Language |url=http://www.aruba.com/ExploreAruba/Culture/language.aspx |url-status= |archive-url=https://web.archive.org/web/20110809190231/http://www.aruba.com/explorearuba/culture/language.aspx |archive-date=2011-08-09 |access-date= |website=aruba.com}}</ref> un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu su raiz te na [[siglo 16|siglo diesseis]]. Sinembargo, Papiamento no tabata papia extensamente na Aruba te den siglo 18 y 19, ora cu e idioma a bira mas presente den material riba e isla, particularmente den e bukinan di scol Catolico Romano. Papiamento ta un idioma mescla cu ta combina elementonan for di [[Portugues]], Spaño, Hulandes y tambe algun rasgo di idiomanan Africano y Arawak.<ref name=":0"/> Su evolucion a tuma luga na Corsou durante siglo 16 ora cu e Africanonan sclabisa y e sclabisanan Spaño a desaroya un medio comun pa por comunica entre nan mes. Desde mei 2003, Papiamento ta e di dos idioma oficial riba Aruba, hunto cu Hulandes<ref>[https://www.gobierno.aw/1311-kunst-wetenschappen-en-taal Landsverordening officiële talen], Gobierno di Aruba</ref>, y e ta ser considera como un marcador esencial di identidad nacional. Den area di enseñansa, Papiamento no tabata ricibi masha atencion na Aruba te na 1995. E idioma a wordo inclui oficialmente den e curiculo escolar na 1998 y 1999. Desde e tempo ey, e isla a brasa su idioma nativo. Awendia, bijbel, diccionario y cuentanan di hada skirbi den e idioma ta facilmente disponibel riba e isla. === Hulandes === Pa decadanan Hulandes ta un di e idiomanan oficial di e isla ya cu e isla ta un parti contituyente di [[Reino Hulandes]]. Apesar di su status oficial, e ta incomun como un prome idioma papia. Un estudio di Croes (2015) entre estudiantenan a revela cu, apesar di e uzo amplio di Hulandes como idioma di instruccion, e idioma practicamente no tin funcion comunicativo pafor di les.<ref name=":1">{{citeer web|url=https://studenttheses.uu.nl/bitstream/handle/20.500.12932/42633/The%2520Current%2520Context%2520of%2520the%2520Language%2520of%2520Instruction%2520in%2520Aruban%2520Education%2520-%2520Master%2520Thesis%2520-%2520Kristi%2520Lo-Fo-Sang.pdf?sequence=1|titel= The Current Context of the Language of Instruction in Aruban Education Towards a more inclusive Multilingual Education|auteur=Kristi Lo-Fo-Sang|datum=2022|uitgever=Universidad Utrecht}}</ref> Banda di enseñansa, e uzo di Hulandes ta principalmente den asuntonan huridico y di gobernacion.<ref>{{Cite web |title=About Us |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |access-date=2014-05-20 |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |archive-date=2014-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean}}</ref> == Otro idiomanan comun == === Ingles === Aruba a reconoce Ingles como un idioma internacional, y a exigi pa muchanan siña Ingles for di klas 4 di scol basico. Uzo di Ingles riba e isla ta data for di cuminsamento di [[siglo 19|siglo diesnuebe]], tempo cu e Inglesnan a ocupa [[Kòrsou|Corsou]], Aruba y [[Boneiru|Boneiro]]. Ora cu e gobernacion Hulandes riba e islanan a reanudá na [[1815]], autoridadnan a tuma nota di e uzo ya generalisa di e idioma.<ref name="Putte">{{Cite book |last=Van Putte |first=Florimon |title=Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd |publisher=de Walburg Pers |year=1999 |location=Zutphen |language=nl}}</ref> Fin di añanan 1920 y inicio di añanan 1930 un cantidad grandi di hende cu ta papia Ingles, for di particularmente [[Karibe anglofóniko|Caribe anglofonico]], a wordo treci na e isla durante e añanan di boom di petroli. Hopi di e inmigrantenan aki tabata biba den e area di [[San Nicolas]], caminda [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] tambe tabata situa. Te cu awe, hopi di nan descendiente a keda cu Ingles Crioyo como nan prome idioma.<ref name=":1"/> Aunke Ingles no ta e [[lingua franca]] riba e isla, el a bira un idioma hopi popular bou di e hubentud. Ademas, Ingles ta un di e idiomanan mas importante den economia di Aruba. Un di e sectornan economico principal ta [[turismo]], mientras un cantidad significante di turista ta procedente di Merca y Canada.<ref name=":1"/> Mas recientemente, tin un aumento den uzo di idioma Ingles den enseñansa superior, por ehempel na [[Universidad di Aruba]]. === Spaño === {{wak articulo|Articulo principal: [[Idioma Spaño na Aruba]]}} Prome cu gobernacion Hulandes, Aruba tabata un colonia Spaño di 1499 te 1636. Spaño a bira un idioma importante riba e isla den [[siglo 18|siglo diesocho]] debi na cercania y lasonan economico estrecho cu colonianan Spaño den cercania den loke awor ta [[Venezuela]] y [[Colombia]],<ref name="Putte" /> Door di e localisacion geografico aki di Aruba, awendia hopi Arubiano y inmigrante tambe ta domina Spaño; 85% di e poblacion ta papia Spaño como di dos idioma.<ref name=":0"/> Studiantenan Arubiano ta cuminsa siña e idioma for di klas 5 di scol basico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1291007560|titulo=Languages on Aruba}} {{References}} }} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Idioma]] ----------------------------------------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Hilda de Windt-Ayoubi''' ( ) ta un lingwista, traduktor, outor, poeta, kolumnista i papiamentista di [[Kòrsou]]. lingwista, poeta, pintor i traduktor di The Prophet di Kahlil Gibra == Bida == Hilda Ayoubi a nase i lanta na Kòrsou. Famia di 5 yu muhe di mayornan di Libano. Hilde de Windt-Ayoubi a studia idiomanan ingles i spañó, tambe literatura. Na 2014 a sali e buki 'E Profeta', un tradukshon ku el a hasi di e buki ingles 'The Prophet', obra maestral di e eskritor Kahlil Gibran. Pa esaki el a risibí na 2014 un distinshon di 'The George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair' na e universidat di Maryland. Hilda a skirbi su promé poemanan na 1972, tempu ku e tabata studiante na Nijmegen, Hulanda. Despues e no tabata aktivo mas. Na desèmber 2007 el a kuminsá skirbi atrobe, pero tabata te na 2009, inspirá pa su kolega Robbie Griffith (†), ku el a bolbe kuminsá skirbi i publiká. Su poemanan na ingles, hulandes, spañó i papiamentu ta sali regularmente durante e último dékada den e korant Amigoe. She was born and raised in Curaçao. She was a secondary school teacher and a lecturer at the University in Curacao. Her works include Gedicht (2018) and Geef me je Taal (2019); for her Papiamento translation of Kahlil Gibran’s The Prophet (2014), she was awarded the Kahlil Gibran Chair at the University of Maryland. In 2019 she received UNESCO’s Certificate of Merit for her work on Papiamento.<ref>https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/translingualism-translation-and-caribbean-poetry/ Translingualism, Translation and Caribbean Poetry], Werkgroep Caraibische Letteren (2022)</ref> She writes in Dutch, French, English, Papiamento and Spanish. == Bibliografia == * ''La dislocación de los elementos oracionales y la elipsis en los refranes de La Celestina'' (2011, UoC) * ''Gedicht'' (2018?, kolekshon di poesia) * ''Geef me je taal. Dat ik je beter versta / Duna mi bo idioma. Pa mi por komprondé bo miho'' (2019) * ''Translingualism, Translation and Caribbean Poetry'' (2022, kolekshon di poesia multilingual huntu cu Piet Muysken) Hilda De Windt – Ayoubi, schrijfster, dichteres, columniste, kunstenares en hispaniste uit Curaçao. Ze is bekend vanwege o.a. haar vertaling in haar moedertaal Papiaments van het bekende boek The Prophet van Kahlil Gibran, CDL University Press, verschillende vertalingen van gedichten en haar jarenlange publicaties van gedichten in vier talen in de krant Amigoe op Curaçao. Ze presenteerde op deze middag ook haar Papiamentse vertaling van The Prophet die dit jaar wereldwijd haar 100-jarig bestaan viert en al in 105 talen, waaronder ook het Hindi, is vertaald.<ref>Henk Moeniralam,[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/papiaments-gedicht-moedertaal-van-hilda-de-windt-ayoubi-ook-in-sarnami-vertaald/ Papiaments gedicht ‘Moedertaal’ van Hilda de Windt-Ayoubi ook in Sarnámi vertaald], Werkgroep Caraibische Letteren (2023)</ref> I studied at the Catholic University in Nijmegen, nowadays named Radboud University. I also studied at UoC in Curacao, Dutch Antilles. I have a Master degree in Education with major in the Spanish Language and a Bachelor degree in Public Relations. Further on, I have a minor degree (LO) in English. I have been teaching the Spanish Language and Literature for more than 30 years at a secondary school and also have been teaching Didactics, Analysis of Methods, Spanish Grammar and Oral and Written Communication for more than eight year at University of Curacao. I translated "The Prophet" (by Kahlil Gibran) into the Papiamentu language. This translation was published by the Maryland University Press. For this translation I was granted an award by the George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair for Values and Peace, May, 2014. Further on, I attended an art Academy for four years. As part of a group exhibition I exhibited four times several of my paintings. I write poetry in six languages, Papiamento, Dutch, English, Spanish, Italian, and French. Recently my first poetry book illustrated with twenty of my paintings was published by LM Publishers in the Netherlands. I Master different languages, for example, Dutch, Spanish, English, Papiamentu. Currently, I am also studying different other languages, like Italian, Quechua. I am very interested in promoting and conserving Native Languages. Therefore, my poetry often focuses on native languages. In 2019, my second poetry book that focuses on language will be published. I belief that it is of utmost importance to focus more on Literature (specifically on creative writing) and Art in the education at school.<ref>[https://independent.academia.edu/HildadeWindtAyoubi Hilda de Windt Ayoubi]</ref> {{Appendix}} -------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Sidney M. Joubert''' (☆ [[1939]] na [[Kòrsou]]) ta un dosente, lingwista i papiamentista di [[Kòrsou]]. Na 2023 el a risibí e titulo di ''doctor honoris causa'' di [[University of Curaçao]] pa su kontribushon na [[idioma]] [[papiamentu]]. == Bida == == Bibliografia == * Dikshonario di verso Papiamento-Hulandes NOTES Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC March 20, 2023 REDAKSHON.<ref>[https://kikotapasando.com/2023/03/20/eredoctoraat-voor-sidney-joubert-bij-de-uoc-sidney-joubert-doctor-honoris-causa-bij-de-uoc/ Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC / Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC], Willemstad, 18 maart 2023</ref> Op 16 maart jl. werd tijdens een plechtige openbare zitting van het College van Decanen van de Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (UoC), aan de heer Sidney. M. Joubert, het eredoctoraat verleend. In een volle Aula opende de Rector Magnificus, dr. Francis de Lanoy, deze plechtige zitting, waarbij hij alle aanwezigen in de zaal welkom heette, in het bijzonder de heer Joubert en de twee paranimfen, mevrouw Lucille Berry-Haseth en de heer Edward John Joubert, die hem flankeerden tijdens deze plechtigheid. De decaan van de Algemene Faculteit, drs. Adriënne Fernandes, nam vervolgens het woord, en ging kort in op de redenen die voor de Algemene Faculteit aanleiding waren om de heer Sidney Milton Joubert voor te dragen als kandidaat voor het eredoctoraat. Zij gaf aan dat de heer Joubert over een tijdsbestek van vijftig jaar, zich bijzonder verdienstelijk heeft gemaakt voor de gemeenschap, op het gebied van taalkunde van het Papiamentu. Bovendien wees zij erop dat de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan is. Het eredoctoraat, zo vervolgde zij, wordt als welverdiend eerbetoon aan deze kandidaat verleend voor zijn zeer uitzonderlijke prestaties in het kader van culturele en academisch gerelateerde verdiensten. De heer Joubert, met zijn talrijke merites is van bijzondere betekenis voor de Algemene Faculteit, die taal, literatuur en cultuur centraal stelt, de lerarenopleiding Papiamentu aanbiedt en een leerstoel heeft gerelateerd aan het bestuderen en verwerven van Papiamentu. Het is dan ook niet verwonderlijk dat vanuit deze faculteit de rol van het Papiamentu als algemene omgangstaal in de Curaçaose samenleving, met deze erebenoeming, bekrachtigd en versterkt wordt. Vervolgens nam de Rector Magnificus het woord, die na verwijzing naar de mogelijkheid die de Landverordening Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (LuoC) biedt (art. 37 lid 2), de heer Sidney M. Joubert en zijn twee paranimfen naar voren riep om hen ten overstaan van het College van Decanen de bul te overhandigen. Prof. dr. Ronald Severing, verbonden aan de Algemene Faculteit, en promotor van Sidney Joubert bij deze plechtigheid, sprak bij de laudatio, lovende woorden uit, verluchtigd met een powerpoint, met afbeeldingen van werken van de heer Joubert. Hij gaf aan dat de heer Joubert een fervente taaldeskundige en in het bijzonder een verwoede Papiamentist is. Eerder was hij docent Spaanse taal- en letterkunde op de middelbare school en de UNA en tevens beëdigd vertaler en lexicograaf. Hij werd bij de oprichting van het overheidsbureau Sede di Papiamentu (1983) aangesteld om aan een vocabulaire van het Papiamentu te werken. Sindsdien zijn er van zijn hand ten behoeve van het Papiamentu, vocabulaires (1988, 1990) verschenen en verder woordenboeken in druk (1991, 1999, 2007), met supplementen (1997), een taalgids Papiamentu voor toeristen (1994), digitale woordenboeken (2002), online versies (Google Chrome, Microsoft Edge, Mozilla Firefox en Safari) en achtereenvolgende spellingcheckers Papiamentu voor Microsoft Office (2003-2014) Windows 98-8.1 (2001, 2007, 2014). Naast kenner van de taalkunde van het Papiamentu en de autoriteit op het gebied van de gemeenschappelijke Papiamentse woordenschat, is de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan, blijkens de omvangrijke driedelige gezamenlijke uitgave in het Papiamentu, Pa saka kara (1109 pp., 1983); ook verzorgde hij met auteursgroepen tweetalige Nanzi-boeken (2005, 2019). Hij is Papiamentu-connaisseur bij uitstek, getuige de talrijke publicaties van zijn hand en ook samen met lokale en buitenlandse deskundigen. Hij heeft zich bekwaamd en intensief ingezet voor het promoten van de studie, kennis en correct gebruik van het Papiamentu vanaf begin zeventiger jaren tot heden. Hij is ook medeverantwoordelijk voor de meer dan 400 woorden Antilliaans-Nederlands die in het Groene Boekje zijn opgenomen. Gedurende een aantal jaren, zijn de krantenteksten van het Antilliaans Dagblad en de Amigoe verzameld. Uit die verzameling zijn door onder andere de heer Joubert karakteristieke woorden geselecteerd die in het Groene boekje terecht zijn gekomen als: empaná, blenchi, dushi, karkó en snèkbar. Tevens is hij vanaf het begin (1999) tot recentelijk (2018) betrokken geweest bij de samenstelling van het Papiamentu-dictee en ook als jurylid van het jaarlijkse Diktado Nashonal Papiamentu in de aula van de UoC. De eredoctor is reeds meerdere malen eervol onderscheiden en heeft meervoudig eerbewijs mogen ervaren vanuit diverse maatschappelijke en academische instituties. Na de laudatio van zijn promotor kreeg dr. Sidney Joubert het woord van de rector. Hij liet weten dat toen hij van zijn benoeming op de hoogte werd gesteld, verrast was en zeer geëmotioneerd raakte. Hij dankte dan ook allen die betrokken waren vanaf de voordracht tot aan zijn benoeming. Hij vertelde hoe zijn belangstelling voor het Papiamentu begon. Dat gebeurde tijdens de colleges die hij volgde bij drs. Raúl Römer aan de Universiteit van Amsterdam. Raúl Römer onderzocht het Papiaments als toontaal. Joubert gaf voorbeelden als mata (plant) en mata (doden). Er was verschil in toon, hoog laag en laag hoog te horen. Op Curaçao werd Antoine Maduro zijn leermeester, waar hij ook mee samen werkte. Hij werd al snel door de overheid in twee opeenvolgende spellingcommissies voor het Papiamentu benoemd, in de commissie Römer en de commissie Jonis. Bij het Buki di oro, het gouden boekje met de officiële spelling van de overheid (2009), had hij ook zitting in de commissie die het werk voorbereidde. Na dit dankwoord en bijzonderheden over zijn werk, sloot de Rector Magnificus de officiële zitting. In het informele deel dat daarop volgde, spraken beide paranimfen de pas gedoctoreerde promotus toe. Lucille Berry-Haseth wees op haar lange vriendschap met de gepromoveerde en hun samenwerking op het gebied van Papiamentu. De laatste tien jaar hebben zij zich samen met een redactieteam beziggehouden met een verklarend woordenboek Papiamentu. Zij sloot af met een prachtige voordracht van het gedicht Oda na Sidney, dat zij eerder (2018) aan hem opdroeg. Vervolgens wist paranimf Edward John te vertellen dat zijn vader bekend stond als de leraar Spaans van het Peter Stuyvesant College. Hij vond het een eer dat hij de paranimf mocht zijn bij de promotie van zijn vader. Het informele deel werd afgesloten met een voordracht door Gregory Berry, die bij het publiek erg in de smaak viel met humoristische teksten uit de Papiamentu-literatuur van Guillermo Rosario, Pierre Lauffer en Elis Juliana. Het geheel werd afgesloten met een geanimeerde receptie op de patio van de Universiteit van Curaçao. {{Appendix}} ---------------- '''Frank Martinus Arion''', pseudónimo di '''Frank Efraim Martinus''' (n. [[17 di desèmber]] [[1936]] na [[Kòrsou]] - f. [[28 di sèptèmber]] [[2015]]) tabata un eskritor, poeta i lingwista [[Antias Hulandes|antiano]]. E tabata skirbi obranan tantu na idioma [[hulandes]] komo [[Papiamentu]]. Su obra mas famoso ta e novela ''Dubbelspel'' (Changá). E ta konosí tambe pa su investigashon di e orígen di Papiamentu i pa su empeño pa uso di Papiamentu komo idioma di instrukshon. == Biografia == Frank Martinus Arion a nase na 1936 i ta un di tres yu di Minuel Martinus Arion i Marina Jansen di bario di Buena Vista, [[Willemstad]]. Poko despues di su nasementu e famia ta muda pa [[Aruba]], unda su tata a wòrdu empleá pa e refineria [[Lago Oil & Transport Company|Lago]]. Ku kuater aña su mama i un ruman ta fayesé den un aksidente di tráfiko, despues di kual e ku su otro ruman a wòrdu mandá bek Kòrsou i alohá serka varios miembro di famia. Frank Martinus Arion a lanta den bario di [[Otrobanda]]. Fo'i skol básiko su talento pa skirbimentu a keda manifesta; den su último aña na skol básiko e ta gana e Premio Neerlandia pa e mihor ensayo na hulandes. Frank was een heel goede leerling. Hij mocht op de lagere school een aantal klassen overslaan. Durante su tempu na skol e ta kuminsa usa e nòmber Frank Efraim Martinus pa motibu di e laso ku su tata tabatin ku e [[partido polítiko]] [[Partido Nashonal di Pueblo|PNP]]. E no tabata deseá di wòrdu asosiá ku e aktivismo polítiko di su tata; te añanan 50 e ta usa su fam original pa publikashon di su promé obranan. Na kabamentu di skol sekundario na 1955, Arion ta muda pa [[Hulanda]] unda e ta studia idioma i literatura hulandes na [[Universidat di Leiden]]. Durante su temporada na universidat ela lanta e komunidat studiantil "Baranka Antilliana", kual tabata fungi komo refugio pa studiante prosedente di [[Antias Hulandes]], manera e mes. Tambe den e époka aki e tabata skirbi un seri di poema, kualnan a sali publika pa prome bes den e revista "Antilliaanse Cahiers" komo kolekshon titulá ''Stemmen uit Afrika''. ----- Na zijn schooltijd verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal- en letterkunde ging studeren aan de Universiteit Leiden. Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die, net als hijzelf, afkomstig waren uit de Nederlandse Antillen. Ook schreef hij in deze jaren een reeks gedichten, die in 1957 voor het eerst als bundel onder de titel Stemmen uit Afrika werden gepubliceerd in het tijdschrift Antilliaanse Cahiers. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het mede door hem opgerichte tijdschrift Encuentro Antilliano. Ook las hij regelmatig voor in het programma van de Nederlandse buitenlandse radio. Kort voor het einde van zijn studie onderbrak hij deze en keerde voor enige tijd terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij onderzoek deed naar de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiamentu. Hij publiceerde de resultaten van dit onderzoek in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch verder te studeren en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij het Instituut voor Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam.[2] Onder invloed van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel, waarin hij aan de hand van vier mannen die domino spelen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen in die tijd. Via de personages in de roman heeft Arion kritiek op de rebellen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen.[3] De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs. Arion doneerde het prijzengeld van 1000 ƒ aan de strijd tegen het apartheidsbeleid in Zuid-Afrika. In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam, waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin.[4] Vertaald met www.DeepL.com/Translator (gratis versie) de.wiki: Na zijn afstuderen verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal en Nederlandse letterkunde begon te studeren aan de Universiteit van Leiden . Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die net als hij uit de Nederlandse Antillen kwamen . Hij schreef in deze jaren ook een reeks gedichten, die in 1957 als bundel verscheen onder de titel Stemmen uit Afrika in het tijdschrift Antilliaanse Cahierswerden voor het eerst gepubliceerd. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het dagblad Encuentro Antilliano , waarvan hij medeoprichter was . Ook gaf hij regelmatig lezingen in het Nederlands buitenlands radioprogramma . Kort voor het einde van zijn studie brak hij het af en keerde voor een tijdje terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij zich bezighield met de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiaments. De resultaten van dit onderzoek publiceerde hij in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch zijn studie voort te zetten en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij de afdeling Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam . [2] Onder de indruk van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao, begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel , waarin hij aan de hand van het voorbeeld van vier dominospelende mannen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen op die tijd. Via de personages in de roman uit zich Arion kritisch over de opstandelingen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen. [3]De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en CW van der Hoogtprijs . Arion doneerde het prijzengeld van ƒ 1000 om de apartheid in Zuid-Afrika te helpen bestrijden . In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam , waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap van de stad. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin (in het Engels: "Farewell to the Queen"). [4] In 1975 ging Arion naar Zuid-Amerika, waar hij een aanstelling als docent aanvaardde aan een instituut voor de opleiding van leraren in de Nederlandse kolonie Suriname , die net onafhankelijk werd. Hier trouwde hij ook met zijn vrouw Trudi Guda, met wie hij twee kinderen zou verwekken. In 1980, na de machtsovername van Desi Bouterse , verliet het gezin Suriname en keerde terug naar Arion's thuisland Curaçao. Daar werkte hij aan de standaardisatie van het Papiaments en begon hij opnieuw onderzoek te doen naar de oorsprong ervan. Hij was vooral geïnteresseerd in de overeenkomsten tussen het Papiaments en de varianten van het Kaapverdiaans Creools, die worden gesproken op de eilanden voor de westkust van Afrika. Ook voerde hij campagne voor de invoering van het Papiaments als basisschooltaal op Curaçao, waardoor hij soms in conflict kwam met de lokale autoriteiten. In dit kader schonk hij in 1987 de particuliere basisschool Skol Humanistiko Erasmo , waar lessen werden gegeven in Papiaments. [5] Gedurende deze tijd begon Arion meer politiek betrokken te raken, wat culmineerde in de oprichting van zijn eigen partij, de Kambio Radical ("Radical Reversal", kortweg KARA) in 1988. KARA kreeg echter nooit genoeg stemmen om een ​​zetel in het parlement van het eiland te winnen. [6] In 1996 promoveerde Arion aan de Universiteit van Amsterdam. Zijn proefschrift was getiteld De kus van een slaaf. Papiaments West-Afrikaanse connecties en de oorsprong van het Papiaments en andere talen verkend. Hij bracht onder meer de stelling naar voren dat het Papiaments sterker dan voorheen bekend was beïnvloed door de geheime taal Guene, die door de plantageslaven van Curaçao werd gebruikt. Daarnaast heeft het Guene ook andere Caribische talen beïnvloed en zelfs de Engelse en Nederlandse taal. [7] == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doktoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (kontiniendo: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'') * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Mira tambe == * [[Gueni]] {{Commonscat|Frank Martinus Arion}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =191263500|titulo=Frank Martinus Arion}} {{References}} ;Lista di fuente * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3, pág. 405–410. * Wim Rutgers: ''Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba'', Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, pág. 272. * B. Jos de Roo: ''Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958'', Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam (2014), ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. Den: ''A History of Literature in the Caribbean''. Tomo 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia (2001), ISBN 90-272-3448-5, pág. 362. * ''Schrijver Frank Martinus Arion overleden''. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * ''Writer Frank Martinus Arion Passed Away'', Curacaochronicle.com (28 di sèptèmber 2015}}</ref> * ''Frank Martinus Arion geeft lintje terug'', Trouw.nl. (16 di desèmber 2008) }} {{DEFAULTSORT:Arion, Frank Martinus}} [[:Category:Ganador premio Cola Debrot]] [[:Category:Hende]] [[:Category:Kòrsou]] == Referensia == * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 407–408. * Wim Rutgers: Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba. 1. Auflage. Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, S. 272. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 408–409. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 410. * B. Jos de Roo: Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958. Hrsg.: Universiteit van Amsterdam. 1. Auflage. Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam 2014, ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. In: A History of Literature in the Caribbean. Band 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia 2001, ISBN 90-272-3448-5, S. 362. * Schrijver Frank Martinus Arion overleden. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * Frank Martinus Arion geeft lintje terug. In: trouw.nl. 16. Dezember 2008, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). == Weblinks == {{Commonscat}} [[:Category:Korsou]] [[:Category:Eskritor]] [[:Category:Hende]] Kort na de geboorte verhuisde het gezin naar Aruba, waar de vader een baan had aanvaard bij een plaatselijke oliemaatschappij. Toen hij vier jaar oud was, stierven Arions moeder en jongere broer bij een ongeval, waarna Frank en zijn zus werden teruggestuurd naar Curaçao, waar ze onderdak vonden bij verschillende familieleden. Zijn schrijftalent bleek al toen hij op de lagere school zat; in het laatste jaar van de basisschool won hij de Neerlandiaprijs voor het beste essay in het Nederlands. Tijdens zijn schooltijd begon hij de naam Frank Efraim Martinus voor zichzelf te gebruiken. De achtergrond was de politieke betrokkenheid van zijn vader bij de Nationale VolkspartijCuraçao, waardoor de naam "Arion" bekend werd bij veel bewoners van het eiland. Frank wilde echter niet geassocieerd worden met het politieke activisme van zijn vader; pas in de jaren vijftig gebruikte hij zijn oorspronkelijke achternaam weer voor de publicatie van zijn eerste werken. [1] '''Frank Martinus Arion''', seudónimo de '''Frank Efraim Martinus''' ([[Curazao]], [[17 de diciembre]] de [[1936]]-[[28 de septiembre]] de [[2015]])<ref name=fallece>{{cita noticia|título=Writer Frank Martinus Arion Passed Away|url=http://curacaochronicle.com/local/writer-frank-martinus-arion-passed-away/|fechaacceso=29 de septiembre de 2015|obra=curacao chronicle|fecha=28 de septiembre de 2015|idioma=inglés}}</ref> fue un escritor antillano. En 1955 se trasladó a los [[Países Bajos]] para estudiar letras neerlandesas en la Universidad de Leiden. En 1981 volvió a instalarse en su ciudad natal, tras residir unos años en [[Paramaribo]] ([[Surinam]]). Fue un fuerte promotor del [[papiamento]]. Hij werkte in Nederland , Suriname en de Nederlandse Antillen en schreef in het Nederlands en Papiaments . De roman Dubbelspel (nl) (1973) is zijn eerste boek en zijn grootste publiekssucces. == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' (Changa)<ref>[http://www.diegopuls.com.ar/index.php?option=com_content&task=view&id=112&Itemid=39&lang=es Doble juego, fragmento traducido al español (inédito)]; visitado el 21 de febrero de 2012</ref> *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doctoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (contiene: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'' * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Referencias== {{listaref}} == Link eksterno == *{{Enlace roto|1=[http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 página web sobre Arion del Fondo de las Letras Neerlandesas (en inglés)] |2=http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 |bot=InternetArchiveBot }} ------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Abraham Daniel Jesurun''' (n. [[20 di aprel]] 1839 na [[Korsou]] - f. [[20 di mart]] [[1918]] na [[Korsou]]) tabata un ....... [[Kòrsou]]. == Biografia == Jesurun a nase na aña 1939 na Willemstad. * Kasa ku Rachel David Capriles na 1880. * Na 1905 elegi Presidente di KVK Korsou. van 1884 tot 1919 In het grote boek over de History of the Jews of the Netherlands Antilles (1970) wordt Abraham Daniel Jesurun (1839-1918) ‘Curaçao’s then most cultured man’ genoemd, die verschillende talen in woord en geschrift beheerste. Hij wordt bijvoorbeeld een ‘specialist in Papiamento’ genoemd (Emmanuel & Emmanuel 1970, 1: 411, 454). Jesurun blijkt een belangrijk man geweest te zijn op Curaçao. Zo was hij secretaris-directeur van de Aruba Phosphaat Maatschappij, vele jaren voorzitter van de Kamer van Koophandel en Nijverheid en directeur van de Curaçaosche Bank. Ook is hij lid van de Koloniale Raad geweest en bestuurslid van het Geschied-, Taal-, Land- en Volkenkundig Genootschap te Willemstad. Voor al die activiteiten is hij onderscheiden: hij werd eerst ridder in de orde van OranjeNassau (1908), later officier (1913). In de serie ‘beroemde personen’ werd er in 1998 een postzegel met zijn beeltenis erop uitgebracht. <ref> ''Jan Noordergraaf'', [https://www.ivdnt.org/images/stories/onderzoek_en_onderwijs/publicaties/trefwoord/Papiaments_def.pdf Lexicografie op Curacao: Abraham Jesurun en zijn woordenlijst van het Papiaments (1898)]</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=it|oldid =129014577|titulo=Emilio Teza}} {{References}} }} [[:Category:Linguistica]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62275387|titulo=Dialect}} {{References}} }} [[:Category:Idioma]] ------- {{Variante|a}} [{Databox}} '''Pidgin''' ta e idioma ---------------- {{Databox}} E '''álfabèt latin''' ta un [[álfabèt|skritura alfabétiko]] foi kual den kurso di [[siglo]]nan a desaroyá un kantidat di álfabèt pa uso den kasi tur idioma skirbi den hemisferio oksidental, prinsipalmente na Nort i Sur Amerika, kasi henter [[Oropa]], Afrika supsahara i un kantidat di pais asiatiko na Oustralasia i Asia Sentral. E skritura latin tin e kantidat di usuario mas grandi na mundu. E skritura latin e ta forma e base di e [[Alfabèt Fonétiko Internashonal]] (IPA), i e 26 lèter mas komun ta e lèternan di e [[ISO basic Latin alphabet]]. E ta un álfabèt bikamaral di trinta lèter, kreá fin di siglo nuebe den imperio búlgaro (e aktual [[Nort Macedonia]]), pa e disípulonan di pader Cyrille òf posiblemente Clément d'Ohrid (e promé obispo di e iglesia ortodokso di [[Bulgaria]]) i ta basá riba e álfabèt [[Gresia|griego]] i glagolítiko. Ainda na komienso di siglo 21 ta usa e [[álfabèt siríliko]] den un kantidat di [[idioma slaviko]], entre otro búlgaro, masedoniano, [[idioma montenegrino|montenegrino]], servio, ukraniano, ruso i bieloruso. Bou influensia [[Rusia|ruso]] e ta komun tambe den hopi idioma ku no ta idioma slaviko manera [[kazachs]], [[idioma kirguis|kirguis]], [[tatar]] (idioma [[Turkia|turko]]), [[tajikistano]], [[idioma mongoles|mongoles]] inkluso hopi otro idioma chikitu. Te [[1859]] e tabata e skritura di e [[idioma rumano]] i den e antiguo [[Moldavia]] tabata skirbi e [[idioma moldaviano]] (un [[dialecto|dialekto]] rumano) ku un álfabèt siríliko. * Het Latijns schrift[1] is een alfabetisch schrift waarvoor in de loop der eeuwen een aantal alfabetten zijn ontwikkeld voor gebruik in vrijwel alle westerse geschreven talen, voornamelijk Noord- en Zuid-Amerika, bijna heel Europa, Sub-Saharaans Afrika en een aantal Aziatische landen in vooral Australazië en Centraal-Azië. Het Latijns schrift heeft het grootste aantal gebruikers ter wereld.[2] * '''Latin script''', also known as '''Roman script''', is a set of graphic signs ([[Writing system#General properties|script]]) based on the letters of the [[classical Latin alphabet]]. This is derived from {{cns|a form of the [[Cumae alphabet|Cumaean Greek]] version of|date=September 2021}} the [[Greek alphabet]] used by the [[Etruscan civilization|Etruscans]]. Several [[Latin-script alphabet]]s exist, which differ in graphemes, collation and phonetic values from the [[classical Latin alphabet]]. The Latin script is the basis of the [[International Phonetic Alphabet]], and the 26 most widespread letters are the letters contained in the [[ISO basic Latin alphabet]]. Latin script is the basis for the largest number of alphabets of any [[writing system]]{{sfn|Haarmann|2004|p=96}} and is the [[List of writing systems by adoption|most widely adopted]] writing system in the world (commonly used by about 70 percent of the world's population). Latin script is used as the standard method of writing in most Western, Central, as well as in some Eastern European languages, as well as in many languages in other parts of the world. ----------------- i332y12jglzwihjecdg3kr21m6he2c9 203648 203647 2026-09-09T12:19:35Z Caribiana 8320 203648 wikitext text/x-wiki * [https://www.ea.aw/pages/wp-content/uploads/2019/09/Literatura-na-papiamento-havo.pdf Literatura na papiamento] nieuw: [[diptongo]] - [[triptongo]] - [[gramatika]] - [[frase]] - [[silaba]] - [[semántika]] - [[suheto]] - [[supstantivo]] - [[athetivo]] - [[verbo]] - [[vocal]] - [[consonante]] - [[sufiho]] - [[atverbio]] - [[koma]] - [[pronòmber]] - [[singular]] - [[plural]] ------------------------- {{infobox organisacion |variante = c | nomber = Wintertuin Curacao | funda = 2017? | fundado= Joeri Oltheten | sede = [[Willemstad]] | pais = {{CUW}} | director = Joeri Oltheten | website = https://wintertuincuracao.org/ }} Wintertuin Curacao ta un organisashon literario na Willemstad, [[Kòrsou]]. * Joeri Oltheten is initiatiefnemer en directeur van Wintertuin Curacao.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/23046-curacao-doughnut-economy ], (29 di yanuari 2021)</ref> Wintertuin Curaçao ta aktivo for di 2017 komo organisashon ruman di Wintertuin, trahando pa fortalesé e infrastruktura literario den region di Karibe. Ku enfoke riba literatura i kontamentu di kuenta, e fundashon ta duna e kuentanan di habitantenan di e isla un lugá sentral den tantu e kultura oral komo skirbí di Kòrsou.<ref name="nl">https://wintertuin.nl/productie/wintertuin-curacao/ Wintertuin Curaçao], wintertuin.nl</ref> Aunke nos ta kolaborá estrechamente, Wintertuin i Wintertuin Curaçao ta dos fundashon separá, kada un ku su propio tim i enfoke. Huntu, nos ta komprometé na fortalesé e sektor literario di Kòrsou i oumentá akseso na e paisahe literario hulandes pa eskritornan talentoso di e isla.<ref name="nl"/> ==Notes== nl.wiki: Wintertuin is een literatuurorganisatie in de Nederlandse stad Nijmegen. Wintertuin organiseert literatuurprogramma's, workshops, industriedagen en literatuurfestivals, waaronder het jaarlijkse Wintertuinfestival in Nijmegen, en de Industriedag (voorheen bekend als Nieuwe Types) waar de toekomst van literatuur besproken wordt. Wintertuin onderhoudt warme banden met zusterstichting Wintertuin Curaçao. Daarnaast geeft Wintertuin diverse werken van Curaçaose schrijvers uit.[https://wintertuin.nl/productie/wintertuin-curacao/] ------- Leaving from living in a small apartment in Amsterdam, Oltheten had a chance to start with Wintertuin in Curaçao. Wintertuin is a literature organization which does lots of work in literature and story telling and the idea was to start some projects in Curaçao. I set up the foundation Wintertuin Curaçao and my first project became “Kurá di kuenta”. It is about stories of the elderly and it fits with our oral tradition. We have an aging population where a lot of people live in isolation. We have done “Kurá di kuenta” 4 to 5 times and it is a great thing to do.<ref name="Joeri">[https://share2uplift.org/influencer-joeri-oltheten/ Influencer Joeri Oltheten], share2uplift.org (desèmber 2020)</ref> We have also organized festivals and an international writing course, where spoken word artists from Holland and Belgium were presenting their poetry skills and enabling local artists.<ref name="Joeri"/> Projects: * 2024: Wintertuin Curacao Festival bij Lanthuis Vredenberg.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/30067-literatuur-en-meer-op-wintertuin-curacao-festival (23 di septemper 2024)</ref> Wintertuin Curaçao Festival is the largest annual literary festival of the ABC islands. The first edition took place in 2019 at the National Library of Curaçao. Wintertuin Curaçao has grown into a breeding ground for new writing talent, such as [[Ange Jessurun]] (Faya Lobi, 2022), [[Maghalie van der Bunt-George]] (Oro is goud, 2023) and [[Etienne Ys]] (De Barmhartige Staat, 2024).<ref>https://wintertuincuracao.org/project/wintertuin-curacao-festival-2/</ref> * project FLI: Future Language Innovation FLI<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/30786-verbinding-door-taal Verbinding door taal], [[Antilliaans Dagblad]] (22 di februari 2025)</ref> * LengaGPT <ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/30813-wintertuin-lanceert-lengagpt (28 di februari 2025)</ref> * kurso di tradukshon * Creative writing academy Curacao {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] [[:Kategoria:Papiamento]] [[:Kategoria:Kultura di Kòrsou]] ------------------------ {{Appendix|1=|2= '''Literatuur''' * Martinus, Frank (1996), ''The kiss of a slave: Papiamentu’s West-African connections'', Universiteit van Amsterdam * Hartog, Johannes (1961, p 433), ''Curaçao: Van kolonie tot autonomie III, Vol.I,'', De Wit. '''Bronnen en voetnoten''' * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=|titel=|oldid=|datum=}} {{References}} }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Hulandes Caribeño''' of '''Hulandes Antiano''' ta un variante di [[idioma]] [[Hulandes]] cu a desaroya? na e [[Islanan ABC]], islanan perteneciente na Caribe Hulandes. Por considera esaki como un dialecto regional di Hulandes.? Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. == Contexto == E poblashon lokal i papiadónan hulandes riba Islanan ABC tabata papia i skirbi hulandes mesklá ku konstrukshonnan i palabranan for di papiamentu i otro idiomanan: “hopi plaka verdienen” (pap.: hopi sèn); “kabrieten in de koor” (Pap.: cabritonan den cura); y “een pastechi eten” (Come un pastechi) (Pap.: pasty). E uso aki a bira konosí komo Hulandes Antiano.<ref>[[Ronald Severing|Severihng, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden], literatuurgeschiedenis.org</ref> E norma den polítika di gobièrnu pa loke ta trata hulandes a kambia. E norma di idioma no ta limitá mas na Hulanda, sino tambe na Vlaanderen i e teritorionan den eksterior: e islanan kaminda palabranan hulandes antiano a originá ku no ta aparesé na Hulanda mes, i tambe na Sürnam independiente, kaminda ta usa hulandes surinam. E atenshon kresiente aki pa variedatnan di hulandes, pa multilingualismo, i pa interpretashon kultural a kondusí na inklushon di palabranan for di hulandes karibense den e vokabulario ofisial di e idioma hulandes. A base di un base di dato di palabra di korantnan na idioma hulandes riba e islanan, a hasi un selekshon di mas ku 400 palabra. E palabranan Hulandes Caribense aki, cu a wordo agrega na e Buki Berde di 2015, no ta aparece den Hulandes Standard. Por haña palabranan manera dushi (dushi, dushi), botika (botika kombiná ku botika), ayó (saludo), i eilandsraad (un tipo di konseho munisipal riba e islanan). Anteriormente, na 2005, alrededor di 500 palabra hulandes surinam a aparesé den e lista aki: afingisoep (sòpi di yuka), husselen (scrabble) i Sranan (krioyo surinam). Komo ku Antia no ta eksistí mas i Sürnam, ku Hulandes komo idioma ofisial, a bira miembro asosiá di Union di Idioma Hulandes, e término Hulandes Karibense ta wòrdu usá mas i mas pa e idioma Hulandes riba e islanan i na Sürnam. {{Appendix}} ----- Caribisch-Nederlands is de taalvariant van het Nederlands die gesproken wordt in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Deze variant wijkt op verschillende punten af van het Europees-Nederlands, zowel in uitspraak als in woordkeuze en grammatica. Op de Benedenwindse Eilanden (Aruba, Bonaire, Curaçao) is Papiaments de meest gesproken moedertaal, terwijl op de Bovenwindse Eilanden (Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius) Engels vaker de moedertaal is. ==Verschillen met Europees-Nederlands==: *Uitspraak: Er zijn verschillen in de uitspraak van klinkers en medeklinkers, en de intonatie kan anders zijn. * Woordenschat: Er zijn specifieke woorden en uitdrukkingen die in het Caribisch-Nederlands gebruikt worden, maar niet of minder vaak in Europees-Nederlands. * Grammatica: Er kunnen kleine grammaticale verschillen zijn, bijvoorbeeld in de volgorde van woorden of in het gebruik van bepaalde werkwoordstijden. * Invloed van andere talen: Papiaments: Op de ABC-eilanden heeft het Papiaments een grote invloed op het Nederlands. Veel Caribisch-Nederlandse woorden en uitdrukkingen zijn ontleend aan het Papiaments. Engels: Op de Bovenwindse eilanden heeft het Engels een grotere invloed. Ook hier zijn er invloeden merkbaar in de woordenschat en grammatica. * Onderwijs: In het basisonderwijs op de Benedenwindse eilanden wordt steeds meer onderwijs gegeven in het Papiaments. Het Nederlands wordt vaak als vreemde taal aangeboden. In het middelbaar onderwijs is het Nederlands wel de instructietaal. Op de Bovenwindse eilanden wordt in toenemende mate Engels gebruikt als instructietaal, ook in de Nederlandstalige scholen. * Conclusie: Caribisch-Nederlands is een levendige en diverse taalvariant die zich aanpast aan de lokale context en invloeden van andere talen ondergaat. ------ Hulandes ta un idioma oficial den Caribe Hulandes.<ref>https://taalunie.org/dossiers/22/nederlands-in-het-caribisch-gebied-en-suriname ]</ref> Omdat Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk geen omgangstaal is, maakt het onderwijs daar de omslag van moedertaalonderwijs Nederlands naar een vreemde taal aanpak. Hulandes semper tabata un idioma minoritario. Habladónan di Papiamentu tin bia ta konsiderá e Antianonan di abla Hulandes komo show-off, imitadó di e Hulandesnan. E label ey ta mas fuerte ora hende no ta dispuesto pa papia Papiamento. <ref>Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> Hulandes Antiano ta wòrdu distinguí for di Hulandes Standart pa e aksento. Bakhuis ta agregá ku Antianonan tambe ta agregá palabranan Papiamentu, ta konhugá verbonan Papiamentu na e manera Hulandes, i ta usa zonidonan típiko. Esaki ta conduci na frasenan manera: “Ai no,” “mi tin” “hopi,” “sakeerd” hopi potret pero nan ta “hodidu”! -- nl.wiki:[[:nl:Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden]]Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. Op de Benedenwindse ABC-eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) is de moedertaal vaak Papiaments, en op de Bovenwindse SSS-eilanden (Sint Maarten, Saba en Sint Eustatius) Engels. {{Appendix}} '''Caribisch‑Nederlands''', ook wel bekend als '''Antilliaans Nederlands''', is een in de ABC‑eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) gesproken vorm van het Nederlands, die sterk beïnvloed is door talen zoals Papiamento en Spaans. Het wordt gebruikt door Nederlandssprekenden op de eilanden, en bevat vaak woorden en zinsconstructies uit het Creooltaal Papiamento en regionale varianten. ==Gebruik en kenmerken== Spraak en schrijfwijze van Nederlands op de ABC‑eilanden mengen reguliere Nederlandse zinnen en woordenschat met Papiamentstalige of lokale uitdrukkingen. Voorbeelden hiervan zijn: * “hopi plaka verdienen” (veel geld verdienen) * “kabrieten in de koraal” (geiten op de erf) * “een pastechi eten” (een pasteitje eten) Dergelijke constructies behoren tot typische voorbeelden van Antilliaans Nederlands, waarin Papiamentse woorden (zoals hopi, plaka, pastechi) direct geïntegreerd zijn in het Nederlands. ==Sociolinguïstische context== In de lagen van de bevolking waar Nederlands als thuistaal wordt gesproken — vaak binnen families of in het onderwijs — wordt deze variant beschouwd als “tropisch Nederlands”. Sprekers worden in Nederland soms als dialectisch afwijkend ervaren en kunnen als “makamba” (Nederlander) worden bestempeld, vooral wanneer zij geen Papiamento spreken.<ref name="ntr">Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> De variant is te herkennen aan: *het gebruik van Papiamentse werkwoorden en woorden, *typische accenten, klankkleur en uitspraak, *de toepassing van regionale grammaticale structuren, zoals in: Ai no, ik heb hopi veel foto’s gesakeerd, maar ze zijn hodidu! == Aantal sprekers en taalgebruik == Hoewel het Nederlands in de Caribische delen van het Koninkrijk officieel is, wordt het meestal als tweede of derde taal gebruikt: in het dagelijks leven domineren Papiamento, Spaans en Engels. Op Bonaire is Nederlands moeders­taal voor ongeveer 15 % van de bevolking (2021), Spaans is even frequent; op Sint Eustatius en Saba ligt dat rond 4 % <ref>https://longreads.cbs.nl/the-caribbean-netherlands-in-numbers-2022/what-percentage-of-the-population-speaks-dutch/</ref> ==Identiteit en perceptie== De variëteit speelt een rol in identiteitsconstructie. Nederlandssprekende Antillianen voelen zich soms “niet helemaal thuis” in Nederland of in de Papiamentstalige gemeenschap, juist vanwege de gemengde taalstijl. Taalpuristen waarschuwen tegen het gebruik van Engelse of Spaanse leenwoorden in Papiamento, terwijl anderen juist blij zijn met de talenmix als onderdeel van de lokale identiteit.<ref name="ntr"/> == Vergelijking met andere niet-Europese Nederlandsvarianten == Nederlands wordt ook gesproken in de Caribische special gemeenten (Bonaire, Sint Eustatius, Saba), maar daar zijn andere varianten gangbaar, bijvoorbeeld Virgin Islands Creole Dutch. Die heeft, net als Antilliaans Nederlands, een sterke mix met andere talen.<ref>Welmoed Ventura, https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/gelijkenis-deens-antilliaans-creole-dutch-en-sranantongo/ Gelijkenis Deens-Antilliaans Creole Dutch en Sranantongo]</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Na [[Aruba]]''' e presencia di '''idioma Spaño''' ta significativo. E pais Caribense, cu [[Hulandes]] y [[Papiamentu|Papiamento]] como [[idioma ofisial|idiomanan oficial]], tin un gran cantidad di hablante di [[Spaño]]. Segun e censo di 2000, Spaño ta e di dos idioma mas papia riba e isla, despues di Papiamento. == Hablante di Spaño == Segun datonan di Censo 2010, 13.710 residente di Aruba ta papia Spañó como nan [[Lenga materno|idioma materno]].<ref>{{citeer web|url=https://www.cervantes.es/imagenes/File/espanol_lengua_viva_2019.pdf |titel=El Espanol: una lengua viva. Informe 2019|uitgever=Instituto Cervantes, pag. 9|datum= }}</ref> Na 2017 hablante di Spañó tabata representa 12.6% di e poblacion.<ref>{{citeer boek|nombre=Jesús|apellido={{v|Guanche}}|nombre2=Carmen|apellido2={{v|Corral}}|title=Diccionario etnográfico. Los pueblos del Caribe Insular y de México-Centroamérica|volume=Tomo I|year=2017|editorial=RUTH|isbn=9789590618154|capítulo=Cap. 5}}</ref> Esaki ta relaciona cu e emigrantenan for di paisnan hispano. Segun pais di origen e percentahe tabata, entre otro, 9.1% di [[Colombia]], 4.1% [[Republika Dominikano|Republica Dominicano]], 3.2% [[Venezuela]] i 1.1% [[Peru]].<ref name="cia.gov">{{en}}{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |title=Aruba |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |access-date=}}</ref> Si conta tur esunnan cu por comunica den Spaño, e cantidad total di hablante ta yega aproximadamente 93.500, o sea 85% di e poblacion Arubano. Pero solamente un di cada cinco persona ta uza Spaño como nan unico [[idioma]]. == Spaño den bida publico == No obstante di no ta un idioma oficial, e uso di Spaño ta sirbi metanan practico y ta extende den hopi aspecto di bida publico, reflehando su papel como idioma di contacto, identidad y comunicacion den e contexto multicultural di Aruba. E isla su proximidad cu [[Venezuela]] y [[Colombia]] y e fuerte contactonan religioso, comercial y cultural durante siglonan a contribui pa e uzo continuo na Aruba di Spaño.<ref>{{cite book|author=Ramirez, Catherine|title=La escogencia del idioma Español en el perfil de asignaturas en las escuelas de MAVO de Aruba|year=2016|editorial=[[Universidad de Curazao]]|url=https://www.worldcat.org/es/title/1029733877|location=Willemstad, Curacao}}</ref> Segun [[Johan Hartog|Hartog]] e influencia Spaño ta mas tanto notabel den e variante Arubano di Papiamento cu den e variantenan di Corsou y Boneiro.<ref name="Hartog"/> Den e sistema escolar, Spaño ta un materia obligatorio desde enseñansa basico, cuminsando den e di cinco klas bay dilanti.<ref>{{citeer web|auteur=Organización Panamericana de la Salud|titel=Aruba, perfil de país|url=https://www3.paho.org/hq/dmdocuments/2010/Salud_en_las_Americas_2007-Aruba.pdf|datum=2007 }}</ref><ref>Ministerio di Enseñansa di Aruba. Curriculum y Idioma den Sector Escolar.</ref> Ademas, varios canal di television for di Venezuela ta wordo ricibi sin problema riba e isla, ofreciendo noticia, entretenimento y programacion educativo na Spaño. Hopi radioemisora local ta inclui musica cu canto di [[Latinoamérika|Latino America]] den nan programacion, y den algun caso, ta transmiti programanan na Spaño. Den sector comercial, hopi empleado den tienda, restaurant y servicio publico ta comunica cu clientenan hispano den nan idioma nativo. Ora cu hende yega na un loket, e probabilidad ta halto cu nan por haci pregunta o haya informacion na Spaño. [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia catolico]] cu un comunidad grandi riba e isla ta ofrece misa regular na Spaño. Den algun bario, specialmente caminda comunidadnan hispano ta concentra, por tin borchi informativo cu dos of mas idioma, incluyendo Spaño. == Aspectonan sociolinguistico == Pa hopi residente, particularmente e migrantenan hispano di Colombia, Venezuela y Republica Dominicano, Spaño ta sigui sirbi como idioma principal na cas, den relacionnan familiar y comunidad religioso.<ref>Central Bureau of Statistics Aruba (2017). Migration and Population Report.</ref> Na nivel popular, Spaño ta keda un idioma di preferencia pa comunicacion informal den bario, mercado y luganan publico. Turistanan hispano, cu ta forma un porcion importante di e [[turismo]] entrante, tambe ta contribui na su visibilidad den bida diario Arubano. E [[multilingualismo]] na Aruba ta stimula un nivel halto di dominio pasivo di Spaño: hopi Arubiano por compronde Spaño aunke no ta papi’é activamente. E situacion aki ta refleha un [[diglosia]] dinamico, caminda Spaño ta sirbi mas na nivel informal y comunicativo, mientras cu Hulandes y Papiamento ta predomina den situacionnan formal, educativo y gubernamental. == Influencia di Spaño riba Papiamento den siglo 21 == E idioma oficial Papiamento ta un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu ta nace durante e periodo colonial for di e mescla di Spaño, [[Portugues]], Hulandes, [[Ingles]], [[Frances]] i Arawak. Gran parti (70%) di su vocabulario tin origen Spaño.<ref>[[Ronald Severing|Severing, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden#:~:text=Door%20hun%20geografische%20ligging%20en,eilanden%20genoemd%2C%20is%20het%20Papiaments. ''Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden''], literatuurgeschiedenis.org</ref> E isla di Aruba tabata pa mas cu un siglo parti di Imperio Spaño promé cu el a wordo cede na e Imperio Hulandes na aña [[1636]].<ref name="Hartog">{{cite book|author=[[Johan Hartog|Hartog, Johannes]]|title=Aruba: A Short History|year=2003|publisher=De Wit & Van Dorp Stores}}</ref> Aunke Papiamento ta ser considerá un idioma stabil, hopi [[Arubiano]] ta sinti cu su presencia ta birando menos, particularmente den contactonan cu emigrantenan hispano. Investigacion sociolinguistico a mustra cu e preocupacion no ta basa riba un cambio real, sino riba un “menasa simbolico” cu ta relaciona cu identidad y inclusividad di pertenencia.<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref> Un tema cu ta surgi frecuente den discusionnan publico y escolar ta e supuesta “contaminacion” di Papiamento cu palabra y structuranan Spaño. Algun ciudadano ta boga pa un Papiamento “puro”, afirmando cu influencia stranhero, particularmente di Spaño, por afecta e caracter crioyo di e idioma. E sintimento aki ta bira mas fuerte ora cu migrantenan nobo no ta haci esfuerso pa siña y papia Papiamento, sino ta keda den nan idioma materno.<ref>Carroll, Kevin S. (2010). [https://www.researchgate.net/publication/283245487_Language_maintenance_in_the_Caribbean_Examining_perceptions_of_threat_in_Aruba_and_Puerto_Rico'' Language maintenance in the Caribbean: Perceptions of threat in Aruba and Puerto Rico''], researchgate.net </ref> Estudionan recien, manera esun di Kester y Buijink (2023), a conclui cu aunke hopi Arubiano ta expresá preocupacion riba e futuro di Papiamento, e idioma mes no ta duna señalnan di bay atras.<ref name="Kester"/> Su uzo a keda halto den bida escolar, gobierno y medionan local, y e mes a demostra capacidad pa integra [[neologismo]]nan sin perde su esencia. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=es|oldid =161207719|titulo=Idioma español en Aruba}} {{References}} ;Lista di fuente * Allen, R. (2002). ''The Spanish Caribbean''. Cambridge University Press. }} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Idioma]] ------------- {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] tríphthongos, literalmente: ‘ku tres zonido’ òf ‘ku tres tono’) ta un kombinashon di tres zonido vocal cu ta pronunciá den un solo [[silaba]]. Den un triptongo, e tres vocal òf semivokal ta sigui un tras di otro sin interrupshon, formando un zonido monosilabico. Den [[fonetika]], un triptongo ta resulta di un movimiento kontinuo pero suave di e organonan di artikulashon for di un zonido di vocal pa otro, den un sekuénsia di tres zonido. Na kontraste ku un [[monoftongo]], ku tin un so zonido, òf un [[diptongo]] ku tin dos, un triptongo ta kontené tres zonido vocal den un so silaba. Importante pa nota ku un triptongo no ta meskos ku un sekuénsia disilabico di un diptongo sigui pa un monoftongo, kaminda por tin mas ku un silaba. Por ehempel, den aleman feuer [ˈfɔʏ.ɐ] (‘kandela’), e sekuénsia vocal ta dividí den dos silaba, i no ta un triptongo. Un triptongo tipiko ta forma pa un semivokal, sigui pa un vocal nukleo, i sigui pa un otro semivokal (por ehempel: /i̯/ + /a/ + /u̯/). Por existí tanto triptongonan orál komo nasal. == Ejempelnan == Den [[Papiamento]], triptongonan no ta hopi komun, pero por haña nan den palabra manera: biai (for di biaiha) kaiu (for di kaiu) huai (for di huai) Den [[kastellano]] (spañol), por haña triptongonan den palabra manera: miau Uruguay cambiáis == Referensianan == Martínez Celdrán, Eugenio. Manual de Fonética Española. Ariel Lingüística, 2001. Ladefoged, Peter. A Course in Phonetics. Cengage Learning, 2014. Crystal, David. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Wiley-Blackwell, 2008. -------------------------- Diptongonan komun den Papiamento Diptongo Tipo Ejèmplonan Nota ai Kreshente bai, traishon, baikèl vocal débil (i) tras vocal fuerte ei Kreshente sei, beisbol, trein oi Kreshente boi, koi, sopi ui Kreshente puiro, spruit, fluit ia Dekreshente biaha, rabia, familia vocal débil (i) prome vocal fuerte ie Dekreshente piedra, biento, piedra io Dekreshente nacional, religion ua Dekreshente lengua, francua, guahe ue Dekreshente pueblo, fuerte, muerto uo Dekreshente cuota, suave, actuosa menos komun 🗣️ Nota riba tipo di diptongo: Diptongo kreshente: e vocal débil (i, u) ta antes di vocal fuerte (a, e, o) → zonido ta subi. Diptongo dekreshente: e vocal débil ta despues di vocal fuerte → zonido ta baha. {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E articulacion ta consisti di un transicion suave den e frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta wordo percibi como un zonido continuo den un solo silaba. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. == Diptongo den Papiamento == Den [[Papiamentu|Papiamento]], un diptongo por wordo forma di un di e siguiente combinacionnan: == Vocal debil (i, u) + vocal fuerte (a, e, o) == Ehempel: * i-a → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-a → us'''ua'''l, a-u → bl'''au'''w, * i-e → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-e → f'''ue'''rte, e-u → '''eu'''caristia, * i-o → od'''io''', o-i → b'''oi'''cotia, * u-o → d'''uo''', o-u → bl'''ou'''sa. == Dos vocal debil (i + u, u + i) == Ehempel: * i-u → hud'''iu''', u-i → fl'''ui'''t === Tipo di diptongo === Dependiendo di e direccion di e transicion vocal, un diptongo por ta dividi den: * diptongo creciente → b'''ie'''nto, p'''ue'''blo, rab'''ia''' * diptongo decreciente → '''ai'''re, '''au'''mento, n'''ei'''shi Nota cu ora e zonido '''i''' ta na final di palabra ta skirbi '''ay''', '''ey''', '''oy''', '''uy'''.<ref>E regla aki no ta aplicabel pa e [[Ortografia di papiamentu|ortografia uza na Corsou y Boneiro]].</ref><br> Ehempel: * '''ay'''= cay - bay - caray - gay (homber) * '''ey'''= aworey - p'esey - t'ey - bedey - batrey * '''oy'''= coy - morocoy - haudoy - gogoy * '''uy'''= huy - puy - cuy - spruy {{Appendix}} == Lista di referencia == * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. * Goilo, E.R. (2002). ''Gramática di Papiamento''. De Wit Stores N.V. * [[Sidney Joubert|Joubert, Sidney M.]] (2015). ''Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu''. [[Fundashon pa Planifikashon di Idioma]]. * SIL International (2004). ''Papiamentu Phonology''. Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). ''Ortografía de la lengua española''. Madrid: Espasa Libros. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------- Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E ta consisti di un transicion suave den frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta percibi como un zonido continuo den un silaba unico. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. ==Formashon di diptongonan den Papiamentu== Den Papiamentu, un diptongo por wòrdu formá di un di e sigiente kombinashonnan: Un vocal débil (i, u) + un vocal fuerte (a, e, o) ehempel: baiskel biaha fuerte Dos vocal débil (i + u, u + i) ehempel: fluit hudui riu Tipo di diptongo: kreshente i dekreshente Dependiendo di e direkshon di e transishon vocal, un diptongo por ta: Kreshente (glide → vocal nuklear): ora e vocal débil ta na prinsipio. ehempel: biento pueblo rabia Dekreshente (vocal nuklear → glide): ora e vocal débil ta na fin di e diptongo. ehempel: aire aumento neishi Ortografia den fin di palabra Ora e zonido i ta na fin di palabra komo parti di un diptongo, e ta wòrdu skibí ku y: ay, ey, oy, uy ehempel: ay: cay, bay, caray, gay (hòmber) ey: aworey, p'esey, t'ey, bedey, batrey oy: coy, morocoy, haudoy, gogoy uy: huy, puy, cuy, spruy Un hiato ta un sekuencia di dos vocal ku ta pronunsiá separá, es decir, kada vocal ta forma su mesun silaba. E zonido no ta flòu komo den un diptongo, sino ta parti klaramente den dos unidat silábiko. Un hiato ta forma tipikamente den e sigiente kasonan: Dos vocal fuerte: poeta, maestro, teatro Vocal fuerte + vocal débil acentuá: país, María, baúl Den kaso di hiato, e zonido ta interrumpí, i kada vocal ta tuma su propio énfasis den pronunsiashon. Referencia * Goilo, E.R. (2002). Gramática di Papiamento. De Wit Stores N.V. * Joubert, Sidney M. (2015). Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu. Fundashon pa Planifikashon di Idioma. * SIL International (2004). "Papiamentu Phonology". Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). Ortografía de la lengua española. Madrid: Espasa Libros. * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. --- == Diferencia entre diptongo y hiato den Papiamento == {| class="wikitable" style="text-align:left" width="75%" |- ! Tipo ! Combinacion<br> di vocal ! Ehempel ! Division<br> silabico ! Remarke |- |rowspan="6" style="background:#FFD700|Diptongo|| style="text-align:center" |i + a || biaha || bia-ha ||vocal debil + fuerte, un silaba |- | style="text-align:center" |u + e || fuerte || fuer-te || vocal debil + fuerte |- | style="text-align:center" |i + e || biento || bien-to || diptongo creciente |- | style="text-align:center" |e + i || neishi || nei-shi || diptongo decreciente |- | style="text-align:center" |u + i || hudiu || hu-diu || dos vocal debil, un silaba |- | style="text-align:center" |i + u || riu || riu || un silaba |- | rowspan="3" style="background:#FF9000| Hiato || style="text-align:center" |a + i || caida || ca-i-da || vocal fuerte + debil, dos silaba |- | style="text-align:center" |o + e || poeta || po-e-ta || dos vocal fuerte, dos silaba |- |style="text-align:center" | o + a || oasis || o-a-sis || dos vocal fuerte, dos silaba |- |} [[:Kategoria:Idioma]] Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea y cu no ta inseparabel. Pues e ta consisti di e articulacion di dos vocal, un tras di otro, sin interupcion, produciendo un transicion suave den e frecuencianan di zonido cual ta caracterisa cada un di e dos vocalnan. Fonologicamente, dos vocal cu ta articula di e manera aki ta forma parti di e mesun [[silaba]]. Dependiendo di e tono ta haci distincion entre un diptongo creciente y un diptongo decreciente.<br> Ehempel: ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “cu tres zonido”, òf “cu tres tono”) ta un forma cu ta forma parti di un [[palabra]]. Casi semper e lo ta un [[vocal]] será mas un vocal habrí sigui pa un otro vokal será, formando un “triptongo”. Den [[fonétika|fonetica]], un '''triftongo''' ta un combinacion di vocal monosilabico cu ta encera un movecion rapido pero suave di e articulador di un calidad di vocal pa otro cu ta pasa riba un tersera parti. Miéntras ku vokalnan “puru”, òf monoftongonan, ta wòrdu bisa ku nan tin un posishon di artikuladó di meta, diftongonan tin dos i triftongonan tres. Triptongo no mester wordo confundi cu secuencia disilabico di un [[diptongo]] sigui pa un monoftongo, manera na aleman "feuer" [ˈfɔʏ.ɐ] ‘kandela’, caminda e vocal final ta mas largo cu esnan hañá den triptongo. Triptongo (for di griego : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “ku tres zonido,” òf “ku tres tono”) ta e nòmber duná na e kombinashon di un zonido semivokal , un zonido vokal i un zonido semivokal emití den un solo esfuerso vokal. Triptongo ta wòrdu dividí den oral y nasal. Den un triptongo tres vocal (of semivocal) ta un combinacion di tres zonido vocal hunto, cu ta forma un zonido. ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[linguistica]], '''singular''' ([[latin]]: ''singularis'', cu ta nifica “unico” of “solitario”) ta un termino gramatical cu ta referi na un forma di [[palabra]] cu ta indica un solo hende, cos, obheto, luga of idea. E ta contrasta cu e forma [[plural]], cu ta referi na mas cu un. == Uzo di singular == E singular ta e forma standard di un palabra den e gran mayoria di idioma, sin ningun modificcion special. E cambio ta bin pa palabranan den plural. Mescos den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma singular ta basico, unda un sustantivo ta presenta su mes, sin indica cantidad. E ta sirbi pa nombra un solo entidad.<br> Ehempel: * buki → un buki * mucha → un mucha homber * rosa → un flor * idea. → un solo pensamentu == Relacion cu artikulo y adhetivo == Un sustantivo den singular regularmente ta acompaña pa un articulo singular (manera un, e) y adhetivo cu ta acordá cu género y número.<br> Ehempel: * e rosa dushi * un cas grandi == Cambio pa plural == Pa pone un sustantivo singular den forma [[plural]], Papiamento normalment ta agregá -nan na fin di palabra. Sinembargo, e regla aki tin espeshonalidadnan y depende di ortografia y uso. Ejèmplo: buki → bukinan ros → rosnan idea → ideanan == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Plural''' ([[latin]]: pluralis, ku ta nifiká “di más ku uno”) ta un termino gramatikal ku ta referí na un forma di palabra ku ta indiká más ku un hende, kos, lugá of idea. E ta kontrastá ku e forma [[singular]], ku ta indiká un solo ente. == Uso den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], forma plural ta forma derivá di un sustantivo singular pa indiká ku tin más ku un di esaki. Ehempel: * buki → buki''nan'' * ros → ros''nan'' * muchu → mucha''nan'' == Formacion di plural == Den ortografia di Papiamento, e forma plural generalmente ta forma pa agregá e sufijo -nan na e sustantivo singular. E regla ta aplica pa hende, animal, kos, lugar y tambe idea abstracto. Ehempel: * cas → kasnan * idea → ideanan * persona → personanan == Plural eksplisito y implicito == Papiamento tambe por indiká pluralidad den otro manera, manera pa medio di un palabra ku ta indiká kantidat (manera hopi, tur, algun), aunque e sustantivo keda den forma singular. Pero den uso formal, ta preferibel pa pone e palabra den forma plural. Ejèmplo: hopi hende tur mucha ta contento == Komparashon ku otro idioma == Den otro idioma, manera español of inglés, forma plural por envolví kambio di letra, agregashon di sufijo otro ku -nan, of regla irregular. E forma di plural ku -nan ta un karakterístika partikular di Papiamento. == Referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] '''Silaba''' (na inglés: ''syllable''; na hulandés: ''lettergreep'') ta un unidad ritmico di zonido den un [[palabra]]. Un silaba ta normalmente forma pa un solo [[vocal]] of un combinacion di [[consonante]] y vocal, cu ta wordo pronuncia manera un solo impulso di bos. Den [[linguistica]], e analisis di e silaba ta un aspecto esencial den [[fonologia]], [[ortografia]], y e forma di rima den [[poesia]]. E structura di silaba por varia segun idioma, pero tur idioma tin algun forma di silaba den su sistema linguistico. Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], silabacion ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra.<br> Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do == Structura di silaba == E structura general di un sílaba ta consisti di tres segmento agrupa den dos componente: * ''Onset'': Un consonante of grupo di consonante, obligatorio den algun idioma, opshonal of hasta restringi den otronan * ''Rima'': ta consisti di un: ** ''nucleo'': e vocal principal di e silaba (obligatorio) ** ''coda'': e consonante of grupo di consonantenan despues di e vocal (opshonal) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. * Bo: onset = "b", nucleo = "o" * Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * [[Jossy Mansur|Mansur, Jossy M.]] (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (di 7 edicion). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] Núkleo (ν): Un konsonante vokal òf silábiko, obligatorio den mayoria idioma Coda (κ): Un konsonante òf grupo di konsonante, opshonal den algun idioma, altamente restringí òf prohibí den otronan Un silaba por consisti di tres parti principal: * '''Onset''': e consonante of consonantenan na comienso (optativo) * '''Nucleo''': e vocal principal di e silaba (obligatorio) * '''Coda''': e consonante of consonantenan despues di e vocal (optativo) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. — Bo: onset = "b", nucleo = "o" — Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda [[:Kategoria:Linguistica]] Silabacion den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma di e silabanan ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra. Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do -------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[fonétika|fonetica]], '''consonante''' (na [[Ingles]]: ''consonant''; na [[Hulandes]]: ''medeklinker'') ta un [[zonido]] di bos, forma pa un coriente di aire cu ta topa cu un of otro obstaculo, sea parcial of total, den e tracto vocal (boca y garganta). E ta un di e dos tipo principal di zonidonan di bos, e otro ta e [[vocal]]. Contrario na un [[vocal]], un consonante ta rekeri un tipo di tapamento, estorbo, of contacto den boka, como na nivel di e labionan, e lenga, of e dente, pa forma zonido. E palabra “consonante” ta bini di [[Latin]] ''consonans'', cu ta nifica “zonido cu ta zona hunto” (''con'' = hunto, ''sonare'' = zona). Tradicionalmente, consonantenan ta wordo considera zonido cu no por existi sin un vocal acerca. == Aplicacion == === Papiamento === Den e idioma [[Papiamentu|Papiamento]], por haña varios consonante den uso diario. E cantidad di consonante por varia segun e dialecto, pero generalmente e siguiente letternan ta representa consonante den e alfabet: '''B, C, D, F, G, H, J, K, L, M, N, P, R, S, T, V, W, Y, Z''' E letter '''Q''' casi no ta wordo uza; generalmente e ta wordo substitui/suplantá pa 'K'. E letter '''X''' ta usa solamente den palabra stranhero. Tur palabra den Papiamento ta contene un of mas consonante, cu ta forma [[silaba]]nan hunto cu e vocalnan. {| class="wikitable" width="65%" ! colspan=2 | Vocal || Balor na Papiamento<br> {{ABW|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel || Balor na Papiamentu<br> {{CUW|bandera}}/{{BON|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel |- | colspan=2 | b || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ala, ca'''b'''a || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ibu, fa'''b'''or |- | rowspan=2 | c || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}} || style="text-align:center" | /s/ || mere'''c'''e, ha'''c'''i || style="text-align:center" | /s/ || '''C'''ecilia |- | elsewhere || {{IPA|/k/}} || '''c'''aminda, '''c'''la || style="text-align:center" | /k/ || '''C'''aracas |- | colspan=2 | ch{{ref|dig|b}} || {{IPA|/tʃ/}} || '''ch'''ikito || style="text-align:center" | /tʃ/ || '''ch'''api |- | colspan=2 | d || style="text-align:center" | /d/ || '''d'''ocumento, '''d'''al || style="text-align:center" |/d/ || '''d'''uru, '''d'''ede |- | colspan=2 | dj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/dʒ/}} || '''dj'''aca || style="text-align:center" | /dʒ/ || '''dj'''ente || |- | colspan=2 | f || style="text-align:center" | /f/ || '''f'''ama || {{IPA|/f/}} || '''f'''òrki || |- | rowspan=2 | g || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}}, final || style="text-align:center" | /x/ || '''g'''esto, ma'''g''' || style="text-align:center" | /x/ || mar'''g'''en, brù'''g''' || |- | before unstressed {{angbr|e}}, elsewhere || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''arganta, san'''g'''er || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''osa, man'''g'''el || |- | colspan=2 | h || {{IPA|/h/}} || '''h'''asta, '''h'''abilidad || {{IPA|/h/}} || '''h'''ari, '''h'''eru || |- | colspan=2 | j{{ref|loan|a}} || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''j'''ong, '''j'''as<br>'''J'''uan || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''J'''an Thiel<br>'''J'''ulia || Some places still maintain their old spelling, e.g. Salinja. Here the {{angbr|nj}} is pronounced {{IPA|/ɲ/}}. |- | colspan=2 | k || {{IPA|/k/}} || '''k'''ishiki, '''k'''ere || {{IPA|/k/}} || '''k'''enta, se'''k'''reto || |- | colspan=2 | l || {{IPA|/l/}} || '''l'''ista, '''l'''aba || {{IPA|/l/}} || '''l'''esa, k'''l'''a || |- | colspan=2 | m || {{IPA|/m/}} || '''m'''ucha, pre'''m'''io || {{IPA|/m/}} || '''m'''an, la'''m'''pi || |- | rowspan=2 | n || before {{angbr|co}}, {{angbr|cu}}, {{angbr|g}}, {{angbr|k}},<br>final except after stressed vowel || {{IPA|/ŋ/}} || ma'''n'''go, pa'''n''' || {{IPA|/ŋ/}} || a'''n'''ker, bo'''n''' || In Papiamento, {{angbr|c}} followed by {{angbr|o}} or {{angbr|u}} would be pronounced as a {{IPA|/k/}} (see below), thus having the same effect on the {{angbr|n}} as {{angbr|k}} would. |- | elsewhere || {{IPA|/n/}} || '''n'''atural, te'''n'''e, algu'''n''' || {{IPA|/n/}} || '''n'''echi, he'''n'''de, tempra'''n''' || |- | colspan=2 | ñ || {{IPA|/ɲ/}} || a'''ñ'''a, so'''ñ'''o || {{IPA|/ɲ/}} || ba'''ñ'''a, '''ñ'''apa || |- | colspan=2 | p || {{IPA|/p/}} || '''p'''ipa, ado'''p'''ta || {{IPA|/p/}} || '''p'''alu, sa'''p'''u || |- | colspan=2 | q{{ref|loan|a}} || {{IPA|/k/}} || '''q'''uesillo || {{IPA|/k/}} || '''Q'''uebec || |- | colspan=2 | r || {{IPA|/r/}} || te'''r'''a, '''r'''osa || {{IPA|/r/}} || ba'''r'''ba, pode'''r''' || |- | colspan=2 | s || {{IPA|/s/}} || '''s'''aya, '''s'''ucu || {{IPA|/s/}} || kru'''s''', pa'''s'''a || In Papiamento, the {{angbr|s}} has a {{IPA|/ʃ/}} sound in words ending in -sion. In Papiamentu, it is written as -shon. |- | colspan=2 | sc || {{IPA|/s/}} || adole'''sc'''ente, pi'''sc'''ina || || || |- | colspan=2 | sh{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''imis || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''ete || |- | colspan=2 | t || {{IPA|/t/}} || '''t'''in, '''t'''ata || {{IPA|/t/}} || '''t'''rapi, ri'''t'''mo || |- | colspan=2 | v || {{IPA|/b/}}<br>{{IPA|/v/}} || '''v'''iuda<br>di'''v'''orcio || {{IPA|/v/}} || '''v'''erbo, '''v'''itamina || |- | colspan=2 | w || {{IPA|/w/}} || '''w'''ega || {{IPA|/w/}} || '''w'''owo || |- | colspan=2 | x{{ref|loan|a}} || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || e'''x'''amen, cone'''x'''ion, refle'''x'''ion || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || || |- | colspan=2 | y || {{IPA|/j/}} || '''y'''ama, ha'''y'''a || {{IPA|/j/}} || '''y'''uda, ka'''y'''ente || |- | colspan=2 | z || {{IPA|/z/}} || '''z'''ona || {{IPA|/z/}} || '''z'''eta || In Papiamento, the {{angbr|z}} has a {{IPA|/s/}} sound in words ending in -eza, -anza or with a {{angbr|z}}. In Papiamentu, they are written as -esa and -ansa. |- | colspan=2 | zj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''eito || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''ar || | colspan=2 | ù || || || style="text-align:center" |/ʏ/ || b'''ù'''s, y'''ù'''frou |- | colspan=2 | ü || || ||style="text-align:center" | /y/ || h'''ü'''r |- |} == List di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (7th ed.). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Sustantivo''' (na [[Ingles]]: ''noun''; na [[Hulandes]]: ''zelfstandig naamwoord'') ta un tipo di [[palabra]] den gramatica cu ta sirbi pa nombra hende, luga, cos, idea, of otro ser, sea concreto of abstracto. E palabra “sustantivo” mes ta bini di [[Latin]] substantia, ku ta nifiká “substancia” of “loke ta di esencia”. == Rol den frase == Den un frase, un sustantivo ta generalmente e sujeto of e objeto di un verbo. E ta e elemento ku e verbo ta referí na dje, i regularmente ta precedí of sigui pa un [[artikulo]] (manera “un”, “e”, “esey”) of un [[adhetivo]]. == Clase di sustantivo == Sustantivonan por wordo dividí den varios kategoria: '''Sustantivo komun''': nombra hende, kos of lugá den manera general, por ehèmpel: mùsiko, buki, isla. '''Sustantivo propio''': nombra spesífiko pa hende, lugá of entidad, i ta skibí ku mayuscula, manera: Maria, Aruba, Google. '''Sustantivo konkretu''': nombra kos ku por wordo mira of tuma, manera: mesa, silla, barco. '''Sustantivo abstrakto''': ta referí na idea, sentimiento of estado, manera: amistat, libertat, konsenshi. == Género y número == Tur sustantivo den Papiamento tin un [[género gramatikal]]: ta òf masculino òf femenino. E género ta influenshá e forma di artikulo y adhetivo ku ta akompañ'é (por ehèmpel: e homber vs e muher). Tambe, sustantivonan por ta den forma [[singular]] (un solo) of [[plural]] (más ku un), manera: buki / bukinan, muchanan / mucha. == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. * Trupia, Sandro (1995). ''Linguistica generale e grammatica''. Zanichelli. [[:Kategoria:Gramatika]] [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------- {{Databox}} '''Kontakto di idioma''' en.wiki:Contacto di idioma ta sosodé ora ku papiadónan di dos òf mas idioma òf variedat ta interkambiá ku i influensiá otro. E estudio di kontakto di idioma ta wòrdu yamá lingwístika di kontakto. Kontakto di idioma por sosodé na fronteranan di idioma,[1] entre idiomanan di adstrato, òf komo resultado di migrashon, ku un idioma intrusivo ku ta fungi komo sea un superstrato òf un substrato. Ora ku papiadónan di diferente idioma ta interkambiá estrechamente, ta tipiko pa nan idiomanan influensiá otro. Kontakto intensivo di idioma por resultá den konvergensia òf releksifikashon di idioma. Den algun kaso un idioma di kontakto nobo por wòrdu kreá komo resultado di e influensia, manera un idioma pidgin, krioyo òf miksto. Den hopi otro kaso, kontakto entre hablantenan ta sosodé ku efektonan duradero na eskala mas chikí riba e idioma; esakinan por inkluí e prestamo di palabranan di prestamo, kalku, òf otro tipo di material lingwístiko. Multilingwismo tabata komun durante gran parti di historia humano, i awendia mayoria hende na mundu ta multilingual.[2] Hablantenan multilingual por partisipá den kambio di kódigo, e uso di vários idioma den un solo kombersashon. Métodonan for di sosiolingwístika[3] (e estudio di uso di idioma den sosiedat), for di lingwístika di korpus i for di lingwístika formal ta wòrdu usá den e estudio di kontakto di idioma. ---------- [https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250524.pdf Celebra ta de vez en cuando, trabao ta continuo], Bon Dia Aruba, Rubrica Asina bon Nos Papiamento ta? (24 di mei 2025) Como medio di comunicacion nos posicion ta diferente, ya cu nos ta para meymey di e desaroyo di nos idioma a base diario. Esey ta duna un obligacion extra, pasobra loke nos ta publica ta pasa bao wowo di miles di lector diariamente. Mihor nos percura anto pa skirbi di tal forma cu nos ta respeta loke tin, pero di otro banda ta mira lo valioso di e entrada continuo di palabra nobo den nos idioma y usa nan di forma apropia.Den e casi cuatro aña di existencia di e column aki, nos a toca un sinfin di tema, semper di forma critico, sin ofende ningun hende. Na ocasion di e promer aniversario, na augustus 2022, nos a publica un lista di e topiconan cu nos ta trata den e aña ey, di forma critico. Esakinan ta duna un bon impresion di e amplitud di e temanan y a la vez ta mustra cu ainda tur ta relevante. Un resumen: * Aki, akinan, akinanan... tocante uso innecesario y excesivo di ‘nan’ * Uso innecesario y excesivo di ‘wordo’ o ‘ser’ * Paso o pasobra? Papia y skirbi ta dos cos diferente * Atende cu... o atende? Atende un asunto cu un persona; no atende cu un asunto * ‘Encuanto di’ y ‘tocante di’, tambe ‘durante di’: uso incorecto y innecesario di e palabra ‘di’ Contra? O Contra di...? * Uso corecto di ‘na’ den diferente contexto; ki ora ‘den’ y ki ora ‘na’? * Palabra modifica incorectamente: ‘nombracion’, ‘comportacion’, ‘cargacion’ (nombramento; comportamento; cargamento) * Parha o pahra...? Un palabra modifica recientemente * Tabatin o tabata tin...? Kico ta corecto? * Gobernado o Gobernador... Ta usa e ‘r’ si of no? * Diferencia entre idioma papia y skirbi * Agradable o agradabel...? Tocante origen Portugues/Spaño di e variantenan Directiva o ‘Hunta di Directiva’ Con pa adopta termino corectamente * Ki ora un palabra ta bira ‘Papiamento’...? * E proceso di adopcion y adaptacion Reforza, enforsa, reenforsa...? Palabra adopta di diferente fuente, reemplazando palabra existente caba “Esey no tin di haber cu…?” Corecto, of no? Origen di e expresion Compromiso, compromis, compromise...? Mesun palabra, adopta di diferente banda * Di dje, den dje, di unda e ‘dje’ ta bin...? * Doble negacion: ki ora si y ki ora no? * Uso di distincion di genero masculino/femenino * Ortografia uniforme un reto...? Variedad di ortografia cu medionan ta haya di tur banda * Terminonan opuesto: ‘progresivo’ o ‘progresista’; ‘conservativo’ o ‘conservador’? * Entre ‘advertencia’ y ‘advertentie’; uso corecto of no? Curasha o encurasha...? Reforza o reenforza...? Uso corecto of no?Pret of leuk...? Eigenlijk of...? Influencia di Hulandes den Papiamento Pa of Pa...? Para o por...? Voor of door...? Origen di nos ‘pa’ * E la bay o el a bay? Kico ta corecto? * Tocante eror gramatical cu casi no ta ripara... ‘Loke ta’ o ‘loke cu ta’? * Paris o Parijs? Londen, London o Londres? Variedad den nomber geografico...Nacionnan Uni o United Nations; IMF o FMI...? Cual idioma tin preferencia...? * Entre desaroyo liber y formalisacion di idioma: ki rumbo pa tuma? Papiamento manera papia..., o skirbi? * Tocante uso di ‘es’, ‘esnan’, ‘esunnan’...‘Cune’ o ‘cu nan’: * Tocante erornan cu no ta detecta facilmente...Papiamento ta rico na diferente tipo di vocal; a traves di influencia diverso * Algo mas di nos herencia Portugues; un exploracion den nos vocabulario. Nota: si bo ta desea pa nos trata un tema specifico atrobe, o mas amplio, laga nos sa via reaccion riba Facebook, o un mail na bondia.aruba@gmail.com --------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Educacion Profesional Intermedio''' (EPI) ta enseñansa riba nivel MBO (''Middelbaar Beroepsonderwijs'') na [[Aruba]]. E ta encera ... Colegio EPI ta e unico instituto di enseñansa riba nivel MBO na Aruba., situa den Venusstraat 3 na Oranjestad?? == Colegio EPI == A funda Colegio EPI riba prome di augustus 1997. Ta ofrece educacion na nivel 3, 4 y 5 consistiendo di e unidadnan; Salubridad & Servicio, Economia, Hospitalidad y Turismo y Ciencia & Tecnologia.<ref>[https://24ora.com/na-colegio-epi-partido-futuro-a-gana-eleccion-cu-nuebe-asiento/ Na Colegio EPI partido FUTURO a gana eleccion cu nuebe asiento], 24ora.com (2 di december 2024 </ref> Na aña 2022 Colegio EPI a introduci ocho estudio nobo. Na tur por scoge entre 13 diferente estudio, manera: Allround medewerker Information Technology Systems and Devices, Expert Information Technology Systems and Devices, Elektrotechniek, Allround Assistant Business Services, Business Administration & Control Specialist, Certified Cook, Associate of Applied Science in Culinary Arts, Zelfstanding Medewerker Travel & Hospitality, Leidinggevende Travel & Hospitality, Associate Of Science Degree in Hotel and Restaurant Management, Verpleegkundige, Verzorgende y Social Pedagogische Medewerker. Colegio EPI ta conta cu mas di 2000 studiante y mas cu 74% di nan ta logra termina nan estudio cu exito. [[:Category:Enseñansa]] [[:Category:Aruba|Enseñansa]] ---------------------------- == Arte di Palabra == '''Arte di Palabra''' ta un competensia literario ku partisipashon di hoben di Aruba, Boneiru i Korsou. (zie nl.wiki) Meta di e evento ta pa promove amor pa cultura di idioma Papiamento y aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y e desaroyo di dominio di idioma. == Historia == E evento di Arte di Palabra ta existi for di aña 2000 i a cuminsa na Korsou. Ange Jessurun, consulente di Papiamento e tempo ey, a krea e evento pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y [[haiku]]. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. == Publikashon == *Pòtpurí Arte di Palabra 2009, kolekshon di e miho obranan propio 2000-2008 *Pòtpurí Arte di Palabra 2014, bundel van de beste eigen werken 2009-2013 *Pòtpurí Arte di Palabra 2019, bundel van de beste eigen werken 2014-2018<ref>{{citeer boek|url=https://data.swpportal.com/upload/books/files/pdf.php?hash=f612ef13d53ec151f70f21767b8546f4&filename=potpuri-arte-di-palabra-2019_inkijkexemplaar.pdf|taal=pap|werk=Arte di Palabra|titel=Pòtpurí Arte di Palabra 2019|datum=|bezochtdatum=10 september 2019}}</ref> nl.wiki:Arte di Palabra ta un kompetensia den Papiamentu pa hóbennan den enseñansa sekundario na Aruba, Bonaire i Kòrsou. Nacemento For di aña skolar 1998-1999 "Papiaments" a bira un asignatura obligatorio den enseñansa sekundario na Kòrsou. E dato aki a duna e impulso pa e inicio di Arte di Palabra, cu na aña 2000 a tuma luga pa prome biaha na Curaçao. For di aña 2006 ta organisá kareda na Bonaire i for di aña 2009 tambe na Aruba. Arte di Palabra ta tuma lugá tur aña i su meta ta pa desaroyá talento literario hóben i literatura pa mucha papiamentu dor di recitashon di poema i konta storia. E kompetensia tin tres kategoria di presentashon: poesia, haiku i relato kòrtiku. Kada kategoria ta dividi den dos grupo: klasnan di skol 1-2 i klasnan di skol 3-6. Den klasnan 1 i 2 ta trata di poemas i storianan eksistente i den klasnan mas haltu ta trata di obranan original (propio). E evaluashon ta distinguí entre trabou propio i trabou eksistente. E finalistanan for di e rondonan di klasifikashon na Aruba, Bonaire i Kòrsou lo kompetí ku otro den e ronde final.[1] 1] E final di Arte di Palabra ta pasa pa tur isla i ta dirigí dor di e Stichting Arte di Palabra ku sosten di Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch gebied. E final ta generalmente konektá ku e entrega di e premionan di Tapushi Literario na honor di e ikonanan kultural na Aruba, Bonaire i Kòrsou. {{Appendix}} NOTES DIA 29 di juli 2021 a tuma lugar na Aruba, na Cas di Cultura, final di e competencia literario Arte di Palabra, cu participacion di hoben di Aruba, Boneiro y Corsou.<ref>https://www.awemainta.com/newspapers/AM210810/offline/download.pdf Arte di Palabra un celebracion na, di y pa Papiamento di kita sombre], Awemainta, 10 ougustus 2021. Rekupera ougustus 2021</ref> Fundacion Lanta Papiamento (FLP) tabata presente y a keda encanta, un biaha mas. Tabata un fiesta di berdad cu a pone enfoke riba Papiamento su rikesa y bunitesa cultural y riba e creatividad y dominio di idioma Papiamento di nos hobennan. E anochi tabata cuadra exactamente cu e meta di e evento cultural aki: Promove amor pa cultura di nos idioma Papiamento. Enrikece nos idioma cu creatividad di nos hubentud. Den sala tabata reina un entusiasmo y alegria y e hobennan a mustra aprecio pa cada un di e participantenan. Tur participante tabata haya un ovacion cu hasta pitamento cu ‘vuvuzela’. UNION t’e palabra cu ta caracterisa e evento aki, union cultural y social entre Aruba, Corsou y Boneiro. Arte di Palabra den tur sentido di palabra ta un celebracion di Papiamento, e idioma unificado di e islanan aki. Masha pabien n’e hobennan participante, na nan docentenan y n’e organisadornan! ===Historia cortico=== Arte di Palabra ta existi for di aña 2000. Señora Ange Jessurun kende tabata consulente di Papiamento e tempo ey, a cuminsa cu e evento aki na Corsou, pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y haiku. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch Gebied ta yuda den financiamento di biahe y estadia. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. Y importante pa menciona, t’e publicacionnan cu Arte di Palabra a produci caba: Pòtpurí Arte di Palabra 2009, cu e mihor obranan di 2000-2008: Pòtpurí Arte di Palabra 2014, cu e mihor obranan di 2009-2013: Pòtpurí Arte di Palabra 2019, cu e miho obranan di 2014-2018. Por bisa cu e coleccionnan aki ta bon material literario pa cualkier lesado y bon material cu por uza den scol. {{Appendix}} Arte di Palabra ta aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y ta masha importante den desaroyo di dominio di idioma. ---------------- '''Modern Hebrew''' ({{lang-he|עברית חדשה}}, ''ʿivrít ḥadašá[h]'', {{IPA-he|ivˈʁit χadaˈʃa|}}, ''[[Literal translation|lit]].'' "Modern Hebrew" or "New Hebrew"), also known as '''Israeli Hebrew''' and generally referred to by speakers simply as '''Hebrew''' ({{lang|he|עברית|}} {{transliteration|he|Ivrit}}), is the form of the [[Hebrew language]] that was [[Revival of the Hebrew language|revived as a spoken language]] in the late 19th and 20th centuries, and the standard form of Hebrew spoken today. It is the official language of the [[State of Israel]]. Among [[Canaanite languages]], Modern Hebrew is the only one spoken today.<ref>{{cite book |author1=Huehnergard, John |url=https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |title=The Semitic Languages |author2=Pat-El, Na'ama |publisher=Routledge |year=2019 |isbn=9780429655388 |page=571 |access-date=2021-02-18 |archive-date=2023-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230701134731/https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |url-status=live }}</ref> ----------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Flag of the Governor of Curaçao.svg|thumb|300px|Bandera di Gobernador di Kòrsou]] '''Gobernador di Korsou''' ta e representante di e monarka [[Hulanda|hulandes]] (hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]]) na [[Kòrsou]]. A instituí e posishon dia [[10 di òktober]] [[2010]] ku Korsou su status komo pais outónomo denter di [[Reino Hulandes]]. Riba nominashon di e mandatario hulandes pa relashonnan di Reino, e monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un término di seis aña; esaki por wòrdu prolonga te maximalmente 12 aña. E gobernador ta dispone di un sekretariado, e gabinete di gobernador, i ta wòrdu asesorá pa e Konseho di Konsulta, konsistiendo di minimo sinku miembro, apuntá pa e gobernador. E '''Gobernador di Aruba''' ta e representante di e hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]] na [[Aruba]]; esaki ta conforme stipulacion den [[Constitucion di Aruba]] (''Staatsregeling van Aruba'').<ref>Articulo II.1 Staatsregeling van Aruba (AB 1987 nr. GT 1)</ref> E posicion a keda institui desde prome di januari 1986 ora Aruba a haya su status como [[Status aparte di Aruba|pais autonomo dentro di Reino Hulandes]]. E monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un termino di seis aña; esaki por wordo prolonga te maximalmente 12 aña. == Facultadnan di gobernador == Facultadnan di e Gobernador di Aruba ta subdividi den e facultadnan asigna na su persona mediante [[ley]] como organo di e Reino y como organo di e pais Aruba. De gouverneur heeft twee taken: hij vertegenwoordigt en verdedigt de algemene belangen van het Rijk en is hoofd van de regering van Curaçao. Hij is tevens vertegenwoordiger op Curaçao van het staatshoofd van het Koninkrijk. Als hoofd van de landsregering is de gouverneur onschendbaar.<ref>Bij ambtsmisdrijven moet hij echter terechtstaan bij de [[Hoge Raad der Nederlanden]]. Bij overige misdrijven kan per Koninklijk Bevel of door de Tweede Kamer vervolging worden bevolen bij de bevoegde rechter in Den Haag.</ref> De gouverneur oefent de uitvoerende macht uit met als verantwoordelijken de ministers, die verantwoording moeten afleggen aan de [[Staten van Curaçao]]. De gouverneur heeft geen politieke verantwoordelijkheden en maakt geen onderdeel uit van het kabinet. Tijdens de formatie speelt de gouverneur een rol bij het aanwijzen van de formateur. In 2012 leidde dit tot onrust, toen gouverneur Goedgedrag tegen de zin van de zittende (demissionaire) ministers, maar op verzoek van de meerderheid van de Staten, een formateur aanwees om een waarnemend kabinet te vormen. De gouverneur wordt door het staatshoofd aangewezen voor een periode van zes jaar op voordracht van de bewindspersoon voor koninkrijksrelaties van het Koninkrijk (en tegelijk van het land Nederland). Deze periode kan worden verlengd tot maximaal één termijn. De gouverneur wordt bijgestaan door zijn secretariaat, het kabinet van de gouverneur, en wordt geadviseerd door de Raad van Advies, bestaande uit ten minste 5 leden, aangewezen door de gouverneur. == Lista == Op 10 oktober 2010 werd Curaçao een land binnen het [[Koninkrijk der Nederlanden]]. Voor deze datum vertegenwoordigde de [[Lijst van gouverneurs van de Nederlandse Antillen (1954-2010)|gouverneur van de Nederlandse Antillen]] onder meer Curaçao. E promé gobernador di Kòrsou tabata [[Frits Goedgedrag]], kende tambe tabata e último [[gobernador di Antia Hulandes (1954-2010)|gobernador di Antia Hulandes]] prome ku esaki a wordu disolbi dia [[10 di òktober]] [[2010]].<ref>RNW.nl - [https://web.archive.org/web/20110120003916/http://www.rnw.nl/caribiana/article/gouverneurs-voor-curacao-en-sint-maarten Gouverneurs voor Curaçao en Sint Maarten]</ref> {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !! Nòmber !! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | | 2010 - 2012 | [[Frits Goedgedrag]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2012 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | (interino) |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Lucille George-Wout-crop.jpg|95px]] | 2013 - presente | [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> | 4 di novèmber 2013 |} {| class="wikitable" ! Van ! Tot ! Nomber ! Bijzonderheden |- | 10 oktober 2010 || novèmber 2012 || [[Frits Goedgedrag]] || |- | november 2012 || novèmber 2013 || [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] || interino |- | november 2013 || presente || [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> || |} == Lista di gobernador interino == Bij koninklijk besluit kunnen een of meerdere waarnemend gouverneurs worden benoemd die de gouverneur vervangen bij ziekte of afwezigheid of hem vervangen na zijn ontslag of overlijden. {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !![[Gobernador interino]]!! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2010 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | | 2013 - 2019 | [[Nolda Römer-Kenepa]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Michèle Russel-Capriles.jpg|95px]] | 2019 - presente | [[Michèle Russel-Capriles]] | 1 di yüni 2019 |} * 10 oktober 2010 - [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] * 1 juni 2013 - [[Nolda Römer-Kenepa]] * 1 juni 2019 - [[Michèle Russel-Capriles]]<ref>{{cite news|url=https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|werk=Curaçao.nu|titel=RMR benoemt Russel-Capriles tot waarnemend gouverneur van Curaçao|datum=17 mei 2019|bezochtdatum=8 juni 2019|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190608092330/https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|archiefdatum=2019-06-08}}</ref> {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] [[:Category:Organonan Gubernamental]] --------- {{Databox}} ==Idiomanan na Aruba == Aruba ta un sociedad sumamente multilingual caminda mayoria di e habitantenan ta domina mas cu un idioma. Hopi [[Arubiano]] ta capas di combersa den por lo menos tres di e siguiente idiomanan: Papiamento, Hulandes, [[Ingles]] y [[Spaño]] y ta cambia comodamente entre dos of mas di e idiomanan aki den bida diario, haciendo e isla un di e teritorionan linguisticamente mas diverso den Caribe. E [[pais insular]] tin dos [[idioma ofisial|idioma oficial]], cu ta [[Papiamentu|Papiamento]] y [[Hulandes]]. E sistema di enseñansa local ta rekerí pa studiantenan siña Ingles y Spaño desde scol basico. Otro idiomanan, manera [[Portugues]], [[Chines mandarin|Chines]], [[Idioma Krioyo Haitiano|Crioyo Haitiano]] y hopi otro, tambe ta wordo papia den comunidadnan minoritario riba e isla. Segun estimacion na 2010 e gruponan etnico mas grandi tabata: Hulandes 78.7%, [[Colombia]]no 6.6%, [[Venezuela|Venezolano]] 5.5%, [[Republika Dominikano|Dominicano]] 2.8% y [[Haiti]]ano 1.3%.<ref name=":0">{{en}}{{Citeer web |titel=Aruba |datum=2025-03-25 |werk=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |bezochtdatum=2025-07-28 |uitgever=Central Intelligence Agency}}</ref>, Tur e cuater idioma, Papiamento, Hulandes, Ingles y Spaño, cu ta wordo uza como idioma principal of idioma primario bou di e poblacion Arubano a mira cambio den e periodo di 1980 te 2010 (idioma principal ta expresa den tabel como % di e total).<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref>: {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! Idioma principal!! 1980<br>% || 1990<br>% || 2000<br>%!! 2010<br>% || Trend |- | [[Papiamentu|Papiamento]] || &nbsp;&nbsp;80.1 || &nbsp;76.6 || &nbsp;&nbsp;69.4 || &nbsp;&nbsp;68.3 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- | [[Spaño]] || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;7.4 || &nbsp;&nbsp;13.2 || &nbsp;&nbsp;13.5 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{increase}} |- | [[Hulandes]]|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;5.0 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;5.4 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.0 ||&nbsp;&nbsp;{{steady}} |- | [[Ingles]] || &nbsp;&nbsp;10.6 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.9 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.1|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7.0 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- |} == Idiomanan oficial == === Papiamento === {{wak articulo|Articulo principal: [[Papiamento na Aruba]]}} Segun Gobierno di Aruba, e [[lenga materno|idioma materno]] y idioma primario di casi tur Arubiano ta Papiamento,<ref>{{en}}{{Cite web |title=Language |url=http://www.aruba.com/ExploreAruba/Culture/language.aspx |url-status= |archive-url=https://web.archive.org/web/20110809190231/http://www.aruba.com/explorearuba/culture/language.aspx |archive-date=2011-08-09 |access-date= |website=aruba.com}}</ref> un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu su raiz te na [[siglo 16|siglo diesseis]]. Sinembargo, Papiamento no tabata papia extensamente na Aruba te den siglo 18 y 19, ora cu e idioma a bira mas presente den material riba e isla, particularmente den e bukinan di scol Catolico Romano. Papiamento ta un idioma mescla cu ta combina elementonan for di [[Portugues]], Spaño, Hulandes y tambe algun rasgo di idiomanan Africano y Arawak.<ref name=":0"/> Su evolucion a tuma luga na Corsou durante siglo 16 ora cu e Africanonan sclabisa y e sclabisanan Spaño a desaroya un medio comun pa por comunica entre nan mes. Desde mei 2003, Papiamento ta e di dos idioma oficial riba Aruba, hunto cu Hulandes<ref>[https://www.gobierno.aw/1311-kunst-wetenschappen-en-taal Landsverordening officiële talen], Gobierno di Aruba</ref>, y e ta ser considera como un marcador esencial di identidad nacional. Den area di enseñansa, Papiamento no tabata ricibi masha atencion na Aruba te na 1995. E idioma a wordo inclui oficialmente den e curiculo escolar na 1998 y 1999. Desde e tempo ey, e isla a brasa su idioma nativo. Awendia, bijbel, diccionario y cuentanan di hada skirbi den e idioma ta facilmente disponibel riba e isla. === Hulandes === Pa decadanan Hulandes ta un di e idiomanan oficial di e isla ya cu e isla ta un parti contituyente di [[Reino Hulandes]]. Apesar di su status oficial, e ta incomun como un prome idioma papia. Un estudio di Croes (2015) entre estudiantenan a revela cu, apesar di e uzo amplio di Hulandes como idioma di instruccion, e idioma practicamente no tin funcion comunicativo pafor di les.<ref name=":1">{{citeer web|url=https://studenttheses.uu.nl/bitstream/handle/20.500.12932/42633/The%2520Current%2520Context%2520of%2520the%2520Language%2520of%2520Instruction%2520in%2520Aruban%2520Education%2520-%2520Master%2520Thesis%2520-%2520Kristi%2520Lo-Fo-Sang.pdf?sequence=1|titel= The Current Context of the Language of Instruction in Aruban Education Towards a more inclusive Multilingual Education|auteur=Kristi Lo-Fo-Sang|datum=2022|uitgever=Universidad Utrecht}}</ref> Banda di enseñansa, e uzo di Hulandes ta principalmente den asuntonan huridico y di gobernacion.<ref>{{Cite web |title=About Us |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |access-date=2014-05-20 |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |archive-date=2014-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean}}</ref> == Otro idiomanan comun == === Ingles === Aruba a reconoce Ingles como un idioma internacional, y a exigi pa muchanan siña Ingles for di klas 4 di scol basico. Uzo di Ingles riba e isla ta data for di cuminsamento di [[siglo 19|siglo diesnuebe]], tempo cu e Inglesnan a ocupa [[Kòrsou|Corsou]], Aruba y [[Boneiru|Boneiro]]. Ora cu e gobernacion Hulandes riba e islanan a reanudá na [[1815]], autoridadnan a tuma nota di e uzo ya generalisa di e idioma.<ref name="Putte">{{Cite book |last=Van Putte |first=Florimon |title=Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd |publisher=de Walburg Pers |year=1999 |location=Zutphen |language=nl}}</ref> Fin di añanan 1920 y inicio di añanan 1930 un cantidad grandi di hende cu ta papia Ingles, for di particularmente [[Karibe anglofóniko|Caribe anglofonico]], a wordo treci na e isla durante e añanan di boom di petroli. Hopi di e inmigrantenan aki tabata biba den e area di [[San Nicolas]], caminda [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] tambe tabata situa. Te cu awe, hopi di nan descendiente a keda cu Ingles Crioyo como nan prome idioma.<ref name=":1"/> Aunke Ingles no ta e [[lingua franca]] riba e isla, el a bira un idioma hopi popular bou di e hubentud. Ademas, Ingles ta un di e idiomanan mas importante den economia di Aruba. Un di e sectornan economico principal ta [[turismo]], mientras un cantidad significante di turista ta procedente di Merca y Canada.<ref name=":1"/> Mas recientemente, tin un aumento den uzo di idioma Ingles den enseñansa superior, por ehempel na [[Universidad di Aruba]]. === Spaño === {{wak articulo|Articulo principal: [[Idioma Spaño na Aruba]]}} Prome cu gobernacion Hulandes, Aruba tabata un colonia Spaño di 1499 te 1636. Spaño a bira un idioma importante riba e isla den [[siglo 18|siglo diesocho]] debi na cercania y lasonan economico estrecho cu colonianan Spaño den cercania den loke awor ta [[Venezuela]] y [[Colombia]],<ref name="Putte" /> Door di e localisacion geografico aki di Aruba, awendia hopi Arubiano y inmigrante tambe ta domina Spaño; 85% di e poblacion ta papia Spaño como di dos idioma.<ref name=":0"/> Studiantenan Arubiano ta cuminsa siña e idioma for di klas 5 di scol basico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1291007560|titulo=Languages on Aruba}} {{References}} }} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Idioma]] ----------------------------------------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Hilda de Windt-Ayoubi''' ( ) ta un lingwista, traduktor, outor, poeta, kolumnista i papiamentista di [[Kòrsou]]. lingwista, poeta, pintor i traduktor di The Prophet di Kahlil Gibra == Bida == Hilda Ayoubi a nase i lanta na Kòrsou. Famia di 5 yu muhe di mayornan di Libano. Hilde de Windt-Ayoubi a studia idiomanan ingles i spañó, tambe literatura. Na 2014 a sali e buki 'E Profeta', un tradukshon ku el a hasi di e buki ingles 'The Prophet', obra maestral di e eskritor Kahlil Gibran. Pa esaki el a risibí na 2014 un distinshon di 'The George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair' na e universidat di Maryland. Hilda a skirbi su promé poemanan na 1972, tempu ku e tabata studiante na Nijmegen, Hulanda. Despues e no tabata aktivo mas. Na desèmber 2007 el a kuminsá skirbi atrobe, pero tabata te na 2009, inspirá pa su kolega Robbie Griffith (†), ku el a bolbe kuminsá skirbi i publiká. Su poemanan na ingles, hulandes, spañó i papiamentu ta sali regularmente durante e último dékada den e korant Amigoe. She was born and raised in Curaçao. She was a secondary school teacher and a lecturer at the University in Curacao. Her works include Gedicht (2018) and Geef me je Taal (2019); for her Papiamento translation of Kahlil Gibran’s The Prophet (2014), she was awarded the Kahlil Gibran Chair at the University of Maryland. In 2019 she received UNESCO’s Certificate of Merit for her work on Papiamento.<ref>https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/translingualism-translation-and-caribbean-poetry/ Translingualism, Translation and Caribbean Poetry], Werkgroep Caraibische Letteren (2022)</ref> She writes in Dutch, French, English, Papiamento and Spanish. == Bibliografia == * ''La dislocación de los elementos oracionales y la elipsis en los refranes de La Celestina'' (2011, UoC) * ''Gedicht'' (2018?, kolekshon di poesia) * ''Geef me je taal. Dat ik je beter versta / Duna mi bo idioma. Pa mi por komprondé bo miho'' (2019) * ''Translingualism, Translation and Caribbean Poetry'' (2022, kolekshon di poesia multilingual huntu cu Piet Muysken) Hilda De Windt – Ayoubi, schrijfster, dichteres, columniste, kunstenares en hispaniste uit Curaçao. Ze is bekend vanwege o.a. haar vertaling in haar moedertaal Papiaments van het bekende boek The Prophet van Kahlil Gibran, CDL University Press, verschillende vertalingen van gedichten en haar jarenlange publicaties van gedichten in vier talen in de krant Amigoe op Curaçao. Ze presenteerde op deze middag ook haar Papiamentse vertaling van The Prophet die dit jaar wereldwijd haar 100-jarig bestaan viert en al in 105 talen, waaronder ook het Hindi, is vertaald.<ref>Henk Moeniralam,[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/papiaments-gedicht-moedertaal-van-hilda-de-windt-ayoubi-ook-in-sarnami-vertaald/ Papiaments gedicht ‘Moedertaal’ van Hilda de Windt-Ayoubi ook in Sarnámi vertaald], Werkgroep Caraibische Letteren (2023)</ref> I studied at the Catholic University in Nijmegen, nowadays named Radboud University. I also studied at UoC in Curacao, Dutch Antilles. I have a Master degree in Education with major in the Spanish Language and a Bachelor degree in Public Relations. Further on, I have a minor degree (LO) in English. I have been teaching the Spanish Language and Literature for more than 30 years at a secondary school and also have been teaching Didactics, Analysis of Methods, Spanish Grammar and Oral and Written Communication for more than eight year at University of Curacao. I translated "The Prophet" (by Kahlil Gibran) into the Papiamentu language. This translation was published by the Maryland University Press. For this translation I was granted an award by the George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair for Values and Peace, May, 2014. Further on, I attended an art Academy for four years. As part of a group exhibition I exhibited four times several of my paintings. I write poetry in six languages, Papiamento, Dutch, English, Spanish, Italian, and French. Recently my first poetry book illustrated with twenty of my paintings was published by LM Publishers in the Netherlands. I Master different languages, for example, Dutch, Spanish, English, Papiamentu. Currently, I am also studying different other languages, like Italian, Quechua. I am very interested in promoting and conserving Native Languages. Therefore, my poetry often focuses on native languages. In 2019, my second poetry book that focuses on language will be published. I belief that it is of utmost importance to focus more on Literature (specifically on creative writing) and Art in the education at school.<ref>[https://independent.academia.edu/HildadeWindtAyoubi Hilda de Windt Ayoubi]</ref> {{Appendix}} -------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Sidney M. Joubert''' (☆ [[1939]] na [[Kòrsou]]) ta un dosente, lingwista i papiamentista di [[Kòrsou]]. Na 2023 el a risibí e titulo di ''doctor honoris causa'' di [[University of Curaçao]] pa su kontribushon na [[idioma]] [[papiamentu]]. == Bida == == Bibliografia == * Dikshonario di verso Papiamento-Hulandes NOTES Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC March 20, 2023 REDAKSHON.<ref>[https://kikotapasando.com/2023/03/20/eredoctoraat-voor-sidney-joubert-bij-de-uoc-sidney-joubert-doctor-honoris-causa-bij-de-uoc/ Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC / Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC], Willemstad, 18 maart 2023</ref> Op 16 maart jl. werd tijdens een plechtige openbare zitting van het College van Decanen van de Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (UoC), aan de heer Sidney. M. Joubert, het eredoctoraat verleend. In een volle Aula opende de Rector Magnificus, dr. Francis de Lanoy, deze plechtige zitting, waarbij hij alle aanwezigen in de zaal welkom heette, in het bijzonder de heer Joubert en de twee paranimfen, mevrouw Lucille Berry-Haseth en de heer Edward John Joubert, die hem flankeerden tijdens deze plechtigheid. De decaan van de Algemene Faculteit, drs. Adriënne Fernandes, nam vervolgens het woord, en ging kort in op de redenen die voor de Algemene Faculteit aanleiding waren om de heer Sidney Milton Joubert voor te dragen als kandidaat voor het eredoctoraat. Zij gaf aan dat de heer Joubert over een tijdsbestek van vijftig jaar, zich bijzonder verdienstelijk heeft gemaakt voor de gemeenschap, op het gebied van taalkunde van het Papiamentu. Bovendien wees zij erop dat de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan is. Het eredoctoraat, zo vervolgde zij, wordt als welverdiend eerbetoon aan deze kandidaat verleend voor zijn zeer uitzonderlijke prestaties in het kader van culturele en academisch gerelateerde verdiensten. De heer Joubert, met zijn talrijke merites is van bijzondere betekenis voor de Algemene Faculteit, die taal, literatuur en cultuur centraal stelt, de lerarenopleiding Papiamentu aanbiedt en een leerstoel heeft gerelateerd aan het bestuderen en verwerven van Papiamentu. Het is dan ook niet verwonderlijk dat vanuit deze faculteit de rol van het Papiamentu als algemene omgangstaal in de Curaçaose samenleving, met deze erebenoeming, bekrachtigd en versterkt wordt. Vervolgens nam de Rector Magnificus het woord, die na verwijzing naar de mogelijkheid die de Landverordening Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (LuoC) biedt (art. 37 lid 2), de heer Sidney M. Joubert en zijn twee paranimfen naar voren riep om hen ten overstaan van het College van Decanen de bul te overhandigen. Prof. dr. Ronald Severing, verbonden aan de Algemene Faculteit, en promotor van Sidney Joubert bij deze plechtigheid, sprak bij de laudatio, lovende woorden uit, verluchtigd met een powerpoint, met afbeeldingen van werken van de heer Joubert. Hij gaf aan dat de heer Joubert een fervente taaldeskundige en in het bijzonder een verwoede Papiamentist is. Eerder was hij docent Spaanse taal- en letterkunde op de middelbare school en de UNA en tevens beëdigd vertaler en lexicograaf. Hij werd bij de oprichting van het overheidsbureau Sede di Papiamentu (1983) aangesteld om aan een vocabulaire van het Papiamentu te werken. Sindsdien zijn er van zijn hand ten behoeve van het Papiamentu, vocabulaires (1988, 1990) verschenen en verder woordenboeken in druk (1991, 1999, 2007), met supplementen (1997), een taalgids Papiamentu voor toeristen (1994), digitale woordenboeken (2002), online versies (Google Chrome, Microsoft Edge, Mozilla Firefox en Safari) en achtereenvolgende spellingcheckers Papiamentu voor Microsoft Office (2003-2014) Windows 98-8.1 (2001, 2007, 2014). Naast kenner van de taalkunde van het Papiamentu en de autoriteit op het gebied van de gemeenschappelijke Papiamentse woordenschat, is de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan, blijkens de omvangrijke driedelige gezamenlijke uitgave in het Papiamentu, Pa saka kara (1109 pp., 1983); ook verzorgde hij met auteursgroepen tweetalige Nanzi-boeken (2005, 2019). Hij is Papiamentu-connaisseur bij uitstek, getuige de talrijke publicaties van zijn hand en ook samen met lokale en buitenlandse deskundigen. Hij heeft zich bekwaamd en intensief ingezet voor het promoten van de studie, kennis en correct gebruik van het Papiamentu vanaf begin zeventiger jaren tot heden. Hij is ook medeverantwoordelijk voor de meer dan 400 woorden Antilliaans-Nederlands die in het Groene Boekje zijn opgenomen. Gedurende een aantal jaren, zijn de krantenteksten van het Antilliaans Dagblad en de Amigoe verzameld. Uit die verzameling zijn door onder andere de heer Joubert karakteristieke woorden geselecteerd die in het Groene boekje terecht zijn gekomen als: empaná, blenchi, dushi, karkó en snèkbar. Tevens is hij vanaf het begin (1999) tot recentelijk (2018) betrokken geweest bij de samenstelling van het Papiamentu-dictee en ook als jurylid van het jaarlijkse Diktado Nashonal Papiamentu in de aula van de UoC. De eredoctor is reeds meerdere malen eervol onderscheiden en heeft meervoudig eerbewijs mogen ervaren vanuit diverse maatschappelijke en academische instituties. Na de laudatio van zijn promotor kreeg dr. Sidney Joubert het woord van de rector. Hij liet weten dat toen hij van zijn benoeming op de hoogte werd gesteld, verrast was en zeer geëmotioneerd raakte. Hij dankte dan ook allen die betrokken waren vanaf de voordracht tot aan zijn benoeming. Hij vertelde hoe zijn belangstelling voor het Papiamentu begon. Dat gebeurde tijdens de colleges die hij volgde bij drs. Raúl Römer aan de Universiteit van Amsterdam. Raúl Römer onderzocht het Papiaments als toontaal. Joubert gaf voorbeelden als mata (plant) en mata (doden). Er was verschil in toon, hoog laag en laag hoog te horen. Op Curaçao werd Antoine Maduro zijn leermeester, waar hij ook mee samen werkte. Hij werd al snel door de overheid in twee opeenvolgende spellingcommissies voor het Papiamentu benoemd, in de commissie Römer en de commissie Jonis. Bij het Buki di oro, het gouden boekje met de officiële spelling van de overheid (2009), had hij ook zitting in de commissie die het werk voorbereidde. Na dit dankwoord en bijzonderheden over zijn werk, sloot de Rector Magnificus de officiële zitting. In het informele deel dat daarop volgde, spraken beide paranimfen de pas gedoctoreerde promotus toe. Lucille Berry-Haseth wees op haar lange vriendschap met de gepromoveerde en hun samenwerking op het gebied van Papiamentu. De laatste tien jaar hebben zij zich samen met een redactieteam beziggehouden met een verklarend woordenboek Papiamentu. Zij sloot af met een prachtige voordracht van het gedicht Oda na Sidney, dat zij eerder (2018) aan hem opdroeg. Vervolgens wist paranimf Edward John te vertellen dat zijn vader bekend stond als de leraar Spaans van het Peter Stuyvesant College. Hij vond het een eer dat hij de paranimf mocht zijn bij de promotie van zijn vader. Het informele deel werd afgesloten met een voordracht door Gregory Berry, die bij het publiek erg in de smaak viel met humoristische teksten uit de Papiamentu-literatuur van Guillermo Rosario, Pierre Lauffer en Elis Juliana. Het geheel werd afgesloten met een geanimeerde receptie op de patio van de Universiteit van Curaçao. {{Appendix}} ---------------- '''Frank Martinus Arion''', pseudónimo di '''Frank Efraim Martinus''' (n. [[17 di desèmber]] [[1936]] na [[Kòrsou]] - f. [[28 di sèptèmber]] [[2015]]) tabata un eskritor, poeta i lingwista [[Antias Hulandes|antiano]]. E tabata skirbi obranan tantu na idioma [[hulandes]] komo [[Papiamentu]]. Su obra mas famoso ta e novela ''Dubbelspel'' (Changá). E ta konosí tambe pa su investigashon di e orígen di Papiamentu i pa su empeño pa uso di Papiamentu komo idioma di instrukshon. == Biografia == Frank Martinus Arion a nase na 1936 i ta un di tres yu di Minuel Martinus Arion i Marina Jansen di bario di Buena Vista, [[Willemstad]]. Poko despues di su nasementu e famia ta muda pa [[Aruba]], unda su tata a wòrdu empleá pa e refineria [[Lago Oil & Transport Company|Lago]]. Ku kuater aña su mama i un ruman ta fayesé den un aksidente di tráfiko, despues di kual e ku su otro ruman a wòrdu mandá bek Kòrsou i alohá serka varios miembro di famia. Frank Martinus Arion a lanta den bario di [[Otrobanda]]. Fo'i skol básiko su talento pa skirbimentu a keda manifesta; den su último aña na skol básiko e ta gana e Premio Neerlandia pa e mihor ensayo na hulandes. Frank was een heel goede leerling. Hij mocht op de lagere school een aantal klassen overslaan. Durante su tempu na skol e ta kuminsa usa e nòmber Frank Efraim Martinus pa motibu di e laso ku su tata tabatin ku e [[partido polítiko]] [[Partido Nashonal di Pueblo|PNP]]. E no tabata deseá di wòrdu asosiá ku e aktivismo polítiko di su tata; te añanan 50 e ta usa su fam original pa publikashon di su promé obranan. Na kabamentu di skol sekundario na 1955, Arion ta muda pa [[Hulanda]] unda e ta studia idioma i literatura hulandes na [[Universidat di Leiden]]. Durante su temporada na universidat ela lanta e komunidat studiantil "Baranka Antilliana", kual tabata fungi komo refugio pa studiante prosedente di [[Antias Hulandes]], manera e mes. Tambe den e époka aki e tabata skirbi un seri di poema, kualnan a sali publika pa prome bes den e revista "Antilliaanse Cahiers" komo kolekshon titulá ''Stemmen uit Afrika''. ----- Na zijn schooltijd verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal- en letterkunde ging studeren aan de Universiteit Leiden. Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die, net als hijzelf, afkomstig waren uit de Nederlandse Antillen. Ook schreef hij in deze jaren een reeks gedichten, die in 1957 voor het eerst als bundel onder de titel Stemmen uit Afrika werden gepubliceerd in het tijdschrift Antilliaanse Cahiers. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het mede door hem opgerichte tijdschrift Encuentro Antilliano. Ook las hij regelmatig voor in het programma van de Nederlandse buitenlandse radio. Kort voor het einde van zijn studie onderbrak hij deze en keerde voor enige tijd terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij onderzoek deed naar de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiamentu. Hij publiceerde de resultaten van dit onderzoek in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch verder te studeren en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij het Instituut voor Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam.[2] Onder invloed van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel, waarin hij aan de hand van vier mannen die domino spelen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen in die tijd. Via de personages in de roman heeft Arion kritiek op de rebellen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen.[3] De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs. Arion doneerde het prijzengeld van 1000 ƒ aan de strijd tegen het apartheidsbeleid in Zuid-Afrika. In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam, waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin.[4] Vertaald met www.DeepL.com/Translator (gratis versie) de.wiki: Na zijn afstuderen verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal en Nederlandse letterkunde begon te studeren aan de Universiteit van Leiden . Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die net als hij uit de Nederlandse Antillen kwamen . Hij schreef in deze jaren ook een reeks gedichten, die in 1957 als bundel verscheen onder de titel Stemmen uit Afrika in het tijdschrift Antilliaanse Cahierswerden voor het eerst gepubliceerd. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het dagblad Encuentro Antilliano , waarvan hij medeoprichter was . Ook gaf hij regelmatig lezingen in het Nederlands buitenlands radioprogramma . Kort voor het einde van zijn studie brak hij het af en keerde voor een tijdje terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij zich bezighield met de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiaments. De resultaten van dit onderzoek publiceerde hij in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch zijn studie voort te zetten en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij de afdeling Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam . [2] Onder de indruk van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao, begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel , waarin hij aan de hand van het voorbeeld van vier dominospelende mannen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen op die tijd. Via de personages in de roman uit zich Arion kritisch over de opstandelingen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen. [3]De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en CW van der Hoogtprijs . Arion doneerde het prijzengeld van ƒ 1000 om de apartheid in Zuid-Afrika te helpen bestrijden . In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam , waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap van de stad. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin (in het Engels: "Farewell to the Queen"). [4] In 1975 ging Arion naar Zuid-Amerika, waar hij een aanstelling als docent aanvaardde aan een instituut voor de opleiding van leraren in de Nederlandse kolonie Suriname , die net onafhankelijk werd. Hier trouwde hij ook met zijn vrouw Trudi Guda, met wie hij twee kinderen zou verwekken. In 1980, na de machtsovername van Desi Bouterse , verliet het gezin Suriname en keerde terug naar Arion's thuisland Curaçao. Daar werkte hij aan de standaardisatie van het Papiaments en begon hij opnieuw onderzoek te doen naar de oorsprong ervan. Hij was vooral geïnteresseerd in de overeenkomsten tussen het Papiaments en de varianten van het Kaapverdiaans Creools, die worden gesproken op de eilanden voor de westkust van Afrika. Ook voerde hij campagne voor de invoering van het Papiaments als basisschooltaal op Curaçao, waardoor hij soms in conflict kwam met de lokale autoriteiten. In dit kader schonk hij in 1987 de particuliere basisschool Skol Humanistiko Erasmo , waar lessen werden gegeven in Papiaments. [5] Gedurende deze tijd begon Arion meer politiek betrokken te raken, wat culmineerde in de oprichting van zijn eigen partij, de Kambio Radical ("Radical Reversal", kortweg KARA) in 1988. KARA kreeg echter nooit genoeg stemmen om een ​​zetel in het parlement van het eiland te winnen. [6] In 1996 promoveerde Arion aan de Universiteit van Amsterdam. Zijn proefschrift was getiteld De kus van een slaaf. Papiaments West-Afrikaanse connecties en de oorsprong van het Papiaments en andere talen verkend. Hij bracht onder meer de stelling naar voren dat het Papiaments sterker dan voorheen bekend was beïnvloed door de geheime taal Guene, die door de plantageslaven van Curaçao werd gebruikt. Daarnaast heeft het Guene ook andere Caribische talen beïnvloed en zelfs de Engelse en Nederlandse taal. [7] == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doktoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (kontiniendo: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'') * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Mira tambe == * [[Gueni]] {{Commonscat|Frank Martinus Arion}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =191263500|titulo=Frank Martinus Arion}} {{References}} ;Lista di fuente * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3, pág. 405–410. * Wim Rutgers: ''Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba'', Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, pág. 272. * B. Jos de Roo: ''Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958'', Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam (2014), ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. Den: ''A History of Literature in the Caribbean''. Tomo 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia (2001), ISBN 90-272-3448-5, pág. 362. * ''Schrijver Frank Martinus Arion overleden''. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * ''Writer Frank Martinus Arion Passed Away'', Curacaochronicle.com (28 di sèptèmber 2015}}</ref> * ''Frank Martinus Arion geeft lintje terug'', Trouw.nl. (16 di desèmber 2008) }} {{DEFAULTSORT:Arion, Frank Martinus}} [[:Category:Ganador premio Cola Debrot]] [[:Category:Hende]] [[:Category:Kòrsou]] == Referensia == * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 407–408. * Wim Rutgers: Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba. 1. Auflage. Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, S. 272. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 408–409. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 410. * B. Jos de Roo: Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958. Hrsg.: Universiteit van Amsterdam. 1. Auflage. Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam 2014, ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. In: A History of Literature in the Caribbean. Band 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia 2001, ISBN 90-272-3448-5, S. 362. * Schrijver Frank Martinus Arion overleden. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * Frank Martinus Arion geeft lintje terug. In: trouw.nl. 16. Dezember 2008, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). == Weblinks == {{Commonscat}} [[:Category:Korsou]] [[:Category:Eskritor]] [[:Category:Hende]] Kort na de geboorte verhuisde het gezin naar Aruba, waar de vader een baan had aanvaard bij een plaatselijke oliemaatschappij. Toen hij vier jaar oud was, stierven Arions moeder en jongere broer bij een ongeval, waarna Frank en zijn zus werden teruggestuurd naar Curaçao, waar ze onderdak vonden bij verschillende familieleden. Zijn schrijftalent bleek al toen hij op de lagere school zat; in het laatste jaar van de basisschool won hij de Neerlandiaprijs voor het beste essay in het Nederlands. Tijdens zijn schooltijd begon hij de naam Frank Efraim Martinus voor zichzelf te gebruiken. De achtergrond was de politieke betrokkenheid van zijn vader bij de Nationale VolkspartijCuraçao, waardoor de naam "Arion" bekend werd bij veel bewoners van het eiland. Frank wilde echter niet geassocieerd worden met het politieke activisme van zijn vader; pas in de jaren vijftig gebruikte hij zijn oorspronkelijke achternaam weer voor de publicatie van zijn eerste werken. [1] '''Frank Martinus Arion''', seudónimo de '''Frank Efraim Martinus''' ([[Curazao]], [[17 de diciembre]] de [[1936]]-[[28 de septiembre]] de [[2015]])<ref name=fallece>{{cita noticia|título=Writer Frank Martinus Arion Passed Away|url=http://curacaochronicle.com/local/writer-frank-martinus-arion-passed-away/|fechaacceso=29 de septiembre de 2015|obra=curacao chronicle|fecha=28 de septiembre de 2015|idioma=inglés}}</ref> fue un escritor antillano. En 1955 se trasladó a los [[Países Bajos]] para estudiar letras neerlandesas en la Universidad de Leiden. En 1981 volvió a instalarse en su ciudad natal, tras residir unos años en [[Paramaribo]] ([[Surinam]]). Fue un fuerte promotor del [[papiamento]]. Hij werkte in Nederland , Suriname en de Nederlandse Antillen en schreef in het Nederlands en Papiaments . De roman Dubbelspel (nl) (1973) is zijn eerste boek en zijn grootste publiekssucces. == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' (Changa)<ref>[http://www.diegopuls.com.ar/index.php?option=com_content&task=view&id=112&Itemid=39&lang=es Doble juego, fragmento traducido al español (inédito)]; visitado el 21 de febrero de 2012</ref> *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doctoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (contiene: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'' * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Referencias== {{listaref}} == Link eksterno == *{{Enlace roto|1=[http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 página web sobre Arion del Fondo de las Letras Neerlandesas (en inglés)] |2=http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 |bot=InternetArchiveBot }} ------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Abraham Daniel Jesurun''' (n. [[20 di aprel]] 1839 na [[Korsou]] - f. [[20 di mart]] [[1918]] na [[Korsou]]) tabata un ....... [[Kòrsou]]. == Biografia == Jesurun a nase na aña 1939 na Willemstad. * Kasa ku Rachel David Capriles na 1880. * Na 1905 elegi Presidente di KVK Korsou. van 1884 tot 1919 In het grote boek over de History of the Jews of the Netherlands Antilles (1970) wordt Abraham Daniel Jesurun (1839-1918) ‘Curaçao’s then most cultured man’ genoemd, die verschillende talen in woord en geschrift beheerste. Hij wordt bijvoorbeeld een ‘specialist in Papiamento’ genoemd (Emmanuel & Emmanuel 1970, 1: 411, 454). Jesurun blijkt een belangrijk man geweest te zijn op Curaçao. Zo was hij secretaris-directeur van de Aruba Phosphaat Maatschappij, vele jaren voorzitter van de Kamer van Koophandel en Nijverheid en directeur van de Curaçaosche Bank. Ook is hij lid van de Koloniale Raad geweest en bestuurslid van het Geschied-, Taal-, Land- en Volkenkundig Genootschap te Willemstad. Voor al die activiteiten is hij onderscheiden: hij werd eerst ridder in de orde van OranjeNassau (1908), later officier (1913). In de serie ‘beroemde personen’ werd er in 1998 een postzegel met zijn beeltenis erop uitgebracht. <ref> ''Jan Noordergraaf'', [https://www.ivdnt.org/images/stories/onderzoek_en_onderwijs/publicaties/trefwoord/Papiaments_def.pdf Lexicografie op Curacao: Abraham Jesurun en zijn woordenlijst van het Papiaments (1898)]</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=it|oldid =129014577|titulo=Emilio Teza}} {{References}} }} [[:Category:Linguistica]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62275387|titulo=Dialect}} {{References}} }} [[:Category:Idioma]] ------- {{Variante|a}} [{Databox}} '''Pidgin''' ta e idioma ---------------- {{Databox}} E '''álfabèt latin''' ta un [[álfabèt|skritura alfabétiko]] foi kual den kurso di [[siglo]]nan a desaroyá un kantidat di álfabèt pa uso den kasi tur idioma skirbi den hemisferio oksidental, prinsipalmente na Nort i Sur Amerika, kasi henter [[Oropa]], Afrika supsahara i un kantidat di pais asiatiko na Oustralasia i Asia Sentral. E skritura latin tin e kantidat di usuario mas grandi na mundu. E skritura latin e ta forma e base di e [[Alfabèt Fonétiko Internashonal]] (IPA), i e 26 lèter mas komun ta e lèternan di e [[ISO basic Latin alphabet]]. E ta un álfabèt bikamaral di trinta lèter, kreá fin di siglo nuebe den imperio búlgaro (e aktual [[Nort Macedonia]]), pa e disípulonan di pader Cyrille òf posiblemente Clément d'Ohrid (e promé obispo di e iglesia ortodokso di [[Bulgaria]]) i ta basá riba e álfabèt [[Gresia|griego]] i glagolítiko. Ainda na komienso di siglo 21 ta usa e [[álfabèt siríliko]] den un kantidat di [[idioma slaviko]], entre otro búlgaro, masedoniano, [[idioma montenegrino|montenegrino]], servio, ukraniano, ruso i bieloruso. Bou influensia [[Rusia|ruso]] e ta komun tambe den hopi idioma ku no ta idioma slaviko manera [[kazachs]], [[idioma kirguis|kirguis]], [[tatar]] (idioma [[Turkia|turko]]), [[tajikistano]], [[idioma mongoles|mongoles]] inkluso hopi otro idioma chikitu. Te [[1859]] e tabata e skritura di e [[idioma rumano]] i den e antiguo [[Moldavia]] tabata skirbi e [[idioma moldaviano]] (un [[dialecto|dialekto]] rumano) ku un álfabèt siríliko. * Het Latijns schrift[1] is een alfabetisch schrift waarvoor in de loop der eeuwen een aantal alfabetten zijn ontwikkeld voor gebruik in vrijwel alle westerse geschreven talen, voornamelijk Noord- en Zuid-Amerika, bijna heel Europa, Sub-Saharaans Afrika en een aantal Aziatische landen in vooral Australazië en Centraal-Azië. Het Latijns schrift heeft het grootste aantal gebruikers ter wereld.[2] * '''Latin script''', also known as '''Roman script''', is a set of graphic signs ([[Writing system#General properties|script]]) based on the letters of the [[classical Latin alphabet]]. This is derived from {{cns|a form of the [[Cumae alphabet|Cumaean Greek]] version of|date=September 2021}} the [[Greek alphabet]] used by the [[Etruscan civilization|Etruscans]]. Several [[Latin-script alphabet]]s exist, which differ in graphemes, collation and phonetic values from the [[classical Latin alphabet]]. The Latin script is the basis of the [[International Phonetic Alphabet]], and the 26 most widespread letters are the letters contained in the [[ISO basic Latin alphabet]]. Latin script is the basis for the largest number of alphabets of any [[writing system]]{{sfn|Haarmann|2004|p=96}} and is the [[List of writing systems by adoption|most widely adopted]] writing system in the world (commonly used by about 70 percent of the world's population). Latin script is used as the standard method of writing in most Western, Central, as well as in some Eastern European languages, as well as in many languages in other parts of the world. ----------------- qa4e1aliuwuohmem3gaqfkn8bys8vw3 203649 203648 2026-09-09T12:24:19Z Caribiana 8320 203649 wikitext text/x-wiki * [https://www.ea.aw/pages/wp-content/uploads/2019/09/Literatura-na-papiamento-havo.pdf Literatura na papiamento] nieuw: [[diptongo]] - [[triptongo]] - [[gramatika]] - [[frase]] - [[silaba]] - [[semántika]] - [[suheto]] - [[supstantivo]] - [[athetivo]] - [[verbo]] - [[vocal]] - [[consonante]] - [[sufiho]] - [[atverbio]] - [[koma]] - [[pronòmber]] - [[singular]] - [[plural]] ------------------------- {{infobox organisacion |variante = c | nomber = Wintertuin Curacao | funda = 2017? | fundado= Joeri Oltheten | sede = [[Willemstad]] | pais = {{CUW}} | director = Joeri Oltheten | website = https://wintertuincuracao.org/ }} Wintertuin Curacao ta un organisashon literario na Willemstad, [[Kòrsou]]. * Joeri Oltheten is initiatiefnemer en directeur van Wintertuin Curacao.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/23046-curacao-doughnut-economy ], (29 di yanuari 2021)</ref> Wintertuin Curaçao ta aktivo for di 2017 komo organisashon ruman di Wintertuin, trahando pa fortalesé e infrastruktura literario den region di Karibe. Ku enfoke riba literatura i kontamentu di kuenta, e fundashon ta duna e kuentanan di habitantenan di e isla un lugá sentral den tantu e kultura oral komo skirbí di Kòrsou.<ref name="nl">https://wintertuin.nl/productie/wintertuin-curacao/ Wintertuin Curaçao], wintertuin.nl</ref> Aunke nos ta kolaborá estrechamente, Wintertuin i Wintertuin Curaçao ta dos fundashon separá, kada un ku su propio tim i enfoke. Huntu, nos ta komprometé na fortalesé e sektor literario di Kòrsou i oumentá akseso na e paisahe literario hulandes pa eskritornan talentoso di e isla.<ref name="nl"/> ==Notes== nl.wiki: Wintertuin is een literatuurorganisatie in de Nederlandse stad Nijmegen. Wintertuin organiseert literatuurprogramma's, workshops, industriedagen en literatuurfestivals, waaronder het jaarlijkse Wintertuinfestival in Nijmegen, en de Industriedag (voorheen bekend als Nieuwe Types) waar de toekomst van literatuur besproken wordt. Wintertuin onderhoudt warme banden met zusterstichting Wintertuin Curaçao. Daarnaast geeft Wintertuin diverse werken van Curaçaose schrijvers uit.[https://wintertuin.nl/productie/wintertuin-curacao/] ------- Leaving from living in a small apartment in Amsterdam, Oltheten had a chance to start with Wintertuin in Curaçao. Wintertuin is a literature organization which does lots of work in literature and story telling and the idea was to start some projects in Curaçao. I set up the foundation Wintertuin Curaçao and my first project became “Kurá di kuenta”. It is about stories of the elderly and it fits with our oral tradition. We have an aging population where a lot of people live in isolation. We have done “Kurá di kuenta” 4 to 5 times and it is a great thing to do.<ref name="Joeri">[https://share2uplift.org/influencer-joeri-oltheten/ Influencer Joeri Oltheten], share2uplift.org (desèmber 2020)</ref> We have also organized festivals and an international writing course, where spoken word artists from Holland and Belgium were presenting their poetry skills and enabling local artists.<ref name="Joeri"/> Projects: * 2024: Wintertuin Curacao Festival bij Lanthuis Vredenberg.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/30067-literatuur-en-meer-op-wintertuin-curacao-festival (23 di septemper 2024)</ref> Wintertuin Curaçao Festival is the largest annual literary festival of the ABC islands. The first edition took place in 2019 at the National Library of Curaçao. Wintertuin Curaçao has grown into a breeding ground for new writing talent, such as [[Ange Jessurun]] (Faya Lobi, 2022), [[Maghalie van der Bunt-George]] (Oro is goud, 2023) and [[Etienne Ys]] (De Barmhartige Staat, 2024).<ref>https://wintertuincuracao.org/project/wintertuin-curacao-festival-2/</ref> one of the Caribbean’s premier annual festival for literature, storytelling and performing arts. The Wintertuin Curaçao Festival celebrates cultural diversity and a vibrant reading culture through powerful stories. * project FLI: Future Language Innovation FLI<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/30786-verbinding-door-taal Verbinding door taal], [[Antilliaans Dagblad]] (22 di februari 2025)</ref> * LengaGPT <ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/30813-wintertuin-lanceert-lengagpt (28 di februari 2025)</ref> * kurso di tradukshon * Creative writing academy Curacao {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] [[:Kategoria:Papiamento]] [[:Kategoria:Kultura di Kòrsou]] ------------------------ {{Appendix|1=|2= '''Literatuur''' * Martinus, Frank (1996), ''The kiss of a slave: Papiamentu’s West-African connections'', Universiteit van Amsterdam * Hartog, Johannes (1961, p 433), ''Curaçao: Van kolonie tot autonomie III, Vol.I,'', De Wit. '''Bronnen en voetnoten''' * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=|titel=|oldid=|datum=}} {{References}} }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Hulandes Caribeño''' of '''Hulandes Antiano''' ta un variante di [[idioma]] [[Hulandes]] cu a desaroya? na e [[Islanan ABC]], islanan perteneciente na Caribe Hulandes. Por considera esaki como un dialecto regional di Hulandes.? Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. == Contexto == E poblashon lokal i papiadónan hulandes riba Islanan ABC tabata papia i skirbi hulandes mesklá ku konstrukshonnan i palabranan for di papiamentu i otro idiomanan: “hopi plaka verdienen” (pap.: hopi sèn); “kabrieten in de koor” (Pap.: cabritonan den cura); y “een pastechi eten” (Come un pastechi) (Pap.: pasty). E uso aki a bira konosí komo Hulandes Antiano.<ref>[[Ronald Severing|Severihng, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden], literatuurgeschiedenis.org</ref> E norma den polítika di gobièrnu pa loke ta trata hulandes a kambia. E norma di idioma no ta limitá mas na Hulanda, sino tambe na Vlaanderen i e teritorionan den eksterior: e islanan kaminda palabranan hulandes antiano a originá ku no ta aparesé na Hulanda mes, i tambe na Sürnam independiente, kaminda ta usa hulandes surinam. E atenshon kresiente aki pa variedatnan di hulandes, pa multilingualismo, i pa interpretashon kultural a kondusí na inklushon di palabranan for di hulandes karibense den e vokabulario ofisial di e idioma hulandes. A base di un base di dato di palabra di korantnan na idioma hulandes riba e islanan, a hasi un selekshon di mas ku 400 palabra. E palabranan Hulandes Caribense aki, cu a wordo agrega na e Buki Berde di 2015, no ta aparece den Hulandes Standard. Por haña palabranan manera dushi (dushi, dushi), botika (botika kombiná ku botika), ayó (saludo), i eilandsraad (un tipo di konseho munisipal riba e islanan). Anteriormente, na 2005, alrededor di 500 palabra hulandes surinam a aparesé den e lista aki: afingisoep (sòpi di yuka), husselen (scrabble) i Sranan (krioyo surinam). Komo ku Antia no ta eksistí mas i Sürnam, ku Hulandes komo idioma ofisial, a bira miembro asosiá di Union di Idioma Hulandes, e término Hulandes Karibense ta wòrdu usá mas i mas pa e idioma Hulandes riba e islanan i na Sürnam. {{Appendix}} ----- Caribisch-Nederlands is de taalvariant van het Nederlands die gesproken wordt in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Deze variant wijkt op verschillende punten af van het Europees-Nederlands, zowel in uitspraak als in woordkeuze en grammatica. Op de Benedenwindse Eilanden (Aruba, Bonaire, Curaçao) is Papiaments de meest gesproken moedertaal, terwijl op de Bovenwindse Eilanden (Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius) Engels vaker de moedertaal is. ==Verschillen met Europees-Nederlands==: *Uitspraak: Er zijn verschillen in de uitspraak van klinkers en medeklinkers, en de intonatie kan anders zijn. * Woordenschat: Er zijn specifieke woorden en uitdrukkingen die in het Caribisch-Nederlands gebruikt worden, maar niet of minder vaak in Europees-Nederlands. * Grammatica: Er kunnen kleine grammaticale verschillen zijn, bijvoorbeeld in de volgorde van woorden of in het gebruik van bepaalde werkwoordstijden. * Invloed van andere talen: Papiaments: Op de ABC-eilanden heeft het Papiaments een grote invloed op het Nederlands. Veel Caribisch-Nederlandse woorden en uitdrukkingen zijn ontleend aan het Papiaments. Engels: Op de Bovenwindse eilanden heeft het Engels een grotere invloed. Ook hier zijn er invloeden merkbaar in de woordenschat en grammatica. * Onderwijs: In het basisonderwijs op de Benedenwindse eilanden wordt steeds meer onderwijs gegeven in het Papiaments. Het Nederlands wordt vaak als vreemde taal aangeboden. In het middelbaar onderwijs is het Nederlands wel de instructietaal. Op de Bovenwindse eilanden wordt in toenemende mate Engels gebruikt als instructietaal, ook in de Nederlandstalige scholen. * Conclusie: Caribisch-Nederlands is een levendige en diverse taalvariant die zich aanpast aan de lokale context en invloeden van andere talen ondergaat. ------ Hulandes ta un idioma oficial den Caribe Hulandes.<ref>https://taalunie.org/dossiers/22/nederlands-in-het-caribisch-gebied-en-suriname ]</ref> Omdat Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk geen omgangstaal is, maakt het onderwijs daar de omslag van moedertaalonderwijs Nederlands naar een vreemde taal aanpak. Hulandes semper tabata un idioma minoritario. Habladónan di Papiamentu tin bia ta konsiderá e Antianonan di abla Hulandes komo show-off, imitadó di e Hulandesnan. E label ey ta mas fuerte ora hende no ta dispuesto pa papia Papiamento. <ref>Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> Hulandes Antiano ta wòrdu distinguí for di Hulandes Standart pa e aksento. Bakhuis ta agregá ku Antianonan tambe ta agregá palabranan Papiamentu, ta konhugá verbonan Papiamentu na e manera Hulandes, i ta usa zonidonan típiko. Esaki ta conduci na frasenan manera: “Ai no,” “mi tin” “hopi,” “sakeerd” hopi potret pero nan ta “hodidu”! -- nl.wiki:[[:nl:Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden]]Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. Op de Benedenwindse ABC-eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) is de moedertaal vaak Papiaments, en op de Bovenwindse SSS-eilanden (Sint Maarten, Saba en Sint Eustatius) Engels. {{Appendix}} '''Caribisch‑Nederlands''', ook wel bekend als '''Antilliaans Nederlands''', is een in de ABC‑eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) gesproken vorm van het Nederlands, die sterk beïnvloed is door talen zoals Papiamento en Spaans. Het wordt gebruikt door Nederlandssprekenden op de eilanden, en bevat vaak woorden en zinsconstructies uit het Creooltaal Papiamento en regionale varianten. ==Gebruik en kenmerken== Spraak en schrijfwijze van Nederlands op de ABC‑eilanden mengen reguliere Nederlandse zinnen en woordenschat met Papiamentstalige of lokale uitdrukkingen. Voorbeelden hiervan zijn: * “hopi plaka verdienen” (veel geld verdienen) * “kabrieten in de koraal” (geiten op de erf) * “een pastechi eten” (een pasteitje eten) Dergelijke constructies behoren tot typische voorbeelden van Antilliaans Nederlands, waarin Papiamentse woorden (zoals hopi, plaka, pastechi) direct geïntegreerd zijn in het Nederlands. ==Sociolinguïstische context== In de lagen van de bevolking waar Nederlands als thuistaal wordt gesproken — vaak binnen families of in het onderwijs — wordt deze variant beschouwd als “tropisch Nederlands”. Sprekers worden in Nederland soms als dialectisch afwijkend ervaren en kunnen als “makamba” (Nederlander) worden bestempeld, vooral wanneer zij geen Papiamento spreken.<ref name="ntr">Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> De variant is te herkennen aan: *het gebruik van Papiamentse werkwoorden en woorden, *typische accenten, klankkleur en uitspraak, *de toepassing van regionale grammaticale structuren, zoals in: Ai no, ik heb hopi veel foto’s gesakeerd, maar ze zijn hodidu! == Aantal sprekers en taalgebruik == Hoewel het Nederlands in de Caribische delen van het Koninkrijk officieel is, wordt het meestal als tweede of derde taal gebruikt: in het dagelijks leven domineren Papiamento, Spaans en Engels. Op Bonaire is Nederlands moeders­taal voor ongeveer 15 % van de bevolking (2021), Spaans is even frequent; op Sint Eustatius en Saba ligt dat rond 4 % <ref>https://longreads.cbs.nl/the-caribbean-netherlands-in-numbers-2022/what-percentage-of-the-population-speaks-dutch/</ref> ==Identiteit en perceptie== De variëteit speelt een rol in identiteitsconstructie. Nederlandssprekende Antillianen voelen zich soms “niet helemaal thuis” in Nederland of in de Papiamentstalige gemeenschap, juist vanwege de gemengde taalstijl. Taalpuristen waarschuwen tegen het gebruik van Engelse of Spaanse leenwoorden in Papiamento, terwijl anderen juist blij zijn met de talenmix als onderdeel van de lokale identiteit.<ref name="ntr"/> == Vergelijking met andere niet-Europese Nederlandsvarianten == Nederlands wordt ook gesproken in de Caribische special gemeenten (Bonaire, Sint Eustatius, Saba), maar daar zijn andere varianten gangbaar, bijvoorbeeld Virgin Islands Creole Dutch. Die heeft, net als Antilliaans Nederlands, een sterke mix met andere talen.<ref>Welmoed Ventura, https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/gelijkenis-deens-antilliaans-creole-dutch-en-sranantongo/ Gelijkenis Deens-Antilliaans Creole Dutch en Sranantongo]</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Na [[Aruba]]''' e presencia di '''idioma Spaño''' ta significativo. E pais Caribense, cu [[Hulandes]] y [[Papiamentu|Papiamento]] como [[idioma ofisial|idiomanan oficial]], tin un gran cantidad di hablante di [[Spaño]]. Segun e censo di 2000, Spaño ta e di dos idioma mas papia riba e isla, despues di Papiamento. == Hablante di Spaño == Segun datonan di Censo 2010, 13.710 residente di Aruba ta papia Spañó como nan [[Lenga materno|idioma materno]].<ref>{{citeer web|url=https://www.cervantes.es/imagenes/File/espanol_lengua_viva_2019.pdf |titel=El Espanol: una lengua viva. Informe 2019|uitgever=Instituto Cervantes, pag. 9|datum= }}</ref> Na 2017 hablante di Spañó tabata representa 12.6% di e poblacion.<ref>{{citeer boek|nombre=Jesús|apellido={{v|Guanche}}|nombre2=Carmen|apellido2={{v|Corral}}|title=Diccionario etnográfico. Los pueblos del Caribe Insular y de México-Centroamérica|volume=Tomo I|year=2017|editorial=RUTH|isbn=9789590618154|capítulo=Cap. 5}}</ref> Esaki ta relaciona cu e emigrantenan for di paisnan hispano. Segun pais di origen e percentahe tabata, entre otro, 9.1% di [[Colombia]], 4.1% [[Republika Dominikano|Republica Dominicano]], 3.2% [[Venezuela]] i 1.1% [[Peru]].<ref name="cia.gov">{{en}}{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |title=Aruba |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |access-date=}}</ref> Si conta tur esunnan cu por comunica den Spaño, e cantidad total di hablante ta yega aproximadamente 93.500, o sea 85% di e poblacion Arubano. Pero solamente un di cada cinco persona ta uza Spaño como nan unico [[idioma]]. == Spaño den bida publico == No obstante di no ta un idioma oficial, e uso di Spaño ta sirbi metanan practico y ta extende den hopi aspecto di bida publico, reflehando su papel como idioma di contacto, identidad y comunicacion den e contexto multicultural di Aruba. E isla su proximidad cu [[Venezuela]] y [[Colombia]] y e fuerte contactonan religioso, comercial y cultural durante siglonan a contribui pa e uzo continuo na Aruba di Spaño.<ref>{{cite book|author=Ramirez, Catherine|title=La escogencia del idioma Español en el perfil de asignaturas en las escuelas de MAVO de Aruba|year=2016|editorial=[[Universidad de Curazao]]|url=https://www.worldcat.org/es/title/1029733877|location=Willemstad, Curacao}}</ref> Segun [[Johan Hartog|Hartog]] e influencia Spaño ta mas tanto notabel den e variante Arubano di Papiamento cu den e variantenan di Corsou y Boneiro.<ref name="Hartog"/> Den e sistema escolar, Spaño ta un materia obligatorio desde enseñansa basico, cuminsando den e di cinco klas bay dilanti.<ref>{{citeer web|auteur=Organización Panamericana de la Salud|titel=Aruba, perfil de país|url=https://www3.paho.org/hq/dmdocuments/2010/Salud_en_las_Americas_2007-Aruba.pdf|datum=2007 }}</ref><ref>Ministerio di Enseñansa di Aruba. Curriculum y Idioma den Sector Escolar.</ref> Ademas, varios canal di television for di Venezuela ta wordo ricibi sin problema riba e isla, ofreciendo noticia, entretenimento y programacion educativo na Spaño. Hopi radioemisora local ta inclui musica cu canto di [[Latinoamérika|Latino America]] den nan programacion, y den algun caso, ta transmiti programanan na Spaño. Den sector comercial, hopi empleado den tienda, restaurant y servicio publico ta comunica cu clientenan hispano den nan idioma nativo. Ora cu hende yega na un loket, e probabilidad ta halto cu nan por haci pregunta o haya informacion na Spaño. [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia catolico]] cu un comunidad grandi riba e isla ta ofrece misa regular na Spaño. Den algun bario, specialmente caminda comunidadnan hispano ta concentra, por tin borchi informativo cu dos of mas idioma, incluyendo Spaño. == Aspectonan sociolinguistico == Pa hopi residente, particularmente e migrantenan hispano di Colombia, Venezuela y Republica Dominicano, Spaño ta sigui sirbi como idioma principal na cas, den relacionnan familiar y comunidad religioso.<ref>Central Bureau of Statistics Aruba (2017). Migration and Population Report.</ref> Na nivel popular, Spaño ta keda un idioma di preferencia pa comunicacion informal den bario, mercado y luganan publico. Turistanan hispano, cu ta forma un porcion importante di e [[turismo]] entrante, tambe ta contribui na su visibilidad den bida diario Arubano. E [[multilingualismo]] na Aruba ta stimula un nivel halto di dominio pasivo di Spaño: hopi Arubiano por compronde Spaño aunke no ta papi’é activamente. E situacion aki ta refleha un [[diglosia]] dinamico, caminda Spaño ta sirbi mas na nivel informal y comunicativo, mientras cu Hulandes y Papiamento ta predomina den situacionnan formal, educativo y gubernamental. == Influencia di Spaño riba Papiamento den siglo 21 == E idioma oficial Papiamento ta un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu ta nace durante e periodo colonial for di e mescla di Spaño, [[Portugues]], Hulandes, [[Ingles]], [[Frances]] i Arawak. Gran parti (70%) di su vocabulario tin origen Spaño.<ref>[[Ronald Severing|Severing, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden#:~:text=Door%20hun%20geografische%20ligging%20en,eilanden%20genoemd%2C%20is%20het%20Papiaments. ''Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden''], literatuurgeschiedenis.org</ref> E isla di Aruba tabata pa mas cu un siglo parti di Imperio Spaño promé cu el a wordo cede na e Imperio Hulandes na aña [[1636]].<ref name="Hartog">{{cite book|author=[[Johan Hartog|Hartog, Johannes]]|title=Aruba: A Short History|year=2003|publisher=De Wit & Van Dorp Stores}}</ref> Aunke Papiamento ta ser considerá un idioma stabil, hopi [[Arubiano]] ta sinti cu su presencia ta birando menos, particularmente den contactonan cu emigrantenan hispano. Investigacion sociolinguistico a mustra cu e preocupacion no ta basa riba un cambio real, sino riba un “menasa simbolico” cu ta relaciona cu identidad y inclusividad di pertenencia.<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref> Un tema cu ta surgi frecuente den discusionnan publico y escolar ta e supuesta “contaminacion” di Papiamento cu palabra y structuranan Spaño. Algun ciudadano ta boga pa un Papiamento “puro”, afirmando cu influencia stranhero, particularmente di Spaño, por afecta e caracter crioyo di e idioma. E sintimento aki ta bira mas fuerte ora cu migrantenan nobo no ta haci esfuerso pa siña y papia Papiamento, sino ta keda den nan idioma materno.<ref>Carroll, Kevin S. (2010). [https://www.researchgate.net/publication/283245487_Language_maintenance_in_the_Caribbean_Examining_perceptions_of_threat_in_Aruba_and_Puerto_Rico'' Language maintenance in the Caribbean: Perceptions of threat in Aruba and Puerto Rico''], researchgate.net </ref> Estudionan recien, manera esun di Kester y Buijink (2023), a conclui cu aunke hopi Arubiano ta expresá preocupacion riba e futuro di Papiamento, e idioma mes no ta duna señalnan di bay atras.<ref name="Kester"/> Su uzo a keda halto den bida escolar, gobierno y medionan local, y e mes a demostra capacidad pa integra [[neologismo]]nan sin perde su esencia. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=es|oldid =161207719|titulo=Idioma español en Aruba}} {{References}} ;Lista di fuente * Allen, R. (2002). ''The Spanish Caribbean''. Cambridge University Press. }} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Idioma]] ------------- {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] tríphthongos, literalmente: ‘ku tres zonido’ òf ‘ku tres tono’) ta un kombinashon di tres zonido vocal cu ta pronunciá den un solo [[silaba]]. Den un triptongo, e tres vocal òf semivokal ta sigui un tras di otro sin interrupshon, formando un zonido monosilabico. Den [[fonetika]], un triptongo ta resulta di un movimiento kontinuo pero suave di e organonan di artikulashon for di un zonido di vocal pa otro, den un sekuénsia di tres zonido. Na kontraste ku un [[monoftongo]], ku tin un so zonido, òf un [[diptongo]] ku tin dos, un triptongo ta kontené tres zonido vocal den un so silaba. Importante pa nota ku un triptongo no ta meskos ku un sekuénsia disilabico di un diptongo sigui pa un monoftongo, kaminda por tin mas ku un silaba. Por ehempel, den aleman feuer [ˈfɔʏ.ɐ] (‘kandela’), e sekuénsia vocal ta dividí den dos silaba, i no ta un triptongo. Un triptongo tipiko ta forma pa un semivokal, sigui pa un vocal nukleo, i sigui pa un otro semivokal (por ehempel: /i̯/ + /a/ + /u̯/). Por existí tanto triptongonan orál komo nasal. == Ejempelnan == Den [[Papiamento]], triptongonan no ta hopi komun, pero por haña nan den palabra manera: biai (for di biaiha) kaiu (for di kaiu) huai (for di huai) Den [[kastellano]] (spañol), por haña triptongonan den palabra manera: miau Uruguay cambiáis == Referensianan == Martínez Celdrán, Eugenio. Manual de Fonética Española. Ariel Lingüística, 2001. Ladefoged, Peter. A Course in Phonetics. Cengage Learning, 2014. Crystal, David. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Wiley-Blackwell, 2008. -------------------------- Diptongonan komun den Papiamento Diptongo Tipo Ejèmplonan Nota ai Kreshente bai, traishon, baikèl vocal débil (i) tras vocal fuerte ei Kreshente sei, beisbol, trein oi Kreshente boi, koi, sopi ui Kreshente puiro, spruit, fluit ia Dekreshente biaha, rabia, familia vocal débil (i) prome vocal fuerte ie Dekreshente piedra, biento, piedra io Dekreshente nacional, religion ua Dekreshente lengua, francua, guahe ue Dekreshente pueblo, fuerte, muerto uo Dekreshente cuota, suave, actuosa menos komun 🗣️ Nota riba tipo di diptongo: Diptongo kreshente: e vocal débil (i, u) ta antes di vocal fuerte (a, e, o) → zonido ta subi. Diptongo dekreshente: e vocal débil ta despues di vocal fuerte → zonido ta baha. {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E articulacion ta consisti di un transicion suave den e frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta wordo percibi como un zonido continuo den un solo silaba. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. == Diptongo den Papiamento == Den [[Papiamentu|Papiamento]], un diptongo por wordo forma di un di e siguiente combinacionnan: == Vocal debil (i, u) + vocal fuerte (a, e, o) == Ehempel: * i-a → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-a → us'''ua'''l, a-u → bl'''au'''w, * i-e → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-e → f'''ue'''rte, e-u → '''eu'''caristia, * i-o → od'''io''', o-i → b'''oi'''cotia, * u-o → d'''uo''', o-u → bl'''ou'''sa. == Dos vocal debil (i + u, u + i) == Ehempel: * i-u → hud'''iu''', u-i → fl'''ui'''t === Tipo di diptongo === Dependiendo di e direccion di e transicion vocal, un diptongo por ta dividi den: * diptongo creciente → b'''ie'''nto, p'''ue'''blo, rab'''ia''' * diptongo decreciente → '''ai'''re, '''au'''mento, n'''ei'''shi Nota cu ora e zonido '''i''' ta na final di palabra ta skirbi '''ay''', '''ey''', '''oy''', '''uy'''.<ref>E regla aki no ta aplicabel pa e [[Ortografia di papiamentu|ortografia uza na Corsou y Boneiro]].</ref><br> Ehempel: * '''ay'''= cay - bay - caray - gay (homber) * '''ey'''= aworey - p'esey - t'ey - bedey - batrey * '''oy'''= coy - morocoy - haudoy - gogoy * '''uy'''= huy - puy - cuy - spruy {{Appendix}} == Lista di referencia == * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. * Goilo, E.R. (2002). ''Gramática di Papiamento''. De Wit Stores N.V. * [[Sidney Joubert|Joubert, Sidney M.]] (2015). ''Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu''. [[Fundashon pa Planifikashon di Idioma]]. * SIL International (2004). ''Papiamentu Phonology''. Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). ''Ortografía de la lengua española''. Madrid: Espasa Libros. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------- Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E ta consisti di un transicion suave den frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta percibi como un zonido continuo den un silaba unico. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. ==Formashon di diptongonan den Papiamentu== Den Papiamentu, un diptongo por wòrdu formá di un di e sigiente kombinashonnan: Un vocal débil (i, u) + un vocal fuerte (a, e, o) ehempel: baiskel biaha fuerte Dos vocal débil (i + u, u + i) ehempel: fluit hudui riu Tipo di diptongo: kreshente i dekreshente Dependiendo di e direkshon di e transishon vocal, un diptongo por ta: Kreshente (glide → vocal nuklear): ora e vocal débil ta na prinsipio. ehempel: biento pueblo rabia Dekreshente (vocal nuklear → glide): ora e vocal débil ta na fin di e diptongo. ehempel: aire aumento neishi Ortografia den fin di palabra Ora e zonido i ta na fin di palabra komo parti di un diptongo, e ta wòrdu skibí ku y: ay, ey, oy, uy ehempel: ay: cay, bay, caray, gay (hòmber) ey: aworey, p'esey, t'ey, bedey, batrey oy: coy, morocoy, haudoy, gogoy uy: huy, puy, cuy, spruy Un hiato ta un sekuencia di dos vocal ku ta pronunsiá separá, es decir, kada vocal ta forma su mesun silaba. E zonido no ta flòu komo den un diptongo, sino ta parti klaramente den dos unidat silábiko. Un hiato ta forma tipikamente den e sigiente kasonan: Dos vocal fuerte: poeta, maestro, teatro Vocal fuerte + vocal débil acentuá: país, María, baúl Den kaso di hiato, e zonido ta interrumpí, i kada vocal ta tuma su propio énfasis den pronunsiashon. Referencia * Goilo, E.R. (2002). Gramática di Papiamento. De Wit Stores N.V. * Joubert, Sidney M. (2015). Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu. Fundashon pa Planifikashon di Idioma. * SIL International (2004). "Papiamentu Phonology". Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). Ortografía de la lengua española. Madrid: Espasa Libros. * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. --- == Diferencia entre diptongo y hiato den Papiamento == {| class="wikitable" style="text-align:left" width="75%" |- ! Tipo ! Combinacion<br> di vocal ! Ehempel ! Division<br> silabico ! Remarke |- |rowspan="6" style="background:#FFD700|Diptongo|| style="text-align:center" |i + a || biaha || bia-ha ||vocal debil + fuerte, un silaba |- | style="text-align:center" |u + e || fuerte || fuer-te || vocal debil + fuerte |- | style="text-align:center" |i + e || biento || bien-to || diptongo creciente |- | style="text-align:center" |e + i || neishi || nei-shi || diptongo decreciente |- | style="text-align:center" |u + i || hudiu || hu-diu || dos vocal debil, un silaba |- | style="text-align:center" |i + u || riu || riu || un silaba |- | rowspan="3" style="background:#FF9000| Hiato || style="text-align:center" |a + i || caida || ca-i-da || vocal fuerte + debil, dos silaba |- | style="text-align:center" |o + e || poeta || po-e-ta || dos vocal fuerte, dos silaba |- |style="text-align:center" | o + a || oasis || o-a-sis || dos vocal fuerte, dos silaba |- |} [[:Kategoria:Idioma]] Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea y cu no ta inseparabel. Pues e ta consisti di e articulacion di dos vocal, un tras di otro, sin interupcion, produciendo un transicion suave den e frecuencianan di zonido cual ta caracterisa cada un di e dos vocalnan. Fonologicamente, dos vocal cu ta articula di e manera aki ta forma parti di e mesun [[silaba]]. Dependiendo di e tono ta haci distincion entre un diptongo creciente y un diptongo decreciente.<br> Ehempel: ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “cu tres zonido”, òf “cu tres tono”) ta un forma cu ta forma parti di un [[palabra]]. Casi semper e lo ta un [[vocal]] será mas un vocal habrí sigui pa un otro vokal será, formando un “triptongo”. Den [[fonétika|fonetica]], un '''triftongo''' ta un combinacion di vocal monosilabico cu ta encera un movecion rapido pero suave di e articulador di un calidad di vocal pa otro cu ta pasa riba un tersera parti. Miéntras ku vokalnan “puru”, òf monoftongonan, ta wòrdu bisa ku nan tin un posishon di artikuladó di meta, diftongonan tin dos i triftongonan tres. Triptongo no mester wordo confundi cu secuencia disilabico di un [[diptongo]] sigui pa un monoftongo, manera na aleman "feuer" [ˈfɔʏ.ɐ] ‘kandela’, caminda e vocal final ta mas largo cu esnan hañá den triptongo. Triptongo (for di griego : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “ku tres zonido,” òf “ku tres tono”) ta e nòmber duná na e kombinashon di un zonido semivokal , un zonido vokal i un zonido semivokal emití den un solo esfuerso vokal. Triptongo ta wòrdu dividí den oral y nasal. Den un triptongo tres vocal (of semivocal) ta un combinacion di tres zonido vocal hunto, cu ta forma un zonido. ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[linguistica]], '''singular''' ([[latin]]: ''singularis'', cu ta nifica “unico” of “solitario”) ta un termino gramatical cu ta referi na un forma di [[palabra]] cu ta indica un solo hende, cos, obheto, luga of idea. E ta contrasta cu e forma [[plural]], cu ta referi na mas cu un. == Uzo di singular == E singular ta e forma standard di un palabra den e gran mayoria di idioma, sin ningun modificcion special. E cambio ta bin pa palabranan den plural. Mescos den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma singular ta basico, unda un sustantivo ta presenta su mes, sin indica cantidad. E ta sirbi pa nombra un solo entidad.<br> Ehempel: * buki → un buki * mucha → un mucha homber * rosa → un flor * idea. → un solo pensamentu == Relacion cu artikulo y adhetivo == Un sustantivo den singular regularmente ta acompaña pa un articulo singular (manera un, e) y adhetivo cu ta acordá cu género y número.<br> Ehempel: * e rosa dushi * un cas grandi == Cambio pa plural == Pa pone un sustantivo singular den forma [[plural]], Papiamento normalment ta agregá -nan na fin di palabra. Sinembargo, e regla aki tin espeshonalidadnan y depende di ortografia y uso. Ejèmplo: buki → bukinan ros → rosnan idea → ideanan == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Plural''' ([[latin]]: pluralis, ku ta nifiká “di más ku uno”) ta un termino gramatikal ku ta referí na un forma di palabra ku ta indiká más ku un hende, kos, lugá of idea. E ta kontrastá ku e forma [[singular]], ku ta indiká un solo ente. == Uso den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], forma plural ta forma derivá di un sustantivo singular pa indiká ku tin más ku un di esaki. Ehempel: * buki → buki''nan'' * ros → ros''nan'' * muchu → mucha''nan'' == Formacion di plural == Den ortografia di Papiamento, e forma plural generalmente ta forma pa agregá e sufijo -nan na e sustantivo singular. E regla ta aplica pa hende, animal, kos, lugar y tambe idea abstracto. Ehempel: * cas → kasnan * idea → ideanan * persona → personanan == Plural eksplisito y implicito == Papiamento tambe por indiká pluralidad den otro manera, manera pa medio di un palabra ku ta indiká kantidat (manera hopi, tur, algun), aunque e sustantivo keda den forma singular. Pero den uso formal, ta preferibel pa pone e palabra den forma plural. Ejèmplo: hopi hende tur mucha ta contento == Komparashon ku otro idioma == Den otro idioma, manera español of inglés, forma plural por envolví kambio di letra, agregashon di sufijo otro ku -nan, of regla irregular. E forma di plural ku -nan ta un karakterístika partikular di Papiamento. == Referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] '''Silaba''' (na inglés: ''syllable''; na hulandés: ''lettergreep'') ta un unidad ritmico di zonido den un [[palabra]]. Un silaba ta normalmente forma pa un solo [[vocal]] of un combinacion di [[consonante]] y vocal, cu ta wordo pronuncia manera un solo impulso di bos. Den [[linguistica]], e analisis di e silaba ta un aspecto esencial den [[fonologia]], [[ortografia]], y e forma di rima den [[poesia]]. E structura di silaba por varia segun idioma, pero tur idioma tin algun forma di silaba den su sistema linguistico. Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], silabacion ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra.<br> Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do == Structura di silaba == E structura general di un sílaba ta consisti di tres segmento agrupa den dos componente: * ''Onset'': Un consonante of grupo di consonante, obligatorio den algun idioma, opshonal of hasta restringi den otronan * ''Rima'': ta consisti di un: ** ''nucleo'': e vocal principal di e silaba (obligatorio) ** ''coda'': e consonante of grupo di consonantenan despues di e vocal (opshonal) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. * Bo: onset = "b", nucleo = "o" * Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * [[Jossy Mansur|Mansur, Jossy M.]] (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (di 7 edicion). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] Núkleo (ν): Un konsonante vokal òf silábiko, obligatorio den mayoria idioma Coda (κ): Un konsonante òf grupo di konsonante, opshonal den algun idioma, altamente restringí òf prohibí den otronan Un silaba por consisti di tres parti principal: * '''Onset''': e consonante of consonantenan na comienso (optativo) * '''Nucleo''': e vocal principal di e silaba (obligatorio) * '''Coda''': e consonante of consonantenan despues di e vocal (optativo) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. — Bo: onset = "b", nucleo = "o" — Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda [[:Kategoria:Linguistica]] Silabacion den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma di e silabanan ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra. Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do -------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[fonétika|fonetica]], '''consonante''' (na [[Ingles]]: ''consonant''; na [[Hulandes]]: ''medeklinker'') ta un [[zonido]] di bos, forma pa un coriente di aire cu ta topa cu un of otro obstaculo, sea parcial of total, den e tracto vocal (boca y garganta). E ta un di e dos tipo principal di zonidonan di bos, e otro ta e [[vocal]]. Contrario na un [[vocal]], un consonante ta rekeri un tipo di tapamento, estorbo, of contacto den boka, como na nivel di e labionan, e lenga, of e dente, pa forma zonido. E palabra “consonante” ta bini di [[Latin]] ''consonans'', cu ta nifica “zonido cu ta zona hunto” (''con'' = hunto, ''sonare'' = zona). Tradicionalmente, consonantenan ta wordo considera zonido cu no por existi sin un vocal acerca. == Aplicacion == === Papiamento === Den e idioma [[Papiamentu|Papiamento]], por haña varios consonante den uso diario. E cantidad di consonante por varia segun e dialecto, pero generalmente e siguiente letternan ta representa consonante den e alfabet: '''B, C, D, F, G, H, J, K, L, M, N, P, R, S, T, V, W, Y, Z''' E letter '''Q''' casi no ta wordo uza; generalmente e ta wordo substitui/suplantá pa 'K'. E letter '''X''' ta usa solamente den palabra stranhero. Tur palabra den Papiamento ta contene un of mas consonante, cu ta forma [[silaba]]nan hunto cu e vocalnan. {| class="wikitable" width="65%" ! colspan=2 | Vocal || Balor na Papiamento<br> {{ABW|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel || Balor na Papiamentu<br> {{CUW|bandera}}/{{BON|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel |- | colspan=2 | b || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ala, ca'''b'''a || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ibu, fa'''b'''or |- | rowspan=2 | c || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}} || style="text-align:center" | /s/ || mere'''c'''e, ha'''c'''i || style="text-align:center" | /s/ || '''C'''ecilia |- | elsewhere || {{IPA|/k/}} || '''c'''aminda, '''c'''la || style="text-align:center" | /k/ || '''C'''aracas |- | colspan=2 | ch{{ref|dig|b}} || {{IPA|/tʃ/}} || '''ch'''ikito || style="text-align:center" | /tʃ/ || '''ch'''api |- | colspan=2 | d || style="text-align:center" | /d/ || '''d'''ocumento, '''d'''al || style="text-align:center" |/d/ || '''d'''uru, '''d'''ede |- | colspan=2 | dj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/dʒ/}} || '''dj'''aca || style="text-align:center" | /dʒ/ || '''dj'''ente || |- | colspan=2 | f || style="text-align:center" | /f/ || '''f'''ama || {{IPA|/f/}} || '''f'''òrki || |- | rowspan=2 | g || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}}, final || style="text-align:center" | /x/ || '''g'''esto, ma'''g''' || style="text-align:center" | /x/ || mar'''g'''en, brù'''g''' || |- | before unstressed {{angbr|e}}, elsewhere || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''arganta, san'''g'''er || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''osa, man'''g'''el || |- | colspan=2 | h || {{IPA|/h/}} || '''h'''asta, '''h'''abilidad || {{IPA|/h/}} || '''h'''ari, '''h'''eru || |- | colspan=2 | j{{ref|loan|a}} || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''j'''ong, '''j'''as<br>'''J'''uan || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''J'''an Thiel<br>'''J'''ulia || Some places still maintain their old spelling, e.g. Salinja. Here the {{angbr|nj}} is pronounced {{IPA|/ɲ/}}. |- | colspan=2 | k || {{IPA|/k/}} || '''k'''ishiki, '''k'''ere || {{IPA|/k/}} || '''k'''enta, se'''k'''reto || |- | colspan=2 | l || {{IPA|/l/}} || '''l'''ista, '''l'''aba || {{IPA|/l/}} || '''l'''esa, k'''l'''a || |- | colspan=2 | m || {{IPA|/m/}} || '''m'''ucha, pre'''m'''io || {{IPA|/m/}} || '''m'''an, la'''m'''pi || |- | rowspan=2 | n || before {{angbr|co}}, {{angbr|cu}}, {{angbr|g}}, {{angbr|k}},<br>final except after stressed vowel || {{IPA|/ŋ/}} || ma'''n'''go, pa'''n''' || {{IPA|/ŋ/}} || a'''n'''ker, bo'''n''' || In Papiamento, {{angbr|c}} followed by {{angbr|o}} or {{angbr|u}} would be pronounced as a {{IPA|/k/}} (see below), thus having the same effect on the {{angbr|n}} as {{angbr|k}} would. |- | elsewhere || {{IPA|/n/}} || '''n'''atural, te'''n'''e, algu'''n''' || {{IPA|/n/}} || '''n'''echi, he'''n'''de, tempra'''n''' || |- | colspan=2 | ñ || {{IPA|/ɲ/}} || a'''ñ'''a, so'''ñ'''o || {{IPA|/ɲ/}} || ba'''ñ'''a, '''ñ'''apa || |- | colspan=2 | p || {{IPA|/p/}} || '''p'''ipa, ado'''p'''ta || {{IPA|/p/}} || '''p'''alu, sa'''p'''u || |- | colspan=2 | q{{ref|loan|a}} || {{IPA|/k/}} || '''q'''uesillo || {{IPA|/k/}} || '''Q'''uebec || |- | colspan=2 | r || {{IPA|/r/}} || te'''r'''a, '''r'''osa || {{IPA|/r/}} || ba'''r'''ba, pode'''r''' || |- | colspan=2 | s || {{IPA|/s/}} || '''s'''aya, '''s'''ucu || {{IPA|/s/}} || kru'''s''', pa'''s'''a || In Papiamento, the {{angbr|s}} has a {{IPA|/ʃ/}} sound in words ending in -sion. In Papiamentu, it is written as -shon. |- | colspan=2 | sc || {{IPA|/s/}} || adole'''sc'''ente, pi'''sc'''ina || || || |- | colspan=2 | sh{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''imis || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''ete || |- | colspan=2 | t || {{IPA|/t/}} || '''t'''in, '''t'''ata || {{IPA|/t/}} || '''t'''rapi, ri'''t'''mo || |- | colspan=2 | v || {{IPA|/b/}}<br>{{IPA|/v/}} || '''v'''iuda<br>di'''v'''orcio || {{IPA|/v/}} || '''v'''erbo, '''v'''itamina || |- | colspan=2 | w || {{IPA|/w/}} || '''w'''ega || {{IPA|/w/}} || '''w'''owo || |- | colspan=2 | x{{ref|loan|a}} || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || e'''x'''amen, cone'''x'''ion, refle'''x'''ion || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || || |- | colspan=2 | y || {{IPA|/j/}} || '''y'''ama, ha'''y'''a || {{IPA|/j/}} || '''y'''uda, ka'''y'''ente || |- | colspan=2 | z || {{IPA|/z/}} || '''z'''ona || {{IPA|/z/}} || '''z'''eta || In Papiamento, the {{angbr|z}} has a {{IPA|/s/}} sound in words ending in -eza, -anza or with a {{angbr|z}}. In Papiamentu, they are written as -esa and -ansa. |- | colspan=2 | zj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''eito || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''ar || | colspan=2 | ù || || || style="text-align:center" |/ʏ/ || b'''ù'''s, y'''ù'''frou |- | colspan=2 | ü || || ||style="text-align:center" | /y/ || h'''ü'''r |- |} == List di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (7th ed.). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Sustantivo''' (na [[Ingles]]: ''noun''; na [[Hulandes]]: ''zelfstandig naamwoord'') ta un tipo di [[palabra]] den gramatica cu ta sirbi pa nombra hende, luga, cos, idea, of otro ser, sea concreto of abstracto. E palabra “sustantivo” mes ta bini di [[Latin]] substantia, ku ta nifiká “substancia” of “loke ta di esencia”. == Rol den frase == Den un frase, un sustantivo ta generalmente e sujeto of e objeto di un verbo. E ta e elemento ku e verbo ta referí na dje, i regularmente ta precedí of sigui pa un [[artikulo]] (manera “un”, “e”, “esey”) of un [[adhetivo]]. == Clase di sustantivo == Sustantivonan por wordo dividí den varios kategoria: '''Sustantivo komun''': nombra hende, kos of lugá den manera general, por ehèmpel: mùsiko, buki, isla. '''Sustantivo propio''': nombra spesífiko pa hende, lugá of entidad, i ta skibí ku mayuscula, manera: Maria, Aruba, Google. '''Sustantivo konkretu''': nombra kos ku por wordo mira of tuma, manera: mesa, silla, barco. '''Sustantivo abstrakto''': ta referí na idea, sentimiento of estado, manera: amistat, libertat, konsenshi. == Género y número == Tur sustantivo den Papiamento tin un [[género gramatikal]]: ta òf masculino òf femenino. E género ta influenshá e forma di artikulo y adhetivo ku ta akompañ'é (por ehèmpel: e homber vs e muher). Tambe, sustantivonan por ta den forma [[singular]] (un solo) of [[plural]] (más ku un), manera: buki / bukinan, muchanan / mucha. == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. * Trupia, Sandro (1995). ''Linguistica generale e grammatica''. Zanichelli. [[:Kategoria:Gramatika]] [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------- {{Databox}} '''Kontakto di idioma''' en.wiki:Contacto di idioma ta sosodé ora ku papiadónan di dos òf mas idioma òf variedat ta interkambiá ku i influensiá otro. E estudio di kontakto di idioma ta wòrdu yamá lingwístika di kontakto. Kontakto di idioma por sosodé na fronteranan di idioma,[1] entre idiomanan di adstrato, òf komo resultado di migrashon, ku un idioma intrusivo ku ta fungi komo sea un superstrato òf un substrato. Ora ku papiadónan di diferente idioma ta interkambiá estrechamente, ta tipiko pa nan idiomanan influensiá otro. Kontakto intensivo di idioma por resultá den konvergensia òf releksifikashon di idioma. Den algun kaso un idioma di kontakto nobo por wòrdu kreá komo resultado di e influensia, manera un idioma pidgin, krioyo òf miksto. Den hopi otro kaso, kontakto entre hablantenan ta sosodé ku efektonan duradero na eskala mas chikí riba e idioma; esakinan por inkluí e prestamo di palabranan di prestamo, kalku, òf otro tipo di material lingwístiko. Multilingwismo tabata komun durante gran parti di historia humano, i awendia mayoria hende na mundu ta multilingual.[2] Hablantenan multilingual por partisipá den kambio di kódigo, e uso di vários idioma den un solo kombersashon. Métodonan for di sosiolingwístika[3] (e estudio di uso di idioma den sosiedat), for di lingwístika di korpus i for di lingwístika formal ta wòrdu usá den e estudio di kontakto di idioma. ---------- [https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250524.pdf Celebra ta de vez en cuando, trabao ta continuo], Bon Dia Aruba, Rubrica Asina bon Nos Papiamento ta? (24 di mei 2025) Como medio di comunicacion nos posicion ta diferente, ya cu nos ta para meymey di e desaroyo di nos idioma a base diario. Esey ta duna un obligacion extra, pasobra loke nos ta publica ta pasa bao wowo di miles di lector diariamente. Mihor nos percura anto pa skirbi di tal forma cu nos ta respeta loke tin, pero di otro banda ta mira lo valioso di e entrada continuo di palabra nobo den nos idioma y usa nan di forma apropia.Den e casi cuatro aña di existencia di e column aki, nos a toca un sinfin di tema, semper di forma critico, sin ofende ningun hende. Na ocasion di e promer aniversario, na augustus 2022, nos a publica un lista di e topiconan cu nos ta trata den e aña ey, di forma critico. Esakinan ta duna un bon impresion di e amplitud di e temanan y a la vez ta mustra cu ainda tur ta relevante. Un resumen: * Aki, akinan, akinanan... tocante uso innecesario y excesivo di ‘nan’ * Uso innecesario y excesivo di ‘wordo’ o ‘ser’ * Paso o pasobra? Papia y skirbi ta dos cos diferente * Atende cu... o atende? Atende un asunto cu un persona; no atende cu un asunto * ‘Encuanto di’ y ‘tocante di’, tambe ‘durante di’: uso incorecto y innecesario di e palabra ‘di’ Contra? O Contra di...? * Uso corecto di ‘na’ den diferente contexto; ki ora ‘den’ y ki ora ‘na’? * Palabra modifica incorectamente: ‘nombracion’, ‘comportacion’, ‘cargacion’ (nombramento; comportamento; cargamento) * Parha o pahra...? Un palabra modifica recientemente * Tabatin o tabata tin...? Kico ta corecto? * Gobernado o Gobernador... Ta usa e ‘r’ si of no? * Diferencia entre idioma papia y skirbi * Agradable o agradabel...? Tocante origen Portugues/Spaño di e variantenan Directiva o ‘Hunta di Directiva’ Con pa adopta termino corectamente * Ki ora un palabra ta bira ‘Papiamento’...? * E proceso di adopcion y adaptacion Reforza, enforsa, reenforsa...? Palabra adopta di diferente fuente, reemplazando palabra existente caba “Esey no tin di haber cu…?” Corecto, of no? Origen di e expresion Compromiso, compromis, compromise...? Mesun palabra, adopta di diferente banda * Di dje, den dje, di unda e ‘dje’ ta bin...? * Doble negacion: ki ora si y ki ora no? * Uso di distincion di genero masculino/femenino * Ortografia uniforme un reto...? Variedad di ortografia cu medionan ta haya di tur banda * Terminonan opuesto: ‘progresivo’ o ‘progresista’; ‘conservativo’ o ‘conservador’? * Entre ‘advertencia’ y ‘advertentie’; uso corecto of no? Curasha o encurasha...? Reforza o reenforza...? Uso corecto of no?Pret of leuk...? Eigenlijk of...? Influencia di Hulandes den Papiamento Pa of Pa...? Para o por...? Voor of door...? Origen di nos ‘pa’ * E la bay o el a bay? Kico ta corecto? * Tocante eror gramatical cu casi no ta ripara... ‘Loke ta’ o ‘loke cu ta’? * Paris o Parijs? Londen, London o Londres? Variedad den nomber geografico...Nacionnan Uni o United Nations; IMF o FMI...? Cual idioma tin preferencia...? * Entre desaroyo liber y formalisacion di idioma: ki rumbo pa tuma? Papiamento manera papia..., o skirbi? * Tocante uso di ‘es’, ‘esnan’, ‘esunnan’...‘Cune’ o ‘cu nan’: * Tocante erornan cu no ta detecta facilmente...Papiamento ta rico na diferente tipo di vocal; a traves di influencia diverso * Algo mas di nos herencia Portugues; un exploracion den nos vocabulario. Nota: si bo ta desea pa nos trata un tema specifico atrobe, o mas amplio, laga nos sa via reaccion riba Facebook, o un mail na bondia.aruba@gmail.com --------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Educacion Profesional Intermedio''' (EPI) ta enseñansa riba nivel MBO (''Middelbaar Beroepsonderwijs'') na [[Aruba]]. E ta encera ... Colegio EPI ta e unico instituto di enseñansa riba nivel MBO na Aruba., situa den Venusstraat 3 na Oranjestad?? == Colegio EPI == A funda Colegio EPI riba prome di augustus 1997. Ta ofrece educacion na nivel 3, 4 y 5 consistiendo di e unidadnan; Salubridad & Servicio, Economia, Hospitalidad y Turismo y Ciencia & Tecnologia.<ref>[https://24ora.com/na-colegio-epi-partido-futuro-a-gana-eleccion-cu-nuebe-asiento/ Na Colegio EPI partido FUTURO a gana eleccion cu nuebe asiento], 24ora.com (2 di december 2024 </ref> Na aña 2022 Colegio EPI a introduci ocho estudio nobo. Na tur por scoge entre 13 diferente estudio, manera: Allround medewerker Information Technology Systems and Devices, Expert Information Technology Systems and Devices, Elektrotechniek, Allround Assistant Business Services, Business Administration & Control Specialist, Certified Cook, Associate of Applied Science in Culinary Arts, Zelfstanding Medewerker Travel & Hospitality, Leidinggevende Travel & Hospitality, Associate Of Science Degree in Hotel and Restaurant Management, Verpleegkundige, Verzorgende y Social Pedagogische Medewerker. Colegio EPI ta conta cu mas di 2000 studiante y mas cu 74% di nan ta logra termina nan estudio cu exito. [[:Category:Enseñansa]] [[:Category:Aruba|Enseñansa]] ---------------------------- == Arte di Palabra == '''Arte di Palabra''' ta un competensia literario ku partisipashon di hoben di Aruba, Boneiru i Korsou. (zie nl.wiki) Meta di e evento ta pa promove amor pa cultura di idioma Papiamento y aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y e desaroyo di dominio di idioma. == Historia == E evento di Arte di Palabra ta existi for di aña 2000 i a cuminsa na Korsou. Ange Jessurun, consulente di Papiamento e tempo ey, a krea e evento pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y [[haiku]]. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. == Publikashon == *Pòtpurí Arte di Palabra 2009, kolekshon di e miho obranan propio 2000-2008 *Pòtpurí Arte di Palabra 2014, bundel van de beste eigen werken 2009-2013 *Pòtpurí Arte di Palabra 2019, bundel van de beste eigen werken 2014-2018<ref>{{citeer boek|url=https://data.swpportal.com/upload/books/files/pdf.php?hash=f612ef13d53ec151f70f21767b8546f4&filename=potpuri-arte-di-palabra-2019_inkijkexemplaar.pdf|taal=pap|werk=Arte di Palabra|titel=Pòtpurí Arte di Palabra 2019|datum=|bezochtdatum=10 september 2019}}</ref> nl.wiki:Arte di Palabra ta un kompetensia den Papiamentu pa hóbennan den enseñansa sekundario na Aruba, Bonaire i Kòrsou. Nacemento For di aña skolar 1998-1999 "Papiaments" a bira un asignatura obligatorio den enseñansa sekundario na Kòrsou. E dato aki a duna e impulso pa e inicio di Arte di Palabra, cu na aña 2000 a tuma luga pa prome biaha na Curaçao. For di aña 2006 ta organisá kareda na Bonaire i for di aña 2009 tambe na Aruba. Arte di Palabra ta tuma lugá tur aña i su meta ta pa desaroyá talento literario hóben i literatura pa mucha papiamentu dor di recitashon di poema i konta storia. E kompetensia tin tres kategoria di presentashon: poesia, haiku i relato kòrtiku. Kada kategoria ta dividi den dos grupo: klasnan di skol 1-2 i klasnan di skol 3-6. Den klasnan 1 i 2 ta trata di poemas i storianan eksistente i den klasnan mas haltu ta trata di obranan original (propio). E evaluashon ta distinguí entre trabou propio i trabou eksistente. E finalistanan for di e rondonan di klasifikashon na Aruba, Bonaire i Kòrsou lo kompetí ku otro den e ronde final.[1] 1] E final di Arte di Palabra ta pasa pa tur isla i ta dirigí dor di e Stichting Arte di Palabra ku sosten di Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch gebied. E final ta generalmente konektá ku e entrega di e premionan di Tapushi Literario na honor di e ikonanan kultural na Aruba, Bonaire i Kòrsou. {{Appendix}} NOTES DIA 29 di juli 2021 a tuma lugar na Aruba, na Cas di Cultura, final di e competencia literario Arte di Palabra, cu participacion di hoben di Aruba, Boneiro y Corsou.<ref>https://www.awemainta.com/newspapers/AM210810/offline/download.pdf Arte di Palabra un celebracion na, di y pa Papiamento di kita sombre], Awemainta, 10 ougustus 2021. Rekupera ougustus 2021</ref> Fundacion Lanta Papiamento (FLP) tabata presente y a keda encanta, un biaha mas. Tabata un fiesta di berdad cu a pone enfoke riba Papiamento su rikesa y bunitesa cultural y riba e creatividad y dominio di idioma Papiamento di nos hobennan. E anochi tabata cuadra exactamente cu e meta di e evento cultural aki: Promove amor pa cultura di nos idioma Papiamento. Enrikece nos idioma cu creatividad di nos hubentud. Den sala tabata reina un entusiasmo y alegria y e hobennan a mustra aprecio pa cada un di e participantenan. Tur participante tabata haya un ovacion cu hasta pitamento cu ‘vuvuzela’. UNION t’e palabra cu ta caracterisa e evento aki, union cultural y social entre Aruba, Corsou y Boneiro. Arte di Palabra den tur sentido di palabra ta un celebracion di Papiamento, e idioma unificado di e islanan aki. Masha pabien n’e hobennan participante, na nan docentenan y n’e organisadornan! ===Historia cortico=== Arte di Palabra ta existi for di aña 2000. Señora Ange Jessurun kende tabata consulente di Papiamento e tempo ey, a cuminsa cu e evento aki na Corsou, pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y haiku. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch Gebied ta yuda den financiamento di biahe y estadia. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. Y importante pa menciona, t’e publicacionnan cu Arte di Palabra a produci caba: Pòtpurí Arte di Palabra 2009, cu e mihor obranan di 2000-2008: Pòtpurí Arte di Palabra 2014, cu e mihor obranan di 2009-2013: Pòtpurí Arte di Palabra 2019, cu e miho obranan di 2014-2018. Por bisa cu e coleccionnan aki ta bon material literario pa cualkier lesado y bon material cu por uza den scol. {{Appendix}} Arte di Palabra ta aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y ta masha importante den desaroyo di dominio di idioma. ---------------- '''Modern Hebrew''' ({{lang-he|עברית חדשה}}, ''ʿivrít ḥadašá[h]'', {{IPA-he|ivˈʁit χadaˈʃa|}}, ''[[Literal translation|lit]].'' "Modern Hebrew" or "New Hebrew"), also known as '''Israeli Hebrew''' and generally referred to by speakers simply as '''Hebrew''' ({{lang|he|עברית|}} {{transliteration|he|Ivrit}}), is the form of the [[Hebrew language]] that was [[Revival of the Hebrew language|revived as a spoken language]] in the late 19th and 20th centuries, and the standard form of Hebrew spoken today. It is the official language of the [[State of Israel]]. Among [[Canaanite languages]], Modern Hebrew is the only one spoken today.<ref>{{cite book |author1=Huehnergard, John |url=https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |title=The Semitic Languages |author2=Pat-El, Na'ama |publisher=Routledge |year=2019 |isbn=9780429655388 |page=571 |access-date=2021-02-18 |archive-date=2023-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230701134731/https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |url-status=live }}</ref> ----------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Flag of the Governor of Curaçao.svg|thumb|300px|Bandera di Gobernador di Kòrsou]] '''Gobernador di Korsou''' ta e representante di e monarka [[Hulanda|hulandes]] (hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]]) na [[Kòrsou]]. A instituí e posishon dia [[10 di òktober]] [[2010]] ku Korsou su status komo pais outónomo denter di [[Reino Hulandes]]. Riba nominashon di e mandatario hulandes pa relashonnan di Reino, e monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un término di seis aña; esaki por wòrdu prolonga te maximalmente 12 aña. E gobernador ta dispone di un sekretariado, e gabinete di gobernador, i ta wòrdu asesorá pa e Konseho di Konsulta, konsistiendo di minimo sinku miembro, apuntá pa e gobernador. E '''Gobernador di Aruba''' ta e representante di e hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]] na [[Aruba]]; esaki ta conforme stipulacion den [[Constitucion di Aruba]] (''Staatsregeling van Aruba'').<ref>Articulo II.1 Staatsregeling van Aruba (AB 1987 nr. GT 1)</ref> E posicion a keda institui desde prome di januari 1986 ora Aruba a haya su status como [[Status aparte di Aruba|pais autonomo dentro di Reino Hulandes]]. E monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un termino di seis aña; esaki por wordo prolonga te maximalmente 12 aña. == Facultadnan di gobernador == Facultadnan di e Gobernador di Aruba ta subdividi den e facultadnan asigna na su persona mediante [[ley]] como organo di e Reino y como organo di e pais Aruba. De gouverneur heeft twee taken: hij vertegenwoordigt en verdedigt de algemene belangen van het Rijk en is hoofd van de regering van Curaçao. Hij is tevens vertegenwoordiger op Curaçao van het staatshoofd van het Koninkrijk. Als hoofd van de landsregering is de gouverneur onschendbaar.<ref>Bij ambtsmisdrijven moet hij echter terechtstaan bij de [[Hoge Raad der Nederlanden]]. Bij overige misdrijven kan per Koninklijk Bevel of door de Tweede Kamer vervolging worden bevolen bij de bevoegde rechter in Den Haag.</ref> De gouverneur oefent de uitvoerende macht uit met als verantwoordelijken de ministers, die verantwoording moeten afleggen aan de [[Staten van Curaçao]]. De gouverneur heeft geen politieke verantwoordelijkheden en maakt geen onderdeel uit van het kabinet. Tijdens de formatie speelt de gouverneur een rol bij het aanwijzen van de formateur. In 2012 leidde dit tot onrust, toen gouverneur Goedgedrag tegen de zin van de zittende (demissionaire) ministers, maar op verzoek van de meerderheid van de Staten, een formateur aanwees om een waarnemend kabinet te vormen. De gouverneur wordt door het staatshoofd aangewezen voor een periode van zes jaar op voordracht van de bewindspersoon voor koninkrijksrelaties van het Koninkrijk (en tegelijk van het land Nederland). Deze periode kan worden verlengd tot maximaal één termijn. De gouverneur wordt bijgestaan door zijn secretariaat, het kabinet van de gouverneur, en wordt geadviseerd door de Raad van Advies, bestaande uit ten minste 5 leden, aangewezen door de gouverneur. == Lista == Op 10 oktober 2010 werd Curaçao een land binnen het [[Koninkrijk der Nederlanden]]. Voor deze datum vertegenwoordigde de [[Lijst van gouverneurs van de Nederlandse Antillen (1954-2010)|gouverneur van de Nederlandse Antillen]] onder meer Curaçao. E promé gobernador di Kòrsou tabata [[Frits Goedgedrag]], kende tambe tabata e último [[gobernador di Antia Hulandes (1954-2010)|gobernador di Antia Hulandes]] prome ku esaki a wordu disolbi dia [[10 di òktober]] [[2010]].<ref>RNW.nl - [https://web.archive.org/web/20110120003916/http://www.rnw.nl/caribiana/article/gouverneurs-voor-curacao-en-sint-maarten Gouverneurs voor Curaçao en Sint Maarten]</ref> {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !! Nòmber !! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | | 2010 - 2012 | [[Frits Goedgedrag]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2012 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | (interino) |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Lucille George-Wout-crop.jpg|95px]] | 2013 - presente | [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> | 4 di novèmber 2013 |} {| class="wikitable" ! Van ! Tot ! Nomber ! Bijzonderheden |- | 10 oktober 2010 || novèmber 2012 || [[Frits Goedgedrag]] || |- | november 2012 || novèmber 2013 || [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] || interino |- | november 2013 || presente || [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> || |} == Lista di gobernador interino == Bij koninklijk besluit kunnen een of meerdere waarnemend gouverneurs worden benoemd die de gouverneur vervangen bij ziekte of afwezigheid of hem vervangen na zijn ontslag of overlijden. {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !![[Gobernador interino]]!! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2010 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | | 2013 - 2019 | [[Nolda Römer-Kenepa]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Michèle Russel-Capriles.jpg|95px]] | 2019 - presente | [[Michèle Russel-Capriles]] | 1 di yüni 2019 |} * 10 oktober 2010 - [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] * 1 juni 2013 - [[Nolda Römer-Kenepa]] * 1 juni 2019 - [[Michèle Russel-Capriles]]<ref>{{cite news|url=https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|werk=Curaçao.nu|titel=RMR benoemt Russel-Capriles tot waarnemend gouverneur van Curaçao|datum=17 mei 2019|bezochtdatum=8 juni 2019|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190608092330/https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|archiefdatum=2019-06-08}}</ref> {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] [[:Category:Organonan Gubernamental]] --------- {{Databox}} ==Idiomanan na Aruba == Aruba ta un sociedad sumamente multilingual caminda mayoria di e habitantenan ta domina mas cu un idioma. Hopi [[Arubiano]] ta capas di combersa den por lo menos tres di e siguiente idiomanan: Papiamento, Hulandes, [[Ingles]] y [[Spaño]] y ta cambia comodamente entre dos of mas di e idiomanan aki den bida diario, haciendo e isla un di e teritorionan linguisticamente mas diverso den Caribe. E [[pais insular]] tin dos [[idioma ofisial|idioma oficial]], cu ta [[Papiamentu|Papiamento]] y [[Hulandes]]. E sistema di enseñansa local ta rekerí pa studiantenan siña Ingles y Spaño desde scol basico. Otro idiomanan, manera [[Portugues]], [[Chines mandarin|Chines]], [[Idioma Krioyo Haitiano|Crioyo Haitiano]] y hopi otro, tambe ta wordo papia den comunidadnan minoritario riba e isla. Segun estimacion na 2010 e gruponan etnico mas grandi tabata: Hulandes 78.7%, [[Colombia]]no 6.6%, [[Venezuela|Venezolano]] 5.5%, [[Republika Dominikano|Dominicano]] 2.8% y [[Haiti]]ano 1.3%.<ref name=":0">{{en}}{{Citeer web |titel=Aruba |datum=2025-03-25 |werk=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |bezochtdatum=2025-07-28 |uitgever=Central Intelligence Agency}}</ref>, Tur e cuater idioma, Papiamento, Hulandes, Ingles y Spaño, cu ta wordo uza como idioma principal of idioma primario bou di e poblacion Arubano a mira cambio den e periodo di 1980 te 2010 (idioma principal ta expresa den tabel como % di e total).<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref>: {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! Idioma principal!! 1980<br>% || 1990<br>% || 2000<br>%!! 2010<br>% || Trend |- | [[Papiamentu|Papiamento]] || &nbsp;&nbsp;80.1 || &nbsp;76.6 || &nbsp;&nbsp;69.4 || &nbsp;&nbsp;68.3 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- | [[Spaño]] || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;7.4 || &nbsp;&nbsp;13.2 || &nbsp;&nbsp;13.5 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{increase}} |- | [[Hulandes]]|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;5.0 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;5.4 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.0 ||&nbsp;&nbsp;{{steady}} |- | [[Ingles]] || &nbsp;&nbsp;10.6 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.9 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.1|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7.0 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- |} == Idiomanan oficial == === Papiamento === {{wak articulo|Articulo principal: [[Papiamento na Aruba]]}} Segun Gobierno di Aruba, e [[lenga materno|idioma materno]] y idioma primario di casi tur Arubiano ta Papiamento,<ref>{{en}}{{Cite web |title=Language |url=http://www.aruba.com/ExploreAruba/Culture/language.aspx |url-status= |archive-url=https://web.archive.org/web/20110809190231/http://www.aruba.com/explorearuba/culture/language.aspx |archive-date=2011-08-09 |access-date= |website=aruba.com}}</ref> un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu su raiz te na [[siglo 16|siglo diesseis]]. Sinembargo, Papiamento no tabata papia extensamente na Aruba te den siglo 18 y 19, ora cu e idioma a bira mas presente den material riba e isla, particularmente den e bukinan di scol Catolico Romano. Papiamento ta un idioma mescla cu ta combina elementonan for di [[Portugues]], Spaño, Hulandes y tambe algun rasgo di idiomanan Africano y Arawak.<ref name=":0"/> Su evolucion a tuma luga na Corsou durante siglo 16 ora cu e Africanonan sclabisa y e sclabisanan Spaño a desaroya un medio comun pa por comunica entre nan mes. Desde mei 2003, Papiamento ta e di dos idioma oficial riba Aruba, hunto cu Hulandes<ref>[https://www.gobierno.aw/1311-kunst-wetenschappen-en-taal Landsverordening officiële talen], Gobierno di Aruba</ref>, y e ta ser considera como un marcador esencial di identidad nacional. Den area di enseñansa, Papiamento no tabata ricibi masha atencion na Aruba te na 1995. E idioma a wordo inclui oficialmente den e curiculo escolar na 1998 y 1999. Desde e tempo ey, e isla a brasa su idioma nativo. Awendia, bijbel, diccionario y cuentanan di hada skirbi den e idioma ta facilmente disponibel riba e isla. === Hulandes === Pa decadanan Hulandes ta un di e idiomanan oficial di e isla ya cu e isla ta un parti contituyente di [[Reino Hulandes]]. Apesar di su status oficial, e ta incomun como un prome idioma papia. Un estudio di Croes (2015) entre estudiantenan a revela cu, apesar di e uzo amplio di Hulandes como idioma di instruccion, e idioma practicamente no tin funcion comunicativo pafor di les.<ref name=":1">{{citeer web|url=https://studenttheses.uu.nl/bitstream/handle/20.500.12932/42633/The%2520Current%2520Context%2520of%2520the%2520Language%2520of%2520Instruction%2520in%2520Aruban%2520Education%2520-%2520Master%2520Thesis%2520-%2520Kristi%2520Lo-Fo-Sang.pdf?sequence=1|titel= The Current Context of the Language of Instruction in Aruban Education Towards a more inclusive Multilingual Education|auteur=Kristi Lo-Fo-Sang|datum=2022|uitgever=Universidad Utrecht}}</ref> Banda di enseñansa, e uzo di Hulandes ta principalmente den asuntonan huridico y di gobernacion.<ref>{{Cite web |title=About Us |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |access-date=2014-05-20 |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |archive-date=2014-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean}}</ref> == Otro idiomanan comun == === Ingles === Aruba a reconoce Ingles como un idioma internacional, y a exigi pa muchanan siña Ingles for di klas 4 di scol basico. Uzo di Ingles riba e isla ta data for di cuminsamento di [[siglo 19|siglo diesnuebe]], tempo cu e Inglesnan a ocupa [[Kòrsou|Corsou]], Aruba y [[Boneiru|Boneiro]]. Ora cu e gobernacion Hulandes riba e islanan a reanudá na [[1815]], autoridadnan a tuma nota di e uzo ya generalisa di e idioma.<ref name="Putte">{{Cite book |last=Van Putte |first=Florimon |title=Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd |publisher=de Walburg Pers |year=1999 |location=Zutphen |language=nl}}</ref> Fin di añanan 1920 y inicio di añanan 1930 un cantidad grandi di hende cu ta papia Ingles, for di particularmente [[Karibe anglofóniko|Caribe anglofonico]], a wordo treci na e isla durante e añanan di boom di petroli. Hopi di e inmigrantenan aki tabata biba den e area di [[San Nicolas]], caminda [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] tambe tabata situa. Te cu awe, hopi di nan descendiente a keda cu Ingles Crioyo como nan prome idioma.<ref name=":1"/> Aunke Ingles no ta e [[lingua franca]] riba e isla, el a bira un idioma hopi popular bou di e hubentud. Ademas, Ingles ta un di e idiomanan mas importante den economia di Aruba. Un di e sectornan economico principal ta [[turismo]], mientras un cantidad significante di turista ta procedente di Merca y Canada.<ref name=":1"/> Mas recientemente, tin un aumento den uzo di idioma Ingles den enseñansa superior, por ehempel na [[Universidad di Aruba]]. === Spaño === {{wak articulo|Articulo principal: [[Idioma Spaño na Aruba]]}} Prome cu gobernacion Hulandes, Aruba tabata un colonia Spaño di 1499 te 1636. Spaño a bira un idioma importante riba e isla den [[siglo 18|siglo diesocho]] debi na cercania y lasonan economico estrecho cu colonianan Spaño den cercania den loke awor ta [[Venezuela]] y [[Colombia]],<ref name="Putte" /> Door di e localisacion geografico aki di Aruba, awendia hopi Arubiano y inmigrante tambe ta domina Spaño; 85% di e poblacion ta papia Spaño como di dos idioma.<ref name=":0"/> Studiantenan Arubiano ta cuminsa siña e idioma for di klas 5 di scol basico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1291007560|titulo=Languages on Aruba}} {{References}} }} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Idioma]] ----------------------------------------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Hilda de Windt-Ayoubi''' ( ) ta un lingwista, traduktor, outor, poeta, kolumnista i papiamentista di [[Kòrsou]]. lingwista, poeta, pintor i traduktor di The Prophet di Kahlil Gibra == Bida == Hilda Ayoubi a nase i lanta na Kòrsou. Famia di 5 yu muhe di mayornan di Libano. Hilde de Windt-Ayoubi a studia idiomanan ingles i spañó, tambe literatura. Na 2014 a sali e buki 'E Profeta', un tradukshon ku el a hasi di e buki ingles 'The Prophet', obra maestral di e eskritor Kahlil Gibran. Pa esaki el a risibí na 2014 un distinshon di 'The George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair' na e universidat di Maryland. Hilda a skirbi su promé poemanan na 1972, tempu ku e tabata studiante na Nijmegen, Hulanda. Despues e no tabata aktivo mas. Na desèmber 2007 el a kuminsá skirbi atrobe, pero tabata te na 2009, inspirá pa su kolega Robbie Griffith (†), ku el a bolbe kuminsá skirbi i publiká. Su poemanan na ingles, hulandes, spañó i papiamentu ta sali regularmente durante e último dékada den e korant Amigoe. She was born and raised in Curaçao. She was a secondary school teacher and a lecturer at the University in Curacao. Her works include Gedicht (2018) and Geef me je Taal (2019); for her Papiamento translation of Kahlil Gibran’s The Prophet (2014), she was awarded the Kahlil Gibran Chair at the University of Maryland. In 2019 she received UNESCO’s Certificate of Merit for her work on Papiamento.<ref>https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/translingualism-translation-and-caribbean-poetry/ Translingualism, Translation and Caribbean Poetry], Werkgroep Caraibische Letteren (2022)</ref> She writes in Dutch, French, English, Papiamento and Spanish. == Bibliografia == * ''La dislocación de los elementos oracionales y la elipsis en los refranes de La Celestina'' (2011, UoC) * ''Gedicht'' (2018?, kolekshon di poesia) * ''Geef me je taal. Dat ik je beter versta / Duna mi bo idioma. Pa mi por komprondé bo miho'' (2019) * ''Translingualism, Translation and Caribbean Poetry'' (2022, kolekshon di poesia multilingual huntu cu Piet Muysken) Hilda De Windt – Ayoubi, schrijfster, dichteres, columniste, kunstenares en hispaniste uit Curaçao. Ze is bekend vanwege o.a. haar vertaling in haar moedertaal Papiaments van het bekende boek The Prophet van Kahlil Gibran, CDL University Press, verschillende vertalingen van gedichten en haar jarenlange publicaties van gedichten in vier talen in de krant Amigoe op Curaçao. Ze presenteerde op deze middag ook haar Papiamentse vertaling van The Prophet die dit jaar wereldwijd haar 100-jarig bestaan viert en al in 105 talen, waaronder ook het Hindi, is vertaald.<ref>Henk Moeniralam,[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/papiaments-gedicht-moedertaal-van-hilda-de-windt-ayoubi-ook-in-sarnami-vertaald/ Papiaments gedicht ‘Moedertaal’ van Hilda de Windt-Ayoubi ook in Sarnámi vertaald], Werkgroep Caraibische Letteren (2023)</ref> I studied at the Catholic University in Nijmegen, nowadays named Radboud University. I also studied at UoC in Curacao, Dutch Antilles. I have a Master degree in Education with major in the Spanish Language and a Bachelor degree in Public Relations. Further on, I have a minor degree (LO) in English. I have been teaching the Spanish Language and Literature for more than 30 years at a secondary school and also have been teaching Didactics, Analysis of Methods, Spanish Grammar and Oral and Written Communication for more than eight year at University of Curacao. I translated "The Prophet" (by Kahlil Gibran) into the Papiamentu language. This translation was published by the Maryland University Press. For this translation I was granted an award by the George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair for Values and Peace, May, 2014. Further on, I attended an art Academy for four years. As part of a group exhibition I exhibited four times several of my paintings. I write poetry in six languages, Papiamento, Dutch, English, Spanish, Italian, and French. Recently my first poetry book illustrated with twenty of my paintings was published by LM Publishers in the Netherlands. I Master different languages, for example, Dutch, Spanish, English, Papiamentu. Currently, I am also studying different other languages, like Italian, Quechua. I am very interested in promoting and conserving Native Languages. Therefore, my poetry often focuses on native languages. In 2019, my second poetry book that focuses on language will be published. I belief that it is of utmost importance to focus more on Literature (specifically on creative writing) and Art in the education at school.<ref>[https://independent.academia.edu/HildadeWindtAyoubi Hilda de Windt Ayoubi]</ref> {{Appendix}} -------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Sidney M. Joubert''' (☆ [[1939]] na [[Kòrsou]]) ta un dosente, lingwista i papiamentista di [[Kòrsou]]. Na 2023 el a risibí e titulo di ''doctor honoris causa'' di [[University of Curaçao]] pa su kontribushon na [[idioma]] [[papiamentu]]. == Bida == == Bibliografia == * Dikshonario di verso Papiamento-Hulandes NOTES Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC March 20, 2023 REDAKSHON.<ref>[https://kikotapasando.com/2023/03/20/eredoctoraat-voor-sidney-joubert-bij-de-uoc-sidney-joubert-doctor-honoris-causa-bij-de-uoc/ Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC / Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC], Willemstad, 18 maart 2023</ref> Op 16 maart jl. werd tijdens een plechtige openbare zitting van het College van Decanen van de Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (UoC), aan de heer Sidney. M. Joubert, het eredoctoraat verleend. In een volle Aula opende de Rector Magnificus, dr. Francis de Lanoy, deze plechtige zitting, waarbij hij alle aanwezigen in de zaal welkom heette, in het bijzonder de heer Joubert en de twee paranimfen, mevrouw Lucille Berry-Haseth en de heer Edward John Joubert, die hem flankeerden tijdens deze plechtigheid. De decaan van de Algemene Faculteit, drs. Adriënne Fernandes, nam vervolgens het woord, en ging kort in op de redenen die voor de Algemene Faculteit aanleiding waren om de heer Sidney Milton Joubert voor te dragen als kandidaat voor het eredoctoraat. Zij gaf aan dat de heer Joubert over een tijdsbestek van vijftig jaar, zich bijzonder verdienstelijk heeft gemaakt voor de gemeenschap, op het gebied van taalkunde van het Papiamentu. Bovendien wees zij erop dat de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan is. Het eredoctoraat, zo vervolgde zij, wordt als welverdiend eerbetoon aan deze kandidaat verleend voor zijn zeer uitzonderlijke prestaties in het kader van culturele en academisch gerelateerde verdiensten. De heer Joubert, met zijn talrijke merites is van bijzondere betekenis voor de Algemene Faculteit, die taal, literatuur en cultuur centraal stelt, de lerarenopleiding Papiamentu aanbiedt en een leerstoel heeft gerelateerd aan het bestuderen en verwerven van Papiamentu. Het is dan ook niet verwonderlijk dat vanuit deze faculteit de rol van het Papiamentu als algemene omgangstaal in de Curaçaose samenleving, met deze erebenoeming, bekrachtigd en versterkt wordt. Vervolgens nam de Rector Magnificus het woord, die na verwijzing naar de mogelijkheid die de Landverordening Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (LuoC) biedt (art. 37 lid 2), de heer Sidney M. Joubert en zijn twee paranimfen naar voren riep om hen ten overstaan van het College van Decanen de bul te overhandigen. Prof. dr. Ronald Severing, verbonden aan de Algemene Faculteit, en promotor van Sidney Joubert bij deze plechtigheid, sprak bij de laudatio, lovende woorden uit, verluchtigd met een powerpoint, met afbeeldingen van werken van de heer Joubert. Hij gaf aan dat de heer Joubert een fervente taaldeskundige en in het bijzonder een verwoede Papiamentist is. Eerder was hij docent Spaanse taal- en letterkunde op de middelbare school en de UNA en tevens beëdigd vertaler en lexicograaf. Hij werd bij de oprichting van het overheidsbureau Sede di Papiamentu (1983) aangesteld om aan een vocabulaire van het Papiamentu te werken. Sindsdien zijn er van zijn hand ten behoeve van het Papiamentu, vocabulaires (1988, 1990) verschenen en verder woordenboeken in druk (1991, 1999, 2007), met supplementen (1997), een taalgids Papiamentu voor toeristen (1994), digitale woordenboeken (2002), online versies (Google Chrome, Microsoft Edge, Mozilla Firefox en Safari) en achtereenvolgende spellingcheckers Papiamentu voor Microsoft Office (2003-2014) Windows 98-8.1 (2001, 2007, 2014). Naast kenner van de taalkunde van het Papiamentu en de autoriteit op het gebied van de gemeenschappelijke Papiamentse woordenschat, is de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan, blijkens de omvangrijke driedelige gezamenlijke uitgave in het Papiamentu, Pa saka kara (1109 pp., 1983); ook verzorgde hij met auteursgroepen tweetalige Nanzi-boeken (2005, 2019). Hij is Papiamentu-connaisseur bij uitstek, getuige de talrijke publicaties van zijn hand en ook samen met lokale en buitenlandse deskundigen. Hij heeft zich bekwaamd en intensief ingezet voor het promoten van de studie, kennis en correct gebruik van het Papiamentu vanaf begin zeventiger jaren tot heden. Hij is ook medeverantwoordelijk voor de meer dan 400 woorden Antilliaans-Nederlands die in het Groene Boekje zijn opgenomen. Gedurende een aantal jaren, zijn de krantenteksten van het Antilliaans Dagblad en de Amigoe verzameld. Uit die verzameling zijn door onder andere de heer Joubert karakteristieke woorden geselecteerd die in het Groene boekje terecht zijn gekomen als: empaná, blenchi, dushi, karkó en snèkbar. Tevens is hij vanaf het begin (1999) tot recentelijk (2018) betrokken geweest bij de samenstelling van het Papiamentu-dictee en ook als jurylid van het jaarlijkse Diktado Nashonal Papiamentu in de aula van de UoC. De eredoctor is reeds meerdere malen eervol onderscheiden en heeft meervoudig eerbewijs mogen ervaren vanuit diverse maatschappelijke en academische instituties. Na de laudatio van zijn promotor kreeg dr. Sidney Joubert het woord van de rector. Hij liet weten dat toen hij van zijn benoeming op de hoogte werd gesteld, verrast was en zeer geëmotioneerd raakte. Hij dankte dan ook allen die betrokken waren vanaf de voordracht tot aan zijn benoeming. Hij vertelde hoe zijn belangstelling voor het Papiamentu begon. Dat gebeurde tijdens de colleges die hij volgde bij drs. Raúl Römer aan de Universiteit van Amsterdam. Raúl Römer onderzocht het Papiaments als toontaal. Joubert gaf voorbeelden als mata (plant) en mata (doden). Er was verschil in toon, hoog laag en laag hoog te horen. Op Curaçao werd Antoine Maduro zijn leermeester, waar hij ook mee samen werkte. Hij werd al snel door de overheid in twee opeenvolgende spellingcommissies voor het Papiamentu benoemd, in de commissie Römer en de commissie Jonis. Bij het Buki di oro, het gouden boekje met de officiële spelling van de overheid (2009), had hij ook zitting in de commissie die het werk voorbereidde. Na dit dankwoord en bijzonderheden over zijn werk, sloot de Rector Magnificus de officiële zitting. In het informele deel dat daarop volgde, spraken beide paranimfen de pas gedoctoreerde promotus toe. Lucille Berry-Haseth wees op haar lange vriendschap met de gepromoveerde en hun samenwerking op het gebied van Papiamentu. De laatste tien jaar hebben zij zich samen met een redactieteam beziggehouden met een verklarend woordenboek Papiamentu. Zij sloot af met een prachtige voordracht van het gedicht Oda na Sidney, dat zij eerder (2018) aan hem opdroeg. Vervolgens wist paranimf Edward John te vertellen dat zijn vader bekend stond als de leraar Spaans van het Peter Stuyvesant College. Hij vond het een eer dat hij de paranimf mocht zijn bij de promotie van zijn vader. Het informele deel werd afgesloten met een voordracht door Gregory Berry, die bij het publiek erg in de smaak viel met humoristische teksten uit de Papiamentu-literatuur van Guillermo Rosario, Pierre Lauffer en Elis Juliana. Het geheel werd afgesloten met een geanimeerde receptie op de patio van de Universiteit van Curaçao. {{Appendix}} ---------------- '''Frank Martinus Arion''', pseudónimo di '''Frank Efraim Martinus''' (n. [[17 di desèmber]] [[1936]] na [[Kòrsou]] - f. [[28 di sèptèmber]] [[2015]]) tabata un eskritor, poeta i lingwista [[Antias Hulandes|antiano]]. E tabata skirbi obranan tantu na idioma [[hulandes]] komo [[Papiamentu]]. Su obra mas famoso ta e novela ''Dubbelspel'' (Changá). E ta konosí tambe pa su investigashon di e orígen di Papiamentu i pa su empeño pa uso di Papiamentu komo idioma di instrukshon. == Biografia == Frank Martinus Arion a nase na 1936 i ta un di tres yu di Minuel Martinus Arion i Marina Jansen di bario di Buena Vista, [[Willemstad]]. Poko despues di su nasementu e famia ta muda pa [[Aruba]], unda su tata a wòrdu empleá pa e refineria [[Lago Oil & Transport Company|Lago]]. Ku kuater aña su mama i un ruman ta fayesé den un aksidente di tráfiko, despues di kual e ku su otro ruman a wòrdu mandá bek Kòrsou i alohá serka varios miembro di famia. Frank Martinus Arion a lanta den bario di [[Otrobanda]]. Fo'i skol básiko su talento pa skirbimentu a keda manifesta; den su último aña na skol básiko e ta gana e Premio Neerlandia pa e mihor ensayo na hulandes. Frank was een heel goede leerling. Hij mocht op de lagere school een aantal klassen overslaan. Durante su tempu na skol e ta kuminsa usa e nòmber Frank Efraim Martinus pa motibu di e laso ku su tata tabatin ku e [[partido polítiko]] [[Partido Nashonal di Pueblo|PNP]]. E no tabata deseá di wòrdu asosiá ku e aktivismo polítiko di su tata; te añanan 50 e ta usa su fam original pa publikashon di su promé obranan. Na kabamentu di skol sekundario na 1955, Arion ta muda pa [[Hulanda]] unda e ta studia idioma i literatura hulandes na [[Universidat di Leiden]]. Durante su temporada na universidat ela lanta e komunidat studiantil "Baranka Antilliana", kual tabata fungi komo refugio pa studiante prosedente di [[Antias Hulandes]], manera e mes. Tambe den e époka aki e tabata skirbi un seri di poema, kualnan a sali publika pa prome bes den e revista "Antilliaanse Cahiers" komo kolekshon titulá ''Stemmen uit Afrika''. ----- Na zijn schooltijd verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal- en letterkunde ging studeren aan de Universiteit Leiden. Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die, net als hijzelf, afkomstig waren uit de Nederlandse Antillen. Ook schreef hij in deze jaren een reeks gedichten, die in 1957 voor het eerst als bundel onder de titel Stemmen uit Afrika werden gepubliceerd in het tijdschrift Antilliaanse Cahiers. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het mede door hem opgerichte tijdschrift Encuentro Antilliano. Ook las hij regelmatig voor in het programma van de Nederlandse buitenlandse radio. Kort voor het einde van zijn studie onderbrak hij deze en keerde voor enige tijd terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij onderzoek deed naar de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiamentu. Hij publiceerde de resultaten van dit onderzoek in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch verder te studeren en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij het Instituut voor Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam.[2] Onder invloed van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel, waarin hij aan de hand van vier mannen die domino spelen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen in die tijd. Via de personages in de roman heeft Arion kritiek op de rebellen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen.[3] De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs. Arion doneerde het prijzengeld van 1000 ƒ aan de strijd tegen het apartheidsbeleid in Zuid-Afrika. In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam, waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin.[4] Vertaald met www.DeepL.com/Translator (gratis versie) de.wiki: Na zijn afstuderen verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal en Nederlandse letterkunde begon te studeren aan de Universiteit van Leiden . Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die net als hij uit de Nederlandse Antillen kwamen . Hij schreef in deze jaren ook een reeks gedichten, die in 1957 als bundel verscheen onder de titel Stemmen uit Afrika in het tijdschrift Antilliaanse Cahierswerden voor het eerst gepubliceerd. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het dagblad Encuentro Antilliano , waarvan hij medeoprichter was . Ook gaf hij regelmatig lezingen in het Nederlands buitenlands radioprogramma . Kort voor het einde van zijn studie brak hij het af en keerde voor een tijdje terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij zich bezighield met de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiaments. De resultaten van dit onderzoek publiceerde hij in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch zijn studie voort te zetten en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij de afdeling Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam . [2] Onder de indruk van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao, begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel , waarin hij aan de hand van het voorbeeld van vier dominospelende mannen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen op die tijd. Via de personages in de roman uit zich Arion kritisch over de opstandelingen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen. [3]De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en CW van der Hoogtprijs . Arion doneerde het prijzengeld van ƒ 1000 om de apartheid in Zuid-Afrika te helpen bestrijden . In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam , waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap van de stad. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin (in het Engels: "Farewell to the Queen"). [4] In 1975 ging Arion naar Zuid-Amerika, waar hij een aanstelling als docent aanvaardde aan een instituut voor de opleiding van leraren in de Nederlandse kolonie Suriname , die net onafhankelijk werd. Hier trouwde hij ook met zijn vrouw Trudi Guda, met wie hij twee kinderen zou verwekken. In 1980, na de machtsovername van Desi Bouterse , verliet het gezin Suriname en keerde terug naar Arion's thuisland Curaçao. Daar werkte hij aan de standaardisatie van het Papiaments en begon hij opnieuw onderzoek te doen naar de oorsprong ervan. Hij was vooral geïnteresseerd in de overeenkomsten tussen het Papiaments en de varianten van het Kaapverdiaans Creools, die worden gesproken op de eilanden voor de westkust van Afrika. Ook voerde hij campagne voor de invoering van het Papiaments als basisschooltaal op Curaçao, waardoor hij soms in conflict kwam met de lokale autoriteiten. In dit kader schonk hij in 1987 de particuliere basisschool Skol Humanistiko Erasmo , waar lessen werden gegeven in Papiaments. [5] Gedurende deze tijd begon Arion meer politiek betrokken te raken, wat culmineerde in de oprichting van zijn eigen partij, de Kambio Radical ("Radical Reversal", kortweg KARA) in 1988. KARA kreeg echter nooit genoeg stemmen om een ​​zetel in het parlement van het eiland te winnen. [6] In 1996 promoveerde Arion aan de Universiteit van Amsterdam. Zijn proefschrift was getiteld De kus van een slaaf. Papiaments West-Afrikaanse connecties en de oorsprong van het Papiaments en andere talen verkend. Hij bracht onder meer de stelling naar voren dat het Papiaments sterker dan voorheen bekend was beïnvloed door de geheime taal Guene, die door de plantageslaven van Curaçao werd gebruikt. Daarnaast heeft het Guene ook andere Caribische talen beïnvloed en zelfs de Engelse en Nederlandse taal. [7] == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doktoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (kontiniendo: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'') * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Mira tambe == * [[Gueni]] {{Commonscat|Frank Martinus Arion}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =191263500|titulo=Frank Martinus Arion}} {{References}} ;Lista di fuente * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3, pág. 405–410. * Wim Rutgers: ''Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba'', Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, pág. 272. * B. Jos de Roo: ''Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958'', Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam (2014), ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. Den: ''A History of Literature in the Caribbean''. Tomo 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia (2001), ISBN 90-272-3448-5, pág. 362. * ''Schrijver Frank Martinus Arion overleden''. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * ''Writer Frank Martinus Arion Passed Away'', Curacaochronicle.com (28 di sèptèmber 2015}}</ref> * ''Frank Martinus Arion geeft lintje terug'', Trouw.nl. (16 di desèmber 2008) }} {{DEFAULTSORT:Arion, Frank Martinus}} [[:Category:Ganador premio Cola Debrot]] [[:Category:Hende]] [[:Category:Kòrsou]] == Referensia == * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 407–408. * Wim Rutgers: Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba. 1. Auflage. Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, S. 272. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 408–409. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 410. * B. Jos de Roo: Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958. Hrsg.: Universiteit van Amsterdam. 1. Auflage. Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam 2014, ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. In: A History of Literature in the Caribbean. Band 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia 2001, ISBN 90-272-3448-5, S. 362. * Schrijver Frank Martinus Arion overleden. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * Frank Martinus Arion geeft lintje terug. In: trouw.nl. 16. Dezember 2008, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). == Weblinks == {{Commonscat}} [[:Category:Korsou]] [[:Category:Eskritor]] [[:Category:Hende]] Kort na de geboorte verhuisde het gezin naar Aruba, waar de vader een baan had aanvaard bij een plaatselijke oliemaatschappij. Toen hij vier jaar oud was, stierven Arions moeder en jongere broer bij een ongeval, waarna Frank en zijn zus werden teruggestuurd naar Curaçao, waar ze onderdak vonden bij verschillende familieleden. Zijn schrijftalent bleek al toen hij op de lagere school zat; in het laatste jaar van de basisschool won hij de Neerlandiaprijs voor het beste essay in het Nederlands. Tijdens zijn schooltijd begon hij de naam Frank Efraim Martinus voor zichzelf te gebruiken. De achtergrond was de politieke betrokkenheid van zijn vader bij de Nationale VolkspartijCuraçao, waardoor de naam "Arion" bekend werd bij veel bewoners van het eiland. Frank wilde echter niet geassocieerd worden met het politieke activisme van zijn vader; pas in de jaren vijftig gebruikte hij zijn oorspronkelijke achternaam weer voor de publicatie van zijn eerste werken. [1] '''Frank Martinus Arion''', seudónimo de '''Frank Efraim Martinus''' ([[Curazao]], [[17 de diciembre]] de [[1936]]-[[28 de septiembre]] de [[2015]])<ref name=fallece>{{cita noticia|título=Writer Frank Martinus Arion Passed Away|url=http://curacaochronicle.com/local/writer-frank-martinus-arion-passed-away/|fechaacceso=29 de septiembre de 2015|obra=curacao chronicle|fecha=28 de septiembre de 2015|idioma=inglés}}</ref> fue un escritor antillano. En 1955 se trasladó a los [[Países Bajos]] para estudiar letras neerlandesas en la Universidad de Leiden. En 1981 volvió a instalarse en su ciudad natal, tras residir unos años en [[Paramaribo]] ([[Surinam]]). Fue un fuerte promotor del [[papiamento]]. Hij werkte in Nederland , Suriname en de Nederlandse Antillen en schreef in het Nederlands en Papiaments . De roman Dubbelspel (nl) (1973) is zijn eerste boek en zijn grootste publiekssucces. == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' (Changa)<ref>[http://www.diegopuls.com.ar/index.php?option=com_content&task=view&id=112&Itemid=39&lang=es Doble juego, fragmento traducido al español (inédito)]; visitado el 21 de febrero de 2012</ref> *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doctoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (contiene: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'' * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Referencias== {{listaref}} == Link eksterno == *{{Enlace roto|1=[http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 página web sobre Arion del Fondo de las Letras Neerlandesas (en inglés)] |2=http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 |bot=InternetArchiveBot }} ------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Abraham Daniel Jesurun''' (n. [[20 di aprel]] 1839 na [[Korsou]] - f. [[20 di mart]] [[1918]] na [[Korsou]]) tabata un ....... [[Kòrsou]]. == Biografia == Jesurun a nase na aña 1939 na Willemstad. * Kasa ku Rachel David Capriles na 1880. * Na 1905 elegi Presidente di KVK Korsou. van 1884 tot 1919 In het grote boek over de History of the Jews of the Netherlands Antilles (1970) wordt Abraham Daniel Jesurun (1839-1918) ‘Curaçao’s then most cultured man’ genoemd, die verschillende talen in woord en geschrift beheerste. Hij wordt bijvoorbeeld een ‘specialist in Papiamento’ genoemd (Emmanuel & Emmanuel 1970, 1: 411, 454). Jesurun blijkt een belangrijk man geweest te zijn op Curaçao. Zo was hij secretaris-directeur van de Aruba Phosphaat Maatschappij, vele jaren voorzitter van de Kamer van Koophandel en Nijverheid en directeur van de Curaçaosche Bank. Ook is hij lid van de Koloniale Raad geweest en bestuurslid van het Geschied-, Taal-, Land- en Volkenkundig Genootschap te Willemstad. Voor al die activiteiten is hij onderscheiden: hij werd eerst ridder in de orde van OranjeNassau (1908), later officier (1913). In de serie ‘beroemde personen’ werd er in 1998 een postzegel met zijn beeltenis erop uitgebracht. <ref> ''Jan Noordergraaf'', [https://www.ivdnt.org/images/stories/onderzoek_en_onderwijs/publicaties/trefwoord/Papiaments_def.pdf Lexicografie op Curacao: Abraham Jesurun en zijn woordenlijst van het Papiaments (1898)]</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=it|oldid =129014577|titulo=Emilio Teza}} {{References}} }} [[:Category:Linguistica]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62275387|titulo=Dialect}} {{References}} }} [[:Category:Idioma]] ------- {{Variante|a}} [{Databox}} '''Pidgin''' ta e idioma ---------------- {{Databox}} E '''álfabèt latin''' ta un [[álfabèt|skritura alfabétiko]] foi kual den kurso di [[siglo]]nan a desaroyá un kantidat di álfabèt pa uso den kasi tur idioma skirbi den hemisferio oksidental, prinsipalmente na Nort i Sur Amerika, kasi henter [[Oropa]], Afrika supsahara i un kantidat di pais asiatiko na Oustralasia i Asia Sentral. E skritura latin tin e kantidat di usuario mas grandi na mundu. E skritura latin e ta forma e base di e [[Alfabèt Fonétiko Internashonal]] (IPA), i e 26 lèter mas komun ta e lèternan di e [[ISO basic Latin alphabet]]. E ta un álfabèt bikamaral di trinta lèter, kreá fin di siglo nuebe den imperio búlgaro (e aktual [[Nort Macedonia]]), pa e disípulonan di pader Cyrille òf posiblemente Clément d'Ohrid (e promé obispo di e iglesia ortodokso di [[Bulgaria]]) i ta basá riba e álfabèt [[Gresia|griego]] i glagolítiko. Ainda na komienso di siglo 21 ta usa e [[álfabèt siríliko]] den un kantidat di [[idioma slaviko]], entre otro búlgaro, masedoniano, [[idioma montenegrino|montenegrino]], servio, ukraniano, ruso i bieloruso. Bou influensia [[Rusia|ruso]] e ta komun tambe den hopi idioma ku no ta idioma slaviko manera [[kazachs]], [[idioma kirguis|kirguis]], [[tatar]] (idioma [[Turkia|turko]]), [[tajikistano]], [[idioma mongoles|mongoles]] inkluso hopi otro idioma chikitu. Te [[1859]] e tabata e skritura di e [[idioma rumano]] i den e antiguo [[Moldavia]] tabata skirbi e [[idioma moldaviano]] (un [[dialecto|dialekto]] rumano) ku un álfabèt siríliko. * Het Latijns schrift[1] is een alfabetisch schrift waarvoor in de loop der eeuwen een aantal alfabetten zijn ontwikkeld voor gebruik in vrijwel alle westerse geschreven talen, voornamelijk Noord- en Zuid-Amerika, bijna heel Europa, Sub-Saharaans Afrika en een aantal Aziatische landen in vooral Australazië en Centraal-Azië. Het Latijns schrift heeft het grootste aantal gebruikers ter wereld.[2] * '''Latin script''', also known as '''Roman script''', is a set of graphic signs ([[Writing system#General properties|script]]) based on the letters of the [[classical Latin alphabet]]. This is derived from {{cns|a form of the [[Cumae alphabet|Cumaean Greek]] version of|date=September 2021}} the [[Greek alphabet]] used by the [[Etruscan civilization|Etruscans]]. Several [[Latin-script alphabet]]s exist, which differ in graphemes, collation and phonetic values from the [[classical Latin alphabet]]. The Latin script is the basis of the [[International Phonetic Alphabet]], and the 26 most widespread letters are the letters contained in the [[ISO basic Latin alphabet]]. Latin script is the basis for the largest number of alphabets of any [[writing system]]{{sfn|Haarmann|2004|p=96}} and is the [[List of writing systems by adoption|most widely adopted]] writing system in the world (commonly used by about 70 percent of the world's population). Latin script is used as the standard method of writing in most Western, Central, as well as in some Eastern European languages, as well as in many languages in other parts of the world. ----------------- amwygnfz77nvdv2lovbcccnqom0i087 203650 203649 2026-09-09T12:26:56Z Caribiana 8320 203650 wikitext text/x-wiki * [https://www.ea.aw/pages/wp-content/uploads/2019/09/Literatura-na-papiamento-havo.pdf Literatura na papiamento] nieuw: [[diptongo]] - [[triptongo]] - [[gramatika]] - [[frase]] - [[silaba]] - [[semántika]] - [[suheto]] - [[supstantivo]] - [[athetivo]] - [[verbo]] - [[vocal]] - [[consonante]] - [[sufiho]] - [[atverbio]] - [[koma]] - [[pronòmber]] - [[singular]] - [[plural]] ------------------------- {{infobox organisacion |variante = c | nomber = Wintertuin Curacao | funda = 2017? | fundado= Joeri Oltheten | sede = [[Willemstad]] | pais = {{CUW}} | director = Joeri Oltheten | website = https://wintertuincuracao.org/ }} '''Wintertuin Curacao Festival''' ta un festival di literatura, kontamentu di storia i arte di tarima, ku ta tuma luga anualmente na Kòrsou. organisashon literario na Willemstad, [[Kòrsou]]. * Joeri Oltheten is initiatiefnemer en directeur van Wintertuin Curacao.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/23046-curacao-doughnut-economy ], (29 di yanuari 2021)</ref> Wintertuin Curaçao ta aktivo for di 2017 komo organisashon ruman di Wintertuin, trahando pa fortalesé e infrastruktura literario den region di Karibe. Ku enfoke riba literatura i kontamentu di kuenta, e fundashon ta duna e kuentanan di habitantenan di e isla un lugá sentral den tantu e kultura oral komo skirbí di Kòrsou.<ref name="nl">https://wintertuin.nl/productie/wintertuin-curacao/ Wintertuin Curaçao], wintertuin.nl</ref> Aunke nos ta kolaborá estrechamente, Wintertuin i Wintertuin Curaçao ta dos fundashon separá, kada un ku su propio tim i enfoke. Huntu, nos ta komprometé na fortalesé e sektor literario di Kòrsou i oumentá akseso na e paisahe literario hulandes pa eskritornan talentoso di e isla.<ref name="nl"/> ==Notes== nl.wiki: Wintertuin is een literatuurorganisatie in de Nederlandse stad Nijmegen. Wintertuin organiseert literatuurprogramma's, workshops, industriedagen en literatuurfestivals, waaronder het jaarlijkse Wintertuinfestival in Nijmegen, en de Industriedag (voorheen bekend als Nieuwe Types) waar de toekomst van literatuur besproken wordt. Wintertuin onderhoudt warme banden met zusterstichting Wintertuin Curaçao. Daarnaast geeft Wintertuin diverse werken van Curaçaose schrijvers uit.[https://wintertuin.nl/productie/wintertuin-curacao/] ------- Leaving from living in a small apartment in Amsterdam, Oltheten had a chance to start with Wintertuin in Curaçao. Wintertuin is a literature organization which does lots of work in literature and story telling and the idea was to start some projects in Curaçao. I set up the foundation Wintertuin Curaçao and my first project became “Kurá di kuenta”. It is about stories of the elderly and it fits with our oral tradition. We have an aging population where a lot of people live in isolation. We have done “Kurá di kuenta” 4 to 5 times and it is a great thing to do.<ref name="Joeri">[https://share2uplift.org/influencer-joeri-oltheten/ Influencer Joeri Oltheten], share2uplift.org (desèmber 2020)</ref> We have also organized festivals and an international writing course, where spoken word artists from Holland and Belgium were presenting their poetry skills and enabling local artists.<ref name="Joeri"/> Projects: * 2024: Wintertuin Curacao Festival bij Lanthuis Vredenberg.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/30067-literatuur-en-meer-op-wintertuin-curacao-festival (23 di septemper 2024)</ref> Wintertuin Curaçao Festival is the largest annual literary festival of the ABC islands. The first edition took place in 2019 at the National Library of Curaçao. Wintertuin Curaçao has grown into a breeding ground for new writing talent, such as [[Ange Jessurun]] (Faya Lobi, 2022), [[Maghalie van der Bunt-George]] (Oro is goud, 2023) and [[Etienne Ys]] (De Barmhartige Staat, 2024).<ref>https://wintertuincuracao.org/project/wintertuin-curacao-festival-2/</ref> one of the Caribbean’s premier annual festival for literature, storytelling and performing arts. The Wintertuin Curaçao Festival celebrates cultural diversity and a vibrant reading culture through powerful stories. * project FLI: Future Language Innovation FLI<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/30786-verbinding-door-taal Verbinding door taal], [[Antilliaans Dagblad]] (22 di februari 2025)</ref> * LengaGPT <ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/30813-wintertuin-lanceert-lengagpt (28 di februari 2025)</ref> * kurso di tradukshon * Creative writing academy Curacao {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] [[:Kategoria:Papiamento]] [[:Kategoria:Kultura di Kòrsou]] ------------------------ {{Appendix|1=|2= '''Literatuur''' * Martinus, Frank (1996), ''The kiss of a slave: Papiamentu’s West-African connections'', Universiteit van Amsterdam * Hartog, Johannes (1961, p 433), ''Curaçao: Van kolonie tot autonomie III, Vol.I,'', De Wit. '''Bronnen en voetnoten''' * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=|titel=|oldid=|datum=}} {{References}} }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Hulandes Caribeño''' of '''Hulandes Antiano''' ta un variante di [[idioma]] [[Hulandes]] cu a desaroya? na e [[Islanan ABC]], islanan perteneciente na Caribe Hulandes. Por considera esaki como un dialecto regional di Hulandes.? Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. == Contexto == E poblashon lokal i papiadónan hulandes riba Islanan ABC tabata papia i skirbi hulandes mesklá ku konstrukshonnan i palabranan for di papiamentu i otro idiomanan: “hopi plaka verdienen” (pap.: hopi sèn); “kabrieten in de koor” (Pap.: cabritonan den cura); y “een pastechi eten” (Come un pastechi) (Pap.: pasty). E uso aki a bira konosí komo Hulandes Antiano.<ref>[[Ronald Severing|Severihng, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden], literatuurgeschiedenis.org</ref> E norma den polítika di gobièrnu pa loke ta trata hulandes a kambia. E norma di idioma no ta limitá mas na Hulanda, sino tambe na Vlaanderen i e teritorionan den eksterior: e islanan kaminda palabranan hulandes antiano a originá ku no ta aparesé na Hulanda mes, i tambe na Sürnam independiente, kaminda ta usa hulandes surinam. E atenshon kresiente aki pa variedatnan di hulandes, pa multilingualismo, i pa interpretashon kultural a kondusí na inklushon di palabranan for di hulandes karibense den e vokabulario ofisial di e idioma hulandes. A base di un base di dato di palabra di korantnan na idioma hulandes riba e islanan, a hasi un selekshon di mas ku 400 palabra. E palabranan Hulandes Caribense aki, cu a wordo agrega na e Buki Berde di 2015, no ta aparece den Hulandes Standard. Por haña palabranan manera dushi (dushi, dushi), botika (botika kombiná ku botika), ayó (saludo), i eilandsraad (un tipo di konseho munisipal riba e islanan). Anteriormente, na 2005, alrededor di 500 palabra hulandes surinam a aparesé den e lista aki: afingisoep (sòpi di yuka), husselen (scrabble) i Sranan (krioyo surinam). Komo ku Antia no ta eksistí mas i Sürnam, ku Hulandes komo idioma ofisial, a bira miembro asosiá di Union di Idioma Hulandes, e término Hulandes Karibense ta wòrdu usá mas i mas pa e idioma Hulandes riba e islanan i na Sürnam. {{Appendix}} ----- Caribisch-Nederlands is de taalvariant van het Nederlands die gesproken wordt in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Deze variant wijkt op verschillende punten af van het Europees-Nederlands, zowel in uitspraak als in woordkeuze en grammatica. Op de Benedenwindse Eilanden (Aruba, Bonaire, Curaçao) is Papiaments de meest gesproken moedertaal, terwijl op de Bovenwindse Eilanden (Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius) Engels vaker de moedertaal is. ==Verschillen met Europees-Nederlands==: *Uitspraak: Er zijn verschillen in de uitspraak van klinkers en medeklinkers, en de intonatie kan anders zijn. * Woordenschat: Er zijn specifieke woorden en uitdrukkingen die in het Caribisch-Nederlands gebruikt worden, maar niet of minder vaak in Europees-Nederlands. * Grammatica: Er kunnen kleine grammaticale verschillen zijn, bijvoorbeeld in de volgorde van woorden of in het gebruik van bepaalde werkwoordstijden. * Invloed van andere talen: Papiaments: Op de ABC-eilanden heeft het Papiaments een grote invloed op het Nederlands. Veel Caribisch-Nederlandse woorden en uitdrukkingen zijn ontleend aan het Papiaments. Engels: Op de Bovenwindse eilanden heeft het Engels een grotere invloed. Ook hier zijn er invloeden merkbaar in de woordenschat en grammatica. * Onderwijs: In het basisonderwijs op de Benedenwindse eilanden wordt steeds meer onderwijs gegeven in het Papiaments. Het Nederlands wordt vaak als vreemde taal aangeboden. In het middelbaar onderwijs is het Nederlands wel de instructietaal. Op de Bovenwindse eilanden wordt in toenemende mate Engels gebruikt als instructietaal, ook in de Nederlandstalige scholen. * Conclusie: Caribisch-Nederlands is een levendige en diverse taalvariant die zich aanpast aan de lokale context en invloeden van andere talen ondergaat. ------ Hulandes ta un idioma oficial den Caribe Hulandes.<ref>https://taalunie.org/dossiers/22/nederlands-in-het-caribisch-gebied-en-suriname ]</ref> Omdat Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk geen omgangstaal is, maakt het onderwijs daar de omslag van moedertaalonderwijs Nederlands naar een vreemde taal aanpak. Hulandes semper tabata un idioma minoritario. Habladónan di Papiamentu tin bia ta konsiderá e Antianonan di abla Hulandes komo show-off, imitadó di e Hulandesnan. E label ey ta mas fuerte ora hende no ta dispuesto pa papia Papiamento. <ref>Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> Hulandes Antiano ta wòrdu distinguí for di Hulandes Standart pa e aksento. Bakhuis ta agregá ku Antianonan tambe ta agregá palabranan Papiamentu, ta konhugá verbonan Papiamentu na e manera Hulandes, i ta usa zonidonan típiko. Esaki ta conduci na frasenan manera: “Ai no,” “mi tin” “hopi,” “sakeerd” hopi potret pero nan ta “hodidu”! -- nl.wiki:[[:nl:Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden]]Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. Op de Benedenwindse ABC-eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) is de moedertaal vaak Papiaments, en op de Bovenwindse SSS-eilanden (Sint Maarten, Saba en Sint Eustatius) Engels. {{Appendix}} '''Caribisch‑Nederlands''', ook wel bekend als '''Antilliaans Nederlands''', is een in de ABC‑eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) gesproken vorm van het Nederlands, die sterk beïnvloed is door talen zoals Papiamento en Spaans. Het wordt gebruikt door Nederlandssprekenden op de eilanden, en bevat vaak woorden en zinsconstructies uit het Creooltaal Papiamento en regionale varianten. ==Gebruik en kenmerken== Spraak en schrijfwijze van Nederlands op de ABC‑eilanden mengen reguliere Nederlandse zinnen en woordenschat met Papiamentstalige of lokale uitdrukkingen. Voorbeelden hiervan zijn: * “hopi plaka verdienen” (veel geld verdienen) * “kabrieten in de koraal” (geiten op de erf) * “een pastechi eten” (een pasteitje eten) Dergelijke constructies behoren tot typische voorbeelden van Antilliaans Nederlands, waarin Papiamentse woorden (zoals hopi, plaka, pastechi) direct geïntegreerd zijn in het Nederlands. ==Sociolinguïstische context== In de lagen van de bevolking waar Nederlands als thuistaal wordt gesproken — vaak binnen families of in het onderwijs — wordt deze variant beschouwd als “tropisch Nederlands”. Sprekers worden in Nederland soms als dialectisch afwijkend ervaren en kunnen als “makamba” (Nederlander) worden bestempeld, vooral wanneer zij geen Papiamento spreken.<ref name="ntr">Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> De variant is te herkennen aan: *het gebruik van Papiamentse werkwoorden en woorden, *typische accenten, klankkleur en uitspraak, *de toepassing van regionale grammaticale structuren, zoals in: Ai no, ik heb hopi veel foto’s gesakeerd, maar ze zijn hodidu! == Aantal sprekers en taalgebruik == Hoewel het Nederlands in de Caribische delen van het Koninkrijk officieel is, wordt het meestal als tweede of derde taal gebruikt: in het dagelijks leven domineren Papiamento, Spaans en Engels. Op Bonaire is Nederlands moeders­taal voor ongeveer 15 % van de bevolking (2021), Spaans is even frequent; op Sint Eustatius en Saba ligt dat rond 4 % <ref>https://longreads.cbs.nl/the-caribbean-netherlands-in-numbers-2022/what-percentage-of-the-population-speaks-dutch/</ref> ==Identiteit en perceptie== De variëteit speelt een rol in identiteitsconstructie. Nederlandssprekende Antillianen voelen zich soms “niet helemaal thuis” in Nederland of in de Papiamentstalige gemeenschap, juist vanwege de gemengde taalstijl. Taalpuristen waarschuwen tegen het gebruik van Engelse of Spaanse leenwoorden in Papiamento, terwijl anderen juist blij zijn met de talenmix als onderdeel van de lokale identiteit.<ref name="ntr"/> == Vergelijking met andere niet-Europese Nederlandsvarianten == Nederlands wordt ook gesproken in de Caribische special gemeenten (Bonaire, Sint Eustatius, Saba), maar daar zijn andere varianten gangbaar, bijvoorbeeld Virgin Islands Creole Dutch. Die heeft, net als Antilliaans Nederlands, een sterke mix met andere talen.<ref>Welmoed Ventura, https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/gelijkenis-deens-antilliaans-creole-dutch-en-sranantongo/ Gelijkenis Deens-Antilliaans Creole Dutch en Sranantongo]</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Na [[Aruba]]''' e presencia di '''idioma Spaño''' ta significativo. E pais Caribense, cu [[Hulandes]] y [[Papiamentu|Papiamento]] como [[idioma ofisial|idiomanan oficial]], tin un gran cantidad di hablante di [[Spaño]]. Segun e censo di 2000, Spaño ta e di dos idioma mas papia riba e isla, despues di Papiamento. == Hablante di Spaño == Segun datonan di Censo 2010, 13.710 residente di Aruba ta papia Spañó como nan [[Lenga materno|idioma materno]].<ref>{{citeer web|url=https://www.cervantes.es/imagenes/File/espanol_lengua_viva_2019.pdf |titel=El Espanol: una lengua viva. Informe 2019|uitgever=Instituto Cervantes, pag. 9|datum= }}</ref> Na 2017 hablante di Spañó tabata representa 12.6% di e poblacion.<ref>{{citeer boek|nombre=Jesús|apellido={{v|Guanche}}|nombre2=Carmen|apellido2={{v|Corral}}|title=Diccionario etnográfico. Los pueblos del Caribe Insular y de México-Centroamérica|volume=Tomo I|year=2017|editorial=RUTH|isbn=9789590618154|capítulo=Cap. 5}}</ref> Esaki ta relaciona cu e emigrantenan for di paisnan hispano. Segun pais di origen e percentahe tabata, entre otro, 9.1% di [[Colombia]], 4.1% [[Republika Dominikano|Republica Dominicano]], 3.2% [[Venezuela]] i 1.1% [[Peru]].<ref name="cia.gov">{{en}}{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |title=Aruba |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |access-date=}}</ref> Si conta tur esunnan cu por comunica den Spaño, e cantidad total di hablante ta yega aproximadamente 93.500, o sea 85% di e poblacion Arubano. Pero solamente un di cada cinco persona ta uza Spaño como nan unico [[idioma]]. == Spaño den bida publico == No obstante di no ta un idioma oficial, e uso di Spaño ta sirbi metanan practico y ta extende den hopi aspecto di bida publico, reflehando su papel como idioma di contacto, identidad y comunicacion den e contexto multicultural di Aruba. E isla su proximidad cu [[Venezuela]] y [[Colombia]] y e fuerte contactonan religioso, comercial y cultural durante siglonan a contribui pa e uzo continuo na Aruba di Spaño.<ref>{{cite book|author=Ramirez, Catherine|title=La escogencia del idioma Español en el perfil de asignaturas en las escuelas de MAVO de Aruba|year=2016|editorial=[[Universidad de Curazao]]|url=https://www.worldcat.org/es/title/1029733877|location=Willemstad, Curacao}}</ref> Segun [[Johan Hartog|Hartog]] e influencia Spaño ta mas tanto notabel den e variante Arubano di Papiamento cu den e variantenan di Corsou y Boneiro.<ref name="Hartog"/> Den e sistema escolar, Spaño ta un materia obligatorio desde enseñansa basico, cuminsando den e di cinco klas bay dilanti.<ref>{{citeer web|auteur=Organización Panamericana de la Salud|titel=Aruba, perfil de país|url=https://www3.paho.org/hq/dmdocuments/2010/Salud_en_las_Americas_2007-Aruba.pdf|datum=2007 }}</ref><ref>Ministerio di Enseñansa di Aruba. Curriculum y Idioma den Sector Escolar.</ref> Ademas, varios canal di television for di Venezuela ta wordo ricibi sin problema riba e isla, ofreciendo noticia, entretenimento y programacion educativo na Spaño. Hopi radioemisora local ta inclui musica cu canto di [[Latinoamérika|Latino America]] den nan programacion, y den algun caso, ta transmiti programanan na Spaño. Den sector comercial, hopi empleado den tienda, restaurant y servicio publico ta comunica cu clientenan hispano den nan idioma nativo. Ora cu hende yega na un loket, e probabilidad ta halto cu nan por haci pregunta o haya informacion na Spaño. [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia catolico]] cu un comunidad grandi riba e isla ta ofrece misa regular na Spaño. Den algun bario, specialmente caminda comunidadnan hispano ta concentra, por tin borchi informativo cu dos of mas idioma, incluyendo Spaño. == Aspectonan sociolinguistico == Pa hopi residente, particularmente e migrantenan hispano di Colombia, Venezuela y Republica Dominicano, Spaño ta sigui sirbi como idioma principal na cas, den relacionnan familiar y comunidad religioso.<ref>Central Bureau of Statistics Aruba (2017). Migration and Population Report.</ref> Na nivel popular, Spaño ta keda un idioma di preferencia pa comunicacion informal den bario, mercado y luganan publico. Turistanan hispano, cu ta forma un porcion importante di e [[turismo]] entrante, tambe ta contribui na su visibilidad den bida diario Arubano. E [[multilingualismo]] na Aruba ta stimula un nivel halto di dominio pasivo di Spaño: hopi Arubiano por compronde Spaño aunke no ta papi’é activamente. E situacion aki ta refleha un [[diglosia]] dinamico, caminda Spaño ta sirbi mas na nivel informal y comunicativo, mientras cu Hulandes y Papiamento ta predomina den situacionnan formal, educativo y gubernamental. == Influencia di Spaño riba Papiamento den siglo 21 == E idioma oficial Papiamento ta un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu ta nace durante e periodo colonial for di e mescla di Spaño, [[Portugues]], Hulandes, [[Ingles]], [[Frances]] i Arawak. Gran parti (70%) di su vocabulario tin origen Spaño.<ref>[[Ronald Severing|Severing, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden#:~:text=Door%20hun%20geografische%20ligging%20en,eilanden%20genoemd%2C%20is%20het%20Papiaments. ''Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden''], literatuurgeschiedenis.org</ref> E isla di Aruba tabata pa mas cu un siglo parti di Imperio Spaño promé cu el a wordo cede na e Imperio Hulandes na aña [[1636]].<ref name="Hartog">{{cite book|author=[[Johan Hartog|Hartog, Johannes]]|title=Aruba: A Short History|year=2003|publisher=De Wit & Van Dorp Stores}}</ref> Aunke Papiamento ta ser considerá un idioma stabil, hopi [[Arubiano]] ta sinti cu su presencia ta birando menos, particularmente den contactonan cu emigrantenan hispano. Investigacion sociolinguistico a mustra cu e preocupacion no ta basa riba un cambio real, sino riba un “menasa simbolico” cu ta relaciona cu identidad y inclusividad di pertenencia.<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref> Un tema cu ta surgi frecuente den discusionnan publico y escolar ta e supuesta “contaminacion” di Papiamento cu palabra y structuranan Spaño. Algun ciudadano ta boga pa un Papiamento “puro”, afirmando cu influencia stranhero, particularmente di Spaño, por afecta e caracter crioyo di e idioma. E sintimento aki ta bira mas fuerte ora cu migrantenan nobo no ta haci esfuerso pa siña y papia Papiamento, sino ta keda den nan idioma materno.<ref>Carroll, Kevin S. (2010). [https://www.researchgate.net/publication/283245487_Language_maintenance_in_the_Caribbean_Examining_perceptions_of_threat_in_Aruba_and_Puerto_Rico'' Language maintenance in the Caribbean: Perceptions of threat in Aruba and Puerto Rico''], researchgate.net </ref> Estudionan recien, manera esun di Kester y Buijink (2023), a conclui cu aunke hopi Arubiano ta expresá preocupacion riba e futuro di Papiamento, e idioma mes no ta duna señalnan di bay atras.<ref name="Kester"/> Su uzo a keda halto den bida escolar, gobierno y medionan local, y e mes a demostra capacidad pa integra [[neologismo]]nan sin perde su esencia. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=es|oldid =161207719|titulo=Idioma español en Aruba}} {{References}} ;Lista di fuente * Allen, R. (2002). ''The Spanish Caribbean''. Cambridge University Press. }} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Idioma]] ------------- {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] tríphthongos, literalmente: ‘ku tres zonido’ òf ‘ku tres tono’) ta un kombinashon di tres zonido vocal cu ta pronunciá den un solo [[silaba]]. Den un triptongo, e tres vocal òf semivokal ta sigui un tras di otro sin interrupshon, formando un zonido monosilabico. Den [[fonetika]], un triptongo ta resulta di un movimiento kontinuo pero suave di e organonan di artikulashon for di un zonido di vocal pa otro, den un sekuénsia di tres zonido. Na kontraste ku un [[monoftongo]], ku tin un so zonido, òf un [[diptongo]] ku tin dos, un triptongo ta kontené tres zonido vocal den un so silaba. Importante pa nota ku un triptongo no ta meskos ku un sekuénsia disilabico di un diptongo sigui pa un monoftongo, kaminda por tin mas ku un silaba. Por ehempel, den aleman feuer [ˈfɔʏ.ɐ] (‘kandela’), e sekuénsia vocal ta dividí den dos silaba, i no ta un triptongo. Un triptongo tipiko ta forma pa un semivokal, sigui pa un vocal nukleo, i sigui pa un otro semivokal (por ehempel: /i̯/ + /a/ + /u̯/). Por existí tanto triptongonan orál komo nasal. == Ejempelnan == Den [[Papiamento]], triptongonan no ta hopi komun, pero por haña nan den palabra manera: biai (for di biaiha) kaiu (for di kaiu) huai (for di huai) Den [[kastellano]] (spañol), por haña triptongonan den palabra manera: miau Uruguay cambiáis == Referensianan == Martínez Celdrán, Eugenio. Manual de Fonética Española. Ariel Lingüística, 2001. Ladefoged, Peter. A Course in Phonetics. Cengage Learning, 2014. Crystal, David. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Wiley-Blackwell, 2008. -------------------------- Diptongonan komun den Papiamento Diptongo Tipo Ejèmplonan Nota ai Kreshente bai, traishon, baikèl vocal débil (i) tras vocal fuerte ei Kreshente sei, beisbol, trein oi Kreshente boi, koi, sopi ui Kreshente puiro, spruit, fluit ia Dekreshente biaha, rabia, familia vocal débil (i) prome vocal fuerte ie Dekreshente piedra, biento, piedra io Dekreshente nacional, religion ua Dekreshente lengua, francua, guahe ue Dekreshente pueblo, fuerte, muerto uo Dekreshente cuota, suave, actuosa menos komun 🗣️ Nota riba tipo di diptongo: Diptongo kreshente: e vocal débil (i, u) ta antes di vocal fuerte (a, e, o) → zonido ta subi. Diptongo dekreshente: e vocal débil ta despues di vocal fuerte → zonido ta baha. {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E articulacion ta consisti di un transicion suave den e frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta wordo percibi como un zonido continuo den un solo silaba. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. == Diptongo den Papiamento == Den [[Papiamentu|Papiamento]], un diptongo por wordo forma di un di e siguiente combinacionnan: == Vocal debil (i, u) + vocal fuerte (a, e, o) == Ehempel: * i-a → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-a → us'''ua'''l, a-u → bl'''au'''w, * i-e → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-e → f'''ue'''rte, e-u → '''eu'''caristia, * i-o → od'''io''', o-i → b'''oi'''cotia, * u-o → d'''uo''', o-u → bl'''ou'''sa. == Dos vocal debil (i + u, u + i) == Ehempel: * i-u → hud'''iu''', u-i → fl'''ui'''t === Tipo di diptongo === Dependiendo di e direccion di e transicion vocal, un diptongo por ta dividi den: * diptongo creciente → b'''ie'''nto, p'''ue'''blo, rab'''ia''' * diptongo decreciente → '''ai'''re, '''au'''mento, n'''ei'''shi Nota cu ora e zonido '''i''' ta na final di palabra ta skirbi '''ay''', '''ey''', '''oy''', '''uy'''.<ref>E regla aki no ta aplicabel pa e [[Ortografia di papiamentu|ortografia uza na Corsou y Boneiro]].</ref><br> Ehempel: * '''ay'''= cay - bay - caray - gay (homber) * '''ey'''= aworey - p'esey - t'ey - bedey - batrey * '''oy'''= coy - morocoy - haudoy - gogoy * '''uy'''= huy - puy - cuy - spruy {{Appendix}} == Lista di referencia == * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. * Goilo, E.R. (2002). ''Gramática di Papiamento''. De Wit Stores N.V. * [[Sidney Joubert|Joubert, Sidney M.]] (2015). ''Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu''. [[Fundashon pa Planifikashon di Idioma]]. * SIL International (2004). ''Papiamentu Phonology''. Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). ''Ortografía de la lengua española''. Madrid: Espasa Libros. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------- Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E ta consisti di un transicion suave den frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta percibi como un zonido continuo den un silaba unico. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. ==Formashon di diptongonan den Papiamentu== Den Papiamentu, un diptongo por wòrdu formá di un di e sigiente kombinashonnan: Un vocal débil (i, u) + un vocal fuerte (a, e, o) ehempel: baiskel biaha fuerte Dos vocal débil (i + u, u + i) ehempel: fluit hudui riu Tipo di diptongo: kreshente i dekreshente Dependiendo di e direkshon di e transishon vocal, un diptongo por ta: Kreshente (glide → vocal nuklear): ora e vocal débil ta na prinsipio. ehempel: biento pueblo rabia Dekreshente (vocal nuklear → glide): ora e vocal débil ta na fin di e diptongo. ehempel: aire aumento neishi Ortografia den fin di palabra Ora e zonido i ta na fin di palabra komo parti di un diptongo, e ta wòrdu skibí ku y: ay, ey, oy, uy ehempel: ay: cay, bay, caray, gay (hòmber) ey: aworey, p'esey, t'ey, bedey, batrey oy: coy, morocoy, haudoy, gogoy uy: huy, puy, cuy, spruy Un hiato ta un sekuencia di dos vocal ku ta pronunsiá separá, es decir, kada vocal ta forma su mesun silaba. E zonido no ta flòu komo den un diptongo, sino ta parti klaramente den dos unidat silábiko. Un hiato ta forma tipikamente den e sigiente kasonan: Dos vocal fuerte: poeta, maestro, teatro Vocal fuerte + vocal débil acentuá: país, María, baúl Den kaso di hiato, e zonido ta interrumpí, i kada vocal ta tuma su propio énfasis den pronunsiashon. Referencia * Goilo, E.R. (2002). Gramática di Papiamento. De Wit Stores N.V. * Joubert, Sidney M. (2015). Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu. Fundashon pa Planifikashon di Idioma. * SIL International (2004). "Papiamentu Phonology". Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). Ortografía de la lengua española. Madrid: Espasa Libros. * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. --- == Diferencia entre diptongo y hiato den Papiamento == {| class="wikitable" style="text-align:left" width="75%" |- ! Tipo ! Combinacion<br> di vocal ! Ehempel ! Division<br> silabico ! Remarke |- |rowspan="6" style="background:#FFD700|Diptongo|| style="text-align:center" |i + a || biaha || bia-ha ||vocal debil + fuerte, un silaba |- | style="text-align:center" |u + e || fuerte || fuer-te || vocal debil + fuerte |- | style="text-align:center" |i + e || biento || bien-to || diptongo creciente |- | style="text-align:center" |e + i || neishi || nei-shi || diptongo decreciente |- | style="text-align:center" |u + i || hudiu || hu-diu || dos vocal debil, un silaba |- | style="text-align:center" |i + u || riu || riu || un silaba |- | rowspan="3" style="background:#FF9000| Hiato || style="text-align:center" |a + i || caida || ca-i-da || vocal fuerte + debil, dos silaba |- | style="text-align:center" |o + e || poeta || po-e-ta || dos vocal fuerte, dos silaba |- |style="text-align:center" | o + a || oasis || o-a-sis || dos vocal fuerte, dos silaba |- |} [[:Kategoria:Idioma]] Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea y cu no ta inseparabel. Pues e ta consisti di e articulacion di dos vocal, un tras di otro, sin interupcion, produciendo un transicion suave den e frecuencianan di zonido cual ta caracterisa cada un di e dos vocalnan. Fonologicamente, dos vocal cu ta articula di e manera aki ta forma parti di e mesun [[silaba]]. Dependiendo di e tono ta haci distincion entre un diptongo creciente y un diptongo decreciente.<br> Ehempel: ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “cu tres zonido”, òf “cu tres tono”) ta un forma cu ta forma parti di un [[palabra]]. Casi semper e lo ta un [[vocal]] será mas un vocal habrí sigui pa un otro vokal será, formando un “triptongo”. Den [[fonétika|fonetica]], un '''triftongo''' ta un combinacion di vocal monosilabico cu ta encera un movecion rapido pero suave di e articulador di un calidad di vocal pa otro cu ta pasa riba un tersera parti. Miéntras ku vokalnan “puru”, òf monoftongonan, ta wòrdu bisa ku nan tin un posishon di artikuladó di meta, diftongonan tin dos i triftongonan tres. Triptongo no mester wordo confundi cu secuencia disilabico di un [[diptongo]] sigui pa un monoftongo, manera na aleman "feuer" [ˈfɔʏ.ɐ] ‘kandela’, caminda e vocal final ta mas largo cu esnan hañá den triptongo. Triptongo (for di griego : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “ku tres zonido,” òf “ku tres tono”) ta e nòmber duná na e kombinashon di un zonido semivokal , un zonido vokal i un zonido semivokal emití den un solo esfuerso vokal. Triptongo ta wòrdu dividí den oral y nasal. Den un triptongo tres vocal (of semivocal) ta un combinacion di tres zonido vocal hunto, cu ta forma un zonido. ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[linguistica]], '''singular''' ([[latin]]: ''singularis'', cu ta nifica “unico” of “solitario”) ta un termino gramatical cu ta referi na un forma di [[palabra]] cu ta indica un solo hende, cos, obheto, luga of idea. E ta contrasta cu e forma [[plural]], cu ta referi na mas cu un. == Uzo di singular == E singular ta e forma standard di un palabra den e gran mayoria di idioma, sin ningun modificcion special. E cambio ta bin pa palabranan den plural. Mescos den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma singular ta basico, unda un sustantivo ta presenta su mes, sin indica cantidad. E ta sirbi pa nombra un solo entidad.<br> Ehempel: * buki → un buki * mucha → un mucha homber * rosa → un flor * idea. → un solo pensamentu == Relacion cu artikulo y adhetivo == Un sustantivo den singular regularmente ta acompaña pa un articulo singular (manera un, e) y adhetivo cu ta acordá cu género y número.<br> Ehempel: * e rosa dushi * un cas grandi == Cambio pa plural == Pa pone un sustantivo singular den forma [[plural]], Papiamento normalment ta agregá -nan na fin di palabra. Sinembargo, e regla aki tin espeshonalidadnan y depende di ortografia y uso. Ejèmplo: buki → bukinan ros → rosnan idea → ideanan == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Plural''' ([[latin]]: pluralis, ku ta nifiká “di más ku uno”) ta un termino gramatikal ku ta referí na un forma di palabra ku ta indiká más ku un hende, kos, lugá of idea. E ta kontrastá ku e forma [[singular]], ku ta indiká un solo ente. == Uso den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], forma plural ta forma derivá di un sustantivo singular pa indiká ku tin más ku un di esaki. Ehempel: * buki → buki''nan'' * ros → ros''nan'' * muchu → mucha''nan'' == Formacion di plural == Den ortografia di Papiamento, e forma plural generalmente ta forma pa agregá e sufijo -nan na e sustantivo singular. E regla ta aplica pa hende, animal, kos, lugar y tambe idea abstracto. Ehempel: * cas → kasnan * idea → ideanan * persona → personanan == Plural eksplisito y implicito == Papiamento tambe por indiká pluralidad den otro manera, manera pa medio di un palabra ku ta indiká kantidat (manera hopi, tur, algun), aunque e sustantivo keda den forma singular. Pero den uso formal, ta preferibel pa pone e palabra den forma plural. Ejèmplo: hopi hende tur mucha ta contento == Komparashon ku otro idioma == Den otro idioma, manera español of inglés, forma plural por envolví kambio di letra, agregashon di sufijo otro ku -nan, of regla irregular. E forma di plural ku -nan ta un karakterístika partikular di Papiamento. == Referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] '''Silaba''' (na inglés: ''syllable''; na hulandés: ''lettergreep'') ta un unidad ritmico di zonido den un [[palabra]]. Un silaba ta normalmente forma pa un solo [[vocal]] of un combinacion di [[consonante]] y vocal, cu ta wordo pronuncia manera un solo impulso di bos. Den [[linguistica]], e analisis di e silaba ta un aspecto esencial den [[fonologia]], [[ortografia]], y e forma di rima den [[poesia]]. E structura di silaba por varia segun idioma, pero tur idioma tin algun forma di silaba den su sistema linguistico. Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], silabacion ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra.<br> Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do == Structura di silaba == E structura general di un sílaba ta consisti di tres segmento agrupa den dos componente: * ''Onset'': Un consonante of grupo di consonante, obligatorio den algun idioma, opshonal of hasta restringi den otronan * ''Rima'': ta consisti di un: ** ''nucleo'': e vocal principal di e silaba (obligatorio) ** ''coda'': e consonante of grupo di consonantenan despues di e vocal (opshonal) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. * Bo: onset = "b", nucleo = "o" * Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * [[Jossy Mansur|Mansur, Jossy M.]] (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (di 7 edicion). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] Núkleo (ν): Un konsonante vokal òf silábiko, obligatorio den mayoria idioma Coda (κ): Un konsonante òf grupo di konsonante, opshonal den algun idioma, altamente restringí òf prohibí den otronan Un silaba por consisti di tres parti principal: * '''Onset''': e consonante of consonantenan na comienso (optativo) * '''Nucleo''': e vocal principal di e silaba (obligatorio) * '''Coda''': e consonante of consonantenan despues di e vocal (optativo) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. — Bo: onset = "b", nucleo = "o" — Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda [[:Kategoria:Linguistica]] Silabacion den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma di e silabanan ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra. Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do -------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[fonétika|fonetica]], '''consonante''' (na [[Ingles]]: ''consonant''; na [[Hulandes]]: ''medeklinker'') ta un [[zonido]] di bos, forma pa un coriente di aire cu ta topa cu un of otro obstaculo, sea parcial of total, den e tracto vocal (boca y garganta). E ta un di e dos tipo principal di zonidonan di bos, e otro ta e [[vocal]]. Contrario na un [[vocal]], un consonante ta rekeri un tipo di tapamento, estorbo, of contacto den boka, como na nivel di e labionan, e lenga, of e dente, pa forma zonido. E palabra “consonante” ta bini di [[Latin]] ''consonans'', cu ta nifica “zonido cu ta zona hunto” (''con'' = hunto, ''sonare'' = zona). Tradicionalmente, consonantenan ta wordo considera zonido cu no por existi sin un vocal acerca. == Aplicacion == === Papiamento === Den e idioma [[Papiamentu|Papiamento]], por haña varios consonante den uso diario. E cantidad di consonante por varia segun e dialecto, pero generalmente e siguiente letternan ta representa consonante den e alfabet: '''B, C, D, F, G, H, J, K, L, M, N, P, R, S, T, V, W, Y, Z''' E letter '''Q''' casi no ta wordo uza; generalmente e ta wordo substitui/suplantá pa 'K'. E letter '''X''' ta usa solamente den palabra stranhero. Tur palabra den Papiamento ta contene un of mas consonante, cu ta forma [[silaba]]nan hunto cu e vocalnan. {| class="wikitable" width="65%" ! colspan=2 | Vocal || Balor na Papiamento<br> {{ABW|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel || Balor na Papiamentu<br> {{CUW|bandera}}/{{BON|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel |- | colspan=2 | b || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ala, ca'''b'''a || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ibu, fa'''b'''or |- | rowspan=2 | c || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}} || style="text-align:center" | /s/ || mere'''c'''e, ha'''c'''i || style="text-align:center" | /s/ || '''C'''ecilia |- | elsewhere || {{IPA|/k/}} || '''c'''aminda, '''c'''la || style="text-align:center" | /k/ || '''C'''aracas |- | colspan=2 | ch{{ref|dig|b}} || {{IPA|/tʃ/}} || '''ch'''ikito || style="text-align:center" | /tʃ/ || '''ch'''api |- | colspan=2 | d || style="text-align:center" | /d/ || '''d'''ocumento, '''d'''al || style="text-align:center" |/d/ || '''d'''uru, '''d'''ede |- | colspan=2 | dj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/dʒ/}} || '''dj'''aca || style="text-align:center" | /dʒ/ || '''dj'''ente || |- | colspan=2 | f || style="text-align:center" | /f/ || '''f'''ama || {{IPA|/f/}} || '''f'''òrki || |- | rowspan=2 | g || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}}, final || style="text-align:center" | /x/ || '''g'''esto, ma'''g''' || style="text-align:center" | /x/ || mar'''g'''en, brù'''g''' || |- | before unstressed {{angbr|e}}, elsewhere || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''arganta, san'''g'''er || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''osa, man'''g'''el || |- | colspan=2 | h || {{IPA|/h/}} || '''h'''asta, '''h'''abilidad || {{IPA|/h/}} || '''h'''ari, '''h'''eru || |- | colspan=2 | j{{ref|loan|a}} || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''j'''ong, '''j'''as<br>'''J'''uan || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''J'''an Thiel<br>'''J'''ulia || Some places still maintain their old spelling, e.g. Salinja. Here the {{angbr|nj}} is pronounced {{IPA|/ɲ/}}. |- | colspan=2 | k || {{IPA|/k/}} || '''k'''ishiki, '''k'''ere || {{IPA|/k/}} || '''k'''enta, se'''k'''reto || |- | colspan=2 | l || {{IPA|/l/}} || '''l'''ista, '''l'''aba || {{IPA|/l/}} || '''l'''esa, k'''l'''a || |- | colspan=2 | m || {{IPA|/m/}} || '''m'''ucha, pre'''m'''io || {{IPA|/m/}} || '''m'''an, la'''m'''pi || |- | rowspan=2 | n || before {{angbr|co}}, {{angbr|cu}}, {{angbr|g}}, {{angbr|k}},<br>final except after stressed vowel || {{IPA|/ŋ/}} || ma'''n'''go, pa'''n''' || {{IPA|/ŋ/}} || a'''n'''ker, bo'''n''' || In Papiamento, {{angbr|c}} followed by {{angbr|o}} or {{angbr|u}} would be pronounced as a {{IPA|/k/}} (see below), thus having the same effect on the {{angbr|n}} as {{angbr|k}} would. |- | elsewhere || {{IPA|/n/}} || '''n'''atural, te'''n'''e, algu'''n''' || {{IPA|/n/}} || '''n'''echi, he'''n'''de, tempra'''n''' || |- | colspan=2 | ñ || {{IPA|/ɲ/}} || a'''ñ'''a, so'''ñ'''o || {{IPA|/ɲ/}} || ba'''ñ'''a, '''ñ'''apa || |- | colspan=2 | p || {{IPA|/p/}} || '''p'''ipa, ado'''p'''ta || {{IPA|/p/}} || '''p'''alu, sa'''p'''u || |- | colspan=2 | q{{ref|loan|a}} || {{IPA|/k/}} || '''q'''uesillo || {{IPA|/k/}} || '''Q'''uebec || |- | colspan=2 | r || {{IPA|/r/}} || te'''r'''a, '''r'''osa || {{IPA|/r/}} || ba'''r'''ba, pode'''r''' || |- | colspan=2 | s || {{IPA|/s/}} || '''s'''aya, '''s'''ucu || {{IPA|/s/}} || kru'''s''', pa'''s'''a || In Papiamento, the {{angbr|s}} has a {{IPA|/ʃ/}} sound in words ending in -sion. In Papiamentu, it is written as -shon. |- | colspan=2 | sc || {{IPA|/s/}} || adole'''sc'''ente, pi'''sc'''ina || || || |- | colspan=2 | sh{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''imis || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''ete || |- | colspan=2 | t || {{IPA|/t/}} || '''t'''in, '''t'''ata || {{IPA|/t/}} || '''t'''rapi, ri'''t'''mo || |- | colspan=2 | v || {{IPA|/b/}}<br>{{IPA|/v/}} || '''v'''iuda<br>di'''v'''orcio || {{IPA|/v/}} || '''v'''erbo, '''v'''itamina || |- | colspan=2 | w || {{IPA|/w/}} || '''w'''ega || {{IPA|/w/}} || '''w'''owo || |- | colspan=2 | x{{ref|loan|a}} || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || e'''x'''amen, cone'''x'''ion, refle'''x'''ion || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || || |- | colspan=2 | y || {{IPA|/j/}} || '''y'''ama, ha'''y'''a || {{IPA|/j/}} || '''y'''uda, ka'''y'''ente || |- | colspan=2 | z || {{IPA|/z/}} || '''z'''ona || {{IPA|/z/}} || '''z'''eta || In Papiamento, the {{angbr|z}} has a {{IPA|/s/}} sound in words ending in -eza, -anza or with a {{angbr|z}}. In Papiamentu, they are written as -esa and -ansa. |- | colspan=2 | zj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''eito || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''ar || | colspan=2 | ù || || || style="text-align:center" |/ʏ/ || b'''ù'''s, y'''ù'''frou |- | colspan=2 | ü || || ||style="text-align:center" | /y/ || h'''ü'''r |- |} == List di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (7th ed.). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Sustantivo''' (na [[Ingles]]: ''noun''; na [[Hulandes]]: ''zelfstandig naamwoord'') ta un tipo di [[palabra]] den gramatica cu ta sirbi pa nombra hende, luga, cos, idea, of otro ser, sea concreto of abstracto. E palabra “sustantivo” mes ta bini di [[Latin]] substantia, ku ta nifiká “substancia” of “loke ta di esencia”. == Rol den frase == Den un frase, un sustantivo ta generalmente e sujeto of e objeto di un verbo. E ta e elemento ku e verbo ta referí na dje, i regularmente ta precedí of sigui pa un [[artikulo]] (manera “un”, “e”, “esey”) of un [[adhetivo]]. == Clase di sustantivo == Sustantivonan por wordo dividí den varios kategoria: '''Sustantivo komun''': nombra hende, kos of lugá den manera general, por ehèmpel: mùsiko, buki, isla. '''Sustantivo propio''': nombra spesífiko pa hende, lugá of entidad, i ta skibí ku mayuscula, manera: Maria, Aruba, Google. '''Sustantivo konkretu''': nombra kos ku por wordo mira of tuma, manera: mesa, silla, barco. '''Sustantivo abstrakto''': ta referí na idea, sentimiento of estado, manera: amistat, libertat, konsenshi. == Género y número == Tur sustantivo den Papiamento tin un [[género gramatikal]]: ta òf masculino òf femenino. E género ta influenshá e forma di artikulo y adhetivo ku ta akompañ'é (por ehèmpel: e homber vs e muher). Tambe, sustantivonan por ta den forma [[singular]] (un solo) of [[plural]] (más ku un), manera: buki / bukinan, muchanan / mucha. == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. * Trupia, Sandro (1995). ''Linguistica generale e grammatica''. Zanichelli. [[:Kategoria:Gramatika]] [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------- {{Databox}} '''Kontakto di idioma''' en.wiki:Contacto di idioma ta sosodé ora ku papiadónan di dos òf mas idioma òf variedat ta interkambiá ku i influensiá otro. E estudio di kontakto di idioma ta wòrdu yamá lingwístika di kontakto. Kontakto di idioma por sosodé na fronteranan di idioma,[1] entre idiomanan di adstrato, òf komo resultado di migrashon, ku un idioma intrusivo ku ta fungi komo sea un superstrato òf un substrato. Ora ku papiadónan di diferente idioma ta interkambiá estrechamente, ta tipiko pa nan idiomanan influensiá otro. Kontakto intensivo di idioma por resultá den konvergensia òf releksifikashon di idioma. Den algun kaso un idioma di kontakto nobo por wòrdu kreá komo resultado di e influensia, manera un idioma pidgin, krioyo òf miksto. Den hopi otro kaso, kontakto entre hablantenan ta sosodé ku efektonan duradero na eskala mas chikí riba e idioma; esakinan por inkluí e prestamo di palabranan di prestamo, kalku, òf otro tipo di material lingwístiko. Multilingwismo tabata komun durante gran parti di historia humano, i awendia mayoria hende na mundu ta multilingual.[2] Hablantenan multilingual por partisipá den kambio di kódigo, e uso di vários idioma den un solo kombersashon. Métodonan for di sosiolingwístika[3] (e estudio di uso di idioma den sosiedat), for di lingwístika di korpus i for di lingwístika formal ta wòrdu usá den e estudio di kontakto di idioma. ---------- [https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250524.pdf Celebra ta de vez en cuando, trabao ta continuo], Bon Dia Aruba, Rubrica Asina bon Nos Papiamento ta? (24 di mei 2025) Como medio di comunicacion nos posicion ta diferente, ya cu nos ta para meymey di e desaroyo di nos idioma a base diario. Esey ta duna un obligacion extra, pasobra loke nos ta publica ta pasa bao wowo di miles di lector diariamente. Mihor nos percura anto pa skirbi di tal forma cu nos ta respeta loke tin, pero di otro banda ta mira lo valioso di e entrada continuo di palabra nobo den nos idioma y usa nan di forma apropia.Den e casi cuatro aña di existencia di e column aki, nos a toca un sinfin di tema, semper di forma critico, sin ofende ningun hende. Na ocasion di e promer aniversario, na augustus 2022, nos a publica un lista di e topiconan cu nos ta trata den e aña ey, di forma critico. Esakinan ta duna un bon impresion di e amplitud di e temanan y a la vez ta mustra cu ainda tur ta relevante. Un resumen: * Aki, akinan, akinanan... tocante uso innecesario y excesivo di ‘nan’ * Uso innecesario y excesivo di ‘wordo’ o ‘ser’ * Paso o pasobra? Papia y skirbi ta dos cos diferente * Atende cu... o atende? Atende un asunto cu un persona; no atende cu un asunto * ‘Encuanto di’ y ‘tocante di’, tambe ‘durante di’: uso incorecto y innecesario di e palabra ‘di’ Contra? O Contra di...? * Uso corecto di ‘na’ den diferente contexto; ki ora ‘den’ y ki ora ‘na’? * Palabra modifica incorectamente: ‘nombracion’, ‘comportacion’, ‘cargacion’ (nombramento; comportamento; cargamento) * Parha o pahra...? Un palabra modifica recientemente * Tabatin o tabata tin...? Kico ta corecto? * Gobernado o Gobernador... Ta usa e ‘r’ si of no? * Diferencia entre idioma papia y skirbi * Agradable o agradabel...? Tocante origen Portugues/Spaño di e variantenan Directiva o ‘Hunta di Directiva’ Con pa adopta termino corectamente * Ki ora un palabra ta bira ‘Papiamento’...? * E proceso di adopcion y adaptacion Reforza, enforsa, reenforsa...? Palabra adopta di diferente fuente, reemplazando palabra existente caba “Esey no tin di haber cu…?” Corecto, of no? Origen di e expresion Compromiso, compromis, compromise...? Mesun palabra, adopta di diferente banda * Di dje, den dje, di unda e ‘dje’ ta bin...? * Doble negacion: ki ora si y ki ora no? * Uso di distincion di genero masculino/femenino * Ortografia uniforme un reto...? Variedad di ortografia cu medionan ta haya di tur banda * Terminonan opuesto: ‘progresivo’ o ‘progresista’; ‘conservativo’ o ‘conservador’? * Entre ‘advertencia’ y ‘advertentie’; uso corecto of no? Curasha o encurasha...? Reforza o reenforza...? Uso corecto of no?Pret of leuk...? Eigenlijk of...? Influencia di Hulandes den Papiamento Pa of Pa...? Para o por...? Voor of door...? Origen di nos ‘pa’ * E la bay o el a bay? Kico ta corecto? * Tocante eror gramatical cu casi no ta ripara... ‘Loke ta’ o ‘loke cu ta’? * Paris o Parijs? Londen, London o Londres? Variedad den nomber geografico...Nacionnan Uni o United Nations; IMF o FMI...? Cual idioma tin preferencia...? * Entre desaroyo liber y formalisacion di idioma: ki rumbo pa tuma? Papiamento manera papia..., o skirbi? * Tocante uso di ‘es’, ‘esnan’, ‘esunnan’...‘Cune’ o ‘cu nan’: * Tocante erornan cu no ta detecta facilmente...Papiamento ta rico na diferente tipo di vocal; a traves di influencia diverso * Algo mas di nos herencia Portugues; un exploracion den nos vocabulario. Nota: si bo ta desea pa nos trata un tema specifico atrobe, o mas amplio, laga nos sa via reaccion riba Facebook, o un mail na bondia.aruba@gmail.com --------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Educacion Profesional Intermedio''' (EPI) ta enseñansa riba nivel MBO (''Middelbaar Beroepsonderwijs'') na [[Aruba]]. E ta encera ... Colegio EPI ta e unico instituto di enseñansa riba nivel MBO na Aruba., situa den Venusstraat 3 na Oranjestad?? == Colegio EPI == A funda Colegio EPI riba prome di augustus 1997. Ta ofrece educacion na nivel 3, 4 y 5 consistiendo di e unidadnan; Salubridad & Servicio, Economia, Hospitalidad y Turismo y Ciencia & Tecnologia.<ref>[https://24ora.com/na-colegio-epi-partido-futuro-a-gana-eleccion-cu-nuebe-asiento/ Na Colegio EPI partido FUTURO a gana eleccion cu nuebe asiento], 24ora.com (2 di december 2024 </ref> Na aña 2022 Colegio EPI a introduci ocho estudio nobo. Na tur por scoge entre 13 diferente estudio, manera: Allround medewerker Information Technology Systems and Devices, Expert Information Technology Systems and Devices, Elektrotechniek, Allround Assistant Business Services, Business Administration & Control Specialist, Certified Cook, Associate of Applied Science in Culinary Arts, Zelfstanding Medewerker Travel & Hospitality, Leidinggevende Travel & Hospitality, Associate Of Science Degree in Hotel and Restaurant Management, Verpleegkundige, Verzorgende y Social Pedagogische Medewerker. Colegio EPI ta conta cu mas di 2000 studiante y mas cu 74% di nan ta logra termina nan estudio cu exito. [[:Category:Enseñansa]] [[:Category:Aruba|Enseñansa]] ---------------------------- == Arte di Palabra == '''Arte di Palabra''' ta un competensia literario ku partisipashon di hoben di Aruba, Boneiru i Korsou. (zie nl.wiki) Meta di e evento ta pa promove amor pa cultura di idioma Papiamento y aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y e desaroyo di dominio di idioma. == Historia == E evento di Arte di Palabra ta existi for di aña 2000 i a cuminsa na Korsou. Ange Jessurun, consulente di Papiamento e tempo ey, a krea e evento pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y [[haiku]]. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. == Publikashon == *Pòtpurí Arte di Palabra 2009, kolekshon di e miho obranan propio 2000-2008 *Pòtpurí Arte di Palabra 2014, bundel van de beste eigen werken 2009-2013 *Pòtpurí Arte di Palabra 2019, bundel van de beste eigen werken 2014-2018<ref>{{citeer boek|url=https://data.swpportal.com/upload/books/files/pdf.php?hash=f612ef13d53ec151f70f21767b8546f4&filename=potpuri-arte-di-palabra-2019_inkijkexemplaar.pdf|taal=pap|werk=Arte di Palabra|titel=Pòtpurí Arte di Palabra 2019|datum=|bezochtdatum=10 september 2019}}</ref> nl.wiki:Arte di Palabra ta un kompetensia den Papiamentu pa hóbennan den enseñansa sekundario na Aruba, Bonaire i Kòrsou. Nacemento For di aña skolar 1998-1999 "Papiaments" a bira un asignatura obligatorio den enseñansa sekundario na Kòrsou. E dato aki a duna e impulso pa e inicio di Arte di Palabra, cu na aña 2000 a tuma luga pa prome biaha na Curaçao. For di aña 2006 ta organisá kareda na Bonaire i for di aña 2009 tambe na Aruba. Arte di Palabra ta tuma lugá tur aña i su meta ta pa desaroyá talento literario hóben i literatura pa mucha papiamentu dor di recitashon di poema i konta storia. E kompetensia tin tres kategoria di presentashon: poesia, haiku i relato kòrtiku. Kada kategoria ta dividi den dos grupo: klasnan di skol 1-2 i klasnan di skol 3-6. Den klasnan 1 i 2 ta trata di poemas i storianan eksistente i den klasnan mas haltu ta trata di obranan original (propio). E evaluashon ta distinguí entre trabou propio i trabou eksistente. E finalistanan for di e rondonan di klasifikashon na Aruba, Bonaire i Kòrsou lo kompetí ku otro den e ronde final.[1] 1] E final di Arte di Palabra ta pasa pa tur isla i ta dirigí dor di e Stichting Arte di Palabra ku sosten di Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch gebied. E final ta generalmente konektá ku e entrega di e premionan di Tapushi Literario na honor di e ikonanan kultural na Aruba, Bonaire i Kòrsou. {{Appendix}} NOTES DIA 29 di juli 2021 a tuma lugar na Aruba, na Cas di Cultura, final di e competencia literario Arte di Palabra, cu participacion di hoben di Aruba, Boneiro y Corsou.<ref>https://www.awemainta.com/newspapers/AM210810/offline/download.pdf Arte di Palabra un celebracion na, di y pa Papiamento di kita sombre], Awemainta, 10 ougustus 2021. Rekupera ougustus 2021</ref> Fundacion Lanta Papiamento (FLP) tabata presente y a keda encanta, un biaha mas. Tabata un fiesta di berdad cu a pone enfoke riba Papiamento su rikesa y bunitesa cultural y riba e creatividad y dominio di idioma Papiamento di nos hobennan. E anochi tabata cuadra exactamente cu e meta di e evento cultural aki: Promove amor pa cultura di nos idioma Papiamento. Enrikece nos idioma cu creatividad di nos hubentud. Den sala tabata reina un entusiasmo y alegria y e hobennan a mustra aprecio pa cada un di e participantenan. Tur participante tabata haya un ovacion cu hasta pitamento cu ‘vuvuzela’. UNION t’e palabra cu ta caracterisa e evento aki, union cultural y social entre Aruba, Corsou y Boneiro. Arte di Palabra den tur sentido di palabra ta un celebracion di Papiamento, e idioma unificado di e islanan aki. Masha pabien n’e hobennan participante, na nan docentenan y n’e organisadornan! ===Historia cortico=== Arte di Palabra ta existi for di aña 2000. Señora Ange Jessurun kende tabata consulente di Papiamento e tempo ey, a cuminsa cu e evento aki na Corsou, pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y haiku. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch Gebied ta yuda den financiamento di biahe y estadia. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. Y importante pa menciona, t’e publicacionnan cu Arte di Palabra a produci caba: Pòtpurí Arte di Palabra 2009, cu e mihor obranan di 2000-2008: Pòtpurí Arte di Palabra 2014, cu e mihor obranan di 2009-2013: Pòtpurí Arte di Palabra 2019, cu e miho obranan di 2014-2018. Por bisa cu e coleccionnan aki ta bon material literario pa cualkier lesado y bon material cu por uza den scol. {{Appendix}} Arte di Palabra ta aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y ta masha importante den desaroyo di dominio di idioma. ---------------- '''Modern Hebrew''' ({{lang-he|עברית חדשה}}, ''ʿivrít ḥadašá[h]'', {{IPA-he|ivˈʁit χadaˈʃa|}}, ''[[Literal translation|lit]].'' "Modern Hebrew" or "New Hebrew"), also known as '''Israeli Hebrew''' and generally referred to by speakers simply as '''Hebrew''' ({{lang|he|עברית|}} {{transliteration|he|Ivrit}}), is the form of the [[Hebrew language]] that was [[Revival of the Hebrew language|revived as a spoken language]] in the late 19th and 20th centuries, and the standard form of Hebrew spoken today. It is the official language of the [[State of Israel]]. Among [[Canaanite languages]], Modern Hebrew is the only one spoken today.<ref>{{cite book |author1=Huehnergard, John |url=https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |title=The Semitic Languages |author2=Pat-El, Na'ama |publisher=Routledge |year=2019 |isbn=9780429655388 |page=571 |access-date=2021-02-18 |archive-date=2023-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230701134731/https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |url-status=live }}</ref> ----------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Flag of the Governor of Curaçao.svg|thumb|300px|Bandera di Gobernador di Kòrsou]] '''Gobernador di Korsou''' ta e representante di e monarka [[Hulanda|hulandes]] (hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]]) na [[Kòrsou]]. A instituí e posishon dia [[10 di òktober]] [[2010]] ku Korsou su status komo pais outónomo denter di [[Reino Hulandes]]. Riba nominashon di e mandatario hulandes pa relashonnan di Reino, e monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un término di seis aña; esaki por wòrdu prolonga te maximalmente 12 aña. E gobernador ta dispone di un sekretariado, e gabinete di gobernador, i ta wòrdu asesorá pa e Konseho di Konsulta, konsistiendo di minimo sinku miembro, apuntá pa e gobernador. E '''Gobernador di Aruba''' ta e representante di e hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]] na [[Aruba]]; esaki ta conforme stipulacion den [[Constitucion di Aruba]] (''Staatsregeling van Aruba'').<ref>Articulo II.1 Staatsregeling van Aruba (AB 1987 nr. GT 1)</ref> E posicion a keda institui desde prome di januari 1986 ora Aruba a haya su status como [[Status aparte di Aruba|pais autonomo dentro di Reino Hulandes]]. E monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un termino di seis aña; esaki por wordo prolonga te maximalmente 12 aña. == Facultadnan di gobernador == Facultadnan di e Gobernador di Aruba ta subdividi den e facultadnan asigna na su persona mediante [[ley]] como organo di e Reino y como organo di e pais Aruba. De gouverneur heeft twee taken: hij vertegenwoordigt en verdedigt de algemene belangen van het Rijk en is hoofd van de regering van Curaçao. Hij is tevens vertegenwoordiger op Curaçao van het staatshoofd van het Koninkrijk. Als hoofd van de landsregering is de gouverneur onschendbaar.<ref>Bij ambtsmisdrijven moet hij echter terechtstaan bij de [[Hoge Raad der Nederlanden]]. Bij overige misdrijven kan per Koninklijk Bevel of door de Tweede Kamer vervolging worden bevolen bij de bevoegde rechter in Den Haag.</ref> De gouverneur oefent de uitvoerende macht uit met als verantwoordelijken de ministers, die verantwoording moeten afleggen aan de [[Staten van Curaçao]]. De gouverneur heeft geen politieke verantwoordelijkheden en maakt geen onderdeel uit van het kabinet. Tijdens de formatie speelt de gouverneur een rol bij het aanwijzen van de formateur. In 2012 leidde dit tot onrust, toen gouverneur Goedgedrag tegen de zin van de zittende (demissionaire) ministers, maar op verzoek van de meerderheid van de Staten, een formateur aanwees om een waarnemend kabinet te vormen. De gouverneur wordt door het staatshoofd aangewezen voor een periode van zes jaar op voordracht van de bewindspersoon voor koninkrijksrelaties van het Koninkrijk (en tegelijk van het land Nederland). Deze periode kan worden verlengd tot maximaal één termijn. De gouverneur wordt bijgestaan door zijn secretariaat, het kabinet van de gouverneur, en wordt geadviseerd door de Raad van Advies, bestaande uit ten minste 5 leden, aangewezen door de gouverneur. == Lista == Op 10 oktober 2010 werd Curaçao een land binnen het [[Koninkrijk der Nederlanden]]. Voor deze datum vertegenwoordigde de [[Lijst van gouverneurs van de Nederlandse Antillen (1954-2010)|gouverneur van de Nederlandse Antillen]] onder meer Curaçao. E promé gobernador di Kòrsou tabata [[Frits Goedgedrag]], kende tambe tabata e último [[gobernador di Antia Hulandes (1954-2010)|gobernador di Antia Hulandes]] prome ku esaki a wordu disolbi dia [[10 di òktober]] [[2010]].<ref>RNW.nl - [https://web.archive.org/web/20110120003916/http://www.rnw.nl/caribiana/article/gouverneurs-voor-curacao-en-sint-maarten Gouverneurs voor Curaçao en Sint Maarten]</ref> {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !! Nòmber !! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | | 2010 - 2012 | [[Frits Goedgedrag]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2012 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | (interino) |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Lucille George-Wout-crop.jpg|95px]] | 2013 - presente | [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> | 4 di novèmber 2013 |} {| class="wikitable" ! Van ! Tot ! Nomber ! Bijzonderheden |- | 10 oktober 2010 || novèmber 2012 || [[Frits Goedgedrag]] || |- | november 2012 || novèmber 2013 || [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] || interino |- | november 2013 || presente || [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> || |} == Lista di gobernador interino == Bij koninklijk besluit kunnen een of meerdere waarnemend gouverneurs worden benoemd die de gouverneur vervangen bij ziekte of afwezigheid of hem vervangen na zijn ontslag of overlijden. {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !![[Gobernador interino]]!! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2010 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | | 2013 - 2019 | [[Nolda Römer-Kenepa]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Michèle Russel-Capriles.jpg|95px]] | 2019 - presente | [[Michèle Russel-Capriles]] | 1 di yüni 2019 |} * 10 oktober 2010 - [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] * 1 juni 2013 - [[Nolda Römer-Kenepa]] * 1 juni 2019 - [[Michèle Russel-Capriles]]<ref>{{cite news|url=https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|werk=Curaçao.nu|titel=RMR benoemt Russel-Capriles tot waarnemend gouverneur van Curaçao|datum=17 mei 2019|bezochtdatum=8 juni 2019|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190608092330/https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|archiefdatum=2019-06-08}}</ref> {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] [[:Category:Organonan Gubernamental]] --------- {{Databox}} ==Idiomanan na Aruba == Aruba ta un sociedad sumamente multilingual caminda mayoria di e habitantenan ta domina mas cu un idioma. Hopi [[Arubiano]] ta capas di combersa den por lo menos tres di e siguiente idiomanan: Papiamento, Hulandes, [[Ingles]] y [[Spaño]] y ta cambia comodamente entre dos of mas di e idiomanan aki den bida diario, haciendo e isla un di e teritorionan linguisticamente mas diverso den Caribe. E [[pais insular]] tin dos [[idioma ofisial|idioma oficial]], cu ta [[Papiamentu|Papiamento]] y [[Hulandes]]. E sistema di enseñansa local ta rekerí pa studiantenan siña Ingles y Spaño desde scol basico. Otro idiomanan, manera [[Portugues]], [[Chines mandarin|Chines]], [[Idioma Krioyo Haitiano|Crioyo Haitiano]] y hopi otro, tambe ta wordo papia den comunidadnan minoritario riba e isla. Segun estimacion na 2010 e gruponan etnico mas grandi tabata: Hulandes 78.7%, [[Colombia]]no 6.6%, [[Venezuela|Venezolano]] 5.5%, [[Republika Dominikano|Dominicano]] 2.8% y [[Haiti]]ano 1.3%.<ref name=":0">{{en}}{{Citeer web |titel=Aruba |datum=2025-03-25 |werk=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |bezochtdatum=2025-07-28 |uitgever=Central Intelligence Agency}}</ref>, Tur e cuater idioma, Papiamento, Hulandes, Ingles y Spaño, cu ta wordo uza como idioma principal of idioma primario bou di e poblacion Arubano a mira cambio den e periodo di 1980 te 2010 (idioma principal ta expresa den tabel como % di e total).<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref>: {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! Idioma principal!! 1980<br>% || 1990<br>% || 2000<br>%!! 2010<br>% || Trend |- | [[Papiamentu|Papiamento]] || &nbsp;&nbsp;80.1 || &nbsp;76.6 || &nbsp;&nbsp;69.4 || &nbsp;&nbsp;68.3 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- | [[Spaño]] || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;7.4 || &nbsp;&nbsp;13.2 || &nbsp;&nbsp;13.5 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{increase}} |- | [[Hulandes]]|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;5.0 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;5.4 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.0 ||&nbsp;&nbsp;{{steady}} |- | [[Ingles]] || &nbsp;&nbsp;10.6 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.9 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.1|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7.0 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- |} == Idiomanan oficial == === Papiamento === {{wak articulo|Articulo principal: [[Papiamento na Aruba]]}} Segun Gobierno di Aruba, e [[lenga materno|idioma materno]] y idioma primario di casi tur Arubiano ta Papiamento,<ref>{{en}}{{Cite web |title=Language |url=http://www.aruba.com/ExploreAruba/Culture/language.aspx |url-status= |archive-url=https://web.archive.org/web/20110809190231/http://www.aruba.com/explorearuba/culture/language.aspx |archive-date=2011-08-09 |access-date= |website=aruba.com}}</ref> un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu su raiz te na [[siglo 16|siglo diesseis]]. Sinembargo, Papiamento no tabata papia extensamente na Aruba te den siglo 18 y 19, ora cu e idioma a bira mas presente den material riba e isla, particularmente den e bukinan di scol Catolico Romano. Papiamento ta un idioma mescla cu ta combina elementonan for di [[Portugues]], Spaño, Hulandes y tambe algun rasgo di idiomanan Africano y Arawak.<ref name=":0"/> Su evolucion a tuma luga na Corsou durante siglo 16 ora cu e Africanonan sclabisa y e sclabisanan Spaño a desaroya un medio comun pa por comunica entre nan mes. Desde mei 2003, Papiamento ta e di dos idioma oficial riba Aruba, hunto cu Hulandes<ref>[https://www.gobierno.aw/1311-kunst-wetenschappen-en-taal Landsverordening officiële talen], Gobierno di Aruba</ref>, y e ta ser considera como un marcador esencial di identidad nacional. Den area di enseñansa, Papiamento no tabata ricibi masha atencion na Aruba te na 1995. E idioma a wordo inclui oficialmente den e curiculo escolar na 1998 y 1999. Desde e tempo ey, e isla a brasa su idioma nativo. Awendia, bijbel, diccionario y cuentanan di hada skirbi den e idioma ta facilmente disponibel riba e isla. === Hulandes === Pa decadanan Hulandes ta un di e idiomanan oficial di e isla ya cu e isla ta un parti contituyente di [[Reino Hulandes]]. Apesar di su status oficial, e ta incomun como un prome idioma papia. Un estudio di Croes (2015) entre estudiantenan a revela cu, apesar di e uzo amplio di Hulandes como idioma di instruccion, e idioma practicamente no tin funcion comunicativo pafor di les.<ref name=":1">{{citeer web|url=https://studenttheses.uu.nl/bitstream/handle/20.500.12932/42633/The%2520Current%2520Context%2520of%2520the%2520Language%2520of%2520Instruction%2520in%2520Aruban%2520Education%2520-%2520Master%2520Thesis%2520-%2520Kristi%2520Lo-Fo-Sang.pdf?sequence=1|titel= The Current Context of the Language of Instruction in Aruban Education Towards a more inclusive Multilingual Education|auteur=Kristi Lo-Fo-Sang|datum=2022|uitgever=Universidad Utrecht}}</ref> Banda di enseñansa, e uzo di Hulandes ta principalmente den asuntonan huridico y di gobernacion.<ref>{{Cite web |title=About Us |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |access-date=2014-05-20 |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |archive-date=2014-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean}}</ref> == Otro idiomanan comun == === Ingles === Aruba a reconoce Ingles como un idioma internacional, y a exigi pa muchanan siña Ingles for di klas 4 di scol basico. Uzo di Ingles riba e isla ta data for di cuminsamento di [[siglo 19|siglo diesnuebe]], tempo cu e Inglesnan a ocupa [[Kòrsou|Corsou]], Aruba y [[Boneiru|Boneiro]]. Ora cu e gobernacion Hulandes riba e islanan a reanudá na [[1815]], autoridadnan a tuma nota di e uzo ya generalisa di e idioma.<ref name="Putte">{{Cite book |last=Van Putte |first=Florimon |title=Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd |publisher=de Walburg Pers |year=1999 |location=Zutphen |language=nl}}</ref> Fin di añanan 1920 y inicio di añanan 1930 un cantidad grandi di hende cu ta papia Ingles, for di particularmente [[Karibe anglofóniko|Caribe anglofonico]], a wordo treci na e isla durante e añanan di boom di petroli. Hopi di e inmigrantenan aki tabata biba den e area di [[San Nicolas]], caminda [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] tambe tabata situa. Te cu awe, hopi di nan descendiente a keda cu Ingles Crioyo como nan prome idioma.<ref name=":1"/> Aunke Ingles no ta e [[lingua franca]] riba e isla, el a bira un idioma hopi popular bou di e hubentud. Ademas, Ingles ta un di e idiomanan mas importante den economia di Aruba. Un di e sectornan economico principal ta [[turismo]], mientras un cantidad significante di turista ta procedente di Merca y Canada.<ref name=":1"/> Mas recientemente, tin un aumento den uzo di idioma Ingles den enseñansa superior, por ehempel na [[Universidad di Aruba]]. === Spaño === {{wak articulo|Articulo principal: [[Idioma Spaño na Aruba]]}} Prome cu gobernacion Hulandes, Aruba tabata un colonia Spaño di 1499 te 1636. Spaño a bira un idioma importante riba e isla den [[siglo 18|siglo diesocho]] debi na cercania y lasonan economico estrecho cu colonianan Spaño den cercania den loke awor ta [[Venezuela]] y [[Colombia]],<ref name="Putte" /> Door di e localisacion geografico aki di Aruba, awendia hopi Arubiano y inmigrante tambe ta domina Spaño; 85% di e poblacion ta papia Spaño como di dos idioma.<ref name=":0"/> Studiantenan Arubiano ta cuminsa siña e idioma for di klas 5 di scol basico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1291007560|titulo=Languages on Aruba}} {{References}} }} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Idioma]] ----------------------------------------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Hilda de Windt-Ayoubi''' ( ) ta un lingwista, traduktor, outor, poeta, kolumnista i papiamentista di [[Kòrsou]]. lingwista, poeta, pintor i traduktor di The Prophet di Kahlil Gibra == Bida == Hilda Ayoubi a nase i lanta na Kòrsou. Famia di 5 yu muhe di mayornan di Libano. Hilde de Windt-Ayoubi a studia idiomanan ingles i spañó, tambe literatura. Na 2014 a sali e buki 'E Profeta', un tradukshon ku el a hasi di e buki ingles 'The Prophet', obra maestral di e eskritor Kahlil Gibran. Pa esaki el a risibí na 2014 un distinshon di 'The George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair' na e universidat di Maryland. Hilda a skirbi su promé poemanan na 1972, tempu ku e tabata studiante na Nijmegen, Hulanda. Despues e no tabata aktivo mas. Na desèmber 2007 el a kuminsá skirbi atrobe, pero tabata te na 2009, inspirá pa su kolega Robbie Griffith (†), ku el a bolbe kuminsá skirbi i publiká. Su poemanan na ingles, hulandes, spañó i papiamentu ta sali regularmente durante e último dékada den e korant Amigoe. She was born and raised in Curaçao. She was a secondary school teacher and a lecturer at the University in Curacao. Her works include Gedicht (2018) and Geef me je Taal (2019); for her Papiamento translation of Kahlil Gibran’s The Prophet (2014), she was awarded the Kahlil Gibran Chair at the University of Maryland. In 2019 she received UNESCO’s Certificate of Merit for her work on Papiamento.<ref>https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/translingualism-translation-and-caribbean-poetry/ Translingualism, Translation and Caribbean Poetry], Werkgroep Caraibische Letteren (2022)</ref> She writes in Dutch, French, English, Papiamento and Spanish. == Bibliografia == * ''La dislocación de los elementos oracionales y la elipsis en los refranes de La Celestina'' (2011, UoC) * ''Gedicht'' (2018?, kolekshon di poesia) * ''Geef me je taal. Dat ik je beter versta / Duna mi bo idioma. Pa mi por komprondé bo miho'' (2019) * ''Translingualism, Translation and Caribbean Poetry'' (2022, kolekshon di poesia multilingual huntu cu Piet Muysken) Hilda De Windt – Ayoubi, schrijfster, dichteres, columniste, kunstenares en hispaniste uit Curaçao. Ze is bekend vanwege o.a. haar vertaling in haar moedertaal Papiaments van het bekende boek The Prophet van Kahlil Gibran, CDL University Press, verschillende vertalingen van gedichten en haar jarenlange publicaties van gedichten in vier talen in de krant Amigoe op Curaçao. Ze presenteerde op deze middag ook haar Papiamentse vertaling van The Prophet die dit jaar wereldwijd haar 100-jarig bestaan viert en al in 105 talen, waaronder ook het Hindi, is vertaald.<ref>Henk Moeniralam,[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/papiaments-gedicht-moedertaal-van-hilda-de-windt-ayoubi-ook-in-sarnami-vertaald/ Papiaments gedicht ‘Moedertaal’ van Hilda de Windt-Ayoubi ook in Sarnámi vertaald], Werkgroep Caraibische Letteren (2023)</ref> I studied at the Catholic University in Nijmegen, nowadays named Radboud University. I also studied at UoC in Curacao, Dutch Antilles. I have a Master degree in Education with major in the Spanish Language and a Bachelor degree in Public Relations. Further on, I have a minor degree (LO) in English. I have been teaching the Spanish Language and Literature for more than 30 years at a secondary school and also have been teaching Didactics, Analysis of Methods, Spanish Grammar and Oral and Written Communication for more than eight year at University of Curacao. I translated "The Prophet" (by Kahlil Gibran) into the Papiamentu language. This translation was published by the Maryland University Press. For this translation I was granted an award by the George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair for Values and Peace, May, 2014. Further on, I attended an art Academy for four years. As part of a group exhibition I exhibited four times several of my paintings. I write poetry in six languages, Papiamento, Dutch, English, Spanish, Italian, and French. Recently my first poetry book illustrated with twenty of my paintings was published by LM Publishers in the Netherlands. I Master different languages, for example, Dutch, Spanish, English, Papiamentu. Currently, I am also studying different other languages, like Italian, Quechua. I am very interested in promoting and conserving Native Languages. Therefore, my poetry often focuses on native languages. In 2019, my second poetry book that focuses on language will be published. I belief that it is of utmost importance to focus more on Literature (specifically on creative writing) and Art in the education at school.<ref>[https://independent.academia.edu/HildadeWindtAyoubi Hilda de Windt Ayoubi]</ref> {{Appendix}} -------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Sidney M. Joubert''' (☆ [[1939]] na [[Kòrsou]]) ta un dosente, lingwista i papiamentista di [[Kòrsou]]. Na 2023 el a risibí e titulo di ''doctor honoris causa'' di [[University of Curaçao]] pa su kontribushon na [[idioma]] [[papiamentu]]. == Bida == == Bibliografia == * Dikshonario di verso Papiamento-Hulandes NOTES Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC March 20, 2023 REDAKSHON.<ref>[https://kikotapasando.com/2023/03/20/eredoctoraat-voor-sidney-joubert-bij-de-uoc-sidney-joubert-doctor-honoris-causa-bij-de-uoc/ Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC / Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC], Willemstad, 18 maart 2023</ref> Op 16 maart jl. werd tijdens een plechtige openbare zitting van het College van Decanen van de Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (UoC), aan de heer Sidney. M. Joubert, het eredoctoraat verleend. In een volle Aula opende de Rector Magnificus, dr. Francis de Lanoy, deze plechtige zitting, waarbij hij alle aanwezigen in de zaal welkom heette, in het bijzonder de heer Joubert en de twee paranimfen, mevrouw Lucille Berry-Haseth en de heer Edward John Joubert, die hem flankeerden tijdens deze plechtigheid. De decaan van de Algemene Faculteit, drs. Adriënne Fernandes, nam vervolgens het woord, en ging kort in op de redenen die voor de Algemene Faculteit aanleiding waren om de heer Sidney Milton Joubert voor te dragen als kandidaat voor het eredoctoraat. Zij gaf aan dat de heer Joubert over een tijdsbestek van vijftig jaar, zich bijzonder verdienstelijk heeft gemaakt voor de gemeenschap, op het gebied van taalkunde van het Papiamentu. Bovendien wees zij erop dat de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan is. Het eredoctoraat, zo vervolgde zij, wordt als welverdiend eerbetoon aan deze kandidaat verleend voor zijn zeer uitzonderlijke prestaties in het kader van culturele en academisch gerelateerde verdiensten. De heer Joubert, met zijn talrijke merites is van bijzondere betekenis voor de Algemene Faculteit, die taal, literatuur en cultuur centraal stelt, de lerarenopleiding Papiamentu aanbiedt en een leerstoel heeft gerelateerd aan het bestuderen en verwerven van Papiamentu. Het is dan ook niet verwonderlijk dat vanuit deze faculteit de rol van het Papiamentu als algemene omgangstaal in de Curaçaose samenleving, met deze erebenoeming, bekrachtigd en versterkt wordt. Vervolgens nam de Rector Magnificus het woord, die na verwijzing naar de mogelijkheid die de Landverordening Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (LuoC) biedt (art. 37 lid 2), de heer Sidney M. Joubert en zijn twee paranimfen naar voren riep om hen ten overstaan van het College van Decanen de bul te overhandigen. Prof. dr. Ronald Severing, verbonden aan de Algemene Faculteit, en promotor van Sidney Joubert bij deze plechtigheid, sprak bij de laudatio, lovende woorden uit, verluchtigd met een powerpoint, met afbeeldingen van werken van de heer Joubert. Hij gaf aan dat de heer Joubert een fervente taaldeskundige en in het bijzonder een verwoede Papiamentist is. Eerder was hij docent Spaanse taal- en letterkunde op de middelbare school en de UNA en tevens beëdigd vertaler en lexicograaf. Hij werd bij de oprichting van het overheidsbureau Sede di Papiamentu (1983) aangesteld om aan een vocabulaire van het Papiamentu te werken. Sindsdien zijn er van zijn hand ten behoeve van het Papiamentu, vocabulaires (1988, 1990) verschenen en verder woordenboeken in druk (1991, 1999, 2007), met supplementen (1997), een taalgids Papiamentu voor toeristen (1994), digitale woordenboeken (2002), online versies (Google Chrome, Microsoft Edge, Mozilla Firefox en Safari) en achtereenvolgende spellingcheckers Papiamentu voor Microsoft Office (2003-2014) Windows 98-8.1 (2001, 2007, 2014). Naast kenner van de taalkunde van het Papiamentu en de autoriteit op het gebied van de gemeenschappelijke Papiamentse woordenschat, is de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan, blijkens de omvangrijke driedelige gezamenlijke uitgave in het Papiamentu, Pa saka kara (1109 pp., 1983); ook verzorgde hij met auteursgroepen tweetalige Nanzi-boeken (2005, 2019). Hij is Papiamentu-connaisseur bij uitstek, getuige de talrijke publicaties van zijn hand en ook samen met lokale en buitenlandse deskundigen. Hij heeft zich bekwaamd en intensief ingezet voor het promoten van de studie, kennis en correct gebruik van het Papiamentu vanaf begin zeventiger jaren tot heden. Hij is ook medeverantwoordelijk voor de meer dan 400 woorden Antilliaans-Nederlands die in het Groene Boekje zijn opgenomen. Gedurende een aantal jaren, zijn de krantenteksten van het Antilliaans Dagblad en de Amigoe verzameld. Uit die verzameling zijn door onder andere de heer Joubert karakteristieke woorden geselecteerd die in het Groene boekje terecht zijn gekomen als: empaná, blenchi, dushi, karkó en snèkbar. Tevens is hij vanaf het begin (1999) tot recentelijk (2018) betrokken geweest bij de samenstelling van het Papiamentu-dictee en ook als jurylid van het jaarlijkse Diktado Nashonal Papiamentu in de aula van de UoC. De eredoctor is reeds meerdere malen eervol onderscheiden en heeft meervoudig eerbewijs mogen ervaren vanuit diverse maatschappelijke en academische instituties. Na de laudatio van zijn promotor kreeg dr. Sidney Joubert het woord van de rector. Hij liet weten dat toen hij van zijn benoeming op de hoogte werd gesteld, verrast was en zeer geëmotioneerd raakte. Hij dankte dan ook allen die betrokken waren vanaf de voordracht tot aan zijn benoeming. Hij vertelde hoe zijn belangstelling voor het Papiamentu begon. Dat gebeurde tijdens de colleges die hij volgde bij drs. Raúl Römer aan de Universiteit van Amsterdam. Raúl Römer onderzocht het Papiaments als toontaal. Joubert gaf voorbeelden als mata (plant) en mata (doden). Er was verschil in toon, hoog laag en laag hoog te horen. Op Curaçao werd Antoine Maduro zijn leermeester, waar hij ook mee samen werkte. Hij werd al snel door de overheid in twee opeenvolgende spellingcommissies voor het Papiamentu benoemd, in de commissie Römer en de commissie Jonis. Bij het Buki di oro, het gouden boekje met de officiële spelling van de overheid (2009), had hij ook zitting in de commissie die het werk voorbereidde. Na dit dankwoord en bijzonderheden over zijn werk, sloot de Rector Magnificus de officiële zitting. In het informele deel dat daarop volgde, spraken beide paranimfen de pas gedoctoreerde promotus toe. Lucille Berry-Haseth wees op haar lange vriendschap met de gepromoveerde en hun samenwerking op het gebied van Papiamentu. De laatste tien jaar hebben zij zich samen met een redactieteam beziggehouden met een verklarend woordenboek Papiamentu. Zij sloot af met een prachtige voordracht van het gedicht Oda na Sidney, dat zij eerder (2018) aan hem opdroeg. Vervolgens wist paranimf Edward John te vertellen dat zijn vader bekend stond als de leraar Spaans van het Peter Stuyvesant College. Hij vond het een eer dat hij de paranimf mocht zijn bij de promotie van zijn vader. Het informele deel werd afgesloten met een voordracht door Gregory Berry, die bij het publiek erg in de smaak viel met humoristische teksten uit de Papiamentu-literatuur van Guillermo Rosario, Pierre Lauffer en Elis Juliana. Het geheel werd afgesloten met een geanimeerde receptie op de patio van de Universiteit van Curaçao. {{Appendix}} ---------------- '''Frank Martinus Arion''', pseudónimo di '''Frank Efraim Martinus''' (n. [[17 di desèmber]] [[1936]] na [[Kòrsou]] - f. [[28 di sèptèmber]] [[2015]]) tabata un eskritor, poeta i lingwista [[Antias Hulandes|antiano]]. E tabata skirbi obranan tantu na idioma [[hulandes]] komo [[Papiamentu]]. Su obra mas famoso ta e novela ''Dubbelspel'' (Changá). E ta konosí tambe pa su investigashon di e orígen di Papiamentu i pa su empeño pa uso di Papiamentu komo idioma di instrukshon. == Biografia == Frank Martinus Arion a nase na 1936 i ta un di tres yu di Minuel Martinus Arion i Marina Jansen di bario di Buena Vista, [[Willemstad]]. Poko despues di su nasementu e famia ta muda pa [[Aruba]], unda su tata a wòrdu empleá pa e refineria [[Lago Oil & Transport Company|Lago]]. Ku kuater aña su mama i un ruman ta fayesé den un aksidente di tráfiko, despues di kual e ku su otro ruman a wòrdu mandá bek Kòrsou i alohá serka varios miembro di famia. Frank Martinus Arion a lanta den bario di [[Otrobanda]]. Fo'i skol básiko su talento pa skirbimentu a keda manifesta; den su último aña na skol básiko e ta gana e Premio Neerlandia pa e mihor ensayo na hulandes. Frank was een heel goede leerling. Hij mocht op de lagere school een aantal klassen overslaan. Durante su tempu na skol e ta kuminsa usa e nòmber Frank Efraim Martinus pa motibu di e laso ku su tata tabatin ku e [[partido polítiko]] [[Partido Nashonal di Pueblo|PNP]]. E no tabata deseá di wòrdu asosiá ku e aktivismo polítiko di su tata; te añanan 50 e ta usa su fam original pa publikashon di su promé obranan. Na kabamentu di skol sekundario na 1955, Arion ta muda pa [[Hulanda]] unda e ta studia idioma i literatura hulandes na [[Universidat di Leiden]]. Durante su temporada na universidat ela lanta e komunidat studiantil "Baranka Antilliana", kual tabata fungi komo refugio pa studiante prosedente di [[Antias Hulandes]], manera e mes. Tambe den e époka aki e tabata skirbi un seri di poema, kualnan a sali publika pa prome bes den e revista "Antilliaanse Cahiers" komo kolekshon titulá ''Stemmen uit Afrika''. ----- Na zijn schooltijd verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal- en letterkunde ging studeren aan de Universiteit Leiden. Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die, net als hijzelf, afkomstig waren uit de Nederlandse Antillen. Ook schreef hij in deze jaren een reeks gedichten, die in 1957 voor het eerst als bundel onder de titel Stemmen uit Afrika werden gepubliceerd in het tijdschrift Antilliaanse Cahiers. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het mede door hem opgerichte tijdschrift Encuentro Antilliano. Ook las hij regelmatig voor in het programma van de Nederlandse buitenlandse radio. Kort voor het einde van zijn studie onderbrak hij deze en keerde voor enige tijd terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij onderzoek deed naar de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiamentu. Hij publiceerde de resultaten van dit onderzoek in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch verder te studeren en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij het Instituut voor Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam.[2] Onder invloed van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel, waarin hij aan de hand van vier mannen die domino spelen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen in die tijd. Via de personages in de roman heeft Arion kritiek op de rebellen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen.[3] De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs. Arion doneerde het prijzengeld van 1000 ƒ aan de strijd tegen het apartheidsbeleid in Zuid-Afrika. In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam, waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin.[4] Vertaald met www.DeepL.com/Translator (gratis versie) de.wiki: Na zijn afstuderen verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal en Nederlandse letterkunde begon te studeren aan de Universiteit van Leiden . Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die net als hij uit de Nederlandse Antillen kwamen . Hij schreef in deze jaren ook een reeks gedichten, die in 1957 als bundel verscheen onder de titel Stemmen uit Afrika in het tijdschrift Antilliaanse Cahierswerden voor het eerst gepubliceerd. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het dagblad Encuentro Antilliano , waarvan hij medeoprichter was . Ook gaf hij regelmatig lezingen in het Nederlands buitenlands radioprogramma . Kort voor het einde van zijn studie brak hij het af en keerde voor een tijdje terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij zich bezighield met de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiaments. De resultaten van dit onderzoek publiceerde hij in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch zijn studie voort te zetten en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij de afdeling Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam . [2] Onder de indruk van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao, begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel , waarin hij aan de hand van het voorbeeld van vier dominospelende mannen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen op die tijd. Via de personages in de roman uit zich Arion kritisch over de opstandelingen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen. [3]De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en CW van der Hoogtprijs . Arion doneerde het prijzengeld van ƒ 1000 om de apartheid in Zuid-Afrika te helpen bestrijden . In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam , waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap van de stad. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin (in het Engels: "Farewell to the Queen"). [4] In 1975 ging Arion naar Zuid-Amerika, waar hij een aanstelling als docent aanvaardde aan een instituut voor de opleiding van leraren in de Nederlandse kolonie Suriname , die net onafhankelijk werd. Hier trouwde hij ook met zijn vrouw Trudi Guda, met wie hij twee kinderen zou verwekken. In 1980, na de machtsovername van Desi Bouterse , verliet het gezin Suriname en keerde terug naar Arion's thuisland Curaçao. Daar werkte hij aan de standaardisatie van het Papiaments en begon hij opnieuw onderzoek te doen naar de oorsprong ervan. Hij was vooral geïnteresseerd in de overeenkomsten tussen het Papiaments en de varianten van het Kaapverdiaans Creools, die worden gesproken op de eilanden voor de westkust van Afrika. Ook voerde hij campagne voor de invoering van het Papiaments als basisschooltaal op Curaçao, waardoor hij soms in conflict kwam met de lokale autoriteiten. In dit kader schonk hij in 1987 de particuliere basisschool Skol Humanistiko Erasmo , waar lessen werden gegeven in Papiaments. [5] Gedurende deze tijd begon Arion meer politiek betrokken te raken, wat culmineerde in de oprichting van zijn eigen partij, de Kambio Radical ("Radical Reversal", kortweg KARA) in 1988. KARA kreeg echter nooit genoeg stemmen om een ​​zetel in het parlement van het eiland te winnen. [6] In 1996 promoveerde Arion aan de Universiteit van Amsterdam. Zijn proefschrift was getiteld De kus van een slaaf. Papiaments West-Afrikaanse connecties en de oorsprong van het Papiaments en andere talen verkend. Hij bracht onder meer de stelling naar voren dat het Papiaments sterker dan voorheen bekend was beïnvloed door de geheime taal Guene, die door de plantageslaven van Curaçao werd gebruikt. Daarnaast heeft het Guene ook andere Caribische talen beïnvloed en zelfs de Engelse en Nederlandse taal. [7] == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doktoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (kontiniendo: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'') * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Mira tambe == * [[Gueni]] {{Commonscat|Frank Martinus Arion}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =191263500|titulo=Frank Martinus Arion}} {{References}} ;Lista di fuente * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3, pág. 405–410. * Wim Rutgers: ''Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba'', Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, pág. 272. * B. Jos de Roo: ''Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958'', Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam (2014), ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. Den: ''A History of Literature in the Caribbean''. Tomo 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia (2001), ISBN 90-272-3448-5, pág. 362. * ''Schrijver Frank Martinus Arion overleden''. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * ''Writer Frank Martinus Arion Passed Away'', Curacaochronicle.com (28 di sèptèmber 2015}}</ref> * ''Frank Martinus Arion geeft lintje terug'', Trouw.nl. (16 di desèmber 2008) }} {{DEFAULTSORT:Arion, Frank Martinus}} [[:Category:Ganador premio Cola Debrot]] [[:Category:Hende]] [[:Category:Kòrsou]] == Referensia == * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 407–408. * Wim Rutgers: Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba. 1. Auflage. Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, S. 272. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 408–409. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 410. * B. Jos de Roo: Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958. Hrsg.: Universiteit van Amsterdam. 1. Auflage. Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam 2014, ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. In: A History of Literature in the Caribbean. Band 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia 2001, ISBN 90-272-3448-5, S. 362. * Schrijver Frank Martinus Arion overleden. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * Frank Martinus Arion geeft lintje terug. In: trouw.nl. 16. Dezember 2008, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). == Weblinks == {{Commonscat}} [[:Category:Korsou]] [[:Category:Eskritor]] [[:Category:Hende]] Kort na de geboorte verhuisde het gezin naar Aruba, waar de vader een baan had aanvaard bij een plaatselijke oliemaatschappij. Toen hij vier jaar oud was, stierven Arions moeder en jongere broer bij een ongeval, waarna Frank en zijn zus werden teruggestuurd naar Curaçao, waar ze onderdak vonden bij verschillende familieleden. Zijn schrijftalent bleek al toen hij op de lagere school zat; in het laatste jaar van de basisschool won hij de Neerlandiaprijs voor het beste essay in het Nederlands. Tijdens zijn schooltijd begon hij de naam Frank Efraim Martinus voor zichzelf te gebruiken. De achtergrond was de politieke betrokkenheid van zijn vader bij de Nationale VolkspartijCuraçao, waardoor de naam "Arion" bekend werd bij veel bewoners van het eiland. Frank wilde echter niet geassocieerd worden met het politieke activisme van zijn vader; pas in de jaren vijftig gebruikte hij zijn oorspronkelijke achternaam weer voor de publicatie van zijn eerste werken. [1] '''Frank Martinus Arion''', seudónimo de '''Frank Efraim Martinus''' ([[Curazao]], [[17 de diciembre]] de [[1936]]-[[28 de septiembre]] de [[2015]])<ref name=fallece>{{cita noticia|título=Writer Frank Martinus Arion Passed Away|url=http://curacaochronicle.com/local/writer-frank-martinus-arion-passed-away/|fechaacceso=29 de septiembre de 2015|obra=curacao chronicle|fecha=28 de septiembre de 2015|idioma=inglés}}</ref> fue un escritor antillano. En 1955 se trasladó a los [[Países Bajos]] para estudiar letras neerlandesas en la Universidad de Leiden. En 1981 volvió a instalarse en su ciudad natal, tras residir unos años en [[Paramaribo]] ([[Surinam]]). Fue un fuerte promotor del [[papiamento]]. Hij werkte in Nederland , Suriname en de Nederlandse Antillen en schreef in het Nederlands en Papiaments . De roman Dubbelspel (nl) (1973) is zijn eerste boek en zijn grootste publiekssucces. == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' (Changa)<ref>[http://www.diegopuls.com.ar/index.php?option=com_content&task=view&id=112&Itemid=39&lang=es Doble juego, fragmento traducido al español (inédito)]; visitado el 21 de febrero de 2012</ref> *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doctoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (contiene: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'' * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Referencias== {{listaref}} == Link eksterno == *{{Enlace roto|1=[http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 página web sobre Arion del Fondo de las Letras Neerlandesas (en inglés)] |2=http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 |bot=InternetArchiveBot }} ------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Abraham Daniel Jesurun''' (n. [[20 di aprel]] 1839 na [[Korsou]] - f. [[20 di mart]] [[1918]] na [[Korsou]]) tabata un ....... [[Kòrsou]]. == Biografia == Jesurun a nase na aña 1939 na Willemstad. * Kasa ku Rachel David Capriles na 1880. * Na 1905 elegi Presidente di KVK Korsou. van 1884 tot 1919 In het grote boek over de History of the Jews of the Netherlands Antilles (1970) wordt Abraham Daniel Jesurun (1839-1918) ‘Curaçao’s then most cultured man’ genoemd, die verschillende talen in woord en geschrift beheerste. Hij wordt bijvoorbeeld een ‘specialist in Papiamento’ genoemd (Emmanuel & Emmanuel 1970, 1: 411, 454). Jesurun blijkt een belangrijk man geweest te zijn op Curaçao. Zo was hij secretaris-directeur van de Aruba Phosphaat Maatschappij, vele jaren voorzitter van de Kamer van Koophandel en Nijverheid en directeur van de Curaçaosche Bank. Ook is hij lid van de Koloniale Raad geweest en bestuurslid van het Geschied-, Taal-, Land- en Volkenkundig Genootschap te Willemstad. Voor al die activiteiten is hij onderscheiden: hij werd eerst ridder in de orde van OranjeNassau (1908), later officier (1913). In de serie ‘beroemde personen’ werd er in 1998 een postzegel met zijn beeltenis erop uitgebracht. <ref> ''Jan Noordergraaf'', [https://www.ivdnt.org/images/stories/onderzoek_en_onderwijs/publicaties/trefwoord/Papiaments_def.pdf Lexicografie op Curacao: Abraham Jesurun en zijn woordenlijst van het Papiaments (1898)]</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=it|oldid =129014577|titulo=Emilio Teza}} {{References}} }} [[:Category:Linguistica]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62275387|titulo=Dialect}} {{References}} }} [[:Category:Idioma]] ------- {{Variante|a}} [{Databox}} '''Pidgin''' ta e idioma ---------------- {{Databox}} E '''álfabèt latin''' ta un [[álfabèt|skritura alfabétiko]] foi kual den kurso di [[siglo]]nan a desaroyá un kantidat di álfabèt pa uso den kasi tur idioma skirbi den hemisferio oksidental, prinsipalmente na Nort i Sur Amerika, kasi henter [[Oropa]], Afrika supsahara i un kantidat di pais asiatiko na Oustralasia i Asia Sentral. E skritura latin tin e kantidat di usuario mas grandi na mundu. E skritura latin e ta forma e base di e [[Alfabèt Fonétiko Internashonal]] (IPA), i e 26 lèter mas komun ta e lèternan di e [[ISO basic Latin alphabet]]. E ta un álfabèt bikamaral di trinta lèter, kreá fin di siglo nuebe den imperio búlgaro (e aktual [[Nort Macedonia]]), pa e disípulonan di pader Cyrille òf posiblemente Clément d'Ohrid (e promé obispo di e iglesia ortodokso di [[Bulgaria]]) i ta basá riba e álfabèt [[Gresia|griego]] i glagolítiko. Ainda na komienso di siglo 21 ta usa e [[álfabèt siríliko]] den un kantidat di [[idioma slaviko]], entre otro búlgaro, masedoniano, [[idioma montenegrino|montenegrino]], servio, ukraniano, ruso i bieloruso. Bou influensia [[Rusia|ruso]] e ta komun tambe den hopi idioma ku no ta idioma slaviko manera [[kazachs]], [[idioma kirguis|kirguis]], [[tatar]] (idioma [[Turkia|turko]]), [[tajikistano]], [[idioma mongoles|mongoles]] inkluso hopi otro idioma chikitu. Te [[1859]] e tabata e skritura di e [[idioma rumano]] i den e antiguo [[Moldavia]] tabata skirbi e [[idioma moldaviano]] (un [[dialecto|dialekto]] rumano) ku un álfabèt siríliko. * Het Latijns schrift[1] is een alfabetisch schrift waarvoor in de loop der eeuwen een aantal alfabetten zijn ontwikkeld voor gebruik in vrijwel alle westerse geschreven talen, voornamelijk Noord- en Zuid-Amerika, bijna heel Europa, Sub-Saharaans Afrika en een aantal Aziatische landen in vooral Australazië en Centraal-Azië. Het Latijns schrift heeft het grootste aantal gebruikers ter wereld.[2] * '''Latin script''', also known as '''Roman script''', is a set of graphic signs ([[Writing system#General properties|script]]) based on the letters of the [[classical Latin alphabet]]. This is derived from {{cns|a form of the [[Cumae alphabet|Cumaean Greek]] version of|date=September 2021}} the [[Greek alphabet]] used by the [[Etruscan civilization|Etruscans]]. Several [[Latin-script alphabet]]s exist, which differ in graphemes, collation and phonetic values from the [[classical Latin alphabet]]. The Latin script is the basis of the [[International Phonetic Alphabet]], and the 26 most widespread letters are the letters contained in the [[ISO basic Latin alphabet]]. Latin script is the basis for the largest number of alphabets of any [[writing system]]{{sfn|Haarmann|2004|p=96}} and is the [[List of writing systems by adoption|most widely adopted]] writing system in the world (commonly used by about 70 percent of the world's population). Latin script is used as the standard method of writing in most Western, Central, as well as in some Eastern European languages, as well as in many languages in other parts of the world. ----------------- 0q6rd4fr7marnapi3esko3zsdq8ml3e 203651 203650 2026-09-09T12:30:18Z Caribiana 8320 203651 wikitext text/x-wiki * [https://www.ea.aw/pages/wp-content/uploads/2019/09/Literatura-na-papiamento-havo.pdf Literatura na papiamento] nieuw: [[diptongo]] - [[triptongo]] - [[gramatika]] - [[frase]] - [[silaba]] - [[semántika]] - [[suheto]] - [[supstantivo]] - [[athetivo]] - [[verbo]] - [[vocal]] - [[consonante]] - [[sufiho]] - [[atverbio]] - [[koma]] - [[pronòmber]] - [[singular]] - [[plural]] ------------------------- {{infobox organisacion |variante = c | nomber = Wintertuin Curacao | funda = 2017? | fundado= Joeri Oltheten | sede = [[Willemstad]] | pais = {{CUW}} | director = Joeri Oltheten | website = https://wintertuincuracao.org/ }} '''Wintertuin Curacao Festival''' ta un festival di literatura, kontamentu di storia i arte di tarima na Kòrsou. E ta tuma luga anualmente i ta e festival literario mas grandi di [[Islanan ABC]]. organisashon literario na Willemstad, [[Kòrsou]]. * Joeri Oltheten is initiatiefnemer en directeur van Wintertuin Curacao.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/23046-curacao-doughnut-economy ], (29 di yanuari 2021)</ref> Wintertuin Curaçao ta aktivo for di 2017 komo organisashon ruman di Wintertuin, trahando pa fortalesé e infrastruktura literario den region di Karibe. Ku enfoke riba literatura i kontamentu di kuenta, e fundashon ta duna e kuentanan di habitantenan di e isla un lugá sentral den tantu e kultura oral komo skirbí di Kòrsou.<ref name="nl">https://wintertuin.nl/productie/wintertuin-curacao/ Wintertuin Curaçao], wintertuin.nl</ref> Aunke nos ta kolaborá estrechamente, Wintertuin i Wintertuin Curaçao ta dos fundashon separá, kada un ku su propio tim i enfoke. Huntu, nos ta komprometé na fortalesé e sektor literario di Kòrsou i oumentá akseso na e paisahe literario hulandes pa eskritornan talentoso di e isla.<ref name="nl"/> ==Notes== nl.wiki: Wintertuin is een literatuurorganisatie in de Nederlandse stad Nijmegen. Wintertuin organiseert literatuurprogramma's, workshops, industriedagen en literatuurfestivals, waaronder het jaarlijkse Wintertuinfestival in Nijmegen, en de Industriedag (voorheen bekend als Nieuwe Types) waar de toekomst van literatuur besproken wordt. Wintertuin onderhoudt warme banden met zusterstichting Wintertuin Curaçao. Daarnaast geeft Wintertuin diverse werken van Curaçaose schrijvers uit.[https://wintertuin.nl/productie/wintertuin-curacao/] ------- Leaving from living in a small apartment in Amsterdam, Oltheten had a chance to start with Wintertuin in Curaçao. Wintertuin is a literature organization which does lots of work in literature and story telling and the idea was to start some projects in Curaçao. I set up the foundation Wintertuin Curaçao and my first project became “Kurá di kuenta”. It is about stories of the elderly and it fits with our oral tradition. We have an aging population where a lot of people live in isolation. We have done “Kurá di kuenta” 4 to 5 times and it is a great thing to do.<ref name="Joeri">[https://share2uplift.org/influencer-joeri-oltheten/ Influencer Joeri Oltheten], share2uplift.org (desèmber 2020)</ref> We have also organized festivals and an international writing course, where spoken word artists from Holland and Belgium were presenting their poetry skills and enabling local artists.<ref name="Joeri"/> Projects: * 2024: Wintertuin Curacao Festival bij Lanthuis Vredenberg.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/30067-literatuur-en-meer-op-wintertuin-curacao-festival (23 di septemper 2024)</ref> Wintertuin Curaçao Festival is the largest annual literary festival of the ABC islands. The first edition took place in 2019 at the National Library of Curaçao. Wintertuin Curaçao has grown into a breeding ground for new writing talent, such as [[Ange Jessurun]] (Faya Lobi, 2022), [[Maghalie van der Bunt-George]] (Oro is goud, 2023) and [[Etienne Ys]] (De Barmhartige Staat, 2024).<ref>https://wintertuincuracao.org/project/wintertuin-curacao-festival-2/</ref> one of the Caribbean’s premier annual festival for literature, storytelling and performing arts. The Wintertuin Curaçao Festival celebrates cultural diversity and a vibrant reading culture through powerful stories. * project FLI: Future Language Innovation FLI<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/30786-verbinding-door-taal Verbinding door taal], [[Antilliaans Dagblad]] (22 di februari 2025)</ref> * LengaGPT <ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/30813-wintertuin-lanceert-lengagpt (28 di februari 2025)</ref> * kurso di tradukshon * Creative writing academy Curacao {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] [[:Kategoria:Papiamento]] [[:Kategoria:Kultura di Kòrsou]] ------------------------ {{Appendix|1=|2= '''Literatuur''' * Martinus, Frank (1996), ''The kiss of a slave: Papiamentu’s West-African connections'', Universiteit van Amsterdam * Hartog, Johannes (1961, p 433), ''Curaçao: Van kolonie tot autonomie III, Vol.I,'', De Wit. '''Bronnen en voetnoten''' * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=|titel=|oldid=|datum=}} {{References}} }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Hulandes Caribeño''' of '''Hulandes Antiano''' ta un variante di [[idioma]] [[Hulandes]] cu a desaroya? na e [[Islanan ABC]], islanan perteneciente na Caribe Hulandes. Por considera esaki como un dialecto regional di Hulandes.? Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. == Contexto == E poblashon lokal i papiadónan hulandes riba Islanan ABC tabata papia i skirbi hulandes mesklá ku konstrukshonnan i palabranan for di papiamentu i otro idiomanan: “hopi plaka verdienen” (pap.: hopi sèn); “kabrieten in de koor” (Pap.: cabritonan den cura); y “een pastechi eten” (Come un pastechi) (Pap.: pasty). E uso aki a bira konosí komo Hulandes Antiano.<ref>[[Ronald Severing|Severihng, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden], literatuurgeschiedenis.org</ref> E norma den polítika di gobièrnu pa loke ta trata hulandes a kambia. E norma di idioma no ta limitá mas na Hulanda, sino tambe na Vlaanderen i e teritorionan den eksterior: e islanan kaminda palabranan hulandes antiano a originá ku no ta aparesé na Hulanda mes, i tambe na Sürnam independiente, kaminda ta usa hulandes surinam. E atenshon kresiente aki pa variedatnan di hulandes, pa multilingualismo, i pa interpretashon kultural a kondusí na inklushon di palabranan for di hulandes karibense den e vokabulario ofisial di e idioma hulandes. A base di un base di dato di palabra di korantnan na idioma hulandes riba e islanan, a hasi un selekshon di mas ku 400 palabra. E palabranan Hulandes Caribense aki, cu a wordo agrega na e Buki Berde di 2015, no ta aparece den Hulandes Standard. Por haña palabranan manera dushi (dushi, dushi), botika (botika kombiná ku botika), ayó (saludo), i eilandsraad (un tipo di konseho munisipal riba e islanan). Anteriormente, na 2005, alrededor di 500 palabra hulandes surinam a aparesé den e lista aki: afingisoep (sòpi di yuka), husselen (scrabble) i Sranan (krioyo surinam). Komo ku Antia no ta eksistí mas i Sürnam, ku Hulandes komo idioma ofisial, a bira miembro asosiá di Union di Idioma Hulandes, e término Hulandes Karibense ta wòrdu usá mas i mas pa e idioma Hulandes riba e islanan i na Sürnam. {{Appendix}} ----- Caribisch-Nederlands is de taalvariant van het Nederlands die gesproken wordt in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Deze variant wijkt op verschillende punten af van het Europees-Nederlands, zowel in uitspraak als in woordkeuze en grammatica. Op de Benedenwindse Eilanden (Aruba, Bonaire, Curaçao) is Papiaments de meest gesproken moedertaal, terwijl op de Bovenwindse Eilanden (Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius) Engels vaker de moedertaal is. ==Verschillen met Europees-Nederlands==: *Uitspraak: Er zijn verschillen in de uitspraak van klinkers en medeklinkers, en de intonatie kan anders zijn. * Woordenschat: Er zijn specifieke woorden en uitdrukkingen die in het Caribisch-Nederlands gebruikt worden, maar niet of minder vaak in Europees-Nederlands. * Grammatica: Er kunnen kleine grammaticale verschillen zijn, bijvoorbeeld in de volgorde van woorden of in het gebruik van bepaalde werkwoordstijden. * Invloed van andere talen: Papiaments: Op de ABC-eilanden heeft het Papiaments een grote invloed op het Nederlands. Veel Caribisch-Nederlandse woorden en uitdrukkingen zijn ontleend aan het Papiaments. Engels: Op de Bovenwindse eilanden heeft het Engels een grotere invloed. Ook hier zijn er invloeden merkbaar in de woordenschat en grammatica. * Onderwijs: In het basisonderwijs op de Benedenwindse eilanden wordt steeds meer onderwijs gegeven in het Papiaments. Het Nederlands wordt vaak als vreemde taal aangeboden. In het middelbaar onderwijs is het Nederlands wel de instructietaal. Op de Bovenwindse eilanden wordt in toenemende mate Engels gebruikt als instructietaal, ook in de Nederlandstalige scholen. * Conclusie: Caribisch-Nederlands is een levendige en diverse taalvariant die zich aanpast aan de lokale context en invloeden van andere talen ondergaat. ------ Hulandes ta un idioma oficial den Caribe Hulandes.<ref>https://taalunie.org/dossiers/22/nederlands-in-het-caribisch-gebied-en-suriname ]</ref> Omdat Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk geen omgangstaal is, maakt het onderwijs daar de omslag van moedertaalonderwijs Nederlands naar een vreemde taal aanpak. Hulandes semper tabata un idioma minoritario. Habladónan di Papiamentu tin bia ta konsiderá e Antianonan di abla Hulandes komo show-off, imitadó di e Hulandesnan. E label ey ta mas fuerte ora hende no ta dispuesto pa papia Papiamento. <ref>Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> Hulandes Antiano ta wòrdu distinguí for di Hulandes Standart pa e aksento. Bakhuis ta agregá ku Antianonan tambe ta agregá palabranan Papiamentu, ta konhugá verbonan Papiamentu na e manera Hulandes, i ta usa zonidonan típiko. Esaki ta conduci na frasenan manera: “Ai no,” “mi tin” “hopi,” “sakeerd” hopi potret pero nan ta “hodidu”! -- nl.wiki:[[:nl:Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden]]Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. Op de Benedenwindse ABC-eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) is de moedertaal vaak Papiaments, en op de Bovenwindse SSS-eilanden (Sint Maarten, Saba en Sint Eustatius) Engels. {{Appendix}} '''Caribisch‑Nederlands''', ook wel bekend als '''Antilliaans Nederlands''', is een in de ABC‑eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) gesproken vorm van het Nederlands, die sterk beïnvloed is door talen zoals Papiamento en Spaans. Het wordt gebruikt door Nederlandssprekenden op de eilanden, en bevat vaak woorden en zinsconstructies uit het Creooltaal Papiamento en regionale varianten. ==Gebruik en kenmerken== Spraak en schrijfwijze van Nederlands op de ABC‑eilanden mengen reguliere Nederlandse zinnen en woordenschat met Papiamentstalige of lokale uitdrukkingen. Voorbeelden hiervan zijn: * “hopi plaka verdienen” (veel geld verdienen) * “kabrieten in de koraal” (geiten op de erf) * “een pastechi eten” (een pasteitje eten) Dergelijke constructies behoren tot typische voorbeelden van Antilliaans Nederlands, waarin Papiamentse woorden (zoals hopi, plaka, pastechi) direct geïntegreerd zijn in het Nederlands. ==Sociolinguïstische context== In de lagen van de bevolking waar Nederlands als thuistaal wordt gesproken — vaak binnen families of in het onderwijs — wordt deze variant beschouwd als “tropisch Nederlands”. Sprekers worden in Nederland soms als dialectisch afwijkend ervaren en kunnen als “makamba” (Nederlander) worden bestempeld, vooral wanneer zij geen Papiamento spreken.<ref name="ntr">Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> De variant is te herkennen aan: *het gebruik van Papiamentse werkwoorden en woorden, *typische accenten, klankkleur en uitspraak, *de toepassing van regionale grammaticale structuren, zoals in: Ai no, ik heb hopi veel foto’s gesakeerd, maar ze zijn hodidu! == Aantal sprekers en taalgebruik == Hoewel het Nederlands in de Caribische delen van het Koninkrijk officieel is, wordt het meestal als tweede of derde taal gebruikt: in het dagelijks leven domineren Papiamento, Spaans en Engels. Op Bonaire is Nederlands moeders­taal voor ongeveer 15 % van de bevolking (2021), Spaans is even frequent; op Sint Eustatius en Saba ligt dat rond 4 % <ref>https://longreads.cbs.nl/the-caribbean-netherlands-in-numbers-2022/what-percentage-of-the-population-speaks-dutch/</ref> ==Identiteit en perceptie== De variëteit speelt een rol in identiteitsconstructie. Nederlandssprekende Antillianen voelen zich soms “niet helemaal thuis” in Nederland of in de Papiamentstalige gemeenschap, juist vanwege de gemengde taalstijl. Taalpuristen waarschuwen tegen het gebruik van Engelse of Spaanse leenwoorden in Papiamento, terwijl anderen juist blij zijn met de talenmix als onderdeel van de lokale identiteit.<ref name="ntr"/> == Vergelijking met andere niet-Europese Nederlandsvarianten == Nederlands wordt ook gesproken in de Caribische special gemeenten (Bonaire, Sint Eustatius, Saba), maar daar zijn andere varianten gangbaar, bijvoorbeeld Virgin Islands Creole Dutch. Die heeft, net als Antilliaans Nederlands, een sterke mix met andere talen.<ref>Welmoed Ventura, https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/gelijkenis-deens-antilliaans-creole-dutch-en-sranantongo/ Gelijkenis Deens-Antilliaans Creole Dutch en Sranantongo]</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Na [[Aruba]]''' e presencia di '''idioma Spaño''' ta significativo. E pais Caribense, cu [[Hulandes]] y [[Papiamentu|Papiamento]] como [[idioma ofisial|idiomanan oficial]], tin un gran cantidad di hablante di [[Spaño]]. Segun e censo di 2000, Spaño ta e di dos idioma mas papia riba e isla, despues di Papiamento. == Hablante di Spaño == Segun datonan di Censo 2010, 13.710 residente di Aruba ta papia Spañó como nan [[Lenga materno|idioma materno]].<ref>{{citeer web|url=https://www.cervantes.es/imagenes/File/espanol_lengua_viva_2019.pdf |titel=El Espanol: una lengua viva. Informe 2019|uitgever=Instituto Cervantes, pag. 9|datum= }}</ref> Na 2017 hablante di Spañó tabata representa 12.6% di e poblacion.<ref>{{citeer boek|nombre=Jesús|apellido={{v|Guanche}}|nombre2=Carmen|apellido2={{v|Corral}}|title=Diccionario etnográfico. Los pueblos del Caribe Insular y de México-Centroamérica|volume=Tomo I|year=2017|editorial=RUTH|isbn=9789590618154|capítulo=Cap. 5}}</ref> Esaki ta relaciona cu e emigrantenan for di paisnan hispano. Segun pais di origen e percentahe tabata, entre otro, 9.1% di [[Colombia]], 4.1% [[Republika Dominikano|Republica Dominicano]], 3.2% [[Venezuela]] i 1.1% [[Peru]].<ref name="cia.gov">{{en}}{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |title=Aruba |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |access-date=}}</ref> Si conta tur esunnan cu por comunica den Spaño, e cantidad total di hablante ta yega aproximadamente 93.500, o sea 85% di e poblacion Arubano. Pero solamente un di cada cinco persona ta uza Spaño como nan unico [[idioma]]. == Spaño den bida publico == No obstante di no ta un idioma oficial, e uso di Spaño ta sirbi metanan practico y ta extende den hopi aspecto di bida publico, reflehando su papel como idioma di contacto, identidad y comunicacion den e contexto multicultural di Aruba. E isla su proximidad cu [[Venezuela]] y [[Colombia]] y e fuerte contactonan religioso, comercial y cultural durante siglonan a contribui pa e uzo continuo na Aruba di Spaño.<ref>{{cite book|author=Ramirez, Catherine|title=La escogencia del idioma Español en el perfil de asignaturas en las escuelas de MAVO de Aruba|year=2016|editorial=[[Universidad de Curazao]]|url=https://www.worldcat.org/es/title/1029733877|location=Willemstad, Curacao}}</ref> Segun [[Johan Hartog|Hartog]] e influencia Spaño ta mas tanto notabel den e variante Arubano di Papiamento cu den e variantenan di Corsou y Boneiro.<ref name="Hartog"/> Den e sistema escolar, Spaño ta un materia obligatorio desde enseñansa basico, cuminsando den e di cinco klas bay dilanti.<ref>{{citeer web|auteur=Organización Panamericana de la Salud|titel=Aruba, perfil de país|url=https://www3.paho.org/hq/dmdocuments/2010/Salud_en_las_Americas_2007-Aruba.pdf|datum=2007 }}</ref><ref>Ministerio di Enseñansa di Aruba. Curriculum y Idioma den Sector Escolar.</ref> Ademas, varios canal di television for di Venezuela ta wordo ricibi sin problema riba e isla, ofreciendo noticia, entretenimento y programacion educativo na Spaño. Hopi radioemisora local ta inclui musica cu canto di [[Latinoamérika|Latino America]] den nan programacion, y den algun caso, ta transmiti programanan na Spaño. Den sector comercial, hopi empleado den tienda, restaurant y servicio publico ta comunica cu clientenan hispano den nan idioma nativo. Ora cu hende yega na un loket, e probabilidad ta halto cu nan por haci pregunta o haya informacion na Spaño. [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia catolico]] cu un comunidad grandi riba e isla ta ofrece misa regular na Spaño. Den algun bario, specialmente caminda comunidadnan hispano ta concentra, por tin borchi informativo cu dos of mas idioma, incluyendo Spaño. == Aspectonan sociolinguistico == Pa hopi residente, particularmente e migrantenan hispano di Colombia, Venezuela y Republica Dominicano, Spaño ta sigui sirbi como idioma principal na cas, den relacionnan familiar y comunidad religioso.<ref>Central Bureau of Statistics Aruba (2017). Migration and Population Report.</ref> Na nivel popular, Spaño ta keda un idioma di preferencia pa comunicacion informal den bario, mercado y luganan publico. Turistanan hispano, cu ta forma un porcion importante di e [[turismo]] entrante, tambe ta contribui na su visibilidad den bida diario Arubano. E [[multilingualismo]] na Aruba ta stimula un nivel halto di dominio pasivo di Spaño: hopi Arubiano por compronde Spaño aunke no ta papi’é activamente. E situacion aki ta refleha un [[diglosia]] dinamico, caminda Spaño ta sirbi mas na nivel informal y comunicativo, mientras cu Hulandes y Papiamento ta predomina den situacionnan formal, educativo y gubernamental. == Influencia di Spaño riba Papiamento den siglo 21 == E idioma oficial Papiamento ta un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu ta nace durante e periodo colonial for di e mescla di Spaño, [[Portugues]], Hulandes, [[Ingles]], [[Frances]] i Arawak. Gran parti (70%) di su vocabulario tin origen Spaño.<ref>[[Ronald Severing|Severing, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden#:~:text=Door%20hun%20geografische%20ligging%20en,eilanden%20genoemd%2C%20is%20het%20Papiaments. ''Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden''], literatuurgeschiedenis.org</ref> E isla di Aruba tabata pa mas cu un siglo parti di Imperio Spaño promé cu el a wordo cede na e Imperio Hulandes na aña [[1636]].<ref name="Hartog">{{cite book|author=[[Johan Hartog|Hartog, Johannes]]|title=Aruba: A Short History|year=2003|publisher=De Wit & Van Dorp Stores}}</ref> Aunke Papiamento ta ser considerá un idioma stabil, hopi [[Arubiano]] ta sinti cu su presencia ta birando menos, particularmente den contactonan cu emigrantenan hispano. Investigacion sociolinguistico a mustra cu e preocupacion no ta basa riba un cambio real, sino riba un “menasa simbolico” cu ta relaciona cu identidad y inclusividad di pertenencia.<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref> Un tema cu ta surgi frecuente den discusionnan publico y escolar ta e supuesta “contaminacion” di Papiamento cu palabra y structuranan Spaño. Algun ciudadano ta boga pa un Papiamento “puro”, afirmando cu influencia stranhero, particularmente di Spaño, por afecta e caracter crioyo di e idioma. E sintimento aki ta bira mas fuerte ora cu migrantenan nobo no ta haci esfuerso pa siña y papia Papiamento, sino ta keda den nan idioma materno.<ref>Carroll, Kevin S. (2010). [https://www.researchgate.net/publication/283245487_Language_maintenance_in_the_Caribbean_Examining_perceptions_of_threat_in_Aruba_and_Puerto_Rico'' Language maintenance in the Caribbean: Perceptions of threat in Aruba and Puerto Rico''], researchgate.net </ref> Estudionan recien, manera esun di Kester y Buijink (2023), a conclui cu aunke hopi Arubiano ta expresá preocupacion riba e futuro di Papiamento, e idioma mes no ta duna señalnan di bay atras.<ref name="Kester"/> Su uzo a keda halto den bida escolar, gobierno y medionan local, y e mes a demostra capacidad pa integra [[neologismo]]nan sin perde su esencia. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=es|oldid =161207719|titulo=Idioma español en Aruba}} {{References}} ;Lista di fuente * Allen, R. (2002). ''The Spanish Caribbean''. Cambridge University Press. }} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Idioma]] ------------- {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] tríphthongos, literalmente: ‘ku tres zonido’ òf ‘ku tres tono’) ta un kombinashon di tres zonido vocal cu ta pronunciá den un solo [[silaba]]. Den un triptongo, e tres vocal òf semivokal ta sigui un tras di otro sin interrupshon, formando un zonido monosilabico. Den [[fonetika]], un triptongo ta resulta di un movimiento kontinuo pero suave di e organonan di artikulashon for di un zonido di vocal pa otro, den un sekuénsia di tres zonido. Na kontraste ku un [[monoftongo]], ku tin un so zonido, òf un [[diptongo]] ku tin dos, un triptongo ta kontené tres zonido vocal den un so silaba. Importante pa nota ku un triptongo no ta meskos ku un sekuénsia disilabico di un diptongo sigui pa un monoftongo, kaminda por tin mas ku un silaba. Por ehempel, den aleman feuer [ˈfɔʏ.ɐ] (‘kandela’), e sekuénsia vocal ta dividí den dos silaba, i no ta un triptongo. Un triptongo tipiko ta forma pa un semivokal, sigui pa un vocal nukleo, i sigui pa un otro semivokal (por ehempel: /i̯/ + /a/ + /u̯/). Por existí tanto triptongonan orál komo nasal. == Ejempelnan == Den [[Papiamento]], triptongonan no ta hopi komun, pero por haña nan den palabra manera: biai (for di biaiha) kaiu (for di kaiu) huai (for di huai) Den [[kastellano]] (spañol), por haña triptongonan den palabra manera: miau Uruguay cambiáis == Referensianan == Martínez Celdrán, Eugenio. Manual de Fonética Española. Ariel Lingüística, 2001. Ladefoged, Peter. A Course in Phonetics. Cengage Learning, 2014. Crystal, David. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Wiley-Blackwell, 2008. -------------------------- Diptongonan komun den Papiamento Diptongo Tipo Ejèmplonan Nota ai Kreshente bai, traishon, baikèl vocal débil (i) tras vocal fuerte ei Kreshente sei, beisbol, trein oi Kreshente boi, koi, sopi ui Kreshente puiro, spruit, fluit ia Dekreshente biaha, rabia, familia vocal débil (i) prome vocal fuerte ie Dekreshente piedra, biento, piedra io Dekreshente nacional, religion ua Dekreshente lengua, francua, guahe ue Dekreshente pueblo, fuerte, muerto uo Dekreshente cuota, suave, actuosa menos komun 🗣️ Nota riba tipo di diptongo: Diptongo kreshente: e vocal débil (i, u) ta antes di vocal fuerte (a, e, o) → zonido ta subi. Diptongo dekreshente: e vocal débil ta despues di vocal fuerte → zonido ta baha. {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E articulacion ta consisti di un transicion suave den e frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta wordo percibi como un zonido continuo den un solo silaba. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. == Diptongo den Papiamento == Den [[Papiamentu|Papiamento]], un diptongo por wordo forma di un di e siguiente combinacionnan: == Vocal debil (i, u) + vocal fuerte (a, e, o) == Ehempel: * i-a → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-a → us'''ua'''l, a-u → bl'''au'''w, * i-e → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-e → f'''ue'''rte, e-u → '''eu'''caristia, * i-o → od'''io''', o-i → b'''oi'''cotia, * u-o → d'''uo''', o-u → bl'''ou'''sa. == Dos vocal debil (i + u, u + i) == Ehempel: * i-u → hud'''iu''', u-i → fl'''ui'''t === Tipo di diptongo === Dependiendo di e direccion di e transicion vocal, un diptongo por ta dividi den: * diptongo creciente → b'''ie'''nto, p'''ue'''blo, rab'''ia''' * diptongo decreciente → '''ai'''re, '''au'''mento, n'''ei'''shi Nota cu ora e zonido '''i''' ta na final di palabra ta skirbi '''ay''', '''ey''', '''oy''', '''uy'''.<ref>E regla aki no ta aplicabel pa e [[Ortografia di papiamentu|ortografia uza na Corsou y Boneiro]].</ref><br> Ehempel: * '''ay'''= cay - bay - caray - gay (homber) * '''ey'''= aworey - p'esey - t'ey - bedey - batrey * '''oy'''= coy - morocoy - haudoy - gogoy * '''uy'''= huy - puy - cuy - spruy {{Appendix}} == Lista di referencia == * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. * Goilo, E.R. (2002). ''Gramática di Papiamento''. De Wit Stores N.V. * [[Sidney Joubert|Joubert, Sidney M.]] (2015). ''Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu''. [[Fundashon pa Planifikashon di Idioma]]. * SIL International (2004). ''Papiamentu Phonology''. Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). ''Ortografía de la lengua española''. Madrid: Espasa Libros. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------- Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E ta consisti di un transicion suave den frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta percibi como un zonido continuo den un silaba unico. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. ==Formashon di diptongonan den Papiamentu== Den Papiamentu, un diptongo por wòrdu formá di un di e sigiente kombinashonnan: Un vocal débil (i, u) + un vocal fuerte (a, e, o) ehempel: baiskel biaha fuerte Dos vocal débil (i + u, u + i) ehempel: fluit hudui riu Tipo di diptongo: kreshente i dekreshente Dependiendo di e direkshon di e transishon vocal, un diptongo por ta: Kreshente (glide → vocal nuklear): ora e vocal débil ta na prinsipio. ehempel: biento pueblo rabia Dekreshente (vocal nuklear → glide): ora e vocal débil ta na fin di e diptongo. ehempel: aire aumento neishi Ortografia den fin di palabra Ora e zonido i ta na fin di palabra komo parti di un diptongo, e ta wòrdu skibí ku y: ay, ey, oy, uy ehempel: ay: cay, bay, caray, gay (hòmber) ey: aworey, p'esey, t'ey, bedey, batrey oy: coy, morocoy, haudoy, gogoy uy: huy, puy, cuy, spruy Un hiato ta un sekuencia di dos vocal ku ta pronunsiá separá, es decir, kada vocal ta forma su mesun silaba. E zonido no ta flòu komo den un diptongo, sino ta parti klaramente den dos unidat silábiko. Un hiato ta forma tipikamente den e sigiente kasonan: Dos vocal fuerte: poeta, maestro, teatro Vocal fuerte + vocal débil acentuá: país, María, baúl Den kaso di hiato, e zonido ta interrumpí, i kada vocal ta tuma su propio énfasis den pronunsiashon. Referencia * Goilo, E.R. (2002). Gramática di Papiamento. De Wit Stores N.V. * Joubert, Sidney M. (2015). Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu. Fundashon pa Planifikashon di Idioma. * SIL International (2004). "Papiamentu Phonology". Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). Ortografía de la lengua española. Madrid: Espasa Libros. * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. --- == Diferencia entre diptongo y hiato den Papiamento == {| class="wikitable" style="text-align:left" width="75%" |- ! Tipo ! Combinacion<br> di vocal ! Ehempel ! Division<br> silabico ! Remarke |- |rowspan="6" style="background:#FFD700|Diptongo|| style="text-align:center" |i + a || biaha || bia-ha ||vocal debil + fuerte, un silaba |- | style="text-align:center" |u + e || fuerte || fuer-te || vocal debil + fuerte |- | style="text-align:center" |i + e || biento || bien-to || diptongo creciente |- | style="text-align:center" |e + i || neishi || nei-shi || diptongo decreciente |- | style="text-align:center" |u + i || hudiu || hu-diu || dos vocal debil, un silaba |- | style="text-align:center" |i + u || riu || riu || un silaba |- | rowspan="3" style="background:#FF9000| Hiato || style="text-align:center" |a + i || caida || ca-i-da || vocal fuerte + debil, dos silaba |- | style="text-align:center" |o + e || poeta || po-e-ta || dos vocal fuerte, dos silaba |- |style="text-align:center" | o + a || oasis || o-a-sis || dos vocal fuerte, dos silaba |- |} [[:Kategoria:Idioma]] Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea y cu no ta inseparabel. Pues e ta consisti di e articulacion di dos vocal, un tras di otro, sin interupcion, produciendo un transicion suave den e frecuencianan di zonido cual ta caracterisa cada un di e dos vocalnan. Fonologicamente, dos vocal cu ta articula di e manera aki ta forma parti di e mesun [[silaba]]. Dependiendo di e tono ta haci distincion entre un diptongo creciente y un diptongo decreciente.<br> Ehempel: ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “cu tres zonido”, òf “cu tres tono”) ta un forma cu ta forma parti di un [[palabra]]. Casi semper e lo ta un [[vocal]] será mas un vocal habrí sigui pa un otro vokal será, formando un “triptongo”. Den [[fonétika|fonetica]], un '''triftongo''' ta un combinacion di vocal monosilabico cu ta encera un movecion rapido pero suave di e articulador di un calidad di vocal pa otro cu ta pasa riba un tersera parti. Miéntras ku vokalnan “puru”, òf monoftongonan, ta wòrdu bisa ku nan tin un posishon di artikuladó di meta, diftongonan tin dos i triftongonan tres. Triptongo no mester wordo confundi cu secuencia disilabico di un [[diptongo]] sigui pa un monoftongo, manera na aleman "feuer" [ˈfɔʏ.ɐ] ‘kandela’, caminda e vocal final ta mas largo cu esnan hañá den triptongo. Triptongo (for di griego : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “ku tres zonido,” òf “ku tres tono”) ta e nòmber duná na e kombinashon di un zonido semivokal , un zonido vokal i un zonido semivokal emití den un solo esfuerso vokal. Triptongo ta wòrdu dividí den oral y nasal. Den un triptongo tres vocal (of semivocal) ta un combinacion di tres zonido vocal hunto, cu ta forma un zonido. ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[linguistica]], '''singular''' ([[latin]]: ''singularis'', cu ta nifica “unico” of “solitario”) ta un termino gramatical cu ta referi na un forma di [[palabra]] cu ta indica un solo hende, cos, obheto, luga of idea. E ta contrasta cu e forma [[plural]], cu ta referi na mas cu un. == Uzo di singular == E singular ta e forma standard di un palabra den e gran mayoria di idioma, sin ningun modificcion special. E cambio ta bin pa palabranan den plural. Mescos den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma singular ta basico, unda un sustantivo ta presenta su mes, sin indica cantidad. E ta sirbi pa nombra un solo entidad.<br> Ehempel: * buki → un buki * mucha → un mucha homber * rosa → un flor * idea. → un solo pensamentu == Relacion cu artikulo y adhetivo == Un sustantivo den singular regularmente ta acompaña pa un articulo singular (manera un, e) y adhetivo cu ta acordá cu género y número.<br> Ehempel: * e rosa dushi * un cas grandi == Cambio pa plural == Pa pone un sustantivo singular den forma [[plural]], Papiamento normalment ta agregá -nan na fin di palabra. Sinembargo, e regla aki tin espeshonalidadnan y depende di ortografia y uso. Ejèmplo: buki → bukinan ros → rosnan idea → ideanan == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Plural''' ([[latin]]: pluralis, ku ta nifiká “di más ku uno”) ta un termino gramatikal ku ta referí na un forma di palabra ku ta indiká más ku un hende, kos, lugá of idea. E ta kontrastá ku e forma [[singular]], ku ta indiká un solo ente. == Uso den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], forma plural ta forma derivá di un sustantivo singular pa indiká ku tin más ku un di esaki. Ehempel: * buki → buki''nan'' * ros → ros''nan'' * muchu → mucha''nan'' == Formacion di plural == Den ortografia di Papiamento, e forma plural generalmente ta forma pa agregá e sufijo -nan na e sustantivo singular. E regla ta aplica pa hende, animal, kos, lugar y tambe idea abstracto. Ehempel: * cas → kasnan * idea → ideanan * persona → personanan == Plural eksplisito y implicito == Papiamento tambe por indiká pluralidad den otro manera, manera pa medio di un palabra ku ta indiká kantidat (manera hopi, tur, algun), aunque e sustantivo keda den forma singular. Pero den uso formal, ta preferibel pa pone e palabra den forma plural. Ejèmplo: hopi hende tur mucha ta contento == Komparashon ku otro idioma == Den otro idioma, manera español of inglés, forma plural por envolví kambio di letra, agregashon di sufijo otro ku -nan, of regla irregular. E forma di plural ku -nan ta un karakterístika partikular di Papiamento. == Referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] '''Silaba''' (na inglés: ''syllable''; na hulandés: ''lettergreep'') ta un unidad ritmico di zonido den un [[palabra]]. Un silaba ta normalmente forma pa un solo [[vocal]] of un combinacion di [[consonante]] y vocal, cu ta wordo pronuncia manera un solo impulso di bos. Den [[linguistica]], e analisis di e silaba ta un aspecto esencial den [[fonologia]], [[ortografia]], y e forma di rima den [[poesia]]. E structura di silaba por varia segun idioma, pero tur idioma tin algun forma di silaba den su sistema linguistico. Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], silabacion ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra.<br> Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do == Structura di silaba == E structura general di un sílaba ta consisti di tres segmento agrupa den dos componente: * ''Onset'': Un consonante of grupo di consonante, obligatorio den algun idioma, opshonal of hasta restringi den otronan * ''Rima'': ta consisti di un: ** ''nucleo'': e vocal principal di e silaba (obligatorio) ** ''coda'': e consonante of grupo di consonantenan despues di e vocal (opshonal) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. * Bo: onset = "b", nucleo = "o" * Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * [[Jossy Mansur|Mansur, Jossy M.]] (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (di 7 edicion). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] Núkleo (ν): Un konsonante vokal òf silábiko, obligatorio den mayoria idioma Coda (κ): Un konsonante òf grupo di konsonante, opshonal den algun idioma, altamente restringí òf prohibí den otronan Un silaba por consisti di tres parti principal: * '''Onset''': e consonante of consonantenan na comienso (optativo) * '''Nucleo''': e vocal principal di e silaba (obligatorio) * '''Coda''': e consonante of consonantenan despues di e vocal (optativo) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. — Bo: onset = "b", nucleo = "o" — Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda [[:Kategoria:Linguistica]] Silabacion den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma di e silabanan ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra. Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do -------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[fonétika|fonetica]], '''consonante''' (na [[Ingles]]: ''consonant''; na [[Hulandes]]: ''medeklinker'') ta un [[zonido]] di bos, forma pa un coriente di aire cu ta topa cu un of otro obstaculo, sea parcial of total, den e tracto vocal (boca y garganta). E ta un di e dos tipo principal di zonidonan di bos, e otro ta e [[vocal]]. Contrario na un [[vocal]], un consonante ta rekeri un tipo di tapamento, estorbo, of contacto den boka, como na nivel di e labionan, e lenga, of e dente, pa forma zonido. E palabra “consonante” ta bini di [[Latin]] ''consonans'', cu ta nifica “zonido cu ta zona hunto” (''con'' = hunto, ''sonare'' = zona). Tradicionalmente, consonantenan ta wordo considera zonido cu no por existi sin un vocal acerca. == Aplicacion == === Papiamento === Den e idioma [[Papiamentu|Papiamento]], por haña varios consonante den uso diario. E cantidad di consonante por varia segun e dialecto, pero generalmente e siguiente letternan ta representa consonante den e alfabet: '''B, C, D, F, G, H, J, K, L, M, N, P, R, S, T, V, W, Y, Z''' E letter '''Q''' casi no ta wordo uza; generalmente e ta wordo substitui/suplantá pa 'K'. E letter '''X''' ta usa solamente den palabra stranhero. Tur palabra den Papiamento ta contene un of mas consonante, cu ta forma [[silaba]]nan hunto cu e vocalnan. {| class="wikitable" width="65%" ! colspan=2 | Vocal || Balor na Papiamento<br> {{ABW|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel || Balor na Papiamentu<br> {{CUW|bandera}}/{{BON|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel |- | colspan=2 | b || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ala, ca'''b'''a || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ibu, fa'''b'''or |- | rowspan=2 | c || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}} || style="text-align:center" | /s/ || mere'''c'''e, ha'''c'''i || style="text-align:center" | /s/ || '''C'''ecilia |- | elsewhere || {{IPA|/k/}} || '''c'''aminda, '''c'''la || style="text-align:center" | /k/ || '''C'''aracas |- | colspan=2 | ch{{ref|dig|b}} || {{IPA|/tʃ/}} || '''ch'''ikito || style="text-align:center" | /tʃ/ || '''ch'''api |- | colspan=2 | d || style="text-align:center" | /d/ || '''d'''ocumento, '''d'''al || style="text-align:center" |/d/ || '''d'''uru, '''d'''ede |- | colspan=2 | dj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/dʒ/}} || '''dj'''aca || style="text-align:center" | /dʒ/ || '''dj'''ente || |- | colspan=2 | f || style="text-align:center" | /f/ || '''f'''ama || {{IPA|/f/}} || '''f'''òrki || |- | rowspan=2 | g || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}}, final || style="text-align:center" | /x/ || '''g'''esto, ma'''g''' || style="text-align:center" | /x/ || mar'''g'''en, brù'''g''' || |- | before unstressed {{angbr|e}}, elsewhere || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''arganta, san'''g'''er || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''osa, man'''g'''el || |- | colspan=2 | h || {{IPA|/h/}} || '''h'''asta, '''h'''abilidad || {{IPA|/h/}} || '''h'''ari, '''h'''eru || |- | colspan=2 | j{{ref|loan|a}} || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''j'''ong, '''j'''as<br>'''J'''uan || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''J'''an Thiel<br>'''J'''ulia || Some places still maintain their old spelling, e.g. Salinja. Here the {{angbr|nj}} is pronounced {{IPA|/ɲ/}}. |- | colspan=2 | k || {{IPA|/k/}} || '''k'''ishiki, '''k'''ere || {{IPA|/k/}} || '''k'''enta, se'''k'''reto || |- | colspan=2 | l || {{IPA|/l/}} || '''l'''ista, '''l'''aba || {{IPA|/l/}} || '''l'''esa, k'''l'''a || |- | colspan=2 | m || {{IPA|/m/}} || '''m'''ucha, pre'''m'''io || {{IPA|/m/}} || '''m'''an, la'''m'''pi || |- | rowspan=2 | n || before {{angbr|co}}, {{angbr|cu}}, {{angbr|g}}, {{angbr|k}},<br>final except after stressed vowel || {{IPA|/ŋ/}} || ma'''n'''go, pa'''n''' || {{IPA|/ŋ/}} || a'''n'''ker, bo'''n''' || In Papiamento, {{angbr|c}} followed by {{angbr|o}} or {{angbr|u}} would be pronounced as a {{IPA|/k/}} (see below), thus having the same effect on the {{angbr|n}} as {{angbr|k}} would. |- | elsewhere || {{IPA|/n/}} || '''n'''atural, te'''n'''e, algu'''n''' || {{IPA|/n/}} || '''n'''echi, he'''n'''de, tempra'''n''' || |- | colspan=2 | ñ || {{IPA|/ɲ/}} || a'''ñ'''a, so'''ñ'''o || {{IPA|/ɲ/}} || ba'''ñ'''a, '''ñ'''apa || |- | colspan=2 | p || {{IPA|/p/}} || '''p'''ipa, ado'''p'''ta || {{IPA|/p/}} || '''p'''alu, sa'''p'''u || |- | colspan=2 | q{{ref|loan|a}} || {{IPA|/k/}} || '''q'''uesillo || {{IPA|/k/}} || '''Q'''uebec || |- | colspan=2 | r || {{IPA|/r/}} || te'''r'''a, '''r'''osa || {{IPA|/r/}} || ba'''r'''ba, pode'''r''' || |- | colspan=2 | s || {{IPA|/s/}} || '''s'''aya, '''s'''ucu || {{IPA|/s/}} || kru'''s''', pa'''s'''a || In Papiamento, the {{angbr|s}} has a {{IPA|/ʃ/}} sound in words ending in -sion. In Papiamentu, it is written as -shon. |- | colspan=2 | sc || {{IPA|/s/}} || adole'''sc'''ente, pi'''sc'''ina || || || |- | colspan=2 | sh{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''imis || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''ete || |- | colspan=2 | t || {{IPA|/t/}} || '''t'''in, '''t'''ata || {{IPA|/t/}} || '''t'''rapi, ri'''t'''mo || |- | colspan=2 | v || {{IPA|/b/}}<br>{{IPA|/v/}} || '''v'''iuda<br>di'''v'''orcio || {{IPA|/v/}} || '''v'''erbo, '''v'''itamina || |- | colspan=2 | w || {{IPA|/w/}} || '''w'''ega || {{IPA|/w/}} || '''w'''owo || |- | colspan=2 | x{{ref|loan|a}} || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || e'''x'''amen, cone'''x'''ion, refle'''x'''ion || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || || |- | colspan=2 | y || {{IPA|/j/}} || '''y'''ama, ha'''y'''a || {{IPA|/j/}} || '''y'''uda, ka'''y'''ente || |- | colspan=2 | z || {{IPA|/z/}} || '''z'''ona || {{IPA|/z/}} || '''z'''eta || In Papiamento, the {{angbr|z}} has a {{IPA|/s/}} sound in words ending in -eza, -anza or with a {{angbr|z}}. In Papiamentu, they are written as -esa and -ansa. |- | colspan=2 | zj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''eito || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''ar || | colspan=2 | ù || || || style="text-align:center" |/ʏ/ || b'''ù'''s, y'''ù'''frou |- | colspan=2 | ü || || ||style="text-align:center" | /y/ || h'''ü'''r |- |} == List di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (7th ed.). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Sustantivo''' (na [[Ingles]]: ''noun''; na [[Hulandes]]: ''zelfstandig naamwoord'') ta un tipo di [[palabra]] den gramatica cu ta sirbi pa nombra hende, luga, cos, idea, of otro ser, sea concreto of abstracto. E palabra “sustantivo” mes ta bini di [[Latin]] substantia, ku ta nifiká “substancia” of “loke ta di esencia”. == Rol den frase == Den un frase, un sustantivo ta generalmente e sujeto of e objeto di un verbo. E ta e elemento ku e verbo ta referí na dje, i regularmente ta precedí of sigui pa un [[artikulo]] (manera “un”, “e”, “esey”) of un [[adhetivo]]. == Clase di sustantivo == Sustantivonan por wordo dividí den varios kategoria: '''Sustantivo komun''': nombra hende, kos of lugá den manera general, por ehèmpel: mùsiko, buki, isla. '''Sustantivo propio''': nombra spesífiko pa hende, lugá of entidad, i ta skibí ku mayuscula, manera: Maria, Aruba, Google. '''Sustantivo konkretu''': nombra kos ku por wordo mira of tuma, manera: mesa, silla, barco. '''Sustantivo abstrakto''': ta referí na idea, sentimiento of estado, manera: amistat, libertat, konsenshi. == Género y número == Tur sustantivo den Papiamento tin un [[género gramatikal]]: ta òf masculino òf femenino. E género ta influenshá e forma di artikulo y adhetivo ku ta akompañ'é (por ehèmpel: e homber vs e muher). Tambe, sustantivonan por ta den forma [[singular]] (un solo) of [[plural]] (más ku un), manera: buki / bukinan, muchanan / mucha. == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. * Trupia, Sandro (1995). ''Linguistica generale e grammatica''. Zanichelli. [[:Kategoria:Gramatika]] [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------- {{Databox}} '''Kontakto di idioma''' en.wiki:Contacto di idioma ta sosodé ora ku papiadónan di dos òf mas idioma òf variedat ta interkambiá ku i influensiá otro. E estudio di kontakto di idioma ta wòrdu yamá lingwístika di kontakto. Kontakto di idioma por sosodé na fronteranan di idioma,[1] entre idiomanan di adstrato, òf komo resultado di migrashon, ku un idioma intrusivo ku ta fungi komo sea un superstrato òf un substrato. Ora ku papiadónan di diferente idioma ta interkambiá estrechamente, ta tipiko pa nan idiomanan influensiá otro. Kontakto intensivo di idioma por resultá den konvergensia òf releksifikashon di idioma. Den algun kaso un idioma di kontakto nobo por wòrdu kreá komo resultado di e influensia, manera un idioma pidgin, krioyo òf miksto. Den hopi otro kaso, kontakto entre hablantenan ta sosodé ku efektonan duradero na eskala mas chikí riba e idioma; esakinan por inkluí e prestamo di palabranan di prestamo, kalku, òf otro tipo di material lingwístiko. Multilingwismo tabata komun durante gran parti di historia humano, i awendia mayoria hende na mundu ta multilingual.[2] Hablantenan multilingual por partisipá den kambio di kódigo, e uso di vários idioma den un solo kombersashon. Métodonan for di sosiolingwístika[3] (e estudio di uso di idioma den sosiedat), for di lingwístika di korpus i for di lingwístika formal ta wòrdu usá den e estudio di kontakto di idioma. ---------- [https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250524.pdf Celebra ta de vez en cuando, trabao ta continuo], Bon Dia Aruba, Rubrica Asina bon Nos Papiamento ta? (24 di mei 2025) Como medio di comunicacion nos posicion ta diferente, ya cu nos ta para meymey di e desaroyo di nos idioma a base diario. Esey ta duna un obligacion extra, pasobra loke nos ta publica ta pasa bao wowo di miles di lector diariamente. Mihor nos percura anto pa skirbi di tal forma cu nos ta respeta loke tin, pero di otro banda ta mira lo valioso di e entrada continuo di palabra nobo den nos idioma y usa nan di forma apropia.Den e casi cuatro aña di existencia di e column aki, nos a toca un sinfin di tema, semper di forma critico, sin ofende ningun hende. Na ocasion di e promer aniversario, na augustus 2022, nos a publica un lista di e topiconan cu nos ta trata den e aña ey, di forma critico. Esakinan ta duna un bon impresion di e amplitud di e temanan y a la vez ta mustra cu ainda tur ta relevante. Un resumen: * Aki, akinan, akinanan... tocante uso innecesario y excesivo di ‘nan’ * Uso innecesario y excesivo di ‘wordo’ o ‘ser’ * Paso o pasobra? Papia y skirbi ta dos cos diferente * Atende cu... o atende? Atende un asunto cu un persona; no atende cu un asunto * ‘Encuanto di’ y ‘tocante di’, tambe ‘durante di’: uso incorecto y innecesario di e palabra ‘di’ Contra? O Contra di...? * Uso corecto di ‘na’ den diferente contexto; ki ora ‘den’ y ki ora ‘na’? * Palabra modifica incorectamente: ‘nombracion’, ‘comportacion’, ‘cargacion’ (nombramento; comportamento; cargamento) * Parha o pahra...? Un palabra modifica recientemente * Tabatin o tabata tin...? Kico ta corecto? * Gobernado o Gobernador... Ta usa e ‘r’ si of no? * Diferencia entre idioma papia y skirbi * Agradable o agradabel...? Tocante origen Portugues/Spaño di e variantenan Directiva o ‘Hunta di Directiva’ Con pa adopta termino corectamente * Ki ora un palabra ta bira ‘Papiamento’...? * E proceso di adopcion y adaptacion Reforza, enforsa, reenforsa...? Palabra adopta di diferente fuente, reemplazando palabra existente caba “Esey no tin di haber cu…?” Corecto, of no? Origen di e expresion Compromiso, compromis, compromise...? Mesun palabra, adopta di diferente banda * Di dje, den dje, di unda e ‘dje’ ta bin...? * Doble negacion: ki ora si y ki ora no? * Uso di distincion di genero masculino/femenino * Ortografia uniforme un reto...? Variedad di ortografia cu medionan ta haya di tur banda * Terminonan opuesto: ‘progresivo’ o ‘progresista’; ‘conservativo’ o ‘conservador’? * Entre ‘advertencia’ y ‘advertentie’; uso corecto of no? Curasha o encurasha...? Reforza o reenforza...? Uso corecto of no?Pret of leuk...? Eigenlijk of...? Influencia di Hulandes den Papiamento Pa of Pa...? Para o por...? Voor of door...? Origen di nos ‘pa’ * E la bay o el a bay? Kico ta corecto? * Tocante eror gramatical cu casi no ta ripara... ‘Loke ta’ o ‘loke cu ta’? * Paris o Parijs? Londen, London o Londres? Variedad den nomber geografico...Nacionnan Uni o United Nations; IMF o FMI...? Cual idioma tin preferencia...? * Entre desaroyo liber y formalisacion di idioma: ki rumbo pa tuma? Papiamento manera papia..., o skirbi? * Tocante uso di ‘es’, ‘esnan’, ‘esunnan’...‘Cune’ o ‘cu nan’: * Tocante erornan cu no ta detecta facilmente...Papiamento ta rico na diferente tipo di vocal; a traves di influencia diverso * Algo mas di nos herencia Portugues; un exploracion den nos vocabulario. Nota: si bo ta desea pa nos trata un tema specifico atrobe, o mas amplio, laga nos sa via reaccion riba Facebook, o un mail na bondia.aruba@gmail.com --------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Educacion Profesional Intermedio''' (EPI) ta enseñansa riba nivel MBO (''Middelbaar Beroepsonderwijs'') na [[Aruba]]. E ta encera ... Colegio EPI ta e unico instituto di enseñansa riba nivel MBO na Aruba., situa den Venusstraat 3 na Oranjestad?? == Colegio EPI == A funda Colegio EPI riba prome di augustus 1997. Ta ofrece educacion na nivel 3, 4 y 5 consistiendo di e unidadnan; Salubridad & Servicio, Economia, Hospitalidad y Turismo y Ciencia & Tecnologia.<ref>[https://24ora.com/na-colegio-epi-partido-futuro-a-gana-eleccion-cu-nuebe-asiento/ Na Colegio EPI partido FUTURO a gana eleccion cu nuebe asiento], 24ora.com (2 di december 2024 </ref> Na aña 2022 Colegio EPI a introduci ocho estudio nobo. Na tur por scoge entre 13 diferente estudio, manera: Allround medewerker Information Technology Systems and Devices, Expert Information Technology Systems and Devices, Elektrotechniek, Allround Assistant Business Services, Business Administration & Control Specialist, Certified Cook, Associate of Applied Science in Culinary Arts, Zelfstanding Medewerker Travel & Hospitality, Leidinggevende Travel & Hospitality, Associate Of Science Degree in Hotel and Restaurant Management, Verpleegkundige, Verzorgende y Social Pedagogische Medewerker. Colegio EPI ta conta cu mas di 2000 studiante y mas cu 74% di nan ta logra termina nan estudio cu exito. [[:Category:Enseñansa]] [[:Category:Aruba|Enseñansa]] ---------------------------- == Arte di Palabra == '''Arte di Palabra''' ta un competensia literario ku partisipashon di hoben di Aruba, Boneiru i Korsou. (zie nl.wiki) Meta di e evento ta pa promove amor pa cultura di idioma Papiamento y aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y e desaroyo di dominio di idioma. == Historia == E evento di Arte di Palabra ta existi for di aña 2000 i a cuminsa na Korsou. Ange Jessurun, consulente di Papiamento e tempo ey, a krea e evento pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y [[haiku]]. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. == Publikashon == *Pòtpurí Arte di Palabra 2009, kolekshon di e miho obranan propio 2000-2008 *Pòtpurí Arte di Palabra 2014, bundel van de beste eigen werken 2009-2013 *Pòtpurí Arte di Palabra 2019, bundel van de beste eigen werken 2014-2018<ref>{{citeer boek|url=https://data.swpportal.com/upload/books/files/pdf.php?hash=f612ef13d53ec151f70f21767b8546f4&filename=potpuri-arte-di-palabra-2019_inkijkexemplaar.pdf|taal=pap|werk=Arte di Palabra|titel=Pòtpurí Arte di Palabra 2019|datum=|bezochtdatum=10 september 2019}}</ref> nl.wiki:Arte di Palabra ta un kompetensia den Papiamentu pa hóbennan den enseñansa sekundario na Aruba, Bonaire i Kòrsou. Nacemento For di aña skolar 1998-1999 "Papiaments" a bira un asignatura obligatorio den enseñansa sekundario na Kòrsou. E dato aki a duna e impulso pa e inicio di Arte di Palabra, cu na aña 2000 a tuma luga pa prome biaha na Curaçao. For di aña 2006 ta organisá kareda na Bonaire i for di aña 2009 tambe na Aruba. Arte di Palabra ta tuma lugá tur aña i su meta ta pa desaroyá talento literario hóben i literatura pa mucha papiamentu dor di recitashon di poema i konta storia. E kompetensia tin tres kategoria di presentashon: poesia, haiku i relato kòrtiku. Kada kategoria ta dividi den dos grupo: klasnan di skol 1-2 i klasnan di skol 3-6. Den klasnan 1 i 2 ta trata di poemas i storianan eksistente i den klasnan mas haltu ta trata di obranan original (propio). E evaluashon ta distinguí entre trabou propio i trabou eksistente. E finalistanan for di e rondonan di klasifikashon na Aruba, Bonaire i Kòrsou lo kompetí ku otro den e ronde final.[1] 1] E final di Arte di Palabra ta pasa pa tur isla i ta dirigí dor di e Stichting Arte di Palabra ku sosten di Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch gebied. E final ta generalmente konektá ku e entrega di e premionan di Tapushi Literario na honor di e ikonanan kultural na Aruba, Bonaire i Kòrsou. {{Appendix}} NOTES DIA 29 di juli 2021 a tuma lugar na Aruba, na Cas di Cultura, final di e competencia literario Arte di Palabra, cu participacion di hoben di Aruba, Boneiro y Corsou.<ref>https://www.awemainta.com/newspapers/AM210810/offline/download.pdf Arte di Palabra un celebracion na, di y pa Papiamento di kita sombre], Awemainta, 10 ougustus 2021. Rekupera ougustus 2021</ref> Fundacion Lanta Papiamento (FLP) tabata presente y a keda encanta, un biaha mas. Tabata un fiesta di berdad cu a pone enfoke riba Papiamento su rikesa y bunitesa cultural y riba e creatividad y dominio di idioma Papiamento di nos hobennan. E anochi tabata cuadra exactamente cu e meta di e evento cultural aki: Promove amor pa cultura di nos idioma Papiamento. Enrikece nos idioma cu creatividad di nos hubentud. Den sala tabata reina un entusiasmo y alegria y e hobennan a mustra aprecio pa cada un di e participantenan. Tur participante tabata haya un ovacion cu hasta pitamento cu ‘vuvuzela’. UNION t’e palabra cu ta caracterisa e evento aki, union cultural y social entre Aruba, Corsou y Boneiro. Arte di Palabra den tur sentido di palabra ta un celebracion di Papiamento, e idioma unificado di e islanan aki. Masha pabien n’e hobennan participante, na nan docentenan y n’e organisadornan! ===Historia cortico=== Arte di Palabra ta existi for di aña 2000. Señora Ange Jessurun kende tabata consulente di Papiamento e tempo ey, a cuminsa cu e evento aki na Corsou, pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y haiku. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch Gebied ta yuda den financiamento di biahe y estadia. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. Y importante pa menciona, t’e publicacionnan cu Arte di Palabra a produci caba: Pòtpurí Arte di Palabra 2009, cu e mihor obranan di 2000-2008: Pòtpurí Arte di Palabra 2014, cu e mihor obranan di 2009-2013: Pòtpurí Arte di Palabra 2019, cu e miho obranan di 2014-2018. Por bisa cu e coleccionnan aki ta bon material literario pa cualkier lesado y bon material cu por uza den scol. {{Appendix}} Arte di Palabra ta aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y ta masha importante den desaroyo di dominio di idioma. ---------------- '''Modern Hebrew''' ({{lang-he|עברית חדשה}}, ''ʿivrít ḥadašá[h]'', {{IPA-he|ivˈʁit χadaˈʃa|}}, ''[[Literal translation|lit]].'' "Modern Hebrew" or "New Hebrew"), also known as '''Israeli Hebrew''' and generally referred to by speakers simply as '''Hebrew''' ({{lang|he|עברית|}} {{transliteration|he|Ivrit}}), is the form of the [[Hebrew language]] that was [[Revival of the Hebrew language|revived as a spoken language]] in the late 19th and 20th centuries, and the standard form of Hebrew spoken today. It is the official language of the [[State of Israel]]. Among [[Canaanite languages]], Modern Hebrew is the only one spoken today.<ref>{{cite book |author1=Huehnergard, John |url=https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |title=The Semitic Languages |author2=Pat-El, Na'ama |publisher=Routledge |year=2019 |isbn=9780429655388 |page=571 |access-date=2021-02-18 |archive-date=2023-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230701134731/https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |url-status=live }}</ref> ----------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Flag of the Governor of Curaçao.svg|thumb|300px|Bandera di Gobernador di Kòrsou]] '''Gobernador di Korsou''' ta e representante di e monarka [[Hulanda|hulandes]] (hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]]) na [[Kòrsou]]. A instituí e posishon dia [[10 di òktober]] [[2010]] ku Korsou su status komo pais outónomo denter di [[Reino Hulandes]]. Riba nominashon di e mandatario hulandes pa relashonnan di Reino, e monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un término di seis aña; esaki por wòrdu prolonga te maximalmente 12 aña. E gobernador ta dispone di un sekretariado, e gabinete di gobernador, i ta wòrdu asesorá pa e Konseho di Konsulta, konsistiendo di minimo sinku miembro, apuntá pa e gobernador. E '''Gobernador di Aruba''' ta e representante di e hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]] na [[Aruba]]; esaki ta conforme stipulacion den [[Constitucion di Aruba]] (''Staatsregeling van Aruba'').<ref>Articulo II.1 Staatsregeling van Aruba (AB 1987 nr. GT 1)</ref> E posicion a keda institui desde prome di januari 1986 ora Aruba a haya su status como [[Status aparte di Aruba|pais autonomo dentro di Reino Hulandes]]. E monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un termino di seis aña; esaki por wordo prolonga te maximalmente 12 aña. == Facultadnan di gobernador == Facultadnan di e Gobernador di Aruba ta subdividi den e facultadnan asigna na su persona mediante [[ley]] como organo di e Reino y como organo di e pais Aruba. De gouverneur heeft twee taken: hij vertegenwoordigt en verdedigt de algemene belangen van het Rijk en is hoofd van de regering van Curaçao. Hij is tevens vertegenwoordiger op Curaçao van het staatshoofd van het Koninkrijk. Als hoofd van de landsregering is de gouverneur onschendbaar.<ref>Bij ambtsmisdrijven moet hij echter terechtstaan bij de [[Hoge Raad der Nederlanden]]. Bij overige misdrijven kan per Koninklijk Bevel of door de Tweede Kamer vervolging worden bevolen bij de bevoegde rechter in Den Haag.</ref> De gouverneur oefent de uitvoerende macht uit met als verantwoordelijken de ministers, die verantwoording moeten afleggen aan de [[Staten van Curaçao]]. De gouverneur heeft geen politieke verantwoordelijkheden en maakt geen onderdeel uit van het kabinet. Tijdens de formatie speelt de gouverneur een rol bij het aanwijzen van de formateur. In 2012 leidde dit tot onrust, toen gouverneur Goedgedrag tegen de zin van de zittende (demissionaire) ministers, maar op verzoek van de meerderheid van de Staten, een formateur aanwees om een waarnemend kabinet te vormen. De gouverneur wordt door het staatshoofd aangewezen voor een periode van zes jaar op voordracht van de bewindspersoon voor koninkrijksrelaties van het Koninkrijk (en tegelijk van het land Nederland). Deze periode kan worden verlengd tot maximaal één termijn. De gouverneur wordt bijgestaan door zijn secretariaat, het kabinet van de gouverneur, en wordt geadviseerd door de Raad van Advies, bestaande uit ten minste 5 leden, aangewezen door de gouverneur. == Lista == Op 10 oktober 2010 werd Curaçao een land binnen het [[Koninkrijk der Nederlanden]]. Voor deze datum vertegenwoordigde de [[Lijst van gouverneurs van de Nederlandse Antillen (1954-2010)|gouverneur van de Nederlandse Antillen]] onder meer Curaçao. E promé gobernador di Kòrsou tabata [[Frits Goedgedrag]], kende tambe tabata e último [[gobernador di Antia Hulandes (1954-2010)|gobernador di Antia Hulandes]] prome ku esaki a wordu disolbi dia [[10 di òktober]] [[2010]].<ref>RNW.nl - [https://web.archive.org/web/20110120003916/http://www.rnw.nl/caribiana/article/gouverneurs-voor-curacao-en-sint-maarten Gouverneurs voor Curaçao en Sint Maarten]</ref> {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !! Nòmber !! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | | 2010 - 2012 | [[Frits Goedgedrag]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2012 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | (interino) |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Lucille George-Wout-crop.jpg|95px]] | 2013 - presente | [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> | 4 di novèmber 2013 |} {| class="wikitable" ! Van ! Tot ! Nomber ! Bijzonderheden |- | 10 oktober 2010 || novèmber 2012 || [[Frits Goedgedrag]] || |- | november 2012 || novèmber 2013 || [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] || interino |- | november 2013 || presente || [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> || |} == Lista di gobernador interino == Bij koninklijk besluit kunnen een of meerdere waarnemend gouverneurs worden benoemd die de gouverneur vervangen bij ziekte of afwezigheid of hem vervangen na zijn ontslag of overlijden. {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !![[Gobernador interino]]!! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2010 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | | 2013 - 2019 | [[Nolda Römer-Kenepa]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Michèle Russel-Capriles.jpg|95px]] | 2019 - presente | [[Michèle Russel-Capriles]] | 1 di yüni 2019 |} * 10 oktober 2010 - [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] * 1 juni 2013 - [[Nolda Römer-Kenepa]] * 1 juni 2019 - [[Michèle Russel-Capriles]]<ref>{{cite news|url=https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|werk=Curaçao.nu|titel=RMR benoemt Russel-Capriles tot waarnemend gouverneur van Curaçao|datum=17 mei 2019|bezochtdatum=8 juni 2019|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190608092330/https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|archiefdatum=2019-06-08}}</ref> {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] [[:Category:Organonan Gubernamental]] --------- {{Databox}} ==Idiomanan na Aruba == Aruba ta un sociedad sumamente multilingual caminda mayoria di e habitantenan ta domina mas cu un idioma. Hopi [[Arubiano]] ta capas di combersa den por lo menos tres di e siguiente idiomanan: Papiamento, Hulandes, [[Ingles]] y [[Spaño]] y ta cambia comodamente entre dos of mas di e idiomanan aki den bida diario, haciendo e isla un di e teritorionan linguisticamente mas diverso den Caribe. E [[pais insular]] tin dos [[idioma ofisial|idioma oficial]], cu ta [[Papiamentu|Papiamento]] y [[Hulandes]]. E sistema di enseñansa local ta rekerí pa studiantenan siña Ingles y Spaño desde scol basico. Otro idiomanan, manera [[Portugues]], [[Chines mandarin|Chines]], [[Idioma Krioyo Haitiano|Crioyo Haitiano]] y hopi otro, tambe ta wordo papia den comunidadnan minoritario riba e isla. Segun estimacion na 2010 e gruponan etnico mas grandi tabata: Hulandes 78.7%, [[Colombia]]no 6.6%, [[Venezuela|Venezolano]] 5.5%, [[Republika Dominikano|Dominicano]] 2.8% y [[Haiti]]ano 1.3%.<ref name=":0">{{en}}{{Citeer web |titel=Aruba |datum=2025-03-25 |werk=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |bezochtdatum=2025-07-28 |uitgever=Central Intelligence Agency}}</ref>, Tur e cuater idioma, Papiamento, Hulandes, Ingles y Spaño, cu ta wordo uza como idioma principal of idioma primario bou di e poblacion Arubano a mira cambio den e periodo di 1980 te 2010 (idioma principal ta expresa den tabel como % di e total).<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref>: {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! Idioma principal!! 1980<br>% || 1990<br>% || 2000<br>%!! 2010<br>% || Trend |- | [[Papiamentu|Papiamento]] || &nbsp;&nbsp;80.1 || &nbsp;76.6 || &nbsp;&nbsp;69.4 || &nbsp;&nbsp;68.3 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- | [[Spaño]] || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;7.4 || &nbsp;&nbsp;13.2 || &nbsp;&nbsp;13.5 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{increase}} |- | [[Hulandes]]|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;5.0 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;5.4 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.0 ||&nbsp;&nbsp;{{steady}} |- | [[Ingles]] || &nbsp;&nbsp;10.6 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.9 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.1|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7.0 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- |} == Idiomanan oficial == === Papiamento === {{wak articulo|Articulo principal: [[Papiamento na Aruba]]}} Segun Gobierno di Aruba, e [[lenga materno|idioma materno]] y idioma primario di casi tur Arubiano ta Papiamento,<ref>{{en}}{{Cite web |title=Language |url=http://www.aruba.com/ExploreAruba/Culture/language.aspx |url-status= |archive-url=https://web.archive.org/web/20110809190231/http://www.aruba.com/explorearuba/culture/language.aspx |archive-date=2011-08-09 |access-date= |website=aruba.com}}</ref> un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu su raiz te na [[siglo 16|siglo diesseis]]. Sinembargo, Papiamento no tabata papia extensamente na Aruba te den siglo 18 y 19, ora cu e idioma a bira mas presente den material riba e isla, particularmente den e bukinan di scol Catolico Romano. Papiamento ta un idioma mescla cu ta combina elementonan for di [[Portugues]], Spaño, Hulandes y tambe algun rasgo di idiomanan Africano y Arawak.<ref name=":0"/> Su evolucion a tuma luga na Corsou durante siglo 16 ora cu e Africanonan sclabisa y e sclabisanan Spaño a desaroya un medio comun pa por comunica entre nan mes. Desde mei 2003, Papiamento ta e di dos idioma oficial riba Aruba, hunto cu Hulandes<ref>[https://www.gobierno.aw/1311-kunst-wetenschappen-en-taal Landsverordening officiële talen], Gobierno di Aruba</ref>, y e ta ser considera como un marcador esencial di identidad nacional. Den area di enseñansa, Papiamento no tabata ricibi masha atencion na Aruba te na 1995. E idioma a wordo inclui oficialmente den e curiculo escolar na 1998 y 1999. Desde e tempo ey, e isla a brasa su idioma nativo. Awendia, bijbel, diccionario y cuentanan di hada skirbi den e idioma ta facilmente disponibel riba e isla. === Hulandes === Pa decadanan Hulandes ta un di e idiomanan oficial di e isla ya cu e isla ta un parti contituyente di [[Reino Hulandes]]. Apesar di su status oficial, e ta incomun como un prome idioma papia. Un estudio di Croes (2015) entre estudiantenan a revela cu, apesar di e uzo amplio di Hulandes como idioma di instruccion, e idioma practicamente no tin funcion comunicativo pafor di les.<ref name=":1">{{citeer web|url=https://studenttheses.uu.nl/bitstream/handle/20.500.12932/42633/The%2520Current%2520Context%2520of%2520the%2520Language%2520of%2520Instruction%2520in%2520Aruban%2520Education%2520-%2520Master%2520Thesis%2520-%2520Kristi%2520Lo-Fo-Sang.pdf?sequence=1|titel= The Current Context of the Language of Instruction in Aruban Education Towards a more inclusive Multilingual Education|auteur=Kristi Lo-Fo-Sang|datum=2022|uitgever=Universidad Utrecht}}</ref> Banda di enseñansa, e uzo di Hulandes ta principalmente den asuntonan huridico y di gobernacion.<ref>{{Cite web |title=About Us |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |access-date=2014-05-20 |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |archive-date=2014-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean}}</ref> == Otro idiomanan comun == === Ingles === Aruba a reconoce Ingles como un idioma internacional, y a exigi pa muchanan siña Ingles for di klas 4 di scol basico. Uzo di Ingles riba e isla ta data for di cuminsamento di [[siglo 19|siglo diesnuebe]], tempo cu e Inglesnan a ocupa [[Kòrsou|Corsou]], Aruba y [[Boneiru|Boneiro]]. Ora cu e gobernacion Hulandes riba e islanan a reanudá na [[1815]], autoridadnan a tuma nota di e uzo ya generalisa di e idioma.<ref name="Putte">{{Cite book |last=Van Putte |first=Florimon |title=Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd |publisher=de Walburg Pers |year=1999 |location=Zutphen |language=nl}}</ref> Fin di añanan 1920 y inicio di añanan 1930 un cantidad grandi di hende cu ta papia Ingles, for di particularmente [[Karibe anglofóniko|Caribe anglofonico]], a wordo treci na e isla durante e añanan di boom di petroli. Hopi di e inmigrantenan aki tabata biba den e area di [[San Nicolas]], caminda [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] tambe tabata situa. Te cu awe, hopi di nan descendiente a keda cu Ingles Crioyo como nan prome idioma.<ref name=":1"/> Aunke Ingles no ta e [[lingua franca]] riba e isla, el a bira un idioma hopi popular bou di e hubentud. Ademas, Ingles ta un di e idiomanan mas importante den economia di Aruba. Un di e sectornan economico principal ta [[turismo]], mientras un cantidad significante di turista ta procedente di Merca y Canada.<ref name=":1"/> Mas recientemente, tin un aumento den uzo di idioma Ingles den enseñansa superior, por ehempel na [[Universidad di Aruba]]. === Spaño === {{wak articulo|Articulo principal: [[Idioma Spaño na Aruba]]}} Prome cu gobernacion Hulandes, Aruba tabata un colonia Spaño di 1499 te 1636. Spaño a bira un idioma importante riba e isla den [[siglo 18|siglo diesocho]] debi na cercania y lasonan economico estrecho cu colonianan Spaño den cercania den loke awor ta [[Venezuela]] y [[Colombia]],<ref name="Putte" /> Door di e localisacion geografico aki di Aruba, awendia hopi Arubiano y inmigrante tambe ta domina Spaño; 85% di e poblacion ta papia Spaño como di dos idioma.<ref name=":0"/> Studiantenan Arubiano ta cuminsa siña e idioma for di klas 5 di scol basico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1291007560|titulo=Languages on Aruba}} {{References}} }} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Idioma]] ----------------------------------------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Hilda de Windt-Ayoubi''' ( ) ta un lingwista, traduktor, outor, poeta, kolumnista i papiamentista di [[Kòrsou]]. lingwista, poeta, pintor i traduktor di The Prophet di Kahlil Gibra == Bida == Hilda Ayoubi a nase i lanta na Kòrsou. Famia di 5 yu muhe di mayornan di Libano. Hilde de Windt-Ayoubi a studia idiomanan ingles i spañó, tambe literatura. Na 2014 a sali e buki 'E Profeta', un tradukshon ku el a hasi di e buki ingles 'The Prophet', obra maestral di e eskritor Kahlil Gibran. Pa esaki el a risibí na 2014 un distinshon di 'The George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair' na e universidat di Maryland. Hilda a skirbi su promé poemanan na 1972, tempu ku e tabata studiante na Nijmegen, Hulanda. Despues e no tabata aktivo mas. Na desèmber 2007 el a kuminsá skirbi atrobe, pero tabata te na 2009, inspirá pa su kolega Robbie Griffith (†), ku el a bolbe kuminsá skirbi i publiká. Su poemanan na ingles, hulandes, spañó i papiamentu ta sali regularmente durante e último dékada den e korant Amigoe. She was born and raised in Curaçao. She was a secondary school teacher and a lecturer at the University in Curacao. Her works include Gedicht (2018) and Geef me je Taal (2019); for her Papiamento translation of Kahlil Gibran’s The Prophet (2014), she was awarded the Kahlil Gibran Chair at the University of Maryland. In 2019 she received UNESCO’s Certificate of Merit for her work on Papiamento.<ref>https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/translingualism-translation-and-caribbean-poetry/ Translingualism, Translation and Caribbean Poetry], Werkgroep Caraibische Letteren (2022)</ref> She writes in Dutch, French, English, Papiamento and Spanish. == Bibliografia == * ''La dislocación de los elementos oracionales y la elipsis en los refranes de La Celestina'' (2011, UoC) * ''Gedicht'' (2018?, kolekshon di poesia) * ''Geef me je taal. Dat ik je beter versta / Duna mi bo idioma. Pa mi por komprondé bo miho'' (2019) * ''Translingualism, Translation and Caribbean Poetry'' (2022, kolekshon di poesia multilingual huntu cu Piet Muysken) Hilda De Windt – Ayoubi, schrijfster, dichteres, columniste, kunstenares en hispaniste uit Curaçao. Ze is bekend vanwege o.a. haar vertaling in haar moedertaal Papiaments van het bekende boek The Prophet van Kahlil Gibran, CDL University Press, verschillende vertalingen van gedichten en haar jarenlange publicaties van gedichten in vier talen in de krant Amigoe op Curaçao. Ze presenteerde op deze middag ook haar Papiamentse vertaling van The Prophet die dit jaar wereldwijd haar 100-jarig bestaan viert en al in 105 talen, waaronder ook het Hindi, is vertaald.<ref>Henk Moeniralam,[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/papiaments-gedicht-moedertaal-van-hilda-de-windt-ayoubi-ook-in-sarnami-vertaald/ Papiaments gedicht ‘Moedertaal’ van Hilda de Windt-Ayoubi ook in Sarnámi vertaald], Werkgroep Caraibische Letteren (2023)</ref> I studied at the Catholic University in Nijmegen, nowadays named Radboud University. I also studied at UoC in Curacao, Dutch Antilles. I have a Master degree in Education with major in the Spanish Language and a Bachelor degree in Public Relations. Further on, I have a minor degree (LO) in English. I have been teaching the Spanish Language and Literature for more than 30 years at a secondary school and also have been teaching Didactics, Analysis of Methods, Spanish Grammar and Oral and Written Communication for more than eight year at University of Curacao. I translated "The Prophet" (by Kahlil Gibran) into the Papiamentu language. This translation was published by the Maryland University Press. For this translation I was granted an award by the George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair for Values and Peace, May, 2014. Further on, I attended an art Academy for four years. As part of a group exhibition I exhibited four times several of my paintings. I write poetry in six languages, Papiamento, Dutch, English, Spanish, Italian, and French. Recently my first poetry book illustrated with twenty of my paintings was published by LM Publishers in the Netherlands. I Master different languages, for example, Dutch, Spanish, English, Papiamentu. Currently, I am also studying different other languages, like Italian, Quechua. I am very interested in promoting and conserving Native Languages. Therefore, my poetry often focuses on native languages. In 2019, my second poetry book that focuses on language will be published. I belief that it is of utmost importance to focus more on Literature (specifically on creative writing) and Art in the education at school.<ref>[https://independent.academia.edu/HildadeWindtAyoubi Hilda de Windt Ayoubi]</ref> {{Appendix}} -------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Sidney M. Joubert''' (☆ [[1939]] na [[Kòrsou]]) ta un dosente, lingwista i papiamentista di [[Kòrsou]]. Na 2023 el a risibí e titulo di ''doctor honoris causa'' di [[University of Curaçao]] pa su kontribushon na [[idioma]] [[papiamentu]]. == Bida == == Bibliografia == * Dikshonario di verso Papiamento-Hulandes NOTES Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC March 20, 2023 REDAKSHON.<ref>[https://kikotapasando.com/2023/03/20/eredoctoraat-voor-sidney-joubert-bij-de-uoc-sidney-joubert-doctor-honoris-causa-bij-de-uoc/ Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC / Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC], Willemstad, 18 maart 2023</ref> Op 16 maart jl. werd tijdens een plechtige openbare zitting van het College van Decanen van de Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (UoC), aan de heer Sidney. M. Joubert, het eredoctoraat verleend. In een volle Aula opende de Rector Magnificus, dr. Francis de Lanoy, deze plechtige zitting, waarbij hij alle aanwezigen in de zaal welkom heette, in het bijzonder de heer Joubert en de twee paranimfen, mevrouw Lucille Berry-Haseth en de heer Edward John Joubert, die hem flankeerden tijdens deze plechtigheid. De decaan van de Algemene Faculteit, drs. Adriënne Fernandes, nam vervolgens het woord, en ging kort in op de redenen die voor de Algemene Faculteit aanleiding waren om de heer Sidney Milton Joubert voor te dragen als kandidaat voor het eredoctoraat. Zij gaf aan dat de heer Joubert over een tijdsbestek van vijftig jaar, zich bijzonder verdienstelijk heeft gemaakt voor de gemeenschap, op het gebied van taalkunde van het Papiamentu. Bovendien wees zij erop dat de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan is. Het eredoctoraat, zo vervolgde zij, wordt als welverdiend eerbetoon aan deze kandidaat verleend voor zijn zeer uitzonderlijke prestaties in het kader van culturele en academisch gerelateerde verdiensten. De heer Joubert, met zijn talrijke merites is van bijzondere betekenis voor de Algemene Faculteit, die taal, literatuur en cultuur centraal stelt, de lerarenopleiding Papiamentu aanbiedt en een leerstoel heeft gerelateerd aan het bestuderen en verwerven van Papiamentu. Het is dan ook niet verwonderlijk dat vanuit deze faculteit de rol van het Papiamentu als algemene omgangstaal in de Curaçaose samenleving, met deze erebenoeming, bekrachtigd en versterkt wordt. Vervolgens nam de Rector Magnificus het woord, die na verwijzing naar de mogelijkheid die de Landverordening Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (LuoC) biedt (art. 37 lid 2), de heer Sidney M. Joubert en zijn twee paranimfen naar voren riep om hen ten overstaan van het College van Decanen de bul te overhandigen. Prof. dr. Ronald Severing, verbonden aan de Algemene Faculteit, en promotor van Sidney Joubert bij deze plechtigheid, sprak bij de laudatio, lovende woorden uit, verluchtigd met een powerpoint, met afbeeldingen van werken van de heer Joubert. Hij gaf aan dat de heer Joubert een fervente taaldeskundige en in het bijzonder een verwoede Papiamentist is. Eerder was hij docent Spaanse taal- en letterkunde op de middelbare school en de UNA en tevens beëdigd vertaler en lexicograaf. Hij werd bij de oprichting van het overheidsbureau Sede di Papiamentu (1983) aangesteld om aan een vocabulaire van het Papiamentu te werken. Sindsdien zijn er van zijn hand ten behoeve van het Papiamentu, vocabulaires (1988, 1990) verschenen en verder woordenboeken in druk (1991, 1999, 2007), met supplementen (1997), een taalgids Papiamentu voor toeristen (1994), digitale woordenboeken (2002), online versies (Google Chrome, Microsoft Edge, Mozilla Firefox en Safari) en achtereenvolgende spellingcheckers Papiamentu voor Microsoft Office (2003-2014) Windows 98-8.1 (2001, 2007, 2014). Naast kenner van de taalkunde van het Papiamentu en de autoriteit op het gebied van de gemeenschappelijke Papiamentse woordenschat, is de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan, blijkens de omvangrijke driedelige gezamenlijke uitgave in het Papiamentu, Pa saka kara (1109 pp., 1983); ook verzorgde hij met auteursgroepen tweetalige Nanzi-boeken (2005, 2019). Hij is Papiamentu-connaisseur bij uitstek, getuige de talrijke publicaties van zijn hand en ook samen met lokale en buitenlandse deskundigen. Hij heeft zich bekwaamd en intensief ingezet voor het promoten van de studie, kennis en correct gebruik van het Papiamentu vanaf begin zeventiger jaren tot heden. Hij is ook medeverantwoordelijk voor de meer dan 400 woorden Antilliaans-Nederlands die in het Groene Boekje zijn opgenomen. Gedurende een aantal jaren, zijn de krantenteksten van het Antilliaans Dagblad en de Amigoe verzameld. Uit die verzameling zijn door onder andere de heer Joubert karakteristieke woorden geselecteerd die in het Groene boekje terecht zijn gekomen als: empaná, blenchi, dushi, karkó en snèkbar. Tevens is hij vanaf het begin (1999) tot recentelijk (2018) betrokken geweest bij de samenstelling van het Papiamentu-dictee en ook als jurylid van het jaarlijkse Diktado Nashonal Papiamentu in de aula van de UoC. De eredoctor is reeds meerdere malen eervol onderscheiden en heeft meervoudig eerbewijs mogen ervaren vanuit diverse maatschappelijke en academische instituties. Na de laudatio van zijn promotor kreeg dr. Sidney Joubert het woord van de rector. Hij liet weten dat toen hij van zijn benoeming op de hoogte werd gesteld, verrast was en zeer geëmotioneerd raakte. Hij dankte dan ook allen die betrokken waren vanaf de voordracht tot aan zijn benoeming. Hij vertelde hoe zijn belangstelling voor het Papiamentu begon. Dat gebeurde tijdens de colleges die hij volgde bij drs. Raúl Römer aan de Universiteit van Amsterdam. Raúl Römer onderzocht het Papiaments als toontaal. Joubert gaf voorbeelden als mata (plant) en mata (doden). Er was verschil in toon, hoog laag en laag hoog te horen. Op Curaçao werd Antoine Maduro zijn leermeester, waar hij ook mee samen werkte. Hij werd al snel door de overheid in twee opeenvolgende spellingcommissies voor het Papiamentu benoemd, in de commissie Römer en de commissie Jonis. Bij het Buki di oro, het gouden boekje met de officiële spelling van de overheid (2009), had hij ook zitting in de commissie die het werk voorbereidde. Na dit dankwoord en bijzonderheden over zijn werk, sloot de Rector Magnificus de officiële zitting. In het informele deel dat daarop volgde, spraken beide paranimfen de pas gedoctoreerde promotus toe. Lucille Berry-Haseth wees op haar lange vriendschap met de gepromoveerde en hun samenwerking op het gebied van Papiamentu. De laatste tien jaar hebben zij zich samen met een redactieteam beziggehouden met een verklarend woordenboek Papiamentu. Zij sloot af met een prachtige voordracht van het gedicht Oda na Sidney, dat zij eerder (2018) aan hem opdroeg. Vervolgens wist paranimf Edward John te vertellen dat zijn vader bekend stond als de leraar Spaans van het Peter Stuyvesant College. Hij vond het een eer dat hij de paranimf mocht zijn bij de promotie van zijn vader. Het informele deel werd afgesloten met een voordracht door Gregory Berry, die bij het publiek erg in de smaak viel met humoristische teksten uit de Papiamentu-literatuur van Guillermo Rosario, Pierre Lauffer en Elis Juliana. Het geheel werd afgesloten met een geanimeerde receptie op de patio van de Universiteit van Curaçao. {{Appendix}} ---------------- '''Frank Martinus Arion''', pseudónimo di '''Frank Efraim Martinus''' (n. [[17 di desèmber]] [[1936]] na [[Kòrsou]] - f. [[28 di sèptèmber]] [[2015]]) tabata un eskritor, poeta i lingwista [[Antias Hulandes|antiano]]. E tabata skirbi obranan tantu na idioma [[hulandes]] komo [[Papiamentu]]. Su obra mas famoso ta e novela ''Dubbelspel'' (Changá). E ta konosí tambe pa su investigashon di e orígen di Papiamentu i pa su empeño pa uso di Papiamentu komo idioma di instrukshon. == Biografia == Frank Martinus Arion a nase na 1936 i ta un di tres yu di Minuel Martinus Arion i Marina Jansen di bario di Buena Vista, [[Willemstad]]. Poko despues di su nasementu e famia ta muda pa [[Aruba]], unda su tata a wòrdu empleá pa e refineria [[Lago Oil & Transport Company|Lago]]. Ku kuater aña su mama i un ruman ta fayesé den un aksidente di tráfiko, despues di kual e ku su otro ruman a wòrdu mandá bek Kòrsou i alohá serka varios miembro di famia. Frank Martinus Arion a lanta den bario di [[Otrobanda]]. Fo'i skol básiko su talento pa skirbimentu a keda manifesta; den su último aña na skol básiko e ta gana e Premio Neerlandia pa e mihor ensayo na hulandes. Frank was een heel goede leerling. Hij mocht op de lagere school een aantal klassen overslaan. Durante su tempu na skol e ta kuminsa usa e nòmber Frank Efraim Martinus pa motibu di e laso ku su tata tabatin ku e [[partido polítiko]] [[Partido Nashonal di Pueblo|PNP]]. E no tabata deseá di wòrdu asosiá ku e aktivismo polítiko di su tata; te añanan 50 e ta usa su fam original pa publikashon di su promé obranan. Na kabamentu di skol sekundario na 1955, Arion ta muda pa [[Hulanda]] unda e ta studia idioma i literatura hulandes na [[Universidat di Leiden]]. Durante su temporada na universidat ela lanta e komunidat studiantil "Baranka Antilliana", kual tabata fungi komo refugio pa studiante prosedente di [[Antias Hulandes]], manera e mes. Tambe den e époka aki e tabata skirbi un seri di poema, kualnan a sali publika pa prome bes den e revista "Antilliaanse Cahiers" komo kolekshon titulá ''Stemmen uit Afrika''. ----- Na zijn schooltijd verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal- en letterkunde ging studeren aan de Universiteit Leiden. Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die, net als hijzelf, afkomstig waren uit de Nederlandse Antillen. Ook schreef hij in deze jaren een reeks gedichten, die in 1957 voor het eerst als bundel onder de titel Stemmen uit Afrika werden gepubliceerd in het tijdschrift Antilliaanse Cahiers. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het mede door hem opgerichte tijdschrift Encuentro Antilliano. Ook las hij regelmatig voor in het programma van de Nederlandse buitenlandse radio. Kort voor het einde van zijn studie onderbrak hij deze en keerde voor enige tijd terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij onderzoek deed naar de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiamentu. Hij publiceerde de resultaten van dit onderzoek in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch verder te studeren en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij het Instituut voor Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam.[2] Onder invloed van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel, waarin hij aan de hand van vier mannen die domino spelen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen in die tijd. Via de personages in de roman heeft Arion kritiek op de rebellen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen.[3] De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs. Arion doneerde het prijzengeld van 1000 ƒ aan de strijd tegen het apartheidsbeleid in Zuid-Afrika. In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam, waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin.[4] Vertaald met www.DeepL.com/Translator (gratis versie) de.wiki: Na zijn afstuderen verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal en Nederlandse letterkunde begon te studeren aan de Universiteit van Leiden . Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die net als hij uit de Nederlandse Antillen kwamen . Hij schreef in deze jaren ook een reeks gedichten, die in 1957 als bundel verscheen onder de titel Stemmen uit Afrika in het tijdschrift Antilliaanse Cahierswerden voor het eerst gepubliceerd. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het dagblad Encuentro Antilliano , waarvan hij medeoprichter was . Ook gaf hij regelmatig lezingen in het Nederlands buitenlands radioprogramma . Kort voor het einde van zijn studie brak hij het af en keerde voor een tijdje terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij zich bezighield met de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiaments. De resultaten van dit onderzoek publiceerde hij in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch zijn studie voort te zetten en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij de afdeling Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam . [2] Onder de indruk van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao, begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel , waarin hij aan de hand van het voorbeeld van vier dominospelende mannen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen op die tijd. Via de personages in de roman uit zich Arion kritisch over de opstandelingen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen. [3]De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en CW van der Hoogtprijs . Arion doneerde het prijzengeld van ƒ 1000 om de apartheid in Zuid-Afrika te helpen bestrijden . In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam , waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap van de stad. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin (in het Engels: "Farewell to the Queen"). [4] In 1975 ging Arion naar Zuid-Amerika, waar hij een aanstelling als docent aanvaardde aan een instituut voor de opleiding van leraren in de Nederlandse kolonie Suriname , die net onafhankelijk werd. Hier trouwde hij ook met zijn vrouw Trudi Guda, met wie hij twee kinderen zou verwekken. In 1980, na de machtsovername van Desi Bouterse , verliet het gezin Suriname en keerde terug naar Arion's thuisland Curaçao. Daar werkte hij aan de standaardisatie van het Papiaments en begon hij opnieuw onderzoek te doen naar de oorsprong ervan. Hij was vooral geïnteresseerd in de overeenkomsten tussen het Papiaments en de varianten van het Kaapverdiaans Creools, die worden gesproken op de eilanden voor de westkust van Afrika. Ook voerde hij campagne voor de invoering van het Papiaments als basisschooltaal op Curaçao, waardoor hij soms in conflict kwam met de lokale autoriteiten. In dit kader schonk hij in 1987 de particuliere basisschool Skol Humanistiko Erasmo , waar lessen werden gegeven in Papiaments. [5] Gedurende deze tijd begon Arion meer politiek betrokken te raken, wat culmineerde in de oprichting van zijn eigen partij, de Kambio Radical ("Radical Reversal", kortweg KARA) in 1988. KARA kreeg echter nooit genoeg stemmen om een ​​zetel in het parlement van het eiland te winnen. [6] In 1996 promoveerde Arion aan de Universiteit van Amsterdam. Zijn proefschrift was getiteld De kus van een slaaf. Papiaments West-Afrikaanse connecties en de oorsprong van het Papiaments en andere talen verkend. Hij bracht onder meer de stelling naar voren dat het Papiaments sterker dan voorheen bekend was beïnvloed door de geheime taal Guene, die door de plantageslaven van Curaçao werd gebruikt. Daarnaast heeft het Guene ook andere Caribische talen beïnvloed en zelfs de Engelse en Nederlandse taal. [7] == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doktoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (kontiniendo: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'') * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Mira tambe == * [[Gueni]] {{Commonscat|Frank Martinus Arion}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =191263500|titulo=Frank Martinus Arion}} {{References}} ;Lista di fuente * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3, pág. 405–410. * Wim Rutgers: ''Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba'', Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, pág. 272. * B. Jos de Roo: ''Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958'', Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam (2014), ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. Den: ''A History of Literature in the Caribbean''. Tomo 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia (2001), ISBN 90-272-3448-5, pág. 362. * ''Schrijver Frank Martinus Arion overleden''. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * ''Writer Frank Martinus Arion Passed Away'', Curacaochronicle.com (28 di sèptèmber 2015}}</ref> * ''Frank Martinus Arion geeft lintje terug'', Trouw.nl. (16 di desèmber 2008) }} {{DEFAULTSORT:Arion, Frank Martinus}} [[:Category:Ganador premio Cola Debrot]] [[:Category:Hende]] [[:Category:Kòrsou]] == Referensia == * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 407–408. * Wim Rutgers: Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba. 1. Auflage. Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, S. 272. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 408–409. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 410. * B. Jos de Roo: Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958. Hrsg.: Universiteit van Amsterdam. 1. Auflage. Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam 2014, ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. In: A History of Literature in the Caribbean. Band 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia 2001, ISBN 90-272-3448-5, S. 362. * Schrijver Frank Martinus Arion overleden. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * Frank Martinus Arion geeft lintje terug. In: trouw.nl. 16. Dezember 2008, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). == Weblinks == {{Commonscat}} [[:Category:Korsou]] [[:Category:Eskritor]] [[:Category:Hende]] Kort na de geboorte verhuisde het gezin naar Aruba, waar de vader een baan had aanvaard bij een plaatselijke oliemaatschappij. Toen hij vier jaar oud was, stierven Arions moeder en jongere broer bij een ongeval, waarna Frank en zijn zus werden teruggestuurd naar Curaçao, waar ze onderdak vonden bij verschillende familieleden. Zijn schrijftalent bleek al toen hij op de lagere school zat; in het laatste jaar van de basisschool won hij de Neerlandiaprijs voor het beste essay in het Nederlands. Tijdens zijn schooltijd begon hij de naam Frank Efraim Martinus voor zichzelf te gebruiken. De achtergrond was de politieke betrokkenheid van zijn vader bij de Nationale VolkspartijCuraçao, waardoor de naam "Arion" bekend werd bij veel bewoners van het eiland. Frank wilde echter niet geassocieerd worden met het politieke activisme van zijn vader; pas in de jaren vijftig gebruikte hij zijn oorspronkelijke achternaam weer voor de publicatie van zijn eerste werken. [1] '''Frank Martinus Arion''', seudónimo de '''Frank Efraim Martinus''' ([[Curazao]], [[17 de diciembre]] de [[1936]]-[[28 de septiembre]] de [[2015]])<ref name=fallece>{{cita noticia|título=Writer Frank Martinus Arion Passed Away|url=http://curacaochronicle.com/local/writer-frank-martinus-arion-passed-away/|fechaacceso=29 de septiembre de 2015|obra=curacao chronicle|fecha=28 de septiembre de 2015|idioma=inglés}}</ref> fue un escritor antillano. En 1955 se trasladó a los [[Países Bajos]] para estudiar letras neerlandesas en la Universidad de Leiden. En 1981 volvió a instalarse en su ciudad natal, tras residir unos años en [[Paramaribo]] ([[Surinam]]). Fue un fuerte promotor del [[papiamento]]. Hij werkte in Nederland , Suriname en de Nederlandse Antillen en schreef in het Nederlands en Papiaments . De roman Dubbelspel (nl) (1973) is zijn eerste boek en zijn grootste publiekssucces. == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' (Changa)<ref>[http://www.diegopuls.com.ar/index.php?option=com_content&task=view&id=112&Itemid=39&lang=es Doble juego, fragmento traducido al español (inédito)]; visitado el 21 de febrero de 2012</ref> *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doctoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (contiene: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'' * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Referencias== {{listaref}} == Link eksterno == *{{Enlace roto|1=[http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 página web sobre Arion del Fondo de las Letras Neerlandesas (en inglés)] |2=http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 |bot=InternetArchiveBot }} ------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Abraham Daniel Jesurun''' (n. [[20 di aprel]] 1839 na [[Korsou]] - f. [[20 di mart]] [[1918]] na [[Korsou]]) tabata un ....... [[Kòrsou]]. == Biografia == Jesurun a nase na aña 1939 na Willemstad. * Kasa ku Rachel David Capriles na 1880. * Na 1905 elegi Presidente di KVK Korsou. van 1884 tot 1919 In het grote boek over de History of the Jews of the Netherlands Antilles (1970) wordt Abraham Daniel Jesurun (1839-1918) ‘Curaçao’s then most cultured man’ genoemd, die verschillende talen in woord en geschrift beheerste. Hij wordt bijvoorbeeld een ‘specialist in Papiamento’ genoemd (Emmanuel & Emmanuel 1970, 1: 411, 454). Jesurun blijkt een belangrijk man geweest te zijn op Curaçao. Zo was hij secretaris-directeur van de Aruba Phosphaat Maatschappij, vele jaren voorzitter van de Kamer van Koophandel en Nijverheid en directeur van de Curaçaosche Bank. Ook is hij lid van de Koloniale Raad geweest en bestuurslid van het Geschied-, Taal-, Land- en Volkenkundig Genootschap te Willemstad. Voor al die activiteiten is hij onderscheiden: hij werd eerst ridder in de orde van OranjeNassau (1908), later officier (1913). In de serie ‘beroemde personen’ werd er in 1998 een postzegel met zijn beeltenis erop uitgebracht. <ref> ''Jan Noordergraaf'', [https://www.ivdnt.org/images/stories/onderzoek_en_onderwijs/publicaties/trefwoord/Papiaments_def.pdf Lexicografie op Curacao: Abraham Jesurun en zijn woordenlijst van het Papiaments (1898)]</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=it|oldid =129014577|titulo=Emilio Teza}} {{References}} }} [[:Category:Linguistica]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62275387|titulo=Dialect}} {{References}} }} [[:Category:Idioma]] ------- {{Variante|a}} [{Databox}} '''Pidgin''' ta e idioma ---------------- {{Databox}} E '''álfabèt latin''' ta un [[álfabèt|skritura alfabétiko]] foi kual den kurso di [[siglo]]nan a desaroyá un kantidat di álfabèt pa uso den kasi tur idioma skirbi den hemisferio oksidental, prinsipalmente na Nort i Sur Amerika, kasi henter [[Oropa]], Afrika supsahara i un kantidat di pais asiatiko na Oustralasia i Asia Sentral. E skritura latin tin e kantidat di usuario mas grandi na mundu. E skritura latin e ta forma e base di e [[Alfabèt Fonétiko Internashonal]] (IPA), i e 26 lèter mas komun ta e lèternan di e [[ISO basic Latin alphabet]]. E ta un álfabèt bikamaral di trinta lèter, kreá fin di siglo nuebe den imperio búlgaro (e aktual [[Nort Macedonia]]), pa e disípulonan di pader Cyrille òf posiblemente Clément d'Ohrid (e promé obispo di e iglesia ortodokso di [[Bulgaria]]) i ta basá riba e álfabèt [[Gresia|griego]] i glagolítiko. Ainda na komienso di siglo 21 ta usa e [[álfabèt siríliko]] den un kantidat di [[idioma slaviko]], entre otro búlgaro, masedoniano, [[idioma montenegrino|montenegrino]], servio, ukraniano, ruso i bieloruso. Bou influensia [[Rusia|ruso]] e ta komun tambe den hopi idioma ku no ta idioma slaviko manera [[kazachs]], [[idioma kirguis|kirguis]], [[tatar]] (idioma [[Turkia|turko]]), [[tajikistano]], [[idioma mongoles|mongoles]] inkluso hopi otro idioma chikitu. Te [[1859]] e tabata e skritura di e [[idioma rumano]] i den e antiguo [[Moldavia]] tabata skirbi e [[idioma moldaviano]] (un [[dialecto|dialekto]] rumano) ku un álfabèt siríliko. * Het Latijns schrift[1] is een alfabetisch schrift waarvoor in de loop der eeuwen een aantal alfabetten zijn ontwikkeld voor gebruik in vrijwel alle westerse geschreven talen, voornamelijk Noord- en Zuid-Amerika, bijna heel Europa, Sub-Saharaans Afrika en een aantal Aziatische landen in vooral Australazië en Centraal-Azië. Het Latijns schrift heeft het grootste aantal gebruikers ter wereld.[2] * '''Latin script''', also known as '''Roman script''', is a set of graphic signs ([[Writing system#General properties|script]]) based on the letters of the [[classical Latin alphabet]]. This is derived from {{cns|a form of the [[Cumae alphabet|Cumaean Greek]] version of|date=September 2021}} the [[Greek alphabet]] used by the [[Etruscan civilization|Etruscans]]. Several [[Latin-script alphabet]]s exist, which differ in graphemes, collation and phonetic values from the [[classical Latin alphabet]]. The Latin script is the basis of the [[International Phonetic Alphabet]], and the 26 most widespread letters are the letters contained in the [[ISO basic Latin alphabet]]. Latin script is the basis for the largest number of alphabets of any [[writing system]]{{sfn|Haarmann|2004|p=96}} and is the [[List of writing systems by adoption|most widely adopted]] writing system in the world (commonly used by about 70 percent of the world's population). Latin script is used as the standard method of writing in most Western, Central, as well as in some Eastern European languages, as well as in many languages in other parts of the world. ----------------- thv35mvq0gc40jj0vaxjn2uqudl9jct 203652 203651 2026-09-09T12:30:49Z Caribiana 8320 203652 wikitext text/x-wiki * [https://www.ea.aw/pages/wp-content/uploads/2019/09/Literatura-na-papiamento-havo.pdf Literatura na papiamento] nieuw: [[diptongo]] - [[triptongo]] - [[gramatika]] - [[frase]] - [[silaba]] - [[semántika]] - [[suheto]] - [[supstantivo]] - [[athetivo]] - [[verbo]] - [[vocal]] - [[consonante]] - [[sufiho]] - [[atverbio]] - [[koma]] - [[pronòmber]] - [[singular]] - [[plural]] ------------------------- {{infobox organisacion |variante = c | nomber = Wintertuin Curacao | funda = 2017? | fundado= Joeri Oltheten | sede = [[Willemstad]] | pais = {{CUW}} | director = Joeri Oltheten | website = https://wintertuincuracao.org/ }} '''Wintertuin Curacao Festival''' ta un festival di literatura, kontamentu di storia i arte di tarima na Kòrsou. E ta tuma luga anualmente i ta e festival literario mas grandi di [[Islanan ABC]]. organisashon literario na Willemstad, [[Kòrsou]]. * Joeri Oltheten is initiatiefnemer en directeur van Wintertuin Curacao.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/23046-curacao-doughnut-economy ], (29 di yanuari 2021)</ref> Wintertuin Curaçao ta aktivo for di 2017 komo organisashon ruman di Wintertuin, trahando pa fortalesé e infrastruktura literario den region di Karibe. Ku enfoke riba literatura i kontamentu di kuenta, e fundashon ta duna e kuentanan di habitantenan di e isla un lugá sentral den tantu e kultura oral komo skirbí di Kòrsou.<ref name="nl">https://wintertuin.nl/productie/wintertuin-curacao/ Wintertuin Curaçao], wintertuin.nl</ref> Aunke nos ta kolaborá estrechamente, Wintertuin i Wintertuin Curaçao ta dos fundashon separá, kada un ku su propio tim i enfoke. Huntu, nos ta komprometé na fortalesé e sektor literario di Kòrsou i oumentá akseso na e paisahe literario hulandes pa eskritornan talentoso di e isla.<ref name="nl"/> ==Notes== nl.wiki: Wintertuin is een literatuurorganisatie in de Nederlandse stad Nijmegen. Wintertuin organiseert literatuurprogramma's, workshops, industriedagen en literatuurfestivals, waaronder het jaarlijkse Wintertuinfestival in Nijmegen, en de Industriedag (voorheen bekend als Nieuwe Types) waar de toekomst van literatuur besproken wordt. Wintertuin onderhoudt warme banden met zusterstichting Wintertuin Curaçao. Daarnaast geeft Wintertuin diverse werken van Curaçaose schrijvers uit.[https://wintertuin.nl/productie/wintertuin-curacao/] ------- Leaving from living in a small apartment in Amsterdam, Oltheten had a chance to start with Wintertuin in Curaçao. Wintertuin is a literature organization which does lots of work in literature and story telling and the idea was to start some projects in Curaçao. I set up the foundation Wintertuin Curaçao and my first project became “Kurá di kuenta”. It is about stories of the elderly and it fits with our oral tradition. We have an aging population where a lot of people live in isolation. We have done “Kurá di kuenta” 4 to 5 times and it is a great thing to do.<ref name="Joeri">[https://share2uplift.org/influencer-joeri-oltheten/ Influencer Joeri Oltheten], share2uplift.org (desèmber 2020)</ref> We have also organized festivals and an international writing course, where spoken word artists from Holland and Belgium were presenting their poetry skills and enabling local artists.<ref name="Joeri"/> Projects: * 2024: Wintertuin Curacao Festival bij Lanthuis Vredenberg.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/30067-literatuur-en-meer-op-wintertuin-curacao-festival (23 di septemper 2024)</ref> Wintertuin Curaçao Festival is the largest annual literary festival of the ABC islands. The first edition took place in 2019 at the National Library of Curaçao. Wintertuin Curaçao has grown into a breeding ground for new writing talent, such as [[Ange Jessurun]] (Faya Lobi, 2022), [[Maghalie van der Bunt-George]] (Oro is goud, 2023) and [[Etienne Ys]] (De Barmhartige Staat, 2024).<ref>https://wintertuincuracao.org/project/wintertuin-curacao-festival-2/</ref> one of the Caribbean’s premier annual festival for literature, storytelling and performing arts. The Wintertuin Curaçao Festival celebrates cultural diversity and a vibrant reading culture through powerful stories. * project FLI: Future Language Innovation FLI<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/30786-verbinding-door-taal Verbinding door taal], [[Antilliaans Dagblad]] (22 di februari 2025)</ref> * LengaGPT <ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/30813-wintertuin-lanceert-lengagpt (28 di februari 2025)</ref> * kurso di tradukshon * Creative writing academy Curacao {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] [[:Kategoria:Papiamento]] [[:Kategoria:Kultura di Kòrsou]] ------------------------ {{Appendix|1=|2= '''Literatuur''' * Martinus, Frank (1996), ''The kiss of a slave: Papiamentu’s West-African connections'', Universiteit van Amsterdam * Hartog, Johannes (1961, p 433), ''Curaçao: Van kolonie tot autonomie III, Vol.I,'', De Wit. '''Bronnen en voetnoten''' * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=|titel=|oldid=|datum=}} {{References}} }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Hulandes Caribeño''' of '''Hulandes Antiano''' ta un variante di [[idioma]] [[Hulandes]] cu a desaroya? na e [[Islanan ABC]], islanan perteneciente na Caribe Hulandes. Por considera esaki como un dialecto regional di Hulandes.? Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. == Contexto == E poblashon lokal i papiadónan hulandes riba Islanan ABC tabata papia i skirbi hulandes mesklá ku konstrukshonnan i palabranan for di papiamentu i otro idiomanan: “hopi plaka verdienen” (pap.: hopi sèn); “kabrieten in de koor” (Pap.: cabritonan den cura); y “een pastechi eten” (Come un pastechi) (Pap.: pasty). E uso aki a bira konosí komo Hulandes Antiano.<ref>[[Ronald Severing|Severihng, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden], literatuurgeschiedenis.org</ref> E norma den polítika di gobièrnu pa loke ta trata hulandes a kambia. E norma di idioma no ta limitá mas na Hulanda, sino tambe na Vlaanderen i e teritorionan den eksterior: e islanan kaminda palabranan hulandes antiano a originá ku no ta aparesé na Hulanda mes, i tambe na Sürnam independiente, kaminda ta usa hulandes surinam. E atenshon kresiente aki pa variedatnan di hulandes, pa multilingualismo, i pa interpretashon kultural a kondusí na inklushon di palabranan for di hulandes karibense den e vokabulario ofisial di e idioma hulandes. A base di un base di dato di palabra di korantnan na idioma hulandes riba e islanan, a hasi un selekshon di mas ku 400 palabra. E palabranan Hulandes Caribense aki, cu a wordo agrega na e Buki Berde di 2015, no ta aparece den Hulandes Standard. Por haña palabranan manera dushi (dushi, dushi), botika (botika kombiná ku botika), ayó (saludo), i eilandsraad (un tipo di konseho munisipal riba e islanan). Anteriormente, na 2005, alrededor di 500 palabra hulandes surinam a aparesé den e lista aki: afingisoep (sòpi di yuka), husselen (scrabble) i Sranan (krioyo surinam). Komo ku Antia no ta eksistí mas i Sürnam, ku Hulandes komo idioma ofisial, a bira miembro asosiá di Union di Idioma Hulandes, e término Hulandes Karibense ta wòrdu usá mas i mas pa e idioma Hulandes riba e islanan i na Sürnam. {{Appendix}} ----- Caribisch-Nederlands is de taalvariant van het Nederlands die gesproken wordt in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Deze variant wijkt op verschillende punten af van het Europees-Nederlands, zowel in uitspraak als in woordkeuze en grammatica. Op de Benedenwindse Eilanden (Aruba, Bonaire, Curaçao) is Papiaments de meest gesproken moedertaal, terwijl op de Bovenwindse Eilanden (Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius) Engels vaker de moedertaal is. ==Verschillen met Europees-Nederlands==: *Uitspraak: Er zijn verschillen in de uitspraak van klinkers en medeklinkers, en de intonatie kan anders zijn. * Woordenschat: Er zijn specifieke woorden en uitdrukkingen die in het Caribisch-Nederlands gebruikt worden, maar niet of minder vaak in Europees-Nederlands. * Grammatica: Er kunnen kleine grammaticale verschillen zijn, bijvoorbeeld in de volgorde van woorden of in het gebruik van bepaalde werkwoordstijden. * Invloed van andere talen: Papiaments: Op de ABC-eilanden heeft het Papiaments een grote invloed op het Nederlands. Veel Caribisch-Nederlandse woorden en uitdrukkingen zijn ontleend aan het Papiaments. Engels: Op de Bovenwindse eilanden heeft het Engels een grotere invloed. Ook hier zijn er invloeden merkbaar in de woordenschat en grammatica. * Onderwijs: In het basisonderwijs op de Benedenwindse eilanden wordt steeds meer onderwijs gegeven in het Papiaments. Het Nederlands wordt vaak als vreemde taal aangeboden. In het middelbaar onderwijs is het Nederlands wel de instructietaal. Op de Bovenwindse eilanden wordt in toenemende mate Engels gebruikt als instructietaal, ook in de Nederlandstalige scholen. * Conclusie: Caribisch-Nederlands is een levendige en diverse taalvariant die zich aanpast aan de lokale context en invloeden van andere talen ondergaat. ------ Hulandes ta un idioma oficial den Caribe Hulandes.<ref>https://taalunie.org/dossiers/22/nederlands-in-het-caribisch-gebied-en-suriname ]</ref> Omdat Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk geen omgangstaal is, maakt het onderwijs daar de omslag van moedertaalonderwijs Nederlands naar een vreemde taal aanpak. Hulandes semper tabata un idioma minoritario. Habladónan di Papiamentu tin bia ta konsiderá e Antianonan di abla Hulandes komo show-off, imitadó di e Hulandesnan. E label ey ta mas fuerte ora hende no ta dispuesto pa papia Papiamento. <ref>Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> Hulandes Antiano ta wòrdu distinguí for di Hulandes Standart pa e aksento. Bakhuis ta agregá ku Antianonan tambe ta agregá palabranan Papiamentu, ta konhugá verbonan Papiamentu na e manera Hulandes, i ta usa zonidonan típiko. Esaki ta conduci na frasenan manera: “Ai no,” “mi tin” “hopi,” “sakeerd” hopi potret pero nan ta “hodidu”! -- nl.wiki:[[:nl:Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden]]Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. Op de Benedenwindse ABC-eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) is de moedertaal vaak Papiaments, en op de Bovenwindse SSS-eilanden (Sint Maarten, Saba en Sint Eustatius) Engels. {{Appendix}} '''Caribisch‑Nederlands''', ook wel bekend als '''Antilliaans Nederlands''', is een in de ABC‑eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) gesproken vorm van het Nederlands, die sterk beïnvloed is door talen zoals Papiamento en Spaans. Het wordt gebruikt door Nederlandssprekenden op de eilanden, en bevat vaak woorden en zinsconstructies uit het Creooltaal Papiamento en regionale varianten. ==Gebruik en kenmerken== Spraak en schrijfwijze van Nederlands op de ABC‑eilanden mengen reguliere Nederlandse zinnen en woordenschat met Papiamentstalige of lokale uitdrukkingen. Voorbeelden hiervan zijn: * “hopi plaka verdienen” (veel geld verdienen) * “kabrieten in de koraal” (geiten op de erf) * “een pastechi eten” (een pasteitje eten) Dergelijke constructies behoren tot typische voorbeelden van Antilliaans Nederlands, waarin Papiamentse woorden (zoals hopi, plaka, pastechi) direct geïntegreerd zijn in het Nederlands. ==Sociolinguïstische context== In de lagen van de bevolking waar Nederlands als thuistaal wordt gesproken — vaak binnen families of in het onderwijs — wordt deze variant beschouwd als “tropisch Nederlands”. Sprekers worden in Nederland soms als dialectisch afwijkend ervaren en kunnen als “makamba” (Nederlander) worden bestempeld, vooral wanneer zij geen Papiamento spreken.<ref name="ntr">Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> De variant is te herkennen aan: *het gebruik van Papiamentse werkwoorden en woorden, *typische accenten, klankkleur en uitspraak, *de toepassing van regionale grammaticale structuren, zoals in: Ai no, ik heb hopi veel foto’s gesakeerd, maar ze zijn hodidu! == Aantal sprekers en taalgebruik == Hoewel het Nederlands in de Caribische delen van het Koninkrijk officieel is, wordt het meestal als tweede of derde taal gebruikt: in het dagelijks leven domineren Papiamento, Spaans en Engels. Op Bonaire is Nederlands moeders­taal voor ongeveer 15 % van de bevolking (2021), Spaans is even frequent; op Sint Eustatius en Saba ligt dat rond 4 % <ref>https://longreads.cbs.nl/the-caribbean-netherlands-in-numbers-2022/what-percentage-of-the-population-speaks-dutch/</ref> ==Identiteit en perceptie== De variëteit speelt een rol in identiteitsconstructie. Nederlandssprekende Antillianen voelen zich soms “niet helemaal thuis” in Nederland of in de Papiamentstalige gemeenschap, juist vanwege de gemengde taalstijl. Taalpuristen waarschuwen tegen het gebruik van Engelse of Spaanse leenwoorden in Papiamento, terwijl anderen juist blij zijn met de talenmix als onderdeel van de lokale identiteit.<ref name="ntr"/> == Vergelijking met andere niet-Europese Nederlandsvarianten == Nederlands wordt ook gesproken in de Caribische special gemeenten (Bonaire, Sint Eustatius, Saba), maar daar zijn andere varianten gangbaar, bijvoorbeeld Virgin Islands Creole Dutch. Die heeft, net als Antilliaans Nederlands, een sterke mix met andere talen.<ref>Welmoed Ventura, https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/gelijkenis-deens-antilliaans-creole-dutch-en-sranantongo/ Gelijkenis Deens-Antilliaans Creole Dutch en Sranantongo]</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Na [[Aruba]]''' e presencia di '''idioma Spaño''' ta significativo. E pais Caribense, cu [[Hulandes]] y [[Papiamentu|Papiamento]] como [[idioma ofisial|idiomanan oficial]], tin un gran cantidad di hablante di [[Spaño]]. Segun e censo di 2000, Spaño ta e di dos idioma mas papia riba e isla, despues di Papiamento. == Hablante di Spaño == Segun datonan di Censo 2010, 13.710 residente di Aruba ta papia Spañó como nan [[Lenga materno|idioma materno]].<ref>{{citeer web|url=https://www.cervantes.es/imagenes/File/espanol_lengua_viva_2019.pdf |titel=El Espanol: una lengua viva. Informe 2019|uitgever=Instituto Cervantes, pag. 9|datum= }}</ref> Na 2017 hablante di Spañó tabata representa 12.6% di e poblacion.<ref>{{citeer boek|nombre=Jesús|apellido={{v|Guanche}}|nombre2=Carmen|apellido2={{v|Corral}}|title=Diccionario etnográfico. Los pueblos del Caribe Insular y de México-Centroamérica|volume=Tomo I|year=2017|editorial=RUTH|isbn=9789590618154|capítulo=Cap. 5}}</ref> Esaki ta relaciona cu e emigrantenan for di paisnan hispano. Segun pais di origen e percentahe tabata, entre otro, 9.1% di [[Colombia]], 4.1% [[Republika Dominikano|Republica Dominicano]], 3.2% [[Venezuela]] i 1.1% [[Peru]].<ref name="cia.gov">{{en}}{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |title=Aruba |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |access-date=}}</ref> Si conta tur esunnan cu por comunica den Spaño, e cantidad total di hablante ta yega aproximadamente 93.500, o sea 85% di e poblacion Arubano. Pero solamente un di cada cinco persona ta uza Spaño como nan unico [[idioma]]. == Spaño den bida publico == No obstante di no ta un idioma oficial, e uso di Spaño ta sirbi metanan practico y ta extende den hopi aspecto di bida publico, reflehando su papel como idioma di contacto, identidad y comunicacion den e contexto multicultural di Aruba. E isla su proximidad cu [[Venezuela]] y [[Colombia]] y e fuerte contactonan religioso, comercial y cultural durante siglonan a contribui pa e uzo continuo na Aruba di Spaño.<ref>{{cite book|author=Ramirez, Catherine|title=La escogencia del idioma Español en el perfil de asignaturas en las escuelas de MAVO de Aruba|year=2016|editorial=[[Universidad de Curazao]]|url=https://www.worldcat.org/es/title/1029733877|location=Willemstad, Curacao}}</ref> Segun [[Johan Hartog|Hartog]] e influencia Spaño ta mas tanto notabel den e variante Arubano di Papiamento cu den e variantenan di Corsou y Boneiro.<ref name="Hartog"/> Den e sistema escolar, Spaño ta un materia obligatorio desde enseñansa basico, cuminsando den e di cinco klas bay dilanti.<ref>{{citeer web|auteur=Organización Panamericana de la Salud|titel=Aruba, perfil de país|url=https://www3.paho.org/hq/dmdocuments/2010/Salud_en_las_Americas_2007-Aruba.pdf|datum=2007 }}</ref><ref>Ministerio di Enseñansa di Aruba. Curriculum y Idioma den Sector Escolar.</ref> Ademas, varios canal di television for di Venezuela ta wordo ricibi sin problema riba e isla, ofreciendo noticia, entretenimento y programacion educativo na Spaño. Hopi radioemisora local ta inclui musica cu canto di [[Latinoamérika|Latino America]] den nan programacion, y den algun caso, ta transmiti programanan na Spaño. Den sector comercial, hopi empleado den tienda, restaurant y servicio publico ta comunica cu clientenan hispano den nan idioma nativo. Ora cu hende yega na un loket, e probabilidad ta halto cu nan por haci pregunta o haya informacion na Spaño. [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia catolico]] cu un comunidad grandi riba e isla ta ofrece misa regular na Spaño. Den algun bario, specialmente caminda comunidadnan hispano ta concentra, por tin borchi informativo cu dos of mas idioma, incluyendo Spaño. == Aspectonan sociolinguistico == Pa hopi residente, particularmente e migrantenan hispano di Colombia, Venezuela y Republica Dominicano, Spaño ta sigui sirbi como idioma principal na cas, den relacionnan familiar y comunidad religioso.<ref>Central Bureau of Statistics Aruba (2017). Migration and Population Report.</ref> Na nivel popular, Spaño ta keda un idioma di preferencia pa comunicacion informal den bario, mercado y luganan publico. Turistanan hispano, cu ta forma un porcion importante di e [[turismo]] entrante, tambe ta contribui na su visibilidad den bida diario Arubano. E [[multilingualismo]] na Aruba ta stimula un nivel halto di dominio pasivo di Spaño: hopi Arubiano por compronde Spaño aunke no ta papi’é activamente. E situacion aki ta refleha un [[diglosia]] dinamico, caminda Spaño ta sirbi mas na nivel informal y comunicativo, mientras cu Hulandes y Papiamento ta predomina den situacionnan formal, educativo y gubernamental. == Influencia di Spaño riba Papiamento den siglo 21 == E idioma oficial Papiamento ta un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu ta nace durante e periodo colonial for di e mescla di Spaño, [[Portugues]], Hulandes, [[Ingles]], [[Frances]] i Arawak. Gran parti (70%) di su vocabulario tin origen Spaño.<ref>[[Ronald Severing|Severing, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden#:~:text=Door%20hun%20geografische%20ligging%20en,eilanden%20genoemd%2C%20is%20het%20Papiaments. ''Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden''], literatuurgeschiedenis.org</ref> E isla di Aruba tabata pa mas cu un siglo parti di Imperio Spaño promé cu el a wordo cede na e Imperio Hulandes na aña [[1636]].<ref name="Hartog">{{cite book|author=[[Johan Hartog|Hartog, Johannes]]|title=Aruba: A Short History|year=2003|publisher=De Wit & Van Dorp Stores}}</ref> Aunke Papiamento ta ser considerá un idioma stabil, hopi [[Arubiano]] ta sinti cu su presencia ta birando menos, particularmente den contactonan cu emigrantenan hispano. Investigacion sociolinguistico a mustra cu e preocupacion no ta basa riba un cambio real, sino riba un “menasa simbolico” cu ta relaciona cu identidad y inclusividad di pertenencia.<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref> Un tema cu ta surgi frecuente den discusionnan publico y escolar ta e supuesta “contaminacion” di Papiamento cu palabra y structuranan Spaño. Algun ciudadano ta boga pa un Papiamento “puro”, afirmando cu influencia stranhero, particularmente di Spaño, por afecta e caracter crioyo di e idioma. E sintimento aki ta bira mas fuerte ora cu migrantenan nobo no ta haci esfuerso pa siña y papia Papiamento, sino ta keda den nan idioma materno.<ref>Carroll, Kevin S. (2010). [https://www.researchgate.net/publication/283245487_Language_maintenance_in_the_Caribbean_Examining_perceptions_of_threat_in_Aruba_and_Puerto_Rico'' Language maintenance in the Caribbean: Perceptions of threat in Aruba and Puerto Rico''], researchgate.net </ref> Estudionan recien, manera esun di Kester y Buijink (2023), a conclui cu aunke hopi Arubiano ta expresá preocupacion riba e futuro di Papiamento, e idioma mes no ta duna señalnan di bay atras.<ref name="Kester"/> Su uzo a keda halto den bida escolar, gobierno y medionan local, y e mes a demostra capacidad pa integra [[neologismo]]nan sin perde su esencia. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=es|oldid =161207719|titulo=Idioma español en Aruba}} {{References}} ;Lista di fuente * Allen, R. (2002). ''The Spanish Caribbean''. Cambridge University Press. }} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Idioma]] ------------- {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] tríphthongos, literalmente: ‘ku tres zonido’ òf ‘ku tres tono’) ta un kombinashon di tres zonido vocal cu ta pronunciá den un solo [[silaba]]. Den un triptongo, e tres vocal òf semivokal ta sigui un tras di otro sin interrupshon, formando un zonido monosilabico. Den [[fonetika]], un triptongo ta resulta di un movimiento kontinuo pero suave di e organonan di artikulashon for di un zonido di vocal pa otro, den un sekuénsia di tres zonido. Na kontraste ku un [[monoftongo]], ku tin un so zonido, òf un [[diptongo]] ku tin dos, un triptongo ta kontené tres zonido vocal den un so silaba. Importante pa nota ku un triptongo no ta meskos ku un sekuénsia disilabico di un diptongo sigui pa un monoftongo, kaminda por tin mas ku un silaba. Por ehempel, den aleman feuer [ˈfɔʏ.ɐ] (‘kandela’), e sekuénsia vocal ta dividí den dos silaba, i no ta un triptongo. Un triptongo tipiko ta forma pa un semivokal, sigui pa un vocal nukleo, i sigui pa un otro semivokal (por ehempel: /i̯/ + /a/ + /u̯/). Por existí tanto triptongonan orál komo nasal. == Ejempelnan == Den [[Papiamento]], triptongonan no ta hopi komun, pero por haña nan den palabra manera: biai (for di biaiha) kaiu (for di kaiu) huai (for di huai) Den [[kastellano]] (spañol), por haña triptongonan den palabra manera: miau Uruguay cambiáis == Referensianan == Martínez Celdrán, Eugenio. Manual de Fonética Española. Ariel Lingüística, 2001. Ladefoged, Peter. A Course in Phonetics. Cengage Learning, 2014. Crystal, David. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Wiley-Blackwell, 2008. -------------------------- Diptongonan komun den Papiamento Diptongo Tipo Ejèmplonan Nota ai Kreshente bai, traishon, baikèl vocal débil (i) tras vocal fuerte ei Kreshente sei, beisbol, trein oi Kreshente boi, koi, sopi ui Kreshente puiro, spruit, fluit ia Dekreshente biaha, rabia, familia vocal débil (i) prome vocal fuerte ie Dekreshente piedra, biento, piedra io Dekreshente nacional, religion ua Dekreshente lengua, francua, guahe ue Dekreshente pueblo, fuerte, muerto uo Dekreshente cuota, suave, actuosa menos komun 🗣️ Nota riba tipo di diptongo: Diptongo kreshente: e vocal débil (i, u) ta antes di vocal fuerte (a, e, o) → zonido ta subi. Diptongo dekreshente: e vocal débil ta despues di vocal fuerte → zonido ta baha. {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E articulacion ta consisti di un transicion suave den e frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta wordo percibi como un zonido continuo den un solo silaba. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. == Diptongo den Papiamento == Den [[Papiamentu|Papiamento]], un diptongo por wordo forma di un di e siguiente combinacionnan: == Vocal debil (i, u) + vocal fuerte (a, e, o) == Ehempel: * i-a → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-a → us'''ua'''l, a-u → bl'''au'''w, * i-e → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-e → f'''ue'''rte, e-u → '''eu'''caristia, * i-o → od'''io''', o-i → b'''oi'''cotia, * u-o → d'''uo''', o-u → bl'''ou'''sa. == Dos vocal debil (i + u, u + i) == Ehempel: * i-u → hud'''iu''', u-i → fl'''ui'''t === Tipo di diptongo === Dependiendo di e direccion di e transicion vocal, un diptongo por ta dividi den: * diptongo creciente → b'''ie'''nto, p'''ue'''blo, rab'''ia''' * diptongo decreciente → '''ai'''re, '''au'''mento, n'''ei'''shi Nota cu ora e zonido '''i''' ta na final di palabra ta skirbi '''ay''', '''ey''', '''oy''', '''uy'''.<ref>E regla aki no ta aplicabel pa e [[Ortografia di papiamentu|ortografia uza na Corsou y Boneiro]].</ref><br> Ehempel: * '''ay'''= cay - bay - caray - gay (homber) * '''ey'''= aworey - p'esey - t'ey - bedey - batrey * '''oy'''= coy - morocoy - haudoy - gogoy * '''uy'''= huy - puy - cuy - spruy {{Appendix}} == Lista di referencia == * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. * Goilo, E.R. (2002). ''Gramática di Papiamento''. De Wit Stores N.V. * [[Sidney Joubert|Joubert, Sidney M.]] (2015). ''Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu''. [[Fundashon pa Planifikashon di Idioma]]. * SIL International (2004). ''Papiamentu Phonology''. Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). ''Ortografía de la lengua española''. Madrid: Espasa Libros. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------- Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E ta consisti di un transicion suave den frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta percibi como un zonido continuo den un silaba unico. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. ==Formashon di diptongonan den Papiamentu== Den Papiamentu, un diptongo por wòrdu formá di un di e sigiente kombinashonnan: Un vocal débil (i, u) + un vocal fuerte (a, e, o) ehempel: baiskel biaha fuerte Dos vocal débil (i + u, u + i) ehempel: fluit hudui riu Tipo di diptongo: kreshente i dekreshente Dependiendo di e direkshon di e transishon vocal, un diptongo por ta: Kreshente (glide → vocal nuklear): ora e vocal débil ta na prinsipio. ehempel: biento pueblo rabia Dekreshente (vocal nuklear → glide): ora e vocal débil ta na fin di e diptongo. ehempel: aire aumento neishi Ortografia den fin di palabra Ora e zonido i ta na fin di palabra komo parti di un diptongo, e ta wòrdu skibí ku y: ay, ey, oy, uy ehempel: ay: cay, bay, caray, gay (hòmber) ey: aworey, p'esey, t'ey, bedey, batrey oy: coy, morocoy, haudoy, gogoy uy: huy, puy, cuy, spruy Un hiato ta un sekuencia di dos vocal ku ta pronunsiá separá, es decir, kada vocal ta forma su mesun silaba. E zonido no ta flòu komo den un diptongo, sino ta parti klaramente den dos unidat silábiko. Un hiato ta forma tipikamente den e sigiente kasonan: Dos vocal fuerte: poeta, maestro, teatro Vocal fuerte + vocal débil acentuá: país, María, baúl Den kaso di hiato, e zonido ta interrumpí, i kada vocal ta tuma su propio énfasis den pronunsiashon. Referencia * Goilo, E.R. (2002). Gramática di Papiamento. De Wit Stores N.V. * Joubert, Sidney M. (2015). Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu. Fundashon pa Planifikashon di Idioma. * SIL International (2004). "Papiamentu Phonology". Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). Ortografía de la lengua española. Madrid: Espasa Libros. * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. --- == Diferencia entre diptongo y hiato den Papiamento == {| class="wikitable" style="text-align:left" width="75%" |- ! Tipo ! Combinacion<br> di vocal ! Ehempel ! Division<br> silabico ! Remarke |- |rowspan="6" style="background:#FFD700|Diptongo|| style="text-align:center" |i + a || biaha || bia-ha ||vocal debil + fuerte, un silaba |- | style="text-align:center" |u + e || fuerte || fuer-te || vocal debil + fuerte |- | style="text-align:center" |i + e || biento || bien-to || diptongo creciente |- | style="text-align:center" |e + i || neishi || nei-shi || diptongo decreciente |- | style="text-align:center" |u + i || hudiu || hu-diu || dos vocal debil, un silaba |- | style="text-align:center" |i + u || riu || riu || un silaba |- | rowspan="3" style="background:#FF9000| Hiato || style="text-align:center" |a + i || caida || ca-i-da || vocal fuerte + debil, dos silaba |- | style="text-align:center" |o + e || poeta || po-e-ta || dos vocal fuerte, dos silaba |- |style="text-align:center" | o + a || oasis || o-a-sis || dos vocal fuerte, dos silaba |- |} [[:Kategoria:Idioma]] Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea y cu no ta inseparabel. Pues e ta consisti di e articulacion di dos vocal, un tras di otro, sin interupcion, produciendo un transicion suave den e frecuencianan di zonido cual ta caracterisa cada un di e dos vocalnan. Fonologicamente, dos vocal cu ta articula di e manera aki ta forma parti di e mesun [[silaba]]. Dependiendo di e tono ta haci distincion entre un diptongo creciente y un diptongo decreciente.<br> Ehempel: ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “cu tres zonido”, òf “cu tres tono”) ta un forma cu ta forma parti di un [[palabra]]. Casi semper e lo ta un [[vocal]] será mas un vocal habrí sigui pa un otro vokal será, formando un “triptongo”. Den [[fonétika|fonetica]], un '''triftongo''' ta un combinacion di vocal monosilabico cu ta encera un movecion rapido pero suave di e articulador di un calidad di vocal pa otro cu ta pasa riba un tersera parti. Miéntras ku vokalnan “puru”, òf monoftongonan, ta wòrdu bisa ku nan tin un posishon di artikuladó di meta, diftongonan tin dos i triftongonan tres. Triptongo no mester wordo confundi cu secuencia disilabico di un [[diptongo]] sigui pa un monoftongo, manera na aleman "feuer" [ˈfɔʏ.ɐ] ‘kandela’, caminda e vocal final ta mas largo cu esnan hañá den triptongo. Triptongo (for di griego : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “ku tres zonido,” òf “ku tres tono”) ta e nòmber duná na e kombinashon di un zonido semivokal , un zonido vokal i un zonido semivokal emití den un solo esfuerso vokal. Triptongo ta wòrdu dividí den oral y nasal. Den un triptongo tres vocal (of semivocal) ta un combinacion di tres zonido vocal hunto, cu ta forma un zonido. ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[linguistica]], '''singular''' ([[latin]]: ''singularis'', cu ta nifica “unico” of “solitario”) ta un termino gramatical cu ta referi na un forma di [[palabra]] cu ta indica un solo hende, cos, obheto, luga of idea. E ta contrasta cu e forma [[plural]], cu ta referi na mas cu un. == Uzo di singular == E singular ta e forma standard di un palabra den e gran mayoria di idioma, sin ningun modificcion special. E cambio ta bin pa palabranan den plural. Mescos den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma singular ta basico, unda un sustantivo ta presenta su mes, sin indica cantidad. E ta sirbi pa nombra un solo entidad.<br> Ehempel: * buki → un buki * mucha → un mucha homber * rosa → un flor * idea. → un solo pensamentu == Relacion cu artikulo y adhetivo == Un sustantivo den singular regularmente ta acompaña pa un articulo singular (manera un, e) y adhetivo cu ta acordá cu género y número.<br> Ehempel: * e rosa dushi * un cas grandi == Cambio pa plural == Pa pone un sustantivo singular den forma [[plural]], Papiamento normalment ta agregá -nan na fin di palabra. Sinembargo, e regla aki tin espeshonalidadnan y depende di ortografia y uso. Ejèmplo: buki → bukinan ros → rosnan idea → ideanan == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Plural''' ([[latin]]: pluralis, ku ta nifiká “di más ku uno”) ta un termino gramatikal ku ta referí na un forma di palabra ku ta indiká más ku un hende, kos, lugá of idea. E ta kontrastá ku e forma [[singular]], ku ta indiká un solo ente. == Uso den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], forma plural ta forma derivá di un sustantivo singular pa indiká ku tin más ku un di esaki. Ehempel: * buki → buki''nan'' * ros → ros''nan'' * muchu → mucha''nan'' == Formacion di plural == Den ortografia di Papiamento, e forma plural generalmente ta forma pa agregá e sufijo -nan na e sustantivo singular. E regla ta aplica pa hende, animal, kos, lugar y tambe idea abstracto. Ehempel: * cas → kasnan * idea → ideanan * persona → personanan == Plural eksplisito y implicito == Papiamento tambe por indiká pluralidad den otro manera, manera pa medio di un palabra ku ta indiká kantidat (manera hopi, tur, algun), aunque e sustantivo keda den forma singular. Pero den uso formal, ta preferibel pa pone e palabra den forma plural. Ejèmplo: hopi hende tur mucha ta contento == Komparashon ku otro idioma == Den otro idioma, manera español of inglés, forma plural por envolví kambio di letra, agregashon di sufijo otro ku -nan, of regla irregular. E forma di plural ku -nan ta un karakterístika partikular di Papiamento. == Referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] '''Silaba''' (na inglés: ''syllable''; na hulandés: ''lettergreep'') ta un unidad ritmico di zonido den un [[palabra]]. Un silaba ta normalmente forma pa un solo [[vocal]] of un combinacion di [[consonante]] y vocal, cu ta wordo pronuncia manera un solo impulso di bos. Den [[linguistica]], e analisis di e silaba ta un aspecto esencial den [[fonologia]], [[ortografia]], y e forma di rima den [[poesia]]. E structura di silaba por varia segun idioma, pero tur idioma tin algun forma di silaba den su sistema linguistico. Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], silabacion ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra.<br> Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do == Structura di silaba == E structura general di un sílaba ta consisti di tres segmento agrupa den dos componente: * ''Onset'': Un consonante of grupo di consonante, obligatorio den algun idioma, opshonal of hasta restringi den otronan * ''Rima'': ta consisti di un: ** ''nucleo'': e vocal principal di e silaba (obligatorio) ** ''coda'': e consonante of grupo di consonantenan despues di e vocal (opshonal) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. * Bo: onset = "b", nucleo = "o" * Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * [[Jossy Mansur|Mansur, Jossy M.]] (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (di 7 edicion). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] Núkleo (ν): Un konsonante vokal òf silábiko, obligatorio den mayoria idioma Coda (κ): Un konsonante òf grupo di konsonante, opshonal den algun idioma, altamente restringí òf prohibí den otronan Un silaba por consisti di tres parti principal: * '''Onset''': e consonante of consonantenan na comienso (optativo) * '''Nucleo''': e vocal principal di e silaba (obligatorio) * '''Coda''': e consonante of consonantenan despues di e vocal (optativo) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. — Bo: onset = "b", nucleo = "o" — Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda [[:Kategoria:Linguistica]] Silabacion den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma di e silabanan ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra. Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do -------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[fonétika|fonetica]], '''consonante''' (na [[Ingles]]: ''consonant''; na [[Hulandes]]: ''medeklinker'') ta un [[zonido]] di bos, forma pa un coriente di aire cu ta topa cu un of otro obstaculo, sea parcial of total, den e tracto vocal (boca y garganta). E ta un di e dos tipo principal di zonidonan di bos, e otro ta e [[vocal]]. Contrario na un [[vocal]], un consonante ta rekeri un tipo di tapamento, estorbo, of contacto den boka, como na nivel di e labionan, e lenga, of e dente, pa forma zonido. E palabra “consonante” ta bini di [[Latin]] ''consonans'', cu ta nifica “zonido cu ta zona hunto” (''con'' = hunto, ''sonare'' = zona). Tradicionalmente, consonantenan ta wordo considera zonido cu no por existi sin un vocal acerca. == Aplicacion == === Papiamento === Den e idioma [[Papiamentu|Papiamento]], por haña varios consonante den uso diario. E cantidad di consonante por varia segun e dialecto, pero generalmente e siguiente letternan ta representa consonante den e alfabet: '''B, C, D, F, G, H, J, K, L, M, N, P, R, S, T, V, W, Y, Z''' E letter '''Q''' casi no ta wordo uza; generalmente e ta wordo substitui/suplantá pa 'K'. E letter '''X''' ta usa solamente den palabra stranhero. Tur palabra den Papiamento ta contene un of mas consonante, cu ta forma [[silaba]]nan hunto cu e vocalnan. {| class="wikitable" width="65%" ! colspan=2 | Vocal || Balor na Papiamento<br> {{ABW|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel || Balor na Papiamentu<br> {{CUW|bandera}}/{{BON|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel |- | colspan=2 | b || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ala, ca'''b'''a || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ibu, fa'''b'''or |- | rowspan=2 | c || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}} || style="text-align:center" | /s/ || mere'''c'''e, ha'''c'''i || style="text-align:center" | /s/ || '''C'''ecilia |- | elsewhere || {{IPA|/k/}} || '''c'''aminda, '''c'''la || style="text-align:center" | /k/ || '''C'''aracas |- | colspan=2 | ch{{ref|dig|b}} || {{IPA|/tʃ/}} || '''ch'''ikito || style="text-align:center" | /tʃ/ || '''ch'''api |- | colspan=2 | d || style="text-align:center" | /d/ || '''d'''ocumento, '''d'''al || style="text-align:center" |/d/ || '''d'''uru, '''d'''ede |- | colspan=2 | dj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/dʒ/}} || '''dj'''aca || style="text-align:center" | /dʒ/ || '''dj'''ente || |- | colspan=2 | f || style="text-align:center" | /f/ || '''f'''ama || {{IPA|/f/}} || '''f'''òrki || |- | rowspan=2 | g || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}}, final || style="text-align:center" | /x/ || '''g'''esto, ma'''g''' || style="text-align:center" | /x/ || mar'''g'''en, brù'''g''' || |- | before unstressed {{angbr|e}}, elsewhere || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''arganta, san'''g'''er || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''osa, man'''g'''el || |- | colspan=2 | h || {{IPA|/h/}} || '''h'''asta, '''h'''abilidad || {{IPA|/h/}} || '''h'''ari, '''h'''eru || |- | colspan=2 | j{{ref|loan|a}} || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''j'''ong, '''j'''as<br>'''J'''uan || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''J'''an Thiel<br>'''J'''ulia || Some places still maintain their old spelling, e.g. Salinja. Here the {{angbr|nj}} is pronounced {{IPA|/ɲ/}}. |- | colspan=2 | k || {{IPA|/k/}} || '''k'''ishiki, '''k'''ere || {{IPA|/k/}} || '''k'''enta, se'''k'''reto || |- | colspan=2 | l || {{IPA|/l/}} || '''l'''ista, '''l'''aba || {{IPA|/l/}} || '''l'''esa, k'''l'''a || |- | colspan=2 | m || {{IPA|/m/}} || '''m'''ucha, pre'''m'''io || {{IPA|/m/}} || '''m'''an, la'''m'''pi || |- | rowspan=2 | n || before {{angbr|co}}, {{angbr|cu}}, {{angbr|g}}, {{angbr|k}},<br>final except after stressed vowel || {{IPA|/ŋ/}} || ma'''n'''go, pa'''n''' || {{IPA|/ŋ/}} || a'''n'''ker, bo'''n''' || In Papiamento, {{angbr|c}} followed by {{angbr|o}} or {{angbr|u}} would be pronounced as a {{IPA|/k/}} (see below), thus having the same effect on the {{angbr|n}} as {{angbr|k}} would. |- | elsewhere || {{IPA|/n/}} || '''n'''atural, te'''n'''e, algu'''n''' || {{IPA|/n/}} || '''n'''echi, he'''n'''de, tempra'''n''' || |- | colspan=2 | ñ || {{IPA|/ɲ/}} || a'''ñ'''a, so'''ñ'''o || {{IPA|/ɲ/}} || ba'''ñ'''a, '''ñ'''apa || |- | colspan=2 | p || {{IPA|/p/}} || '''p'''ipa, ado'''p'''ta || {{IPA|/p/}} || '''p'''alu, sa'''p'''u || |- | colspan=2 | q{{ref|loan|a}} || {{IPA|/k/}} || '''q'''uesillo || {{IPA|/k/}} || '''Q'''uebec || |- | colspan=2 | r || {{IPA|/r/}} || te'''r'''a, '''r'''osa || {{IPA|/r/}} || ba'''r'''ba, pode'''r''' || |- | colspan=2 | s || {{IPA|/s/}} || '''s'''aya, '''s'''ucu || {{IPA|/s/}} || kru'''s''', pa'''s'''a || In Papiamento, the {{angbr|s}} has a {{IPA|/ʃ/}} sound in words ending in -sion. In Papiamentu, it is written as -shon. |- | colspan=2 | sc || {{IPA|/s/}} || adole'''sc'''ente, pi'''sc'''ina || || || |- | colspan=2 | sh{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''imis || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''ete || |- | colspan=2 | t || {{IPA|/t/}} || '''t'''in, '''t'''ata || {{IPA|/t/}} || '''t'''rapi, ri'''t'''mo || |- | colspan=2 | v || {{IPA|/b/}}<br>{{IPA|/v/}} || '''v'''iuda<br>di'''v'''orcio || {{IPA|/v/}} || '''v'''erbo, '''v'''itamina || |- | colspan=2 | w || {{IPA|/w/}} || '''w'''ega || {{IPA|/w/}} || '''w'''owo || |- | colspan=2 | x{{ref|loan|a}} || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || e'''x'''amen, cone'''x'''ion, refle'''x'''ion || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || || |- | colspan=2 | y || {{IPA|/j/}} || '''y'''ama, ha'''y'''a || {{IPA|/j/}} || '''y'''uda, ka'''y'''ente || |- | colspan=2 | z || {{IPA|/z/}} || '''z'''ona || {{IPA|/z/}} || '''z'''eta || In Papiamento, the {{angbr|z}} has a {{IPA|/s/}} sound in words ending in -eza, -anza or with a {{angbr|z}}. In Papiamentu, they are written as -esa and -ansa. |- | colspan=2 | zj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''eito || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''ar || | colspan=2 | ù || || || style="text-align:center" |/ʏ/ || b'''ù'''s, y'''ù'''frou |- | colspan=2 | ü || || ||style="text-align:center" | /y/ || h'''ü'''r |- |} == List di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (7th ed.). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Sustantivo''' (na [[Ingles]]: ''noun''; na [[Hulandes]]: ''zelfstandig naamwoord'') ta un tipo di [[palabra]] den gramatica cu ta sirbi pa nombra hende, luga, cos, idea, of otro ser, sea concreto of abstracto. E palabra “sustantivo” mes ta bini di [[Latin]] substantia, ku ta nifiká “substancia” of “loke ta di esencia”. == Rol den frase == Den un frase, un sustantivo ta generalmente e sujeto of e objeto di un verbo. E ta e elemento ku e verbo ta referí na dje, i regularmente ta precedí of sigui pa un [[artikulo]] (manera “un”, “e”, “esey”) of un [[adhetivo]]. == Clase di sustantivo == Sustantivonan por wordo dividí den varios kategoria: '''Sustantivo komun''': nombra hende, kos of lugá den manera general, por ehèmpel: mùsiko, buki, isla. '''Sustantivo propio''': nombra spesífiko pa hende, lugá of entidad, i ta skibí ku mayuscula, manera: Maria, Aruba, Google. '''Sustantivo konkretu''': nombra kos ku por wordo mira of tuma, manera: mesa, silla, barco. '''Sustantivo abstrakto''': ta referí na idea, sentimiento of estado, manera: amistat, libertat, konsenshi. == Género y número == Tur sustantivo den Papiamento tin un [[género gramatikal]]: ta òf masculino òf femenino. E género ta influenshá e forma di artikulo y adhetivo ku ta akompañ'é (por ehèmpel: e homber vs e muher). Tambe, sustantivonan por ta den forma [[singular]] (un solo) of [[plural]] (más ku un), manera: buki / bukinan, muchanan / mucha. == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. * Trupia, Sandro (1995). ''Linguistica generale e grammatica''. Zanichelli. [[:Kategoria:Gramatika]] [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------- {{Databox}} '''Kontakto di idioma''' en.wiki:Contacto di idioma ta sosodé ora ku papiadónan di dos òf mas idioma òf variedat ta interkambiá ku i influensiá otro. E estudio di kontakto di idioma ta wòrdu yamá lingwístika di kontakto. Kontakto di idioma por sosodé na fronteranan di idioma,[1] entre idiomanan di adstrato, òf komo resultado di migrashon, ku un idioma intrusivo ku ta fungi komo sea un superstrato òf un substrato. Ora ku papiadónan di diferente idioma ta interkambiá estrechamente, ta tipiko pa nan idiomanan influensiá otro. Kontakto intensivo di idioma por resultá den konvergensia òf releksifikashon di idioma. Den algun kaso un idioma di kontakto nobo por wòrdu kreá komo resultado di e influensia, manera un idioma pidgin, krioyo òf miksto. Den hopi otro kaso, kontakto entre hablantenan ta sosodé ku efektonan duradero na eskala mas chikí riba e idioma; esakinan por inkluí e prestamo di palabranan di prestamo, kalku, òf otro tipo di material lingwístiko. Multilingwismo tabata komun durante gran parti di historia humano, i awendia mayoria hende na mundu ta multilingual.[2] Hablantenan multilingual por partisipá den kambio di kódigo, e uso di vários idioma den un solo kombersashon. Métodonan for di sosiolingwístika[3] (e estudio di uso di idioma den sosiedat), for di lingwístika di korpus i for di lingwístika formal ta wòrdu usá den e estudio di kontakto di idioma. ---------- [https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250524.pdf Celebra ta de vez en cuando, trabao ta continuo], Bon Dia Aruba, Rubrica Asina bon Nos Papiamento ta? (24 di mei 2025) Como medio di comunicacion nos posicion ta diferente, ya cu nos ta para meymey di e desaroyo di nos idioma a base diario. Esey ta duna un obligacion extra, pasobra loke nos ta publica ta pasa bao wowo di miles di lector diariamente. Mihor nos percura anto pa skirbi di tal forma cu nos ta respeta loke tin, pero di otro banda ta mira lo valioso di e entrada continuo di palabra nobo den nos idioma y usa nan di forma apropia.Den e casi cuatro aña di existencia di e column aki, nos a toca un sinfin di tema, semper di forma critico, sin ofende ningun hende. Na ocasion di e promer aniversario, na augustus 2022, nos a publica un lista di e topiconan cu nos ta trata den e aña ey, di forma critico. Esakinan ta duna un bon impresion di e amplitud di e temanan y a la vez ta mustra cu ainda tur ta relevante. Un resumen: * Aki, akinan, akinanan... tocante uso innecesario y excesivo di ‘nan’ * Uso innecesario y excesivo di ‘wordo’ o ‘ser’ * Paso o pasobra? Papia y skirbi ta dos cos diferente * Atende cu... o atende? Atende un asunto cu un persona; no atende cu un asunto * ‘Encuanto di’ y ‘tocante di’, tambe ‘durante di’: uso incorecto y innecesario di e palabra ‘di’ Contra? O Contra di...? * Uso corecto di ‘na’ den diferente contexto; ki ora ‘den’ y ki ora ‘na’? * Palabra modifica incorectamente: ‘nombracion’, ‘comportacion’, ‘cargacion’ (nombramento; comportamento; cargamento) * Parha o pahra...? Un palabra modifica recientemente * Tabatin o tabata tin...? Kico ta corecto? * Gobernado o Gobernador... Ta usa e ‘r’ si of no? * Diferencia entre idioma papia y skirbi * Agradable o agradabel...? Tocante origen Portugues/Spaño di e variantenan Directiva o ‘Hunta di Directiva’ Con pa adopta termino corectamente * Ki ora un palabra ta bira ‘Papiamento’...? * E proceso di adopcion y adaptacion Reforza, enforsa, reenforsa...? Palabra adopta di diferente fuente, reemplazando palabra existente caba “Esey no tin di haber cu…?” Corecto, of no? Origen di e expresion Compromiso, compromis, compromise...? Mesun palabra, adopta di diferente banda * Di dje, den dje, di unda e ‘dje’ ta bin...? * Doble negacion: ki ora si y ki ora no? * Uso di distincion di genero masculino/femenino * Ortografia uniforme un reto...? Variedad di ortografia cu medionan ta haya di tur banda * Terminonan opuesto: ‘progresivo’ o ‘progresista’; ‘conservativo’ o ‘conservador’? * Entre ‘advertencia’ y ‘advertentie’; uso corecto of no? Curasha o encurasha...? Reforza o reenforza...? Uso corecto of no?Pret of leuk...? Eigenlijk of...? Influencia di Hulandes den Papiamento Pa of Pa...? Para o por...? Voor of door...? Origen di nos ‘pa’ * E la bay o el a bay? Kico ta corecto? * Tocante eror gramatical cu casi no ta ripara... ‘Loke ta’ o ‘loke cu ta’? * Paris o Parijs? Londen, London o Londres? Variedad den nomber geografico...Nacionnan Uni o United Nations; IMF o FMI...? Cual idioma tin preferencia...? * Entre desaroyo liber y formalisacion di idioma: ki rumbo pa tuma? Papiamento manera papia..., o skirbi? * Tocante uso di ‘es’, ‘esnan’, ‘esunnan’...‘Cune’ o ‘cu nan’: * Tocante erornan cu no ta detecta facilmente...Papiamento ta rico na diferente tipo di vocal; a traves di influencia diverso * Algo mas di nos herencia Portugues; un exploracion den nos vocabulario. Nota: si bo ta desea pa nos trata un tema specifico atrobe, o mas amplio, laga nos sa via reaccion riba Facebook, o un mail na bondia.aruba@gmail.com --------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Educacion Profesional Intermedio''' (EPI) ta enseñansa riba nivel MBO (''Middelbaar Beroepsonderwijs'') na [[Aruba]]. E ta encera ... Colegio EPI ta e unico instituto di enseñansa riba nivel MBO na Aruba., situa den Venusstraat 3 na Oranjestad?? == Colegio EPI == A funda Colegio EPI riba prome di augustus 1997. Ta ofrece educacion na nivel 3, 4 y 5 consistiendo di e unidadnan; Salubridad & Servicio, Economia, Hospitalidad y Turismo y Ciencia & Tecnologia.<ref>[https://24ora.com/na-colegio-epi-partido-futuro-a-gana-eleccion-cu-nuebe-asiento/ Na Colegio EPI partido FUTURO a gana eleccion cu nuebe asiento], 24ora.com (2 di december 2024 </ref> Na aña 2022 Colegio EPI a introduci ocho estudio nobo. Na tur por scoge entre 13 diferente estudio, manera: Allround medewerker Information Technology Systems and Devices, Expert Information Technology Systems and Devices, Elektrotechniek, Allround Assistant Business Services, Business Administration & Control Specialist, Certified Cook, Associate of Applied Science in Culinary Arts, Zelfstanding Medewerker Travel & Hospitality, Leidinggevende Travel & Hospitality, Associate Of Science Degree in Hotel and Restaurant Management, Verpleegkundige, Verzorgende y Social Pedagogische Medewerker. Colegio EPI ta conta cu mas di 2000 studiante y mas cu 74% di nan ta logra termina nan estudio cu exito. [[:Category:Enseñansa]] [[:Category:Aruba|Enseñansa]] ---------------------------- == Arte di Palabra == '''Arte di Palabra''' ta un competensia literario ku partisipashon di hoben di Aruba, Boneiru i Korsou. (zie nl.wiki) Meta di e evento ta pa promove amor pa cultura di idioma Papiamento y aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y e desaroyo di dominio di idioma. == Historia == E evento di Arte di Palabra ta existi for di aña 2000 i a cuminsa na Korsou. Ange Jessurun, consulente di Papiamento e tempo ey, a krea e evento pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y [[haiku]]. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. == Publikashon == *Pòtpurí Arte di Palabra 2009, kolekshon di e miho obranan propio 2000-2008 *Pòtpurí Arte di Palabra 2014, bundel van de beste eigen werken 2009-2013 *Pòtpurí Arte di Palabra 2019, bundel van de beste eigen werken 2014-2018<ref>{{citeer boek|url=https://data.swpportal.com/upload/books/files/pdf.php?hash=f612ef13d53ec151f70f21767b8546f4&filename=potpuri-arte-di-palabra-2019_inkijkexemplaar.pdf|taal=pap|werk=Arte di Palabra|titel=Pòtpurí Arte di Palabra 2019|datum=|bezochtdatum=10 september 2019}}</ref> nl.wiki:Arte di Palabra ta un kompetensia den Papiamentu pa hóbennan den enseñansa sekundario na Aruba, Bonaire i Kòrsou. Nacemento For di aña skolar 1998-1999 "Papiaments" a bira un asignatura obligatorio den enseñansa sekundario na Kòrsou. E dato aki a duna e impulso pa e inicio di Arte di Palabra, cu na aña 2000 a tuma luga pa prome biaha na Curaçao. For di aña 2006 ta organisá kareda na Bonaire i for di aña 2009 tambe na Aruba. Arte di Palabra ta tuma lugá tur aña i su meta ta pa desaroyá talento literario hóben i literatura pa mucha papiamentu dor di recitashon di poema i konta storia. E kompetensia tin tres kategoria di presentashon: poesia, haiku i relato kòrtiku. Kada kategoria ta dividi den dos grupo: klasnan di skol 1-2 i klasnan di skol 3-6. Den klasnan 1 i 2 ta trata di poemas i storianan eksistente i den klasnan mas haltu ta trata di obranan original (propio). E evaluashon ta distinguí entre trabou propio i trabou eksistente. E finalistanan for di e rondonan di klasifikashon na Aruba, Bonaire i Kòrsou lo kompetí ku otro den e ronde final.[1] 1] E final di Arte di Palabra ta pasa pa tur isla i ta dirigí dor di e Stichting Arte di Palabra ku sosten di Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch gebied. E final ta generalmente konektá ku e entrega di e premionan di Tapushi Literario na honor di e ikonanan kultural na Aruba, Bonaire i Kòrsou. {{Appendix}} NOTES DIA 29 di juli 2021 a tuma lugar na Aruba, na Cas di Cultura, final di e competencia literario Arte di Palabra, cu participacion di hoben di Aruba, Boneiro y Corsou.<ref>https://www.awemainta.com/newspapers/AM210810/offline/download.pdf Arte di Palabra un celebracion na, di y pa Papiamento di kita sombre], Awemainta, 10 ougustus 2021. Rekupera ougustus 2021</ref> Fundacion Lanta Papiamento (FLP) tabata presente y a keda encanta, un biaha mas. Tabata un fiesta di berdad cu a pone enfoke riba Papiamento su rikesa y bunitesa cultural y riba e creatividad y dominio di idioma Papiamento di nos hobennan. E anochi tabata cuadra exactamente cu e meta di e evento cultural aki: Promove amor pa cultura di nos idioma Papiamento. Enrikece nos idioma cu creatividad di nos hubentud. Den sala tabata reina un entusiasmo y alegria y e hobennan a mustra aprecio pa cada un di e participantenan. Tur participante tabata haya un ovacion cu hasta pitamento cu ‘vuvuzela’. UNION t’e palabra cu ta caracterisa e evento aki, union cultural y social entre Aruba, Corsou y Boneiro. Arte di Palabra den tur sentido di palabra ta un celebracion di Papiamento, e idioma unificado di e islanan aki. Masha pabien n’e hobennan participante, na nan docentenan y n’e organisadornan! ===Historia cortico=== Arte di Palabra ta existi for di aña 2000. Señora Ange Jessurun kende tabata consulente di Papiamento e tempo ey, a cuminsa cu e evento aki na Corsou, pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y haiku. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch Gebied ta yuda den financiamento di biahe y estadia. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. Y importante pa menciona, t’e publicacionnan cu Arte di Palabra a produci caba: Pòtpurí Arte di Palabra 2009, cu e mihor obranan di 2000-2008: Pòtpurí Arte di Palabra 2014, cu e mihor obranan di 2009-2013: Pòtpurí Arte di Palabra 2019, cu e miho obranan di 2014-2018. Por bisa cu e coleccionnan aki ta bon material literario pa cualkier lesado y bon material cu por uza den scol. {{Appendix}} Arte di Palabra ta aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y ta masha importante den desaroyo di dominio di idioma. ---------------- '''Modern Hebrew''' ({{lang-he|עברית חדשה}}, ''ʿivrít ḥadašá[h]'', {{IPA-he|ivˈʁit χadaˈʃa|}}, ''[[Literal translation|lit]].'' "Modern Hebrew" or "New Hebrew"), also known as '''Israeli Hebrew''' and generally referred to by speakers simply as '''Hebrew''' ({{lang|he|עברית|}} {{transliteration|he|Ivrit}}), is the form of the [[Hebrew language]] that was [[Revival of the Hebrew language|revived as a spoken language]] in the late 19th and 20th centuries, and the standard form of Hebrew spoken today. It is the official language of the [[State of Israel]]. Among [[Canaanite languages]], Modern Hebrew is the only one spoken today.<ref>{{cite book |author1=Huehnergard, John |url=https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |title=The Semitic Languages |author2=Pat-El, Na'ama |publisher=Routledge |year=2019 |isbn=9780429655388 |page=571 |access-date=2021-02-18 |archive-date=2023-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230701134731/https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |url-status=live }}</ref> ----------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Flag of the Governor of Curaçao.svg|thumb|300px|Bandera di Gobernador di Kòrsou]] '''Gobernador di Korsou''' ta e representante di e monarka [[Hulanda|hulandes]] (hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]]) na [[Kòrsou]]. A instituí e posishon dia [[10 di òktober]] [[2010]] ku Korsou su status komo pais outónomo denter di [[Reino Hulandes]]. Riba nominashon di e mandatario hulandes pa relashonnan di Reino, e monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un término di seis aña; esaki por wòrdu prolonga te maximalmente 12 aña. E gobernador ta dispone di un sekretariado, e gabinete di gobernador, i ta wòrdu asesorá pa e Konseho di Konsulta, konsistiendo di minimo sinku miembro, apuntá pa e gobernador. E '''Gobernador di Aruba''' ta e representante di e hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]] na [[Aruba]]; esaki ta conforme stipulacion den [[Constitucion di Aruba]] (''Staatsregeling van Aruba'').<ref>Articulo II.1 Staatsregeling van Aruba (AB 1987 nr. GT 1)</ref> E posicion a keda institui desde prome di januari 1986 ora Aruba a haya su status como [[Status aparte di Aruba|pais autonomo dentro di Reino Hulandes]]. E monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un termino di seis aña; esaki por wordo prolonga te maximalmente 12 aña. == Facultadnan di gobernador == Facultadnan di e Gobernador di Aruba ta subdividi den e facultadnan asigna na su persona mediante [[ley]] como organo di e Reino y como organo di e pais Aruba. De gouverneur heeft twee taken: hij vertegenwoordigt en verdedigt de algemene belangen van het Rijk en is hoofd van de regering van Curaçao. Hij is tevens vertegenwoordiger op Curaçao van het staatshoofd van het Koninkrijk. Als hoofd van de landsregering is de gouverneur onschendbaar.<ref>Bij ambtsmisdrijven moet hij echter terechtstaan bij de [[Hoge Raad der Nederlanden]]. Bij overige misdrijven kan per Koninklijk Bevel of door de Tweede Kamer vervolging worden bevolen bij de bevoegde rechter in Den Haag.</ref> De gouverneur oefent de uitvoerende macht uit met als verantwoordelijken de ministers, die verantwoording moeten afleggen aan de [[Staten van Curaçao]]. De gouverneur heeft geen politieke verantwoordelijkheden en maakt geen onderdeel uit van het kabinet. Tijdens de formatie speelt de gouverneur een rol bij het aanwijzen van de formateur. In 2012 leidde dit tot onrust, toen gouverneur Goedgedrag tegen de zin van de zittende (demissionaire) ministers, maar op verzoek van de meerderheid van de Staten, een formateur aanwees om een waarnemend kabinet te vormen. De gouverneur wordt door het staatshoofd aangewezen voor een periode van zes jaar op voordracht van de bewindspersoon voor koninkrijksrelaties van het Koninkrijk (en tegelijk van het land Nederland). Deze periode kan worden verlengd tot maximaal één termijn. De gouverneur wordt bijgestaan door zijn secretariaat, het kabinet van de gouverneur, en wordt geadviseerd door de Raad van Advies, bestaande uit ten minste 5 leden, aangewezen door de gouverneur. == Lista == Op 10 oktober 2010 werd Curaçao een land binnen het [[Koninkrijk der Nederlanden]]. Voor deze datum vertegenwoordigde de [[Lijst van gouverneurs van de Nederlandse Antillen (1954-2010)|gouverneur van de Nederlandse Antillen]] onder meer Curaçao. E promé gobernador di Kòrsou tabata [[Frits Goedgedrag]], kende tambe tabata e último [[gobernador di Antia Hulandes (1954-2010)|gobernador di Antia Hulandes]] prome ku esaki a wordu disolbi dia [[10 di òktober]] [[2010]].<ref>RNW.nl - [https://web.archive.org/web/20110120003916/http://www.rnw.nl/caribiana/article/gouverneurs-voor-curacao-en-sint-maarten Gouverneurs voor Curaçao en Sint Maarten]</ref> {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !! Nòmber !! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | | 2010 - 2012 | [[Frits Goedgedrag]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2012 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | (interino) |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Lucille George-Wout-crop.jpg|95px]] | 2013 - presente | [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> | 4 di novèmber 2013 |} {| class="wikitable" ! Van ! Tot ! Nomber ! Bijzonderheden |- | 10 oktober 2010 || novèmber 2012 || [[Frits Goedgedrag]] || |- | november 2012 || novèmber 2013 || [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] || interino |- | november 2013 || presente || [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> || |} == Lista di gobernador interino == Bij koninklijk besluit kunnen een of meerdere waarnemend gouverneurs worden benoemd die de gouverneur vervangen bij ziekte of afwezigheid of hem vervangen na zijn ontslag of overlijden. {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !![[Gobernador interino]]!! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2010 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | | 2013 - 2019 | [[Nolda Römer-Kenepa]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Michèle Russel-Capriles.jpg|95px]] | 2019 - presente | [[Michèle Russel-Capriles]] | 1 di yüni 2019 |} * 10 oktober 2010 - [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] * 1 juni 2013 - [[Nolda Römer-Kenepa]] * 1 juni 2019 - [[Michèle Russel-Capriles]]<ref>{{cite news|url=https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|werk=Curaçao.nu|titel=RMR benoemt Russel-Capriles tot waarnemend gouverneur van Curaçao|datum=17 mei 2019|bezochtdatum=8 juni 2019|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190608092330/https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|archiefdatum=2019-06-08}}</ref> {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] [[:Category:Organonan Gubernamental]] --------- {{Databox}} ==Idiomanan na Aruba == Aruba ta un sociedad sumamente multilingual caminda mayoria di e habitantenan ta domina mas cu un idioma. Hopi [[Arubiano]] ta capas di combersa den por lo menos tres di e siguiente idiomanan: Papiamento, Hulandes, [[Ingles]] y [[Spaño]] y ta cambia comodamente entre dos of mas di e idiomanan aki den bida diario, haciendo e isla un di e teritorionan linguisticamente mas diverso den Caribe. E [[pais insular]] tin dos [[idioma ofisial|idioma oficial]], cu ta [[Papiamentu|Papiamento]] y [[Hulandes]]. E sistema di enseñansa local ta rekerí pa studiantenan siña Ingles y Spaño desde scol basico. Otro idiomanan, manera [[Portugues]], [[Chines mandarin|Chines]], [[Idioma Krioyo Haitiano|Crioyo Haitiano]] y hopi otro, tambe ta wordo papia den comunidadnan minoritario riba e isla. Segun estimacion na 2010 e gruponan etnico mas grandi tabata: Hulandes 78.7%, [[Colombia]]no 6.6%, [[Venezuela|Venezolano]] 5.5%, [[Republika Dominikano|Dominicano]] 2.8% y [[Haiti]]ano 1.3%.<ref name=":0">{{en}}{{Citeer web |titel=Aruba |datum=2025-03-25 |werk=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |bezochtdatum=2025-07-28 |uitgever=Central Intelligence Agency}}</ref>, Tur e cuater idioma, Papiamento, Hulandes, Ingles y Spaño, cu ta wordo uza como idioma principal of idioma primario bou di e poblacion Arubano a mira cambio den e periodo di 1980 te 2010 (idioma principal ta expresa den tabel como % di e total).<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref>: {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! Idioma principal!! 1980<br>% || 1990<br>% || 2000<br>%!! 2010<br>% || Trend |- | [[Papiamentu|Papiamento]] || &nbsp;&nbsp;80.1 || &nbsp;76.6 || &nbsp;&nbsp;69.4 || &nbsp;&nbsp;68.3 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- | [[Spaño]] || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;7.4 || &nbsp;&nbsp;13.2 || &nbsp;&nbsp;13.5 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{increase}} |- | [[Hulandes]]|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;5.0 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;5.4 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.0 ||&nbsp;&nbsp;{{steady}} |- | [[Ingles]] || &nbsp;&nbsp;10.6 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.9 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.1|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7.0 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- |} == Idiomanan oficial == === Papiamento === {{wak articulo|Articulo principal: [[Papiamento na Aruba]]}} Segun Gobierno di Aruba, e [[lenga materno|idioma materno]] y idioma primario di casi tur Arubiano ta Papiamento,<ref>{{en}}{{Cite web |title=Language |url=http://www.aruba.com/ExploreAruba/Culture/language.aspx |url-status= |archive-url=https://web.archive.org/web/20110809190231/http://www.aruba.com/explorearuba/culture/language.aspx |archive-date=2011-08-09 |access-date= |website=aruba.com}}</ref> un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu su raiz te na [[siglo 16|siglo diesseis]]. Sinembargo, Papiamento no tabata papia extensamente na Aruba te den siglo 18 y 19, ora cu e idioma a bira mas presente den material riba e isla, particularmente den e bukinan di scol Catolico Romano. Papiamento ta un idioma mescla cu ta combina elementonan for di [[Portugues]], Spaño, Hulandes y tambe algun rasgo di idiomanan Africano y Arawak.<ref name=":0"/> Su evolucion a tuma luga na Corsou durante siglo 16 ora cu e Africanonan sclabisa y e sclabisanan Spaño a desaroya un medio comun pa por comunica entre nan mes. Desde mei 2003, Papiamento ta e di dos idioma oficial riba Aruba, hunto cu Hulandes<ref>[https://www.gobierno.aw/1311-kunst-wetenschappen-en-taal Landsverordening officiële talen], Gobierno di Aruba</ref>, y e ta ser considera como un marcador esencial di identidad nacional. Den area di enseñansa, Papiamento no tabata ricibi masha atencion na Aruba te na 1995. E idioma a wordo inclui oficialmente den e curiculo escolar na 1998 y 1999. Desde e tempo ey, e isla a brasa su idioma nativo. Awendia, bijbel, diccionario y cuentanan di hada skirbi den e idioma ta facilmente disponibel riba e isla. === Hulandes === Pa decadanan Hulandes ta un di e idiomanan oficial di e isla ya cu e isla ta un parti contituyente di [[Reino Hulandes]]. Apesar di su status oficial, e ta incomun como un prome idioma papia. Un estudio di Croes (2015) entre estudiantenan a revela cu, apesar di e uzo amplio di Hulandes como idioma di instruccion, e idioma practicamente no tin funcion comunicativo pafor di les.<ref name=":1">{{citeer web|url=https://studenttheses.uu.nl/bitstream/handle/20.500.12932/42633/The%2520Current%2520Context%2520of%2520the%2520Language%2520of%2520Instruction%2520in%2520Aruban%2520Education%2520-%2520Master%2520Thesis%2520-%2520Kristi%2520Lo-Fo-Sang.pdf?sequence=1|titel= The Current Context of the Language of Instruction in Aruban Education Towards a more inclusive Multilingual Education|auteur=Kristi Lo-Fo-Sang|datum=2022|uitgever=Universidad Utrecht}}</ref> Banda di enseñansa, e uzo di Hulandes ta principalmente den asuntonan huridico y di gobernacion.<ref>{{Cite web |title=About Us |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |access-date=2014-05-20 |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |archive-date=2014-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean}}</ref> == Otro idiomanan comun == === Ingles === Aruba a reconoce Ingles como un idioma internacional, y a exigi pa muchanan siña Ingles for di klas 4 di scol basico. Uzo di Ingles riba e isla ta data for di cuminsamento di [[siglo 19|siglo diesnuebe]], tempo cu e Inglesnan a ocupa [[Kòrsou|Corsou]], Aruba y [[Boneiru|Boneiro]]. Ora cu e gobernacion Hulandes riba e islanan a reanudá na [[1815]], autoridadnan a tuma nota di e uzo ya generalisa di e idioma.<ref name="Putte">{{Cite book |last=Van Putte |first=Florimon |title=Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd |publisher=de Walburg Pers |year=1999 |location=Zutphen |language=nl}}</ref> Fin di añanan 1920 y inicio di añanan 1930 un cantidad grandi di hende cu ta papia Ingles, for di particularmente [[Karibe anglofóniko|Caribe anglofonico]], a wordo treci na e isla durante e añanan di boom di petroli. Hopi di e inmigrantenan aki tabata biba den e area di [[San Nicolas]], caminda [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] tambe tabata situa. Te cu awe, hopi di nan descendiente a keda cu Ingles Crioyo como nan prome idioma.<ref name=":1"/> Aunke Ingles no ta e [[lingua franca]] riba e isla, el a bira un idioma hopi popular bou di e hubentud. Ademas, Ingles ta un di e idiomanan mas importante den economia di Aruba. Un di e sectornan economico principal ta [[turismo]], mientras un cantidad significante di turista ta procedente di Merca y Canada.<ref name=":1"/> Mas recientemente, tin un aumento den uzo di idioma Ingles den enseñansa superior, por ehempel na [[Universidad di Aruba]]. === Spaño === {{wak articulo|Articulo principal: [[Idioma Spaño na Aruba]]}} Prome cu gobernacion Hulandes, Aruba tabata un colonia Spaño di 1499 te 1636. Spaño a bira un idioma importante riba e isla den [[siglo 18|siglo diesocho]] debi na cercania y lasonan economico estrecho cu colonianan Spaño den cercania den loke awor ta [[Venezuela]] y [[Colombia]],<ref name="Putte" /> Door di e localisacion geografico aki di Aruba, awendia hopi Arubiano y inmigrante tambe ta domina Spaño; 85% di e poblacion ta papia Spaño como di dos idioma.<ref name=":0"/> Studiantenan Arubiano ta cuminsa siña e idioma for di klas 5 di scol basico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1291007560|titulo=Languages on Aruba}} {{References}} }} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Idioma]] ----------------------------------------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Hilda de Windt-Ayoubi''' ( ) ta un lingwista, traduktor, outor, poeta, kolumnista i papiamentista di [[Kòrsou]]. lingwista, poeta, pintor i traduktor di The Prophet di Kahlil Gibra == Bida == Hilda Ayoubi a nase i lanta na Kòrsou. Famia di 5 yu muhe di mayornan di Libano. Hilde de Windt-Ayoubi a studia idiomanan ingles i spañó, tambe literatura. Na 2014 a sali e buki 'E Profeta', un tradukshon ku el a hasi di e buki ingles 'The Prophet', obra maestral di e eskritor Kahlil Gibran. Pa esaki el a risibí na 2014 un distinshon di 'The George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair' na e universidat di Maryland. Hilda a skirbi su promé poemanan na 1972, tempu ku e tabata studiante na Nijmegen, Hulanda. Despues e no tabata aktivo mas. Na desèmber 2007 el a kuminsá skirbi atrobe, pero tabata te na 2009, inspirá pa su kolega Robbie Griffith (†), ku el a bolbe kuminsá skirbi i publiká. Su poemanan na ingles, hulandes, spañó i papiamentu ta sali regularmente durante e último dékada den e korant Amigoe. She was born and raised in Curaçao. She was a secondary school teacher and a lecturer at the University in Curacao. Her works include Gedicht (2018) and Geef me je Taal (2019); for her Papiamento translation of Kahlil Gibran’s The Prophet (2014), she was awarded the Kahlil Gibran Chair at the University of Maryland. In 2019 she received UNESCO’s Certificate of Merit for her work on Papiamento.<ref>https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/translingualism-translation-and-caribbean-poetry/ Translingualism, Translation and Caribbean Poetry], Werkgroep Caraibische Letteren (2022)</ref> She writes in Dutch, French, English, Papiamento and Spanish. == Bibliografia == * ''La dislocación de los elementos oracionales y la elipsis en los refranes de La Celestina'' (2011, UoC) * ''Gedicht'' (2018?, kolekshon di poesia) * ''Geef me je taal. Dat ik je beter versta / Duna mi bo idioma. Pa mi por komprondé bo miho'' (2019) * ''Translingualism, Translation and Caribbean Poetry'' (2022, kolekshon di poesia multilingual huntu cu Piet Muysken) Hilda De Windt – Ayoubi, schrijfster, dichteres, columniste, kunstenares en hispaniste uit Curaçao. Ze is bekend vanwege o.a. haar vertaling in haar moedertaal Papiaments van het bekende boek The Prophet van Kahlil Gibran, CDL University Press, verschillende vertalingen van gedichten en haar jarenlange publicaties van gedichten in vier talen in de krant Amigoe op Curaçao. Ze presenteerde op deze middag ook haar Papiamentse vertaling van The Prophet die dit jaar wereldwijd haar 100-jarig bestaan viert en al in 105 talen, waaronder ook het Hindi, is vertaald.<ref>Henk Moeniralam,[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/papiaments-gedicht-moedertaal-van-hilda-de-windt-ayoubi-ook-in-sarnami-vertaald/ Papiaments gedicht ‘Moedertaal’ van Hilda de Windt-Ayoubi ook in Sarnámi vertaald], Werkgroep Caraibische Letteren (2023)</ref> I studied at the Catholic University in Nijmegen, nowadays named Radboud University. I also studied at UoC in Curacao, Dutch Antilles. I have a Master degree in Education with major in the Spanish Language and a Bachelor degree in Public Relations. Further on, I have a minor degree (LO) in English. I have been teaching the Spanish Language and Literature for more than 30 years at a secondary school and also have been teaching Didactics, Analysis of Methods, Spanish Grammar and Oral and Written Communication for more than eight year at University of Curacao. I translated "The Prophet" (by Kahlil Gibran) into the Papiamentu language. This translation was published by the Maryland University Press. For this translation I was granted an award by the George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair for Values and Peace, May, 2014. Further on, I attended an art Academy for four years. As part of a group exhibition I exhibited four times several of my paintings. I write poetry in six languages, Papiamento, Dutch, English, Spanish, Italian, and French. Recently my first poetry book illustrated with twenty of my paintings was published by LM Publishers in the Netherlands. I Master different languages, for example, Dutch, Spanish, English, Papiamentu. Currently, I am also studying different other languages, like Italian, Quechua. I am very interested in promoting and conserving Native Languages. Therefore, my poetry often focuses on native languages. In 2019, my second poetry book that focuses on language will be published. I belief that it is of utmost importance to focus more on Literature (specifically on creative writing) and Art in the education at school.<ref>[https://independent.academia.edu/HildadeWindtAyoubi Hilda de Windt Ayoubi]</ref> {{Appendix}} -------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Sidney M. Joubert''' (☆ [[1939]] na [[Kòrsou]]) ta un dosente, lingwista i papiamentista di [[Kòrsou]]. Na 2023 el a risibí e titulo di ''doctor honoris causa'' di [[University of Curaçao]] pa su kontribushon na [[idioma]] [[papiamentu]]. == Bida == == Bibliografia == * Dikshonario di verso Papiamento-Hulandes NOTES Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC March 20, 2023 REDAKSHON.<ref>[https://kikotapasando.com/2023/03/20/eredoctoraat-voor-sidney-joubert-bij-de-uoc-sidney-joubert-doctor-honoris-causa-bij-de-uoc/ Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC / Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC], Willemstad, 18 maart 2023</ref> Op 16 maart jl. werd tijdens een plechtige openbare zitting van het College van Decanen van de Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (UoC), aan de heer Sidney. M. Joubert, het eredoctoraat verleend. In een volle Aula opende de Rector Magnificus, dr. Francis de Lanoy, deze plechtige zitting, waarbij hij alle aanwezigen in de zaal welkom heette, in het bijzonder de heer Joubert en de twee paranimfen, mevrouw Lucille Berry-Haseth en de heer Edward John Joubert, die hem flankeerden tijdens deze plechtigheid. De decaan van de Algemene Faculteit, drs. Adriënne Fernandes, nam vervolgens het woord, en ging kort in op de redenen die voor de Algemene Faculteit aanleiding waren om de heer Sidney Milton Joubert voor te dragen als kandidaat voor het eredoctoraat. Zij gaf aan dat de heer Joubert over een tijdsbestek van vijftig jaar, zich bijzonder verdienstelijk heeft gemaakt voor de gemeenschap, op het gebied van taalkunde van het Papiamentu. Bovendien wees zij erop dat de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan is. Het eredoctoraat, zo vervolgde zij, wordt als welverdiend eerbetoon aan deze kandidaat verleend voor zijn zeer uitzonderlijke prestaties in het kader van culturele en academisch gerelateerde verdiensten. De heer Joubert, met zijn talrijke merites is van bijzondere betekenis voor de Algemene Faculteit, die taal, literatuur en cultuur centraal stelt, de lerarenopleiding Papiamentu aanbiedt en een leerstoel heeft gerelateerd aan het bestuderen en verwerven van Papiamentu. Het is dan ook niet verwonderlijk dat vanuit deze faculteit de rol van het Papiamentu als algemene omgangstaal in de Curaçaose samenleving, met deze erebenoeming, bekrachtigd en versterkt wordt. Vervolgens nam de Rector Magnificus het woord, die na verwijzing naar de mogelijkheid die de Landverordening Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (LuoC) biedt (art. 37 lid 2), de heer Sidney M. Joubert en zijn twee paranimfen naar voren riep om hen ten overstaan van het College van Decanen de bul te overhandigen. Prof. dr. Ronald Severing, verbonden aan de Algemene Faculteit, en promotor van Sidney Joubert bij deze plechtigheid, sprak bij de laudatio, lovende woorden uit, verluchtigd met een powerpoint, met afbeeldingen van werken van de heer Joubert. Hij gaf aan dat de heer Joubert een fervente taaldeskundige en in het bijzonder een verwoede Papiamentist is. Eerder was hij docent Spaanse taal- en letterkunde op de middelbare school en de UNA en tevens beëdigd vertaler en lexicograaf. Hij werd bij de oprichting van het overheidsbureau Sede di Papiamentu (1983) aangesteld om aan een vocabulaire van het Papiamentu te werken. Sindsdien zijn er van zijn hand ten behoeve van het Papiamentu, vocabulaires (1988, 1990) verschenen en verder woordenboeken in druk (1991, 1999, 2007), met supplementen (1997), een taalgids Papiamentu voor toeristen (1994), digitale woordenboeken (2002), online versies (Google Chrome, Microsoft Edge, Mozilla Firefox en Safari) en achtereenvolgende spellingcheckers Papiamentu voor Microsoft Office (2003-2014) Windows 98-8.1 (2001, 2007, 2014). Naast kenner van de taalkunde van het Papiamentu en de autoriteit op het gebied van de gemeenschappelijke Papiamentse woordenschat, is de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan, blijkens de omvangrijke driedelige gezamenlijke uitgave in het Papiamentu, Pa saka kara (1109 pp., 1983); ook verzorgde hij met auteursgroepen tweetalige Nanzi-boeken (2005, 2019). Hij is Papiamentu-connaisseur bij uitstek, getuige de talrijke publicaties van zijn hand en ook samen met lokale en buitenlandse deskundigen. Hij heeft zich bekwaamd en intensief ingezet voor het promoten van de studie, kennis en correct gebruik van het Papiamentu vanaf begin zeventiger jaren tot heden. Hij is ook medeverantwoordelijk voor de meer dan 400 woorden Antilliaans-Nederlands die in het Groene Boekje zijn opgenomen. Gedurende een aantal jaren, zijn de krantenteksten van het Antilliaans Dagblad en de Amigoe verzameld. Uit die verzameling zijn door onder andere de heer Joubert karakteristieke woorden geselecteerd die in het Groene boekje terecht zijn gekomen als: empaná, blenchi, dushi, karkó en snèkbar. Tevens is hij vanaf het begin (1999) tot recentelijk (2018) betrokken geweest bij de samenstelling van het Papiamentu-dictee en ook als jurylid van het jaarlijkse Diktado Nashonal Papiamentu in de aula van de UoC. De eredoctor is reeds meerdere malen eervol onderscheiden en heeft meervoudig eerbewijs mogen ervaren vanuit diverse maatschappelijke en academische instituties. Na de laudatio van zijn promotor kreeg dr. Sidney Joubert het woord van de rector. Hij liet weten dat toen hij van zijn benoeming op de hoogte werd gesteld, verrast was en zeer geëmotioneerd raakte. Hij dankte dan ook allen die betrokken waren vanaf de voordracht tot aan zijn benoeming. Hij vertelde hoe zijn belangstelling voor het Papiamentu begon. Dat gebeurde tijdens de colleges die hij volgde bij drs. Raúl Römer aan de Universiteit van Amsterdam. Raúl Römer onderzocht het Papiaments als toontaal. Joubert gaf voorbeelden als mata (plant) en mata (doden). Er was verschil in toon, hoog laag en laag hoog te horen. Op Curaçao werd Antoine Maduro zijn leermeester, waar hij ook mee samen werkte. Hij werd al snel door de overheid in twee opeenvolgende spellingcommissies voor het Papiamentu benoemd, in de commissie Römer en de commissie Jonis. Bij het Buki di oro, het gouden boekje met de officiële spelling van de overheid (2009), had hij ook zitting in de commissie die het werk voorbereidde. Na dit dankwoord en bijzonderheden over zijn werk, sloot de Rector Magnificus de officiële zitting. In het informele deel dat daarop volgde, spraken beide paranimfen de pas gedoctoreerde promotus toe. Lucille Berry-Haseth wees op haar lange vriendschap met de gepromoveerde en hun samenwerking op het gebied van Papiamentu. De laatste tien jaar hebben zij zich samen met een redactieteam beziggehouden met een verklarend woordenboek Papiamentu. Zij sloot af met een prachtige voordracht van het gedicht Oda na Sidney, dat zij eerder (2018) aan hem opdroeg. Vervolgens wist paranimf Edward John te vertellen dat zijn vader bekend stond als de leraar Spaans van het Peter Stuyvesant College. Hij vond het een eer dat hij de paranimf mocht zijn bij de promotie van zijn vader. Het informele deel werd afgesloten met een voordracht door Gregory Berry, die bij het publiek erg in de smaak viel met humoristische teksten uit de Papiamentu-literatuur van Guillermo Rosario, Pierre Lauffer en Elis Juliana. Het geheel werd afgesloten met een geanimeerde receptie op de patio van de Universiteit van Curaçao. {{Appendix}} ---------------- '''Frank Martinus Arion''', pseudónimo di '''Frank Efraim Martinus''' (n. [[17 di desèmber]] [[1936]] na [[Kòrsou]] - f. [[28 di sèptèmber]] [[2015]]) tabata un eskritor, poeta i lingwista [[Antias Hulandes|antiano]]. E tabata skirbi obranan tantu na idioma [[hulandes]] komo [[Papiamentu]]. Su obra mas famoso ta e novela ''Dubbelspel'' (Changá). E ta konosí tambe pa su investigashon di e orígen di Papiamentu i pa su empeño pa uso di Papiamentu komo idioma di instrukshon. == Biografia == Frank Martinus Arion a nase na 1936 i ta un di tres yu di Minuel Martinus Arion i Marina Jansen di bario di Buena Vista, [[Willemstad]]. Poko despues di su nasementu e famia ta muda pa [[Aruba]], unda su tata a wòrdu empleá pa e refineria [[Lago Oil & Transport Company|Lago]]. Ku kuater aña su mama i un ruman ta fayesé den un aksidente di tráfiko, despues di kual e ku su otro ruman a wòrdu mandá bek Kòrsou i alohá serka varios miembro di famia. Frank Martinus Arion a lanta den bario di [[Otrobanda]]. Fo'i skol básiko su talento pa skirbimentu a keda manifesta; den su último aña na skol básiko e ta gana e Premio Neerlandia pa e mihor ensayo na hulandes. Frank was een heel goede leerling. Hij mocht op de lagere school een aantal klassen overslaan. Durante su tempu na skol e ta kuminsa usa e nòmber Frank Efraim Martinus pa motibu di e laso ku su tata tabatin ku e [[partido polítiko]] [[Partido Nashonal di Pueblo|PNP]]. E no tabata deseá di wòrdu asosiá ku e aktivismo polítiko di su tata; te añanan 50 e ta usa su fam original pa publikashon di su promé obranan. Na kabamentu di skol sekundario na 1955, Arion ta muda pa [[Hulanda]] unda e ta studia idioma i literatura hulandes na [[Universidat di Leiden]]. Durante su temporada na universidat ela lanta e komunidat studiantil "Baranka Antilliana", kual tabata fungi komo refugio pa studiante prosedente di [[Antias Hulandes]], manera e mes. Tambe den e époka aki e tabata skirbi un seri di poema, kualnan a sali publika pa prome bes den e revista "Antilliaanse Cahiers" komo kolekshon titulá ''Stemmen uit Afrika''. ----- Na zijn schooltijd verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal- en letterkunde ging studeren aan de Universiteit Leiden. Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die, net als hijzelf, afkomstig waren uit de Nederlandse Antillen. Ook schreef hij in deze jaren een reeks gedichten, die in 1957 voor het eerst als bundel onder de titel Stemmen uit Afrika werden gepubliceerd in het tijdschrift Antilliaanse Cahiers. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het mede door hem opgerichte tijdschrift Encuentro Antilliano. Ook las hij regelmatig voor in het programma van de Nederlandse buitenlandse radio. Kort voor het einde van zijn studie onderbrak hij deze en keerde voor enige tijd terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij onderzoek deed naar de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiamentu. Hij publiceerde de resultaten van dit onderzoek in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch verder te studeren en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij het Instituut voor Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam.[2] Onder invloed van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel, waarin hij aan de hand van vier mannen die domino spelen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen in die tijd. Via de personages in de roman heeft Arion kritiek op de rebellen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen.[3] De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs. Arion doneerde het prijzengeld van 1000 ƒ aan de strijd tegen het apartheidsbeleid in Zuid-Afrika. In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam, waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin.[4] Vertaald met www.DeepL.com/Translator (gratis versie) de.wiki: Na zijn afstuderen verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal en Nederlandse letterkunde begon te studeren aan de Universiteit van Leiden . Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die net als hij uit de Nederlandse Antillen kwamen . Hij schreef in deze jaren ook een reeks gedichten, die in 1957 als bundel verscheen onder de titel Stemmen uit Afrika in het tijdschrift Antilliaanse Cahierswerden voor het eerst gepubliceerd. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het dagblad Encuentro Antilliano , waarvan hij medeoprichter was . Ook gaf hij regelmatig lezingen in het Nederlands buitenlands radioprogramma . Kort voor het einde van zijn studie brak hij het af en keerde voor een tijdje terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij zich bezighield met de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiaments. De resultaten van dit onderzoek publiceerde hij in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch zijn studie voort te zetten en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij de afdeling Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam . [2] Onder de indruk van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao, begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel , waarin hij aan de hand van het voorbeeld van vier dominospelende mannen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen op die tijd. Via de personages in de roman uit zich Arion kritisch over de opstandelingen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen. [3]De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en CW van der Hoogtprijs . Arion doneerde het prijzengeld van ƒ 1000 om de apartheid in Zuid-Afrika te helpen bestrijden . In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam , waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap van de stad. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin (in het Engels: "Farewell to the Queen"). [4] In 1975 ging Arion naar Zuid-Amerika, waar hij een aanstelling als docent aanvaardde aan een instituut voor de opleiding van leraren in de Nederlandse kolonie Suriname , die net onafhankelijk werd. Hier trouwde hij ook met zijn vrouw Trudi Guda, met wie hij twee kinderen zou verwekken. In 1980, na de machtsovername van Desi Bouterse , verliet het gezin Suriname en keerde terug naar Arion's thuisland Curaçao. Daar werkte hij aan de standaardisatie van het Papiaments en begon hij opnieuw onderzoek te doen naar de oorsprong ervan. Hij was vooral geïnteresseerd in de overeenkomsten tussen het Papiaments en de varianten van het Kaapverdiaans Creools, die worden gesproken op de eilanden voor de westkust van Afrika. Ook voerde hij campagne voor de invoering van het Papiaments als basisschooltaal op Curaçao, waardoor hij soms in conflict kwam met de lokale autoriteiten. In dit kader schonk hij in 1987 de particuliere basisschool Skol Humanistiko Erasmo , waar lessen werden gegeven in Papiaments. [5] Gedurende deze tijd begon Arion meer politiek betrokken te raken, wat culmineerde in de oprichting van zijn eigen partij, de Kambio Radical ("Radical Reversal", kortweg KARA) in 1988. KARA kreeg echter nooit genoeg stemmen om een ​​zetel in het parlement van het eiland te winnen. [6] In 1996 promoveerde Arion aan de Universiteit van Amsterdam. Zijn proefschrift was getiteld De kus van een slaaf. Papiaments West-Afrikaanse connecties en de oorsprong van het Papiaments en andere talen verkend. Hij bracht onder meer de stelling naar voren dat het Papiaments sterker dan voorheen bekend was beïnvloed door de geheime taal Guene, die door de plantageslaven van Curaçao werd gebruikt. Daarnaast heeft het Guene ook andere Caribische talen beïnvloed en zelfs de Engelse en Nederlandse taal. [7] == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doktoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (kontiniendo: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'') * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Mira tambe == * [[Gueni]] {{Commonscat|Frank Martinus Arion}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =191263500|titulo=Frank Martinus Arion}} {{References}} ;Lista di fuente * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3, pág. 405–410. * Wim Rutgers: ''Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba'', Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, pág. 272. * B. Jos de Roo: ''Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958'', Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam (2014), ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. Den: ''A History of Literature in the Caribbean''. Tomo 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia (2001), ISBN 90-272-3448-5, pág. 362. * ''Schrijver Frank Martinus Arion overleden''. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * ''Writer Frank Martinus Arion Passed Away'', Curacaochronicle.com (28 di sèptèmber 2015}}</ref> * ''Frank Martinus Arion geeft lintje terug'', Trouw.nl. (16 di desèmber 2008) }} {{DEFAULTSORT:Arion, Frank Martinus}} [[:Category:Ganador premio Cola Debrot]] [[:Category:Hende]] [[:Category:Kòrsou]] == Referensia == * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 407–408. * Wim Rutgers: Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba. 1. Auflage. Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, S. 272. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 408–409. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 410. * B. Jos de Roo: Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958. Hrsg.: Universiteit van Amsterdam. 1. Auflage. Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam 2014, ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. In: A History of Literature in the Caribbean. Band 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia 2001, ISBN 90-272-3448-5, S. 362. * Schrijver Frank Martinus Arion overleden. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * Frank Martinus Arion geeft lintje terug. In: trouw.nl. 16. Dezember 2008, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). == Weblinks == {{Commonscat}} [[:Category:Korsou]] [[:Category:Eskritor]] [[:Category:Hende]] Kort na de geboorte verhuisde het gezin naar Aruba, waar de vader een baan had aanvaard bij een plaatselijke oliemaatschappij. Toen hij vier jaar oud was, stierven Arions moeder en jongere broer bij een ongeval, waarna Frank en zijn zus werden teruggestuurd naar Curaçao, waar ze onderdak vonden bij verschillende familieleden. Zijn schrijftalent bleek al toen hij op de lagere school zat; in het laatste jaar van de basisschool won hij de Neerlandiaprijs voor het beste essay in het Nederlands. Tijdens zijn schooltijd begon hij de naam Frank Efraim Martinus voor zichzelf te gebruiken. De achtergrond was de politieke betrokkenheid van zijn vader bij de Nationale VolkspartijCuraçao, waardoor de naam "Arion" bekend werd bij veel bewoners van het eiland. Frank wilde echter niet geassocieerd worden met het politieke activisme van zijn vader; pas in de jaren vijftig gebruikte hij zijn oorspronkelijke achternaam weer voor de publicatie van zijn eerste werken. [1] '''Frank Martinus Arion''', seudónimo de '''Frank Efraim Martinus''' ([[Curazao]], [[17 de diciembre]] de [[1936]]-[[28 de septiembre]] de [[2015]])<ref name=fallece>{{cita noticia|título=Writer Frank Martinus Arion Passed Away|url=http://curacaochronicle.com/local/writer-frank-martinus-arion-passed-away/|fechaacceso=29 de septiembre de 2015|obra=curacao chronicle|fecha=28 de septiembre de 2015|idioma=inglés}}</ref> fue un escritor antillano. En 1955 se trasladó a los [[Países Bajos]] para estudiar letras neerlandesas en la Universidad de Leiden. En 1981 volvió a instalarse en su ciudad natal, tras residir unos años en [[Paramaribo]] ([[Surinam]]). Fue un fuerte promotor del [[papiamento]]. Hij werkte in Nederland , Suriname en de Nederlandse Antillen en schreef in het Nederlands en Papiaments . De roman Dubbelspel (nl) (1973) is zijn eerste boek en zijn grootste publiekssucces. == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' (Changa)<ref>[http://www.diegopuls.com.ar/index.php?option=com_content&task=view&id=112&Itemid=39&lang=es Doble juego, fragmento traducido al español (inédito)]; visitado el 21 de febrero de 2012</ref> *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doctoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (contiene: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'' * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Referencias== {{listaref}} == Link eksterno == *{{Enlace roto|1=[http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 página web sobre Arion del Fondo de las Letras Neerlandesas (en inglés)] |2=http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 |bot=InternetArchiveBot }} ------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Abraham Daniel Jesurun''' (n. [[20 di aprel]] 1839 na [[Korsou]] - f. [[20 di mart]] [[1918]] na [[Korsou]]) tabata un ....... [[Kòrsou]]. == Biografia == Jesurun a nase na aña 1939 na Willemstad. * Kasa ku Rachel David Capriles na 1880. * Na 1905 elegi Presidente di KVK Korsou. van 1884 tot 1919 In het grote boek over de History of the Jews of the Netherlands Antilles (1970) wordt Abraham Daniel Jesurun (1839-1918) ‘Curaçao’s then most cultured man’ genoemd, die verschillende talen in woord en geschrift beheerste. Hij wordt bijvoorbeeld een ‘specialist in Papiamento’ genoemd (Emmanuel & Emmanuel 1970, 1: 411, 454). Jesurun blijkt een belangrijk man geweest te zijn op Curaçao. Zo was hij secretaris-directeur van de Aruba Phosphaat Maatschappij, vele jaren voorzitter van de Kamer van Koophandel en Nijverheid en directeur van de Curaçaosche Bank. Ook is hij lid van de Koloniale Raad geweest en bestuurslid van het Geschied-, Taal-, Land- en Volkenkundig Genootschap te Willemstad. Voor al die activiteiten is hij onderscheiden: hij werd eerst ridder in de orde van OranjeNassau (1908), later officier (1913). In de serie ‘beroemde personen’ werd er in 1998 een postzegel met zijn beeltenis erop uitgebracht. <ref> ''Jan Noordergraaf'', [https://www.ivdnt.org/images/stories/onderzoek_en_onderwijs/publicaties/trefwoord/Papiaments_def.pdf Lexicografie op Curacao: Abraham Jesurun en zijn woordenlijst van het Papiaments (1898)]</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=it|oldid =129014577|titulo=Emilio Teza}} {{References}} }} [[:Category:Linguistica]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62275387|titulo=Dialect}} {{References}} }} [[:Category:Idioma]] ------- {{Variante|a}} [{Databox}} '''Pidgin''' ta e idioma ---------------- {{Databox}} E '''álfabèt latin''' ta un [[álfabèt|skritura alfabétiko]] foi kual den kurso di [[siglo]]nan a desaroyá un kantidat di álfabèt pa uso den kasi tur idioma skirbi den hemisferio oksidental, prinsipalmente na Nort i Sur Amerika, kasi henter [[Oropa]], Afrika supsahara i un kantidat di pais asiatiko na Oustralasia i Asia Sentral. E skritura latin tin e kantidat di usuario mas grandi na mundu. E skritura latin e ta forma e base di e [[Alfabèt Fonétiko Internashonal]] (IPA), i e 26 lèter mas komun ta e lèternan di e [[ISO basic Latin alphabet]]. E ta un álfabèt bikamaral di trinta lèter, kreá fin di siglo nuebe den imperio búlgaro (e aktual [[Nort Macedonia]]), pa e disípulonan di pader Cyrille òf posiblemente Clément d'Ohrid (e promé obispo di e iglesia ortodokso di [[Bulgaria]]) i ta basá riba e álfabèt [[Gresia|griego]] i glagolítiko. Ainda na komienso di siglo 21 ta usa e [[álfabèt siríliko]] den un kantidat di [[idioma slaviko]], entre otro búlgaro, masedoniano, [[idioma montenegrino|montenegrino]], servio, ukraniano, ruso i bieloruso. Bou influensia [[Rusia|ruso]] e ta komun tambe den hopi idioma ku no ta idioma slaviko manera [[kazachs]], [[idioma kirguis|kirguis]], [[tatar]] (idioma [[Turkia|turko]]), [[tajikistano]], [[idioma mongoles|mongoles]] inkluso hopi otro idioma chikitu. Te [[1859]] e tabata e skritura di e [[idioma rumano]] i den e antiguo [[Moldavia]] tabata skirbi e [[idioma moldaviano]] (un [[dialecto|dialekto]] rumano) ku un álfabèt siríliko. * Het Latijns schrift[1] is een alfabetisch schrift waarvoor in de loop der eeuwen een aantal alfabetten zijn ontwikkeld voor gebruik in vrijwel alle westerse geschreven talen, voornamelijk Noord- en Zuid-Amerika, bijna heel Europa, Sub-Saharaans Afrika en een aantal Aziatische landen in vooral Australazië en Centraal-Azië. Het Latijns schrift heeft het grootste aantal gebruikers ter wereld.[2] * '''Latin script''', also known as '''Roman script''', is a set of graphic signs ([[Writing system#General properties|script]]) based on the letters of the [[classical Latin alphabet]]. This is derived from {{cns|a form of the [[Cumae alphabet|Cumaean Greek]] version of|date=September 2021}} the [[Greek alphabet]] used by the [[Etruscan civilization|Etruscans]]. Several [[Latin-script alphabet]]s exist, which differ in graphemes, collation and phonetic values from the [[classical Latin alphabet]]. The Latin script is the basis of the [[International Phonetic Alphabet]], and the 26 most widespread letters are the letters contained in the [[ISO basic Latin alphabet]]. Latin script is the basis for the largest number of alphabets of any [[writing system]]{{sfn|Haarmann|2004|p=96}} and is the [[List of writing systems by adoption|most widely adopted]] writing system in the world (commonly used by about 70 percent of the world's population). Latin script is used as the standard method of writing in most Western, Central, as well as in some Eastern European languages, as well as in many languages in other parts of the world. ----------------- 04yko1nhmkhnit8uia0a9vo15j8a9hr 203653 203652 2026-09-09T12:35:49Z Caribiana 8320 203653 wikitext text/x-wiki * [https://www.ea.aw/pages/wp-content/uploads/2019/09/Literatura-na-papiamento-havo.pdf Literatura na papiamento] nieuw: [[diptongo]] - [[triptongo]] - [[gramatika]] - [[frase]] - [[silaba]] - [[semántika]] - [[suheto]] - [[supstantivo]] - [[athetivo]] - [[verbo]] - [[vocal]] - [[consonante]] - [[sufiho]] - [[atverbio]] - [[koma]] - [[pronòmber]] - [[singular]] - [[plural]] ------------------------- {{infobox organisacion |variante = c | nomber = Wintertuin Curacao | funda = 2017? | fundado= Joeri Oltheten | sede = [[Willemstad]] | pais = {{CUW}} | director = Joeri Oltheten | website = https://wintertuincuracao.org/ }} '''Wintertuin Curacao Festival''' ta un festival di literatura, kontamentu di storia i arte di tarima na Kòrsou. E ta tuma luga anualmente i ta e festival literario mas grandi di [[Islanan ABC]]. organisashon literario na Willemstad, [[Kòrsou]]. * Joeri Oltheten is initiatiefnemer en directeur van Wintertuin Curacao.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/23046-curacao-doughnut-economy ], (29 di yanuari 2021)</ref> Wintertuin Curaçao ta aktivo for di 2017 komo organisashon ruman di Wintertuin, trahando pa fortalesé e infrastruktura literario den region di Karibe. Ku enfoke riba literatura i kontamentu di kuenta, e fundashon ta duna e kuentanan di habitantenan di e isla un lugá sentral den tantu e kultura oral komo skirbí di Kòrsou.<ref name="nl">https://wintertuin.nl/productie/wintertuin-curacao/ Wintertuin Curaçao], wintertuin.nl</ref> Aunke nos ta kolaborá estrechamente, Wintertuin i Wintertuin Curaçao ta dos fundashon separá, kada un ku su propio tim i enfoke. Huntu, nos ta komprometé na fortalesé e sektor literario di Kòrsou i oumentá akseso na e paisahe literario hulandes pa eskritornan talentoso di e isla.<ref name="nl"/> ==Notes== Fundashon Wintertuin Curaçao ta konektá hende pa medio di kuenta i literatura. For di 2017, nos a dediká na desaroyo di talento, proyektonan di komunidat i eventonan.<ref>https://cultuuragenda.com/wintertuin-curacao/ </ref> Nos ta ofresé eskritornan espasio pa eksperimentá i un plataforma pa topa otro. Nos ta entrená nan den desaroyá un práktika profeshonal independiente. Nos proyekto mas konosí probablemente ta Wintertuin Curaçao Festival, ku ta tuma lugá anualmente for di 2019. *Kurá di Kuenta* ta un proyekto di kontamentu di kuenta ku ta enbolbí hende grandi ku a resultá den seis publikashon te awor. Nos ta kolabora ku otro paisnan den e region—manera riba e proyekto di partisipashon di herensia *100 Opheto*—i asta ku otro kontinentenan, manera por mira den e plataforma di interkambio literario *Transatlantic Relatives*. Hunto cu nos coleganan na Hulanda, nos ta publica bukinan di autornan local, cu ta varia di nombernan estableci te na talentonan emergente. Nos proyektonan hopi bia ta multidisiplinario i sorprendente. --------------- nl.wiki: Wintertuin is een literatuurorganisatie in de Nederlandse stad Nijmegen. Wintertuin organiseert literatuurprogramma's, workshops, industriedagen en literatuurfestivals, waaronder het jaarlijkse Wintertuinfestival in Nijmegen, en de Industriedag (voorheen bekend als Nieuwe Types) waar de toekomst van literatuur besproken wordt. Wintertuin onderhoudt warme banden met zusterstichting Wintertuin Curaçao. Daarnaast geeft Wintertuin diverse werken van Curaçaose schrijvers uit.[https://wintertuin.nl/productie/wintertuin-curacao/] ------- Leaving from living in a small apartment in Amsterdam, Oltheten had a chance to start with Wintertuin in Curaçao. Wintertuin is a literature organization which does lots of work in literature and story telling and the idea was to start some projects in Curaçao. I set up the foundation Wintertuin Curaçao and my first project became “Kurá di kuenta”. It is about stories of the elderly and it fits with our oral tradition. We have an aging population where a lot of people live in isolation. We have done “Kurá di kuenta” 4 to 5 times and it is a great thing to do.<ref name="Joeri">[https://share2uplift.org/influencer-joeri-oltheten/ Influencer Joeri Oltheten], share2uplift.org (desèmber 2020)</ref> We have also organized festivals and an international writing course, where spoken word artists from Holland and Belgium were presenting their poetry skills and enabling local artists.<ref name="Joeri"/> Projects: * 2024: Wintertuin Curacao Festival bij Lanthuis Vredenberg.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/30067-literatuur-en-meer-op-wintertuin-curacao-festival (23 di septemper 2024)</ref> Wintertuin Curaçao Festival is the largest annual literary festival of the ABC islands. The first edition took place in 2019 at the National Library of Curaçao. Wintertuin Curaçao has grown into a breeding ground for new writing talent, such as [[Ange Jessurun]] (Faya Lobi, 2022), [[Maghalie van der Bunt-George]] (Oro is goud, 2023) and [[Etienne Ys]] (De Barmhartige Staat, 2024).<ref>https://wintertuincuracao.org/project/wintertuin-curacao-festival-2/</ref> one of the Caribbean’s premier annual festival for literature, storytelling and performing arts. The Wintertuin Curaçao Festival celebrates cultural diversity and a vibrant reading culture through powerful stories. * project FLI: Future Language Innovation FLI<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/30786-verbinding-door-taal Verbinding door taal], [[Antilliaans Dagblad]] (22 di februari 2025)</ref> * LengaGPT <ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/30813-wintertuin-lanceert-lengagpt (28 di februari 2025)</ref> * kurso di tradukshon * Creative writing academy Curacao {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] [[:Kategoria:Papiamento]] [[:Kategoria:Kultura di Kòrsou]] ------------------------ {{Appendix|1=|2= '''Literatuur''' * Martinus, Frank (1996), ''The kiss of a slave: Papiamentu’s West-African connections'', Universiteit van Amsterdam * Hartog, Johannes (1961, p 433), ''Curaçao: Van kolonie tot autonomie III, Vol.I,'', De Wit. '''Bronnen en voetnoten''' * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=|titel=|oldid=|datum=}} {{References}} }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Hulandes Caribeño''' of '''Hulandes Antiano''' ta un variante di [[idioma]] [[Hulandes]] cu a desaroya? na e [[Islanan ABC]], islanan perteneciente na Caribe Hulandes. Por considera esaki como un dialecto regional di Hulandes.? Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. == Contexto == E poblashon lokal i papiadónan hulandes riba Islanan ABC tabata papia i skirbi hulandes mesklá ku konstrukshonnan i palabranan for di papiamentu i otro idiomanan: “hopi plaka verdienen” (pap.: hopi sèn); “kabrieten in de koor” (Pap.: cabritonan den cura); y “een pastechi eten” (Come un pastechi) (Pap.: pasty). E uso aki a bira konosí komo Hulandes Antiano.<ref>[[Ronald Severing|Severihng, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden], literatuurgeschiedenis.org</ref> E norma den polítika di gobièrnu pa loke ta trata hulandes a kambia. E norma di idioma no ta limitá mas na Hulanda, sino tambe na Vlaanderen i e teritorionan den eksterior: e islanan kaminda palabranan hulandes antiano a originá ku no ta aparesé na Hulanda mes, i tambe na Sürnam independiente, kaminda ta usa hulandes surinam. E atenshon kresiente aki pa variedatnan di hulandes, pa multilingualismo, i pa interpretashon kultural a kondusí na inklushon di palabranan for di hulandes karibense den e vokabulario ofisial di e idioma hulandes. A base di un base di dato di palabra di korantnan na idioma hulandes riba e islanan, a hasi un selekshon di mas ku 400 palabra. E palabranan Hulandes Caribense aki, cu a wordo agrega na e Buki Berde di 2015, no ta aparece den Hulandes Standard. Por haña palabranan manera dushi (dushi, dushi), botika (botika kombiná ku botika), ayó (saludo), i eilandsraad (un tipo di konseho munisipal riba e islanan). Anteriormente, na 2005, alrededor di 500 palabra hulandes surinam a aparesé den e lista aki: afingisoep (sòpi di yuka), husselen (scrabble) i Sranan (krioyo surinam). Komo ku Antia no ta eksistí mas i Sürnam, ku Hulandes komo idioma ofisial, a bira miembro asosiá di Union di Idioma Hulandes, e término Hulandes Karibense ta wòrdu usá mas i mas pa e idioma Hulandes riba e islanan i na Sürnam. {{Appendix}} ----- Caribisch-Nederlands is de taalvariant van het Nederlands die gesproken wordt in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Deze variant wijkt op verschillende punten af van het Europees-Nederlands, zowel in uitspraak als in woordkeuze en grammatica. Op de Benedenwindse Eilanden (Aruba, Bonaire, Curaçao) is Papiaments de meest gesproken moedertaal, terwijl op de Bovenwindse Eilanden (Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius) Engels vaker de moedertaal is. ==Verschillen met Europees-Nederlands==: *Uitspraak: Er zijn verschillen in de uitspraak van klinkers en medeklinkers, en de intonatie kan anders zijn. * Woordenschat: Er zijn specifieke woorden en uitdrukkingen die in het Caribisch-Nederlands gebruikt worden, maar niet of minder vaak in Europees-Nederlands. * Grammatica: Er kunnen kleine grammaticale verschillen zijn, bijvoorbeeld in de volgorde van woorden of in het gebruik van bepaalde werkwoordstijden. * Invloed van andere talen: Papiaments: Op de ABC-eilanden heeft het Papiaments een grote invloed op het Nederlands. Veel Caribisch-Nederlandse woorden en uitdrukkingen zijn ontleend aan het Papiaments. Engels: Op de Bovenwindse eilanden heeft het Engels een grotere invloed. Ook hier zijn er invloeden merkbaar in de woordenschat en grammatica. * Onderwijs: In het basisonderwijs op de Benedenwindse eilanden wordt steeds meer onderwijs gegeven in het Papiaments. Het Nederlands wordt vaak als vreemde taal aangeboden. In het middelbaar onderwijs is het Nederlands wel de instructietaal. Op de Bovenwindse eilanden wordt in toenemende mate Engels gebruikt als instructietaal, ook in de Nederlandstalige scholen. * Conclusie: Caribisch-Nederlands is een levendige en diverse taalvariant die zich aanpast aan de lokale context en invloeden van andere talen ondergaat. ------ Hulandes ta un idioma oficial den Caribe Hulandes.<ref>https://taalunie.org/dossiers/22/nederlands-in-het-caribisch-gebied-en-suriname ]</ref> Omdat Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk geen omgangstaal is, maakt het onderwijs daar de omslag van moedertaalonderwijs Nederlands naar een vreemde taal aanpak. Hulandes semper tabata un idioma minoritario. Habladónan di Papiamentu tin bia ta konsiderá e Antianonan di abla Hulandes komo show-off, imitadó di e Hulandesnan. E label ey ta mas fuerte ora hende no ta dispuesto pa papia Papiamento. <ref>Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> Hulandes Antiano ta wòrdu distinguí for di Hulandes Standart pa e aksento. Bakhuis ta agregá ku Antianonan tambe ta agregá palabranan Papiamentu, ta konhugá verbonan Papiamentu na e manera Hulandes, i ta usa zonidonan típiko. Esaki ta conduci na frasenan manera: “Ai no,” “mi tin” “hopi,” “sakeerd” hopi potret pero nan ta “hodidu”! -- nl.wiki:[[:nl:Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden]]Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. Op de Benedenwindse ABC-eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) is de moedertaal vaak Papiaments, en op de Bovenwindse SSS-eilanden (Sint Maarten, Saba en Sint Eustatius) Engels. {{Appendix}} '''Caribisch‑Nederlands''', ook wel bekend als '''Antilliaans Nederlands''', is een in de ABC‑eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) gesproken vorm van het Nederlands, die sterk beïnvloed is door talen zoals Papiamento en Spaans. Het wordt gebruikt door Nederlandssprekenden op de eilanden, en bevat vaak woorden en zinsconstructies uit het Creooltaal Papiamento en regionale varianten. ==Gebruik en kenmerken== Spraak en schrijfwijze van Nederlands op de ABC‑eilanden mengen reguliere Nederlandse zinnen en woordenschat met Papiamentstalige of lokale uitdrukkingen. Voorbeelden hiervan zijn: * “hopi plaka verdienen” (veel geld verdienen) * “kabrieten in de koraal” (geiten op de erf) * “een pastechi eten” (een pasteitje eten) Dergelijke constructies behoren tot typische voorbeelden van Antilliaans Nederlands, waarin Papiamentse woorden (zoals hopi, plaka, pastechi) direct geïntegreerd zijn in het Nederlands. ==Sociolinguïstische context== In de lagen van de bevolking waar Nederlands als thuistaal wordt gesproken — vaak binnen families of in het onderwijs — wordt deze variant beschouwd als “tropisch Nederlands”. Sprekers worden in Nederland soms als dialectisch afwijkend ervaren en kunnen als “makamba” (Nederlander) worden bestempeld, vooral wanneer zij geen Papiamento spreken.<ref name="ntr">Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> De variant is te herkennen aan: *het gebruik van Papiamentse werkwoorden en woorden, *typische accenten, klankkleur en uitspraak, *de toepassing van regionale grammaticale structuren, zoals in: Ai no, ik heb hopi veel foto’s gesakeerd, maar ze zijn hodidu! == Aantal sprekers en taalgebruik == Hoewel het Nederlands in de Caribische delen van het Koninkrijk officieel is, wordt het meestal als tweede of derde taal gebruikt: in het dagelijks leven domineren Papiamento, Spaans en Engels. Op Bonaire is Nederlands moeders­taal voor ongeveer 15 % van de bevolking (2021), Spaans is even frequent; op Sint Eustatius en Saba ligt dat rond 4 % <ref>https://longreads.cbs.nl/the-caribbean-netherlands-in-numbers-2022/what-percentage-of-the-population-speaks-dutch/</ref> ==Identiteit en perceptie== De variëteit speelt een rol in identiteitsconstructie. Nederlandssprekende Antillianen voelen zich soms “niet helemaal thuis” in Nederland of in de Papiamentstalige gemeenschap, juist vanwege de gemengde taalstijl. Taalpuristen waarschuwen tegen het gebruik van Engelse of Spaanse leenwoorden in Papiamento, terwijl anderen juist blij zijn met de talenmix als onderdeel van de lokale identiteit.<ref name="ntr"/> == Vergelijking met andere niet-Europese Nederlandsvarianten == Nederlands wordt ook gesproken in de Caribische special gemeenten (Bonaire, Sint Eustatius, Saba), maar daar zijn andere varianten gangbaar, bijvoorbeeld Virgin Islands Creole Dutch. Die heeft, net als Antilliaans Nederlands, een sterke mix met andere talen.<ref>Welmoed Ventura, https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/gelijkenis-deens-antilliaans-creole-dutch-en-sranantongo/ Gelijkenis Deens-Antilliaans Creole Dutch en Sranantongo]</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Na [[Aruba]]''' e presencia di '''idioma Spaño''' ta significativo. E pais Caribense, cu [[Hulandes]] y [[Papiamentu|Papiamento]] como [[idioma ofisial|idiomanan oficial]], tin un gran cantidad di hablante di [[Spaño]]. Segun e censo di 2000, Spaño ta e di dos idioma mas papia riba e isla, despues di Papiamento. == Hablante di Spaño == Segun datonan di Censo 2010, 13.710 residente di Aruba ta papia Spañó como nan [[Lenga materno|idioma materno]].<ref>{{citeer web|url=https://www.cervantes.es/imagenes/File/espanol_lengua_viva_2019.pdf |titel=El Espanol: una lengua viva. Informe 2019|uitgever=Instituto Cervantes, pag. 9|datum= }}</ref> Na 2017 hablante di Spañó tabata representa 12.6% di e poblacion.<ref>{{citeer boek|nombre=Jesús|apellido={{v|Guanche}}|nombre2=Carmen|apellido2={{v|Corral}}|title=Diccionario etnográfico. Los pueblos del Caribe Insular y de México-Centroamérica|volume=Tomo I|year=2017|editorial=RUTH|isbn=9789590618154|capítulo=Cap. 5}}</ref> Esaki ta relaciona cu e emigrantenan for di paisnan hispano. Segun pais di origen e percentahe tabata, entre otro, 9.1% di [[Colombia]], 4.1% [[Republika Dominikano|Republica Dominicano]], 3.2% [[Venezuela]] i 1.1% [[Peru]].<ref name="cia.gov">{{en}}{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |title=Aruba |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |access-date=}}</ref> Si conta tur esunnan cu por comunica den Spaño, e cantidad total di hablante ta yega aproximadamente 93.500, o sea 85% di e poblacion Arubano. Pero solamente un di cada cinco persona ta uza Spaño como nan unico [[idioma]]. == Spaño den bida publico == No obstante di no ta un idioma oficial, e uso di Spaño ta sirbi metanan practico y ta extende den hopi aspecto di bida publico, reflehando su papel como idioma di contacto, identidad y comunicacion den e contexto multicultural di Aruba. E isla su proximidad cu [[Venezuela]] y [[Colombia]] y e fuerte contactonan religioso, comercial y cultural durante siglonan a contribui pa e uzo continuo na Aruba di Spaño.<ref>{{cite book|author=Ramirez, Catherine|title=La escogencia del idioma Español en el perfil de asignaturas en las escuelas de MAVO de Aruba|year=2016|editorial=[[Universidad de Curazao]]|url=https://www.worldcat.org/es/title/1029733877|location=Willemstad, Curacao}}</ref> Segun [[Johan Hartog|Hartog]] e influencia Spaño ta mas tanto notabel den e variante Arubano di Papiamento cu den e variantenan di Corsou y Boneiro.<ref name="Hartog"/> Den e sistema escolar, Spaño ta un materia obligatorio desde enseñansa basico, cuminsando den e di cinco klas bay dilanti.<ref>{{citeer web|auteur=Organización Panamericana de la Salud|titel=Aruba, perfil de país|url=https://www3.paho.org/hq/dmdocuments/2010/Salud_en_las_Americas_2007-Aruba.pdf|datum=2007 }}</ref><ref>Ministerio di Enseñansa di Aruba. Curriculum y Idioma den Sector Escolar.</ref> Ademas, varios canal di television for di Venezuela ta wordo ricibi sin problema riba e isla, ofreciendo noticia, entretenimento y programacion educativo na Spaño. Hopi radioemisora local ta inclui musica cu canto di [[Latinoamérika|Latino America]] den nan programacion, y den algun caso, ta transmiti programanan na Spaño. Den sector comercial, hopi empleado den tienda, restaurant y servicio publico ta comunica cu clientenan hispano den nan idioma nativo. Ora cu hende yega na un loket, e probabilidad ta halto cu nan por haci pregunta o haya informacion na Spaño. [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia catolico]] cu un comunidad grandi riba e isla ta ofrece misa regular na Spaño. Den algun bario, specialmente caminda comunidadnan hispano ta concentra, por tin borchi informativo cu dos of mas idioma, incluyendo Spaño. == Aspectonan sociolinguistico == Pa hopi residente, particularmente e migrantenan hispano di Colombia, Venezuela y Republica Dominicano, Spaño ta sigui sirbi como idioma principal na cas, den relacionnan familiar y comunidad religioso.<ref>Central Bureau of Statistics Aruba (2017). Migration and Population Report.</ref> Na nivel popular, Spaño ta keda un idioma di preferencia pa comunicacion informal den bario, mercado y luganan publico. Turistanan hispano, cu ta forma un porcion importante di e [[turismo]] entrante, tambe ta contribui na su visibilidad den bida diario Arubano. E [[multilingualismo]] na Aruba ta stimula un nivel halto di dominio pasivo di Spaño: hopi Arubiano por compronde Spaño aunke no ta papi’é activamente. E situacion aki ta refleha un [[diglosia]] dinamico, caminda Spaño ta sirbi mas na nivel informal y comunicativo, mientras cu Hulandes y Papiamento ta predomina den situacionnan formal, educativo y gubernamental. == Influencia di Spaño riba Papiamento den siglo 21 == E idioma oficial Papiamento ta un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu ta nace durante e periodo colonial for di e mescla di Spaño, [[Portugues]], Hulandes, [[Ingles]], [[Frances]] i Arawak. Gran parti (70%) di su vocabulario tin origen Spaño.<ref>[[Ronald Severing|Severing, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden#:~:text=Door%20hun%20geografische%20ligging%20en,eilanden%20genoemd%2C%20is%20het%20Papiaments. ''Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden''], literatuurgeschiedenis.org</ref> E isla di Aruba tabata pa mas cu un siglo parti di Imperio Spaño promé cu el a wordo cede na e Imperio Hulandes na aña [[1636]].<ref name="Hartog">{{cite book|author=[[Johan Hartog|Hartog, Johannes]]|title=Aruba: A Short History|year=2003|publisher=De Wit & Van Dorp Stores}}</ref> Aunke Papiamento ta ser considerá un idioma stabil, hopi [[Arubiano]] ta sinti cu su presencia ta birando menos, particularmente den contactonan cu emigrantenan hispano. Investigacion sociolinguistico a mustra cu e preocupacion no ta basa riba un cambio real, sino riba un “menasa simbolico” cu ta relaciona cu identidad y inclusividad di pertenencia.<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref> Un tema cu ta surgi frecuente den discusionnan publico y escolar ta e supuesta “contaminacion” di Papiamento cu palabra y structuranan Spaño. Algun ciudadano ta boga pa un Papiamento “puro”, afirmando cu influencia stranhero, particularmente di Spaño, por afecta e caracter crioyo di e idioma. E sintimento aki ta bira mas fuerte ora cu migrantenan nobo no ta haci esfuerso pa siña y papia Papiamento, sino ta keda den nan idioma materno.<ref>Carroll, Kevin S. (2010). [https://www.researchgate.net/publication/283245487_Language_maintenance_in_the_Caribbean_Examining_perceptions_of_threat_in_Aruba_and_Puerto_Rico'' Language maintenance in the Caribbean: Perceptions of threat in Aruba and Puerto Rico''], researchgate.net </ref> Estudionan recien, manera esun di Kester y Buijink (2023), a conclui cu aunke hopi Arubiano ta expresá preocupacion riba e futuro di Papiamento, e idioma mes no ta duna señalnan di bay atras.<ref name="Kester"/> Su uzo a keda halto den bida escolar, gobierno y medionan local, y e mes a demostra capacidad pa integra [[neologismo]]nan sin perde su esencia. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=es|oldid =161207719|titulo=Idioma español en Aruba}} {{References}} ;Lista di fuente * Allen, R. (2002). ''The Spanish Caribbean''. Cambridge University Press. }} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Idioma]] ------------- {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] tríphthongos, literalmente: ‘ku tres zonido’ òf ‘ku tres tono’) ta un kombinashon di tres zonido vocal cu ta pronunciá den un solo [[silaba]]. Den un triptongo, e tres vocal òf semivokal ta sigui un tras di otro sin interrupshon, formando un zonido monosilabico. Den [[fonetika]], un triptongo ta resulta di un movimiento kontinuo pero suave di e organonan di artikulashon for di un zonido di vocal pa otro, den un sekuénsia di tres zonido. Na kontraste ku un [[monoftongo]], ku tin un so zonido, òf un [[diptongo]] ku tin dos, un triptongo ta kontené tres zonido vocal den un so silaba. Importante pa nota ku un triptongo no ta meskos ku un sekuénsia disilabico di un diptongo sigui pa un monoftongo, kaminda por tin mas ku un silaba. Por ehempel, den aleman feuer [ˈfɔʏ.ɐ] (‘kandela’), e sekuénsia vocal ta dividí den dos silaba, i no ta un triptongo. Un triptongo tipiko ta forma pa un semivokal, sigui pa un vocal nukleo, i sigui pa un otro semivokal (por ehempel: /i̯/ + /a/ + /u̯/). Por existí tanto triptongonan orál komo nasal. == Ejempelnan == Den [[Papiamento]], triptongonan no ta hopi komun, pero por haña nan den palabra manera: biai (for di biaiha) kaiu (for di kaiu) huai (for di huai) Den [[kastellano]] (spañol), por haña triptongonan den palabra manera: miau Uruguay cambiáis == Referensianan == Martínez Celdrán, Eugenio. Manual de Fonética Española. Ariel Lingüística, 2001. Ladefoged, Peter. A Course in Phonetics. Cengage Learning, 2014. Crystal, David. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Wiley-Blackwell, 2008. -------------------------- Diptongonan komun den Papiamento Diptongo Tipo Ejèmplonan Nota ai Kreshente bai, traishon, baikèl vocal débil (i) tras vocal fuerte ei Kreshente sei, beisbol, trein oi Kreshente boi, koi, sopi ui Kreshente puiro, spruit, fluit ia Dekreshente biaha, rabia, familia vocal débil (i) prome vocal fuerte ie Dekreshente piedra, biento, piedra io Dekreshente nacional, religion ua Dekreshente lengua, francua, guahe ue Dekreshente pueblo, fuerte, muerto uo Dekreshente cuota, suave, actuosa menos komun 🗣️ Nota riba tipo di diptongo: Diptongo kreshente: e vocal débil (i, u) ta antes di vocal fuerte (a, e, o) → zonido ta subi. Diptongo dekreshente: e vocal débil ta despues di vocal fuerte → zonido ta baha. {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E articulacion ta consisti di un transicion suave den e frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta wordo percibi como un zonido continuo den un solo silaba. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. == Diptongo den Papiamento == Den [[Papiamentu|Papiamento]], un diptongo por wordo forma di un di e siguiente combinacionnan: == Vocal debil (i, u) + vocal fuerte (a, e, o) == Ehempel: * i-a → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-a → us'''ua'''l, a-u → bl'''au'''w, * i-e → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-e → f'''ue'''rte, e-u → '''eu'''caristia, * i-o → od'''io''', o-i → b'''oi'''cotia, * u-o → d'''uo''', o-u → bl'''ou'''sa. == Dos vocal debil (i + u, u + i) == Ehempel: * i-u → hud'''iu''', u-i → fl'''ui'''t === Tipo di diptongo === Dependiendo di e direccion di e transicion vocal, un diptongo por ta dividi den: * diptongo creciente → b'''ie'''nto, p'''ue'''blo, rab'''ia''' * diptongo decreciente → '''ai'''re, '''au'''mento, n'''ei'''shi Nota cu ora e zonido '''i''' ta na final di palabra ta skirbi '''ay''', '''ey''', '''oy''', '''uy'''.<ref>E regla aki no ta aplicabel pa e [[Ortografia di papiamentu|ortografia uza na Corsou y Boneiro]].</ref><br> Ehempel: * '''ay'''= cay - bay - caray - gay (homber) * '''ey'''= aworey - p'esey - t'ey - bedey - batrey * '''oy'''= coy - morocoy - haudoy - gogoy * '''uy'''= huy - puy - cuy - spruy {{Appendix}} == Lista di referencia == * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. * Goilo, E.R. (2002). ''Gramática di Papiamento''. De Wit Stores N.V. * [[Sidney Joubert|Joubert, Sidney M.]] (2015). ''Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu''. [[Fundashon pa Planifikashon di Idioma]]. * SIL International (2004). ''Papiamentu Phonology''. Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). ''Ortografía de la lengua española''. Madrid: Espasa Libros. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------- Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E ta consisti di un transicion suave den frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta percibi como un zonido continuo den un silaba unico. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. ==Formashon di diptongonan den Papiamentu== Den Papiamentu, un diptongo por wòrdu formá di un di e sigiente kombinashonnan: Un vocal débil (i, u) + un vocal fuerte (a, e, o) ehempel: baiskel biaha fuerte Dos vocal débil (i + u, u + i) ehempel: fluit hudui riu Tipo di diptongo: kreshente i dekreshente Dependiendo di e direkshon di e transishon vocal, un diptongo por ta: Kreshente (glide → vocal nuklear): ora e vocal débil ta na prinsipio. ehempel: biento pueblo rabia Dekreshente (vocal nuklear → glide): ora e vocal débil ta na fin di e diptongo. ehempel: aire aumento neishi Ortografia den fin di palabra Ora e zonido i ta na fin di palabra komo parti di un diptongo, e ta wòrdu skibí ku y: ay, ey, oy, uy ehempel: ay: cay, bay, caray, gay (hòmber) ey: aworey, p'esey, t'ey, bedey, batrey oy: coy, morocoy, haudoy, gogoy uy: huy, puy, cuy, spruy Un hiato ta un sekuencia di dos vocal ku ta pronunsiá separá, es decir, kada vocal ta forma su mesun silaba. E zonido no ta flòu komo den un diptongo, sino ta parti klaramente den dos unidat silábiko. Un hiato ta forma tipikamente den e sigiente kasonan: Dos vocal fuerte: poeta, maestro, teatro Vocal fuerte + vocal débil acentuá: país, María, baúl Den kaso di hiato, e zonido ta interrumpí, i kada vocal ta tuma su propio énfasis den pronunsiashon. Referencia * Goilo, E.R. (2002). Gramática di Papiamento. De Wit Stores N.V. * Joubert, Sidney M. (2015). Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu. Fundashon pa Planifikashon di Idioma. * SIL International (2004). "Papiamentu Phonology". Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). Ortografía de la lengua española. Madrid: Espasa Libros. * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. --- == Diferencia entre diptongo y hiato den Papiamento == {| class="wikitable" style="text-align:left" width="75%" |- ! Tipo ! Combinacion<br> di vocal ! Ehempel ! Division<br> silabico ! Remarke |- |rowspan="6" style="background:#FFD700|Diptongo|| style="text-align:center" |i + a || biaha || bia-ha ||vocal debil + fuerte, un silaba |- | style="text-align:center" |u + e || fuerte || fuer-te || vocal debil + fuerte |- | style="text-align:center" |i + e || biento || bien-to || diptongo creciente |- | style="text-align:center" |e + i || neishi || nei-shi || diptongo decreciente |- | style="text-align:center" |u + i || hudiu || hu-diu || dos vocal debil, un silaba |- | style="text-align:center" |i + u || riu || riu || un silaba |- | rowspan="3" style="background:#FF9000| Hiato || style="text-align:center" |a + i || caida || ca-i-da || vocal fuerte + debil, dos silaba |- | style="text-align:center" |o + e || poeta || po-e-ta || dos vocal fuerte, dos silaba |- |style="text-align:center" | o + a || oasis || o-a-sis || dos vocal fuerte, dos silaba |- |} [[:Kategoria:Idioma]] Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea y cu no ta inseparabel. Pues e ta consisti di e articulacion di dos vocal, un tras di otro, sin interupcion, produciendo un transicion suave den e frecuencianan di zonido cual ta caracterisa cada un di e dos vocalnan. Fonologicamente, dos vocal cu ta articula di e manera aki ta forma parti di e mesun [[silaba]]. Dependiendo di e tono ta haci distincion entre un diptongo creciente y un diptongo decreciente.<br> Ehempel: ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “cu tres zonido”, òf “cu tres tono”) ta un forma cu ta forma parti di un [[palabra]]. Casi semper e lo ta un [[vocal]] será mas un vocal habrí sigui pa un otro vokal será, formando un “triptongo”. Den [[fonétika|fonetica]], un '''triftongo''' ta un combinacion di vocal monosilabico cu ta encera un movecion rapido pero suave di e articulador di un calidad di vocal pa otro cu ta pasa riba un tersera parti. Miéntras ku vokalnan “puru”, òf monoftongonan, ta wòrdu bisa ku nan tin un posishon di artikuladó di meta, diftongonan tin dos i triftongonan tres. Triptongo no mester wordo confundi cu secuencia disilabico di un [[diptongo]] sigui pa un monoftongo, manera na aleman "feuer" [ˈfɔʏ.ɐ] ‘kandela’, caminda e vocal final ta mas largo cu esnan hañá den triptongo. Triptongo (for di griego : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “ku tres zonido,” òf “ku tres tono”) ta e nòmber duná na e kombinashon di un zonido semivokal , un zonido vokal i un zonido semivokal emití den un solo esfuerso vokal. Triptongo ta wòrdu dividí den oral y nasal. Den un triptongo tres vocal (of semivocal) ta un combinacion di tres zonido vocal hunto, cu ta forma un zonido. ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[linguistica]], '''singular''' ([[latin]]: ''singularis'', cu ta nifica “unico” of “solitario”) ta un termino gramatical cu ta referi na un forma di [[palabra]] cu ta indica un solo hende, cos, obheto, luga of idea. E ta contrasta cu e forma [[plural]], cu ta referi na mas cu un. == Uzo di singular == E singular ta e forma standard di un palabra den e gran mayoria di idioma, sin ningun modificcion special. E cambio ta bin pa palabranan den plural. Mescos den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma singular ta basico, unda un sustantivo ta presenta su mes, sin indica cantidad. E ta sirbi pa nombra un solo entidad.<br> Ehempel: * buki → un buki * mucha → un mucha homber * rosa → un flor * idea. → un solo pensamentu == Relacion cu artikulo y adhetivo == Un sustantivo den singular regularmente ta acompaña pa un articulo singular (manera un, e) y adhetivo cu ta acordá cu género y número.<br> Ehempel: * e rosa dushi * un cas grandi == Cambio pa plural == Pa pone un sustantivo singular den forma [[plural]], Papiamento normalment ta agregá -nan na fin di palabra. Sinembargo, e regla aki tin espeshonalidadnan y depende di ortografia y uso. Ejèmplo: buki → bukinan ros → rosnan idea → ideanan == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Plural''' ([[latin]]: pluralis, ku ta nifiká “di más ku uno”) ta un termino gramatikal ku ta referí na un forma di palabra ku ta indiká más ku un hende, kos, lugá of idea. E ta kontrastá ku e forma [[singular]], ku ta indiká un solo ente. == Uso den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], forma plural ta forma derivá di un sustantivo singular pa indiká ku tin más ku un di esaki. Ehempel: * buki → buki''nan'' * ros → ros''nan'' * muchu → mucha''nan'' == Formacion di plural == Den ortografia di Papiamento, e forma plural generalmente ta forma pa agregá e sufijo -nan na e sustantivo singular. E regla ta aplica pa hende, animal, kos, lugar y tambe idea abstracto. Ehempel: * cas → kasnan * idea → ideanan * persona → personanan == Plural eksplisito y implicito == Papiamento tambe por indiká pluralidad den otro manera, manera pa medio di un palabra ku ta indiká kantidat (manera hopi, tur, algun), aunque e sustantivo keda den forma singular. Pero den uso formal, ta preferibel pa pone e palabra den forma plural. Ejèmplo: hopi hende tur mucha ta contento == Komparashon ku otro idioma == Den otro idioma, manera español of inglés, forma plural por envolví kambio di letra, agregashon di sufijo otro ku -nan, of regla irregular. E forma di plural ku -nan ta un karakterístika partikular di Papiamento. == Referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] '''Silaba''' (na inglés: ''syllable''; na hulandés: ''lettergreep'') ta un unidad ritmico di zonido den un [[palabra]]. Un silaba ta normalmente forma pa un solo [[vocal]] of un combinacion di [[consonante]] y vocal, cu ta wordo pronuncia manera un solo impulso di bos. Den [[linguistica]], e analisis di e silaba ta un aspecto esencial den [[fonologia]], [[ortografia]], y e forma di rima den [[poesia]]. E structura di silaba por varia segun idioma, pero tur idioma tin algun forma di silaba den su sistema linguistico. Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], silabacion ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra.<br> Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do == Structura di silaba == E structura general di un sílaba ta consisti di tres segmento agrupa den dos componente: * ''Onset'': Un consonante of grupo di consonante, obligatorio den algun idioma, opshonal of hasta restringi den otronan * ''Rima'': ta consisti di un: ** ''nucleo'': e vocal principal di e silaba (obligatorio) ** ''coda'': e consonante of grupo di consonantenan despues di e vocal (opshonal) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. * Bo: onset = "b", nucleo = "o" * Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * [[Jossy Mansur|Mansur, Jossy M.]] (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (di 7 edicion). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] Núkleo (ν): Un konsonante vokal òf silábiko, obligatorio den mayoria idioma Coda (κ): Un konsonante òf grupo di konsonante, opshonal den algun idioma, altamente restringí òf prohibí den otronan Un silaba por consisti di tres parti principal: * '''Onset''': e consonante of consonantenan na comienso (optativo) * '''Nucleo''': e vocal principal di e silaba (obligatorio) * '''Coda''': e consonante of consonantenan despues di e vocal (optativo) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. — Bo: onset = "b", nucleo = "o" — Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda [[:Kategoria:Linguistica]] Silabacion den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma di e silabanan ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra. Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do -------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[fonétika|fonetica]], '''consonante''' (na [[Ingles]]: ''consonant''; na [[Hulandes]]: ''medeklinker'') ta un [[zonido]] di bos, forma pa un coriente di aire cu ta topa cu un of otro obstaculo, sea parcial of total, den e tracto vocal (boca y garganta). E ta un di e dos tipo principal di zonidonan di bos, e otro ta e [[vocal]]. Contrario na un [[vocal]], un consonante ta rekeri un tipo di tapamento, estorbo, of contacto den boka, como na nivel di e labionan, e lenga, of e dente, pa forma zonido. E palabra “consonante” ta bini di [[Latin]] ''consonans'', cu ta nifica “zonido cu ta zona hunto” (''con'' = hunto, ''sonare'' = zona). Tradicionalmente, consonantenan ta wordo considera zonido cu no por existi sin un vocal acerca. == Aplicacion == === Papiamento === Den e idioma [[Papiamentu|Papiamento]], por haña varios consonante den uso diario. E cantidad di consonante por varia segun e dialecto, pero generalmente e siguiente letternan ta representa consonante den e alfabet: '''B, C, D, F, G, H, J, K, L, M, N, P, R, S, T, V, W, Y, Z''' E letter '''Q''' casi no ta wordo uza; generalmente e ta wordo substitui/suplantá pa 'K'. E letter '''X''' ta usa solamente den palabra stranhero. Tur palabra den Papiamento ta contene un of mas consonante, cu ta forma [[silaba]]nan hunto cu e vocalnan. {| class="wikitable" width="65%" ! colspan=2 | Vocal || Balor na Papiamento<br> {{ABW|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel || Balor na Papiamentu<br> {{CUW|bandera}}/{{BON|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel |- | colspan=2 | b || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ala, ca'''b'''a || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ibu, fa'''b'''or |- | rowspan=2 | c || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}} || style="text-align:center" | /s/ || mere'''c'''e, ha'''c'''i || style="text-align:center" | /s/ || '''C'''ecilia |- | elsewhere || {{IPA|/k/}} || '''c'''aminda, '''c'''la || style="text-align:center" | /k/ || '''C'''aracas |- | colspan=2 | ch{{ref|dig|b}} || {{IPA|/tʃ/}} || '''ch'''ikito || style="text-align:center" | /tʃ/ || '''ch'''api |- | colspan=2 | d || style="text-align:center" | /d/ || '''d'''ocumento, '''d'''al || style="text-align:center" |/d/ || '''d'''uru, '''d'''ede |- | colspan=2 | dj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/dʒ/}} || '''dj'''aca || style="text-align:center" | /dʒ/ || '''dj'''ente || |- | colspan=2 | f || style="text-align:center" | /f/ || '''f'''ama || {{IPA|/f/}} || '''f'''òrki || |- | rowspan=2 | g || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}}, final || style="text-align:center" | /x/ || '''g'''esto, ma'''g''' || style="text-align:center" | /x/ || mar'''g'''en, brù'''g''' || |- | before unstressed {{angbr|e}}, elsewhere || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''arganta, san'''g'''er || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''osa, man'''g'''el || |- | colspan=2 | h || {{IPA|/h/}} || '''h'''asta, '''h'''abilidad || {{IPA|/h/}} || '''h'''ari, '''h'''eru || |- | colspan=2 | j{{ref|loan|a}} || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''j'''ong, '''j'''as<br>'''J'''uan || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''J'''an Thiel<br>'''J'''ulia || Some places still maintain their old spelling, e.g. Salinja. Here the {{angbr|nj}} is pronounced {{IPA|/ɲ/}}. |- | colspan=2 | k || {{IPA|/k/}} || '''k'''ishiki, '''k'''ere || {{IPA|/k/}} || '''k'''enta, se'''k'''reto || |- | colspan=2 | l || {{IPA|/l/}} || '''l'''ista, '''l'''aba || {{IPA|/l/}} || '''l'''esa, k'''l'''a || |- | colspan=2 | m || {{IPA|/m/}} || '''m'''ucha, pre'''m'''io || {{IPA|/m/}} || '''m'''an, la'''m'''pi || |- | rowspan=2 | n || before {{angbr|co}}, {{angbr|cu}}, {{angbr|g}}, {{angbr|k}},<br>final except after stressed vowel || {{IPA|/ŋ/}} || ma'''n'''go, pa'''n''' || {{IPA|/ŋ/}} || a'''n'''ker, bo'''n''' || In Papiamento, {{angbr|c}} followed by {{angbr|o}} or {{angbr|u}} would be pronounced as a {{IPA|/k/}} (see below), thus having the same effect on the {{angbr|n}} as {{angbr|k}} would. |- | elsewhere || {{IPA|/n/}} || '''n'''atural, te'''n'''e, algu'''n''' || {{IPA|/n/}} || '''n'''echi, he'''n'''de, tempra'''n''' || |- | colspan=2 | ñ || {{IPA|/ɲ/}} || a'''ñ'''a, so'''ñ'''o || {{IPA|/ɲ/}} || ba'''ñ'''a, '''ñ'''apa || |- | colspan=2 | p || {{IPA|/p/}} || '''p'''ipa, ado'''p'''ta || {{IPA|/p/}} || '''p'''alu, sa'''p'''u || |- | colspan=2 | q{{ref|loan|a}} || {{IPA|/k/}} || '''q'''uesillo || {{IPA|/k/}} || '''Q'''uebec || |- | colspan=2 | r || {{IPA|/r/}} || te'''r'''a, '''r'''osa || {{IPA|/r/}} || ba'''r'''ba, pode'''r''' || |- | colspan=2 | s || {{IPA|/s/}} || '''s'''aya, '''s'''ucu || {{IPA|/s/}} || kru'''s''', pa'''s'''a || In Papiamento, the {{angbr|s}} has a {{IPA|/ʃ/}} sound in words ending in -sion. In Papiamentu, it is written as -shon. |- | colspan=2 | sc || {{IPA|/s/}} || adole'''sc'''ente, pi'''sc'''ina || || || |- | colspan=2 | sh{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''imis || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''ete || |- | colspan=2 | t || {{IPA|/t/}} || '''t'''in, '''t'''ata || {{IPA|/t/}} || '''t'''rapi, ri'''t'''mo || |- | colspan=2 | v || {{IPA|/b/}}<br>{{IPA|/v/}} || '''v'''iuda<br>di'''v'''orcio || {{IPA|/v/}} || '''v'''erbo, '''v'''itamina || |- | colspan=2 | w || {{IPA|/w/}} || '''w'''ega || {{IPA|/w/}} || '''w'''owo || |- | colspan=2 | x{{ref|loan|a}} || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || e'''x'''amen, cone'''x'''ion, refle'''x'''ion || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || || |- | colspan=2 | y || {{IPA|/j/}} || '''y'''ama, ha'''y'''a || {{IPA|/j/}} || '''y'''uda, ka'''y'''ente || |- | colspan=2 | z || {{IPA|/z/}} || '''z'''ona || {{IPA|/z/}} || '''z'''eta || In Papiamento, the {{angbr|z}} has a {{IPA|/s/}} sound in words ending in -eza, -anza or with a {{angbr|z}}. In Papiamentu, they are written as -esa and -ansa. |- | colspan=2 | zj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''eito || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''ar || | colspan=2 | ù || || || style="text-align:center" |/ʏ/ || b'''ù'''s, y'''ù'''frou |- | colspan=2 | ü || || ||style="text-align:center" | /y/ || h'''ü'''r |- |} == List di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (7th ed.). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Sustantivo''' (na [[Ingles]]: ''noun''; na [[Hulandes]]: ''zelfstandig naamwoord'') ta un tipo di [[palabra]] den gramatica cu ta sirbi pa nombra hende, luga, cos, idea, of otro ser, sea concreto of abstracto. E palabra “sustantivo” mes ta bini di [[Latin]] substantia, ku ta nifiká “substancia” of “loke ta di esencia”. == Rol den frase == Den un frase, un sustantivo ta generalmente e sujeto of e objeto di un verbo. E ta e elemento ku e verbo ta referí na dje, i regularmente ta precedí of sigui pa un [[artikulo]] (manera “un”, “e”, “esey”) of un [[adhetivo]]. == Clase di sustantivo == Sustantivonan por wordo dividí den varios kategoria: '''Sustantivo komun''': nombra hende, kos of lugá den manera general, por ehèmpel: mùsiko, buki, isla. '''Sustantivo propio''': nombra spesífiko pa hende, lugá of entidad, i ta skibí ku mayuscula, manera: Maria, Aruba, Google. '''Sustantivo konkretu''': nombra kos ku por wordo mira of tuma, manera: mesa, silla, barco. '''Sustantivo abstrakto''': ta referí na idea, sentimiento of estado, manera: amistat, libertat, konsenshi. == Género y número == Tur sustantivo den Papiamento tin un [[género gramatikal]]: ta òf masculino òf femenino. E género ta influenshá e forma di artikulo y adhetivo ku ta akompañ'é (por ehèmpel: e homber vs e muher). Tambe, sustantivonan por ta den forma [[singular]] (un solo) of [[plural]] (más ku un), manera: buki / bukinan, muchanan / mucha. == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. * Trupia, Sandro (1995). ''Linguistica generale e grammatica''. Zanichelli. [[:Kategoria:Gramatika]] [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------- {{Databox}} '''Kontakto di idioma''' en.wiki:Contacto di idioma ta sosodé ora ku papiadónan di dos òf mas idioma òf variedat ta interkambiá ku i influensiá otro. E estudio di kontakto di idioma ta wòrdu yamá lingwístika di kontakto. Kontakto di idioma por sosodé na fronteranan di idioma,[1] entre idiomanan di adstrato, òf komo resultado di migrashon, ku un idioma intrusivo ku ta fungi komo sea un superstrato òf un substrato. Ora ku papiadónan di diferente idioma ta interkambiá estrechamente, ta tipiko pa nan idiomanan influensiá otro. Kontakto intensivo di idioma por resultá den konvergensia òf releksifikashon di idioma. Den algun kaso un idioma di kontakto nobo por wòrdu kreá komo resultado di e influensia, manera un idioma pidgin, krioyo òf miksto. Den hopi otro kaso, kontakto entre hablantenan ta sosodé ku efektonan duradero na eskala mas chikí riba e idioma; esakinan por inkluí e prestamo di palabranan di prestamo, kalku, òf otro tipo di material lingwístiko. Multilingwismo tabata komun durante gran parti di historia humano, i awendia mayoria hende na mundu ta multilingual.[2] Hablantenan multilingual por partisipá den kambio di kódigo, e uso di vários idioma den un solo kombersashon. Métodonan for di sosiolingwístika[3] (e estudio di uso di idioma den sosiedat), for di lingwístika di korpus i for di lingwístika formal ta wòrdu usá den e estudio di kontakto di idioma. ---------- [https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250524.pdf Celebra ta de vez en cuando, trabao ta continuo], Bon Dia Aruba, Rubrica Asina bon Nos Papiamento ta? (24 di mei 2025) Como medio di comunicacion nos posicion ta diferente, ya cu nos ta para meymey di e desaroyo di nos idioma a base diario. Esey ta duna un obligacion extra, pasobra loke nos ta publica ta pasa bao wowo di miles di lector diariamente. Mihor nos percura anto pa skirbi di tal forma cu nos ta respeta loke tin, pero di otro banda ta mira lo valioso di e entrada continuo di palabra nobo den nos idioma y usa nan di forma apropia.Den e casi cuatro aña di existencia di e column aki, nos a toca un sinfin di tema, semper di forma critico, sin ofende ningun hende. Na ocasion di e promer aniversario, na augustus 2022, nos a publica un lista di e topiconan cu nos ta trata den e aña ey, di forma critico. Esakinan ta duna un bon impresion di e amplitud di e temanan y a la vez ta mustra cu ainda tur ta relevante. Un resumen: * Aki, akinan, akinanan... tocante uso innecesario y excesivo di ‘nan’ * Uso innecesario y excesivo di ‘wordo’ o ‘ser’ * Paso o pasobra? Papia y skirbi ta dos cos diferente * Atende cu... o atende? Atende un asunto cu un persona; no atende cu un asunto * ‘Encuanto di’ y ‘tocante di’, tambe ‘durante di’: uso incorecto y innecesario di e palabra ‘di’ Contra? O Contra di...? * Uso corecto di ‘na’ den diferente contexto; ki ora ‘den’ y ki ora ‘na’? * Palabra modifica incorectamente: ‘nombracion’, ‘comportacion’, ‘cargacion’ (nombramento; comportamento; cargamento) * Parha o pahra...? Un palabra modifica recientemente * Tabatin o tabata tin...? Kico ta corecto? * Gobernado o Gobernador... Ta usa e ‘r’ si of no? * Diferencia entre idioma papia y skirbi * Agradable o agradabel...? Tocante origen Portugues/Spaño di e variantenan Directiva o ‘Hunta di Directiva’ Con pa adopta termino corectamente * Ki ora un palabra ta bira ‘Papiamento’...? * E proceso di adopcion y adaptacion Reforza, enforsa, reenforsa...? Palabra adopta di diferente fuente, reemplazando palabra existente caba “Esey no tin di haber cu…?” Corecto, of no? Origen di e expresion Compromiso, compromis, compromise...? Mesun palabra, adopta di diferente banda * Di dje, den dje, di unda e ‘dje’ ta bin...? * Doble negacion: ki ora si y ki ora no? * Uso di distincion di genero masculino/femenino * Ortografia uniforme un reto...? Variedad di ortografia cu medionan ta haya di tur banda * Terminonan opuesto: ‘progresivo’ o ‘progresista’; ‘conservativo’ o ‘conservador’? * Entre ‘advertencia’ y ‘advertentie’; uso corecto of no? Curasha o encurasha...? Reforza o reenforza...? Uso corecto of no?Pret of leuk...? Eigenlijk of...? Influencia di Hulandes den Papiamento Pa of Pa...? Para o por...? Voor of door...? Origen di nos ‘pa’ * E la bay o el a bay? Kico ta corecto? * Tocante eror gramatical cu casi no ta ripara... ‘Loke ta’ o ‘loke cu ta’? * Paris o Parijs? Londen, London o Londres? Variedad den nomber geografico...Nacionnan Uni o United Nations; IMF o FMI...? Cual idioma tin preferencia...? * Entre desaroyo liber y formalisacion di idioma: ki rumbo pa tuma? Papiamento manera papia..., o skirbi? * Tocante uso di ‘es’, ‘esnan’, ‘esunnan’...‘Cune’ o ‘cu nan’: * Tocante erornan cu no ta detecta facilmente...Papiamento ta rico na diferente tipo di vocal; a traves di influencia diverso * Algo mas di nos herencia Portugues; un exploracion den nos vocabulario. Nota: si bo ta desea pa nos trata un tema specifico atrobe, o mas amplio, laga nos sa via reaccion riba Facebook, o un mail na bondia.aruba@gmail.com --------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Educacion Profesional Intermedio''' (EPI) ta enseñansa riba nivel MBO (''Middelbaar Beroepsonderwijs'') na [[Aruba]]. E ta encera ... Colegio EPI ta e unico instituto di enseñansa riba nivel MBO na Aruba., situa den Venusstraat 3 na Oranjestad?? == Colegio EPI == A funda Colegio EPI riba prome di augustus 1997. Ta ofrece educacion na nivel 3, 4 y 5 consistiendo di e unidadnan; Salubridad & Servicio, Economia, Hospitalidad y Turismo y Ciencia & Tecnologia.<ref>[https://24ora.com/na-colegio-epi-partido-futuro-a-gana-eleccion-cu-nuebe-asiento/ Na Colegio EPI partido FUTURO a gana eleccion cu nuebe asiento], 24ora.com (2 di december 2024 </ref> Na aña 2022 Colegio EPI a introduci ocho estudio nobo. Na tur por scoge entre 13 diferente estudio, manera: Allround medewerker Information Technology Systems and Devices, Expert Information Technology Systems and Devices, Elektrotechniek, Allround Assistant Business Services, Business Administration & Control Specialist, Certified Cook, Associate of Applied Science in Culinary Arts, Zelfstanding Medewerker Travel & Hospitality, Leidinggevende Travel & Hospitality, Associate Of Science Degree in Hotel and Restaurant Management, Verpleegkundige, Verzorgende y Social Pedagogische Medewerker. Colegio EPI ta conta cu mas di 2000 studiante y mas cu 74% di nan ta logra termina nan estudio cu exito. [[:Category:Enseñansa]] [[:Category:Aruba|Enseñansa]] ---------------------------- == Arte di Palabra == '''Arte di Palabra''' ta un competensia literario ku partisipashon di hoben di Aruba, Boneiru i Korsou. (zie nl.wiki) Meta di e evento ta pa promove amor pa cultura di idioma Papiamento y aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y e desaroyo di dominio di idioma. == Historia == E evento di Arte di Palabra ta existi for di aña 2000 i a cuminsa na Korsou. Ange Jessurun, consulente di Papiamento e tempo ey, a krea e evento pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y [[haiku]]. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. == Publikashon == *Pòtpurí Arte di Palabra 2009, kolekshon di e miho obranan propio 2000-2008 *Pòtpurí Arte di Palabra 2014, bundel van de beste eigen werken 2009-2013 *Pòtpurí Arte di Palabra 2019, bundel van de beste eigen werken 2014-2018<ref>{{citeer boek|url=https://data.swpportal.com/upload/books/files/pdf.php?hash=f612ef13d53ec151f70f21767b8546f4&filename=potpuri-arte-di-palabra-2019_inkijkexemplaar.pdf|taal=pap|werk=Arte di Palabra|titel=Pòtpurí Arte di Palabra 2019|datum=|bezochtdatum=10 september 2019}}</ref> nl.wiki:Arte di Palabra ta un kompetensia den Papiamentu pa hóbennan den enseñansa sekundario na Aruba, Bonaire i Kòrsou. Nacemento For di aña skolar 1998-1999 "Papiaments" a bira un asignatura obligatorio den enseñansa sekundario na Kòrsou. E dato aki a duna e impulso pa e inicio di Arte di Palabra, cu na aña 2000 a tuma luga pa prome biaha na Curaçao. For di aña 2006 ta organisá kareda na Bonaire i for di aña 2009 tambe na Aruba. Arte di Palabra ta tuma lugá tur aña i su meta ta pa desaroyá talento literario hóben i literatura pa mucha papiamentu dor di recitashon di poema i konta storia. E kompetensia tin tres kategoria di presentashon: poesia, haiku i relato kòrtiku. Kada kategoria ta dividi den dos grupo: klasnan di skol 1-2 i klasnan di skol 3-6. Den klasnan 1 i 2 ta trata di poemas i storianan eksistente i den klasnan mas haltu ta trata di obranan original (propio). E evaluashon ta distinguí entre trabou propio i trabou eksistente. E finalistanan for di e rondonan di klasifikashon na Aruba, Bonaire i Kòrsou lo kompetí ku otro den e ronde final.[1] 1] E final di Arte di Palabra ta pasa pa tur isla i ta dirigí dor di e Stichting Arte di Palabra ku sosten di Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch gebied. E final ta generalmente konektá ku e entrega di e premionan di Tapushi Literario na honor di e ikonanan kultural na Aruba, Bonaire i Kòrsou. {{Appendix}} NOTES DIA 29 di juli 2021 a tuma lugar na Aruba, na Cas di Cultura, final di e competencia literario Arte di Palabra, cu participacion di hoben di Aruba, Boneiro y Corsou.<ref>https://www.awemainta.com/newspapers/AM210810/offline/download.pdf Arte di Palabra un celebracion na, di y pa Papiamento di kita sombre], Awemainta, 10 ougustus 2021. Rekupera ougustus 2021</ref> Fundacion Lanta Papiamento (FLP) tabata presente y a keda encanta, un biaha mas. Tabata un fiesta di berdad cu a pone enfoke riba Papiamento su rikesa y bunitesa cultural y riba e creatividad y dominio di idioma Papiamento di nos hobennan. E anochi tabata cuadra exactamente cu e meta di e evento cultural aki: Promove amor pa cultura di nos idioma Papiamento. Enrikece nos idioma cu creatividad di nos hubentud. Den sala tabata reina un entusiasmo y alegria y e hobennan a mustra aprecio pa cada un di e participantenan. Tur participante tabata haya un ovacion cu hasta pitamento cu ‘vuvuzela’. UNION t’e palabra cu ta caracterisa e evento aki, union cultural y social entre Aruba, Corsou y Boneiro. Arte di Palabra den tur sentido di palabra ta un celebracion di Papiamento, e idioma unificado di e islanan aki. Masha pabien n’e hobennan participante, na nan docentenan y n’e organisadornan! ===Historia cortico=== Arte di Palabra ta existi for di aña 2000. Señora Ange Jessurun kende tabata consulente di Papiamento e tempo ey, a cuminsa cu e evento aki na Corsou, pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y haiku. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch Gebied ta yuda den financiamento di biahe y estadia. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. Y importante pa menciona, t’e publicacionnan cu Arte di Palabra a produci caba: Pòtpurí Arte di Palabra 2009, cu e mihor obranan di 2000-2008: Pòtpurí Arte di Palabra 2014, cu e mihor obranan di 2009-2013: Pòtpurí Arte di Palabra 2019, cu e miho obranan di 2014-2018. Por bisa cu e coleccionnan aki ta bon material literario pa cualkier lesado y bon material cu por uza den scol. {{Appendix}} Arte di Palabra ta aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y ta masha importante den desaroyo di dominio di idioma. ---------------- '''Modern Hebrew''' ({{lang-he|עברית חדשה}}, ''ʿivrít ḥadašá[h]'', {{IPA-he|ivˈʁit χadaˈʃa|}}, ''[[Literal translation|lit]].'' "Modern Hebrew" or "New Hebrew"), also known as '''Israeli Hebrew''' and generally referred to by speakers simply as '''Hebrew''' ({{lang|he|עברית|}} {{transliteration|he|Ivrit}}), is the form of the [[Hebrew language]] that was [[Revival of the Hebrew language|revived as a spoken language]] in the late 19th and 20th centuries, and the standard form of Hebrew spoken today. It is the official language of the [[State of Israel]]. Among [[Canaanite languages]], Modern Hebrew is the only one spoken today.<ref>{{cite book |author1=Huehnergard, John |url=https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |title=The Semitic Languages |author2=Pat-El, Na'ama |publisher=Routledge |year=2019 |isbn=9780429655388 |page=571 |access-date=2021-02-18 |archive-date=2023-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230701134731/https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |url-status=live }}</ref> ----------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Flag of the Governor of Curaçao.svg|thumb|300px|Bandera di Gobernador di Kòrsou]] '''Gobernador di Korsou''' ta e representante di e monarka [[Hulanda|hulandes]] (hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]]) na [[Kòrsou]]. A instituí e posishon dia [[10 di òktober]] [[2010]] ku Korsou su status komo pais outónomo denter di [[Reino Hulandes]]. Riba nominashon di e mandatario hulandes pa relashonnan di Reino, e monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un término di seis aña; esaki por wòrdu prolonga te maximalmente 12 aña. E gobernador ta dispone di un sekretariado, e gabinete di gobernador, i ta wòrdu asesorá pa e Konseho di Konsulta, konsistiendo di minimo sinku miembro, apuntá pa e gobernador. E '''Gobernador di Aruba''' ta e representante di e hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]] na [[Aruba]]; esaki ta conforme stipulacion den [[Constitucion di Aruba]] (''Staatsregeling van Aruba'').<ref>Articulo II.1 Staatsregeling van Aruba (AB 1987 nr. GT 1)</ref> E posicion a keda institui desde prome di januari 1986 ora Aruba a haya su status como [[Status aparte di Aruba|pais autonomo dentro di Reino Hulandes]]. E monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un termino di seis aña; esaki por wordo prolonga te maximalmente 12 aña. == Facultadnan di gobernador == Facultadnan di e Gobernador di Aruba ta subdividi den e facultadnan asigna na su persona mediante [[ley]] como organo di e Reino y como organo di e pais Aruba. De gouverneur heeft twee taken: hij vertegenwoordigt en verdedigt de algemene belangen van het Rijk en is hoofd van de regering van Curaçao. Hij is tevens vertegenwoordiger op Curaçao van het staatshoofd van het Koninkrijk. Als hoofd van de landsregering is de gouverneur onschendbaar.<ref>Bij ambtsmisdrijven moet hij echter terechtstaan bij de [[Hoge Raad der Nederlanden]]. Bij overige misdrijven kan per Koninklijk Bevel of door de Tweede Kamer vervolging worden bevolen bij de bevoegde rechter in Den Haag.</ref> De gouverneur oefent de uitvoerende macht uit met als verantwoordelijken de ministers, die verantwoording moeten afleggen aan de [[Staten van Curaçao]]. De gouverneur heeft geen politieke verantwoordelijkheden en maakt geen onderdeel uit van het kabinet. Tijdens de formatie speelt de gouverneur een rol bij het aanwijzen van de formateur. In 2012 leidde dit tot onrust, toen gouverneur Goedgedrag tegen de zin van de zittende (demissionaire) ministers, maar op verzoek van de meerderheid van de Staten, een formateur aanwees om een waarnemend kabinet te vormen. De gouverneur wordt door het staatshoofd aangewezen voor een periode van zes jaar op voordracht van de bewindspersoon voor koninkrijksrelaties van het Koninkrijk (en tegelijk van het land Nederland). Deze periode kan worden verlengd tot maximaal één termijn. De gouverneur wordt bijgestaan door zijn secretariaat, het kabinet van de gouverneur, en wordt geadviseerd door de Raad van Advies, bestaande uit ten minste 5 leden, aangewezen door de gouverneur. == Lista == Op 10 oktober 2010 werd Curaçao een land binnen het [[Koninkrijk der Nederlanden]]. Voor deze datum vertegenwoordigde de [[Lijst van gouverneurs van de Nederlandse Antillen (1954-2010)|gouverneur van de Nederlandse Antillen]] onder meer Curaçao. E promé gobernador di Kòrsou tabata [[Frits Goedgedrag]], kende tambe tabata e último [[gobernador di Antia Hulandes (1954-2010)|gobernador di Antia Hulandes]] prome ku esaki a wordu disolbi dia [[10 di òktober]] [[2010]].<ref>RNW.nl - [https://web.archive.org/web/20110120003916/http://www.rnw.nl/caribiana/article/gouverneurs-voor-curacao-en-sint-maarten Gouverneurs voor Curaçao en Sint Maarten]</ref> {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !! Nòmber !! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | | 2010 - 2012 | [[Frits Goedgedrag]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2012 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | (interino) |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Lucille George-Wout-crop.jpg|95px]] | 2013 - presente | [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> | 4 di novèmber 2013 |} {| class="wikitable" ! Van ! Tot ! Nomber ! Bijzonderheden |- | 10 oktober 2010 || novèmber 2012 || [[Frits Goedgedrag]] || |- | november 2012 || novèmber 2013 || [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] || interino |- | november 2013 || presente || [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> || |} == Lista di gobernador interino == Bij koninklijk besluit kunnen een of meerdere waarnemend gouverneurs worden benoemd die de gouverneur vervangen bij ziekte of afwezigheid of hem vervangen na zijn ontslag of overlijden. {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !![[Gobernador interino]]!! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2010 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | | 2013 - 2019 | [[Nolda Römer-Kenepa]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Michèle Russel-Capriles.jpg|95px]] | 2019 - presente | [[Michèle Russel-Capriles]] | 1 di yüni 2019 |} * 10 oktober 2010 - [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] * 1 juni 2013 - [[Nolda Römer-Kenepa]] * 1 juni 2019 - [[Michèle Russel-Capriles]]<ref>{{cite news|url=https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|werk=Curaçao.nu|titel=RMR benoemt Russel-Capriles tot waarnemend gouverneur van Curaçao|datum=17 mei 2019|bezochtdatum=8 juni 2019|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190608092330/https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|archiefdatum=2019-06-08}}</ref> {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] [[:Category:Organonan Gubernamental]] --------- {{Databox}} ==Idiomanan na Aruba == Aruba ta un sociedad sumamente multilingual caminda mayoria di e habitantenan ta domina mas cu un idioma. Hopi [[Arubiano]] ta capas di combersa den por lo menos tres di e siguiente idiomanan: Papiamento, Hulandes, [[Ingles]] y [[Spaño]] y ta cambia comodamente entre dos of mas di e idiomanan aki den bida diario, haciendo e isla un di e teritorionan linguisticamente mas diverso den Caribe. E [[pais insular]] tin dos [[idioma ofisial|idioma oficial]], cu ta [[Papiamentu|Papiamento]] y [[Hulandes]]. E sistema di enseñansa local ta rekerí pa studiantenan siña Ingles y Spaño desde scol basico. Otro idiomanan, manera [[Portugues]], [[Chines mandarin|Chines]], [[Idioma Krioyo Haitiano|Crioyo Haitiano]] y hopi otro, tambe ta wordo papia den comunidadnan minoritario riba e isla. Segun estimacion na 2010 e gruponan etnico mas grandi tabata: Hulandes 78.7%, [[Colombia]]no 6.6%, [[Venezuela|Venezolano]] 5.5%, [[Republika Dominikano|Dominicano]] 2.8% y [[Haiti]]ano 1.3%.<ref name=":0">{{en}}{{Citeer web |titel=Aruba |datum=2025-03-25 |werk=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |bezochtdatum=2025-07-28 |uitgever=Central Intelligence Agency}}</ref>, Tur e cuater idioma, Papiamento, Hulandes, Ingles y Spaño, cu ta wordo uza como idioma principal of idioma primario bou di e poblacion Arubano a mira cambio den e periodo di 1980 te 2010 (idioma principal ta expresa den tabel como % di e total).<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref>: {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! Idioma principal!! 1980<br>% || 1990<br>% || 2000<br>%!! 2010<br>% || Trend |- | [[Papiamentu|Papiamento]] || &nbsp;&nbsp;80.1 || &nbsp;76.6 || &nbsp;&nbsp;69.4 || &nbsp;&nbsp;68.3 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- | [[Spaño]] || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;7.4 || &nbsp;&nbsp;13.2 || &nbsp;&nbsp;13.5 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{increase}} |- | [[Hulandes]]|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;5.0 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;5.4 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.0 ||&nbsp;&nbsp;{{steady}} |- | [[Ingles]] || &nbsp;&nbsp;10.6 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.9 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.1|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7.0 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- |} == Idiomanan oficial == === Papiamento === {{wak articulo|Articulo principal: [[Papiamento na Aruba]]}} Segun Gobierno di Aruba, e [[lenga materno|idioma materno]] y idioma primario di casi tur Arubiano ta Papiamento,<ref>{{en}}{{Cite web |title=Language |url=http://www.aruba.com/ExploreAruba/Culture/language.aspx |url-status= |archive-url=https://web.archive.org/web/20110809190231/http://www.aruba.com/explorearuba/culture/language.aspx |archive-date=2011-08-09 |access-date= |website=aruba.com}}</ref> un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu su raiz te na [[siglo 16|siglo diesseis]]. Sinembargo, Papiamento no tabata papia extensamente na Aruba te den siglo 18 y 19, ora cu e idioma a bira mas presente den material riba e isla, particularmente den e bukinan di scol Catolico Romano. Papiamento ta un idioma mescla cu ta combina elementonan for di [[Portugues]], Spaño, Hulandes y tambe algun rasgo di idiomanan Africano y Arawak.<ref name=":0"/> Su evolucion a tuma luga na Corsou durante siglo 16 ora cu e Africanonan sclabisa y e sclabisanan Spaño a desaroya un medio comun pa por comunica entre nan mes. Desde mei 2003, Papiamento ta e di dos idioma oficial riba Aruba, hunto cu Hulandes<ref>[https://www.gobierno.aw/1311-kunst-wetenschappen-en-taal Landsverordening officiële talen], Gobierno di Aruba</ref>, y e ta ser considera como un marcador esencial di identidad nacional. Den area di enseñansa, Papiamento no tabata ricibi masha atencion na Aruba te na 1995. E idioma a wordo inclui oficialmente den e curiculo escolar na 1998 y 1999. Desde e tempo ey, e isla a brasa su idioma nativo. Awendia, bijbel, diccionario y cuentanan di hada skirbi den e idioma ta facilmente disponibel riba e isla. === Hulandes === Pa decadanan Hulandes ta un di e idiomanan oficial di e isla ya cu e isla ta un parti contituyente di [[Reino Hulandes]]. Apesar di su status oficial, e ta incomun como un prome idioma papia. Un estudio di Croes (2015) entre estudiantenan a revela cu, apesar di e uzo amplio di Hulandes como idioma di instruccion, e idioma practicamente no tin funcion comunicativo pafor di les.<ref name=":1">{{citeer web|url=https://studenttheses.uu.nl/bitstream/handle/20.500.12932/42633/The%2520Current%2520Context%2520of%2520the%2520Language%2520of%2520Instruction%2520in%2520Aruban%2520Education%2520-%2520Master%2520Thesis%2520-%2520Kristi%2520Lo-Fo-Sang.pdf?sequence=1|titel= The Current Context of the Language of Instruction in Aruban Education Towards a more inclusive Multilingual Education|auteur=Kristi Lo-Fo-Sang|datum=2022|uitgever=Universidad Utrecht}}</ref> Banda di enseñansa, e uzo di Hulandes ta principalmente den asuntonan huridico y di gobernacion.<ref>{{Cite web |title=About Us |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |access-date=2014-05-20 |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |archive-date=2014-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean}}</ref> == Otro idiomanan comun == === Ingles === Aruba a reconoce Ingles como un idioma internacional, y a exigi pa muchanan siña Ingles for di klas 4 di scol basico. Uzo di Ingles riba e isla ta data for di cuminsamento di [[siglo 19|siglo diesnuebe]], tempo cu e Inglesnan a ocupa [[Kòrsou|Corsou]], Aruba y [[Boneiru|Boneiro]]. Ora cu e gobernacion Hulandes riba e islanan a reanudá na [[1815]], autoridadnan a tuma nota di e uzo ya generalisa di e idioma.<ref name="Putte">{{Cite book |last=Van Putte |first=Florimon |title=Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd |publisher=de Walburg Pers |year=1999 |location=Zutphen |language=nl}}</ref> Fin di añanan 1920 y inicio di añanan 1930 un cantidad grandi di hende cu ta papia Ingles, for di particularmente [[Karibe anglofóniko|Caribe anglofonico]], a wordo treci na e isla durante e añanan di boom di petroli. Hopi di e inmigrantenan aki tabata biba den e area di [[San Nicolas]], caminda [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] tambe tabata situa. Te cu awe, hopi di nan descendiente a keda cu Ingles Crioyo como nan prome idioma.<ref name=":1"/> Aunke Ingles no ta e [[lingua franca]] riba e isla, el a bira un idioma hopi popular bou di e hubentud. Ademas, Ingles ta un di e idiomanan mas importante den economia di Aruba. Un di e sectornan economico principal ta [[turismo]], mientras un cantidad significante di turista ta procedente di Merca y Canada.<ref name=":1"/> Mas recientemente, tin un aumento den uzo di idioma Ingles den enseñansa superior, por ehempel na [[Universidad di Aruba]]. === Spaño === {{wak articulo|Articulo principal: [[Idioma Spaño na Aruba]]}} Prome cu gobernacion Hulandes, Aruba tabata un colonia Spaño di 1499 te 1636. Spaño a bira un idioma importante riba e isla den [[siglo 18|siglo diesocho]] debi na cercania y lasonan economico estrecho cu colonianan Spaño den cercania den loke awor ta [[Venezuela]] y [[Colombia]],<ref name="Putte" /> Door di e localisacion geografico aki di Aruba, awendia hopi Arubiano y inmigrante tambe ta domina Spaño; 85% di e poblacion ta papia Spaño como di dos idioma.<ref name=":0"/> Studiantenan Arubiano ta cuminsa siña e idioma for di klas 5 di scol basico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1291007560|titulo=Languages on Aruba}} {{References}} }} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Idioma]] ----------------------------------------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Hilda de Windt-Ayoubi''' ( ) ta un lingwista, traduktor, outor, poeta, kolumnista i papiamentista di [[Kòrsou]]. lingwista, poeta, pintor i traduktor di The Prophet di Kahlil Gibra == Bida == Hilda Ayoubi a nase i lanta na Kòrsou. Famia di 5 yu muhe di mayornan di Libano. Hilde de Windt-Ayoubi a studia idiomanan ingles i spañó, tambe literatura. Na 2014 a sali e buki 'E Profeta', un tradukshon ku el a hasi di e buki ingles 'The Prophet', obra maestral di e eskritor Kahlil Gibran. Pa esaki el a risibí na 2014 un distinshon di 'The George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair' na e universidat di Maryland. Hilda a skirbi su promé poemanan na 1972, tempu ku e tabata studiante na Nijmegen, Hulanda. Despues e no tabata aktivo mas. Na desèmber 2007 el a kuminsá skirbi atrobe, pero tabata te na 2009, inspirá pa su kolega Robbie Griffith (†), ku el a bolbe kuminsá skirbi i publiká. Su poemanan na ingles, hulandes, spañó i papiamentu ta sali regularmente durante e último dékada den e korant Amigoe. She was born and raised in Curaçao. She was a secondary school teacher and a lecturer at the University in Curacao. Her works include Gedicht (2018) and Geef me je Taal (2019); for her Papiamento translation of Kahlil Gibran’s The Prophet (2014), she was awarded the Kahlil Gibran Chair at the University of Maryland. In 2019 she received UNESCO’s Certificate of Merit for her work on Papiamento.<ref>https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/translingualism-translation-and-caribbean-poetry/ Translingualism, Translation and Caribbean Poetry], Werkgroep Caraibische Letteren (2022)</ref> She writes in Dutch, French, English, Papiamento and Spanish. == Bibliografia == * ''La dislocación de los elementos oracionales y la elipsis en los refranes de La Celestina'' (2011, UoC) * ''Gedicht'' (2018?, kolekshon di poesia) * ''Geef me je taal. Dat ik je beter versta / Duna mi bo idioma. Pa mi por komprondé bo miho'' (2019) * ''Translingualism, Translation and Caribbean Poetry'' (2022, kolekshon di poesia multilingual huntu cu Piet Muysken) Hilda De Windt – Ayoubi, schrijfster, dichteres, columniste, kunstenares en hispaniste uit Curaçao. Ze is bekend vanwege o.a. haar vertaling in haar moedertaal Papiaments van het bekende boek The Prophet van Kahlil Gibran, CDL University Press, verschillende vertalingen van gedichten en haar jarenlange publicaties van gedichten in vier talen in de krant Amigoe op Curaçao. Ze presenteerde op deze middag ook haar Papiamentse vertaling van The Prophet die dit jaar wereldwijd haar 100-jarig bestaan viert en al in 105 talen, waaronder ook het Hindi, is vertaald.<ref>Henk Moeniralam,[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/papiaments-gedicht-moedertaal-van-hilda-de-windt-ayoubi-ook-in-sarnami-vertaald/ Papiaments gedicht ‘Moedertaal’ van Hilda de Windt-Ayoubi ook in Sarnámi vertaald], Werkgroep Caraibische Letteren (2023)</ref> I studied at the Catholic University in Nijmegen, nowadays named Radboud University. I also studied at UoC in Curacao, Dutch Antilles. I have a Master degree in Education with major in the Spanish Language and a Bachelor degree in Public Relations. Further on, I have a minor degree (LO) in English. I have been teaching the Spanish Language and Literature for more than 30 years at a secondary school and also have been teaching Didactics, Analysis of Methods, Spanish Grammar and Oral and Written Communication for more than eight year at University of Curacao. I translated "The Prophet" (by Kahlil Gibran) into the Papiamentu language. This translation was published by the Maryland University Press. For this translation I was granted an award by the George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair for Values and Peace, May, 2014. Further on, I attended an art Academy for four years. As part of a group exhibition I exhibited four times several of my paintings. I write poetry in six languages, Papiamento, Dutch, English, Spanish, Italian, and French. Recently my first poetry book illustrated with twenty of my paintings was published by LM Publishers in the Netherlands. I Master different languages, for example, Dutch, Spanish, English, Papiamentu. Currently, I am also studying different other languages, like Italian, Quechua. I am very interested in promoting and conserving Native Languages. Therefore, my poetry often focuses on native languages. In 2019, my second poetry book that focuses on language will be published. I belief that it is of utmost importance to focus more on Literature (specifically on creative writing) and Art in the education at school.<ref>[https://independent.academia.edu/HildadeWindtAyoubi Hilda de Windt Ayoubi]</ref> {{Appendix}} -------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Sidney M. Joubert''' (☆ [[1939]] na [[Kòrsou]]) ta un dosente, lingwista i papiamentista di [[Kòrsou]]. Na 2023 el a risibí e titulo di ''doctor honoris causa'' di [[University of Curaçao]] pa su kontribushon na [[idioma]] [[papiamentu]]. == Bida == == Bibliografia == * Dikshonario di verso Papiamento-Hulandes NOTES Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC March 20, 2023 REDAKSHON.<ref>[https://kikotapasando.com/2023/03/20/eredoctoraat-voor-sidney-joubert-bij-de-uoc-sidney-joubert-doctor-honoris-causa-bij-de-uoc/ Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC / Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC], Willemstad, 18 maart 2023</ref> Op 16 maart jl. werd tijdens een plechtige openbare zitting van het College van Decanen van de Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (UoC), aan de heer Sidney. M. Joubert, het eredoctoraat verleend. In een volle Aula opende de Rector Magnificus, dr. Francis de Lanoy, deze plechtige zitting, waarbij hij alle aanwezigen in de zaal welkom heette, in het bijzonder de heer Joubert en de twee paranimfen, mevrouw Lucille Berry-Haseth en de heer Edward John Joubert, die hem flankeerden tijdens deze plechtigheid. De decaan van de Algemene Faculteit, drs. Adriënne Fernandes, nam vervolgens het woord, en ging kort in op de redenen die voor de Algemene Faculteit aanleiding waren om de heer Sidney Milton Joubert voor te dragen als kandidaat voor het eredoctoraat. Zij gaf aan dat de heer Joubert over een tijdsbestek van vijftig jaar, zich bijzonder verdienstelijk heeft gemaakt voor de gemeenschap, op het gebied van taalkunde van het Papiamentu. Bovendien wees zij erop dat de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan is. Het eredoctoraat, zo vervolgde zij, wordt als welverdiend eerbetoon aan deze kandidaat verleend voor zijn zeer uitzonderlijke prestaties in het kader van culturele en academisch gerelateerde verdiensten. De heer Joubert, met zijn talrijke merites is van bijzondere betekenis voor de Algemene Faculteit, die taal, literatuur en cultuur centraal stelt, de lerarenopleiding Papiamentu aanbiedt en een leerstoel heeft gerelateerd aan het bestuderen en verwerven van Papiamentu. Het is dan ook niet verwonderlijk dat vanuit deze faculteit de rol van het Papiamentu als algemene omgangstaal in de Curaçaose samenleving, met deze erebenoeming, bekrachtigd en versterkt wordt. Vervolgens nam de Rector Magnificus het woord, die na verwijzing naar de mogelijkheid die de Landverordening Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (LuoC) biedt (art. 37 lid 2), de heer Sidney M. Joubert en zijn twee paranimfen naar voren riep om hen ten overstaan van het College van Decanen de bul te overhandigen. Prof. dr. Ronald Severing, verbonden aan de Algemene Faculteit, en promotor van Sidney Joubert bij deze plechtigheid, sprak bij de laudatio, lovende woorden uit, verluchtigd met een powerpoint, met afbeeldingen van werken van de heer Joubert. Hij gaf aan dat de heer Joubert een fervente taaldeskundige en in het bijzonder een verwoede Papiamentist is. Eerder was hij docent Spaanse taal- en letterkunde op de middelbare school en de UNA en tevens beëdigd vertaler en lexicograaf. Hij werd bij de oprichting van het overheidsbureau Sede di Papiamentu (1983) aangesteld om aan een vocabulaire van het Papiamentu te werken. Sindsdien zijn er van zijn hand ten behoeve van het Papiamentu, vocabulaires (1988, 1990) verschenen en verder woordenboeken in druk (1991, 1999, 2007), met supplementen (1997), een taalgids Papiamentu voor toeristen (1994), digitale woordenboeken (2002), online versies (Google Chrome, Microsoft Edge, Mozilla Firefox en Safari) en achtereenvolgende spellingcheckers Papiamentu voor Microsoft Office (2003-2014) Windows 98-8.1 (2001, 2007, 2014). Naast kenner van de taalkunde van het Papiamentu en de autoriteit op het gebied van de gemeenschappelijke Papiamentse woordenschat, is de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan, blijkens de omvangrijke driedelige gezamenlijke uitgave in het Papiamentu, Pa saka kara (1109 pp., 1983); ook verzorgde hij met auteursgroepen tweetalige Nanzi-boeken (2005, 2019). Hij is Papiamentu-connaisseur bij uitstek, getuige de talrijke publicaties van zijn hand en ook samen met lokale en buitenlandse deskundigen. Hij heeft zich bekwaamd en intensief ingezet voor het promoten van de studie, kennis en correct gebruik van het Papiamentu vanaf begin zeventiger jaren tot heden. Hij is ook medeverantwoordelijk voor de meer dan 400 woorden Antilliaans-Nederlands die in het Groene Boekje zijn opgenomen. Gedurende een aantal jaren, zijn de krantenteksten van het Antilliaans Dagblad en de Amigoe verzameld. Uit die verzameling zijn door onder andere de heer Joubert karakteristieke woorden geselecteerd die in het Groene boekje terecht zijn gekomen als: empaná, blenchi, dushi, karkó en snèkbar. Tevens is hij vanaf het begin (1999) tot recentelijk (2018) betrokken geweest bij de samenstelling van het Papiamentu-dictee en ook als jurylid van het jaarlijkse Diktado Nashonal Papiamentu in de aula van de UoC. De eredoctor is reeds meerdere malen eervol onderscheiden en heeft meervoudig eerbewijs mogen ervaren vanuit diverse maatschappelijke en academische instituties. Na de laudatio van zijn promotor kreeg dr. Sidney Joubert het woord van de rector. Hij liet weten dat toen hij van zijn benoeming op de hoogte werd gesteld, verrast was en zeer geëmotioneerd raakte. Hij dankte dan ook allen die betrokken waren vanaf de voordracht tot aan zijn benoeming. Hij vertelde hoe zijn belangstelling voor het Papiamentu begon. Dat gebeurde tijdens de colleges die hij volgde bij drs. Raúl Römer aan de Universiteit van Amsterdam. Raúl Römer onderzocht het Papiaments als toontaal. Joubert gaf voorbeelden als mata (plant) en mata (doden). Er was verschil in toon, hoog laag en laag hoog te horen. Op Curaçao werd Antoine Maduro zijn leermeester, waar hij ook mee samen werkte. Hij werd al snel door de overheid in twee opeenvolgende spellingcommissies voor het Papiamentu benoemd, in de commissie Römer en de commissie Jonis. Bij het Buki di oro, het gouden boekje met de officiële spelling van de overheid (2009), had hij ook zitting in de commissie die het werk voorbereidde. Na dit dankwoord en bijzonderheden over zijn werk, sloot de Rector Magnificus de officiële zitting. In het informele deel dat daarop volgde, spraken beide paranimfen de pas gedoctoreerde promotus toe. Lucille Berry-Haseth wees op haar lange vriendschap met de gepromoveerde en hun samenwerking op het gebied van Papiamentu. De laatste tien jaar hebben zij zich samen met een redactieteam beziggehouden met een verklarend woordenboek Papiamentu. Zij sloot af met een prachtige voordracht van het gedicht Oda na Sidney, dat zij eerder (2018) aan hem opdroeg. Vervolgens wist paranimf Edward John te vertellen dat zijn vader bekend stond als de leraar Spaans van het Peter Stuyvesant College. Hij vond het een eer dat hij de paranimf mocht zijn bij de promotie van zijn vader. Het informele deel werd afgesloten met een voordracht door Gregory Berry, die bij het publiek erg in de smaak viel met humoristische teksten uit de Papiamentu-literatuur van Guillermo Rosario, Pierre Lauffer en Elis Juliana. Het geheel werd afgesloten met een geanimeerde receptie op de patio van de Universiteit van Curaçao. {{Appendix}} ---------------- '''Frank Martinus Arion''', pseudónimo di '''Frank Efraim Martinus''' (n. [[17 di desèmber]] [[1936]] na [[Kòrsou]] - f. [[28 di sèptèmber]] [[2015]]) tabata un eskritor, poeta i lingwista [[Antias Hulandes|antiano]]. E tabata skirbi obranan tantu na idioma [[hulandes]] komo [[Papiamentu]]. Su obra mas famoso ta e novela ''Dubbelspel'' (Changá). E ta konosí tambe pa su investigashon di e orígen di Papiamentu i pa su empeño pa uso di Papiamentu komo idioma di instrukshon. == Biografia == Frank Martinus Arion a nase na 1936 i ta un di tres yu di Minuel Martinus Arion i Marina Jansen di bario di Buena Vista, [[Willemstad]]. Poko despues di su nasementu e famia ta muda pa [[Aruba]], unda su tata a wòrdu empleá pa e refineria [[Lago Oil & Transport Company|Lago]]. Ku kuater aña su mama i un ruman ta fayesé den un aksidente di tráfiko, despues di kual e ku su otro ruman a wòrdu mandá bek Kòrsou i alohá serka varios miembro di famia. Frank Martinus Arion a lanta den bario di [[Otrobanda]]. Fo'i skol básiko su talento pa skirbimentu a keda manifesta; den su último aña na skol básiko e ta gana e Premio Neerlandia pa e mihor ensayo na hulandes. Frank was een heel goede leerling. Hij mocht op de lagere school een aantal klassen overslaan. Durante su tempu na skol e ta kuminsa usa e nòmber Frank Efraim Martinus pa motibu di e laso ku su tata tabatin ku e [[partido polítiko]] [[Partido Nashonal di Pueblo|PNP]]. E no tabata deseá di wòrdu asosiá ku e aktivismo polítiko di su tata; te añanan 50 e ta usa su fam original pa publikashon di su promé obranan. Na kabamentu di skol sekundario na 1955, Arion ta muda pa [[Hulanda]] unda e ta studia idioma i literatura hulandes na [[Universidat di Leiden]]. Durante su temporada na universidat ela lanta e komunidat studiantil "Baranka Antilliana", kual tabata fungi komo refugio pa studiante prosedente di [[Antias Hulandes]], manera e mes. Tambe den e époka aki e tabata skirbi un seri di poema, kualnan a sali publika pa prome bes den e revista "Antilliaanse Cahiers" komo kolekshon titulá ''Stemmen uit Afrika''. ----- Na zijn schooltijd verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal- en letterkunde ging studeren aan de Universiteit Leiden. Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die, net als hijzelf, afkomstig waren uit de Nederlandse Antillen. Ook schreef hij in deze jaren een reeks gedichten, die in 1957 voor het eerst als bundel onder de titel Stemmen uit Afrika werden gepubliceerd in het tijdschrift Antilliaanse Cahiers. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het mede door hem opgerichte tijdschrift Encuentro Antilliano. Ook las hij regelmatig voor in het programma van de Nederlandse buitenlandse radio. Kort voor het einde van zijn studie onderbrak hij deze en keerde voor enige tijd terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij onderzoek deed naar de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiamentu. Hij publiceerde de resultaten van dit onderzoek in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch verder te studeren en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij het Instituut voor Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam.[2] Onder invloed van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel, waarin hij aan de hand van vier mannen die domino spelen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen in die tijd. Via de personages in de roman heeft Arion kritiek op de rebellen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen.[3] De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs. Arion doneerde het prijzengeld van 1000 ƒ aan de strijd tegen het apartheidsbeleid in Zuid-Afrika. In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam, waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin.[4] Vertaald met www.DeepL.com/Translator (gratis versie) de.wiki: Na zijn afstuderen verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal en Nederlandse letterkunde begon te studeren aan de Universiteit van Leiden . Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die net als hij uit de Nederlandse Antillen kwamen . Hij schreef in deze jaren ook een reeks gedichten, die in 1957 als bundel verscheen onder de titel Stemmen uit Afrika in het tijdschrift Antilliaanse Cahierswerden voor het eerst gepubliceerd. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het dagblad Encuentro Antilliano , waarvan hij medeoprichter was . Ook gaf hij regelmatig lezingen in het Nederlands buitenlands radioprogramma . Kort voor het einde van zijn studie brak hij het af en keerde voor een tijdje terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij zich bezighield met de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiaments. De resultaten van dit onderzoek publiceerde hij in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch zijn studie voort te zetten en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij de afdeling Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam . [2] Onder de indruk van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao, begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel , waarin hij aan de hand van het voorbeeld van vier dominospelende mannen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen op die tijd. Via de personages in de roman uit zich Arion kritisch over de opstandelingen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen. [3]De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en CW van der Hoogtprijs . Arion doneerde het prijzengeld van ƒ 1000 om de apartheid in Zuid-Afrika te helpen bestrijden . In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam , waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap van de stad. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin (in het Engels: "Farewell to the Queen"). [4] In 1975 ging Arion naar Zuid-Amerika, waar hij een aanstelling als docent aanvaardde aan een instituut voor de opleiding van leraren in de Nederlandse kolonie Suriname , die net onafhankelijk werd. Hier trouwde hij ook met zijn vrouw Trudi Guda, met wie hij twee kinderen zou verwekken. In 1980, na de machtsovername van Desi Bouterse , verliet het gezin Suriname en keerde terug naar Arion's thuisland Curaçao. Daar werkte hij aan de standaardisatie van het Papiaments en begon hij opnieuw onderzoek te doen naar de oorsprong ervan. Hij was vooral geïnteresseerd in de overeenkomsten tussen het Papiaments en de varianten van het Kaapverdiaans Creools, die worden gesproken op de eilanden voor de westkust van Afrika. Ook voerde hij campagne voor de invoering van het Papiaments als basisschooltaal op Curaçao, waardoor hij soms in conflict kwam met de lokale autoriteiten. In dit kader schonk hij in 1987 de particuliere basisschool Skol Humanistiko Erasmo , waar lessen werden gegeven in Papiaments. [5] Gedurende deze tijd begon Arion meer politiek betrokken te raken, wat culmineerde in de oprichting van zijn eigen partij, de Kambio Radical ("Radical Reversal", kortweg KARA) in 1988. KARA kreeg echter nooit genoeg stemmen om een ​​zetel in het parlement van het eiland te winnen. [6] In 1996 promoveerde Arion aan de Universiteit van Amsterdam. Zijn proefschrift was getiteld De kus van een slaaf. Papiaments West-Afrikaanse connecties en de oorsprong van het Papiaments en andere talen verkend. Hij bracht onder meer de stelling naar voren dat het Papiaments sterker dan voorheen bekend was beïnvloed door de geheime taal Guene, die door de plantageslaven van Curaçao werd gebruikt. Daarnaast heeft het Guene ook andere Caribische talen beïnvloed en zelfs de Engelse en Nederlandse taal. [7] == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doktoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (kontiniendo: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'') * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Mira tambe == * [[Gueni]] {{Commonscat|Frank Martinus Arion}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =191263500|titulo=Frank Martinus Arion}} {{References}} ;Lista di fuente * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3, pág. 405–410. * Wim Rutgers: ''Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba'', Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, pág. 272. * B. Jos de Roo: ''Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958'', Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam (2014), ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. Den: ''A History of Literature in the Caribbean''. Tomo 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia (2001), ISBN 90-272-3448-5, pág. 362. * ''Schrijver Frank Martinus Arion overleden''. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * ''Writer Frank Martinus Arion Passed Away'', Curacaochronicle.com (28 di sèptèmber 2015}}</ref> * ''Frank Martinus Arion geeft lintje terug'', Trouw.nl. (16 di desèmber 2008) }} {{DEFAULTSORT:Arion, Frank Martinus}} [[:Category:Ganador premio Cola Debrot]] [[:Category:Hende]] [[:Category:Kòrsou]] == Referensia == * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 407–408. * Wim Rutgers: Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba. 1. Auflage. Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, S. 272. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 408–409. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 410. * B. Jos de Roo: Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958. Hrsg.: Universiteit van Amsterdam. 1. Auflage. Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam 2014, ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. In: A History of Literature in the Caribbean. Band 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia 2001, ISBN 90-272-3448-5, S. 362. * Schrijver Frank Martinus Arion overleden. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * Frank Martinus Arion geeft lintje terug. In: trouw.nl. 16. Dezember 2008, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). == Weblinks == {{Commonscat}} [[:Category:Korsou]] [[:Category:Eskritor]] [[:Category:Hende]] Kort na de geboorte verhuisde het gezin naar Aruba, waar de vader een baan had aanvaard bij een plaatselijke oliemaatschappij. Toen hij vier jaar oud was, stierven Arions moeder en jongere broer bij een ongeval, waarna Frank en zijn zus werden teruggestuurd naar Curaçao, waar ze onderdak vonden bij verschillende familieleden. Zijn schrijftalent bleek al toen hij op de lagere school zat; in het laatste jaar van de basisschool won hij de Neerlandiaprijs voor het beste essay in het Nederlands. Tijdens zijn schooltijd begon hij de naam Frank Efraim Martinus voor zichzelf te gebruiken. De achtergrond was de politieke betrokkenheid van zijn vader bij de Nationale VolkspartijCuraçao, waardoor de naam "Arion" bekend werd bij veel bewoners van het eiland. Frank wilde echter niet geassocieerd worden met het politieke activisme van zijn vader; pas in de jaren vijftig gebruikte hij zijn oorspronkelijke achternaam weer voor de publicatie van zijn eerste werken. [1] '''Frank Martinus Arion''', seudónimo de '''Frank Efraim Martinus''' ([[Curazao]], [[17 de diciembre]] de [[1936]]-[[28 de septiembre]] de [[2015]])<ref name=fallece>{{cita noticia|título=Writer Frank Martinus Arion Passed Away|url=http://curacaochronicle.com/local/writer-frank-martinus-arion-passed-away/|fechaacceso=29 de septiembre de 2015|obra=curacao chronicle|fecha=28 de septiembre de 2015|idioma=inglés}}</ref> fue un escritor antillano. En 1955 se trasladó a los [[Países Bajos]] para estudiar letras neerlandesas en la Universidad de Leiden. En 1981 volvió a instalarse en su ciudad natal, tras residir unos años en [[Paramaribo]] ([[Surinam]]). Fue un fuerte promotor del [[papiamento]]. Hij werkte in Nederland , Suriname en de Nederlandse Antillen en schreef in het Nederlands en Papiaments . De roman Dubbelspel (nl) (1973) is zijn eerste boek en zijn grootste publiekssucces. == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' (Changa)<ref>[http://www.diegopuls.com.ar/index.php?option=com_content&task=view&id=112&Itemid=39&lang=es Doble juego, fragmento traducido al español (inédito)]; visitado el 21 de febrero de 2012</ref> *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doctoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (contiene: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'' * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Referencias== {{listaref}} == Link eksterno == *{{Enlace roto|1=[http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 página web sobre Arion del Fondo de las Letras Neerlandesas (en inglés)] |2=http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 |bot=InternetArchiveBot }} ------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Abraham Daniel Jesurun''' (n. [[20 di aprel]] 1839 na [[Korsou]] - f. [[20 di mart]] [[1918]] na [[Korsou]]) tabata un ....... [[Kòrsou]]. == Biografia == Jesurun a nase na aña 1939 na Willemstad. * Kasa ku Rachel David Capriles na 1880. * Na 1905 elegi Presidente di KVK Korsou. van 1884 tot 1919 In het grote boek over de History of the Jews of the Netherlands Antilles (1970) wordt Abraham Daniel Jesurun (1839-1918) ‘Curaçao’s then most cultured man’ genoemd, die verschillende talen in woord en geschrift beheerste. Hij wordt bijvoorbeeld een ‘specialist in Papiamento’ genoemd (Emmanuel & Emmanuel 1970, 1: 411, 454). Jesurun blijkt een belangrijk man geweest te zijn op Curaçao. Zo was hij secretaris-directeur van de Aruba Phosphaat Maatschappij, vele jaren voorzitter van de Kamer van Koophandel en Nijverheid en directeur van de Curaçaosche Bank. Ook is hij lid van de Koloniale Raad geweest en bestuurslid van het Geschied-, Taal-, Land- en Volkenkundig Genootschap te Willemstad. Voor al die activiteiten is hij onderscheiden: hij werd eerst ridder in de orde van OranjeNassau (1908), later officier (1913). In de serie ‘beroemde personen’ werd er in 1998 een postzegel met zijn beeltenis erop uitgebracht. <ref> ''Jan Noordergraaf'', [https://www.ivdnt.org/images/stories/onderzoek_en_onderwijs/publicaties/trefwoord/Papiaments_def.pdf Lexicografie op Curacao: Abraham Jesurun en zijn woordenlijst van het Papiaments (1898)]</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=it|oldid =129014577|titulo=Emilio Teza}} {{References}} }} [[:Category:Linguistica]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62275387|titulo=Dialect}} {{References}} }} [[:Category:Idioma]] ------- {{Variante|a}} [{Databox}} '''Pidgin''' ta e idioma ---------------- {{Databox}} E '''álfabèt latin''' ta un [[álfabèt|skritura alfabétiko]] foi kual den kurso di [[siglo]]nan a desaroyá un kantidat di álfabèt pa uso den kasi tur idioma skirbi den hemisferio oksidental, prinsipalmente na Nort i Sur Amerika, kasi henter [[Oropa]], Afrika supsahara i un kantidat di pais asiatiko na Oustralasia i Asia Sentral. E skritura latin tin e kantidat di usuario mas grandi na mundu. E skritura latin e ta forma e base di e [[Alfabèt Fonétiko Internashonal]] (IPA), i e 26 lèter mas komun ta e lèternan di e [[ISO basic Latin alphabet]]. E ta un álfabèt bikamaral di trinta lèter, kreá fin di siglo nuebe den imperio búlgaro (e aktual [[Nort Macedonia]]), pa e disípulonan di pader Cyrille òf posiblemente Clément d'Ohrid (e promé obispo di e iglesia ortodokso di [[Bulgaria]]) i ta basá riba e álfabèt [[Gresia|griego]] i glagolítiko. Ainda na komienso di siglo 21 ta usa e [[álfabèt siríliko]] den un kantidat di [[idioma slaviko]], entre otro búlgaro, masedoniano, [[idioma montenegrino|montenegrino]], servio, ukraniano, ruso i bieloruso. Bou influensia [[Rusia|ruso]] e ta komun tambe den hopi idioma ku no ta idioma slaviko manera [[kazachs]], [[idioma kirguis|kirguis]], [[tatar]] (idioma [[Turkia|turko]]), [[tajikistano]], [[idioma mongoles|mongoles]] inkluso hopi otro idioma chikitu. Te [[1859]] e tabata e skritura di e [[idioma rumano]] i den e antiguo [[Moldavia]] tabata skirbi e [[idioma moldaviano]] (un [[dialecto|dialekto]] rumano) ku un álfabèt siríliko. * Het Latijns schrift[1] is een alfabetisch schrift waarvoor in de loop der eeuwen een aantal alfabetten zijn ontwikkeld voor gebruik in vrijwel alle westerse geschreven talen, voornamelijk Noord- en Zuid-Amerika, bijna heel Europa, Sub-Saharaans Afrika en een aantal Aziatische landen in vooral Australazië en Centraal-Azië. Het Latijns schrift heeft het grootste aantal gebruikers ter wereld.[2] * '''Latin script''', also known as '''Roman script''', is a set of graphic signs ([[Writing system#General properties|script]]) based on the letters of the [[classical Latin alphabet]]. This is derived from {{cns|a form of the [[Cumae alphabet|Cumaean Greek]] version of|date=September 2021}} the [[Greek alphabet]] used by the [[Etruscan civilization|Etruscans]]. Several [[Latin-script alphabet]]s exist, which differ in graphemes, collation and phonetic values from the [[classical Latin alphabet]]. The Latin script is the basis of the [[International Phonetic Alphabet]], and the 26 most widespread letters are the letters contained in the [[ISO basic Latin alphabet]]. Latin script is the basis for the largest number of alphabets of any [[writing system]]{{sfn|Haarmann|2004|p=96}} and is the [[List of writing systems by adoption|most widely adopted]] writing system in the world (commonly used by about 70 percent of the world's population). Latin script is used as the standard method of writing in most Western, Central, as well as in some Eastern European languages, as well as in many languages in other parts of the world. ----------------- 2kb87r3aba2by2he4t5xrhxs88isoae 203654 203653 2026-09-09T12:42:34Z Caribiana 8320 203654 wikitext text/x-wiki * [https://www.ea.aw/pages/wp-content/uploads/2019/09/Literatura-na-papiamento-havo.pdf Literatura na papiamento] nieuw: [[diptongo]] - [[triptongo]] - [[gramatika]] - [[frase]] - [[silaba]] - [[semántika]] - [[suheto]] - [[supstantivo]] - [[athetivo]] - [[verbo]] - [[vocal]] - [[consonante]] - [[sufiho]] - [[atverbio]] - [[koma]] - [[pronòmber]] - [[singular]] - [[plural]] ------------------------- {{infobox organisacion |variante = c | nomber = Wintertuin Curacao | funda = 2017? | fundado= Joeri Oltheten | sede = [[Willemstad]] | pais = {{CUW}} | director = Joeri Oltheten | website = https://wintertuincuracao.org/ }} '''Wintertuin Curacao Festival''' ta un festival di literatura, kontamentu di storia i arte di tarima na Kòrsou. E ta tuma luga anualmente i ta e festival literario mas grandi di [[Islanan ABC]]. Organisado di e festival ta Fundashon Wintertuin Curaçao, funda na 2017 komo un organisashon ruman independiente di Wintertuin na Hulanda.<ref>[[citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2026/09/05/wintertuin-bouwt-aan-nieuwe-generatie-curacaose-schrijvers-en-artiesten-talent-alleen-is-niet-genoeg/|auteur=Dulce Koopman|titel=Wintertuin bouwt aan nieuwe generatie Curaçaose schrijvers en artiesten: ‘Talent alleen is niet genoeg’|werk=ntr caribean|datum=2025-09-05|bezochtdatum=2026-09-09}}</ref> organisashon literario na Willemstad, [[Kòrsou]]. * Joeri Oltheten is initiatiefnemer en directeur van Wintertuin Curacao.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/23046-curacao-doughnut-economy ], (29 di yanuari 2021)</ref> Wintertuin Curaçao ta aktivo for di 2017 komo organisashon ruman di Wintertuin, trahando pa fortalesé e infrastruktura literario den region di Karibe. Ku enfoke riba literatura i kontamentu di kuenta, e fundashon ta duna e kuentanan di habitantenan di e isla un lugá sentral den tantu e kultura oral komo skirbí di Kòrsou.<ref name="nl">https://wintertuin.nl/productie/wintertuin-curacao/ Wintertuin Curaçao], wintertuin.nl</ref> Aunke nos ta kolaborá estrechamente, Wintertuin i Wintertuin Curaçao ta dos fundashon separá, kada un ku su propio tim i enfoke. Huntu, nos ta komprometé na fortalesé e sektor literario di Kòrsou i oumentá akseso na e paisahe literario hulandes pa eskritornan talentoso di e isla.<ref name="nl"/> ==Notes== Fundashon Wintertuin Curaçao ta konektá hende pa medio di kuenta i literatura. For di 2017, nos a dediká na desaroyo di talento, proyektonan di komunidat i eventonan.<ref>https://cultuuragenda.com/wintertuin-curacao/ </ref> Nos ta ofresé eskritornan espasio pa eksperimentá i un plataforma pa topa otro. Nos ta entrená nan den desaroyá un práktika profeshonal independiente. Nos proyekto mas konosí probablemente ta Wintertuin Curaçao Festival, ku ta tuma lugá anualmente for di 2019. *Kurá di Kuenta* ta un proyekto di kontamentu di kuenta ku ta enbolbí hende grandi ku a resultá den seis publikashon te awor. Nos ta kolabora ku otro paisnan den e region—manera riba e proyekto di partisipashon di herensia *100 Opheto*—i asta ku otro kontinentenan, manera por mira den e plataforma di interkambio literario *Transatlantic Relatives*. Hunto cu nos coleganan na Hulanda, nos ta publica bukinan di autornan local, cu ta varia di nombernan estableci te na talentonan emergente. Nos proyektonan hopi bia ta multidisiplinario i sorprendente. --------------- nl.wiki: Wintertuin is een literatuurorganisatie in de Nederlandse stad Nijmegen. Wintertuin organiseert literatuurprogramma's, workshops, industriedagen en literatuurfestivals, waaronder het jaarlijkse Wintertuinfestival in Nijmegen, en de Industriedag (voorheen bekend als Nieuwe Types) waar de toekomst van literatuur besproken wordt. Wintertuin onderhoudt warme banden met zusterstichting Wintertuin Curaçao. Daarnaast geeft Wintertuin diverse werken van Curaçaose schrijvers uit.[https://wintertuin.nl/productie/wintertuin-curacao/] ------- Leaving from living in a small apartment in Amsterdam, Oltheten had a chance to start with Wintertuin in Curaçao. Wintertuin is a literature organization which does lots of work in literature and story telling and the idea was to start some projects in Curaçao. I set up the foundation Wintertuin Curaçao and my first project became “Kurá di kuenta”. It is about stories of the elderly and it fits with our oral tradition. We have an aging population where a lot of people live in isolation. We have done “Kurá di kuenta” 4 to 5 times and it is a great thing to do.<ref name="Joeri">[https://share2uplift.org/influencer-joeri-oltheten/ Influencer Joeri Oltheten], share2uplift.org (desèmber 2020)</ref> We have also organized festivals and an international writing course, where spoken word artists from Holland and Belgium were presenting their poetry skills and enabling local artists.<ref name="Joeri"/> Projects: * 2024: Wintertuin Curacao Festival bij Lanthuis Vredenberg.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/30067-literatuur-en-meer-op-wintertuin-curacao-festival (23 di septemper 2024)</ref> Wintertuin Curaçao Festival is the largest annual literary festival of the ABC islands. The first edition took place in 2019 at the National Library of Curaçao. Wintertuin Curaçao has grown into a breeding ground for new writing talent, such as [[Ange Jessurun]] (Faya Lobi, 2022), [[Maghalie van der Bunt-George]] (Oro is goud, 2023) and [[Etienne Ys]] (De Barmhartige Staat, 2024).<ref>https://wintertuincuracao.org/project/wintertuin-curacao-festival-2/</ref> one of the Caribbean’s premier annual festival for literature, storytelling and performing arts. The Wintertuin Curaçao Festival celebrates cultural diversity and a vibrant reading culture through powerful stories. * project FLI: Future Language Innovation FLI<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/30786-verbinding-door-taal Verbinding door taal], [[Antilliaans Dagblad]] (22 di februari 2025)</ref> * LengaGPT <ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/30813-wintertuin-lanceert-lengagpt (28 di februari 2025)</ref> * kurso di tradukshon * Creative writing academy Curacao {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] [[:Kategoria:Papiamento]] [[:Kategoria:Kultura di Kòrsou]] ------------------------ {{Appendix|1=|2= '''Literatuur''' * Martinus, Frank (1996), ''The kiss of a slave: Papiamentu’s West-African connections'', Universiteit van Amsterdam * Hartog, Johannes (1961, p 433), ''Curaçao: Van kolonie tot autonomie III, Vol.I,'', De Wit. '''Bronnen en voetnoten''' * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=|titel=|oldid=|datum=}} {{References}} }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Hulandes Caribeño''' of '''Hulandes Antiano''' ta un variante di [[idioma]] [[Hulandes]] cu a desaroya? na e [[Islanan ABC]], islanan perteneciente na Caribe Hulandes. Por considera esaki como un dialecto regional di Hulandes.? Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. == Contexto == E poblashon lokal i papiadónan hulandes riba Islanan ABC tabata papia i skirbi hulandes mesklá ku konstrukshonnan i palabranan for di papiamentu i otro idiomanan: “hopi plaka verdienen” (pap.: hopi sèn); “kabrieten in de koor” (Pap.: cabritonan den cura); y “een pastechi eten” (Come un pastechi) (Pap.: pasty). E uso aki a bira konosí komo Hulandes Antiano.<ref>[[Ronald Severing|Severihng, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden], literatuurgeschiedenis.org</ref> E norma den polítika di gobièrnu pa loke ta trata hulandes a kambia. E norma di idioma no ta limitá mas na Hulanda, sino tambe na Vlaanderen i e teritorionan den eksterior: e islanan kaminda palabranan hulandes antiano a originá ku no ta aparesé na Hulanda mes, i tambe na Sürnam independiente, kaminda ta usa hulandes surinam. E atenshon kresiente aki pa variedatnan di hulandes, pa multilingualismo, i pa interpretashon kultural a kondusí na inklushon di palabranan for di hulandes karibense den e vokabulario ofisial di e idioma hulandes. A base di un base di dato di palabra di korantnan na idioma hulandes riba e islanan, a hasi un selekshon di mas ku 400 palabra. E palabranan Hulandes Caribense aki, cu a wordo agrega na e Buki Berde di 2015, no ta aparece den Hulandes Standard. Por haña palabranan manera dushi (dushi, dushi), botika (botika kombiná ku botika), ayó (saludo), i eilandsraad (un tipo di konseho munisipal riba e islanan). Anteriormente, na 2005, alrededor di 500 palabra hulandes surinam a aparesé den e lista aki: afingisoep (sòpi di yuka), husselen (scrabble) i Sranan (krioyo surinam). Komo ku Antia no ta eksistí mas i Sürnam, ku Hulandes komo idioma ofisial, a bira miembro asosiá di Union di Idioma Hulandes, e término Hulandes Karibense ta wòrdu usá mas i mas pa e idioma Hulandes riba e islanan i na Sürnam. {{Appendix}} ----- Caribisch-Nederlands is de taalvariant van het Nederlands die gesproken wordt in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Deze variant wijkt op verschillende punten af van het Europees-Nederlands, zowel in uitspraak als in woordkeuze en grammatica. Op de Benedenwindse Eilanden (Aruba, Bonaire, Curaçao) is Papiaments de meest gesproken moedertaal, terwijl op de Bovenwindse Eilanden (Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius) Engels vaker de moedertaal is. ==Verschillen met Europees-Nederlands==: *Uitspraak: Er zijn verschillen in de uitspraak van klinkers en medeklinkers, en de intonatie kan anders zijn. * Woordenschat: Er zijn specifieke woorden en uitdrukkingen die in het Caribisch-Nederlands gebruikt worden, maar niet of minder vaak in Europees-Nederlands. * Grammatica: Er kunnen kleine grammaticale verschillen zijn, bijvoorbeeld in de volgorde van woorden of in het gebruik van bepaalde werkwoordstijden. * Invloed van andere talen: Papiaments: Op de ABC-eilanden heeft het Papiaments een grote invloed op het Nederlands. Veel Caribisch-Nederlandse woorden en uitdrukkingen zijn ontleend aan het Papiaments. Engels: Op de Bovenwindse eilanden heeft het Engels een grotere invloed. Ook hier zijn er invloeden merkbaar in de woordenschat en grammatica. * Onderwijs: In het basisonderwijs op de Benedenwindse eilanden wordt steeds meer onderwijs gegeven in het Papiaments. Het Nederlands wordt vaak als vreemde taal aangeboden. In het middelbaar onderwijs is het Nederlands wel de instructietaal. Op de Bovenwindse eilanden wordt in toenemende mate Engels gebruikt als instructietaal, ook in de Nederlandstalige scholen. * Conclusie: Caribisch-Nederlands is een levendige en diverse taalvariant die zich aanpast aan de lokale context en invloeden van andere talen ondergaat. ------ Hulandes ta un idioma oficial den Caribe Hulandes.<ref>https://taalunie.org/dossiers/22/nederlands-in-het-caribisch-gebied-en-suriname ]</ref> Omdat Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk geen omgangstaal is, maakt het onderwijs daar de omslag van moedertaalonderwijs Nederlands naar een vreemde taal aanpak. Hulandes semper tabata un idioma minoritario. Habladónan di Papiamentu tin bia ta konsiderá e Antianonan di abla Hulandes komo show-off, imitadó di e Hulandesnan. E label ey ta mas fuerte ora hende no ta dispuesto pa papia Papiamento. <ref>Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> Hulandes Antiano ta wòrdu distinguí for di Hulandes Standart pa e aksento. Bakhuis ta agregá ku Antianonan tambe ta agregá palabranan Papiamentu, ta konhugá verbonan Papiamentu na e manera Hulandes, i ta usa zonidonan típiko. Esaki ta conduci na frasenan manera: “Ai no,” “mi tin” “hopi,” “sakeerd” hopi potret pero nan ta “hodidu”! -- nl.wiki:[[:nl:Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden]]Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. Op de Benedenwindse ABC-eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) is de moedertaal vaak Papiaments, en op de Bovenwindse SSS-eilanden (Sint Maarten, Saba en Sint Eustatius) Engels. {{Appendix}} '''Caribisch‑Nederlands''', ook wel bekend als '''Antilliaans Nederlands''', is een in de ABC‑eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) gesproken vorm van het Nederlands, die sterk beïnvloed is door talen zoals Papiamento en Spaans. Het wordt gebruikt door Nederlandssprekenden op de eilanden, en bevat vaak woorden en zinsconstructies uit het Creooltaal Papiamento en regionale varianten. ==Gebruik en kenmerken== Spraak en schrijfwijze van Nederlands op de ABC‑eilanden mengen reguliere Nederlandse zinnen en woordenschat met Papiamentstalige of lokale uitdrukkingen. Voorbeelden hiervan zijn: * “hopi plaka verdienen” (veel geld verdienen) * “kabrieten in de koraal” (geiten op de erf) * “een pastechi eten” (een pasteitje eten) Dergelijke constructies behoren tot typische voorbeelden van Antilliaans Nederlands, waarin Papiamentse woorden (zoals hopi, plaka, pastechi) direct geïntegreerd zijn in het Nederlands. ==Sociolinguïstische context== In de lagen van de bevolking waar Nederlands als thuistaal wordt gesproken — vaak binnen families of in het onderwijs — wordt deze variant beschouwd als “tropisch Nederlands”. Sprekers worden in Nederland soms als dialectisch afwijkend ervaren en kunnen als “makamba” (Nederlander) worden bestempeld, vooral wanneer zij geen Papiamento spreken.<ref name="ntr">Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> De variant is te herkennen aan: *het gebruik van Papiamentse werkwoorden en woorden, *typische accenten, klankkleur en uitspraak, *de toepassing van regionale grammaticale structuren, zoals in: Ai no, ik heb hopi veel foto’s gesakeerd, maar ze zijn hodidu! == Aantal sprekers en taalgebruik == Hoewel het Nederlands in de Caribische delen van het Koninkrijk officieel is, wordt het meestal als tweede of derde taal gebruikt: in het dagelijks leven domineren Papiamento, Spaans en Engels. Op Bonaire is Nederlands moeders­taal voor ongeveer 15 % van de bevolking (2021), Spaans is even frequent; op Sint Eustatius en Saba ligt dat rond 4 % <ref>https://longreads.cbs.nl/the-caribbean-netherlands-in-numbers-2022/what-percentage-of-the-population-speaks-dutch/</ref> ==Identiteit en perceptie== De variëteit speelt een rol in identiteitsconstructie. Nederlandssprekende Antillianen voelen zich soms “niet helemaal thuis” in Nederland of in de Papiamentstalige gemeenschap, juist vanwege de gemengde taalstijl. Taalpuristen waarschuwen tegen het gebruik van Engelse of Spaanse leenwoorden in Papiamento, terwijl anderen juist blij zijn met de talenmix als onderdeel van de lokale identiteit.<ref name="ntr"/> == Vergelijking met andere niet-Europese Nederlandsvarianten == Nederlands wordt ook gesproken in de Caribische special gemeenten (Bonaire, Sint Eustatius, Saba), maar daar zijn andere varianten gangbaar, bijvoorbeeld Virgin Islands Creole Dutch. Die heeft, net als Antilliaans Nederlands, een sterke mix met andere talen.<ref>Welmoed Ventura, https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/gelijkenis-deens-antilliaans-creole-dutch-en-sranantongo/ Gelijkenis Deens-Antilliaans Creole Dutch en Sranantongo]</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Na [[Aruba]]''' e presencia di '''idioma Spaño''' ta significativo. E pais Caribense, cu [[Hulandes]] y [[Papiamentu|Papiamento]] como [[idioma ofisial|idiomanan oficial]], tin un gran cantidad di hablante di [[Spaño]]. Segun e censo di 2000, Spaño ta e di dos idioma mas papia riba e isla, despues di Papiamento. == Hablante di Spaño == Segun datonan di Censo 2010, 13.710 residente di Aruba ta papia Spañó como nan [[Lenga materno|idioma materno]].<ref>{{citeer web|url=https://www.cervantes.es/imagenes/File/espanol_lengua_viva_2019.pdf |titel=El Espanol: una lengua viva. Informe 2019|uitgever=Instituto Cervantes, pag. 9|datum= }}</ref> Na 2017 hablante di Spañó tabata representa 12.6% di e poblacion.<ref>{{citeer boek|nombre=Jesús|apellido={{v|Guanche}}|nombre2=Carmen|apellido2={{v|Corral}}|title=Diccionario etnográfico. Los pueblos del Caribe Insular y de México-Centroamérica|volume=Tomo I|year=2017|editorial=RUTH|isbn=9789590618154|capítulo=Cap. 5}}</ref> Esaki ta relaciona cu e emigrantenan for di paisnan hispano. Segun pais di origen e percentahe tabata, entre otro, 9.1% di [[Colombia]], 4.1% [[Republika Dominikano|Republica Dominicano]], 3.2% [[Venezuela]] i 1.1% [[Peru]].<ref name="cia.gov">{{en}}{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |title=Aruba |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |access-date=}}</ref> Si conta tur esunnan cu por comunica den Spaño, e cantidad total di hablante ta yega aproximadamente 93.500, o sea 85% di e poblacion Arubano. Pero solamente un di cada cinco persona ta uza Spaño como nan unico [[idioma]]. == Spaño den bida publico == No obstante di no ta un idioma oficial, e uso di Spaño ta sirbi metanan practico y ta extende den hopi aspecto di bida publico, reflehando su papel como idioma di contacto, identidad y comunicacion den e contexto multicultural di Aruba. E isla su proximidad cu [[Venezuela]] y [[Colombia]] y e fuerte contactonan religioso, comercial y cultural durante siglonan a contribui pa e uzo continuo na Aruba di Spaño.<ref>{{cite book|author=Ramirez, Catherine|title=La escogencia del idioma Español en el perfil de asignaturas en las escuelas de MAVO de Aruba|year=2016|editorial=[[Universidad de Curazao]]|url=https://www.worldcat.org/es/title/1029733877|location=Willemstad, Curacao}}</ref> Segun [[Johan Hartog|Hartog]] e influencia Spaño ta mas tanto notabel den e variante Arubano di Papiamento cu den e variantenan di Corsou y Boneiro.<ref name="Hartog"/> Den e sistema escolar, Spaño ta un materia obligatorio desde enseñansa basico, cuminsando den e di cinco klas bay dilanti.<ref>{{citeer web|auteur=Organización Panamericana de la Salud|titel=Aruba, perfil de país|url=https://www3.paho.org/hq/dmdocuments/2010/Salud_en_las_Americas_2007-Aruba.pdf|datum=2007 }}</ref><ref>Ministerio di Enseñansa di Aruba. Curriculum y Idioma den Sector Escolar.</ref> Ademas, varios canal di television for di Venezuela ta wordo ricibi sin problema riba e isla, ofreciendo noticia, entretenimento y programacion educativo na Spaño. Hopi radioemisora local ta inclui musica cu canto di [[Latinoamérika|Latino America]] den nan programacion, y den algun caso, ta transmiti programanan na Spaño. Den sector comercial, hopi empleado den tienda, restaurant y servicio publico ta comunica cu clientenan hispano den nan idioma nativo. Ora cu hende yega na un loket, e probabilidad ta halto cu nan por haci pregunta o haya informacion na Spaño. [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia catolico]] cu un comunidad grandi riba e isla ta ofrece misa regular na Spaño. Den algun bario, specialmente caminda comunidadnan hispano ta concentra, por tin borchi informativo cu dos of mas idioma, incluyendo Spaño. == Aspectonan sociolinguistico == Pa hopi residente, particularmente e migrantenan hispano di Colombia, Venezuela y Republica Dominicano, Spaño ta sigui sirbi como idioma principal na cas, den relacionnan familiar y comunidad religioso.<ref>Central Bureau of Statistics Aruba (2017). Migration and Population Report.</ref> Na nivel popular, Spaño ta keda un idioma di preferencia pa comunicacion informal den bario, mercado y luganan publico. Turistanan hispano, cu ta forma un porcion importante di e [[turismo]] entrante, tambe ta contribui na su visibilidad den bida diario Arubano. E [[multilingualismo]] na Aruba ta stimula un nivel halto di dominio pasivo di Spaño: hopi Arubiano por compronde Spaño aunke no ta papi’é activamente. E situacion aki ta refleha un [[diglosia]] dinamico, caminda Spaño ta sirbi mas na nivel informal y comunicativo, mientras cu Hulandes y Papiamento ta predomina den situacionnan formal, educativo y gubernamental. == Influencia di Spaño riba Papiamento den siglo 21 == E idioma oficial Papiamento ta un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu ta nace durante e periodo colonial for di e mescla di Spaño, [[Portugues]], Hulandes, [[Ingles]], [[Frances]] i Arawak. Gran parti (70%) di su vocabulario tin origen Spaño.<ref>[[Ronald Severing|Severing, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden#:~:text=Door%20hun%20geografische%20ligging%20en,eilanden%20genoemd%2C%20is%20het%20Papiaments. ''Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden''], literatuurgeschiedenis.org</ref> E isla di Aruba tabata pa mas cu un siglo parti di Imperio Spaño promé cu el a wordo cede na e Imperio Hulandes na aña [[1636]].<ref name="Hartog">{{cite book|author=[[Johan Hartog|Hartog, Johannes]]|title=Aruba: A Short History|year=2003|publisher=De Wit & Van Dorp Stores}}</ref> Aunke Papiamento ta ser considerá un idioma stabil, hopi [[Arubiano]] ta sinti cu su presencia ta birando menos, particularmente den contactonan cu emigrantenan hispano. Investigacion sociolinguistico a mustra cu e preocupacion no ta basa riba un cambio real, sino riba un “menasa simbolico” cu ta relaciona cu identidad y inclusividad di pertenencia.<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref> Un tema cu ta surgi frecuente den discusionnan publico y escolar ta e supuesta “contaminacion” di Papiamento cu palabra y structuranan Spaño. Algun ciudadano ta boga pa un Papiamento “puro”, afirmando cu influencia stranhero, particularmente di Spaño, por afecta e caracter crioyo di e idioma. E sintimento aki ta bira mas fuerte ora cu migrantenan nobo no ta haci esfuerso pa siña y papia Papiamento, sino ta keda den nan idioma materno.<ref>Carroll, Kevin S. (2010). [https://www.researchgate.net/publication/283245487_Language_maintenance_in_the_Caribbean_Examining_perceptions_of_threat_in_Aruba_and_Puerto_Rico'' Language maintenance in the Caribbean: Perceptions of threat in Aruba and Puerto Rico''], researchgate.net </ref> Estudionan recien, manera esun di Kester y Buijink (2023), a conclui cu aunke hopi Arubiano ta expresá preocupacion riba e futuro di Papiamento, e idioma mes no ta duna señalnan di bay atras.<ref name="Kester"/> Su uzo a keda halto den bida escolar, gobierno y medionan local, y e mes a demostra capacidad pa integra [[neologismo]]nan sin perde su esencia. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=es|oldid =161207719|titulo=Idioma español en Aruba}} {{References}} ;Lista di fuente * Allen, R. (2002). ''The Spanish Caribbean''. Cambridge University Press. }} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Idioma]] ------------- {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] tríphthongos, literalmente: ‘ku tres zonido’ òf ‘ku tres tono’) ta un kombinashon di tres zonido vocal cu ta pronunciá den un solo [[silaba]]. Den un triptongo, e tres vocal òf semivokal ta sigui un tras di otro sin interrupshon, formando un zonido monosilabico. Den [[fonetika]], un triptongo ta resulta di un movimiento kontinuo pero suave di e organonan di artikulashon for di un zonido di vocal pa otro, den un sekuénsia di tres zonido. Na kontraste ku un [[monoftongo]], ku tin un so zonido, òf un [[diptongo]] ku tin dos, un triptongo ta kontené tres zonido vocal den un so silaba. Importante pa nota ku un triptongo no ta meskos ku un sekuénsia disilabico di un diptongo sigui pa un monoftongo, kaminda por tin mas ku un silaba. Por ehempel, den aleman feuer [ˈfɔʏ.ɐ] (‘kandela’), e sekuénsia vocal ta dividí den dos silaba, i no ta un triptongo. Un triptongo tipiko ta forma pa un semivokal, sigui pa un vocal nukleo, i sigui pa un otro semivokal (por ehempel: /i̯/ + /a/ + /u̯/). Por existí tanto triptongonan orál komo nasal. == Ejempelnan == Den [[Papiamento]], triptongonan no ta hopi komun, pero por haña nan den palabra manera: biai (for di biaiha) kaiu (for di kaiu) huai (for di huai) Den [[kastellano]] (spañol), por haña triptongonan den palabra manera: miau Uruguay cambiáis == Referensianan == Martínez Celdrán, Eugenio. Manual de Fonética Española. Ariel Lingüística, 2001. Ladefoged, Peter. A Course in Phonetics. Cengage Learning, 2014. Crystal, David. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Wiley-Blackwell, 2008. -------------------------- Diptongonan komun den Papiamento Diptongo Tipo Ejèmplonan Nota ai Kreshente bai, traishon, baikèl vocal débil (i) tras vocal fuerte ei Kreshente sei, beisbol, trein oi Kreshente boi, koi, sopi ui Kreshente puiro, spruit, fluit ia Dekreshente biaha, rabia, familia vocal débil (i) prome vocal fuerte ie Dekreshente piedra, biento, piedra io Dekreshente nacional, religion ua Dekreshente lengua, francua, guahe ue Dekreshente pueblo, fuerte, muerto uo Dekreshente cuota, suave, actuosa menos komun 🗣️ Nota riba tipo di diptongo: Diptongo kreshente: e vocal débil (i, u) ta antes di vocal fuerte (a, e, o) → zonido ta subi. Diptongo dekreshente: e vocal débil ta despues di vocal fuerte → zonido ta baha. {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E articulacion ta consisti di un transicion suave den e frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta wordo percibi como un zonido continuo den un solo silaba. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. == Diptongo den Papiamento == Den [[Papiamentu|Papiamento]], un diptongo por wordo forma di un di e siguiente combinacionnan: == Vocal debil (i, u) + vocal fuerte (a, e, o) == Ehempel: * i-a → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-a → us'''ua'''l, a-u → bl'''au'''w, * i-e → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-e → f'''ue'''rte, e-u → '''eu'''caristia, * i-o → od'''io''', o-i → b'''oi'''cotia, * u-o → d'''uo''', o-u → bl'''ou'''sa. == Dos vocal debil (i + u, u + i) == Ehempel: * i-u → hud'''iu''', u-i → fl'''ui'''t === Tipo di diptongo === Dependiendo di e direccion di e transicion vocal, un diptongo por ta dividi den: * diptongo creciente → b'''ie'''nto, p'''ue'''blo, rab'''ia''' * diptongo decreciente → '''ai'''re, '''au'''mento, n'''ei'''shi Nota cu ora e zonido '''i''' ta na final di palabra ta skirbi '''ay''', '''ey''', '''oy''', '''uy'''.<ref>E regla aki no ta aplicabel pa e [[Ortografia di papiamentu|ortografia uza na Corsou y Boneiro]].</ref><br> Ehempel: * '''ay'''= cay - bay - caray - gay (homber) * '''ey'''= aworey - p'esey - t'ey - bedey - batrey * '''oy'''= coy - morocoy - haudoy - gogoy * '''uy'''= huy - puy - cuy - spruy {{Appendix}} == Lista di referencia == * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. * Goilo, E.R. (2002). ''Gramática di Papiamento''. De Wit Stores N.V. * [[Sidney Joubert|Joubert, Sidney M.]] (2015). ''Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu''. [[Fundashon pa Planifikashon di Idioma]]. * SIL International (2004). ''Papiamentu Phonology''. Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). ''Ortografía de la lengua española''. Madrid: Espasa Libros. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------- Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E ta consisti di un transicion suave den frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta percibi como un zonido continuo den un silaba unico. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. ==Formashon di diptongonan den Papiamentu== Den Papiamentu, un diptongo por wòrdu formá di un di e sigiente kombinashonnan: Un vocal débil (i, u) + un vocal fuerte (a, e, o) ehempel: baiskel biaha fuerte Dos vocal débil (i + u, u + i) ehempel: fluit hudui riu Tipo di diptongo: kreshente i dekreshente Dependiendo di e direkshon di e transishon vocal, un diptongo por ta: Kreshente (glide → vocal nuklear): ora e vocal débil ta na prinsipio. ehempel: biento pueblo rabia Dekreshente (vocal nuklear → glide): ora e vocal débil ta na fin di e diptongo. ehempel: aire aumento neishi Ortografia den fin di palabra Ora e zonido i ta na fin di palabra komo parti di un diptongo, e ta wòrdu skibí ku y: ay, ey, oy, uy ehempel: ay: cay, bay, caray, gay (hòmber) ey: aworey, p'esey, t'ey, bedey, batrey oy: coy, morocoy, haudoy, gogoy uy: huy, puy, cuy, spruy Un hiato ta un sekuencia di dos vocal ku ta pronunsiá separá, es decir, kada vocal ta forma su mesun silaba. E zonido no ta flòu komo den un diptongo, sino ta parti klaramente den dos unidat silábiko. Un hiato ta forma tipikamente den e sigiente kasonan: Dos vocal fuerte: poeta, maestro, teatro Vocal fuerte + vocal débil acentuá: país, María, baúl Den kaso di hiato, e zonido ta interrumpí, i kada vocal ta tuma su propio énfasis den pronunsiashon. Referencia * Goilo, E.R. (2002). Gramática di Papiamento. De Wit Stores N.V. * Joubert, Sidney M. (2015). Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu. Fundashon pa Planifikashon di Idioma. * SIL International (2004). "Papiamentu Phonology". Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). Ortografía de la lengua española. Madrid: Espasa Libros. * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. --- == Diferencia entre diptongo y hiato den Papiamento == {| class="wikitable" style="text-align:left" width="75%" |- ! Tipo ! Combinacion<br> di vocal ! Ehempel ! Division<br> silabico ! Remarke |- |rowspan="6" style="background:#FFD700|Diptongo|| style="text-align:center" |i + a || biaha || bia-ha ||vocal debil + fuerte, un silaba |- | style="text-align:center" |u + e || fuerte || fuer-te || vocal debil + fuerte |- | style="text-align:center" |i + e || biento || bien-to || diptongo creciente |- | style="text-align:center" |e + i || neishi || nei-shi || diptongo decreciente |- | style="text-align:center" |u + i || hudiu || hu-diu || dos vocal debil, un silaba |- | style="text-align:center" |i + u || riu || riu || un silaba |- | rowspan="3" style="background:#FF9000| Hiato || style="text-align:center" |a + i || caida || ca-i-da || vocal fuerte + debil, dos silaba |- | style="text-align:center" |o + e || poeta || po-e-ta || dos vocal fuerte, dos silaba |- |style="text-align:center" | o + a || oasis || o-a-sis || dos vocal fuerte, dos silaba |- |} [[:Kategoria:Idioma]] Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea y cu no ta inseparabel. Pues e ta consisti di e articulacion di dos vocal, un tras di otro, sin interupcion, produciendo un transicion suave den e frecuencianan di zonido cual ta caracterisa cada un di e dos vocalnan. Fonologicamente, dos vocal cu ta articula di e manera aki ta forma parti di e mesun [[silaba]]. Dependiendo di e tono ta haci distincion entre un diptongo creciente y un diptongo decreciente.<br> Ehempel: ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “cu tres zonido”, òf “cu tres tono”) ta un forma cu ta forma parti di un [[palabra]]. Casi semper e lo ta un [[vocal]] será mas un vocal habrí sigui pa un otro vokal será, formando un “triptongo”. Den [[fonétika|fonetica]], un '''triftongo''' ta un combinacion di vocal monosilabico cu ta encera un movecion rapido pero suave di e articulador di un calidad di vocal pa otro cu ta pasa riba un tersera parti. Miéntras ku vokalnan “puru”, òf monoftongonan, ta wòrdu bisa ku nan tin un posishon di artikuladó di meta, diftongonan tin dos i triftongonan tres. Triptongo no mester wordo confundi cu secuencia disilabico di un [[diptongo]] sigui pa un monoftongo, manera na aleman "feuer" [ˈfɔʏ.ɐ] ‘kandela’, caminda e vocal final ta mas largo cu esnan hañá den triptongo. Triptongo (for di griego : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “ku tres zonido,” òf “ku tres tono”) ta e nòmber duná na e kombinashon di un zonido semivokal , un zonido vokal i un zonido semivokal emití den un solo esfuerso vokal. Triptongo ta wòrdu dividí den oral y nasal. Den un triptongo tres vocal (of semivocal) ta un combinacion di tres zonido vocal hunto, cu ta forma un zonido. ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[linguistica]], '''singular''' ([[latin]]: ''singularis'', cu ta nifica “unico” of “solitario”) ta un termino gramatical cu ta referi na un forma di [[palabra]] cu ta indica un solo hende, cos, obheto, luga of idea. E ta contrasta cu e forma [[plural]], cu ta referi na mas cu un. == Uzo di singular == E singular ta e forma standard di un palabra den e gran mayoria di idioma, sin ningun modificcion special. E cambio ta bin pa palabranan den plural. Mescos den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma singular ta basico, unda un sustantivo ta presenta su mes, sin indica cantidad. E ta sirbi pa nombra un solo entidad.<br> Ehempel: * buki → un buki * mucha → un mucha homber * rosa → un flor * idea. → un solo pensamentu == Relacion cu artikulo y adhetivo == Un sustantivo den singular regularmente ta acompaña pa un articulo singular (manera un, e) y adhetivo cu ta acordá cu género y número.<br> Ehempel: * e rosa dushi * un cas grandi == Cambio pa plural == Pa pone un sustantivo singular den forma [[plural]], Papiamento normalment ta agregá -nan na fin di palabra. Sinembargo, e regla aki tin espeshonalidadnan y depende di ortografia y uso. Ejèmplo: buki → bukinan ros → rosnan idea → ideanan == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Plural''' ([[latin]]: pluralis, ku ta nifiká “di más ku uno”) ta un termino gramatikal ku ta referí na un forma di palabra ku ta indiká más ku un hende, kos, lugá of idea. E ta kontrastá ku e forma [[singular]], ku ta indiká un solo ente. == Uso den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], forma plural ta forma derivá di un sustantivo singular pa indiká ku tin más ku un di esaki. Ehempel: * buki → buki''nan'' * ros → ros''nan'' * muchu → mucha''nan'' == Formacion di plural == Den ortografia di Papiamento, e forma plural generalmente ta forma pa agregá e sufijo -nan na e sustantivo singular. E regla ta aplica pa hende, animal, kos, lugar y tambe idea abstracto. Ehempel: * cas → kasnan * idea → ideanan * persona → personanan == Plural eksplisito y implicito == Papiamento tambe por indiká pluralidad den otro manera, manera pa medio di un palabra ku ta indiká kantidat (manera hopi, tur, algun), aunque e sustantivo keda den forma singular. Pero den uso formal, ta preferibel pa pone e palabra den forma plural. Ejèmplo: hopi hende tur mucha ta contento == Komparashon ku otro idioma == Den otro idioma, manera español of inglés, forma plural por envolví kambio di letra, agregashon di sufijo otro ku -nan, of regla irregular. E forma di plural ku -nan ta un karakterístika partikular di Papiamento. == Referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] '''Silaba''' (na inglés: ''syllable''; na hulandés: ''lettergreep'') ta un unidad ritmico di zonido den un [[palabra]]. Un silaba ta normalmente forma pa un solo [[vocal]] of un combinacion di [[consonante]] y vocal, cu ta wordo pronuncia manera un solo impulso di bos. Den [[linguistica]], e analisis di e silaba ta un aspecto esencial den [[fonologia]], [[ortografia]], y e forma di rima den [[poesia]]. E structura di silaba por varia segun idioma, pero tur idioma tin algun forma di silaba den su sistema linguistico. Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], silabacion ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra.<br> Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do == Structura di silaba == E structura general di un sílaba ta consisti di tres segmento agrupa den dos componente: * ''Onset'': Un consonante of grupo di consonante, obligatorio den algun idioma, opshonal of hasta restringi den otronan * ''Rima'': ta consisti di un: ** ''nucleo'': e vocal principal di e silaba (obligatorio) ** ''coda'': e consonante of grupo di consonantenan despues di e vocal (opshonal) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. * Bo: onset = "b", nucleo = "o" * Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * [[Jossy Mansur|Mansur, Jossy M.]] (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (di 7 edicion). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] Núkleo (ν): Un konsonante vokal òf silábiko, obligatorio den mayoria idioma Coda (κ): Un konsonante òf grupo di konsonante, opshonal den algun idioma, altamente restringí òf prohibí den otronan Un silaba por consisti di tres parti principal: * '''Onset''': e consonante of consonantenan na comienso (optativo) * '''Nucleo''': e vocal principal di e silaba (obligatorio) * '''Coda''': e consonante of consonantenan despues di e vocal (optativo) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. — Bo: onset = "b", nucleo = "o" — Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda [[:Kategoria:Linguistica]] Silabacion den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma di e silabanan ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra. Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do -------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[fonétika|fonetica]], '''consonante''' (na [[Ingles]]: ''consonant''; na [[Hulandes]]: ''medeklinker'') ta un [[zonido]] di bos, forma pa un coriente di aire cu ta topa cu un of otro obstaculo, sea parcial of total, den e tracto vocal (boca y garganta). E ta un di e dos tipo principal di zonidonan di bos, e otro ta e [[vocal]]. Contrario na un [[vocal]], un consonante ta rekeri un tipo di tapamento, estorbo, of contacto den boka, como na nivel di e labionan, e lenga, of e dente, pa forma zonido. E palabra “consonante” ta bini di [[Latin]] ''consonans'', cu ta nifica “zonido cu ta zona hunto” (''con'' = hunto, ''sonare'' = zona). Tradicionalmente, consonantenan ta wordo considera zonido cu no por existi sin un vocal acerca. == Aplicacion == === Papiamento === Den e idioma [[Papiamentu|Papiamento]], por haña varios consonante den uso diario. E cantidad di consonante por varia segun e dialecto, pero generalmente e siguiente letternan ta representa consonante den e alfabet: '''B, C, D, F, G, H, J, K, L, M, N, P, R, S, T, V, W, Y, Z''' E letter '''Q''' casi no ta wordo uza; generalmente e ta wordo substitui/suplantá pa 'K'. E letter '''X''' ta usa solamente den palabra stranhero. Tur palabra den Papiamento ta contene un of mas consonante, cu ta forma [[silaba]]nan hunto cu e vocalnan. {| class="wikitable" width="65%" ! colspan=2 | Vocal || Balor na Papiamento<br> {{ABW|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel || Balor na Papiamentu<br> {{CUW|bandera}}/{{BON|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel |- | colspan=2 | b || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ala, ca'''b'''a || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ibu, fa'''b'''or |- | rowspan=2 | c || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}} || style="text-align:center" | /s/ || mere'''c'''e, ha'''c'''i || style="text-align:center" | /s/ || '''C'''ecilia |- | elsewhere || {{IPA|/k/}} || '''c'''aminda, '''c'''la || style="text-align:center" | /k/ || '''C'''aracas |- | colspan=2 | ch{{ref|dig|b}} || {{IPA|/tʃ/}} || '''ch'''ikito || style="text-align:center" | /tʃ/ || '''ch'''api |- | colspan=2 | d || style="text-align:center" | /d/ || '''d'''ocumento, '''d'''al || style="text-align:center" |/d/ || '''d'''uru, '''d'''ede |- | colspan=2 | dj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/dʒ/}} || '''dj'''aca || style="text-align:center" | /dʒ/ || '''dj'''ente || |- | colspan=2 | f || style="text-align:center" | /f/ || '''f'''ama || {{IPA|/f/}} || '''f'''òrki || |- | rowspan=2 | g || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}}, final || style="text-align:center" | /x/ || '''g'''esto, ma'''g''' || style="text-align:center" | /x/ || mar'''g'''en, brù'''g''' || |- | before unstressed {{angbr|e}}, elsewhere || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''arganta, san'''g'''er || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''osa, man'''g'''el || |- | colspan=2 | h || {{IPA|/h/}} || '''h'''asta, '''h'''abilidad || {{IPA|/h/}} || '''h'''ari, '''h'''eru || |- | colspan=2 | j{{ref|loan|a}} || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''j'''ong, '''j'''as<br>'''J'''uan || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''J'''an Thiel<br>'''J'''ulia || Some places still maintain their old spelling, e.g. Salinja. Here the {{angbr|nj}} is pronounced {{IPA|/ɲ/}}. |- | colspan=2 | k || {{IPA|/k/}} || '''k'''ishiki, '''k'''ere || {{IPA|/k/}} || '''k'''enta, se'''k'''reto || |- | colspan=2 | l || {{IPA|/l/}} || '''l'''ista, '''l'''aba || {{IPA|/l/}} || '''l'''esa, k'''l'''a || |- | colspan=2 | m || {{IPA|/m/}} || '''m'''ucha, pre'''m'''io || {{IPA|/m/}} || '''m'''an, la'''m'''pi || |- | rowspan=2 | n || before {{angbr|co}}, {{angbr|cu}}, {{angbr|g}}, {{angbr|k}},<br>final except after stressed vowel || {{IPA|/ŋ/}} || ma'''n'''go, pa'''n''' || {{IPA|/ŋ/}} || a'''n'''ker, bo'''n''' || In Papiamento, {{angbr|c}} followed by {{angbr|o}} or {{angbr|u}} would be pronounced as a {{IPA|/k/}} (see below), thus having the same effect on the {{angbr|n}} as {{angbr|k}} would. |- | elsewhere || {{IPA|/n/}} || '''n'''atural, te'''n'''e, algu'''n''' || {{IPA|/n/}} || '''n'''echi, he'''n'''de, tempra'''n''' || |- | colspan=2 | ñ || {{IPA|/ɲ/}} || a'''ñ'''a, so'''ñ'''o || {{IPA|/ɲ/}} || ba'''ñ'''a, '''ñ'''apa || |- | colspan=2 | p || {{IPA|/p/}} || '''p'''ipa, ado'''p'''ta || {{IPA|/p/}} || '''p'''alu, sa'''p'''u || |- | colspan=2 | q{{ref|loan|a}} || {{IPA|/k/}} || '''q'''uesillo || {{IPA|/k/}} || '''Q'''uebec || |- | colspan=2 | r || {{IPA|/r/}} || te'''r'''a, '''r'''osa || {{IPA|/r/}} || ba'''r'''ba, pode'''r''' || |- | colspan=2 | s || {{IPA|/s/}} || '''s'''aya, '''s'''ucu || {{IPA|/s/}} || kru'''s''', pa'''s'''a || In Papiamento, the {{angbr|s}} has a {{IPA|/ʃ/}} sound in words ending in -sion. In Papiamentu, it is written as -shon. |- | colspan=2 | sc || {{IPA|/s/}} || adole'''sc'''ente, pi'''sc'''ina || || || |- | colspan=2 | sh{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''imis || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''ete || |- | colspan=2 | t || {{IPA|/t/}} || '''t'''in, '''t'''ata || {{IPA|/t/}} || '''t'''rapi, ri'''t'''mo || |- | colspan=2 | v || {{IPA|/b/}}<br>{{IPA|/v/}} || '''v'''iuda<br>di'''v'''orcio || {{IPA|/v/}} || '''v'''erbo, '''v'''itamina || |- | colspan=2 | w || {{IPA|/w/}} || '''w'''ega || {{IPA|/w/}} || '''w'''owo || |- | colspan=2 | x{{ref|loan|a}} || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || e'''x'''amen, cone'''x'''ion, refle'''x'''ion || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || || |- | colspan=2 | y || {{IPA|/j/}} || '''y'''ama, ha'''y'''a || {{IPA|/j/}} || '''y'''uda, ka'''y'''ente || |- | colspan=2 | z || {{IPA|/z/}} || '''z'''ona || {{IPA|/z/}} || '''z'''eta || In Papiamento, the {{angbr|z}} has a {{IPA|/s/}} sound in words ending in -eza, -anza or with a {{angbr|z}}. In Papiamentu, they are written as -esa and -ansa. |- | colspan=2 | zj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''eito || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''ar || | colspan=2 | ù || || || style="text-align:center" |/ʏ/ || b'''ù'''s, y'''ù'''frou |- | colspan=2 | ü || || ||style="text-align:center" | /y/ || h'''ü'''r |- |} == List di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (7th ed.). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Sustantivo''' (na [[Ingles]]: ''noun''; na [[Hulandes]]: ''zelfstandig naamwoord'') ta un tipo di [[palabra]] den gramatica cu ta sirbi pa nombra hende, luga, cos, idea, of otro ser, sea concreto of abstracto. E palabra “sustantivo” mes ta bini di [[Latin]] substantia, ku ta nifiká “substancia” of “loke ta di esencia”. == Rol den frase == Den un frase, un sustantivo ta generalmente e sujeto of e objeto di un verbo. E ta e elemento ku e verbo ta referí na dje, i regularmente ta precedí of sigui pa un [[artikulo]] (manera “un”, “e”, “esey”) of un [[adhetivo]]. == Clase di sustantivo == Sustantivonan por wordo dividí den varios kategoria: '''Sustantivo komun''': nombra hende, kos of lugá den manera general, por ehèmpel: mùsiko, buki, isla. '''Sustantivo propio''': nombra spesífiko pa hende, lugá of entidad, i ta skibí ku mayuscula, manera: Maria, Aruba, Google. '''Sustantivo konkretu''': nombra kos ku por wordo mira of tuma, manera: mesa, silla, barco. '''Sustantivo abstrakto''': ta referí na idea, sentimiento of estado, manera: amistat, libertat, konsenshi. == Género y número == Tur sustantivo den Papiamento tin un [[género gramatikal]]: ta òf masculino òf femenino. E género ta influenshá e forma di artikulo y adhetivo ku ta akompañ'é (por ehèmpel: e homber vs e muher). Tambe, sustantivonan por ta den forma [[singular]] (un solo) of [[plural]] (más ku un), manera: buki / bukinan, muchanan / mucha. == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. * Trupia, Sandro (1995). ''Linguistica generale e grammatica''. Zanichelli. [[:Kategoria:Gramatika]] [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------- {{Databox}} '''Kontakto di idioma''' en.wiki:Contacto di idioma ta sosodé ora ku papiadónan di dos òf mas idioma òf variedat ta interkambiá ku i influensiá otro. E estudio di kontakto di idioma ta wòrdu yamá lingwístika di kontakto. Kontakto di idioma por sosodé na fronteranan di idioma,[1] entre idiomanan di adstrato, òf komo resultado di migrashon, ku un idioma intrusivo ku ta fungi komo sea un superstrato òf un substrato. Ora ku papiadónan di diferente idioma ta interkambiá estrechamente, ta tipiko pa nan idiomanan influensiá otro. Kontakto intensivo di idioma por resultá den konvergensia òf releksifikashon di idioma. Den algun kaso un idioma di kontakto nobo por wòrdu kreá komo resultado di e influensia, manera un idioma pidgin, krioyo òf miksto. Den hopi otro kaso, kontakto entre hablantenan ta sosodé ku efektonan duradero na eskala mas chikí riba e idioma; esakinan por inkluí e prestamo di palabranan di prestamo, kalku, òf otro tipo di material lingwístiko. Multilingwismo tabata komun durante gran parti di historia humano, i awendia mayoria hende na mundu ta multilingual.[2] Hablantenan multilingual por partisipá den kambio di kódigo, e uso di vários idioma den un solo kombersashon. Métodonan for di sosiolingwístika[3] (e estudio di uso di idioma den sosiedat), for di lingwístika di korpus i for di lingwístika formal ta wòrdu usá den e estudio di kontakto di idioma. ---------- [https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250524.pdf Celebra ta de vez en cuando, trabao ta continuo], Bon Dia Aruba, Rubrica Asina bon Nos Papiamento ta? (24 di mei 2025) Como medio di comunicacion nos posicion ta diferente, ya cu nos ta para meymey di e desaroyo di nos idioma a base diario. Esey ta duna un obligacion extra, pasobra loke nos ta publica ta pasa bao wowo di miles di lector diariamente. Mihor nos percura anto pa skirbi di tal forma cu nos ta respeta loke tin, pero di otro banda ta mira lo valioso di e entrada continuo di palabra nobo den nos idioma y usa nan di forma apropia.Den e casi cuatro aña di existencia di e column aki, nos a toca un sinfin di tema, semper di forma critico, sin ofende ningun hende. Na ocasion di e promer aniversario, na augustus 2022, nos a publica un lista di e topiconan cu nos ta trata den e aña ey, di forma critico. Esakinan ta duna un bon impresion di e amplitud di e temanan y a la vez ta mustra cu ainda tur ta relevante. Un resumen: * Aki, akinan, akinanan... tocante uso innecesario y excesivo di ‘nan’ * Uso innecesario y excesivo di ‘wordo’ o ‘ser’ * Paso o pasobra? Papia y skirbi ta dos cos diferente * Atende cu... o atende? Atende un asunto cu un persona; no atende cu un asunto * ‘Encuanto di’ y ‘tocante di’, tambe ‘durante di’: uso incorecto y innecesario di e palabra ‘di’ Contra? O Contra di...? * Uso corecto di ‘na’ den diferente contexto; ki ora ‘den’ y ki ora ‘na’? * Palabra modifica incorectamente: ‘nombracion’, ‘comportacion’, ‘cargacion’ (nombramento; comportamento; cargamento) * Parha o pahra...? Un palabra modifica recientemente * Tabatin o tabata tin...? Kico ta corecto? * Gobernado o Gobernador... Ta usa e ‘r’ si of no? * Diferencia entre idioma papia y skirbi * Agradable o agradabel...? Tocante origen Portugues/Spaño di e variantenan Directiva o ‘Hunta di Directiva’ Con pa adopta termino corectamente * Ki ora un palabra ta bira ‘Papiamento’...? * E proceso di adopcion y adaptacion Reforza, enforsa, reenforsa...? Palabra adopta di diferente fuente, reemplazando palabra existente caba “Esey no tin di haber cu…?” Corecto, of no? Origen di e expresion Compromiso, compromis, compromise...? Mesun palabra, adopta di diferente banda * Di dje, den dje, di unda e ‘dje’ ta bin...? * Doble negacion: ki ora si y ki ora no? * Uso di distincion di genero masculino/femenino * Ortografia uniforme un reto...? Variedad di ortografia cu medionan ta haya di tur banda * Terminonan opuesto: ‘progresivo’ o ‘progresista’; ‘conservativo’ o ‘conservador’? * Entre ‘advertencia’ y ‘advertentie’; uso corecto of no? Curasha o encurasha...? Reforza o reenforza...? Uso corecto of no?Pret of leuk...? Eigenlijk of...? Influencia di Hulandes den Papiamento Pa of Pa...? Para o por...? Voor of door...? Origen di nos ‘pa’ * E la bay o el a bay? Kico ta corecto? * Tocante eror gramatical cu casi no ta ripara... ‘Loke ta’ o ‘loke cu ta’? * Paris o Parijs? Londen, London o Londres? Variedad den nomber geografico...Nacionnan Uni o United Nations; IMF o FMI...? Cual idioma tin preferencia...? * Entre desaroyo liber y formalisacion di idioma: ki rumbo pa tuma? Papiamento manera papia..., o skirbi? * Tocante uso di ‘es’, ‘esnan’, ‘esunnan’...‘Cune’ o ‘cu nan’: * Tocante erornan cu no ta detecta facilmente...Papiamento ta rico na diferente tipo di vocal; a traves di influencia diverso * Algo mas di nos herencia Portugues; un exploracion den nos vocabulario. Nota: si bo ta desea pa nos trata un tema specifico atrobe, o mas amplio, laga nos sa via reaccion riba Facebook, o un mail na bondia.aruba@gmail.com --------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Educacion Profesional Intermedio''' (EPI) ta enseñansa riba nivel MBO (''Middelbaar Beroepsonderwijs'') na [[Aruba]]. E ta encera ... Colegio EPI ta e unico instituto di enseñansa riba nivel MBO na Aruba., situa den Venusstraat 3 na Oranjestad?? == Colegio EPI == A funda Colegio EPI riba prome di augustus 1997. Ta ofrece educacion na nivel 3, 4 y 5 consistiendo di e unidadnan; Salubridad & Servicio, Economia, Hospitalidad y Turismo y Ciencia & Tecnologia.<ref>[https://24ora.com/na-colegio-epi-partido-futuro-a-gana-eleccion-cu-nuebe-asiento/ Na Colegio EPI partido FUTURO a gana eleccion cu nuebe asiento], 24ora.com (2 di december 2024 </ref> Na aña 2022 Colegio EPI a introduci ocho estudio nobo. Na tur por scoge entre 13 diferente estudio, manera: Allround medewerker Information Technology Systems and Devices, Expert Information Technology Systems and Devices, Elektrotechniek, Allround Assistant Business Services, Business Administration & Control Specialist, Certified Cook, Associate of Applied Science in Culinary Arts, Zelfstanding Medewerker Travel & Hospitality, Leidinggevende Travel & Hospitality, Associate Of Science Degree in Hotel and Restaurant Management, Verpleegkundige, Verzorgende y Social Pedagogische Medewerker. Colegio EPI ta conta cu mas di 2000 studiante y mas cu 74% di nan ta logra termina nan estudio cu exito. [[:Category:Enseñansa]] [[:Category:Aruba|Enseñansa]] ---------------------------- == Arte di Palabra == '''Arte di Palabra''' ta un competensia literario ku partisipashon di hoben di Aruba, Boneiru i Korsou. (zie nl.wiki) Meta di e evento ta pa promove amor pa cultura di idioma Papiamento y aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y e desaroyo di dominio di idioma. == Historia == E evento di Arte di Palabra ta existi for di aña 2000 i a cuminsa na Korsou. Ange Jessurun, consulente di Papiamento e tempo ey, a krea e evento pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y [[haiku]]. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. == Publikashon == *Pòtpurí Arte di Palabra 2009, kolekshon di e miho obranan propio 2000-2008 *Pòtpurí Arte di Palabra 2014, bundel van de beste eigen werken 2009-2013 *Pòtpurí Arte di Palabra 2019, bundel van de beste eigen werken 2014-2018<ref>{{citeer boek|url=https://data.swpportal.com/upload/books/files/pdf.php?hash=f612ef13d53ec151f70f21767b8546f4&filename=potpuri-arte-di-palabra-2019_inkijkexemplaar.pdf|taal=pap|werk=Arte di Palabra|titel=Pòtpurí Arte di Palabra 2019|datum=|bezochtdatum=10 september 2019}}</ref> nl.wiki:Arte di Palabra ta un kompetensia den Papiamentu pa hóbennan den enseñansa sekundario na Aruba, Bonaire i Kòrsou. Nacemento For di aña skolar 1998-1999 "Papiaments" a bira un asignatura obligatorio den enseñansa sekundario na Kòrsou. E dato aki a duna e impulso pa e inicio di Arte di Palabra, cu na aña 2000 a tuma luga pa prome biaha na Curaçao. For di aña 2006 ta organisá kareda na Bonaire i for di aña 2009 tambe na Aruba. Arte di Palabra ta tuma lugá tur aña i su meta ta pa desaroyá talento literario hóben i literatura pa mucha papiamentu dor di recitashon di poema i konta storia. E kompetensia tin tres kategoria di presentashon: poesia, haiku i relato kòrtiku. Kada kategoria ta dividi den dos grupo: klasnan di skol 1-2 i klasnan di skol 3-6. Den klasnan 1 i 2 ta trata di poemas i storianan eksistente i den klasnan mas haltu ta trata di obranan original (propio). E evaluashon ta distinguí entre trabou propio i trabou eksistente. E finalistanan for di e rondonan di klasifikashon na Aruba, Bonaire i Kòrsou lo kompetí ku otro den e ronde final.[1] 1] E final di Arte di Palabra ta pasa pa tur isla i ta dirigí dor di e Stichting Arte di Palabra ku sosten di Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch gebied. E final ta generalmente konektá ku e entrega di e premionan di Tapushi Literario na honor di e ikonanan kultural na Aruba, Bonaire i Kòrsou. {{Appendix}} NOTES DIA 29 di juli 2021 a tuma lugar na Aruba, na Cas di Cultura, final di e competencia literario Arte di Palabra, cu participacion di hoben di Aruba, Boneiro y Corsou.<ref>https://www.awemainta.com/newspapers/AM210810/offline/download.pdf Arte di Palabra un celebracion na, di y pa Papiamento di kita sombre], Awemainta, 10 ougustus 2021. Rekupera ougustus 2021</ref> Fundacion Lanta Papiamento (FLP) tabata presente y a keda encanta, un biaha mas. Tabata un fiesta di berdad cu a pone enfoke riba Papiamento su rikesa y bunitesa cultural y riba e creatividad y dominio di idioma Papiamento di nos hobennan. E anochi tabata cuadra exactamente cu e meta di e evento cultural aki: Promove amor pa cultura di nos idioma Papiamento. Enrikece nos idioma cu creatividad di nos hubentud. Den sala tabata reina un entusiasmo y alegria y e hobennan a mustra aprecio pa cada un di e participantenan. Tur participante tabata haya un ovacion cu hasta pitamento cu ‘vuvuzela’. UNION t’e palabra cu ta caracterisa e evento aki, union cultural y social entre Aruba, Corsou y Boneiro. Arte di Palabra den tur sentido di palabra ta un celebracion di Papiamento, e idioma unificado di e islanan aki. Masha pabien n’e hobennan participante, na nan docentenan y n’e organisadornan! ===Historia cortico=== Arte di Palabra ta existi for di aña 2000. Señora Ange Jessurun kende tabata consulente di Papiamento e tempo ey, a cuminsa cu e evento aki na Corsou, pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y haiku. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch Gebied ta yuda den financiamento di biahe y estadia. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. Y importante pa menciona, t’e publicacionnan cu Arte di Palabra a produci caba: Pòtpurí Arte di Palabra 2009, cu e mihor obranan di 2000-2008: Pòtpurí Arte di Palabra 2014, cu e mihor obranan di 2009-2013: Pòtpurí Arte di Palabra 2019, cu e miho obranan di 2014-2018. Por bisa cu e coleccionnan aki ta bon material literario pa cualkier lesado y bon material cu por uza den scol. {{Appendix}} Arte di Palabra ta aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y ta masha importante den desaroyo di dominio di idioma. ---------------- '''Modern Hebrew''' ({{lang-he|עברית חדשה}}, ''ʿivrít ḥadašá[h]'', {{IPA-he|ivˈʁit χadaˈʃa|}}, ''[[Literal translation|lit]].'' "Modern Hebrew" or "New Hebrew"), also known as '''Israeli Hebrew''' and generally referred to by speakers simply as '''Hebrew''' ({{lang|he|עברית|}} {{transliteration|he|Ivrit}}), is the form of the [[Hebrew language]] that was [[Revival of the Hebrew language|revived as a spoken language]] in the late 19th and 20th centuries, and the standard form of Hebrew spoken today. It is the official language of the [[State of Israel]]. Among [[Canaanite languages]], Modern Hebrew is the only one spoken today.<ref>{{cite book |author1=Huehnergard, John |url=https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |title=The Semitic Languages |author2=Pat-El, Na'ama |publisher=Routledge |year=2019 |isbn=9780429655388 |page=571 |access-date=2021-02-18 |archive-date=2023-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230701134731/https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |url-status=live }}</ref> ----------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Flag of the Governor of Curaçao.svg|thumb|300px|Bandera di Gobernador di Kòrsou]] '''Gobernador di Korsou''' ta e representante di e monarka [[Hulanda|hulandes]] (hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]]) na [[Kòrsou]]. A instituí e posishon dia [[10 di òktober]] [[2010]] ku Korsou su status komo pais outónomo denter di [[Reino Hulandes]]. Riba nominashon di e mandatario hulandes pa relashonnan di Reino, e monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un término di seis aña; esaki por wòrdu prolonga te maximalmente 12 aña. E gobernador ta dispone di un sekretariado, e gabinete di gobernador, i ta wòrdu asesorá pa e Konseho di Konsulta, konsistiendo di minimo sinku miembro, apuntá pa e gobernador. E '''Gobernador di Aruba''' ta e representante di e hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]] na [[Aruba]]; esaki ta conforme stipulacion den [[Constitucion di Aruba]] (''Staatsregeling van Aruba'').<ref>Articulo II.1 Staatsregeling van Aruba (AB 1987 nr. GT 1)</ref> E posicion a keda institui desde prome di januari 1986 ora Aruba a haya su status como [[Status aparte di Aruba|pais autonomo dentro di Reino Hulandes]]. E monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un termino di seis aña; esaki por wordo prolonga te maximalmente 12 aña. == Facultadnan di gobernador == Facultadnan di e Gobernador di Aruba ta subdividi den e facultadnan asigna na su persona mediante [[ley]] como organo di e Reino y como organo di e pais Aruba. De gouverneur heeft twee taken: hij vertegenwoordigt en verdedigt de algemene belangen van het Rijk en is hoofd van de regering van Curaçao. Hij is tevens vertegenwoordiger op Curaçao van het staatshoofd van het Koninkrijk. Als hoofd van de landsregering is de gouverneur onschendbaar.<ref>Bij ambtsmisdrijven moet hij echter terechtstaan bij de [[Hoge Raad der Nederlanden]]. Bij overige misdrijven kan per Koninklijk Bevel of door de Tweede Kamer vervolging worden bevolen bij de bevoegde rechter in Den Haag.</ref> De gouverneur oefent de uitvoerende macht uit met als verantwoordelijken de ministers, die verantwoording moeten afleggen aan de [[Staten van Curaçao]]. De gouverneur heeft geen politieke verantwoordelijkheden en maakt geen onderdeel uit van het kabinet. Tijdens de formatie speelt de gouverneur een rol bij het aanwijzen van de formateur. In 2012 leidde dit tot onrust, toen gouverneur Goedgedrag tegen de zin van de zittende (demissionaire) ministers, maar op verzoek van de meerderheid van de Staten, een formateur aanwees om een waarnemend kabinet te vormen. De gouverneur wordt door het staatshoofd aangewezen voor een periode van zes jaar op voordracht van de bewindspersoon voor koninkrijksrelaties van het Koninkrijk (en tegelijk van het land Nederland). Deze periode kan worden verlengd tot maximaal één termijn. De gouverneur wordt bijgestaan door zijn secretariaat, het kabinet van de gouverneur, en wordt geadviseerd door de Raad van Advies, bestaande uit ten minste 5 leden, aangewezen door de gouverneur. == Lista == Op 10 oktober 2010 werd Curaçao een land binnen het [[Koninkrijk der Nederlanden]]. Voor deze datum vertegenwoordigde de [[Lijst van gouverneurs van de Nederlandse Antillen (1954-2010)|gouverneur van de Nederlandse Antillen]] onder meer Curaçao. E promé gobernador di Kòrsou tabata [[Frits Goedgedrag]], kende tambe tabata e último [[gobernador di Antia Hulandes (1954-2010)|gobernador di Antia Hulandes]] prome ku esaki a wordu disolbi dia [[10 di òktober]] [[2010]].<ref>RNW.nl - [https://web.archive.org/web/20110120003916/http://www.rnw.nl/caribiana/article/gouverneurs-voor-curacao-en-sint-maarten Gouverneurs voor Curaçao en Sint Maarten]</ref> {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !! Nòmber !! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | | 2010 - 2012 | [[Frits Goedgedrag]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2012 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | (interino) |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Lucille George-Wout-crop.jpg|95px]] | 2013 - presente | [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> | 4 di novèmber 2013 |} {| class="wikitable" ! Van ! Tot ! Nomber ! Bijzonderheden |- | 10 oktober 2010 || novèmber 2012 || [[Frits Goedgedrag]] || |- | november 2012 || novèmber 2013 || [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] || interino |- | november 2013 || presente || [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> || |} == Lista di gobernador interino == Bij koninklijk besluit kunnen een of meerdere waarnemend gouverneurs worden benoemd die de gouverneur vervangen bij ziekte of afwezigheid of hem vervangen na zijn ontslag of overlijden. {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !![[Gobernador interino]]!! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2010 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | | 2013 - 2019 | [[Nolda Römer-Kenepa]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Michèle Russel-Capriles.jpg|95px]] | 2019 - presente | [[Michèle Russel-Capriles]] | 1 di yüni 2019 |} * 10 oktober 2010 - [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] * 1 juni 2013 - [[Nolda Römer-Kenepa]] * 1 juni 2019 - [[Michèle Russel-Capriles]]<ref>{{cite news|url=https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|werk=Curaçao.nu|titel=RMR benoemt Russel-Capriles tot waarnemend gouverneur van Curaçao|datum=17 mei 2019|bezochtdatum=8 juni 2019|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190608092330/https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|archiefdatum=2019-06-08}}</ref> {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] [[:Category:Organonan Gubernamental]] --------- {{Databox}} ==Idiomanan na Aruba == Aruba ta un sociedad sumamente multilingual caminda mayoria di e habitantenan ta domina mas cu un idioma. Hopi [[Arubiano]] ta capas di combersa den por lo menos tres di e siguiente idiomanan: Papiamento, Hulandes, [[Ingles]] y [[Spaño]] y ta cambia comodamente entre dos of mas di e idiomanan aki den bida diario, haciendo e isla un di e teritorionan linguisticamente mas diverso den Caribe. E [[pais insular]] tin dos [[idioma ofisial|idioma oficial]], cu ta [[Papiamentu|Papiamento]] y [[Hulandes]]. E sistema di enseñansa local ta rekerí pa studiantenan siña Ingles y Spaño desde scol basico. Otro idiomanan, manera [[Portugues]], [[Chines mandarin|Chines]], [[Idioma Krioyo Haitiano|Crioyo Haitiano]] y hopi otro, tambe ta wordo papia den comunidadnan minoritario riba e isla. Segun estimacion na 2010 e gruponan etnico mas grandi tabata: Hulandes 78.7%, [[Colombia]]no 6.6%, [[Venezuela|Venezolano]] 5.5%, [[Republika Dominikano|Dominicano]] 2.8% y [[Haiti]]ano 1.3%.<ref name=":0">{{en}}{{Citeer web |titel=Aruba |datum=2025-03-25 |werk=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |bezochtdatum=2025-07-28 |uitgever=Central Intelligence Agency}}</ref>, Tur e cuater idioma, Papiamento, Hulandes, Ingles y Spaño, cu ta wordo uza como idioma principal of idioma primario bou di e poblacion Arubano a mira cambio den e periodo di 1980 te 2010 (idioma principal ta expresa den tabel como % di e total).<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref>: {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! Idioma principal!! 1980<br>% || 1990<br>% || 2000<br>%!! 2010<br>% || Trend |- | [[Papiamentu|Papiamento]] || &nbsp;&nbsp;80.1 || &nbsp;76.6 || &nbsp;&nbsp;69.4 || &nbsp;&nbsp;68.3 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- | [[Spaño]] || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;7.4 || &nbsp;&nbsp;13.2 || &nbsp;&nbsp;13.5 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{increase}} |- | [[Hulandes]]|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;5.0 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;5.4 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.0 ||&nbsp;&nbsp;{{steady}} |- | [[Ingles]] || &nbsp;&nbsp;10.6 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.9 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.1|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7.0 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- |} == Idiomanan oficial == === Papiamento === {{wak articulo|Articulo principal: [[Papiamento na Aruba]]}} Segun Gobierno di Aruba, e [[lenga materno|idioma materno]] y idioma primario di casi tur Arubiano ta Papiamento,<ref>{{en}}{{Cite web |title=Language |url=http://www.aruba.com/ExploreAruba/Culture/language.aspx |url-status= |archive-url=https://web.archive.org/web/20110809190231/http://www.aruba.com/explorearuba/culture/language.aspx |archive-date=2011-08-09 |access-date= |website=aruba.com}}</ref> un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu su raiz te na [[siglo 16|siglo diesseis]]. Sinembargo, Papiamento no tabata papia extensamente na Aruba te den siglo 18 y 19, ora cu e idioma a bira mas presente den material riba e isla, particularmente den e bukinan di scol Catolico Romano. Papiamento ta un idioma mescla cu ta combina elementonan for di [[Portugues]], Spaño, Hulandes y tambe algun rasgo di idiomanan Africano y Arawak.<ref name=":0"/> Su evolucion a tuma luga na Corsou durante siglo 16 ora cu e Africanonan sclabisa y e sclabisanan Spaño a desaroya un medio comun pa por comunica entre nan mes. Desde mei 2003, Papiamento ta e di dos idioma oficial riba Aruba, hunto cu Hulandes<ref>[https://www.gobierno.aw/1311-kunst-wetenschappen-en-taal Landsverordening officiële talen], Gobierno di Aruba</ref>, y e ta ser considera como un marcador esencial di identidad nacional. Den area di enseñansa, Papiamento no tabata ricibi masha atencion na Aruba te na 1995. E idioma a wordo inclui oficialmente den e curiculo escolar na 1998 y 1999. Desde e tempo ey, e isla a brasa su idioma nativo. Awendia, bijbel, diccionario y cuentanan di hada skirbi den e idioma ta facilmente disponibel riba e isla. === Hulandes === Pa decadanan Hulandes ta un di e idiomanan oficial di e isla ya cu e isla ta un parti contituyente di [[Reino Hulandes]]. Apesar di su status oficial, e ta incomun como un prome idioma papia. Un estudio di Croes (2015) entre estudiantenan a revela cu, apesar di e uzo amplio di Hulandes como idioma di instruccion, e idioma practicamente no tin funcion comunicativo pafor di les.<ref name=":1">{{citeer web|url=https://studenttheses.uu.nl/bitstream/handle/20.500.12932/42633/The%2520Current%2520Context%2520of%2520the%2520Language%2520of%2520Instruction%2520in%2520Aruban%2520Education%2520-%2520Master%2520Thesis%2520-%2520Kristi%2520Lo-Fo-Sang.pdf?sequence=1|titel= The Current Context of the Language of Instruction in Aruban Education Towards a more inclusive Multilingual Education|auteur=Kristi Lo-Fo-Sang|datum=2022|uitgever=Universidad Utrecht}}</ref> Banda di enseñansa, e uzo di Hulandes ta principalmente den asuntonan huridico y di gobernacion.<ref>{{Cite web |title=About Us |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |access-date=2014-05-20 |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |archive-date=2014-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean}}</ref> == Otro idiomanan comun == === Ingles === Aruba a reconoce Ingles como un idioma internacional, y a exigi pa muchanan siña Ingles for di klas 4 di scol basico. Uzo di Ingles riba e isla ta data for di cuminsamento di [[siglo 19|siglo diesnuebe]], tempo cu e Inglesnan a ocupa [[Kòrsou|Corsou]], Aruba y [[Boneiru|Boneiro]]. Ora cu e gobernacion Hulandes riba e islanan a reanudá na [[1815]], autoridadnan a tuma nota di e uzo ya generalisa di e idioma.<ref name="Putte">{{Cite book |last=Van Putte |first=Florimon |title=Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd |publisher=de Walburg Pers |year=1999 |location=Zutphen |language=nl}}</ref> Fin di añanan 1920 y inicio di añanan 1930 un cantidad grandi di hende cu ta papia Ingles, for di particularmente [[Karibe anglofóniko|Caribe anglofonico]], a wordo treci na e isla durante e añanan di boom di petroli. Hopi di e inmigrantenan aki tabata biba den e area di [[San Nicolas]], caminda [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] tambe tabata situa. Te cu awe, hopi di nan descendiente a keda cu Ingles Crioyo como nan prome idioma.<ref name=":1"/> Aunke Ingles no ta e [[lingua franca]] riba e isla, el a bira un idioma hopi popular bou di e hubentud. Ademas, Ingles ta un di e idiomanan mas importante den economia di Aruba. Un di e sectornan economico principal ta [[turismo]], mientras un cantidad significante di turista ta procedente di Merca y Canada.<ref name=":1"/> Mas recientemente, tin un aumento den uzo di idioma Ingles den enseñansa superior, por ehempel na [[Universidad di Aruba]]. === Spaño === {{wak articulo|Articulo principal: [[Idioma Spaño na Aruba]]}} Prome cu gobernacion Hulandes, Aruba tabata un colonia Spaño di 1499 te 1636. Spaño a bira un idioma importante riba e isla den [[siglo 18|siglo diesocho]] debi na cercania y lasonan economico estrecho cu colonianan Spaño den cercania den loke awor ta [[Venezuela]] y [[Colombia]],<ref name="Putte" /> Door di e localisacion geografico aki di Aruba, awendia hopi Arubiano y inmigrante tambe ta domina Spaño; 85% di e poblacion ta papia Spaño como di dos idioma.<ref name=":0"/> Studiantenan Arubiano ta cuminsa siña e idioma for di klas 5 di scol basico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1291007560|titulo=Languages on Aruba}} {{References}} }} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Idioma]] ----------------------------------------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Hilda de Windt-Ayoubi''' ( ) ta un lingwista, traduktor, outor, poeta, kolumnista i papiamentista di [[Kòrsou]]. lingwista, poeta, pintor i traduktor di The Prophet di Kahlil Gibra == Bida == Hilda Ayoubi a nase i lanta na Kòrsou. Famia di 5 yu muhe di mayornan di Libano. Hilde de Windt-Ayoubi a studia idiomanan ingles i spañó, tambe literatura. Na 2014 a sali e buki 'E Profeta', un tradukshon ku el a hasi di e buki ingles 'The Prophet', obra maestral di e eskritor Kahlil Gibran. Pa esaki el a risibí na 2014 un distinshon di 'The George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair' na e universidat di Maryland. Hilda a skirbi su promé poemanan na 1972, tempu ku e tabata studiante na Nijmegen, Hulanda. Despues e no tabata aktivo mas. Na desèmber 2007 el a kuminsá skirbi atrobe, pero tabata te na 2009, inspirá pa su kolega Robbie Griffith (†), ku el a bolbe kuminsá skirbi i publiká. Su poemanan na ingles, hulandes, spañó i papiamentu ta sali regularmente durante e último dékada den e korant Amigoe. She was born and raised in Curaçao. She was a secondary school teacher and a lecturer at the University in Curacao. Her works include Gedicht (2018) and Geef me je Taal (2019); for her Papiamento translation of Kahlil Gibran’s The Prophet (2014), she was awarded the Kahlil Gibran Chair at the University of Maryland. In 2019 she received UNESCO’s Certificate of Merit for her work on Papiamento.<ref>https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/translingualism-translation-and-caribbean-poetry/ Translingualism, Translation and Caribbean Poetry], Werkgroep Caraibische Letteren (2022)</ref> She writes in Dutch, French, English, Papiamento and Spanish. == Bibliografia == * ''La dislocación de los elementos oracionales y la elipsis en los refranes de La Celestina'' (2011, UoC) * ''Gedicht'' (2018?, kolekshon di poesia) * ''Geef me je taal. Dat ik je beter versta / Duna mi bo idioma. Pa mi por komprondé bo miho'' (2019) * ''Translingualism, Translation and Caribbean Poetry'' (2022, kolekshon di poesia multilingual huntu cu Piet Muysken) Hilda De Windt – Ayoubi, schrijfster, dichteres, columniste, kunstenares en hispaniste uit Curaçao. Ze is bekend vanwege o.a. haar vertaling in haar moedertaal Papiaments van het bekende boek The Prophet van Kahlil Gibran, CDL University Press, verschillende vertalingen van gedichten en haar jarenlange publicaties van gedichten in vier talen in de krant Amigoe op Curaçao. Ze presenteerde op deze middag ook haar Papiamentse vertaling van The Prophet die dit jaar wereldwijd haar 100-jarig bestaan viert en al in 105 talen, waaronder ook het Hindi, is vertaald.<ref>Henk Moeniralam,[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/papiaments-gedicht-moedertaal-van-hilda-de-windt-ayoubi-ook-in-sarnami-vertaald/ Papiaments gedicht ‘Moedertaal’ van Hilda de Windt-Ayoubi ook in Sarnámi vertaald], Werkgroep Caraibische Letteren (2023)</ref> I studied at the Catholic University in Nijmegen, nowadays named Radboud University. I also studied at UoC in Curacao, Dutch Antilles. I have a Master degree in Education with major in the Spanish Language and a Bachelor degree in Public Relations. Further on, I have a minor degree (LO) in English. I have been teaching the Spanish Language and Literature for more than 30 years at a secondary school and also have been teaching Didactics, Analysis of Methods, Spanish Grammar and Oral and Written Communication for more than eight year at University of Curacao. I translated "The Prophet" (by Kahlil Gibran) into the Papiamentu language. This translation was published by the Maryland University Press. For this translation I was granted an award by the George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair for Values and Peace, May, 2014. Further on, I attended an art Academy for four years. As part of a group exhibition I exhibited four times several of my paintings. I write poetry in six languages, Papiamento, Dutch, English, Spanish, Italian, and French. Recently my first poetry book illustrated with twenty of my paintings was published by LM Publishers in the Netherlands. I Master different languages, for example, Dutch, Spanish, English, Papiamentu. Currently, I am also studying different other languages, like Italian, Quechua. I am very interested in promoting and conserving Native Languages. Therefore, my poetry often focuses on native languages. In 2019, my second poetry book that focuses on language will be published. I belief that it is of utmost importance to focus more on Literature (specifically on creative writing) and Art in the education at school.<ref>[https://independent.academia.edu/HildadeWindtAyoubi Hilda de Windt Ayoubi]</ref> {{Appendix}} -------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Sidney M. Joubert''' (☆ [[1939]] na [[Kòrsou]]) ta un dosente, lingwista i papiamentista di [[Kòrsou]]. Na 2023 el a risibí e titulo di ''doctor honoris causa'' di [[University of Curaçao]] pa su kontribushon na [[idioma]] [[papiamentu]]. == Bida == == Bibliografia == * Dikshonario di verso Papiamento-Hulandes NOTES Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC March 20, 2023 REDAKSHON.<ref>[https://kikotapasando.com/2023/03/20/eredoctoraat-voor-sidney-joubert-bij-de-uoc-sidney-joubert-doctor-honoris-causa-bij-de-uoc/ Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC / Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC], Willemstad, 18 maart 2023</ref> Op 16 maart jl. werd tijdens een plechtige openbare zitting van het College van Decanen van de Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (UoC), aan de heer Sidney. M. Joubert, het eredoctoraat verleend. In een volle Aula opende de Rector Magnificus, dr. Francis de Lanoy, deze plechtige zitting, waarbij hij alle aanwezigen in de zaal welkom heette, in het bijzonder de heer Joubert en de twee paranimfen, mevrouw Lucille Berry-Haseth en de heer Edward John Joubert, die hem flankeerden tijdens deze plechtigheid. De decaan van de Algemene Faculteit, drs. Adriënne Fernandes, nam vervolgens het woord, en ging kort in op de redenen die voor de Algemene Faculteit aanleiding waren om de heer Sidney Milton Joubert voor te dragen als kandidaat voor het eredoctoraat. Zij gaf aan dat de heer Joubert over een tijdsbestek van vijftig jaar, zich bijzonder verdienstelijk heeft gemaakt voor de gemeenschap, op het gebied van taalkunde van het Papiamentu. Bovendien wees zij erop dat de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan is. Het eredoctoraat, zo vervolgde zij, wordt als welverdiend eerbetoon aan deze kandidaat verleend voor zijn zeer uitzonderlijke prestaties in het kader van culturele en academisch gerelateerde verdiensten. De heer Joubert, met zijn talrijke merites is van bijzondere betekenis voor de Algemene Faculteit, die taal, literatuur en cultuur centraal stelt, de lerarenopleiding Papiamentu aanbiedt en een leerstoel heeft gerelateerd aan het bestuderen en verwerven van Papiamentu. Het is dan ook niet verwonderlijk dat vanuit deze faculteit de rol van het Papiamentu als algemene omgangstaal in de Curaçaose samenleving, met deze erebenoeming, bekrachtigd en versterkt wordt. Vervolgens nam de Rector Magnificus het woord, die na verwijzing naar de mogelijkheid die de Landverordening Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (LuoC) biedt (art. 37 lid 2), de heer Sidney M. Joubert en zijn twee paranimfen naar voren riep om hen ten overstaan van het College van Decanen de bul te overhandigen. Prof. dr. Ronald Severing, verbonden aan de Algemene Faculteit, en promotor van Sidney Joubert bij deze plechtigheid, sprak bij de laudatio, lovende woorden uit, verluchtigd met een powerpoint, met afbeeldingen van werken van de heer Joubert. Hij gaf aan dat de heer Joubert een fervente taaldeskundige en in het bijzonder een verwoede Papiamentist is. Eerder was hij docent Spaanse taal- en letterkunde op de middelbare school en de UNA en tevens beëdigd vertaler en lexicograaf. Hij werd bij de oprichting van het overheidsbureau Sede di Papiamentu (1983) aangesteld om aan een vocabulaire van het Papiamentu te werken. Sindsdien zijn er van zijn hand ten behoeve van het Papiamentu, vocabulaires (1988, 1990) verschenen en verder woordenboeken in druk (1991, 1999, 2007), met supplementen (1997), een taalgids Papiamentu voor toeristen (1994), digitale woordenboeken (2002), online versies (Google Chrome, Microsoft Edge, Mozilla Firefox en Safari) en achtereenvolgende spellingcheckers Papiamentu voor Microsoft Office (2003-2014) Windows 98-8.1 (2001, 2007, 2014). Naast kenner van de taalkunde van het Papiamentu en de autoriteit op het gebied van de gemeenschappelijke Papiamentse woordenschat, is de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan, blijkens de omvangrijke driedelige gezamenlijke uitgave in het Papiamentu, Pa saka kara (1109 pp., 1983); ook verzorgde hij met auteursgroepen tweetalige Nanzi-boeken (2005, 2019). Hij is Papiamentu-connaisseur bij uitstek, getuige de talrijke publicaties van zijn hand en ook samen met lokale en buitenlandse deskundigen. Hij heeft zich bekwaamd en intensief ingezet voor het promoten van de studie, kennis en correct gebruik van het Papiamentu vanaf begin zeventiger jaren tot heden. Hij is ook medeverantwoordelijk voor de meer dan 400 woorden Antilliaans-Nederlands die in het Groene Boekje zijn opgenomen. Gedurende een aantal jaren, zijn de krantenteksten van het Antilliaans Dagblad en de Amigoe verzameld. Uit die verzameling zijn door onder andere de heer Joubert karakteristieke woorden geselecteerd die in het Groene boekje terecht zijn gekomen als: empaná, blenchi, dushi, karkó en snèkbar. Tevens is hij vanaf het begin (1999) tot recentelijk (2018) betrokken geweest bij de samenstelling van het Papiamentu-dictee en ook als jurylid van het jaarlijkse Diktado Nashonal Papiamentu in de aula van de UoC. De eredoctor is reeds meerdere malen eervol onderscheiden en heeft meervoudig eerbewijs mogen ervaren vanuit diverse maatschappelijke en academische instituties. Na de laudatio van zijn promotor kreeg dr. Sidney Joubert het woord van de rector. Hij liet weten dat toen hij van zijn benoeming op de hoogte werd gesteld, verrast was en zeer geëmotioneerd raakte. Hij dankte dan ook allen die betrokken waren vanaf de voordracht tot aan zijn benoeming. Hij vertelde hoe zijn belangstelling voor het Papiamentu begon. Dat gebeurde tijdens de colleges die hij volgde bij drs. Raúl Römer aan de Universiteit van Amsterdam. Raúl Römer onderzocht het Papiaments als toontaal. Joubert gaf voorbeelden als mata (plant) en mata (doden). Er was verschil in toon, hoog laag en laag hoog te horen. Op Curaçao werd Antoine Maduro zijn leermeester, waar hij ook mee samen werkte. Hij werd al snel door de overheid in twee opeenvolgende spellingcommissies voor het Papiamentu benoemd, in de commissie Römer en de commissie Jonis. Bij het Buki di oro, het gouden boekje met de officiële spelling van de overheid (2009), had hij ook zitting in de commissie die het werk voorbereidde. Na dit dankwoord en bijzonderheden over zijn werk, sloot de Rector Magnificus de officiële zitting. In het informele deel dat daarop volgde, spraken beide paranimfen de pas gedoctoreerde promotus toe. Lucille Berry-Haseth wees op haar lange vriendschap met de gepromoveerde en hun samenwerking op het gebied van Papiamentu. De laatste tien jaar hebben zij zich samen met een redactieteam beziggehouden met een verklarend woordenboek Papiamentu. Zij sloot af met een prachtige voordracht van het gedicht Oda na Sidney, dat zij eerder (2018) aan hem opdroeg. Vervolgens wist paranimf Edward John te vertellen dat zijn vader bekend stond als de leraar Spaans van het Peter Stuyvesant College. Hij vond het een eer dat hij de paranimf mocht zijn bij de promotie van zijn vader. Het informele deel werd afgesloten met een voordracht door Gregory Berry, die bij het publiek erg in de smaak viel met humoristische teksten uit de Papiamentu-literatuur van Guillermo Rosario, Pierre Lauffer en Elis Juliana. Het geheel werd afgesloten met een geanimeerde receptie op de patio van de Universiteit van Curaçao. {{Appendix}} ---------------- '''Frank Martinus Arion''', pseudónimo di '''Frank Efraim Martinus''' (n. [[17 di desèmber]] [[1936]] na [[Kòrsou]] - f. [[28 di sèptèmber]] [[2015]]) tabata un eskritor, poeta i lingwista [[Antias Hulandes|antiano]]. E tabata skirbi obranan tantu na idioma [[hulandes]] komo [[Papiamentu]]. Su obra mas famoso ta e novela ''Dubbelspel'' (Changá). E ta konosí tambe pa su investigashon di e orígen di Papiamentu i pa su empeño pa uso di Papiamentu komo idioma di instrukshon. == Biografia == Frank Martinus Arion a nase na 1936 i ta un di tres yu di Minuel Martinus Arion i Marina Jansen di bario di Buena Vista, [[Willemstad]]. Poko despues di su nasementu e famia ta muda pa [[Aruba]], unda su tata a wòrdu empleá pa e refineria [[Lago Oil & Transport Company|Lago]]. Ku kuater aña su mama i un ruman ta fayesé den un aksidente di tráfiko, despues di kual e ku su otro ruman a wòrdu mandá bek Kòrsou i alohá serka varios miembro di famia. Frank Martinus Arion a lanta den bario di [[Otrobanda]]. Fo'i skol básiko su talento pa skirbimentu a keda manifesta; den su último aña na skol básiko e ta gana e Premio Neerlandia pa e mihor ensayo na hulandes. Frank was een heel goede leerling. Hij mocht op de lagere school een aantal klassen overslaan. Durante su tempu na skol e ta kuminsa usa e nòmber Frank Efraim Martinus pa motibu di e laso ku su tata tabatin ku e [[partido polítiko]] [[Partido Nashonal di Pueblo|PNP]]. E no tabata deseá di wòrdu asosiá ku e aktivismo polítiko di su tata; te añanan 50 e ta usa su fam original pa publikashon di su promé obranan. Na kabamentu di skol sekundario na 1955, Arion ta muda pa [[Hulanda]] unda e ta studia idioma i literatura hulandes na [[Universidat di Leiden]]. Durante su temporada na universidat ela lanta e komunidat studiantil "Baranka Antilliana", kual tabata fungi komo refugio pa studiante prosedente di [[Antias Hulandes]], manera e mes. Tambe den e époka aki e tabata skirbi un seri di poema, kualnan a sali publika pa prome bes den e revista "Antilliaanse Cahiers" komo kolekshon titulá ''Stemmen uit Afrika''. ----- Na zijn schooltijd verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal- en letterkunde ging studeren aan de Universiteit Leiden. Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die, net als hijzelf, afkomstig waren uit de Nederlandse Antillen. Ook schreef hij in deze jaren een reeks gedichten, die in 1957 voor het eerst als bundel onder de titel Stemmen uit Afrika werden gepubliceerd in het tijdschrift Antilliaanse Cahiers. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het mede door hem opgerichte tijdschrift Encuentro Antilliano. Ook las hij regelmatig voor in het programma van de Nederlandse buitenlandse radio. Kort voor het einde van zijn studie onderbrak hij deze en keerde voor enige tijd terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij onderzoek deed naar de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiamentu. Hij publiceerde de resultaten van dit onderzoek in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch verder te studeren en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij het Instituut voor Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam.[2] Onder invloed van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel, waarin hij aan de hand van vier mannen die domino spelen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen in die tijd. Via de personages in de roman heeft Arion kritiek op de rebellen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen.[3] De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs. Arion doneerde het prijzengeld van 1000 ƒ aan de strijd tegen het apartheidsbeleid in Zuid-Afrika. In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam, waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin.[4] Vertaald met www.DeepL.com/Translator (gratis versie) de.wiki: Na zijn afstuderen verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal en Nederlandse letterkunde begon te studeren aan de Universiteit van Leiden . Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die net als hij uit de Nederlandse Antillen kwamen . Hij schreef in deze jaren ook een reeks gedichten, die in 1957 als bundel verscheen onder de titel Stemmen uit Afrika in het tijdschrift Antilliaanse Cahierswerden voor het eerst gepubliceerd. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het dagblad Encuentro Antilliano , waarvan hij medeoprichter was . Ook gaf hij regelmatig lezingen in het Nederlands buitenlands radioprogramma . Kort voor het einde van zijn studie brak hij het af en keerde voor een tijdje terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij zich bezighield met de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiaments. De resultaten van dit onderzoek publiceerde hij in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch zijn studie voort te zetten en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij de afdeling Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam . [2] Onder de indruk van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao, begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel , waarin hij aan de hand van het voorbeeld van vier dominospelende mannen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen op die tijd. Via de personages in de roman uit zich Arion kritisch over de opstandelingen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen. [3]De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en CW van der Hoogtprijs . Arion doneerde het prijzengeld van ƒ 1000 om de apartheid in Zuid-Afrika te helpen bestrijden . In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam , waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap van de stad. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin (in het Engels: "Farewell to the Queen"). [4] In 1975 ging Arion naar Zuid-Amerika, waar hij een aanstelling als docent aanvaardde aan een instituut voor de opleiding van leraren in de Nederlandse kolonie Suriname , die net onafhankelijk werd. Hier trouwde hij ook met zijn vrouw Trudi Guda, met wie hij twee kinderen zou verwekken. In 1980, na de machtsovername van Desi Bouterse , verliet het gezin Suriname en keerde terug naar Arion's thuisland Curaçao. Daar werkte hij aan de standaardisatie van het Papiaments en begon hij opnieuw onderzoek te doen naar de oorsprong ervan. Hij was vooral geïnteresseerd in de overeenkomsten tussen het Papiaments en de varianten van het Kaapverdiaans Creools, die worden gesproken op de eilanden voor de westkust van Afrika. Ook voerde hij campagne voor de invoering van het Papiaments als basisschooltaal op Curaçao, waardoor hij soms in conflict kwam met de lokale autoriteiten. In dit kader schonk hij in 1987 de particuliere basisschool Skol Humanistiko Erasmo , waar lessen werden gegeven in Papiaments. [5] Gedurende deze tijd begon Arion meer politiek betrokken te raken, wat culmineerde in de oprichting van zijn eigen partij, de Kambio Radical ("Radical Reversal", kortweg KARA) in 1988. KARA kreeg echter nooit genoeg stemmen om een ​​zetel in het parlement van het eiland te winnen. [6] In 1996 promoveerde Arion aan de Universiteit van Amsterdam. Zijn proefschrift was getiteld De kus van een slaaf. Papiaments West-Afrikaanse connecties en de oorsprong van het Papiaments en andere talen verkend. Hij bracht onder meer de stelling naar voren dat het Papiaments sterker dan voorheen bekend was beïnvloed door de geheime taal Guene, die door de plantageslaven van Curaçao werd gebruikt. Daarnaast heeft het Guene ook andere Caribische talen beïnvloed en zelfs de Engelse en Nederlandse taal. [7] == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doktoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (kontiniendo: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'') * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Mira tambe == * [[Gueni]] {{Commonscat|Frank Martinus Arion}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =191263500|titulo=Frank Martinus Arion}} {{References}} ;Lista di fuente * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3, pág. 405–410. * Wim Rutgers: ''Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba'', Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, pág. 272. * B. Jos de Roo: ''Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958'', Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam (2014), ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. Den: ''A History of Literature in the Caribbean''. Tomo 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia (2001), ISBN 90-272-3448-5, pág. 362. * ''Schrijver Frank Martinus Arion overleden''. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * ''Writer Frank Martinus Arion Passed Away'', Curacaochronicle.com (28 di sèptèmber 2015}}</ref> * ''Frank Martinus Arion geeft lintje terug'', Trouw.nl. (16 di desèmber 2008) }} {{DEFAULTSORT:Arion, Frank Martinus}} [[:Category:Ganador premio Cola Debrot]] [[:Category:Hende]] [[:Category:Kòrsou]] == Referensia == * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 407–408. * Wim Rutgers: Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba. 1. Auflage. Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, S. 272. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 408–409. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 410. * B. Jos de Roo: Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958. Hrsg.: Universiteit van Amsterdam. 1. Auflage. Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam 2014, ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. In: A History of Literature in the Caribbean. Band 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia 2001, ISBN 90-272-3448-5, S. 362. * Schrijver Frank Martinus Arion overleden. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * Frank Martinus Arion geeft lintje terug. In: trouw.nl. 16. Dezember 2008, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). == Weblinks == {{Commonscat}} [[:Category:Korsou]] [[:Category:Eskritor]] [[:Category:Hende]] Kort na de geboorte verhuisde het gezin naar Aruba, waar de vader een baan had aanvaard bij een plaatselijke oliemaatschappij. Toen hij vier jaar oud was, stierven Arions moeder en jongere broer bij een ongeval, waarna Frank en zijn zus werden teruggestuurd naar Curaçao, waar ze onderdak vonden bij verschillende familieleden. Zijn schrijftalent bleek al toen hij op de lagere school zat; in het laatste jaar van de basisschool won hij de Neerlandiaprijs voor het beste essay in het Nederlands. Tijdens zijn schooltijd begon hij de naam Frank Efraim Martinus voor zichzelf te gebruiken. De achtergrond was de politieke betrokkenheid van zijn vader bij de Nationale VolkspartijCuraçao, waardoor de naam "Arion" bekend werd bij veel bewoners van het eiland. Frank wilde echter niet geassocieerd worden met het politieke activisme van zijn vader; pas in de jaren vijftig gebruikte hij zijn oorspronkelijke achternaam weer voor de publicatie van zijn eerste werken. [1] '''Frank Martinus Arion''', seudónimo de '''Frank Efraim Martinus''' ([[Curazao]], [[17 de diciembre]] de [[1936]]-[[28 de septiembre]] de [[2015]])<ref name=fallece>{{cita noticia|título=Writer Frank Martinus Arion Passed Away|url=http://curacaochronicle.com/local/writer-frank-martinus-arion-passed-away/|fechaacceso=29 de septiembre de 2015|obra=curacao chronicle|fecha=28 de septiembre de 2015|idioma=inglés}}</ref> fue un escritor antillano. En 1955 se trasladó a los [[Países Bajos]] para estudiar letras neerlandesas en la Universidad de Leiden. En 1981 volvió a instalarse en su ciudad natal, tras residir unos años en [[Paramaribo]] ([[Surinam]]). Fue un fuerte promotor del [[papiamento]]. Hij werkte in Nederland , Suriname en de Nederlandse Antillen en schreef in het Nederlands en Papiaments . De roman Dubbelspel (nl) (1973) is zijn eerste boek en zijn grootste publiekssucces. == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' (Changa)<ref>[http://www.diegopuls.com.ar/index.php?option=com_content&task=view&id=112&Itemid=39&lang=es Doble juego, fragmento traducido al español (inédito)]; visitado el 21 de febrero de 2012</ref> *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doctoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (contiene: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'' * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Referencias== {{listaref}} == Link eksterno == *{{Enlace roto|1=[http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 página web sobre Arion del Fondo de las Letras Neerlandesas (en inglés)] |2=http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 |bot=InternetArchiveBot }} ------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Abraham Daniel Jesurun''' (n. [[20 di aprel]] 1839 na [[Korsou]] - f. [[20 di mart]] [[1918]] na [[Korsou]]) tabata un ....... [[Kòrsou]]. == Biografia == Jesurun a nase na aña 1939 na Willemstad. * Kasa ku Rachel David Capriles na 1880. * Na 1905 elegi Presidente di KVK Korsou. van 1884 tot 1919 In het grote boek over de History of the Jews of the Netherlands Antilles (1970) wordt Abraham Daniel Jesurun (1839-1918) ‘Curaçao’s then most cultured man’ genoemd, die verschillende talen in woord en geschrift beheerste. Hij wordt bijvoorbeeld een ‘specialist in Papiamento’ genoemd (Emmanuel & Emmanuel 1970, 1: 411, 454). Jesurun blijkt een belangrijk man geweest te zijn op Curaçao. Zo was hij secretaris-directeur van de Aruba Phosphaat Maatschappij, vele jaren voorzitter van de Kamer van Koophandel en Nijverheid en directeur van de Curaçaosche Bank. Ook is hij lid van de Koloniale Raad geweest en bestuurslid van het Geschied-, Taal-, Land- en Volkenkundig Genootschap te Willemstad. Voor al die activiteiten is hij onderscheiden: hij werd eerst ridder in de orde van OranjeNassau (1908), later officier (1913). In de serie ‘beroemde personen’ werd er in 1998 een postzegel met zijn beeltenis erop uitgebracht. <ref> ''Jan Noordergraaf'', [https://www.ivdnt.org/images/stories/onderzoek_en_onderwijs/publicaties/trefwoord/Papiaments_def.pdf Lexicografie op Curacao: Abraham Jesurun en zijn woordenlijst van het Papiaments (1898)]</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=it|oldid =129014577|titulo=Emilio Teza}} {{References}} }} [[:Category:Linguistica]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62275387|titulo=Dialect}} {{References}} }} [[:Category:Idioma]] ------- {{Variante|a}} [{Databox}} '''Pidgin''' ta e idioma ---------------- {{Databox}} E '''álfabèt latin''' ta un [[álfabèt|skritura alfabétiko]] foi kual den kurso di [[siglo]]nan a desaroyá un kantidat di álfabèt pa uso den kasi tur idioma skirbi den hemisferio oksidental, prinsipalmente na Nort i Sur Amerika, kasi henter [[Oropa]], Afrika supsahara i un kantidat di pais asiatiko na Oustralasia i Asia Sentral. E skritura latin tin e kantidat di usuario mas grandi na mundu. E skritura latin e ta forma e base di e [[Alfabèt Fonétiko Internashonal]] (IPA), i e 26 lèter mas komun ta e lèternan di e [[ISO basic Latin alphabet]]. E ta un álfabèt bikamaral di trinta lèter, kreá fin di siglo nuebe den imperio búlgaro (e aktual [[Nort Macedonia]]), pa e disípulonan di pader Cyrille òf posiblemente Clément d'Ohrid (e promé obispo di e iglesia ortodokso di [[Bulgaria]]) i ta basá riba e álfabèt [[Gresia|griego]] i glagolítiko. Ainda na komienso di siglo 21 ta usa e [[álfabèt siríliko]] den un kantidat di [[idioma slaviko]], entre otro búlgaro, masedoniano, [[idioma montenegrino|montenegrino]], servio, ukraniano, ruso i bieloruso. Bou influensia [[Rusia|ruso]] e ta komun tambe den hopi idioma ku no ta idioma slaviko manera [[kazachs]], [[idioma kirguis|kirguis]], [[tatar]] (idioma [[Turkia|turko]]), [[tajikistano]], [[idioma mongoles|mongoles]] inkluso hopi otro idioma chikitu. Te [[1859]] e tabata e skritura di e [[idioma rumano]] i den e antiguo [[Moldavia]] tabata skirbi e [[idioma moldaviano]] (un [[dialecto|dialekto]] rumano) ku un álfabèt siríliko. * Het Latijns schrift[1] is een alfabetisch schrift waarvoor in de loop der eeuwen een aantal alfabetten zijn ontwikkeld voor gebruik in vrijwel alle westerse geschreven talen, voornamelijk Noord- en Zuid-Amerika, bijna heel Europa, Sub-Saharaans Afrika en een aantal Aziatische landen in vooral Australazië en Centraal-Azië. Het Latijns schrift heeft het grootste aantal gebruikers ter wereld.[2] * '''Latin script''', also known as '''Roman script''', is a set of graphic signs ([[Writing system#General properties|script]]) based on the letters of the [[classical Latin alphabet]]. This is derived from {{cns|a form of the [[Cumae alphabet|Cumaean Greek]] version of|date=September 2021}} the [[Greek alphabet]] used by the [[Etruscan civilization|Etruscans]]. Several [[Latin-script alphabet]]s exist, which differ in graphemes, collation and phonetic values from the [[classical Latin alphabet]]. The Latin script is the basis of the [[International Phonetic Alphabet]], and the 26 most widespread letters are the letters contained in the [[ISO basic Latin alphabet]]. Latin script is the basis for the largest number of alphabets of any [[writing system]]{{sfn|Haarmann|2004|p=96}} and is the [[List of writing systems by adoption|most widely adopted]] writing system in the world (commonly used by about 70 percent of the world's population). Latin script is used as the standard method of writing in most Western, Central, as well as in some Eastern European languages, as well as in many languages in other parts of the world. ----------------- 95v32f8q5i2zp8wwvq119zhgtmtbspl 203655 203654 2026-09-09T13:12:15Z Caribiana 8320 203655 wikitext text/x-wiki * [https://www.ea.aw/pages/wp-content/uploads/2019/09/Literatura-na-papiamento-havo.pdf Literatura na papiamento] nieuw: [[diptongo]] - [[triptongo]] - [[gramatika]] - [[frase]] - [[silaba]] - [[semántika]] - [[suheto]] - [[supstantivo]] - [[athetivo]] - [[verbo]] - [[vocal]] - [[consonante]] - [[sufiho]] - [[atverbio]] - [[koma]] - [[pronòmber]] - [[singular]] - [[plural]] ------------------------- {{infobox organisacion |variante = c | nomber = Wintertuin Curacao | funda = 2017? | fundado= Joeri Oltheten | sede = [[Willemstad]] | pais = {{CUW}} | director = Joeri Oltheten | website = https://wintertuincuracao.org/ }} '''Wintertuin Curacao Festival''' ta un festival di literatura, kontamentu di storia i arte di tarima na Kòrsou. E ta tuma luga anualmente i ta e festival literario mas grandi di [[Islanan ABC]]. Organisado di e festival ta Fundashon Wintertuin Curaçao, funda na 2017 komo un organisashon ruman independiente di Wintertuin na Hulanda.<ref>[[citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2026/09/05/wintertuin-bouwt-aan-nieuwe-generatie-curacaose-schrijvers-en-artiesten-talent-alleen-is-niet-genoeg/|auteur=Dulce Koopman|titel=Wintertuin bouwt aan nieuwe generatie Curaçaose schrijvers en artiesten: ‘Talent alleen is niet genoeg’|werk=ntr caribean|datum=2025-09-05|bezochtdatum=2026-09-09}}</ref> organisashon literario na Willemstad, [[Kòrsou]]. * Joeri Oltheten is initiatiefnemer en directeur van Wintertuin Curacao.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/23046-curacao-doughnut-economy ], (29 di yanuari 2021)</ref> Wintertuin Curaçao ta aktivo for di 2017 komo organisashon ruman di Wintertuin, trahando pa fortalesé e infrastruktura literario den region di Karibe. Ku enfoke riba literatura i kontamentu di kuenta, e fundashon ta duna e kuentanan di habitantenan di e isla un lugá sentral den tantu e kultura oral komo skirbí di Kòrsou.<ref name="nl">https://wintertuin.nl/productie/wintertuin-curacao/ Wintertuin Curaçao], wintertuin.nl</ref> Aunke nos ta kolaborá estrechamente, Wintertuin i Wintertuin Curaçao ta dos fundashon separá, kada un ku su propio tim i enfoke. Huntu, nos ta komprometé na fortalesé e sektor literario di Kòrsou i oumentá akseso na e paisahe literario hulandes pa eskritornan talentoso di e isla.<ref name="nl"/> * Durante e festival ta duna atenshon tambe na Papiamento i otro lenganan crioyo i nan konekshon. E proyekto Future language Innovation ta forma un parti importante di Wintertuin Festival i ta trese artistanan di diferente pais huntu.<ref>Papiamentu tin un rol pionero hopi importante pa otro lenga kreol, Extra (8 di september 2026) </ref> ==Notes== Fundashon Wintertuin Curaçao ta konektá hende pa medio di kuenta i literatura. For di 2017, nos a dediká na desaroyo di talento, proyektonan di komunidat i eventonan.<ref>https://cultuuragenda.com/wintertuin-curacao/ </ref> Nos ta ofresé eskritornan espasio pa eksperimentá i un plataforma pa topa otro. Nos ta entrená nan den desaroyá un práktika profeshonal independiente. Nos proyekto mas konosí probablemente ta Wintertuin Curaçao Festival, ku ta tuma lugá anualmente for di 2019. *Kurá di Kuenta* ta un proyekto di kontamentu di kuenta ku ta enbolbí hende grandi ku a resultá den seis publikashon te awor. Nos ta kolabora ku otro paisnan den e region—manera riba e proyekto di partisipashon di herensia *100 Opheto*—i asta ku otro kontinentenan, manera por mira den e plataforma di interkambio literario *Transatlantic Relatives*. Hunto cu nos coleganan na Hulanda, nos ta publica bukinan di autornan local, cu ta varia di nombernan estableci te na talentonan emergente. Nos proyektonan hopi bia ta multidisiplinario i sorprendente. --------------- nl.wiki: Wintertuin is een literatuurorganisatie in de Nederlandse stad Nijmegen. Wintertuin organiseert literatuurprogramma's, workshops, industriedagen en literatuurfestivals, waaronder het jaarlijkse Wintertuinfestival in Nijmegen, en de Industriedag (voorheen bekend als Nieuwe Types) waar de toekomst van literatuur besproken wordt. Wintertuin onderhoudt warme banden met zusterstichting Wintertuin Curaçao. Daarnaast geeft Wintertuin diverse werken van Curaçaose schrijvers uit.[https://wintertuin.nl/productie/wintertuin-curacao/] ------- Leaving from living in a small apartment in Amsterdam, Oltheten had a chance to start with Wintertuin in Curaçao. Wintertuin is a literature organization which does lots of work in literature and story telling and the idea was to start some projects in Curaçao. I set up the foundation Wintertuin Curaçao and my first project became “Kurá di kuenta”. It is about stories of the elderly and it fits with our oral tradition. We have an aging population where a lot of people live in isolation. We have done “Kurá di kuenta” 4 to 5 times and it is a great thing to do.<ref name="Joeri">[https://share2uplift.org/influencer-joeri-oltheten/ Influencer Joeri Oltheten], share2uplift.org (desèmber 2020)</ref> We have also organized festivals and an international writing course, where spoken word artists from Holland and Belgium were presenting their poetry skills and enabling local artists.<ref name="Joeri"/> Projects: * 2024: Wintertuin Curacao Festival bij Lanthuis Vredenberg.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/30067-literatuur-en-meer-op-wintertuin-curacao-festival (23 di septemper 2024)</ref> Wintertuin Curaçao Festival is the largest annual literary festival of the ABC islands. The first edition took place in 2019 at the National Library of Curaçao. Wintertuin Curaçao has grown into a breeding ground for new writing talent, such as [[Ange Jessurun]] (Faya Lobi, 2022), [[Maghalie van der Bunt-George]] (Oro is goud, 2023) and [[Etienne Ys]] (De Barmhartige Staat, 2024).<ref>https://wintertuincuracao.org/project/wintertuin-curacao-festival-2/</ref> one of the Caribbean’s premier annual festival for literature, storytelling and performing arts. The Wintertuin Curaçao Festival celebrates cultural diversity and a vibrant reading culture through powerful stories. * project FLI: Future Language Innovation FLI<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/30786-verbinding-door-taal Verbinding door taal], [[Antilliaans Dagblad]] (22 di februari 2025)</ref> * LengaGPT <ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/30813-wintertuin-lanceert-lengagpt (28 di februari 2025)</ref> * kurso di tradukshon * Creative writing academy Curacao {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] [[:Kategoria:Papiamento]] [[:Kategoria:Kultura di Kòrsou]] ------------------------ {{Appendix|1=|2= '''Literatuur''' * Martinus, Frank (1996), ''The kiss of a slave: Papiamentu’s West-African connections'', Universiteit van Amsterdam * Hartog, Johannes (1961, p 433), ''Curaçao: Van kolonie tot autonomie III, Vol.I,'', De Wit. '''Bronnen en voetnoten''' * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=|titel=|oldid=|datum=}} {{References}} }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Hulandes Caribeño''' of '''Hulandes Antiano''' ta un variante di [[idioma]] [[Hulandes]] cu a desaroya? na e [[Islanan ABC]], islanan perteneciente na Caribe Hulandes. Por considera esaki como un dialecto regional di Hulandes.? Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. == Contexto == E poblashon lokal i papiadónan hulandes riba Islanan ABC tabata papia i skirbi hulandes mesklá ku konstrukshonnan i palabranan for di papiamentu i otro idiomanan: “hopi plaka verdienen” (pap.: hopi sèn); “kabrieten in de koor” (Pap.: cabritonan den cura); y “een pastechi eten” (Come un pastechi) (Pap.: pasty). E uso aki a bira konosí komo Hulandes Antiano.<ref>[[Ronald Severing|Severihng, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden], literatuurgeschiedenis.org</ref> E norma den polítika di gobièrnu pa loke ta trata hulandes a kambia. E norma di idioma no ta limitá mas na Hulanda, sino tambe na Vlaanderen i e teritorionan den eksterior: e islanan kaminda palabranan hulandes antiano a originá ku no ta aparesé na Hulanda mes, i tambe na Sürnam independiente, kaminda ta usa hulandes surinam. E atenshon kresiente aki pa variedatnan di hulandes, pa multilingualismo, i pa interpretashon kultural a kondusí na inklushon di palabranan for di hulandes karibense den e vokabulario ofisial di e idioma hulandes. A base di un base di dato di palabra di korantnan na idioma hulandes riba e islanan, a hasi un selekshon di mas ku 400 palabra. E palabranan Hulandes Caribense aki, cu a wordo agrega na e Buki Berde di 2015, no ta aparece den Hulandes Standard. Por haña palabranan manera dushi (dushi, dushi), botika (botika kombiná ku botika), ayó (saludo), i eilandsraad (un tipo di konseho munisipal riba e islanan). Anteriormente, na 2005, alrededor di 500 palabra hulandes surinam a aparesé den e lista aki: afingisoep (sòpi di yuka), husselen (scrabble) i Sranan (krioyo surinam). Komo ku Antia no ta eksistí mas i Sürnam, ku Hulandes komo idioma ofisial, a bira miembro asosiá di Union di Idioma Hulandes, e término Hulandes Karibense ta wòrdu usá mas i mas pa e idioma Hulandes riba e islanan i na Sürnam. {{Appendix}} ----- Caribisch-Nederlands is de taalvariant van het Nederlands die gesproken wordt in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Deze variant wijkt op verschillende punten af van het Europees-Nederlands, zowel in uitspraak als in woordkeuze en grammatica. Op de Benedenwindse Eilanden (Aruba, Bonaire, Curaçao) is Papiaments de meest gesproken moedertaal, terwijl op de Bovenwindse Eilanden (Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius) Engels vaker de moedertaal is. ==Verschillen met Europees-Nederlands==: *Uitspraak: Er zijn verschillen in de uitspraak van klinkers en medeklinkers, en de intonatie kan anders zijn. * Woordenschat: Er zijn specifieke woorden en uitdrukkingen die in het Caribisch-Nederlands gebruikt worden, maar niet of minder vaak in Europees-Nederlands. * Grammatica: Er kunnen kleine grammaticale verschillen zijn, bijvoorbeeld in de volgorde van woorden of in het gebruik van bepaalde werkwoordstijden. * Invloed van andere talen: Papiaments: Op de ABC-eilanden heeft het Papiaments een grote invloed op het Nederlands. Veel Caribisch-Nederlandse woorden en uitdrukkingen zijn ontleend aan het Papiaments. Engels: Op de Bovenwindse eilanden heeft het Engels een grotere invloed. Ook hier zijn er invloeden merkbaar in de woordenschat en grammatica. * Onderwijs: In het basisonderwijs op de Benedenwindse eilanden wordt steeds meer onderwijs gegeven in het Papiaments. Het Nederlands wordt vaak als vreemde taal aangeboden. In het middelbaar onderwijs is het Nederlands wel de instructietaal. Op de Bovenwindse eilanden wordt in toenemende mate Engels gebruikt als instructietaal, ook in de Nederlandstalige scholen. * Conclusie: Caribisch-Nederlands is een levendige en diverse taalvariant die zich aanpast aan de lokale context en invloeden van andere talen ondergaat. ------ Hulandes ta un idioma oficial den Caribe Hulandes.<ref>https://taalunie.org/dossiers/22/nederlands-in-het-caribisch-gebied-en-suriname ]</ref> Omdat Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk geen omgangstaal is, maakt het onderwijs daar de omslag van moedertaalonderwijs Nederlands naar een vreemde taal aanpak. Hulandes semper tabata un idioma minoritario. Habladónan di Papiamentu tin bia ta konsiderá e Antianonan di abla Hulandes komo show-off, imitadó di e Hulandesnan. E label ey ta mas fuerte ora hende no ta dispuesto pa papia Papiamento. <ref>Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> Hulandes Antiano ta wòrdu distinguí for di Hulandes Standart pa e aksento. Bakhuis ta agregá ku Antianonan tambe ta agregá palabranan Papiamentu, ta konhugá verbonan Papiamentu na e manera Hulandes, i ta usa zonidonan típiko. Esaki ta conduci na frasenan manera: “Ai no,” “mi tin” “hopi,” “sakeerd” hopi potret pero nan ta “hodidu”! -- nl.wiki:[[:nl:Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden]]Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. Op de Benedenwindse ABC-eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) is de moedertaal vaak Papiaments, en op de Bovenwindse SSS-eilanden (Sint Maarten, Saba en Sint Eustatius) Engels. {{Appendix}} '''Caribisch‑Nederlands''', ook wel bekend als '''Antilliaans Nederlands''', is een in de ABC‑eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) gesproken vorm van het Nederlands, die sterk beïnvloed is door talen zoals Papiamento en Spaans. Het wordt gebruikt door Nederlandssprekenden op de eilanden, en bevat vaak woorden en zinsconstructies uit het Creooltaal Papiamento en regionale varianten. ==Gebruik en kenmerken== Spraak en schrijfwijze van Nederlands op de ABC‑eilanden mengen reguliere Nederlandse zinnen en woordenschat met Papiamentstalige of lokale uitdrukkingen. Voorbeelden hiervan zijn: * “hopi plaka verdienen” (veel geld verdienen) * “kabrieten in de koraal” (geiten op de erf) * “een pastechi eten” (een pasteitje eten) Dergelijke constructies behoren tot typische voorbeelden van Antilliaans Nederlands, waarin Papiamentse woorden (zoals hopi, plaka, pastechi) direct geïntegreerd zijn in het Nederlands. ==Sociolinguïstische context== In de lagen van de bevolking waar Nederlands als thuistaal wordt gesproken — vaak binnen families of in het onderwijs — wordt deze variant beschouwd als “tropisch Nederlands”. Sprekers worden in Nederland soms als dialectisch afwijkend ervaren en kunnen als “makamba” (Nederlander) worden bestempeld, vooral wanneer zij geen Papiamento spreken.<ref name="ntr">Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> De variant is te herkennen aan: *het gebruik van Papiamentse werkwoorden en woorden, *typische accenten, klankkleur en uitspraak, *de toepassing van regionale grammaticale structuren, zoals in: Ai no, ik heb hopi veel foto’s gesakeerd, maar ze zijn hodidu! == Aantal sprekers en taalgebruik == Hoewel het Nederlands in de Caribische delen van het Koninkrijk officieel is, wordt het meestal als tweede of derde taal gebruikt: in het dagelijks leven domineren Papiamento, Spaans en Engels. Op Bonaire is Nederlands moeders­taal voor ongeveer 15 % van de bevolking (2021), Spaans is even frequent; op Sint Eustatius en Saba ligt dat rond 4 % <ref>https://longreads.cbs.nl/the-caribbean-netherlands-in-numbers-2022/what-percentage-of-the-population-speaks-dutch/</ref> ==Identiteit en perceptie== De variëteit speelt een rol in identiteitsconstructie. Nederlandssprekende Antillianen voelen zich soms “niet helemaal thuis” in Nederland of in de Papiamentstalige gemeenschap, juist vanwege de gemengde taalstijl. Taalpuristen waarschuwen tegen het gebruik van Engelse of Spaanse leenwoorden in Papiamento, terwijl anderen juist blij zijn met de talenmix als onderdeel van de lokale identiteit.<ref name="ntr"/> == Vergelijking met andere niet-Europese Nederlandsvarianten == Nederlands wordt ook gesproken in de Caribische special gemeenten (Bonaire, Sint Eustatius, Saba), maar daar zijn andere varianten gangbaar, bijvoorbeeld Virgin Islands Creole Dutch. Die heeft, net als Antilliaans Nederlands, een sterke mix met andere talen.<ref>Welmoed Ventura, https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/gelijkenis-deens-antilliaans-creole-dutch-en-sranantongo/ Gelijkenis Deens-Antilliaans Creole Dutch en Sranantongo]</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Na [[Aruba]]''' e presencia di '''idioma Spaño''' ta significativo. E pais Caribense, cu [[Hulandes]] y [[Papiamentu|Papiamento]] como [[idioma ofisial|idiomanan oficial]], tin un gran cantidad di hablante di [[Spaño]]. Segun e censo di 2000, Spaño ta e di dos idioma mas papia riba e isla, despues di Papiamento. == Hablante di Spaño == Segun datonan di Censo 2010, 13.710 residente di Aruba ta papia Spañó como nan [[Lenga materno|idioma materno]].<ref>{{citeer web|url=https://www.cervantes.es/imagenes/File/espanol_lengua_viva_2019.pdf |titel=El Espanol: una lengua viva. Informe 2019|uitgever=Instituto Cervantes, pag. 9|datum= }}</ref> Na 2017 hablante di Spañó tabata representa 12.6% di e poblacion.<ref>{{citeer boek|nombre=Jesús|apellido={{v|Guanche}}|nombre2=Carmen|apellido2={{v|Corral}}|title=Diccionario etnográfico. Los pueblos del Caribe Insular y de México-Centroamérica|volume=Tomo I|year=2017|editorial=RUTH|isbn=9789590618154|capítulo=Cap. 5}}</ref> Esaki ta relaciona cu e emigrantenan for di paisnan hispano. Segun pais di origen e percentahe tabata, entre otro, 9.1% di [[Colombia]], 4.1% [[Republika Dominikano|Republica Dominicano]], 3.2% [[Venezuela]] i 1.1% [[Peru]].<ref name="cia.gov">{{en}}{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |title=Aruba |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |access-date=}}</ref> Si conta tur esunnan cu por comunica den Spaño, e cantidad total di hablante ta yega aproximadamente 93.500, o sea 85% di e poblacion Arubano. Pero solamente un di cada cinco persona ta uza Spaño como nan unico [[idioma]]. == Spaño den bida publico == No obstante di no ta un idioma oficial, e uso di Spaño ta sirbi metanan practico y ta extende den hopi aspecto di bida publico, reflehando su papel como idioma di contacto, identidad y comunicacion den e contexto multicultural di Aruba. E isla su proximidad cu [[Venezuela]] y [[Colombia]] y e fuerte contactonan religioso, comercial y cultural durante siglonan a contribui pa e uzo continuo na Aruba di Spaño.<ref>{{cite book|author=Ramirez, Catherine|title=La escogencia del idioma Español en el perfil de asignaturas en las escuelas de MAVO de Aruba|year=2016|editorial=[[Universidad de Curazao]]|url=https://www.worldcat.org/es/title/1029733877|location=Willemstad, Curacao}}</ref> Segun [[Johan Hartog|Hartog]] e influencia Spaño ta mas tanto notabel den e variante Arubano di Papiamento cu den e variantenan di Corsou y Boneiro.<ref name="Hartog"/> Den e sistema escolar, Spaño ta un materia obligatorio desde enseñansa basico, cuminsando den e di cinco klas bay dilanti.<ref>{{citeer web|auteur=Organización Panamericana de la Salud|titel=Aruba, perfil de país|url=https://www3.paho.org/hq/dmdocuments/2010/Salud_en_las_Americas_2007-Aruba.pdf|datum=2007 }}</ref><ref>Ministerio di Enseñansa di Aruba. Curriculum y Idioma den Sector Escolar.</ref> Ademas, varios canal di television for di Venezuela ta wordo ricibi sin problema riba e isla, ofreciendo noticia, entretenimento y programacion educativo na Spaño. Hopi radioemisora local ta inclui musica cu canto di [[Latinoamérika|Latino America]] den nan programacion, y den algun caso, ta transmiti programanan na Spaño. Den sector comercial, hopi empleado den tienda, restaurant y servicio publico ta comunica cu clientenan hispano den nan idioma nativo. Ora cu hende yega na un loket, e probabilidad ta halto cu nan por haci pregunta o haya informacion na Spaño. [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia catolico]] cu un comunidad grandi riba e isla ta ofrece misa regular na Spaño. Den algun bario, specialmente caminda comunidadnan hispano ta concentra, por tin borchi informativo cu dos of mas idioma, incluyendo Spaño. == Aspectonan sociolinguistico == Pa hopi residente, particularmente e migrantenan hispano di Colombia, Venezuela y Republica Dominicano, Spaño ta sigui sirbi como idioma principal na cas, den relacionnan familiar y comunidad religioso.<ref>Central Bureau of Statistics Aruba (2017). Migration and Population Report.</ref> Na nivel popular, Spaño ta keda un idioma di preferencia pa comunicacion informal den bario, mercado y luganan publico. Turistanan hispano, cu ta forma un porcion importante di e [[turismo]] entrante, tambe ta contribui na su visibilidad den bida diario Arubano. E [[multilingualismo]] na Aruba ta stimula un nivel halto di dominio pasivo di Spaño: hopi Arubiano por compronde Spaño aunke no ta papi’é activamente. E situacion aki ta refleha un [[diglosia]] dinamico, caminda Spaño ta sirbi mas na nivel informal y comunicativo, mientras cu Hulandes y Papiamento ta predomina den situacionnan formal, educativo y gubernamental. == Influencia di Spaño riba Papiamento den siglo 21 == E idioma oficial Papiamento ta un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu ta nace durante e periodo colonial for di e mescla di Spaño, [[Portugues]], Hulandes, [[Ingles]], [[Frances]] i Arawak. Gran parti (70%) di su vocabulario tin origen Spaño.<ref>[[Ronald Severing|Severing, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden#:~:text=Door%20hun%20geografische%20ligging%20en,eilanden%20genoemd%2C%20is%20het%20Papiaments. ''Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden''], literatuurgeschiedenis.org</ref> E isla di Aruba tabata pa mas cu un siglo parti di Imperio Spaño promé cu el a wordo cede na e Imperio Hulandes na aña [[1636]].<ref name="Hartog">{{cite book|author=[[Johan Hartog|Hartog, Johannes]]|title=Aruba: A Short History|year=2003|publisher=De Wit & Van Dorp Stores}}</ref> Aunke Papiamento ta ser considerá un idioma stabil, hopi [[Arubiano]] ta sinti cu su presencia ta birando menos, particularmente den contactonan cu emigrantenan hispano. Investigacion sociolinguistico a mustra cu e preocupacion no ta basa riba un cambio real, sino riba un “menasa simbolico” cu ta relaciona cu identidad y inclusividad di pertenencia.<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref> Un tema cu ta surgi frecuente den discusionnan publico y escolar ta e supuesta “contaminacion” di Papiamento cu palabra y structuranan Spaño. Algun ciudadano ta boga pa un Papiamento “puro”, afirmando cu influencia stranhero, particularmente di Spaño, por afecta e caracter crioyo di e idioma. E sintimento aki ta bira mas fuerte ora cu migrantenan nobo no ta haci esfuerso pa siña y papia Papiamento, sino ta keda den nan idioma materno.<ref>Carroll, Kevin S. (2010). [https://www.researchgate.net/publication/283245487_Language_maintenance_in_the_Caribbean_Examining_perceptions_of_threat_in_Aruba_and_Puerto_Rico'' Language maintenance in the Caribbean: Perceptions of threat in Aruba and Puerto Rico''], researchgate.net </ref> Estudionan recien, manera esun di Kester y Buijink (2023), a conclui cu aunke hopi Arubiano ta expresá preocupacion riba e futuro di Papiamento, e idioma mes no ta duna señalnan di bay atras.<ref name="Kester"/> Su uzo a keda halto den bida escolar, gobierno y medionan local, y e mes a demostra capacidad pa integra [[neologismo]]nan sin perde su esencia. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=es|oldid =161207719|titulo=Idioma español en Aruba}} {{References}} ;Lista di fuente * Allen, R. (2002). ''The Spanish Caribbean''. Cambridge University Press. }} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Idioma]] ------------- {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] tríphthongos, literalmente: ‘ku tres zonido’ òf ‘ku tres tono’) ta un kombinashon di tres zonido vocal cu ta pronunciá den un solo [[silaba]]. Den un triptongo, e tres vocal òf semivokal ta sigui un tras di otro sin interrupshon, formando un zonido monosilabico. Den [[fonetika]], un triptongo ta resulta di un movimiento kontinuo pero suave di e organonan di artikulashon for di un zonido di vocal pa otro, den un sekuénsia di tres zonido. Na kontraste ku un [[monoftongo]], ku tin un so zonido, òf un [[diptongo]] ku tin dos, un triptongo ta kontené tres zonido vocal den un so silaba. Importante pa nota ku un triptongo no ta meskos ku un sekuénsia disilabico di un diptongo sigui pa un monoftongo, kaminda por tin mas ku un silaba. Por ehempel, den aleman feuer [ˈfɔʏ.ɐ] (‘kandela’), e sekuénsia vocal ta dividí den dos silaba, i no ta un triptongo. Un triptongo tipiko ta forma pa un semivokal, sigui pa un vocal nukleo, i sigui pa un otro semivokal (por ehempel: /i̯/ + /a/ + /u̯/). Por existí tanto triptongonan orál komo nasal. == Ejempelnan == Den [[Papiamento]], triptongonan no ta hopi komun, pero por haña nan den palabra manera: biai (for di biaiha) kaiu (for di kaiu) huai (for di huai) Den [[kastellano]] (spañol), por haña triptongonan den palabra manera: miau Uruguay cambiáis == Referensianan == Martínez Celdrán, Eugenio. Manual de Fonética Española. Ariel Lingüística, 2001. Ladefoged, Peter. A Course in Phonetics. Cengage Learning, 2014. Crystal, David. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Wiley-Blackwell, 2008. -------------------------- Diptongonan komun den Papiamento Diptongo Tipo Ejèmplonan Nota ai Kreshente bai, traishon, baikèl vocal débil (i) tras vocal fuerte ei Kreshente sei, beisbol, trein oi Kreshente boi, koi, sopi ui Kreshente puiro, spruit, fluit ia Dekreshente biaha, rabia, familia vocal débil (i) prome vocal fuerte ie Dekreshente piedra, biento, piedra io Dekreshente nacional, religion ua Dekreshente lengua, francua, guahe ue Dekreshente pueblo, fuerte, muerto uo Dekreshente cuota, suave, actuosa menos komun 🗣️ Nota riba tipo di diptongo: Diptongo kreshente: e vocal débil (i, u) ta antes di vocal fuerte (a, e, o) → zonido ta subi. Diptongo dekreshente: e vocal débil ta despues di vocal fuerte → zonido ta baha. {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E articulacion ta consisti di un transicion suave den e frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta wordo percibi como un zonido continuo den un solo silaba. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. == Diptongo den Papiamento == Den [[Papiamentu|Papiamento]], un diptongo por wordo forma di un di e siguiente combinacionnan: == Vocal debil (i, u) + vocal fuerte (a, e, o) == Ehempel: * i-a → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-a → us'''ua'''l, a-u → bl'''au'''w, * i-e → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-e → f'''ue'''rte, e-u → '''eu'''caristia, * i-o → od'''io''', o-i → b'''oi'''cotia, * u-o → d'''uo''', o-u → bl'''ou'''sa. == Dos vocal debil (i + u, u + i) == Ehempel: * i-u → hud'''iu''', u-i → fl'''ui'''t === Tipo di diptongo === Dependiendo di e direccion di e transicion vocal, un diptongo por ta dividi den: * diptongo creciente → b'''ie'''nto, p'''ue'''blo, rab'''ia''' * diptongo decreciente → '''ai'''re, '''au'''mento, n'''ei'''shi Nota cu ora e zonido '''i''' ta na final di palabra ta skirbi '''ay''', '''ey''', '''oy''', '''uy'''.<ref>E regla aki no ta aplicabel pa e [[Ortografia di papiamentu|ortografia uza na Corsou y Boneiro]].</ref><br> Ehempel: * '''ay'''= cay - bay - caray - gay (homber) * '''ey'''= aworey - p'esey - t'ey - bedey - batrey * '''oy'''= coy - morocoy - haudoy - gogoy * '''uy'''= huy - puy - cuy - spruy {{Appendix}} == Lista di referencia == * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. * Goilo, E.R. (2002). ''Gramática di Papiamento''. De Wit Stores N.V. * [[Sidney Joubert|Joubert, Sidney M.]] (2015). ''Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu''. [[Fundashon pa Planifikashon di Idioma]]. * SIL International (2004). ''Papiamentu Phonology''. Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). ''Ortografía de la lengua española''. Madrid: Espasa Libros. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------- Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E ta consisti di un transicion suave den frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta percibi como un zonido continuo den un silaba unico. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. ==Formashon di diptongonan den Papiamentu== Den Papiamentu, un diptongo por wòrdu formá di un di e sigiente kombinashonnan: Un vocal débil (i, u) + un vocal fuerte (a, e, o) ehempel: baiskel biaha fuerte Dos vocal débil (i + u, u + i) ehempel: fluit hudui riu Tipo di diptongo: kreshente i dekreshente Dependiendo di e direkshon di e transishon vocal, un diptongo por ta: Kreshente (glide → vocal nuklear): ora e vocal débil ta na prinsipio. ehempel: biento pueblo rabia Dekreshente (vocal nuklear → glide): ora e vocal débil ta na fin di e diptongo. ehempel: aire aumento neishi Ortografia den fin di palabra Ora e zonido i ta na fin di palabra komo parti di un diptongo, e ta wòrdu skibí ku y: ay, ey, oy, uy ehempel: ay: cay, bay, caray, gay (hòmber) ey: aworey, p'esey, t'ey, bedey, batrey oy: coy, morocoy, haudoy, gogoy uy: huy, puy, cuy, spruy Un hiato ta un sekuencia di dos vocal ku ta pronunsiá separá, es decir, kada vocal ta forma su mesun silaba. E zonido no ta flòu komo den un diptongo, sino ta parti klaramente den dos unidat silábiko. Un hiato ta forma tipikamente den e sigiente kasonan: Dos vocal fuerte: poeta, maestro, teatro Vocal fuerte + vocal débil acentuá: país, María, baúl Den kaso di hiato, e zonido ta interrumpí, i kada vocal ta tuma su propio énfasis den pronunsiashon. Referencia * Goilo, E.R. (2002). Gramática di Papiamento. De Wit Stores N.V. * Joubert, Sidney M. (2015). Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu. Fundashon pa Planifikashon di Idioma. * SIL International (2004). "Papiamentu Phonology". Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). Ortografía de la lengua española. Madrid: Espasa Libros. * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. --- == Diferencia entre diptongo y hiato den Papiamento == {| class="wikitable" style="text-align:left" width="75%" |- ! Tipo ! Combinacion<br> di vocal ! Ehempel ! Division<br> silabico ! Remarke |- |rowspan="6" style="background:#FFD700|Diptongo|| style="text-align:center" |i + a || biaha || bia-ha ||vocal debil + fuerte, un silaba |- | style="text-align:center" |u + e || fuerte || fuer-te || vocal debil + fuerte |- | style="text-align:center" |i + e || biento || bien-to || diptongo creciente |- | style="text-align:center" |e + i || neishi || nei-shi || diptongo decreciente |- | style="text-align:center" |u + i || hudiu || hu-diu || dos vocal debil, un silaba |- | style="text-align:center" |i + u || riu || riu || un silaba |- | rowspan="3" style="background:#FF9000| Hiato || style="text-align:center" |a + i || caida || ca-i-da || vocal fuerte + debil, dos silaba |- | style="text-align:center" |o + e || poeta || po-e-ta || dos vocal fuerte, dos silaba |- |style="text-align:center" | o + a || oasis || o-a-sis || dos vocal fuerte, dos silaba |- |} [[:Kategoria:Idioma]] Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea y cu no ta inseparabel. Pues e ta consisti di e articulacion di dos vocal, un tras di otro, sin interupcion, produciendo un transicion suave den e frecuencianan di zonido cual ta caracterisa cada un di e dos vocalnan. Fonologicamente, dos vocal cu ta articula di e manera aki ta forma parti di e mesun [[silaba]]. Dependiendo di e tono ta haci distincion entre un diptongo creciente y un diptongo decreciente.<br> Ehempel: ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “cu tres zonido”, òf “cu tres tono”) ta un forma cu ta forma parti di un [[palabra]]. Casi semper e lo ta un [[vocal]] será mas un vocal habrí sigui pa un otro vokal será, formando un “triptongo”. Den [[fonétika|fonetica]], un '''triftongo''' ta un combinacion di vocal monosilabico cu ta encera un movecion rapido pero suave di e articulador di un calidad di vocal pa otro cu ta pasa riba un tersera parti. Miéntras ku vokalnan “puru”, òf monoftongonan, ta wòrdu bisa ku nan tin un posishon di artikuladó di meta, diftongonan tin dos i triftongonan tres. Triptongo no mester wordo confundi cu secuencia disilabico di un [[diptongo]] sigui pa un monoftongo, manera na aleman "feuer" [ˈfɔʏ.ɐ] ‘kandela’, caminda e vocal final ta mas largo cu esnan hañá den triptongo. Triptongo (for di griego : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “ku tres zonido,” òf “ku tres tono”) ta e nòmber duná na e kombinashon di un zonido semivokal , un zonido vokal i un zonido semivokal emití den un solo esfuerso vokal. Triptongo ta wòrdu dividí den oral y nasal. Den un triptongo tres vocal (of semivocal) ta un combinacion di tres zonido vocal hunto, cu ta forma un zonido. ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[linguistica]], '''singular''' ([[latin]]: ''singularis'', cu ta nifica “unico” of “solitario”) ta un termino gramatical cu ta referi na un forma di [[palabra]] cu ta indica un solo hende, cos, obheto, luga of idea. E ta contrasta cu e forma [[plural]], cu ta referi na mas cu un. == Uzo di singular == E singular ta e forma standard di un palabra den e gran mayoria di idioma, sin ningun modificcion special. E cambio ta bin pa palabranan den plural. Mescos den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma singular ta basico, unda un sustantivo ta presenta su mes, sin indica cantidad. E ta sirbi pa nombra un solo entidad.<br> Ehempel: * buki → un buki * mucha → un mucha homber * rosa → un flor * idea. → un solo pensamentu == Relacion cu artikulo y adhetivo == Un sustantivo den singular regularmente ta acompaña pa un articulo singular (manera un, e) y adhetivo cu ta acordá cu género y número.<br> Ehempel: * e rosa dushi * un cas grandi == Cambio pa plural == Pa pone un sustantivo singular den forma [[plural]], Papiamento normalment ta agregá -nan na fin di palabra. Sinembargo, e regla aki tin espeshonalidadnan y depende di ortografia y uso. Ejèmplo: buki → bukinan ros → rosnan idea → ideanan == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Plural''' ([[latin]]: pluralis, ku ta nifiká “di más ku uno”) ta un termino gramatikal ku ta referí na un forma di palabra ku ta indiká más ku un hende, kos, lugá of idea. E ta kontrastá ku e forma [[singular]], ku ta indiká un solo ente. == Uso den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], forma plural ta forma derivá di un sustantivo singular pa indiká ku tin más ku un di esaki. Ehempel: * buki → buki''nan'' * ros → ros''nan'' * muchu → mucha''nan'' == Formacion di plural == Den ortografia di Papiamento, e forma plural generalmente ta forma pa agregá e sufijo -nan na e sustantivo singular. E regla ta aplica pa hende, animal, kos, lugar y tambe idea abstracto. Ehempel: * cas → kasnan * idea → ideanan * persona → personanan == Plural eksplisito y implicito == Papiamento tambe por indiká pluralidad den otro manera, manera pa medio di un palabra ku ta indiká kantidat (manera hopi, tur, algun), aunque e sustantivo keda den forma singular. Pero den uso formal, ta preferibel pa pone e palabra den forma plural. Ejèmplo: hopi hende tur mucha ta contento == Komparashon ku otro idioma == Den otro idioma, manera español of inglés, forma plural por envolví kambio di letra, agregashon di sufijo otro ku -nan, of regla irregular. E forma di plural ku -nan ta un karakterístika partikular di Papiamento. == Referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] '''Silaba''' (na inglés: ''syllable''; na hulandés: ''lettergreep'') ta un unidad ritmico di zonido den un [[palabra]]. Un silaba ta normalmente forma pa un solo [[vocal]] of un combinacion di [[consonante]] y vocal, cu ta wordo pronuncia manera un solo impulso di bos. Den [[linguistica]], e analisis di e silaba ta un aspecto esencial den [[fonologia]], [[ortografia]], y e forma di rima den [[poesia]]. E structura di silaba por varia segun idioma, pero tur idioma tin algun forma di silaba den su sistema linguistico. Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], silabacion ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra.<br> Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do == Structura di silaba == E structura general di un sílaba ta consisti di tres segmento agrupa den dos componente: * ''Onset'': Un consonante of grupo di consonante, obligatorio den algun idioma, opshonal of hasta restringi den otronan * ''Rima'': ta consisti di un: ** ''nucleo'': e vocal principal di e silaba (obligatorio) ** ''coda'': e consonante of grupo di consonantenan despues di e vocal (opshonal) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. * Bo: onset = "b", nucleo = "o" * Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * [[Jossy Mansur|Mansur, Jossy M.]] (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (di 7 edicion). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] Núkleo (ν): Un konsonante vokal òf silábiko, obligatorio den mayoria idioma Coda (κ): Un konsonante òf grupo di konsonante, opshonal den algun idioma, altamente restringí òf prohibí den otronan Un silaba por consisti di tres parti principal: * '''Onset''': e consonante of consonantenan na comienso (optativo) * '''Nucleo''': e vocal principal di e silaba (obligatorio) * '''Coda''': e consonante of consonantenan despues di e vocal (optativo) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. — Bo: onset = "b", nucleo = "o" — Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda [[:Kategoria:Linguistica]] Silabacion den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma di e silabanan ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra. Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do -------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[fonétika|fonetica]], '''consonante''' (na [[Ingles]]: ''consonant''; na [[Hulandes]]: ''medeklinker'') ta un [[zonido]] di bos, forma pa un coriente di aire cu ta topa cu un of otro obstaculo, sea parcial of total, den e tracto vocal (boca y garganta). E ta un di e dos tipo principal di zonidonan di bos, e otro ta e [[vocal]]. Contrario na un [[vocal]], un consonante ta rekeri un tipo di tapamento, estorbo, of contacto den boka, como na nivel di e labionan, e lenga, of e dente, pa forma zonido. E palabra “consonante” ta bini di [[Latin]] ''consonans'', cu ta nifica “zonido cu ta zona hunto” (''con'' = hunto, ''sonare'' = zona). Tradicionalmente, consonantenan ta wordo considera zonido cu no por existi sin un vocal acerca. == Aplicacion == === Papiamento === Den e idioma [[Papiamentu|Papiamento]], por haña varios consonante den uso diario. E cantidad di consonante por varia segun e dialecto, pero generalmente e siguiente letternan ta representa consonante den e alfabet: '''B, C, D, F, G, H, J, K, L, M, N, P, R, S, T, V, W, Y, Z''' E letter '''Q''' casi no ta wordo uza; generalmente e ta wordo substitui/suplantá pa 'K'. E letter '''X''' ta usa solamente den palabra stranhero. Tur palabra den Papiamento ta contene un of mas consonante, cu ta forma [[silaba]]nan hunto cu e vocalnan. {| class="wikitable" width="65%" ! colspan=2 | Vocal || Balor na Papiamento<br> {{ABW|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel || Balor na Papiamentu<br> {{CUW|bandera}}/{{BON|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel |- | colspan=2 | b || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ala, ca'''b'''a || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ibu, fa'''b'''or |- | rowspan=2 | c || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}} || style="text-align:center" | /s/ || mere'''c'''e, ha'''c'''i || style="text-align:center" | /s/ || '''C'''ecilia |- | elsewhere || {{IPA|/k/}} || '''c'''aminda, '''c'''la || style="text-align:center" | /k/ || '''C'''aracas |- | colspan=2 | ch{{ref|dig|b}} || {{IPA|/tʃ/}} || '''ch'''ikito || style="text-align:center" | /tʃ/ || '''ch'''api |- | colspan=2 | d || style="text-align:center" | /d/ || '''d'''ocumento, '''d'''al || style="text-align:center" |/d/ || '''d'''uru, '''d'''ede |- | colspan=2 | dj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/dʒ/}} || '''dj'''aca || style="text-align:center" | /dʒ/ || '''dj'''ente || |- | colspan=2 | f || style="text-align:center" | /f/ || '''f'''ama || {{IPA|/f/}} || '''f'''òrki || |- | rowspan=2 | g || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}}, final || style="text-align:center" | /x/ || '''g'''esto, ma'''g''' || style="text-align:center" | /x/ || mar'''g'''en, brù'''g''' || |- | before unstressed {{angbr|e}}, elsewhere || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''arganta, san'''g'''er || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''osa, man'''g'''el || |- | colspan=2 | h || {{IPA|/h/}} || '''h'''asta, '''h'''abilidad || {{IPA|/h/}} || '''h'''ari, '''h'''eru || |- | colspan=2 | j{{ref|loan|a}} || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''j'''ong, '''j'''as<br>'''J'''uan || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''J'''an Thiel<br>'''J'''ulia || Some places still maintain their old spelling, e.g. Salinja. Here the {{angbr|nj}} is pronounced {{IPA|/ɲ/}}. |- | colspan=2 | k || {{IPA|/k/}} || '''k'''ishiki, '''k'''ere || {{IPA|/k/}} || '''k'''enta, se'''k'''reto || |- | colspan=2 | l || {{IPA|/l/}} || '''l'''ista, '''l'''aba || {{IPA|/l/}} || '''l'''esa, k'''l'''a || |- | colspan=2 | m || {{IPA|/m/}} || '''m'''ucha, pre'''m'''io || {{IPA|/m/}} || '''m'''an, la'''m'''pi || |- | rowspan=2 | n || before {{angbr|co}}, {{angbr|cu}}, {{angbr|g}}, {{angbr|k}},<br>final except after stressed vowel || {{IPA|/ŋ/}} || ma'''n'''go, pa'''n''' || {{IPA|/ŋ/}} || a'''n'''ker, bo'''n''' || In Papiamento, {{angbr|c}} followed by {{angbr|o}} or {{angbr|u}} would be pronounced as a {{IPA|/k/}} (see below), thus having the same effect on the {{angbr|n}} as {{angbr|k}} would. |- | elsewhere || {{IPA|/n/}} || '''n'''atural, te'''n'''e, algu'''n''' || {{IPA|/n/}} || '''n'''echi, he'''n'''de, tempra'''n''' || |- | colspan=2 | ñ || {{IPA|/ɲ/}} || a'''ñ'''a, so'''ñ'''o || {{IPA|/ɲ/}} || ba'''ñ'''a, '''ñ'''apa || |- | colspan=2 | p || {{IPA|/p/}} || '''p'''ipa, ado'''p'''ta || {{IPA|/p/}} || '''p'''alu, sa'''p'''u || |- | colspan=2 | q{{ref|loan|a}} || {{IPA|/k/}} || '''q'''uesillo || {{IPA|/k/}} || '''Q'''uebec || |- | colspan=2 | r || {{IPA|/r/}} || te'''r'''a, '''r'''osa || {{IPA|/r/}} || ba'''r'''ba, pode'''r''' || |- | colspan=2 | s || {{IPA|/s/}} || '''s'''aya, '''s'''ucu || {{IPA|/s/}} || kru'''s''', pa'''s'''a || In Papiamento, the {{angbr|s}} has a {{IPA|/ʃ/}} sound in words ending in -sion. In Papiamentu, it is written as -shon. |- | colspan=2 | sc || {{IPA|/s/}} || adole'''sc'''ente, pi'''sc'''ina || || || |- | colspan=2 | sh{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''imis || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''ete || |- | colspan=2 | t || {{IPA|/t/}} || '''t'''in, '''t'''ata || {{IPA|/t/}} || '''t'''rapi, ri'''t'''mo || |- | colspan=2 | v || {{IPA|/b/}}<br>{{IPA|/v/}} || '''v'''iuda<br>di'''v'''orcio || {{IPA|/v/}} || '''v'''erbo, '''v'''itamina || |- | colspan=2 | w || {{IPA|/w/}} || '''w'''ega || {{IPA|/w/}} || '''w'''owo || |- | colspan=2 | x{{ref|loan|a}} || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || e'''x'''amen, cone'''x'''ion, refle'''x'''ion || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || || |- | colspan=2 | y || {{IPA|/j/}} || '''y'''ama, ha'''y'''a || {{IPA|/j/}} || '''y'''uda, ka'''y'''ente || |- | colspan=2 | z || {{IPA|/z/}} || '''z'''ona || {{IPA|/z/}} || '''z'''eta || In Papiamento, the {{angbr|z}} has a {{IPA|/s/}} sound in words ending in -eza, -anza or with a {{angbr|z}}. In Papiamentu, they are written as -esa and -ansa. |- | colspan=2 | zj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''eito || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''ar || | colspan=2 | ù || || || style="text-align:center" |/ʏ/ || b'''ù'''s, y'''ù'''frou |- | colspan=2 | ü || || ||style="text-align:center" | /y/ || h'''ü'''r |- |} == List di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (7th ed.). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Sustantivo''' (na [[Ingles]]: ''noun''; na [[Hulandes]]: ''zelfstandig naamwoord'') ta un tipo di [[palabra]] den gramatica cu ta sirbi pa nombra hende, luga, cos, idea, of otro ser, sea concreto of abstracto. E palabra “sustantivo” mes ta bini di [[Latin]] substantia, ku ta nifiká “substancia” of “loke ta di esencia”. == Rol den frase == Den un frase, un sustantivo ta generalmente e sujeto of e objeto di un verbo. E ta e elemento ku e verbo ta referí na dje, i regularmente ta precedí of sigui pa un [[artikulo]] (manera “un”, “e”, “esey”) of un [[adhetivo]]. == Clase di sustantivo == Sustantivonan por wordo dividí den varios kategoria: '''Sustantivo komun''': nombra hende, kos of lugá den manera general, por ehèmpel: mùsiko, buki, isla. '''Sustantivo propio''': nombra spesífiko pa hende, lugá of entidad, i ta skibí ku mayuscula, manera: Maria, Aruba, Google. '''Sustantivo konkretu''': nombra kos ku por wordo mira of tuma, manera: mesa, silla, barco. '''Sustantivo abstrakto''': ta referí na idea, sentimiento of estado, manera: amistat, libertat, konsenshi. == Género y número == Tur sustantivo den Papiamento tin un [[género gramatikal]]: ta òf masculino òf femenino. E género ta influenshá e forma di artikulo y adhetivo ku ta akompañ'é (por ehèmpel: e homber vs e muher). Tambe, sustantivonan por ta den forma [[singular]] (un solo) of [[plural]] (más ku un), manera: buki / bukinan, muchanan / mucha. == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. * Trupia, Sandro (1995). ''Linguistica generale e grammatica''. Zanichelli. [[:Kategoria:Gramatika]] [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------- {{Databox}} '''Kontakto di idioma''' en.wiki:Contacto di idioma ta sosodé ora ku papiadónan di dos òf mas idioma òf variedat ta interkambiá ku i influensiá otro. E estudio di kontakto di idioma ta wòrdu yamá lingwístika di kontakto. Kontakto di idioma por sosodé na fronteranan di idioma,[1] entre idiomanan di adstrato, òf komo resultado di migrashon, ku un idioma intrusivo ku ta fungi komo sea un superstrato òf un substrato. Ora ku papiadónan di diferente idioma ta interkambiá estrechamente, ta tipiko pa nan idiomanan influensiá otro. Kontakto intensivo di idioma por resultá den konvergensia òf releksifikashon di idioma. Den algun kaso un idioma di kontakto nobo por wòrdu kreá komo resultado di e influensia, manera un idioma pidgin, krioyo òf miksto. Den hopi otro kaso, kontakto entre hablantenan ta sosodé ku efektonan duradero na eskala mas chikí riba e idioma; esakinan por inkluí e prestamo di palabranan di prestamo, kalku, òf otro tipo di material lingwístiko. Multilingwismo tabata komun durante gran parti di historia humano, i awendia mayoria hende na mundu ta multilingual.[2] Hablantenan multilingual por partisipá den kambio di kódigo, e uso di vários idioma den un solo kombersashon. Métodonan for di sosiolingwístika[3] (e estudio di uso di idioma den sosiedat), for di lingwístika di korpus i for di lingwístika formal ta wòrdu usá den e estudio di kontakto di idioma. ---------- [https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250524.pdf Celebra ta de vez en cuando, trabao ta continuo], Bon Dia Aruba, Rubrica Asina bon Nos Papiamento ta? (24 di mei 2025) Como medio di comunicacion nos posicion ta diferente, ya cu nos ta para meymey di e desaroyo di nos idioma a base diario. Esey ta duna un obligacion extra, pasobra loke nos ta publica ta pasa bao wowo di miles di lector diariamente. Mihor nos percura anto pa skirbi di tal forma cu nos ta respeta loke tin, pero di otro banda ta mira lo valioso di e entrada continuo di palabra nobo den nos idioma y usa nan di forma apropia.Den e casi cuatro aña di existencia di e column aki, nos a toca un sinfin di tema, semper di forma critico, sin ofende ningun hende. Na ocasion di e promer aniversario, na augustus 2022, nos a publica un lista di e topiconan cu nos ta trata den e aña ey, di forma critico. Esakinan ta duna un bon impresion di e amplitud di e temanan y a la vez ta mustra cu ainda tur ta relevante. Un resumen: * Aki, akinan, akinanan... tocante uso innecesario y excesivo di ‘nan’ * Uso innecesario y excesivo di ‘wordo’ o ‘ser’ * Paso o pasobra? Papia y skirbi ta dos cos diferente * Atende cu... o atende? Atende un asunto cu un persona; no atende cu un asunto * ‘Encuanto di’ y ‘tocante di’, tambe ‘durante di’: uso incorecto y innecesario di e palabra ‘di’ Contra? O Contra di...? * Uso corecto di ‘na’ den diferente contexto; ki ora ‘den’ y ki ora ‘na’? * Palabra modifica incorectamente: ‘nombracion’, ‘comportacion’, ‘cargacion’ (nombramento; comportamento; cargamento) * Parha o pahra...? Un palabra modifica recientemente * Tabatin o tabata tin...? Kico ta corecto? * Gobernado o Gobernador... Ta usa e ‘r’ si of no? * Diferencia entre idioma papia y skirbi * Agradable o agradabel...? Tocante origen Portugues/Spaño di e variantenan Directiva o ‘Hunta di Directiva’ Con pa adopta termino corectamente * Ki ora un palabra ta bira ‘Papiamento’...? * E proceso di adopcion y adaptacion Reforza, enforsa, reenforsa...? Palabra adopta di diferente fuente, reemplazando palabra existente caba “Esey no tin di haber cu…?” Corecto, of no? Origen di e expresion Compromiso, compromis, compromise...? Mesun palabra, adopta di diferente banda * Di dje, den dje, di unda e ‘dje’ ta bin...? * Doble negacion: ki ora si y ki ora no? * Uso di distincion di genero masculino/femenino * Ortografia uniforme un reto...? Variedad di ortografia cu medionan ta haya di tur banda * Terminonan opuesto: ‘progresivo’ o ‘progresista’; ‘conservativo’ o ‘conservador’? * Entre ‘advertencia’ y ‘advertentie’; uso corecto of no? Curasha o encurasha...? Reforza o reenforza...? Uso corecto of no?Pret of leuk...? Eigenlijk of...? Influencia di Hulandes den Papiamento Pa of Pa...? Para o por...? Voor of door...? Origen di nos ‘pa’ * E la bay o el a bay? Kico ta corecto? * Tocante eror gramatical cu casi no ta ripara... ‘Loke ta’ o ‘loke cu ta’? * Paris o Parijs? Londen, London o Londres? Variedad den nomber geografico...Nacionnan Uni o United Nations; IMF o FMI...? Cual idioma tin preferencia...? * Entre desaroyo liber y formalisacion di idioma: ki rumbo pa tuma? Papiamento manera papia..., o skirbi? * Tocante uso di ‘es’, ‘esnan’, ‘esunnan’...‘Cune’ o ‘cu nan’: * Tocante erornan cu no ta detecta facilmente...Papiamento ta rico na diferente tipo di vocal; a traves di influencia diverso * Algo mas di nos herencia Portugues; un exploracion den nos vocabulario. Nota: si bo ta desea pa nos trata un tema specifico atrobe, o mas amplio, laga nos sa via reaccion riba Facebook, o un mail na bondia.aruba@gmail.com --------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Educacion Profesional Intermedio''' (EPI) ta enseñansa riba nivel MBO (''Middelbaar Beroepsonderwijs'') na [[Aruba]]. E ta encera ... Colegio EPI ta e unico instituto di enseñansa riba nivel MBO na Aruba., situa den Venusstraat 3 na Oranjestad?? == Colegio EPI == A funda Colegio EPI riba prome di augustus 1997. Ta ofrece educacion na nivel 3, 4 y 5 consistiendo di e unidadnan; Salubridad & Servicio, Economia, Hospitalidad y Turismo y Ciencia & Tecnologia.<ref>[https://24ora.com/na-colegio-epi-partido-futuro-a-gana-eleccion-cu-nuebe-asiento/ Na Colegio EPI partido FUTURO a gana eleccion cu nuebe asiento], 24ora.com (2 di december 2024 </ref> Na aña 2022 Colegio EPI a introduci ocho estudio nobo. Na tur por scoge entre 13 diferente estudio, manera: Allround medewerker Information Technology Systems and Devices, Expert Information Technology Systems and Devices, Elektrotechniek, Allround Assistant Business Services, Business Administration & Control Specialist, Certified Cook, Associate of Applied Science in Culinary Arts, Zelfstanding Medewerker Travel & Hospitality, Leidinggevende Travel & Hospitality, Associate Of Science Degree in Hotel and Restaurant Management, Verpleegkundige, Verzorgende y Social Pedagogische Medewerker. Colegio EPI ta conta cu mas di 2000 studiante y mas cu 74% di nan ta logra termina nan estudio cu exito. [[:Category:Enseñansa]] [[:Category:Aruba|Enseñansa]] ---------------------------- == Arte di Palabra == '''Arte di Palabra''' ta un competensia literario ku partisipashon di hoben di Aruba, Boneiru i Korsou. (zie nl.wiki) Meta di e evento ta pa promove amor pa cultura di idioma Papiamento y aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y e desaroyo di dominio di idioma. == Historia == E evento di Arte di Palabra ta existi for di aña 2000 i a cuminsa na Korsou. Ange Jessurun, consulente di Papiamento e tempo ey, a krea e evento pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y [[haiku]]. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. == Publikashon == *Pòtpurí Arte di Palabra 2009, kolekshon di e miho obranan propio 2000-2008 *Pòtpurí Arte di Palabra 2014, bundel van de beste eigen werken 2009-2013 *Pòtpurí Arte di Palabra 2019, bundel van de beste eigen werken 2014-2018<ref>{{citeer boek|url=https://data.swpportal.com/upload/books/files/pdf.php?hash=f612ef13d53ec151f70f21767b8546f4&filename=potpuri-arte-di-palabra-2019_inkijkexemplaar.pdf|taal=pap|werk=Arte di Palabra|titel=Pòtpurí Arte di Palabra 2019|datum=|bezochtdatum=10 september 2019}}</ref> nl.wiki:Arte di Palabra ta un kompetensia den Papiamentu pa hóbennan den enseñansa sekundario na Aruba, Bonaire i Kòrsou. Nacemento For di aña skolar 1998-1999 "Papiaments" a bira un asignatura obligatorio den enseñansa sekundario na Kòrsou. E dato aki a duna e impulso pa e inicio di Arte di Palabra, cu na aña 2000 a tuma luga pa prome biaha na Curaçao. For di aña 2006 ta organisá kareda na Bonaire i for di aña 2009 tambe na Aruba. Arte di Palabra ta tuma lugá tur aña i su meta ta pa desaroyá talento literario hóben i literatura pa mucha papiamentu dor di recitashon di poema i konta storia. E kompetensia tin tres kategoria di presentashon: poesia, haiku i relato kòrtiku. Kada kategoria ta dividi den dos grupo: klasnan di skol 1-2 i klasnan di skol 3-6. Den klasnan 1 i 2 ta trata di poemas i storianan eksistente i den klasnan mas haltu ta trata di obranan original (propio). E evaluashon ta distinguí entre trabou propio i trabou eksistente. E finalistanan for di e rondonan di klasifikashon na Aruba, Bonaire i Kòrsou lo kompetí ku otro den e ronde final.[1] 1] E final di Arte di Palabra ta pasa pa tur isla i ta dirigí dor di e Stichting Arte di Palabra ku sosten di Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch gebied. E final ta generalmente konektá ku e entrega di e premionan di Tapushi Literario na honor di e ikonanan kultural na Aruba, Bonaire i Kòrsou. {{Appendix}} NOTES DIA 29 di juli 2021 a tuma lugar na Aruba, na Cas di Cultura, final di e competencia literario Arte di Palabra, cu participacion di hoben di Aruba, Boneiro y Corsou.<ref>https://www.awemainta.com/newspapers/AM210810/offline/download.pdf Arte di Palabra un celebracion na, di y pa Papiamento di kita sombre], Awemainta, 10 ougustus 2021. Rekupera ougustus 2021</ref> Fundacion Lanta Papiamento (FLP) tabata presente y a keda encanta, un biaha mas. Tabata un fiesta di berdad cu a pone enfoke riba Papiamento su rikesa y bunitesa cultural y riba e creatividad y dominio di idioma Papiamento di nos hobennan. E anochi tabata cuadra exactamente cu e meta di e evento cultural aki: Promove amor pa cultura di nos idioma Papiamento. Enrikece nos idioma cu creatividad di nos hubentud. Den sala tabata reina un entusiasmo y alegria y e hobennan a mustra aprecio pa cada un di e participantenan. Tur participante tabata haya un ovacion cu hasta pitamento cu ‘vuvuzela’. UNION t’e palabra cu ta caracterisa e evento aki, union cultural y social entre Aruba, Corsou y Boneiro. Arte di Palabra den tur sentido di palabra ta un celebracion di Papiamento, e idioma unificado di e islanan aki. Masha pabien n’e hobennan participante, na nan docentenan y n’e organisadornan! ===Historia cortico=== Arte di Palabra ta existi for di aña 2000. Señora Ange Jessurun kende tabata consulente di Papiamento e tempo ey, a cuminsa cu e evento aki na Corsou, pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y haiku. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch Gebied ta yuda den financiamento di biahe y estadia. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. Y importante pa menciona, t’e publicacionnan cu Arte di Palabra a produci caba: Pòtpurí Arte di Palabra 2009, cu e mihor obranan di 2000-2008: Pòtpurí Arte di Palabra 2014, cu e mihor obranan di 2009-2013: Pòtpurí Arte di Palabra 2019, cu e miho obranan di 2014-2018. Por bisa cu e coleccionnan aki ta bon material literario pa cualkier lesado y bon material cu por uza den scol. {{Appendix}} Arte di Palabra ta aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y ta masha importante den desaroyo di dominio di idioma. ---------------- '''Modern Hebrew''' ({{lang-he|עברית חדשה}}, ''ʿivrít ḥadašá[h]'', {{IPA-he|ivˈʁit χadaˈʃa|}}, ''[[Literal translation|lit]].'' "Modern Hebrew" or "New Hebrew"), also known as '''Israeli Hebrew''' and generally referred to by speakers simply as '''Hebrew''' ({{lang|he|עברית|}} {{transliteration|he|Ivrit}}), is the form of the [[Hebrew language]] that was [[Revival of the Hebrew language|revived as a spoken language]] in the late 19th and 20th centuries, and the standard form of Hebrew spoken today. It is the official language of the [[State of Israel]]. Among [[Canaanite languages]], Modern Hebrew is the only one spoken today.<ref>{{cite book |author1=Huehnergard, John |url=https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |title=The Semitic Languages |author2=Pat-El, Na'ama |publisher=Routledge |year=2019 |isbn=9780429655388 |page=571 |access-date=2021-02-18 |archive-date=2023-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230701134731/https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |url-status=live }}</ref> ----------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Flag of the Governor of Curaçao.svg|thumb|300px|Bandera di Gobernador di Kòrsou]] '''Gobernador di Korsou''' ta e representante di e monarka [[Hulanda|hulandes]] (hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]]) na [[Kòrsou]]. A instituí e posishon dia [[10 di òktober]] [[2010]] ku Korsou su status komo pais outónomo denter di [[Reino Hulandes]]. Riba nominashon di e mandatario hulandes pa relashonnan di Reino, e monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un término di seis aña; esaki por wòrdu prolonga te maximalmente 12 aña. E gobernador ta dispone di un sekretariado, e gabinete di gobernador, i ta wòrdu asesorá pa e Konseho di Konsulta, konsistiendo di minimo sinku miembro, apuntá pa e gobernador. E '''Gobernador di Aruba''' ta e representante di e hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]] na [[Aruba]]; esaki ta conforme stipulacion den [[Constitucion di Aruba]] (''Staatsregeling van Aruba'').<ref>Articulo II.1 Staatsregeling van Aruba (AB 1987 nr. GT 1)</ref> E posicion a keda institui desde prome di januari 1986 ora Aruba a haya su status como [[Status aparte di Aruba|pais autonomo dentro di Reino Hulandes]]. E monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un termino di seis aña; esaki por wordo prolonga te maximalmente 12 aña. == Facultadnan di gobernador == Facultadnan di e Gobernador di Aruba ta subdividi den e facultadnan asigna na su persona mediante [[ley]] como organo di e Reino y como organo di e pais Aruba. De gouverneur heeft twee taken: hij vertegenwoordigt en verdedigt de algemene belangen van het Rijk en is hoofd van de regering van Curaçao. Hij is tevens vertegenwoordiger op Curaçao van het staatshoofd van het Koninkrijk. Als hoofd van de landsregering is de gouverneur onschendbaar.<ref>Bij ambtsmisdrijven moet hij echter terechtstaan bij de [[Hoge Raad der Nederlanden]]. Bij overige misdrijven kan per Koninklijk Bevel of door de Tweede Kamer vervolging worden bevolen bij de bevoegde rechter in Den Haag.</ref> De gouverneur oefent de uitvoerende macht uit met als verantwoordelijken de ministers, die verantwoording moeten afleggen aan de [[Staten van Curaçao]]. De gouverneur heeft geen politieke verantwoordelijkheden en maakt geen onderdeel uit van het kabinet. Tijdens de formatie speelt de gouverneur een rol bij het aanwijzen van de formateur. In 2012 leidde dit tot onrust, toen gouverneur Goedgedrag tegen de zin van de zittende (demissionaire) ministers, maar op verzoek van de meerderheid van de Staten, een formateur aanwees om een waarnemend kabinet te vormen. De gouverneur wordt door het staatshoofd aangewezen voor een periode van zes jaar op voordracht van de bewindspersoon voor koninkrijksrelaties van het Koninkrijk (en tegelijk van het land Nederland). Deze periode kan worden verlengd tot maximaal één termijn. De gouverneur wordt bijgestaan door zijn secretariaat, het kabinet van de gouverneur, en wordt geadviseerd door de Raad van Advies, bestaande uit ten minste 5 leden, aangewezen door de gouverneur. == Lista == Op 10 oktober 2010 werd Curaçao een land binnen het [[Koninkrijk der Nederlanden]]. Voor deze datum vertegenwoordigde de [[Lijst van gouverneurs van de Nederlandse Antillen (1954-2010)|gouverneur van de Nederlandse Antillen]] onder meer Curaçao. E promé gobernador di Kòrsou tabata [[Frits Goedgedrag]], kende tambe tabata e último [[gobernador di Antia Hulandes (1954-2010)|gobernador di Antia Hulandes]] prome ku esaki a wordu disolbi dia [[10 di òktober]] [[2010]].<ref>RNW.nl - [https://web.archive.org/web/20110120003916/http://www.rnw.nl/caribiana/article/gouverneurs-voor-curacao-en-sint-maarten Gouverneurs voor Curaçao en Sint Maarten]</ref> {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !! Nòmber !! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | | 2010 - 2012 | [[Frits Goedgedrag]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2012 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | (interino) |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Lucille George-Wout-crop.jpg|95px]] | 2013 - presente | [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> | 4 di novèmber 2013 |} {| class="wikitable" ! Van ! Tot ! Nomber ! Bijzonderheden |- | 10 oktober 2010 || novèmber 2012 || [[Frits Goedgedrag]] || |- | november 2012 || novèmber 2013 || [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] || interino |- | november 2013 || presente || [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> || |} == Lista di gobernador interino == Bij koninklijk besluit kunnen een of meerdere waarnemend gouverneurs worden benoemd die de gouverneur vervangen bij ziekte of afwezigheid of hem vervangen na zijn ontslag of overlijden. {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !![[Gobernador interino]]!! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2010 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | | 2013 - 2019 | [[Nolda Römer-Kenepa]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Michèle Russel-Capriles.jpg|95px]] | 2019 - presente | [[Michèle Russel-Capriles]] | 1 di yüni 2019 |} * 10 oktober 2010 - [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] * 1 juni 2013 - [[Nolda Römer-Kenepa]] * 1 juni 2019 - [[Michèle Russel-Capriles]]<ref>{{cite news|url=https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|werk=Curaçao.nu|titel=RMR benoemt Russel-Capriles tot waarnemend gouverneur van Curaçao|datum=17 mei 2019|bezochtdatum=8 juni 2019|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190608092330/https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|archiefdatum=2019-06-08}}</ref> {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] [[:Category:Organonan Gubernamental]] --------- {{Databox}} ==Idiomanan na Aruba == Aruba ta un sociedad sumamente multilingual caminda mayoria di e habitantenan ta domina mas cu un idioma. Hopi [[Arubiano]] ta capas di combersa den por lo menos tres di e siguiente idiomanan: Papiamento, Hulandes, [[Ingles]] y [[Spaño]] y ta cambia comodamente entre dos of mas di e idiomanan aki den bida diario, haciendo e isla un di e teritorionan linguisticamente mas diverso den Caribe. E [[pais insular]] tin dos [[idioma ofisial|idioma oficial]], cu ta [[Papiamentu|Papiamento]] y [[Hulandes]]. E sistema di enseñansa local ta rekerí pa studiantenan siña Ingles y Spaño desde scol basico. Otro idiomanan, manera [[Portugues]], [[Chines mandarin|Chines]], [[Idioma Krioyo Haitiano|Crioyo Haitiano]] y hopi otro, tambe ta wordo papia den comunidadnan minoritario riba e isla. Segun estimacion na 2010 e gruponan etnico mas grandi tabata: Hulandes 78.7%, [[Colombia]]no 6.6%, [[Venezuela|Venezolano]] 5.5%, [[Republika Dominikano|Dominicano]] 2.8% y [[Haiti]]ano 1.3%.<ref name=":0">{{en}}{{Citeer web |titel=Aruba |datum=2025-03-25 |werk=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |bezochtdatum=2025-07-28 |uitgever=Central Intelligence Agency}}</ref>, Tur e cuater idioma, Papiamento, Hulandes, Ingles y Spaño, cu ta wordo uza como idioma principal of idioma primario bou di e poblacion Arubano a mira cambio den e periodo di 1980 te 2010 (idioma principal ta expresa den tabel como % di e total).<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref>: {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! Idioma principal!! 1980<br>% || 1990<br>% || 2000<br>%!! 2010<br>% || Trend |- | [[Papiamentu|Papiamento]] || &nbsp;&nbsp;80.1 || &nbsp;76.6 || &nbsp;&nbsp;69.4 || &nbsp;&nbsp;68.3 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- | [[Spaño]] || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;7.4 || &nbsp;&nbsp;13.2 || &nbsp;&nbsp;13.5 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{increase}} |- | [[Hulandes]]|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;5.0 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;5.4 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.0 ||&nbsp;&nbsp;{{steady}} |- | [[Ingles]] || &nbsp;&nbsp;10.6 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.9 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.1|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7.0 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- |} == Idiomanan oficial == === Papiamento === {{wak articulo|Articulo principal: [[Papiamento na Aruba]]}} Segun Gobierno di Aruba, e [[lenga materno|idioma materno]] y idioma primario di casi tur Arubiano ta Papiamento,<ref>{{en}}{{Cite web |title=Language |url=http://www.aruba.com/ExploreAruba/Culture/language.aspx |url-status= |archive-url=https://web.archive.org/web/20110809190231/http://www.aruba.com/explorearuba/culture/language.aspx |archive-date=2011-08-09 |access-date= |website=aruba.com}}</ref> un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu su raiz te na [[siglo 16|siglo diesseis]]. Sinembargo, Papiamento no tabata papia extensamente na Aruba te den siglo 18 y 19, ora cu e idioma a bira mas presente den material riba e isla, particularmente den e bukinan di scol Catolico Romano. Papiamento ta un idioma mescla cu ta combina elementonan for di [[Portugues]], Spaño, Hulandes y tambe algun rasgo di idiomanan Africano y Arawak.<ref name=":0"/> Su evolucion a tuma luga na Corsou durante siglo 16 ora cu e Africanonan sclabisa y e sclabisanan Spaño a desaroya un medio comun pa por comunica entre nan mes. Desde mei 2003, Papiamento ta e di dos idioma oficial riba Aruba, hunto cu Hulandes<ref>[https://www.gobierno.aw/1311-kunst-wetenschappen-en-taal Landsverordening officiële talen], Gobierno di Aruba</ref>, y e ta ser considera como un marcador esencial di identidad nacional. Den area di enseñansa, Papiamento no tabata ricibi masha atencion na Aruba te na 1995. E idioma a wordo inclui oficialmente den e curiculo escolar na 1998 y 1999. Desde e tempo ey, e isla a brasa su idioma nativo. Awendia, bijbel, diccionario y cuentanan di hada skirbi den e idioma ta facilmente disponibel riba e isla. === Hulandes === Pa decadanan Hulandes ta un di e idiomanan oficial di e isla ya cu e isla ta un parti contituyente di [[Reino Hulandes]]. Apesar di su status oficial, e ta incomun como un prome idioma papia. Un estudio di Croes (2015) entre estudiantenan a revela cu, apesar di e uzo amplio di Hulandes como idioma di instruccion, e idioma practicamente no tin funcion comunicativo pafor di les.<ref name=":1">{{citeer web|url=https://studenttheses.uu.nl/bitstream/handle/20.500.12932/42633/The%2520Current%2520Context%2520of%2520the%2520Language%2520of%2520Instruction%2520in%2520Aruban%2520Education%2520-%2520Master%2520Thesis%2520-%2520Kristi%2520Lo-Fo-Sang.pdf?sequence=1|titel= The Current Context of the Language of Instruction in Aruban Education Towards a more inclusive Multilingual Education|auteur=Kristi Lo-Fo-Sang|datum=2022|uitgever=Universidad Utrecht}}</ref> Banda di enseñansa, e uzo di Hulandes ta principalmente den asuntonan huridico y di gobernacion.<ref>{{Cite web |title=About Us |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |access-date=2014-05-20 |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |archive-date=2014-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean}}</ref> == Otro idiomanan comun == === Ingles === Aruba a reconoce Ingles como un idioma internacional, y a exigi pa muchanan siña Ingles for di klas 4 di scol basico. Uzo di Ingles riba e isla ta data for di cuminsamento di [[siglo 19|siglo diesnuebe]], tempo cu e Inglesnan a ocupa [[Kòrsou|Corsou]], Aruba y [[Boneiru|Boneiro]]. Ora cu e gobernacion Hulandes riba e islanan a reanudá na [[1815]], autoridadnan a tuma nota di e uzo ya generalisa di e idioma.<ref name="Putte">{{Cite book |last=Van Putte |first=Florimon |title=Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd |publisher=de Walburg Pers |year=1999 |location=Zutphen |language=nl}}</ref> Fin di añanan 1920 y inicio di añanan 1930 un cantidad grandi di hende cu ta papia Ingles, for di particularmente [[Karibe anglofóniko|Caribe anglofonico]], a wordo treci na e isla durante e añanan di boom di petroli. Hopi di e inmigrantenan aki tabata biba den e area di [[San Nicolas]], caminda [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] tambe tabata situa. Te cu awe, hopi di nan descendiente a keda cu Ingles Crioyo como nan prome idioma.<ref name=":1"/> Aunke Ingles no ta e [[lingua franca]] riba e isla, el a bira un idioma hopi popular bou di e hubentud. Ademas, Ingles ta un di e idiomanan mas importante den economia di Aruba. Un di e sectornan economico principal ta [[turismo]], mientras un cantidad significante di turista ta procedente di Merca y Canada.<ref name=":1"/> Mas recientemente, tin un aumento den uzo di idioma Ingles den enseñansa superior, por ehempel na [[Universidad di Aruba]]. === Spaño === {{wak articulo|Articulo principal: [[Idioma Spaño na Aruba]]}} Prome cu gobernacion Hulandes, Aruba tabata un colonia Spaño di 1499 te 1636. Spaño a bira un idioma importante riba e isla den [[siglo 18|siglo diesocho]] debi na cercania y lasonan economico estrecho cu colonianan Spaño den cercania den loke awor ta [[Venezuela]] y [[Colombia]],<ref name="Putte" /> Door di e localisacion geografico aki di Aruba, awendia hopi Arubiano y inmigrante tambe ta domina Spaño; 85% di e poblacion ta papia Spaño como di dos idioma.<ref name=":0"/> Studiantenan Arubiano ta cuminsa siña e idioma for di klas 5 di scol basico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1291007560|titulo=Languages on Aruba}} {{References}} }} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Idioma]] ----------------------------------------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Hilda de Windt-Ayoubi''' ( ) ta un lingwista, traduktor, outor, poeta, kolumnista i papiamentista di [[Kòrsou]]. lingwista, poeta, pintor i traduktor di The Prophet di Kahlil Gibra == Bida == Hilda Ayoubi a nase i lanta na Kòrsou. Famia di 5 yu muhe di mayornan di Libano. Hilde de Windt-Ayoubi a studia idiomanan ingles i spañó, tambe literatura. Na 2014 a sali e buki 'E Profeta', un tradukshon ku el a hasi di e buki ingles 'The Prophet', obra maestral di e eskritor Kahlil Gibran. Pa esaki el a risibí na 2014 un distinshon di 'The George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair' na e universidat di Maryland. Hilda a skirbi su promé poemanan na 1972, tempu ku e tabata studiante na Nijmegen, Hulanda. Despues e no tabata aktivo mas. Na desèmber 2007 el a kuminsá skirbi atrobe, pero tabata te na 2009, inspirá pa su kolega Robbie Griffith (†), ku el a bolbe kuminsá skirbi i publiká. Su poemanan na ingles, hulandes, spañó i papiamentu ta sali regularmente durante e último dékada den e korant Amigoe. She was born and raised in Curaçao. She was a secondary school teacher and a lecturer at the University in Curacao. Her works include Gedicht (2018) and Geef me je Taal (2019); for her Papiamento translation of Kahlil Gibran’s The Prophet (2014), she was awarded the Kahlil Gibran Chair at the University of Maryland. In 2019 she received UNESCO’s Certificate of Merit for her work on Papiamento.<ref>https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/translingualism-translation-and-caribbean-poetry/ Translingualism, Translation and Caribbean Poetry], Werkgroep Caraibische Letteren (2022)</ref> She writes in Dutch, French, English, Papiamento and Spanish. == Bibliografia == * ''La dislocación de los elementos oracionales y la elipsis en los refranes de La Celestina'' (2011, UoC) * ''Gedicht'' (2018?, kolekshon di poesia) * ''Geef me je taal. Dat ik je beter versta / Duna mi bo idioma. Pa mi por komprondé bo miho'' (2019) * ''Translingualism, Translation and Caribbean Poetry'' (2022, kolekshon di poesia multilingual huntu cu Piet Muysken) Hilda De Windt – Ayoubi, schrijfster, dichteres, columniste, kunstenares en hispaniste uit Curaçao. Ze is bekend vanwege o.a. haar vertaling in haar moedertaal Papiaments van het bekende boek The Prophet van Kahlil Gibran, CDL University Press, verschillende vertalingen van gedichten en haar jarenlange publicaties van gedichten in vier talen in de krant Amigoe op Curaçao. Ze presenteerde op deze middag ook haar Papiamentse vertaling van The Prophet die dit jaar wereldwijd haar 100-jarig bestaan viert en al in 105 talen, waaronder ook het Hindi, is vertaald.<ref>Henk Moeniralam,[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/papiaments-gedicht-moedertaal-van-hilda-de-windt-ayoubi-ook-in-sarnami-vertaald/ Papiaments gedicht ‘Moedertaal’ van Hilda de Windt-Ayoubi ook in Sarnámi vertaald], Werkgroep Caraibische Letteren (2023)</ref> I studied at the Catholic University in Nijmegen, nowadays named Radboud University. I also studied at UoC in Curacao, Dutch Antilles. I have a Master degree in Education with major in the Spanish Language and a Bachelor degree in Public Relations. Further on, I have a minor degree (LO) in English. I have been teaching the Spanish Language and Literature for more than 30 years at a secondary school and also have been teaching Didactics, Analysis of Methods, Spanish Grammar and Oral and Written Communication for more than eight year at University of Curacao. I translated "The Prophet" (by Kahlil Gibran) into the Papiamentu language. This translation was published by the Maryland University Press. For this translation I was granted an award by the George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair for Values and Peace, May, 2014. Further on, I attended an art Academy for four years. As part of a group exhibition I exhibited four times several of my paintings. I write poetry in six languages, Papiamento, Dutch, English, Spanish, Italian, and French. Recently my first poetry book illustrated with twenty of my paintings was published by LM Publishers in the Netherlands. I Master different languages, for example, Dutch, Spanish, English, Papiamentu. Currently, I am also studying different other languages, like Italian, Quechua. I am very interested in promoting and conserving Native Languages. Therefore, my poetry often focuses on native languages. In 2019, my second poetry book that focuses on language will be published. I belief that it is of utmost importance to focus more on Literature (specifically on creative writing) and Art in the education at school.<ref>[https://independent.academia.edu/HildadeWindtAyoubi Hilda de Windt Ayoubi]</ref> {{Appendix}} -------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Sidney M. Joubert''' (☆ [[1939]] na [[Kòrsou]]) ta un dosente, lingwista i papiamentista di [[Kòrsou]]. Na 2023 el a risibí e titulo di ''doctor honoris causa'' di [[University of Curaçao]] pa su kontribushon na [[idioma]] [[papiamentu]]. == Bida == == Bibliografia == * Dikshonario di verso Papiamento-Hulandes NOTES Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC March 20, 2023 REDAKSHON.<ref>[https://kikotapasando.com/2023/03/20/eredoctoraat-voor-sidney-joubert-bij-de-uoc-sidney-joubert-doctor-honoris-causa-bij-de-uoc/ Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC / Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC], Willemstad, 18 maart 2023</ref> Op 16 maart jl. werd tijdens een plechtige openbare zitting van het College van Decanen van de Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (UoC), aan de heer Sidney. M. Joubert, het eredoctoraat verleend. In een volle Aula opende de Rector Magnificus, dr. Francis de Lanoy, deze plechtige zitting, waarbij hij alle aanwezigen in de zaal welkom heette, in het bijzonder de heer Joubert en de twee paranimfen, mevrouw Lucille Berry-Haseth en de heer Edward John Joubert, die hem flankeerden tijdens deze plechtigheid. De decaan van de Algemene Faculteit, drs. Adriënne Fernandes, nam vervolgens het woord, en ging kort in op de redenen die voor de Algemene Faculteit aanleiding waren om de heer Sidney Milton Joubert voor te dragen als kandidaat voor het eredoctoraat. Zij gaf aan dat de heer Joubert over een tijdsbestek van vijftig jaar, zich bijzonder verdienstelijk heeft gemaakt voor de gemeenschap, op het gebied van taalkunde van het Papiamentu. Bovendien wees zij erop dat de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan is. Het eredoctoraat, zo vervolgde zij, wordt als welverdiend eerbetoon aan deze kandidaat verleend voor zijn zeer uitzonderlijke prestaties in het kader van culturele en academisch gerelateerde verdiensten. De heer Joubert, met zijn talrijke merites is van bijzondere betekenis voor de Algemene Faculteit, die taal, literatuur en cultuur centraal stelt, de lerarenopleiding Papiamentu aanbiedt en een leerstoel heeft gerelateerd aan het bestuderen en verwerven van Papiamentu. Het is dan ook niet verwonderlijk dat vanuit deze faculteit de rol van het Papiamentu als algemene omgangstaal in de Curaçaose samenleving, met deze erebenoeming, bekrachtigd en versterkt wordt. Vervolgens nam de Rector Magnificus het woord, die na verwijzing naar de mogelijkheid die de Landverordening Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (LuoC) biedt (art. 37 lid 2), de heer Sidney M. Joubert en zijn twee paranimfen naar voren riep om hen ten overstaan van het College van Decanen de bul te overhandigen. Prof. dr. Ronald Severing, verbonden aan de Algemene Faculteit, en promotor van Sidney Joubert bij deze plechtigheid, sprak bij de laudatio, lovende woorden uit, verluchtigd met een powerpoint, met afbeeldingen van werken van de heer Joubert. Hij gaf aan dat de heer Joubert een fervente taaldeskundige en in het bijzonder een verwoede Papiamentist is. Eerder was hij docent Spaanse taal- en letterkunde op de middelbare school en de UNA en tevens beëdigd vertaler en lexicograaf. Hij werd bij de oprichting van het overheidsbureau Sede di Papiamentu (1983) aangesteld om aan een vocabulaire van het Papiamentu te werken. Sindsdien zijn er van zijn hand ten behoeve van het Papiamentu, vocabulaires (1988, 1990) verschenen en verder woordenboeken in druk (1991, 1999, 2007), met supplementen (1997), een taalgids Papiamentu voor toeristen (1994), digitale woordenboeken (2002), online versies (Google Chrome, Microsoft Edge, Mozilla Firefox en Safari) en achtereenvolgende spellingcheckers Papiamentu voor Microsoft Office (2003-2014) Windows 98-8.1 (2001, 2007, 2014). Naast kenner van de taalkunde van het Papiamentu en de autoriteit op het gebied van de gemeenschappelijke Papiamentse woordenschat, is de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan, blijkens de omvangrijke driedelige gezamenlijke uitgave in het Papiamentu, Pa saka kara (1109 pp., 1983); ook verzorgde hij met auteursgroepen tweetalige Nanzi-boeken (2005, 2019). Hij is Papiamentu-connaisseur bij uitstek, getuige de talrijke publicaties van zijn hand en ook samen met lokale en buitenlandse deskundigen. Hij heeft zich bekwaamd en intensief ingezet voor het promoten van de studie, kennis en correct gebruik van het Papiamentu vanaf begin zeventiger jaren tot heden. Hij is ook medeverantwoordelijk voor de meer dan 400 woorden Antilliaans-Nederlands die in het Groene Boekje zijn opgenomen. Gedurende een aantal jaren, zijn de krantenteksten van het Antilliaans Dagblad en de Amigoe verzameld. Uit die verzameling zijn door onder andere de heer Joubert karakteristieke woorden geselecteerd die in het Groene boekje terecht zijn gekomen als: empaná, blenchi, dushi, karkó en snèkbar. Tevens is hij vanaf het begin (1999) tot recentelijk (2018) betrokken geweest bij de samenstelling van het Papiamentu-dictee en ook als jurylid van het jaarlijkse Diktado Nashonal Papiamentu in de aula van de UoC. De eredoctor is reeds meerdere malen eervol onderscheiden en heeft meervoudig eerbewijs mogen ervaren vanuit diverse maatschappelijke en academische instituties. Na de laudatio van zijn promotor kreeg dr. Sidney Joubert het woord van de rector. Hij liet weten dat toen hij van zijn benoeming op de hoogte werd gesteld, verrast was en zeer geëmotioneerd raakte. Hij dankte dan ook allen die betrokken waren vanaf de voordracht tot aan zijn benoeming. Hij vertelde hoe zijn belangstelling voor het Papiamentu begon. Dat gebeurde tijdens de colleges die hij volgde bij drs. Raúl Römer aan de Universiteit van Amsterdam. Raúl Römer onderzocht het Papiaments als toontaal. Joubert gaf voorbeelden als mata (plant) en mata (doden). Er was verschil in toon, hoog laag en laag hoog te horen. Op Curaçao werd Antoine Maduro zijn leermeester, waar hij ook mee samen werkte. Hij werd al snel door de overheid in twee opeenvolgende spellingcommissies voor het Papiamentu benoemd, in de commissie Römer en de commissie Jonis. Bij het Buki di oro, het gouden boekje met de officiële spelling van de overheid (2009), had hij ook zitting in de commissie die het werk voorbereidde. Na dit dankwoord en bijzonderheden over zijn werk, sloot de Rector Magnificus de officiële zitting. In het informele deel dat daarop volgde, spraken beide paranimfen de pas gedoctoreerde promotus toe. Lucille Berry-Haseth wees op haar lange vriendschap met de gepromoveerde en hun samenwerking op het gebied van Papiamentu. De laatste tien jaar hebben zij zich samen met een redactieteam beziggehouden met een verklarend woordenboek Papiamentu. Zij sloot af met een prachtige voordracht van het gedicht Oda na Sidney, dat zij eerder (2018) aan hem opdroeg. Vervolgens wist paranimf Edward John te vertellen dat zijn vader bekend stond als de leraar Spaans van het Peter Stuyvesant College. Hij vond het een eer dat hij de paranimf mocht zijn bij de promotie van zijn vader. Het informele deel werd afgesloten met een voordracht door Gregory Berry, die bij het publiek erg in de smaak viel met humoristische teksten uit de Papiamentu-literatuur van Guillermo Rosario, Pierre Lauffer en Elis Juliana. Het geheel werd afgesloten met een geanimeerde receptie op de patio van de Universiteit van Curaçao. {{Appendix}} ---------------- '''Frank Martinus Arion''', pseudónimo di '''Frank Efraim Martinus''' (n. [[17 di desèmber]] [[1936]] na [[Kòrsou]] - f. [[28 di sèptèmber]] [[2015]]) tabata un eskritor, poeta i lingwista [[Antias Hulandes|antiano]]. E tabata skirbi obranan tantu na idioma [[hulandes]] komo [[Papiamentu]]. Su obra mas famoso ta e novela ''Dubbelspel'' (Changá). E ta konosí tambe pa su investigashon di e orígen di Papiamentu i pa su empeño pa uso di Papiamentu komo idioma di instrukshon. == Biografia == Frank Martinus Arion a nase na 1936 i ta un di tres yu di Minuel Martinus Arion i Marina Jansen di bario di Buena Vista, [[Willemstad]]. Poko despues di su nasementu e famia ta muda pa [[Aruba]], unda su tata a wòrdu empleá pa e refineria [[Lago Oil & Transport Company|Lago]]. Ku kuater aña su mama i un ruman ta fayesé den un aksidente di tráfiko, despues di kual e ku su otro ruman a wòrdu mandá bek Kòrsou i alohá serka varios miembro di famia. Frank Martinus Arion a lanta den bario di [[Otrobanda]]. Fo'i skol básiko su talento pa skirbimentu a keda manifesta; den su último aña na skol básiko e ta gana e Premio Neerlandia pa e mihor ensayo na hulandes. Frank was een heel goede leerling. Hij mocht op de lagere school een aantal klassen overslaan. Durante su tempu na skol e ta kuminsa usa e nòmber Frank Efraim Martinus pa motibu di e laso ku su tata tabatin ku e [[partido polítiko]] [[Partido Nashonal di Pueblo|PNP]]. E no tabata deseá di wòrdu asosiá ku e aktivismo polítiko di su tata; te añanan 50 e ta usa su fam original pa publikashon di su promé obranan. Na kabamentu di skol sekundario na 1955, Arion ta muda pa [[Hulanda]] unda e ta studia idioma i literatura hulandes na [[Universidat di Leiden]]. Durante su temporada na universidat ela lanta e komunidat studiantil "Baranka Antilliana", kual tabata fungi komo refugio pa studiante prosedente di [[Antias Hulandes]], manera e mes. Tambe den e époka aki e tabata skirbi un seri di poema, kualnan a sali publika pa prome bes den e revista "Antilliaanse Cahiers" komo kolekshon titulá ''Stemmen uit Afrika''. ----- Na zijn schooltijd verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal- en letterkunde ging studeren aan de Universiteit Leiden. Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die, net als hijzelf, afkomstig waren uit de Nederlandse Antillen. Ook schreef hij in deze jaren een reeks gedichten, die in 1957 voor het eerst als bundel onder de titel Stemmen uit Afrika werden gepubliceerd in het tijdschrift Antilliaanse Cahiers. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het mede door hem opgerichte tijdschrift Encuentro Antilliano. Ook las hij regelmatig voor in het programma van de Nederlandse buitenlandse radio. Kort voor het einde van zijn studie onderbrak hij deze en keerde voor enige tijd terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij onderzoek deed naar de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiamentu. Hij publiceerde de resultaten van dit onderzoek in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch verder te studeren en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij het Instituut voor Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam.[2] Onder invloed van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel, waarin hij aan de hand van vier mannen die domino spelen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen in die tijd. Via de personages in de roman heeft Arion kritiek op de rebellen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen.[3] De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs. Arion doneerde het prijzengeld van 1000 ƒ aan de strijd tegen het apartheidsbeleid in Zuid-Afrika. In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam, waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin.[4] Vertaald met www.DeepL.com/Translator (gratis versie) de.wiki: Na zijn afstuderen verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal en Nederlandse letterkunde begon te studeren aan de Universiteit van Leiden . Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die net als hij uit de Nederlandse Antillen kwamen . Hij schreef in deze jaren ook een reeks gedichten, die in 1957 als bundel verscheen onder de titel Stemmen uit Afrika in het tijdschrift Antilliaanse Cahierswerden voor het eerst gepubliceerd. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het dagblad Encuentro Antilliano , waarvan hij medeoprichter was . Ook gaf hij regelmatig lezingen in het Nederlands buitenlands radioprogramma . Kort voor het einde van zijn studie brak hij het af en keerde voor een tijdje terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij zich bezighield met de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiaments. De resultaten van dit onderzoek publiceerde hij in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch zijn studie voort te zetten en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij de afdeling Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam . [2] Onder de indruk van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao, begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel , waarin hij aan de hand van het voorbeeld van vier dominospelende mannen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen op die tijd. Via de personages in de roman uit zich Arion kritisch over de opstandelingen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen. [3]De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en CW van der Hoogtprijs . Arion doneerde het prijzengeld van ƒ 1000 om de apartheid in Zuid-Afrika te helpen bestrijden . In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam , waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap van de stad. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin (in het Engels: "Farewell to the Queen"). [4] In 1975 ging Arion naar Zuid-Amerika, waar hij een aanstelling als docent aanvaardde aan een instituut voor de opleiding van leraren in de Nederlandse kolonie Suriname , die net onafhankelijk werd. Hier trouwde hij ook met zijn vrouw Trudi Guda, met wie hij twee kinderen zou verwekken. In 1980, na de machtsovername van Desi Bouterse , verliet het gezin Suriname en keerde terug naar Arion's thuisland Curaçao. Daar werkte hij aan de standaardisatie van het Papiaments en begon hij opnieuw onderzoek te doen naar de oorsprong ervan. Hij was vooral geïnteresseerd in de overeenkomsten tussen het Papiaments en de varianten van het Kaapverdiaans Creools, die worden gesproken op de eilanden voor de westkust van Afrika. Ook voerde hij campagne voor de invoering van het Papiaments als basisschooltaal op Curaçao, waardoor hij soms in conflict kwam met de lokale autoriteiten. In dit kader schonk hij in 1987 de particuliere basisschool Skol Humanistiko Erasmo , waar lessen werden gegeven in Papiaments. [5] Gedurende deze tijd begon Arion meer politiek betrokken te raken, wat culmineerde in de oprichting van zijn eigen partij, de Kambio Radical ("Radical Reversal", kortweg KARA) in 1988. KARA kreeg echter nooit genoeg stemmen om een ​​zetel in het parlement van het eiland te winnen. [6] In 1996 promoveerde Arion aan de Universiteit van Amsterdam. Zijn proefschrift was getiteld De kus van een slaaf. Papiaments West-Afrikaanse connecties en de oorsprong van het Papiaments en andere talen verkend. Hij bracht onder meer de stelling naar voren dat het Papiaments sterker dan voorheen bekend was beïnvloed door de geheime taal Guene, die door de plantageslaven van Curaçao werd gebruikt. Daarnaast heeft het Guene ook andere Caribische talen beïnvloed en zelfs de Engelse en Nederlandse taal. [7] == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doktoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (kontiniendo: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'') * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Mira tambe == * [[Gueni]] {{Commonscat|Frank Martinus Arion}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =191263500|titulo=Frank Martinus Arion}} {{References}} ;Lista di fuente * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3, pág. 405–410. * Wim Rutgers: ''Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba'', Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, pág. 272. * B. Jos de Roo: ''Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958'', Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam (2014), ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. Den: ''A History of Literature in the Caribbean''. Tomo 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia (2001), ISBN 90-272-3448-5, pág. 362. * ''Schrijver Frank Martinus Arion overleden''. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * ''Writer Frank Martinus Arion Passed Away'', Curacaochronicle.com (28 di sèptèmber 2015}}</ref> * ''Frank Martinus Arion geeft lintje terug'', Trouw.nl. (16 di desèmber 2008) }} {{DEFAULTSORT:Arion, Frank Martinus}} [[:Category:Ganador premio Cola Debrot]] [[:Category:Hende]] [[:Category:Kòrsou]] == Referensia == * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 407–408. * Wim Rutgers: Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba. 1. Auflage. Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, S. 272. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 408–409. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 410. * B. Jos de Roo: Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958. Hrsg.: Universiteit van Amsterdam. 1. Auflage. Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam 2014, ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. In: A History of Literature in the Caribbean. Band 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia 2001, ISBN 90-272-3448-5, S. 362. * Schrijver Frank Martinus Arion overleden. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * Frank Martinus Arion geeft lintje terug. In: trouw.nl. 16. Dezember 2008, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). == Weblinks == {{Commonscat}} [[:Category:Korsou]] [[:Category:Eskritor]] [[:Category:Hende]] Kort na de geboorte verhuisde het gezin naar Aruba, waar de vader een baan had aanvaard bij een plaatselijke oliemaatschappij. Toen hij vier jaar oud was, stierven Arions moeder en jongere broer bij een ongeval, waarna Frank en zijn zus werden teruggestuurd naar Curaçao, waar ze onderdak vonden bij verschillende familieleden. Zijn schrijftalent bleek al toen hij op de lagere school zat; in het laatste jaar van de basisschool won hij de Neerlandiaprijs voor het beste essay in het Nederlands. Tijdens zijn schooltijd begon hij de naam Frank Efraim Martinus voor zichzelf te gebruiken. De achtergrond was de politieke betrokkenheid van zijn vader bij de Nationale VolkspartijCuraçao, waardoor de naam "Arion" bekend werd bij veel bewoners van het eiland. Frank wilde echter niet geassocieerd worden met het politieke activisme van zijn vader; pas in de jaren vijftig gebruikte hij zijn oorspronkelijke achternaam weer voor de publicatie van zijn eerste werken. [1] '''Frank Martinus Arion''', seudónimo de '''Frank Efraim Martinus''' ([[Curazao]], [[17 de diciembre]] de [[1936]]-[[28 de septiembre]] de [[2015]])<ref name=fallece>{{cita noticia|título=Writer Frank Martinus Arion Passed Away|url=http://curacaochronicle.com/local/writer-frank-martinus-arion-passed-away/|fechaacceso=29 de septiembre de 2015|obra=curacao chronicle|fecha=28 de septiembre de 2015|idioma=inglés}}</ref> fue un escritor antillano. En 1955 se trasladó a los [[Países Bajos]] para estudiar letras neerlandesas en la Universidad de Leiden. En 1981 volvió a instalarse en su ciudad natal, tras residir unos años en [[Paramaribo]] ([[Surinam]]). Fue un fuerte promotor del [[papiamento]]. Hij werkte in Nederland , Suriname en de Nederlandse Antillen en schreef in het Nederlands en Papiaments . De roman Dubbelspel (nl) (1973) is zijn eerste boek en zijn grootste publiekssucces. == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' (Changa)<ref>[http://www.diegopuls.com.ar/index.php?option=com_content&task=view&id=112&Itemid=39&lang=es Doble juego, fragmento traducido al español (inédito)]; visitado el 21 de febrero de 2012</ref> *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doctoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (contiene: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'' * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Referencias== {{listaref}} == Link eksterno == *{{Enlace roto|1=[http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 página web sobre Arion del Fondo de las Letras Neerlandesas (en inglés)] |2=http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 |bot=InternetArchiveBot }} ------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Abraham Daniel Jesurun''' (n. [[20 di aprel]] 1839 na [[Korsou]] - f. [[20 di mart]] [[1918]] na [[Korsou]]) tabata un ....... [[Kòrsou]]. == Biografia == Jesurun a nase na aña 1939 na Willemstad. * Kasa ku Rachel David Capriles na 1880. * Na 1905 elegi Presidente di KVK Korsou. van 1884 tot 1919 In het grote boek over de History of the Jews of the Netherlands Antilles (1970) wordt Abraham Daniel Jesurun (1839-1918) ‘Curaçao’s then most cultured man’ genoemd, die verschillende talen in woord en geschrift beheerste. Hij wordt bijvoorbeeld een ‘specialist in Papiamento’ genoemd (Emmanuel & Emmanuel 1970, 1: 411, 454). Jesurun blijkt een belangrijk man geweest te zijn op Curaçao. Zo was hij secretaris-directeur van de Aruba Phosphaat Maatschappij, vele jaren voorzitter van de Kamer van Koophandel en Nijverheid en directeur van de Curaçaosche Bank. Ook is hij lid van de Koloniale Raad geweest en bestuurslid van het Geschied-, Taal-, Land- en Volkenkundig Genootschap te Willemstad. Voor al die activiteiten is hij onderscheiden: hij werd eerst ridder in de orde van OranjeNassau (1908), later officier (1913). In de serie ‘beroemde personen’ werd er in 1998 een postzegel met zijn beeltenis erop uitgebracht. <ref> ''Jan Noordergraaf'', [https://www.ivdnt.org/images/stories/onderzoek_en_onderwijs/publicaties/trefwoord/Papiaments_def.pdf Lexicografie op Curacao: Abraham Jesurun en zijn woordenlijst van het Papiaments (1898)]</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=it|oldid =129014577|titulo=Emilio Teza}} {{References}} }} [[:Category:Linguistica]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62275387|titulo=Dialect}} {{References}} }} [[:Category:Idioma]] ------- {{Variante|a}} [{Databox}} '''Pidgin''' ta e idioma ---------------- {{Databox}} E '''álfabèt latin''' ta un [[álfabèt|skritura alfabétiko]] foi kual den kurso di [[siglo]]nan a desaroyá un kantidat di álfabèt pa uso den kasi tur idioma skirbi den hemisferio oksidental, prinsipalmente na Nort i Sur Amerika, kasi henter [[Oropa]], Afrika supsahara i un kantidat di pais asiatiko na Oustralasia i Asia Sentral. E skritura latin tin e kantidat di usuario mas grandi na mundu. E skritura latin e ta forma e base di e [[Alfabèt Fonétiko Internashonal]] (IPA), i e 26 lèter mas komun ta e lèternan di e [[ISO basic Latin alphabet]]. E ta un álfabèt bikamaral di trinta lèter, kreá fin di siglo nuebe den imperio búlgaro (e aktual [[Nort Macedonia]]), pa e disípulonan di pader Cyrille òf posiblemente Clément d'Ohrid (e promé obispo di e iglesia ortodokso di [[Bulgaria]]) i ta basá riba e álfabèt [[Gresia|griego]] i glagolítiko. Ainda na komienso di siglo 21 ta usa e [[álfabèt siríliko]] den un kantidat di [[idioma slaviko]], entre otro búlgaro, masedoniano, [[idioma montenegrino|montenegrino]], servio, ukraniano, ruso i bieloruso. Bou influensia [[Rusia|ruso]] e ta komun tambe den hopi idioma ku no ta idioma slaviko manera [[kazachs]], [[idioma kirguis|kirguis]], [[tatar]] (idioma [[Turkia|turko]]), [[tajikistano]], [[idioma mongoles|mongoles]] inkluso hopi otro idioma chikitu. Te [[1859]] e tabata e skritura di e [[idioma rumano]] i den e antiguo [[Moldavia]] tabata skirbi e [[idioma moldaviano]] (un [[dialecto|dialekto]] rumano) ku un álfabèt siríliko. * Het Latijns schrift[1] is een alfabetisch schrift waarvoor in de loop der eeuwen een aantal alfabetten zijn ontwikkeld voor gebruik in vrijwel alle westerse geschreven talen, voornamelijk Noord- en Zuid-Amerika, bijna heel Europa, Sub-Saharaans Afrika en een aantal Aziatische landen in vooral Australazië en Centraal-Azië. Het Latijns schrift heeft het grootste aantal gebruikers ter wereld.[2] * '''Latin script''', also known as '''Roman script''', is a set of graphic signs ([[Writing system#General properties|script]]) based on the letters of the [[classical Latin alphabet]]. This is derived from {{cns|a form of the [[Cumae alphabet|Cumaean Greek]] version of|date=September 2021}} the [[Greek alphabet]] used by the [[Etruscan civilization|Etruscans]]. Several [[Latin-script alphabet]]s exist, which differ in graphemes, collation and phonetic values from the [[classical Latin alphabet]]. The Latin script is the basis of the [[International Phonetic Alphabet]], and the 26 most widespread letters are the letters contained in the [[ISO basic Latin alphabet]]. Latin script is the basis for the largest number of alphabets of any [[writing system]]{{sfn|Haarmann|2004|p=96}} and is the [[List of writing systems by adoption|most widely adopted]] writing system in the world (commonly used by about 70 percent of the world's population). Latin script is used as the standard method of writing in most Western, Central, as well as in some Eastern European languages, as well as in many languages in other parts of the world. ----------------- qk3wx34uinmcv5jlk3e3fji9y4r9507 203656 203655 2026-09-09T13:19:23Z Caribiana 8320 203656 wikitext text/x-wiki * [https://www.ea.aw/pages/wp-content/uploads/2019/09/Literatura-na-papiamento-havo.pdf Literatura na papiamento] nieuw: [[diptongo]] - [[triptongo]] - [[gramatika]] - [[frase]] - [[silaba]] - [[semántika]] - [[suheto]] - [[supstantivo]] - [[athetivo]] - [[verbo]] - [[vocal]] - [[consonante]] - [[sufiho]] - [[atverbio]] - [[koma]] - [[pronòmber]] - [[singular]] - [[plural]] ------------------------- {{infobox organisacion |variante = c | nomber = Wintertuin Curacao | funda = 2017? | fundado= Joeri Oltheten | sede = [[Willemstad]] | pais = {{CUW}} | director = Joeri Oltheten | website = https://wintertuincuracao.org/ }} '''Wintertuin Curacao Festival''' ta un festival di literatura, kontamentu di kuenta i arte di tarima na Kòrsou. E ta tuma luga anualmente i ta e festival literario mas grandi di [[Islanan ABC]]. Wintertuin Curaçao ta e festival di kontamentu di kuenta i literatura multilingual di mas grandi riba e islanan ABC, ku ta konta ku programanan separá pa mucha i públiko di anochi. Aktividatnan: Palabra papia, músika bibu, pelíkulanan kòrtiku, poesia, baile, i tayernan kreativo dirigí pa artistanan lokal i internashonal. Organisado di e festival ta Fundashon Wintertuin Curaçao, funda na 2017 komo un organisashon ruman independiente di Wintertuin na Hulanda.<ref>[[citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2026/09/05/wintertuin-bouwt-aan-nieuwe-generatie-curacaose-schrijvers-en-artiesten-talent-alleen-is-niet-genoeg/|auteur=Dulce Koopman|titel=Wintertuin bouwt aan nieuwe generatie Curaçaose schrijvers en artiesten: ‘Talent alleen is niet genoeg’|werk=ntr caribean|datum=2025-09-05|bezochtdatum=2026-09-09}}</ref> * Van poëzie en spoken word tot livemuziek en kunst organisashon literario na Willemstad, [[Kòrsou]]. * Joeri Oltheten is initiatiefnemer en directeur van Wintertuin Curacao.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/23046-curacao-doughnut-economy ], (29 di yanuari 2021)</ref> Wintertuin Curaçao ta aktivo for di 2017 komo organisashon ruman di Wintertuin, trahando pa fortalesé e infrastruktura literario den region di Karibe. Ku enfoke riba literatura i kontamentu di kuenta, e fundashon ta duna e kuentanan di habitantenan di e isla un lugá sentral den tantu e kultura oral komo skirbí di Kòrsou.<ref name="nl">https://wintertuin.nl/productie/wintertuin-curacao/ Wintertuin Curaçao], wintertuin.nl</ref> Aunke nos ta kolaborá estrechamente, Wintertuin i Wintertuin Curaçao ta dos fundashon separá, kada un ku su propio tim i enfoke. Huntu, nos ta komprometé na fortalesé e sektor literario di Kòrsou i oumentá akseso na e paisahe literario hulandes pa eskritornan talentoso di e isla.<ref name="nl"/> * Durante e festival ta duna atenshon tambe na Papiamento i otro lenganan crioyo i nan konekshon. E proyekto Future language Innovation ta forma un parti importante di Wintertuin Festival i ta trese artistanan di diferente pais huntu.<ref>Papiamentu tin un rol pionero hopi importante pa otro lenga kreol, Extra (8 di september 2026) </ref> ==Notes== Fundashon Wintertuin Curaçao ta konektá hende pa medio di kuenta i literatura. For di 2017, nos a dediká na desaroyo di talento, proyektonan di komunidat i eventonan.<ref>https://cultuuragenda.com/wintertuin-curacao/ </ref> Nos ta ofresé eskritornan espasio pa eksperimentá i un plataforma pa topa otro. Nos ta entrená nan den desaroyá un práktika profeshonal independiente. Nos proyekto mas konosí probablemente ta Wintertuin Curaçao Festival, ku ta tuma lugá anualmente for di 2019. *Kurá di Kuenta* ta un proyekto di kontamentu di kuenta ku ta enbolbí hende grandi ku a resultá den seis publikashon te awor. Nos ta kolabora ku otro paisnan den e region—manera riba e proyekto di partisipashon di herensia *100 Opheto*—i asta ku otro kontinentenan, manera por mira den e plataforma di interkambio literario *Transatlantic Relatives*. Hunto cu nos coleganan na Hulanda, nos ta publica bukinan di autornan local, cu ta varia di nombernan estableci te na talentonan emergente. Nos proyektonan hopi bia ta multidisiplinario i sorprendente. --------------- nl.wiki: Wintertuin is een literatuurorganisatie in de Nederlandse stad Nijmegen. Wintertuin organiseert literatuurprogramma's, workshops, industriedagen en literatuurfestivals, waaronder het jaarlijkse Wintertuinfestival in Nijmegen, en de Industriedag (voorheen bekend als Nieuwe Types) waar de toekomst van literatuur besproken wordt. Wintertuin onderhoudt warme banden met zusterstichting Wintertuin Curaçao. Daarnaast geeft Wintertuin diverse werken van Curaçaose schrijvers uit.[https://wintertuin.nl/productie/wintertuin-curacao/] ------- Leaving from living in a small apartment in Amsterdam, Oltheten had a chance to start with Wintertuin in Curaçao. Wintertuin is a literature organization which does lots of work in literature and story telling and the idea was to start some projects in Curaçao. I set up the foundation Wintertuin Curaçao and my first project became “Kurá di kuenta”. It is about stories of the elderly and it fits with our oral tradition. We have an aging population where a lot of people live in isolation. We have done “Kurá di kuenta” 4 to 5 times and it is a great thing to do.<ref name="Joeri">[https://share2uplift.org/influencer-joeri-oltheten/ Influencer Joeri Oltheten], share2uplift.org (desèmber 2020)</ref> We have also organized festivals and an international writing course, where spoken word artists from Holland and Belgium were presenting their poetry skills and enabling local artists.<ref name="Joeri"/> Projects: * 2024: Wintertuin Curacao Festival bij Lanthuis Vredenberg.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/30067-literatuur-en-meer-op-wintertuin-curacao-festival (23 di septemper 2024)</ref> Wintertuin Curaçao Festival is the largest annual literary festival of the ABC islands. The first edition took place in 2019 at the National Library of Curaçao. Wintertuin Curaçao has grown into a breeding ground for new writing talent, such as [[Ange Jessurun]] (Faya Lobi, 2022), [[Maghalie van der Bunt-George]] (Oro is goud, 2023) and [[Etienne Ys]] (De Barmhartige Staat, 2024).<ref>https://wintertuincuracao.org/project/wintertuin-curacao-festival-2/</ref> one of the Caribbean’s premier annual festival for literature, storytelling and performing arts. The Wintertuin Curaçao Festival celebrates cultural diversity and a vibrant reading culture through powerful stories. * project FLI: Future Language Innovation FLI<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/30786-verbinding-door-taal Verbinding door taal], [[Antilliaans Dagblad]] (22 di februari 2025)</ref> * LengaGPT <ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/30813-wintertuin-lanceert-lengagpt (28 di februari 2025)</ref> * kurso di tradukshon * Creative writing academy Curacao {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] [[:Kategoria:Papiamento]] [[:Kategoria:Kultura di Kòrsou]] ------------------------ {{Appendix|1=|2= '''Literatuur''' * Martinus, Frank (1996), ''The kiss of a slave: Papiamentu’s West-African connections'', Universiteit van Amsterdam * Hartog, Johannes (1961, p 433), ''Curaçao: Van kolonie tot autonomie III, Vol.I,'', De Wit. '''Bronnen en voetnoten''' * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=|titel=|oldid=|datum=}} {{References}} }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Hulandes Caribeño''' of '''Hulandes Antiano''' ta un variante di [[idioma]] [[Hulandes]] cu a desaroya? na e [[Islanan ABC]], islanan perteneciente na Caribe Hulandes. Por considera esaki como un dialecto regional di Hulandes.? Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. == Contexto == E poblashon lokal i papiadónan hulandes riba Islanan ABC tabata papia i skirbi hulandes mesklá ku konstrukshonnan i palabranan for di papiamentu i otro idiomanan: “hopi plaka verdienen” (pap.: hopi sèn); “kabrieten in de koor” (Pap.: cabritonan den cura); y “een pastechi eten” (Come un pastechi) (Pap.: pasty). E uso aki a bira konosí komo Hulandes Antiano.<ref>[[Ronald Severing|Severihng, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden], literatuurgeschiedenis.org</ref> E norma den polítika di gobièrnu pa loke ta trata hulandes a kambia. E norma di idioma no ta limitá mas na Hulanda, sino tambe na Vlaanderen i e teritorionan den eksterior: e islanan kaminda palabranan hulandes antiano a originá ku no ta aparesé na Hulanda mes, i tambe na Sürnam independiente, kaminda ta usa hulandes surinam. E atenshon kresiente aki pa variedatnan di hulandes, pa multilingualismo, i pa interpretashon kultural a kondusí na inklushon di palabranan for di hulandes karibense den e vokabulario ofisial di e idioma hulandes. A base di un base di dato di palabra di korantnan na idioma hulandes riba e islanan, a hasi un selekshon di mas ku 400 palabra. E palabranan Hulandes Caribense aki, cu a wordo agrega na e Buki Berde di 2015, no ta aparece den Hulandes Standard. Por haña palabranan manera dushi (dushi, dushi), botika (botika kombiná ku botika), ayó (saludo), i eilandsraad (un tipo di konseho munisipal riba e islanan). Anteriormente, na 2005, alrededor di 500 palabra hulandes surinam a aparesé den e lista aki: afingisoep (sòpi di yuka), husselen (scrabble) i Sranan (krioyo surinam). Komo ku Antia no ta eksistí mas i Sürnam, ku Hulandes komo idioma ofisial, a bira miembro asosiá di Union di Idioma Hulandes, e término Hulandes Karibense ta wòrdu usá mas i mas pa e idioma Hulandes riba e islanan i na Sürnam. {{Appendix}} ----- Caribisch-Nederlands is de taalvariant van het Nederlands die gesproken wordt in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Deze variant wijkt op verschillende punten af van het Europees-Nederlands, zowel in uitspraak als in woordkeuze en grammatica. Op de Benedenwindse Eilanden (Aruba, Bonaire, Curaçao) is Papiaments de meest gesproken moedertaal, terwijl op de Bovenwindse Eilanden (Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius) Engels vaker de moedertaal is. ==Verschillen met Europees-Nederlands==: *Uitspraak: Er zijn verschillen in de uitspraak van klinkers en medeklinkers, en de intonatie kan anders zijn. * Woordenschat: Er zijn specifieke woorden en uitdrukkingen die in het Caribisch-Nederlands gebruikt worden, maar niet of minder vaak in Europees-Nederlands. * Grammatica: Er kunnen kleine grammaticale verschillen zijn, bijvoorbeeld in de volgorde van woorden of in het gebruik van bepaalde werkwoordstijden. * Invloed van andere talen: Papiaments: Op de ABC-eilanden heeft het Papiaments een grote invloed op het Nederlands. Veel Caribisch-Nederlandse woorden en uitdrukkingen zijn ontleend aan het Papiaments. Engels: Op de Bovenwindse eilanden heeft het Engels een grotere invloed. Ook hier zijn er invloeden merkbaar in de woordenschat en grammatica. * Onderwijs: In het basisonderwijs op de Benedenwindse eilanden wordt steeds meer onderwijs gegeven in het Papiaments. Het Nederlands wordt vaak als vreemde taal aangeboden. In het middelbaar onderwijs is het Nederlands wel de instructietaal. Op de Bovenwindse eilanden wordt in toenemende mate Engels gebruikt als instructietaal, ook in de Nederlandstalige scholen. * Conclusie: Caribisch-Nederlands is een levendige en diverse taalvariant die zich aanpast aan de lokale context en invloeden van andere talen ondergaat. ------ Hulandes ta un idioma oficial den Caribe Hulandes.<ref>https://taalunie.org/dossiers/22/nederlands-in-het-caribisch-gebied-en-suriname ]</ref> Omdat Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk geen omgangstaal is, maakt het onderwijs daar de omslag van moedertaalonderwijs Nederlands naar een vreemde taal aanpak. Hulandes semper tabata un idioma minoritario. Habladónan di Papiamentu tin bia ta konsiderá e Antianonan di abla Hulandes komo show-off, imitadó di e Hulandesnan. E label ey ta mas fuerte ora hende no ta dispuesto pa papia Papiamento. <ref>Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> Hulandes Antiano ta wòrdu distinguí for di Hulandes Standart pa e aksento. Bakhuis ta agregá ku Antianonan tambe ta agregá palabranan Papiamentu, ta konhugá verbonan Papiamentu na e manera Hulandes, i ta usa zonidonan típiko. Esaki ta conduci na frasenan manera: “Ai no,” “mi tin” “hopi,” “sakeerd” hopi potret pero nan ta “hodidu”! -- nl.wiki:[[:nl:Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden]]Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. Op de Benedenwindse ABC-eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) is de moedertaal vaak Papiaments, en op de Bovenwindse SSS-eilanden (Sint Maarten, Saba en Sint Eustatius) Engels. {{Appendix}} '''Caribisch‑Nederlands''', ook wel bekend als '''Antilliaans Nederlands''', is een in de ABC‑eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) gesproken vorm van het Nederlands, die sterk beïnvloed is door talen zoals Papiamento en Spaans. Het wordt gebruikt door Nederlandssprekenden op de eilanden, en bevat vaak woorden en zinsconstructies uit het Creooltaal Papiamento en regionale varianten. ==Gebruik en kenmerken== Spraak en schrijfwijze van Nederlands op de ABC‑eilanden mengen reguliere Nederlandse zinnen en woordenschat met Papiamentstalige of lokale uitdrukkingen. Voorbeelden hiervan zijn: * “hopi plaka verdienen” (veel geld verdienen) * “kabrieten in de koraal” (geiten op de erf) * “een pastechi eten” (een pasteitje eten) Dergelijke constructies behoren tot typische voorbeelden van Antilliaans Nederlands, waarin Papiamentse woorden (zoals hopi, plaka, pastechi) direct geïntegreerd zijn in het Nederlands. ==Sociolinguïstische context== In de lagen van de bevolking waar Nederlands als thuistaal wordt gesproken — vaak binnen families of in het onderwijs — wordt deze variant beschouwd als “tropisch Nederlands”. Sprekers worden in Nederland soms als dialectisch afwijkend ervaren en kunnen als “makamba” (Nederlander) worden bestempeld, vooral wanneer zij geen Papiamento spreken.<ref name="ntr">Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> De variant is te herkennen aan: *het gebruik van Papiamentse werkwoorden en woorden, *typische accenten, klankkleur en uitspraak, *de toepassing van regionale grammaticale structuren, zoals in: Ai no, ik heb hopi veel foto’s gesakeerd, maar ze zijn hodidu! == Aantal sprekers en taalgebruik == Hoewel het Nederlands in de Caribische delen van het Koninkrijk officieel is, wordt het meestal als tweede of derde taal gebruikt: in het dagelijks leven domineren Papiamento, Spaans en Engels. Op Bonaire is Nederlands moeders­taal voor ongeveer 15 % van de bevolking (2021), Spaans is even frequent; op Sint Eustatius en Saba ligt dat rond 4 % <ref>https://longreads.cbs.nl/the-caribbean-netherlands-in-numbers-2022/what-percentage-of-the-population-speaks-dutch/</ref> ==Identiteit en perceptie== De variëteit speelt een rol in identiteitsconstructie. Nederlandssprekende Antillianen voelen zich soms “niet helemaal thuis” in Nederland of in de Papiamentstalige gemeenschap, juist vanwege de gemengde taalstijl. Taalpuristen waarschuwen tegen het gebruik van Engelse of Spaanse leenwoorden in Papiamento, terwijl anderen juist blij zijn met de talenmix als onderdeel van de lokale identiteit.<ref name="ntr"/> == Vergelijking met andere niet-Europese Nederlandsvarianten == Nederlands wordt ook gesproken in de Caribische special gemeenten (Bonaire, Sint Eustatius, Saba), maar daar zijn andere varianten gangbaar, bijvoorbeeld Virgin Islands Creole Dutch. Die heeft, net als Antilliaans Nederlands, een sterke mix met andere talen.<ref>Welmoed Ventura, https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/gelijkenis-deens-antilliaans-creole-dutch-en-sranantongo/ Gelijkenis Deens-Antilliaans Creole Dutch en Sranantongo]</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Na [[Aruba]]''' e presencia di '''idioma Spaño''' ta significativo. E pais Caribense, cu [[Hulandes]] y [[Papiamentu|Papiamento]] como [[idioma ofisial|idiomanan oficial]], tin un gran cantidad di hablante di [[Spaño]]. Segun e censo di 2000, Spaño ta e di dos idioma mas papia riba e isla, despues di Papiamento. == Hablante di Spaño == Segun datonan di Censo 2010, 13.710 residente di Aruba ta papia Spañó como nan [[Lenga materno|idioma materno]].<ref>{{citeer web|url=https://www.cervantes.es/imagenes/File/espanol_lengua_viva_2019.pdf |titel=El Espanol: una lengua viva. Informe 2019|uitgever=Instituto Cervantes, pag. 9|datum= }}</ref> Na 2017 hablante di Spañó tabata representa 12.6% di e poblacion.<ref>{{citeer boek|nombre=Jesús|apellido={{v|Guanche}}|nombre2=Carmen|apellido2={{v|Corral}}|title=Diccionario etnográfico. Los pueblos del Caribe Insular y de México-Centroamérica|volume=Tomo I|year=2017|editorial=RUTH|isbn=9789590618154|capítulo=Cap. 5}}</ref> Esaki ta relaciona cu e emigrantenan for di paisnan hispano. Segun pais di origen e percentahe tabata, entre otro, 9.1% di [[Colombia]], 4.1% [[Republika Dominikano|Republica Dominicano]], 3.2% [[Venezuela]] i 1.1% [[Peru]].<ref name="cia.gov">{{en}}{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |title=Aruba |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |access-date=}}</ref> Si conta tur esunnan cu por comunica den Spaño, e cantidad total di hablante ta yega aproximadamente 93.500, o sea 85% di e poblacion Arubano. Pero solamente un di cada cinco persona ta uza Spaño como nan unico [[idioma]]. == Spaño den bida publico == No obstante di no ta un idioma oficial, e uso di Spaño ta sirbi metanan practico y ta extende den hopi aspecto di bida publico, reflehando su papel como idioma di contacto, identidad y comunicacion den e contexto multicultural di Aruba. E isla su proximidad cu [[Venezuela]] y [[Colombia]] y e fuerte contactonan religioso, comercial y cultural durante siglonan a contribui pa e uzo continuo na Aruba di Spaño.<ref>{{cite book|author=Ramirez, Catherine|title=La escogencia del idioma Español en el perfil de asignaturas en las escuelas de MAVO de Aruba|year=2016|editorial=[[Universidad de Curazao]]|url=https://www.worldcat.org/es/title/1029733877|location=Willemstad, Curacao}}</ref> Segun [[Johan Hartog|Hartog]] e influencia Spaño ta mas tanto notabel den e variante Arubano di Papiamento cu den e variantenan di Corsou y Boneiro.<ref name="Hartog"/> Den e sistema escolar, Spaño ta un materia obligatorio desde enseñansa basico, cuminsando den e di cinco klas bay dilanti.<ref>{{citeer web|auteur=Organización Panamericana de la Salud|titel=Aruba, perfil de país|url=https://www3.paho.org/hq/dmdocuments/2010/Salud_en_las_Americas_2007-Aruba.pdf|datum=2007 }}</ref><ref>Ministerio di Enseñansa di Aruba. Curriculum y Idioma den Sector Escolar.</ref> Ademas, varios canal di television for di Venezuela ta wordo ricibi sin problema riba e isla, ofreciendo noticia, entretenimento y programacion educativo na Spaño. Hopi radioemisora local ta inclui musica cu canto di [[Latinoamérika|Latino America]] den nan programacion, y den algun caso, ta transmiti programanan na Spaño. Den sector comercial, hopi empleado den tienda, restaurant y servicio publico ta comunica cu clientenan hispano den nan idioma nativo. Ora cu hende yega na un loket, e probabilidad ta halto cu nan por haci pregunta o haya informacion na Spaño. [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia catolico]] cu un comunidad grandi riba e isla ta ofrece misa regular na Spaño. Den algun bario, specialmente caminda comunidadnan hispano ta concentra, por tin borchi informativo cu dos of mas idioma, incluyendo Spaño. == Aspectonan sociolinguistico == Pa hopi residente, particularmente e migrantenan hispano di Colombia, Venezuela y Republica Dominicano, Spaño ta sigui sirbi como idioma principal na cas, den relacionnan familiar y comunidad religioso.<ref>Central Bureau of Statistics Aruba (2017). Migration and Population Report.</ref> Na nivel popular, Spaño ta keda un idioma di preferencia pa comunicacion informal den bario, mercado y luganan publico. Turistanan hispano, cu ta forma un porcion importante di e [[turismo]] entrante, tambe ta contribui na su visibilidad den bida diario Arubano. E [[multilingualismo]] na Aruba ta stimula un nivel halto di dominio pasivo di Spaño: hopi Arubiano por compronde Spaño aunke no ta papi’é activamente. E situacion aki ta refleha un [[diglosia]] dinamico, caminda Spaño ta sirbi mas na nivel informal y comunicativo, mientras cu Hulandes y Papiamento ta predomina den situacionnan formal, educativo y gubernamental. == Influencia di Spaño riba Papiamento den siglo 21 == E idioma oficial Papiamento ta un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu ta nace durante e periodo colonial for di e mescla di Spaño, [[Portugues]], Hulandes, [[Ingles]], [[Frances]] i Arawak. Gran parti (70%) di su vocabulario tin origen Spaño.<ref>[[Ronald Severing|Severing, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden#:~:text=Door%20hun%20geografische%20ligging%20en,eilanden%20genoemd%2C%20is%20het%20Papiaments. ''Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden''], literatuurgeschiedenis.org</ref> E isla di Aruba tabata pa mas cu un siglo parti di Imperio Spaño promé cu el a wordo cede na e Imperio Hulandes na aña [[1636]].<ref name="Hartog">{{cite book|author=[[Johan Hartog|Hartog, Johannes]]|title=Aruba: A Short History|year=2003|publisher=De Wit & Van Dorp Stores}}</ref> Aunke Papiamento ta ser considerá un idioma stabil, hopi [[Arubiano]] ta sinti cu su presencia ta birando menos, particularmente den contactonan cu emigrantenan hispano. Investigacion sociolinguistico a mustra cu e preocupacion no ta basa riba un cambio real, sino riba un “menasa simbolico” cu ta relaciona cu identidad y inclusividad di pertenencia.<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref> Un tema cu ta surgi frecuente den discusionnan publico y escolar ta e supuesta “contaminacion” di Papiamento cu palabra y structuranan Spaño. Algun ciudadano ta boga pa un Papiamento “puro”, afirmando cu influencia stranhero, particularmente di Spaño, por afecta e caracter crioyo di e idioma. E sintimento aki ta bira mas fuerte ora cu migrantenan nobo no ta haci esfuerso pa siña y papia Papiamento, sino ta keda den nan idioma materno.<ref>Carroll, Kevin S. (2010). [https://www.researchgate.net/publication/283245487_Language_maintenance_in_the_Caribbean_Examining_perceptions_of_threat_in_Aruba_and_Puerto_Rico'' Language maintenance in the Caribbean: Perceptions of threat in Aruba and Puerto Rico''], researchgate.net </ref> Estudionan recien, manera esun di Kester y Buijink (2023), a conclui cu aunke hopi Arubiano ta expresá preocupacion riba e futuro di Papiamento, e idioma mes no ta duna señalnan di bay atras.<ref name="Kester"/> Su uzo a keda halto den bida escolar, gobierno y medionan local, y e mes a demostra capacidad pa integra [[neologismo]]nan sin perde su esencia. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=es|oldid =161207719|titulo=Idioma español en Aruba}} {{References}} ;Lista di fuente * Allen, R. (2002). ''The Spanish Caribbean''. Cambridge University Press. }} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Idioma]] ------------- {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] tríphthongos, literalmente: ‘ku tres zonido’ òf ‘ku tres tono’) ta un kombinashon di tres zonido vocal cu ta pronunciá den un solo [[silaba]]. Den un triptongo, e tres vocal òf semivokal ta sigui un tras di otro sin interrupshon, formando un zonido monosilabico. Den [[fonetika]], un triptongo ta resulta di un movimiento kontinuo pero suave di e organonan di artikulashon for di un zonido di vocal pa otro, den un sekuénsia di tres zonido. Na kontraste ku un [[monoftongo]], ku tin un so zonido, òf un [[diptongo]] ku tin dos, un triptongo ta kontené tres zonido vocal den un so silaba. Importante pa nota ku un triptongo no ta meskos ku un sekuénsia disilabico di un diptongo sigui pa un monoftongo, kaminda por tin mas ku un silaba. Por ehempel, den aleman feuer [ˈfɔʏ.ɐ] (‘kandela’), e sekuénsia vocal ta dividí den dos silaba, i no ta un triptongo. Un triptongo tipiko ta forma pa un semivokal, sigui pa un vocal nukleo, i sigui pa un otro semivokal (por ehempel: /i̯/ + /a/ + /u̯/). Por existí tanto triptongonan orál komo nasal. == Ejempelnan == Den [[Papiamento]], triptongonan no ta hopi komun, pero por haña nan den palabra manera: biai (for di biaiha) kaiu (for di kaiu) huai (for di huai) Den [[kastellano]] (spañol), por haña triptongonan den palabra manera: miau Uruguay cambiáis == Referensianan == Martínez Celdrán, Eugenio. Manual de Fonética Española. Ariel Lingüística, 2001. Ladefoged, Peter. A Course in Phonetics. Cengage Learning, 2014. Crystal, David. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Wiley-Blackwell, 2008. -------------------------- Diptongonan komun den Papiamento Diptongo Tipo Ejèmplonan Nota ai Kreshente bai, traishon, baikèl vocal débil (i) tras vocal fuerte ei Kreshente sei, beisbol, trein oi Kreshente boi, koi, sopi ui Kreshente puiro, spruit, fluit ia Dekreshente biaha, rabia, familia vocal débil (i) prome vocal fuerte ie Dekreshente piedra, biento, piedra io Dekreshente nacional, religion ua Dekreshente lengua, francua, guahe ue Dekreshente pueblo, fuerte, muerto uo Dekreshente cuota, suave, actuosa menos komun 🗣️ Nota riba tipo di diptongo: Diptongo kreshente: e vocal débil (i, u) ta antes di vocal fuerte (a, e, o) → zonido ta subi. Diptongo dekreshente: e vocal débil ta despues di vocal fuerte → zonido ta baha. {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E articulacion ta consisti di un transicion suave den e frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta wordo percibi como un zonido continuo den un solo silaba. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. == Diptongo den Papiamento == Den [[Papiamentu|Papiamento]], un diptongo por wordo forma di un di e siguiente combinacionnan: == Vocal debil (i, u) + vocal fuerte (a, e, o) == Ehempel: * i-a → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-a → us'''ua'''l, a-u → bl'''au'''w, * i-e → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-e → f'''ue'''rte, e-u → '''eu'''caristia, * i-o → od'''io''', o-i → b'''oi'''cotia, * u-o → d'''uo''', o-u → bl'''ou'''sa. == Dos vocal debil (i + u, u + i) == Ehempel: * i-u → hud'''iu''', u-i → fl'''ui'''t === Tipo di diptongo === Dependiendo di e direccion di e transicion vocal, un diptongo por ta dividi den: * diptongo creciente → b'''ie'''nto, p'''ue'''blo, rab'''ia''' * diptongo decreciente → '''ai'''re, '''au'''mento, n'''ei'''shi Nota cu ora e zonido '''i''' ta na final di palabra ta skirbi '''ay''', '''ey''', '''oy''', '''uy'''.<ref>E regla aki no ta aplicabel pa e [[Ortografia di papiamentu|ortografia uza na Corsou y Boneiro]].</ref><br> Ehempel: * '''ay'''= cay - bay - caray - gay (homber) * '''ey'''= aworey - p'esey - t'ey - bedey - batrey * '''oy'''= coy - morocoy - haudoy - gogoy * '''uy'''= huy - puy - cuy - spruy {{Appendix}} == Lista di referencia == * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. * Goilo, E.R. (2002). ''Gramática di Papiamento''. De Wit Stores N.V. * [[Sidney Joubert|Joubert, Sidney M.]] (2015). ''Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu''. [[Fundashon pa Planifikashon di Idioma]]. * SIL International (2004). ''Papiamentu Phonology''. Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). ''Ortografía de la lengua española''. Madrid: Espasa Libros. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------- Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E ta consisti di un transicion suave den frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta percibi como un zonido continuo den un silaba unico. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. ==Formashon di diptongonan den Papiamentu== Den Papiamentu, un diptongo por wòrdu formá di un di e sigiente kombinashonnan: Un vocal débil (i, u) + un vocal fuerte (a, e, o) ehempel: baiskel biaha fuerte Dos vocal débil (i + u, u + i) ehempel: fluit hudui riu Tipo di diptongo: kreshente i dekreshente Dependiendo di e direkshon di e transishon vocal, un diptongo por ta: Kreshente (glide → vocal nuklear): ora e vocal débil ta na prinsipio. ehempel: biento pueblo rabia Dekreshente (vocal nuklear → glide): ora e vocal débil ta na fin di e diptongo. ehempel: aire aumento neishi Ortografia den fin di palabra Ora e zonido i ta na fin di palabra komo parti di un diptongo, e ta wòrdu skibí ku y: ay, ey, oy, uy ehempel: ay: cay, bay, caray, gay (hòmber) ey: aworey, p'esey, t'ey, bedey, batrey oy: coy, morocoy, haudoy, gogoy uy: huy, puy, cuy, spruy Un hiato ta un sekuencia di dos vocal ku ta pronunsiá separá, es decir, kada vocal ta forma su mesun silaba. E zonido no ta flòu komo den un diptongo, sino ta parti klaramente den dos unidat silábiko. Un hiato ta forma tipikamente den e sigiente kasonan: Dos vocal fuerte: poeta, maestro, teatro Vocal fuerte + vocal débil acentuá: país, María, baúl Den kaso di hiato, e zonido ta interrumpí, i kada vocal ta tuma su propio énfasis den pronunsiashon. Referencia * Goilo, E.R. (2002). Gramática di Papiamento. De Wit Stores N.V. * Joubert, Sidney M. (2015). Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu. Fundashon pa Planifikashon di Idioma. * SIL International (2004). "Papiamentu Phonology". Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). Ortografía de la lengua española. Madrid: Espasa Libros. * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. --- == Diferencia entre diptongo y hiato den Papiamento == {| class="wikitable" style="text-align:left" width="75%" |- ! Tipo ! Combinacion<br> di vocal ! Ehempel ! Division<br> silabico ! Remarke |- |rowspan="6" style="background:#FFD700|Diptongo|| style="text-align:center" |i + a || biaha || bia-ha ||vocal debil + fuerte, un silaba |- | style="text-align:center" |u + e || fuerte || fuer-te || vocal debil + fuerte |- | style="text-align:center" |i + e || biento || bien-to || diptongo creciente |- | style="text-align:center" |e + i || neishi || nei-shi || diptongo decreciente |- | style="text-align:center" |u + i || hudiu || hu-diu || dos vocal debil, un silaba |- | style="text-align:center" |i + u || riu || riu || un silaba |- | rowspan="3" style="background:#FF9000| Hiato || style="text-align:center" |a + i || caida || ca-i-da || vocal fuerte + debil, dos silaba |- | style="text-align:center" |o + e || poeta || po-e-ta || dos vocal fuerte, dos silaba |- |style="text-align:center" | o + a || oasis || o-a-sis || dos vocal fuerte, dos silaba |- |} [[:Kategoria:Idioma]] Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea y cu no ta inseparabel. Pues e ta consisti di e articulacion di dos vocal, un tras di otro, sin interupcion, produciendo un transicion suave den e frecuencianan di zonido cual ta caracterisa cada un di e dos vocalnan. Fonologicamente, dos vocal cu ta articula di e manera aki ta forma parti di e mesun [[silaba]]. Dependiendo di e tono ta haci distincion entre un diptongo creciente y un diptongo decreciente.<br> Ehempel: ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “cu tres zonido”, òf “cu tres tono”) ta un forma cu ta forma parti di un [[palabra]]. Casi semper e lo ta un [[vocal]] será mas un vocal habrí sigui pa un otro vokal será, formando un “triptongo”. Den [[fonétika|fonetica]], un '''triftongo''' ta un combinacion di vocal monosilabico cu ta encera un movecion rapido pero suave di e articulador di un calidad di vocal pa otro cu ta pasa riba un tersera parti. Miéntras ku vokalnan “puru”, òf monoftongonan, ta wòrdu bisa ku nan tin un posishon di artikuladó di meta, diftongonan tin dos i triftongonan tres. Triptongo no mester wordo confundi cu secuencia disilabico di un [[diptongo]] sigui pa un monoftongo, manera na aleman "feuer" [ˈfɔʏ.ɐ] ‘kandela’, caminda e vocal final ta mas largo cu esnan hañá den triptongo. Triptongo (for di griego : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “ku tres zonido,” òf “ku tres tono”) ta e nòmber duná na e kombinashon di un zonido semivokal , un zonido vokal i un zonido semivokal emití den un solo esfuerso vokal. Triptongo ta wòrdu dividí den oral y nasal. Den un triptongo tres vocal (of semivocal) ta un combinacion di tres zonido vocal hunto, cu ta forma un zonido. ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[linguistica]], '''singular''' ([[latin]]: ''singularis'', cu ta nifica “unico” of “solitario”) ta un termino gramatical cu ta referi na un forma di [[palabra]] cu ta indica un solo hende, cos, obheto, luga of idea. E ta contrasta cu e forma [[plural]], cu ta referi na mas cu un. == Uzo di singular == E singular ta e forma standard di un palabra den e gran mayoria di idioma, sin ningun modificcion special. E cambio ta bin pa palabranan den plural. Mescos den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma singular ta basico, unda un sustantivo ta presenta su mes, sin indica cantidad. E ta sirbi pa nombra un solo entidad.<br> Ehempel: * buki → un buki * mucha → un mucha homber * rosa → un flor * idea. → un solo pensamentu == Relacion cu artikulo y adhetivo == Un sustantivo den singular regularmente ta acompaña pa un articulo singular (manera un, e) y adhetivo cu ta acordá cu género y número.<br> Ehempel: * e rosa dushi * un cas grandi == Cambio pa plural == Pa pone un sustantivo singular den forma [[plural]], Papiamento normalment ta agregá -nan na fin di palabra. Sinembargo, e regla aki tin espeshonalidadnan y depende di ortografia y uso. Ejèmplo: buki → bukinan ros → rosnan idea → ideanan == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Plural''' ([[latin]]: pluralis, ku ta nifiká “di más ku uno”) ta un termino gramatikal ku ta referí na un forma di palabra ku ta indiká más ku un hende, kos, lugá of idea. E ta kontrastá ku e forma [[singular]], ku ta indiká un solo ente. == Uso den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], forma plural ta forma derivá di un sustantivo singular pa indiká ku tin más ku un di esaki. Ehempel: * buki → buki''nan'' * ros → ros''nan'' * muchu → mucha''nan'' == Formacion di plural == Den ortografia di Papiamento, e forma plural generalmente ta forma pa agregá e sufijo -nan na e sustantivo singular. E regla ta aplica pa hende, animal, kos, lugar y tambe idea abstracto. Ehempel: * cas → kasnan * idea → ideanan * persona → personanan == Plural eksplisito y implicito == Papiamento tambe por indiká pluralidad den otro manera, manera pa medio di un palabra ku ta indiká kantidat (manera hopi, tur, algun), aunque e sustantivo keda den forma singular. Pero den uso formal, ta preferibel pa pone e palabra den forma plural. Ejèmplo: hopi hende tur mucha ta contento == Komparashon ku otro idioma == Den otro idioma, manera español of inglés, forma plural por envolví kambio di letra, agregashon di sufijo otro ku -nan, of regla irregular. E forma di plural ku -nan ta un karakterístika partikular di Papiamento. == Referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] '''Silaba''' (na inglés: ''syllable''; na hulandés: ''lettergreep'') ta un unidad ritmico di zonido den un [[palabra]]. Un silaba ta normalmente forma pa un solo [[vocal]] of un combinacion di [[consonante]] y vocal, cu ta wordo pronuncia manera un solo impulso di bos. Den [[linguistica]], e analisis di e silaba ta un aspecto esencial den [[fonologia]], [[ortografia]], y e forma di rima den [[poesia]]. E structura di silaba por varia segun idioma, pero tur idioma tin algun forma di silaba den su sistema linguistico. Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], silabacion ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra.<br> Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do == Structura di silaba == E structura general di un sílaba ta consisti di tres segmento agrupa den dos componente: * ''Onset'': Un consonante of grupo di consonante, obligatorio den algun idioma, opshonal of hasta restringi den otronan * ''Rima'': ta consisti di un: ** ''nucleo'': e vocal principal di e silaba (obligatorio) ** ''coda'': e consonante of grupo di consonantenan despues di e vocal (opshonal) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. * Bo: onset = "b", nucleo = "o" * Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * [[Jossy Mansur|Mansur, Jossy M.]] (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (di 7 edicion). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] Núkleo (ν): Un konsonante vokal òf silábiko, obligatorio den mayoria idioma Coda (κ): Un konsonante òf grupo di konsonante, opshonal den algun idioma, altamente restringí òf prohibí den otronan Un silaba por consisti di tres parti principal: * '''Onset''': e consonante of consonantenan na comienso (optativo) * '''Nucleo''': e vocal principal di e silaba (obligatorio) * '''Coda''': e consonante of consonantenan despues di e vocal (optativo) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. — Bo: onset = "b", nucleo = "o" — Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda [[:Kategoria:Linguistica]] Silabacion den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma di e silabanan ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra. Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do -------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[fonétika|fonetica]], '''consonante''' (na [[Ingles]]: ''consonant''; na [[Hulandes]]: ''medeklinker'') ta un [[zonido]] di bos, forma pa un coriente di aire cu ta topa cu un of otro obstaculo, sea parcial of total, den e tracto vocal (boca y garganta). E ta un di e dos tipo principal di zonidonan di bos, e otro ta e [[vocal]]. Contrario na un [[vocal]], un consonante ta rekeri un tipo di tapamento, estorbo, of contacto den boka, como na nivel di e labionan, e lenga, of e dente, pa forma zonido. E palabra “consonante” ta bini di [[Latin]] ''consonans'', cu ta nifica “zonido cu ta zona hunto” (''con'' = hunto, ''sonare'' = zona). Tradicionalmente, consonantenan ta wordo considera zonido cu no por existi sin un vocal acerca. == Aplicacion == === Papiamento === Den e idioma [[Papiamentu|Papiamento]], por haña varios consonante den uso diario. E cantidad di consonante por varia segun e dialecto, pero generalmente e siguiente letternan ta representa consonante den e alfabet: '''B, C, D, F, G, H, J, K, L, M, N, P, R, S, T, V, W, Y, Z''' E letter '''Q''' casi no ta wordo uza; generalmente e ta wordo substitui/suplantá pa 'K'. E letter '''X''' ta usa solamente den palabra stranhero. Tur palabra den Papiamento ta contene un of mas consonante, cu ta forma [[silaba]]nan hunto cu e vocalnan. {| class="wikitable" width="65%" ! colspan=2 | Vocal || Balor na Papiamento<br> {{ABW|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel || Balor na Papiamentu<br> {{CUW|bandera}}/{{BON|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel |- | colspan=2 | b || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ala, ca'''b'''a || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ibu, fa'''b'''or |- | rowspan=2 | c || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}} || style="text-align:center" | /s/ || mere'''c'''e, ha'''c'''i || style="text-align:center" | /s/ || '''C'''ecilia |- | elsewhere || {{IPA|/k/}} || '''c'''aminda, '''c'''la || style="text-align:center" | /k/ || '''C'''aracas |- | colspan=2 | ch{{ref|dig|b}} || {{IPA|/tʃ/}} || '''ch'''ikito || style="text-align:center" | /tʃ/ || '''ch'''api |- | colspan=2 | d || style="text-align:center" | /d/ || '''d'''ocumento, '''d'''al || style="text-align:center" |/d/ || '''d'''uru, '''d'''ede |- | colspan=2 | dj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/dʒ/}} || '''dj'''aca || style="text-align:center" | /dʒ/ || '''dj'''ente || |- | colspan=2 | f || style="text-align:center" | /f/ || '''f'''ama || {{IPA|/f/}} || '''f'''òrki || |- | rowspan=2 | g || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}}, final || style="text-align:center" | /x/ || '''g'''esto, ma'''g''' || style="text-align:center" | /x/ || mar'''g'''en, brù'''g''' || |- | before unstressed {{angbr|e}}, elsewhere || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''arganta, san'''g'''er || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''osa, man'''g'''el || |- | colspan=2 | h || {{IPA|/h/}} || '''h'''asta, '''h'''abilidad || {{IPA|/h/}} || '''h'''ari, '''h'''eru || |- | colspan=2 | j{{ref|loan|a}} || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''j'''ong, '''j'''as<br>'''J'''uan || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''J'''an Thiel<br>'''J'''ulia || Some places still maintain their old spelling, e.g. Salinja. Here the {{angbr|nj}} is pronounced {{IPA|/ɲ/}}. |- | colspan=2 | k || {{IPA|/k/}} || '''k'''ishiki, '''k'''ere || {{IPA|/k/}} || '''k'''enta, se'''k'''reto || |- | colspan=2 | l || {{IPA|/l/}} || '''l'''ista, '''l'''aba || {{IPA|/l/}} || '''l'''esa, k'''l'''a || |- | colspan=2 | m || {{IPA|/m/}} || '''m'''ucha, pre'''m'''io || {{IPA|/m/}} || '''m'''an, la'''m'''pi || |- | rowspan=2 | n || before {{angbr|co}}, {{angbr|cu}}, {{angbr|g}}, {{angbr|k}},<br>final except after stressed vowel || {{IPA|/ŋ/}} || ma'''n'''go, pa'''n''' || {{IPA|/ŋ/}} || a'''n'''ker, bo'''n''' || In Papiamento, {{angbr|c}} followed by {{angbr|o}} or {{angbr|u}} would be pronounced as a {{IPA|/k/}} (see below), thus having the same effect on the {{angbr|n}} as {{angbr|k}} would. |- | elsewhere || {{IPA|/n/}} || '''n'''atural, te'''n'''e, algu'''n''' || {{IPA|/n/}} || '''n'''echi, he'''n'''de, tempra'''n''' || |- | colspan=2 | ñ || {{IPA|/ɲ/}} || a'''ñ'''a, so'''ñ'''o || {{IPA|/ɲ/}} || ba'''ñ'''a, '''ñ'''apa || |- | colspan=2 | p || {{IPA|/p/}} || '''p'''ipa, ado'''p'''ta || {{IPA|/p/}} || '''p'''alu, sa'''p'''u || |- | colspan=2 | q{{ref|loan|a}} || {{IPA|/k/}} || '''q'''uesillo || {{IPA|/k/}} || '''Q'''uebec || |- | colspan=2 | r || {{IPA|/r/}} || te'''r'''a, '''r'''osa || {{IPA|/r/}} || ba'''r'''ba, pode'''r''' || |- | colspan=2 | s || {{IPA|/s/}} || '''s'''aya, '''s'''ucu || {{IPA|/s/}} || kru'''s''', pa'''s'''a || In Papiamento, the {{angbr|s}} has a {{IPA|/ʃ/}} sound in words ending in -sion. In Papiamentu, it is written as -shon. |- | colspan=2 | sc || {{IPA|/s/}} || adole'''sc'''ente, pi'''sc'''ina || || || |- | colspan=2 | sh{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''imis || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''ete || |- | colspan=2 | t || {{IPA|/t/}} || '''t'''in, '''t'''ata || {{IPA|/t/}} || '''t'''rapi, ri'''t'''mo || |- | colspan=2 | v || {{IPA|/b/}}<br>{{IPA|/v/}} || '''v'''iuda<br>di'''v'''orcio || {{IPA|/v/}} || '''v'''erbo, '''v'''itamina || |- | colspan=2 | w || {{IPA|/w/}} || '''w'''ega || {{IPA|/w/}} || '''w'''owo || |- | colspan=2 | x{{ref|loan|a}} || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || e'''x'''amen, cone'''x'''ion, refle'''x'''ion || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || || |- | colspan=2 | y || {{IPA|/j/}} || '''y'''ama, ha'''y'''a || {{IPA|/j/}} || '''y'''uda, ka'''y'''ente || |- | colspan=2 | z || {{IPA|/z/}} || '''z'''ona || {{IPA|/z/}} || '''z'''eta || In Papiamento, the {{angbr|z}} has a {{IPA|/s/}} sound in words ending in -eza, -anza or with a {{angbr|z}}. In Papiamentu, they are written as -esa and -ansa. |- | colspan=2 | zj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''eito || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''ar || | colspan=2 | ù || || || style="text-align:center" |/ʏ/ || b'''ù'''s, y'''ù'''frou |- | colspan=2 | ü || || ||style="text-align:center" | /y/ || h'''ü'''r |- |} == List di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (7th ed.). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Sustantivo''' (na [[Ingles]]: ''noun''; na [[Hulandes]]: ''zelfstandig naamwoord'') ta un tipo di [[palabra]] den gramatica cu ta sirbi pa nombra hende, luga, cos, idea, of otro ser, sea concreto of abstracto. E palabra “sustantivo” mes ta bini di [[Latin]] substantia, ku ta nifiká “substancia” of “loke ta di esencia”. == Rol den frase == Den un frase, un sustantivo ta generalmente e sujeto of e objeto di un verbo. E ta e elemento ku e verbo ta referí na dje, i regularmente ta precedí of sigui pa un [[artikulo]] (manera “un”, “e”, “esey”) of un [[adhetivo]]. == Clase di sustantivo == Sustantivonan por wordo dividí den varios kategoria: '''Sustantivo komun''': nombra hende, kos of lugá den manera general, por ehèmpel: mùsiko, buki, isla. '''Sustantivo propio''': nombra spesífiko pa hende, lugá of entidad, i ta skibí ku mayuscula, manera: Maria, Aruba, Google. '''Sustantivo konkretu''': nombra kos ku por wordo mira of tuma, manera: mesa, silla, barco. '''Sustantivo abstrakto''': ta referí na idea, sentimiento of estado, manera: amistat, libertat, konsenshi. == Género y número == Tur sustantivo den Papiamento tin un [[género gramatikal]]: ta òf masculino òf femenino. E género ta influenshá e forma di artikulo y adhetivo ku ta akompañ'é (por ehèmpel: e homber vs e muher). Tambe, sustantivonan por ta den forma [[singular]] (un solo) of [[plural]] (más ku un), manera: buki / bukinan, muchanan / mucha. == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. * Trupia, Sandro (1995). ''Linguistica generale e grammatica''. Zanichelli. [[:Kategoria:Gramatika]] [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------- {{Databox}} '''Kontakto di idioma''' en.wiki:Contacto di idioma ta sosodé ora ku papiadónan di dos òf mas idioma òf variedat ta interkambiá ku i influensiá otro. E estudio di kontakto di idioma ta wòrdu yamá lingwístika di kontakto. Kontakto di idioma por sosodé na fronteranan di idioma,[1] entre idiomanan di adstrato, òf komo resultado di migrashon, ku un idioma intrusivo ku ta fungi komo sea un superstrato òf un substrato. Ora ku papiadónan di diferente idioma ta interkambiá estrechamente, ta tipiko pa nan idiomanan influensiá otro. Kontakto intensivo di idioma por resultá den konvergensia òf releksifikashon di idioma. Den algun kaso un idioma di kontakto nobo por wòrdu kreá komo resultado di e influensia, manera un idioma pidgin, krioyo òf miksto. Den hopi otro kaso, kontakto entre hablantenan ta sosodé ku efektonan duradero na eskala mas chikí riba e idioma; esakinan por inkluí e prestamo di palabranan di prestamo, kalku, òf otro tipo di material lingwístiko. Multilingwismo tabata komun durante gran parti di historia humano, i awendia mayoria hende na mundu ta multilingual.[2] Hablantenan multilingual por partisipá den kambio di kódigo, e uso di vários idioma den un solo kombersashon. Métodonan for di sosiolingwístika[3] (e estudio di uso di idioma den sosiedat), for di lingwístika di korpus i for di lingwístika formal ta wòrdu usá den e estudio di kontakto di idioma. ---------- [https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250524.pdf Celebra ta de vez en cuando, trabao ta continuo], Bon Dia Aruba, Rubrica Asina bon Nos Papiamento ta? (24 di mei 2025) Como medio di comunicacion nos posicion ta diferente, ya cu nos ta para meymey di e desaroyo di nos idioma a base diario. Esey ta duna un obligacion extra, pasobra loke nos ta publica ta pasa bao wowo di miles di lector diariamente. Mihor nos percura anto pa skirbi di tal forma cu nos ta respeta loke tin, pero di otro banda ta mira lo valioso di e entrada continuo di palabra nobo den nos idioma y usa nan di forma apropia.Den e casi cuatro aña di existencia di e column aki, nos a toca un sinfin di tema, semper di forma critico, sin ofende ningun hende. Na ocasion di e promer aniversario, na augustus 2022, nos a publica un lista di e topiconan cu nos ta trata den e aña ey, di forma critico. Esakinan ta duna un bon impresion di e amplitud di e temanan y a la vez ta mustra cu ainda tur ta relevante. Un resumen: * Aki, akinan, akinanan... tocante uso innecesario y excesivo di ‘nan’ * Uso innecesario y excesivo di ‘wordo’ o ‘ser’ * Paso o pasobra? Papia y skirbi ta dos cos diferente * Atende cu... o atende? Atende un asunto cu un persona; no atende cu un asunto * ‘Encuanto di’ y ‘tocante di’, tambe ‘durante di’: uso incorecto y innecesario di e palabra ‘di’ Contra? O Contra di...? * Uso corecto di ‘na’ den diferente contexto; ki ora ‘den’ y ki ora ‘na’? * Palabra modifica incorectamente: ‘nombracion’, ‘comportacion’, ‘cargacion’ (nombramento; comportamento; cargamento) * Parha o pahra...? Un palabra modifica recientemente * Tabatin o tabata tin...? Kico ta corecto? * Gobernado o Gobernador... Ta usa e ‘r’ si of no? * Diferencia entre idioma papia y skirbi * Agradable o agradabel...? Tocante origen Portugues/Spaño di e variantenan Directiva o ‘Hunta di Directiva’ Con pa adopta termino corectamente * Ki ora un palabra ta bira ‘Papiamento’...? * E proceso di adopcion y adaptacion Reforza, enforsa, reenforsa...? Palabra adopta di diferente fuente, reemplazando palabra existente caba “Esey no tin di haber cu…?” Corecto, of no? Origen di e expresion Compromiso, compromis, compromise...? Mesun palabra, adopta di diferente banda * Di dje, den dje, di unda e ‘dje’ ta bin...? * Doble negacion: ki ora si y ki ora no? * Uso di distincion di genero masculino/femenino * Ortografia uniforme un reto...? Variedad di ortografia cu medionan ta haya di tur banda * Terminonan opuesto: ‘progresivo’ o ‘progresista’; ‘conservativo’ o ‘conservador’? * Entre ‘advertencia’ y ‘advertentie’; uso corecto of no? Curasha o encurasha...? Reforza o reenforza...? Uso corecto of no?Pret of leuk...? Eigenlijk of...? Influencia di Hulandes den Papiamento Pa of Pa...? Para o por...? Voor of door...? Origen di nos ‘pa’ * E la bay o el a bay? Kico ta corecto? * Tocante eror gramatical cu casi no ta ripara... ‘Loke ta’ o ‘loke cu ta’? * Paris o Parijs? Londen, London o Londres? Variedad den nomber geografico...Nacionnan Uni o United Nations; IMF o FMI...? Cual idioma tin preferencia...? * Entre desaroyo liber y formalisacion di idioma: ki rumbo pa tuma? Papiamento manera papia..., o skirbi? * Tocante uso di ‘es’, ‘esnan’, ‘esunnan’...‘Cune’ o ‘cu nan’: * Tocante erornan cu no ta detecta facilmente...Papiamento ta rico na diferente tipo di vocal; a traves di influencia diverso * Algo mas di nos herencia Portugues; un exploracion den nos vocabulario. Nota: si bo ta desea pa nos trata un tema specifico atrobe, o mas amplio, laga nos sa via reaccion riba Facebook, o un mail na bondia.aruba@gmail.com --------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Educacion Profesional Intermedio''' (EPI) ta enseñansa riba nivel MBO (''Middelbaar Beroepsonderwijs'') na [[Aruba]]. E ta encera ... Colegio EPI ta e unico instituto di enseñansa riba nivel MBO na Aruba., situa den Venusstraat 3 na Oranjestad?? == Colegio EPI == A funda Colegio EPI riba prome di augustus 1997. Ta ofrece educacion na nivel 3, 4 y 5 consistiendo di e unidadnan; Salubridad & Servicio, Economia, Hospitalidad y Turismo y Ciencia & Tecnologia.<ref>[https://24ora.com/na-colegio-epi-partido-futuro-a-gana-eleccion-cu-nuebe-asiento/ Na Colegio EPI partido FUTURO a gana eleccion cu nuebe asiento], 24ora.com (2 di december 2024 </ref> Na aña 2022 Colegio EPI a introduci ocho estudio nobo. Na tur por scoge entre 13 diferente estudio, manera: Allround medewerker Information Technology Systems and Devices, Expert Information Technology Systems and Devices, Elektrotechniek, Allround Assistant Business Services, Business Administration & Control Specialist, Certified Cook, Associate of Applied Science in Culinary Arts, Zelfstanding Medewerker Travel & Hospitality, Leidinggevende Travel & Hospitality, Associate Of Science Degree in Hotel and Restaurant Management, Verpleegkundige, Verzorgende y Social Pedagogische Medewerker. Colegio EPI ta conta cu mas di 2000 studiante y mas cu 74% di nan ta logra termina nan estudio cu exito. [[:Category:Enseñansa]] [[:Category:Aruba|Enseñansa]] ---------------------------- == Arte di Palabra == '''Arte di Palabra''' ta un competensia literario ku partisipashon di hoben di Aruba, Boneiru i Korsou. (zie nl.wiki) Meta di e evento ta pa promove amor pa cultura di idioma Papiamento y aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y e desaroyo di dominio di idioma. == Historia == E evento di Arte di Palabra ta existi for di aña 2000 i a cuminsa na Korsou. Ange Jessurun, consulente di Papiamento e tempo ey, a krea e evento pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y [[haiku]]. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. == Publikashon == *Pòtpurí Arte di Palabra 2009, kolekshon di e miho obranan propio 2000-2008 *Pòtpurí Arte di Palabra 2014, bundel van de beste eigen werken 2009-2013 *Pòtpurí Arte di Palabra 2019, bundel van de beste eigen werken 2014-2018<ref>{{citeer boek|url=https://data.swpportal.com/upload/books/files/pdf.php?hash=f612ef13d53ec151f70f21767b8546f4&filename=potpuri-arte-di-palabra-2019_inkijkexemplaar.pdf|taal=pap|werk=Arte di Palabra|titel=Pòtpurí Arte di Palabra 2019|datum=|bezochtdatum=10 september 2019}}</ref> nl.wiki:Arte di Palabra ta un kompetensia den Papiamentu pa hóbennan den enseñansa sekundario na Aruba, Bonaire i Kòrsou. Nacemento For di aña skolar 1998-1999 "Papiaments" a bira un asignatura obligatorio den enseñansa sekundario na Kòrsou. E dato aki a duna e impulso pa e inicio di Arte di Palabra, cu na aña 2000 a tuma luga pa prome biaha na Curaçao. For di aña 2006 ta organisá kareda na Bonaire i for di aña 2009 tambe na Aruba. Arte di Palabra ta tuma lugá tur aña i su meta ta pa desaroyá talento literario hóben i literatura pa mucha papiamentu dor di recitashon di poema i konta storia. E kompetensia tin tres kategoria di presentashon: poesia, haiku i relato kòrtiku. Kada kategoria ta dividi den dos grupo: klasnan di skol 1-2 i klasnan di skol 3-6. Den klasnan 1 i 2 ta trata di poemas i storianan eksistente i den klasnan mas haltu ta trata di obranan original (propio). E evaluashon ta distinguí entre trabou propio i trabou eksistente. E finalistanan for di e rondonan di klasifikashon na Aruba, Bonaire i Kòrsou lo kompetí ku otro den e ronde final.[1] 1] E final di Arte di Palabra ta pasa pa tur isla i ta dirigí dor di e Stichting Arte di Palabra ku sosten di Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch gebied. E final ta generalmente konektá ku e entrega di e premionan di Tapushi Literario na honor di e ikonanan kultural na Aruba, Bonaire i Kòrsou. {{Appendix}} NOTES DIA 29 di juli 2021 a tuma lugar na Aruba, na Cas di Cultura, final di e competencia literario Arte di Palabra, cu participacion di hoben di Aruba, Boneiro y Corsou.<ref>https://www.awemainta.com/newspapers/AM210810/offline/download.pdf Arte di Palabra un celebracion na, di y pa Papiamento di kita sombre], Awemainta, 10 ougustus 2021. Rekupera ougustus 2021</ref> Fundacion Lanta Papiamento (FLP) tabata presente y a keda encanta, un biaha mas. Tabata un fiesta di berdad cu a pone enfoke riba Papiamento su rikesa y bunitesa cultural y riba e creatividad y dominio di idioma Papiamento di nos hobennan. E anochi tabata cuadra exactamente cu e meta di e evento cultural aki: Promove amor pa cultura di nos idioma Papiamento. Enrikece nos idioma cu creatividad di nos hubentud. Den sala tabata reina un entusiasmo y alegria y e hobennan a mustra aprecio pa cada un di e participantenan. Tur participante tabata haya un ovacion cu hasta pitamento cu ‘vuvuzela’. UNION t’e palabra cu ta caracterisa e evento aki, union cultural y social entre Aruba, Corsou y Boneiro. Arte di Palabra den tur sentido di palabra ta un celebracion di Papiamento, e idioma unificado di e islanan aki. Masha pabien n’e hobennan participante, na nan docentenan y n’e organisadornan! ===Historia cortico=== Arte di Palabra ta existi for di aña 2000. Señora Ange Jessurun kende tabata consulente di Papiamento e tempo ey, a cuminsa cu e evento aki na Corsou, pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y haiku. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch Gebied ta yuda den financiamento di biahe y estadia. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. Y importante pa menciona, t’e publicacionnan cu Arte di Palabra a produci caba: Pòtpurí Arte di Palabra 2009, cu e mihor obranan di 2000-2008: Pòtpurí Arte di Palabra 2014, cu e mihor obranan di 2009-2013: Pòtpurí Arte di Palabra 2019, cu e miho obranan di 2014-2018. Por bisa cu e coleccionnan aki ta bon material literario pa cualkier lesado y bon material cu por uza den scol. {{Appendix}} Arte di Palabra ta aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y ta masha importante den desaroyo di dominio di idioma. ---------------- '''Modern Hebrew''' ({{lang-he|עברית חדשה}}, ''ʿivrít ḥadašá[h]'', {{IPA-he|ivˈʁit χadaˈʃa|}}, ''[[Literal translation|lit]].'' "Modern Hebrew" or "New Hebrew"), also known as '''Israeli Hebrew''' and generally referred to by speakers simply as '''Hebrew''' ({{lang|he|עברית|}} {{transliteration|he|Ivrit}}), is the form of the [[Hebrew language]] that was [[Revival of the Hebrew language|revived as a spoken language]] in the late 19th and 20th centuries, and the standard form of Hebrew spoken today. It is the official language of the [[State of Israel]]. Among [[Canaanite languages]], Modern Hebrew is the only one spoken today.<ref>{{cite book |author1=Huehnergard, John |url=https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |title=The Semitic Languages |author2=Pat-El, Na'ama |publisher=Routledge |year=2019 |isbn=9780429655388 |page=571 |access-date=2021-02-18 |archive-date=2023-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230701134731/https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |url-status=live }}</ref> ----------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Flag of the Governor of Curaçao.svg|thumb|300px|Bandera di Gobernador di Kòrsou]] '''Gobernador di Korsou''' ta e representante di e monarka [[Hulanda|hulandes]] (hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]]) na [[Kòrsou]]. A instituí e posishon dia [[10 di òktober]] [[2010]] ku Korsou su status komo pais outónomo denter di [[Reino Hulandes]]. Riba nominashon di e mandatario hulandes pa relashonnan di Reino, e monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un término di seis aña; esaki por wòrdu prolonga te maximalmente 12 aña. E gobernador ta dispone di un sekretariado, e gabinete di gobernador, i ta wòrdu asesorá pa e Konseho di Konsulta, konsistiendo di minimo sinku miembro, apuntá pa e gobernador. E '''Gobernador di Aruba''' ta e representante di e hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]] na [[Aruba]]; esaki ta conforme stipulacion den [[Constitucion di Aruba]] (''Staatsregeling van Aruba'').<ref>Articulo II.1 Staatsregeling van Aruba (AB 1987 nr. GT 1)</ref> E posicion a keda institui desde prome di januari 1986 ora Aruba a haya su status como [[Status aparte di Aruba|pais autonomo dentro di Reino Hulandes]]. E monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un termino di seis aña; esaki por wordo prolonga te maximalmente 12 aña. == Facultadnan di gobernador == Facultadnan di e Gobernador di Aruba ta subdividi den e facultadnan asigna na su persona mediante [[ley]] como organo di e Reino y como organo di e pais Aruba. De gouverneur heeft twee taken: hij vertegenwoordigt en verdedigt de algemene belangen van het Rijk en is hoofd van de regering van Curaçao. Hij is tevens vertegenwoordiger op Curaçao van het staatshoofd van het Koninkrijk. Als hoofd van de landsregering is de gouverneur onschendbaar.<ref>Bij ambtsmisdrijven moet hij echter terechtstaan bij de [[Hoge Raad der Nederlanden]]. Bij overige misdrijven kan per Koninklijk Bevel of door de Tweede Kamer vervolging worden bevolen bij de bevoegde rechter in Den Haag.</ref> De gouverneur oefent de uitvoerende macht uit met als verantwoordelijken de ministers, die verantwoording moeten afleggen aan de [[Staten van Curaçao]]. De gouverneur heeft geen politieke verantwoordelijkheden en maakt geen onderdeel uit van het kabinet. Tijdens de formatie speelt de gouverneur een rol bij het aanwijzen van de formateur. In 2012 leidde dit tot onrust, toen gouverneur Goedgedrag tegen de zin van de zittende (demissionaire) ministers, maar op verzoek van de meerderheid van de Staten, een formateur aanwees om een waarnemend kabinet te vormen. De gouverneur wordt door het staatshoofd aangewezen voor een periode van zes jaar op voordracht van de bewindspersoon voor koninkrijksrelaties van het Koninkrijk (en tegelijk van het land Nederland). Deze periode kan worden verlengd tot maximaal één termijn. De gouverneur wordt bijgestaan door zijn secretariaat, het kabinet van de gouverneur, en wordt geadviseerd door de Raad van Advies, bestaande uit ten minste 5 leden, aangewezen door de gouverneur. == Lista == Op 10 oktober 2010 werd Curaçao een land binnen het [[Koninkrijk der Nederlanden]]. Voor deze datum vertegenwoordigde de [[Lijst van gouverneurs van de Nederlandse Antillen (1954-2010)|gouverneur van de Nederlandse Antillen]] onder meer Curaçao. E promé gobernador di Kòrsou tabata [[Frits Goedgedrag]], kende tambe tabata e último [[gobernador di Antia Hulandes (1954-2010)|gobernador di Antia Hulandes]] prome ku esaki a wordu disolbi dia [[10 di òktober]] [[2010]].<ref>RNW.nl - [https://web.archive.org/web/20110120003916/http://www.rnw.nl/caribiana/article/gouverneurs-voor-curacao-en-sint-maarten Gouverneurs voor Curaçao en Sint Maarten]</ref> {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !! Nòmber !! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | | 2010 - 2012 | [[Frits Goedgedrag]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2012 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | (interino) |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Lucille George-Wout-crop.jpg|95px]] | 2013 - presente | [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> | 4 di novèmber 2013 |} {| class="wikitable" ! Van ! Tot ! Nomber ! Bijzonderheden |- | 10 oktober 2010 || novèmber 2012 || [[Frits Goedgedrag]] || |- | november 2012 || novèmber 2013 || [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] || interino |- | november 2013 || presente || [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> || |} == Lista di gobernador interino == Bij koninklijk besluit kunnen een of meerdere waarnemend gouverneurs worden benoemd die de gouverneur vervangen bij ziekte of afwezigheid of hem vervangen na zijn ontslag of overlijden. {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !![[Gobernador interino]]!! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2010 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | | 2013 - 2019 | [[Nolda Römer-Kenepa]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Michèle Russel-Capriles.jpg|95px]] | 2019 - presente | [[Michèle Russel-Capriles]] | 1 di yüni 2019 |} * 10 oktober 2010 - [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] * 1 juni 2013 - [[Nolda Römer-Kenepa]] * 1 juni 2019 - [[Michèle Russel-Capriles]]<ref>{{cite news|url=https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|werk=Curaçao.nu|titel=RMR benoemt Russel-Capriles tot waarnemend gouverneur van Curaçao|datum=17 mei 2019|bezochtdatum=8 juni 2019|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190608092330/https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|archiefdatum=2019-06-08}}</ref> {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] [[:Category:Organonan Gubernamental]] --------- {{Databox}} ==Idiomanan na Aruba == Aruba ta un sociedad sumamente multilingual caminda mayoria di e habitantenan ta domina mas cu un idioma. Hopi [[Arubiano]] ta capas di combersa den por lo menos tres di e siguiente idiomanan: Papiamento, Hulandes, [[Ingles]] y [[Spaño]] y ta cambia comodamente entre dos of mas di e idiomanan aki den bida diario, haciendo e isla un di e teritorionan linguisticamente mas diverso den Caribe. E [[pais insular]] tin dos [[idioma ofisial|idioma oficial]], cu ta [[Papiamentu|Papiamento]] y [[Hulandes]]. E sistema di enseñansa local ta rekerí pa studiantenan siña Ingles y Spaño desde scol basico. Otro idiomanan, manera [[Portugues]], [[Chines mandarin|Chines]], [[Idioma Krioyo Haitiano|Crioyo Haitiano]] y hopi otro, tambe ta wordo papia den comunidadnan minoritario riba e isla. Segun estimacion na 2010 e gruponan etnico mas grandi tabata: Hulandes 78.7%, [[Colombia]]no 6.6%, [[Venezuela|Venezolano]] 5.5%, [[Republika Dominikano|Dominicano]] 2.8% y [[Haiti]]ano 1.3%.<ref name=":0">{{en}}{{Citeer web |titel=Aruba |datum=2025-03-25 |werk=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |bezochtdatum=2025-07-28 |uitgever=Central Intelligence Agency}}</ref>, Tur e cuater idioma, Papiamento, Hulandes, Ingles y Spaño, cu ta wordo uza como idioma principal of idioma primario bou di e poblacion Arubano a mira cambio den e periodo di 1980 te 2010 (idioma principal ta expresa den tabel como % di e total).<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref>: {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! Idioma principal!! 1980<br>% || 1990<br>% || 2000<br>%!! 2010<br>% || Trend |- | [[Papiamentu|Papiamento]] || &nbsp;&nbsp;80.1 || &nbsp;76.6 || &nbsp;&nbsp;69.4 || &nbsp;&nbsp;68.3 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- | [[Spaño]] || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;7.4 || &nbsp;&nbsp;13.2 || &nbsp;&nbsp;13.5 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{increase}} |- | [[Hulandes]]|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;5.0 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;5.4 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.0 ||&nbsp;&nbsp;{{steady}} |- | [[Ingles]] || &nbsp;&nbsp;10.6 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.9 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.1|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7.0 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- |} == Idiomanan oficial == === Papiamento === {{wak articulo|Articulo principal: [[Papiamento na Aruba]]}} Segun Gobierno di Aruba, e [[lenga materno|idioma materno]] y idioma primario di casi tur Arubiano ta Papiamento,<ref>{{en}}{{Cite web |title=Language |url=http://www.aruba.com/ExploreAruba/Culture/language.aspx |url-status= |archive-url=https://web.archive.org/web/20110809190231/http://www.aruba.com/explorearuba/culture/language.aspx |archive-date=2011-08-09 |access-date= |website=aruba.com}}</ref> un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu su raiz te na [[siglo 16|siglo diesseis]]. Sinembargo, Papiamento no tabata papia extensamente na Aruba te den siglo 18 y 19, ora cu e idioma a bira mas presente den material riba e isla, particularmente den e bukinan di scol Catolico Romano. Papiamento ta un idioma mescla cu ta combina elementonan for di [[Portugues]], Spaño, Hulandes y tambe algun rasgo di idiomanan Africano y Arawak.<ref name=":0"/> Su evolucion a tuma luga na Corsou durante siglo 16 ora cu e Africanonan sclabisa y e sclabisanan Spaño a desaroya un medio comun pa por comunica entre nan mes. Desde mei 2003, Papiamento ta e di dos idioma oficial riba Aruba, hunto cu Hulandes<ref>[https://www.gobierno.aw/1311-kunst-wetenschappen-en-taal Landsverordening officiële talen], Gobierno di Aruba</ref>, y e ta ser considera como un marcador esencial di identidad nacional. Den area di enseñansa, Papiamento no tabata ricibi masha atencion na Aruba te na 1995. E idioma a wordo inclui oficialmente den e curiculo escolar na 1998 y 1999. Desde e tempo ey, e isla a brasa su idioma nativo. Awendia, bijbel, diccionario y cuentanan di hada skirbi den e idioma ta facilmente disponibel riba e isla. === Hulandes === Pa decadanan Hulandes ta un di e idiomanan oficial di e isla ya cu e isla ta un parti contituyente di [[Reino Hulandes]]. Apesar di su status oficial, e ta incomun como un prome idioma papia. Un estudio di Croes (2015) entre estudiantenan a revela cu, apesar di e uzo amplio di Hulandes como idioma di instruccion, e idioma practicamente no tin funcion comunicativo pafor di les.<ref name=":1">{{citeer web|url=https://studenttheses.uu.nl/bitstream/handle/20.500.12932/42633/The%2520Current%2520Context%2520of%2520the%2520Language%2520of%2520Instruction%2520in%2520Aruban%2520Education%2520-%2520Master%2520Thesis%2520-%2520Kristi%2520Lo-Fo-Sang.pdf?sequence=1|titel= The Current Context of the Language of Instruction in Aruban Education Towards a more inclusive Multilingual Education|auteur=Kristi Lo-Fo-Sang|datum=2022|uitgever=Universidad Utrecht}}</ref> Banda di enseñansa, e uzo di Hulandes ta principalmente den asuntonan huridico y di gobernacion.<ref>{{Cite web |title=About Us |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |access-date=2014-05-20 |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |archive-date=2014-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean}}</ref> == Otro idiomanan comun == === Ingles === Aruba a reconoce Ingles como un idioma internacional, y a exigi pa muchanan siña Ingles for di klas 4 di scol basico. Uzo di Ingles riba e isla ta data for di cuminsamento di [[siglo 19|siglo diesnuebe]], tempo cu e Inglesnan a ocupa [[Kòrsou|Corsou]], Aruba y [[Boneiru|Boneiro]]. Ora cu e gobernacion Hulandes riba e islanan a reanudá na [[1815]], autoridadnan a tuma nota di e uzo ya generalisa di e idioma.<ref name="Putte">{{Cite book |last=Van Putte |first=Florimon |title=Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd |publisher=de Walburg Pers |year=1999 |location=Zutphen |language=nl}}</ref> Fin di añanan 1920 y inicio di añanan 1930 un cantidad grandi di hende cu ta papia Ingles, for di particularmente [[Karibe anglofóniko|Caribe anglofonico]], a wordo treci na e isla durante e añanan di boom di petroli. Hopi di e inmigrantenan aki tabata biba den e area di [[San Nicolas]], caminda [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] tambe tabata situa. Te cu awe, hopi di nan descendiente a keda cu Ingles Crioyo como nan prome idioma.<ref name=":1"/> Aunke Ingles no ta e [[lingua franca]] riba e isla, el a bira un idioma hopi popular bou di e hubentud. Ademas, Ingles ta un di e idiomanan mas importante den economia di Aruba. Un di e sectornan economico principal ta [[turismo]], mientras un cantidad significante di turista ta procedente di Merca y Canada.<ref name=":1"/> Mas recientemente, tin un aumento den uzo di idioma Ingles den enseñansa superior, por ehempel na [[Universidad di Aruba]]. === Spaño === {{wak articulo|Articulo principal: [[Idioma Spaño na Aruba]]}} Prome cu gobernacion Hulandes, Aruba tabata un colonia Spaño di 1499 te 1636. Spaño a bira un idioma importante riba e isla den [[siglo 18|siglo diesocho]] debi na cercania y lasonan economico estrecho cu colonianan Spaño den cercania den loke awor ta [[Venezuela]] y [[Colombia]],<ref name="Putte" /> Door di e localisacion geografico aki di Aruba, awendia hopi Arubiano y inmigrante tambe ta domina Spaño; 85% di e poblacion ta papia Spaño como di dos idioma.<ref name=":0"/> Studiantenan Arubiano ta cuminsa siña e idioma for di klas 5 di scol basico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1291007560|titulo=Languages on Aruba}} {{References}} }} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Idioma]] ----------------------------------------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Hilda de Windt-Ayoubi''' ( ) ta un lingwista, traduktor, outor, poeta, kolumnista i papiamentista di [[Kòrsou]]. lingwista, poeta, pintor i traduktor di The Prophet di Kahlil Gibra == Bida == Hilda Ayoubi a nase i lanta na Kòrsou. Famia di 5 yu muhe di mayornan di Libano. Hilde de Windt-Ayoubi a studia idiomanan ingles i spañó, tambe literatura. Na 2014 a sali e buki 'E Profeta', un tradukshon ku el a hasi di e buki ingles 'The Prophet', obra maestral di e eskritor Kahlil Gibran. Pa esaki el a risibí na 2014 un distinshon di 'The George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair' na e universidat di Maryland. Hilda a skirbi su promé poemanan na 1972, tempu ku e tabata studiante na Nijmegen, Hulanda. Despues e no tabata aktivo mas. Na desèmber 2007 el a kuminsá skirbi atrobe, pero tabata te na 2009, inspirá pa su kolega Robbie Griffith (†), ku el a bolbe kuminsá skirbi i publiká. Su poemanan na ingles, hulandes, spañó i papiamentu ta sali regularmente durante e último dékada den e korant Amigoe. She was born and raised in Curaçao. She was a secondary school teacher and a lecturer at the University in Curacao. Her works include Gedicht (2018) and Geef me je Taal (2019); for her Papiamento translation of Kahlil Gibran’s The Prophet (2014), she was awarded the Kahlil Gibran Chair at the University of Maryland. In 2019 she received UNESCO’s Certificate of Merit for her work on Papiamento.<ref>https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/translingualism-translation-and-caribbean-poetry/ Translingualism, Translation and Caribbean Poetry], Werkgroep Caraibische Letteren (2022)</ref> She writes in Dutch, French, English, Papiamento and Spanish. == Bibliografia == * ''La dislocación de los elementos oracionales y la elipsis en los refranes de La Celestina'' (2011, UoC) * ''Gedicht'' (2018?, kolekshon di poesia) * ''Geef me je taal. Dat ik je beter versta / Duna mi bo idioma. Pa mi por komprondé bo miho'' (2019) * ''Translingualism, Translation and Caribbean Poetry'' (2022, kolekshon di poesia multilingual huntu cu Piet Muysken) Hilda De Windt – Ayoubi, schrijfster, dichteres, columniste, kunstenares en hispaniste uit Curaçao. Ze is bekend vanwege o.a. haar vertaling in haar moedertaal Papiaments van het bekende boek The Prophet van Kahlil Gibran, CDL University Press, verschillende vertalingen van gedichten en haar jarenlange publicaties van gedichten in vier talen in de krant Amigoe op Curaçao. Ze presenteerde op deze middag ook haar Papiamentse vertaling van The Prophet die dit jaar wereldwijd haar 100-jarig bestaan viert en al in 105 talen, waaronder ook het Hindi, is vertaald.<ref>Henk Moeniralam,[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/papiaments-gedicht-moedertaal-van-hilda-de-windt-ayoubi-ook-in-sarnami-vertaald/ Papiaments gedicht ‘Moedertaal’ van Hilda de Windt-Ayoubi ook in Sarnámi vertaald], Werkgroep Caraibische Letteren (2023)</ref> I studied at the Catholic University in Nijmegen, nowadays named Radboud University. I also studied at UoC in Curacao, Dutch Antilles. I have a Master degree in Education with major in the Spanish Language and a Bachelor degree in Public Relations. Further on, I have a minor degree (LO) in English. I have been teaching the Spanish Language and Literature for more than 30 years at a secondary school and also have been teaching Didactics, Analysis of Methods, Spanish Grammar and Oral and Written Communication for more than eight year at University of Curacao. I translated "The Prophet" (by Kahlil Gibran) into the Papiamentu language. This translation was published by the Maryland University Press. For this translation I was granted an award by the George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair for Values and Peace, May, 2014. Further on, I attended an art Academy for four years. As part of a group exhibition I exhibited four times several of my paintings. I write poetry in six languages, Papiamento, Dutch, English, Spanish, Italian, and French. Recently my first poetry book illustrated with twenty of my paintings was published by LM Publishers in the Netherlands. I Master different languages, for example, Dutch, Spanish, English, Papiamentu. Currently, I am also studying different other languages, like Italian, Quechua. I am very interested in promoting and conserving Native Languages. Therefore, my poetry often focuses on native languages. In 2019, my second poetry book that focuses on language will be published. I belief that it is of utmost importance to focus more on Literature (specifically on creative writing) and Art in the education at school.<ref>[https://independent.academia.edu/HildadeWindtAyoubi Hilda de Windt Ayoubi]</ref> {{Appendix}} -------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Sidney M. Joubert''' (☆ [[1939]] na [[Kòrsou]]) ta un dosente, lingwista i papiamentista di [[Kòrsou]]. Na 2023 el a risibí e titulo di ''doctor honoris causa'' di [[University of Curaçao]] pa su kontribushon na [[idioma]] [[papiamentu]]. == Bida == == Bibliografia == * Dikshonario di verso Papiamento-Hulandes NOTES Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC March 20, 2023 REDAKSHON.<ref>[https://kikotapasando.com/2023/03/20/eredoctoraat-voor-sidney-joubert-bij-de-uoc-sidney-joubert-doctor-honoris-causa-bij-de-uoc/ Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC / Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC], Willemstad, 18 maart 2023</ref> Op 16 maart jl. werd tijdens een plechtige openbare zitting van het College van Decanen van de Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (UoC), aan de heer Sidney. M. Joubert, het eredoctoraat verleend. In een volle Aula opende de Rector Magnificus, dr. Francis de Lanoy, deze plechtige zitting, waarbij hij alle aanwezigen in de zaal welkom heette, in het bijzonder de heer Joubert en de twee paranimfen, mevrouw Lucille Berry-Haseth en de heer Edward John Joubert, die hem flankeerden tijdens deze plechtigheid. De decaan van de Algemene Faculteit, drs. Adriënne Fernandes, nam vervolgens het woord, en ging kort in op de redenen die voor de Algemene Faculteit aanleiding waren om de heer Sidney Milton Joubert voor te dragen als kandidaat voor het eredoctoraat. Zij gaf aan dat de heer Joubert over een tijdsbestek van vijftig jaar, zich bijzonder verdienstelijk heeft gemaakt voor de gemeenschap, op het gebied van taalkunde van het Papiamentu. Bovendien wees zij erop dat de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan is. Het eredoctoraat, zo vervolgde zij, wordt als welverdiend eerbetoon aan deze kandidaat verleend voor zijn zeer uitzonderlijke prestaties in het kader van culturele en academisch gerelateerde verdiensten. De heer Joubert, met zijn talrijke merites is van bijzondere betekenis voor de Algemene Faculteit, die taal, literatuur en cultuur centraal stelt, de lerarenopleiding Papiamentu aanbiedt en een leerstoel heeft gerelateerd aan het bestuderen en verwerven van Papiamentu. Het is dan ook niet verwonderlijk dat vanuit deze faculteit de rol van het Papiamentu als algemene omgangstaal in de Curaçaose samenleving, met deze erebenoeming, bekrachtigd en versterkt wordt. Vervolgens nam de Rector Magnificus het woord, die na verwijzing naar de mogelijkheid die de Landverordening Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (LuoC) biedt (art. 37 lid 2), de heer Sidney M. Joubert en zijn twee paranimfen naar voren riep om hen ten overstaan van het College van Decanen de bul te overhandigen. Prof. dr. Ronald Severing, verbonden aan de Algemene Faculteit, en promotor van Sidney Joubert bij deze plechtigheid, sprak bij de laudatio, lovende woorden uit, verluchtigd met een powerpoint, met afbeeldingen van werken van de heer Joubert. Hij gaf aan dat de heer Joubert een fervente taaldeskundige en in het bijzonder een verwoede Papiamentist is. Eerder was hij docent Spaanse taal- en letterkunde op de middelbare school en de UNA en tevens beëdigd vertaler en lexicograaf. Hij werd bij de oprichting van het overheidsbureau Sede di Papiamentu (1983) aangesteld om aan een vocabulaire van het Papiamentu te werken. Sindsdien zijn er van zijn hand ten behoeve van het Papiamentu, vocabulaires (1988, 1990) verschenen en verder woordenboeken in druk (1991, 1999, 2007), met supplementen (1997), een taalgids Papiamentu voor toeristen (1994), digitale woordenboeken (2002), online versies (Google Chrome, Microsoft Edge, Mozilla Firefox en Safari) en achtereenvolgende spellingcheckers Papiamentu voor Microsoft Office (2003-2014) Windows 98-8.1 (2001, 2007, 2014). Naast kenner van de taalkunde van het Papiamentu en de autoriteit op het gebied van de gemeenschappelijke Papiamentse woordenschat, is de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan, blijkens de omvangrijke driedelige gezamenlijke uitgave in het Papiamentu, Pa saka kara (1109 pp., 1983); ook verzorgde hij met auteursgroepen tweetalige Nanzi-boeken (2005, 2019). Hij is Papiamentu-connaisseur bij uitstek, getuige de talrijke publicaties van zijn hand en ook samen met lokale en buitenlandse deskundigen. Hij heeft zich bekwaamd en intensief ingezet voor het promoten van de studie, kennis en correct gebruik van het Papiamentu vanaf begin zeventiger jaren tot heden. Hij is ook medeverantwoordelijk voor de meer dan 400 woorden Antilliaans-Nederlands die in het Groene Boekje zijn opgenomen. Gedurende een aantal jaren, zijn de krantenteksten van het Antilliaans Dagblad en de Amigoe verzameld. Uit die verzameling zijn door onder andere de heer Joubert karakteristieke woorden geselecteerd die in het Groene boekje terecht zijn gekomen als: empaná, blenchi, dushi, karkó en snèkbar. Tevens is hij vanaf het begin (1999) tot recentelijk (2018) betrokken geweest bij de samenstelling van het Papiamentu-dictee en ook als jurylid van het jaarlijkse Diktado Nashonal Papiamentu in de aula van de UoC. De eredoctor is reeds meerdere malen eervol onderscheiden en heeft meervoudig eerbewijs mogen ervaren vanuit diverse maatschappelijke en academische instituties. Na de laudatio van zijn promotor kreeg dr. Sidney Joubert het woord van de rector. Hij liet weten dat toen hij van zijn benoeming op de hoogte werd gesteld, verrast was en zeer geëmotioneerd raakte. Hij dankte dan ook allen die betrokken waren vanaf de voordracht tot aan zijn benoeming. Hij vertelde hoe zijn belangstelling voor het Papiamentu begon. Dat gebeurde tijdens de colleges die hij volgde bij drs. Raúl Römer aan de Universiteit van Amsterdam. Raúl Römer onderzocht het Papiaments als toontaal. Joubert gaf voorbeelden als mata (plant) en mata (doden). Er was verschil in toon, hoog laag en laag hoog te horen. Op Curaçao werd Antoine Maduro zijn leermeester, waar hij ook mee samen werkte. Hij werd al snel door de overheid in twee opeenvolgende spellingcommissies voor het Papiamentu benoemd, in de commissie Römer en de commissie Jonis. Bij het Buki di oro, het gouden boekje met de officiële spelling van de overheid (2009), had hij ook zitting in de commissie die het werk voorbereidde. Na dit dankwoord en bijzonderheden over zijn werk, sloot de Rector Magnificus de officiële zitting. In het informele deel dat daarop volgde, spraken beide paranimfen de pas gedoctoreerde promotus toe. Lucille Berry-Haseth wees op haar lange vriendschap met de gepromoveerde en hun samenwerking op het gebied van Papiamentu. De laatste tien jaar hebben zij zich samen met een redactieteam beziggehouden met een verklarend woordenboek Papiamentu. Zij sloot af met een prachtige voordracht van het gedicht Oda na Sidney, dat zij eerder (2018) aan hem opdroeg. Vervolgens wist paranimf Edward John te vertellen dat zijn vader bekend stond als de leraar Spaans van het Peter Stuyvesant College. Hij vond het een eer dat hij de paranimf mocht zijn bij de promotie van zijn vader. Het informele deel werd afgesloten met een voordracht door Gregory Berry, die bij het publiek erg in de smaak viel met humoristische teksten uit de Papiamentu-literatuur van Guillermo Rosario, Pierre Lauffer en Elis Juliana. Het geheel werd afgesloten met een geanimeerde receptie op de patio van de Universiteit van Curaçao. {{Appendix}} ---------------- '''Frank Martinus Arion''', pseudónimo di '''Frank Efraim Martinus''' (n. [[17 di desèmber]] [[1936]] na [[Kòrsou]] - f. [[28 di sèptèmber]] [[2015]]) tabata un eskritor, poeta i lingwista [[Antias Hulandes|antiano]]. E tabata skirbi obranan tantu na idioma [[hulandes]] komo [[Papiamentu]]. Su obra mas famoso ta e novela ''Dubbelspel'' (Changá). E ta konosí tambe pa su investigashon di e orígen di Papiamentu i pa su empeño pa uso di Papiamentu komo idioma di instrukshon. == Biografia == Frank Martinus Arion a nase na 1936 i ta un di tres yu di Minuel Martinus Arion i Marina Jansen di bario di Buena Vista, [[Willemstad]]. Poko despues di su nasementu e famia ta muda pa [[Aruba]], unda su tata a wòrdu empleá pa e refineria [[Lago Oil & Transport Company|Lago]]. Ku kuater aña su mama i un ruman ta fayesé den un aksidente di tráfiko, despues di kual e ku su otro ruman a wòrdu mandá bek Kòrsou i alohá serka varios miembro di famia. Frank Martinus Arion a lanta den bario di [[Otrobanda]]. Fo'i skol básiko su talento pa skirbimentu a keda manifesta; den su último aña na skol básiko e ta gana e Premio Neerlandia pa e mihor ensayo na hulandes. Frank was een heel goede leerling. Hij mocht op de lagere school een aantal klassen overslaan. Durante su tempu na skol e ta kuminsa usa e nòmber Frank Efraim Martinus pa motibu di e laso ku su tata tabatin ku e [[partido polítiko]] [[Partido Nashonal di Pueblo|PNP]]. E no tabata deseá di wòrdu asosiá ku e aktivismo polítiko di su tata; te añanan 50 e ta usa su fam original pa publikashon di su promé obranan. Na kabamentu di skol sekundario na 1955, Arion ta muda pa [[Hulanda]] unda e ta studia idioma i literatura hulandes na [[Universidat di Leiden]]. Durante su temporada na universidat ela lanta e komunidat studiantil "Baranka Antilliana", kual tabata fungi komo refugio pa studiante prosedente di [[Antias Hulandes]], manera e mes. Tambe den e époka aki e tabata skirbi un seri di poema, kualnan a sali publika pa prome bes den e revista "Antilliaanse Cahiers" komo kolekshon titulá ''Stemmen uit Afrika''. ----- Na zijn schooltijd verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal- en letterkunde ging studeren aan de Universiteit Leiden. Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die, net als hijzelf, afkomstig waren uit de Nederlandse Antillen. Ook schreef hij in deze jaren een reeks gedichten, die in 1957 voor het eerst als bundel onder de titel Stemmen uit Afrika werden gepubliceerd in het tijdschrift Antilliaanse Cahiers. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het mede door hem opgerichte tijdschrift Encuentro Antilliano. Ook las hij regelmatig voor in het programma van de Nederlandse buitenlandse radio. Kort voor het einde van zijn studie onderbrak hij deze en keerde voor enige tijd terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij onderzoek deed naar de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiamentu. Hij publiceerde de resultaten van dit onderzoek in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch verder te studeren en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij het Instituut voor Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam.[2] Onder invloed van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel, waarin hij aan de hand van vier mannen die domino spelen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen in die tijd. Via de personages in de roman heeft Arion kritiek op de rebellen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen.[3] De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs. Arion doneerde het prijzengeld van 1000 ƒ aan de strijd tegen het apartheidsbeleid in Zuid-Afrika. In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam, waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin.[4] Vertaald met www.DeepL.com/Translator (gratis versie) de.wiki: Na zijn afstuderen verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal en Nederlandse letterkunde begon te studeren aan de Universiteit van Leiden . Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die net als hij uit de Nederlandse Antillen kwamen . Hij schreef in deze jaren ook een reeks gedichten, die in 1957 als bundel verscheen onder de titel Stemmen uit Afrika in het tijdschrift Antilliaanse Cahierswerden voor het eerst gepubliceerd. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het dagblad Encuentro Antilliano , waarvan hij medeoprichter was . Ook gaf hij regelmatig lezingen in het Nederlands buitenlands radioprogramma . Kort voor het einde van zijn studie brak hij het af en keerde voor een tijdje terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij zich bezighield met de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiaments. De resultaten van dit onderzoek publiceerde hij in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch zijn studie voort te zetten en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij de afdeling Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam . [2] Onder de indruk van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao, begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel , waarin hij aan de hand van het voorbeeld van vier dominospelende mannen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen op die tijd. Via de personages in de roman uit zich Arion kritisch over de opstandelingen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen. [3]De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en CW van der Hoogtprijs . Arion doneerde het prijzengeld van ƒ 1000 om de apartheid in Zuid-Afrika te helpen bestrijden . In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam , waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap van de stad. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin (in het Engels: "Farewell to the Queen"). [4] In 1975 ging Arion naar Zuid-Amerika, waar hij een aanstelling als docent aanvaardde aan een instituut voor de opleiding van leraren in de Nederlandse kolonie Suriname , die net onafhankelijk werd. Hier trouwde hij ook met zijn vrouw Trudi Guda, met wie hij twee kinderen zou verwekken. In 1980, na de machtsovername van Desi Bouterse , verliet het gezin Suriname en keerde terug naar Arion's thuisland Curaçao. Daar werkte hij aan de standaardisatie van het Papiaments en begon hij opnieuw onderzoek te doen naar de oorsprong ervan. Hij was vooral geïnteresseerd in de overeenkomsten tussen het Papiaments en de varianten van het Kaapverdiaans Creools, die worden gesproken op de eilanden voor de westkust van Afrika. Ook voerde hij campagne voor de invoering van het Papiaments als basisschooltaal op Curaçao, waardoor hij soms in conflict kwam met de lokale autoriteiten. In dit kader schonk hij in 1987 de particuliere basisschool Skol Humanistiko Erasmo , waar lessen werden gegeven in Papiaments. [5] Gedurende deze tijd begon Arion meer politiek betrokken te raken, wat culmineerde in de oprichting van zijn eigen partij, de Kambio Radical ("Radical Reversal", kortweg KARA) in 1988. KARA kreeg echter nooit genoeg stemmen om een ​​zetel in het parlement van het eiland te winnen. [6] In 1996 promoveerde Arion aan de Universiteit van Amsterdam. Zijn proefschrift was getiteld De kus van een slaaf. Papiaments West-Afrikaanse connecties en de oorsprong van het Papiaments en andere talen verkend. Hij bracht onder meer de stelling naar voren dat het Papiaments sterker dan voorheen bekend was beïnvloed door de geheime taal Guene, die door de plantageslaven van Curaçao werd gebruikt. Daarnaast heeft het Guene ook andere Caribische talen beïnvloed en zelfs de Engelse en Nederlandse taal. [7] == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doktoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (kontiniendo: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'') * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Mira tambe == * [[Gueni]] {{Commonscat|Frank Martinus Arion}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =191263500|titulo=Frank Martinus Arion}} {{References}} ;Lista di fuente * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3, pág. 405–410. * Wim Rutgers: ''Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba'', Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, pág. 272. * B. Jos de Roo: ''Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958'', Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam (2014), ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. Den: ''A History of Literature in the Caribbean''. Tomo 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia (2001), ISBN 90-272-3448-5, pág. 362. * ''Schrijver Frank Martinus Arion overleden''. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * ''Writer Frank Martinus Arion Passed Away'', Curacaochronicle.com (28 di sèptèmber 2015}}</ref> * ''Frank Martinus Arion geeft lintje terug'', Trouw.nl. (16 di desèmber 2008) }} {{DEFAULTSORT:Arion, Frank Martinus}} [[:Category:Ganador premio Cola Debrot]] [[:Category:Hende]] [[:Category:Kòrsou]] == Referensia == * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 407–408. * Wim Rutgers: Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba. 1. Auflage. Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, S. 272. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 408–409. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 410. * B. Jos de Roo: Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958. Hrsg.: Universiteit van Amsterdam. 1. Auflage. Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam 2014, ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. In: A History of Literature in the Caribbean. Band 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia 2001, ISBN 90-272-3448-5, S. 362. * Schrijver Frank Martinus Arion overleden. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * Frank Martinus Arion geeft lintje terug. In: trouw.nl. 16. Dezember 2008, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). == Weblinks == {{Commonscat}} [[:Category:Korsou]] [[:Category:Eskritor]] [[:Category:Hende]] Kort na de geboorte verhuisde het gezin naar Aruba, waar de vader een baan had aanvaard bij een plaatselijke oliemaatschappij. Toen hij vier jaar oud was, stierven Arions moeder en jongere broer bij een ongeval, waarna Frank en zijn zus werden teruggestuurd naar Curaçao, waar ze onderdak vonden bij verschillende familieleden. Zijn schrijftalent bleek al toen hij op de lagere school zat; in het laatste jaar van de basisschool won hij de Neerlandiaprijs voor het beste essay in het Nederlands. Tijdens zijn schooltijd begon hij de naam Frank Efraim Martinus voor zichzelf te gebruiken. De achtergrond was de politieke betrokkenheid van zijn vader bij de Nationale VolkspartijCuraçao, waardoor de naam "Arion" bekend werd bij veel bewoners van het eiland. Frank wilde echter niet geassocieerd worden met het politieke activisme van zijn vader; pas in de jaren vijftig gebruikte hij zijn oorspronkelijke achternaam weer voor de publicatie van zijn eerste werken. [1] '''Frank Martinus Arion''', seudónimo de '''Frank Efraim Martinus''' ([[Curazao]], [[17 de diciembre]] de [[1936]]-[[28 de septiembre]] de [[2015]])<ref name=fallece>{{cita noticia|título=Writer Frank Martinus Arion Passed Away|url=http://curacaochronicle.com/local/writer-frank-martinus-arion-passed-away/|fechaacceso=29 de septiembre de 2015|obra=curacao chronicle|fecha=28 de septiembre de 2015|idioma=inglés}}</ref> fue un escritor antillano. En 1955 se trasladó a los [[Países Bajos]] para estudiar letras neerlandesas en la Universidad de Leiden. En 1981 volvió a instalarse en su ciudad natal, tras residir unos años en [[Paramaribo]] ([[Surinam]]). Fue un fuerte promotor del [[papiamento]]. Hij werkte in Nederland , Suriname en de Nederlandse Antillen en schreef in het Nederlands en Papiaments . De roman Dubbelspel (nl) (1973) is zijn eerste boek en zijn grootste publiekssucces. == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' (Changa)<ref>[http://www.diegopuls.com.ar/index.php?option=com_content&task=view&id=112&Itemid=39&lang=es Doble juego, fragmento traducido al español (inédito)]; visitado el 21 de febrero de 2012</ref> *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doctoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (contiene: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'' * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Referencias== {{listaref}} == Link eksterno == *{{Enlace roto|1=[http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 página web sobre Arion del Fondo de las Letras Neerlandesas (en inglés)] |2=http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 |bot=InternetArchiveBot }} ------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Abraham Daniel Jesurun''' (n. [[20 di aprel]] 1839 na [[Korsou]] - f. [[20 di mart]] [[1918]] na [[Korsou]]) tabata un ....... [[Kòrsou]]. == Biografia == Jesurun a nase na aña 1939 na Willemstad. * Kasa ku Rachel David Capriles na 1880. * Na 1905 elegi Presidente di KVK Korsou. van 1884 tot 1919 In het grote boek over de History of the Jews of the Netherlands Antilles (1970) wordt Abraham Daniel Jesurun (1839-1918) ‘Curaçao’s then most cultured man’ genoemd, die verschillende talen in woord en geschrift beheerste. Hij wordt bijvoorbeeld een ‘specialist in Papiamento’ genoemd (Emmanuel & Emmanuel 1970, 1: 411, 454). Jesurun blijkt een belangrijk man geweest te zijn op Curaçao. Zo was hij secretaris-directeur van de Aruba Phosphaat Maatschappij, vele jaren voorzitter van de Kamer van Koophandel en Nijverheid en directeur van de Curaçaosche Bank. Ook is hij lid van de Koloniale Raad geweest en bestuurslid van het Geschied-, Taal-, Land- en Volkenkundig Genootschap te Willemstad. Voor al die activiteiten is hij onderscheiden: hij werd eerst ridder in de orde van OranjeNassau (1908), later officier (1913). In de serie ‘beroemde personen’ werd er in 1998 een postzegel met zijn beeltenis erop uitgebracht. <ref> ''Jan Noordergraaf'', [https://www.ivdnt.org/images/stories/onderzoek_en_onderwijs/publicaties/trefwoord/Papiaments_def.pdf Lexicografie op Curacao: Abraham Jesurun en zijn woordenlijst van het Papiaments (1898)]</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=it|oldid =129014577|titulo=Emilio Teza}} {{References}} }} [[:Category:Linguistica]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62275387|titulo=Dialect}} {{References}} }} [[:Category:Idioma]] ------- {{Variante|a}} [{Databox}} '''Pidgin''' ta e idioma ---------------- {{Databox}} E '''álfabèt latin''' ta un [[álfabèt|skritura alfabétiko]] foi kual den kurso di [[siglo]]nan a desaroyá un kantidat di álfabèt pa uso den kasi tur idioma skirbi den hemisferio oksidental, prinsipalmente na Nort i Sur Amerika, kasi henter [[Oropa]], Afrika supsahara i un kantidat di pais asiatiko na Oustralasia i Asia Sentral. E skritura latin tin e kantidat di usuario mas grandi na mundu. E skritura latin e ta forma e base di e [[Alfabèt Fonétiko Internashonal]] (IPA), i e 26 lèter mas komun ta e lèternan di e [[ISO basic Latin alphabet]]. E ta un álfabèt bikamaral di trinta lèter, kreá fin di siglo nuebe den imperio búlgaro (e aktual [[Nort Macedonia]]), pa e disípulonan di pader Cyrille òf posiblemente Clément d'Ohrid (e promé obispo di e iglesia ortodokso di [[Bulgaria]]) i ta basá riba e álfabèt [[Gresia|griego]] i glagolítiko. Ainda na komienso di siglo 21 ta usa e [[álfabèt siríliko]] den un kantidat di [[idioma slaviko]], entre otro búlgaro, masedoniano, [[idioma montenegrino|montenegrino]], servio, ukraniano, ruso i bieloruso. Bou influensia [[Rusia|ruso]] e ta komun tambe den hopi idioma ku no ta idioma slaviko manera [[kazachs]], [[idioma kirguis|kirguis]], [[tatar]] (idioma [[Turkia|turko]]), [[tajikistano]], [[idioma mongoles|mongoles]] inkluso hopi otro idioma chikitu. Te [[1859]] e tabata e skritura di e [[idioma rumano]] i den e antiguo [[Moldavia]] tabata skirbi e [[idioma moldaviano]] (un [[dialecto|dialekto]] rumano) ku un álfabèt siríliko. * Het Latijns schrift[1] is een alfabetisch schrift waarvoor in de loop der eeuwen een aantal alfabetten zijn ontwikkeld voor gebruik in vrijwel alle westerse geschreven talen, voornamelijk Noord- en Zuid-Amerika, bijna heel Europa, Sub-Saharaans Afrika en een aantal Aziatische landen in vooral Australazië en Centraal-Azië. Het Latijns schrift heeft het grootste aantal gebruikers ter wereld.[2] * '''Latin script''', also known as '''Roman script''', is a set of graphic signs ([[Writing system#General properties|script]]) based on the letters of the [[classical Latin alphabet]]. This is derived from {{cns|a form of the [[Cumae alphabet|Cumaean Greek]] version of|date=September 2021}} the [[Greek alphabet]] used by the [[Etruscan civilization|Etruscans]]. Several [[Latin-script alphabet]]s exist, which differ in graphemes, collation and phonetic values from the [[classical Latin alphabet]]. The Latin script is the basis of the [[International Phonetic Alphabet]], and the 26 most widespread letters are the letters contained in the [[ISO basic Latin alphabet]]. Latin script is the basis for the largest number of alphabets of any [[writing system]]{{sfn|Haarmann|2004|p=96}} and is the [[List of writing systems by adoption|most widely adopted]] writing system in the world (commonly used by about 70 percent of the world's population). Latin script is used as the standard method of writing in most Western, Central, as well as in some Eastern European languages, as well as in many languages in other parts of the world. ----------------- krbplkl2tptzjmzm87f09e0nqmqa26i 203667 203656 2026-09-09T13:39:26Z Caribiana 8320 203667 wikitext text/x-wiki * [https://www.ea.aw/pages/wp-content/uploads/2019/09/Literatura-na-papiamento-havo.pdf Literatura na papiamento] nieuw: [[diptongo]] - [[triptongo]] - [[gramatika]] - [[frase]] - [[silaba]] - [[semántika]] - [[suheto]] - [[supstantivo]] - [[athetivo]] - [[verbo]] - [[vocal]] - [[consonante]] - [[sufiho]] - [[atverbio]] - [[koma]] - [[pronòmber]] - [[singular]] - [[plural]] ------------------------- {{infobox organisacion |variante = c | nomber = Wintertuin Curacao | funda = 2017? | fundado= Joeri Oltheten | sede = [[Willemstad]] | pais = {{CUW}} | director = Joeri Oltheten | website = https://wintertuincuracao.org/ }} '''Wintertuin Curacao Festival''' ta un festival di literatura, kontamentu di kuenta i arte di tarima na Kòrsou. E ta tuma luga anualmente i ta e festival literario mas grandi di [[Islanan ABC]]. Wintertuin Curaçao ta e festival di kontamentu di kuenta i literatura multilingual di mas grandi riba e islanan ABC, ku ta konta ku programanan separá pa mucha i públiko di anochi. Aktividatnan: Palabra papia, músika bibu, pelíkulanan kòrtiku, poesia, baile, i tayernan kreativo dirigí pa artistanan lokal i internashonal.<ref>https://www.curacao.com/nl/event/wintertuin-curacao-festival-19092026</ref> Organisado di e festival ta Fundashon Wintertuin Curaçao, funda na 2017 komo un organisashon ruman independiente di Wintertuin na Hulanda.<ref>[[citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2026/09/05/wintertuin-bouwt-aan-nieuwe-generatie-curacaose-schrijvers-en-artiesten-talent-alleen-is-niet-genoeg/|auteur=Dulce Koopman|titel=Wintertuin bouwt aan nieuwe generatie Curaçaose schrijvers en artiesten: ‘Talent alleen is niet genoeg’|werk=ntr caribean|datum=2025-09-05|bezochtdatum=2026-09-09}}</ref> * Van poëzie en spoken word tot livemuziek en kunst organisashon literario na Willemstad, [[Kòrsou]]. * Joeri Oltheten is initiatiefnemer en directeur van Wintertuin Curacao.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/23046-curacao-doughnut-economy ], (29 di yanuari 2021)</ref> Wintertuin Curaçao ta aktivo for di 2017 komo organisashon ruman di Wintertuin, trahando pa fortalesé e infrastruktura literario den region di Karibe. Ku enfoke riba literatura i kontamentu di kuenta, e fundashon ta duna e kuentanan di habitantenan di e isla un lugá sentral den tantu e kultura oral komo skirbí di Kòrsou.<ref name="nl">https://wintertuin.nl/productie/wintertuin-curacao/ Wintertuin Curaçao], wintertuin.nl</ref> Aunke nos ta kolaborá estrechamente, Wintertuin i Wintertuin Curaçao ta dos fundashon separá, kada un ku su propio tim i enfoke. Huntu, nos ta komprometé na fortalesé e sektor literario di Kòrsou i oumentá akseso na e paisahe literario hulandes pa eskritornan talentoso di e isla.<ref name="nl"/> * Durante e festival ta duna atenshon tambe na Papiamento i otro lenganan crioyo i nan konekshon. E proyekto Future language Innovation ta forma un parti importante di Wintertuin Festival i ta trese artistanan di diferente pais huntu.<ref>Papiamentu tin un rol pionero hopi importante pa otro lenga kreol, Extra (8 di september 2026) </ref> ==Notes== Fundashon Wintertuin Curaçao ta konektá hende pa medio di kuenta i literatura. For di 2017, nos a dediká na desaroyo di talento, proyektonan di komunidat i eventonan.<ref>https://cultuuragenda.com/wintertuin-curacao/ </ref> Nos ta ofresé eskritornan espasio pa eksperimentá i un plataforma pa topa otro. Nos ta entrená nan den desaroyá un práktika profeshonal independiente. Nos proyekto mas konosí probablemente ta Wintertuin Curaçao Festival, ku ta tuma lugá anualmente for di 2019. *Kurá di Kuenta* ta un proyekto di kontamentu di kuenta ku ta enbolbí hende grandi ku a resultá den seis publikashon te awor. Nos ta kolabora ku otro paisnan den e region—manera riba e proyekto di partisipashon di herensia *100 Opheto*—i asta ku otro kontinentenan, manera por mira den e plataforma di interkambio literario *Transatlantic Relatives*. Hunto cu nos coleganan na Hulanda, nos ta publica bukinan di autornan local, cu ta varia di nombernan estableci te na talentonan emergente. Nos proyektonan hopi bia ta multidisiplinario i sorprendente. --------------- nl.wiki: Wintertuin is een literatuurorganisatie in de Nederlandse stad Nijmegen. Wintertuin organiseert literatuurprogramma's, workshops, industriedagen en literatuurfestivals, waaronder het jaarlijkse Wintertuinfestival in Nijmegen, en de Industriedag (voorheen bekend als Nieuwe Types) waar de toekomst van literatuur besproken wordt. Wintertuin onderhoudt warme banden met zusterstichting Wintertuin Curaçao. Daarnaast geeft Wintertuin diverse werken van Curaçaose schrijvers uit.[https://wintertuin.nl/productie/wintertuin-curacao/] ------- Leaving from living in a small apartment in Amsterdam, Oltheten had a chance to start with Wintertuin in Curaçao. Wintertuin is a literature organization which does lots of work in literature and story telling and the idea was to start some projects in Curaçao. I set up the foundation Wintertuin Curaçao and my first project became “Kurá di kuenta”. It is about stories of the elderly and it fits with our oral tradition. We have an aging population where a lot of people live in isolation. We have done “Kurá di kuenta” 4 to 5 times and it is a great thing to do.<ref name="Joeri">[https://share2uplift.org/influencer-joeri-oltheten/ Influencer Joeri Oltheten], share2uplift.org (desèmber 2020)</ref> We have also organized festivals and an international writing course, where spoken word artists from Holland and Belgium were presenting their poetry skills and enabling local artists.<ref name="Joeri"/> Projects: * 2024: Wintertuin Curacao Festival bij Lanthuis Vredenberg.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/30067-literatuur-en-meer-op-wintertuin-curacao-festival (23 di septemper 2024)</ref> Wintertuin Curaçao Festival is the largest annual literary festival of the ABC islands. The first edition took place in 2019 at the National Library of Curaçao. Wintertuin Curaçao has grown into a breeding ground for new writing talent, such as [[Ange Jessurun]] (Faya Lobi, 2022), [[Maghalie van der Bunt-George]] (Oro is goud, 2023) and [[Etienne Ys]] (De Barmhartige Staat, 2024).<ref>https://wintertuincuracao.org/project/wintertuin-curacao-festival-2/</ref> one of the Caribbean’s premier annual festival for literature, storytelling and performing arts. The Wintertuin Curaçao Festival celebrates cultural diversity and a vibrant reading culture through powerful stories. * project FLI: Future Language Innovation FLI<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/30786-verbinding-door-taal Verbinding door taal], [[Antilliaans Dagblad]] (22 di februari 2025)</ref> * LengaGPT <ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/30813-wintertuin-lanceert-lengagpt (28 di februari 2025)</ref> * kurso di tradukshon * Creative writing academy Curacao {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] [[:Kategoria:Papiamento]] [[:Kategoria:Kultura di Kòrsou]] ------------------------ {{Appendix|1=|2= '''Literatuur''' * Martinus, Frank (1996), ''The kiss of a slave: Papiamentu’s West-African connections'', Universiteit van Amsterdam * Hartog, Johannes (1961, p 433), ''Curaçao: Van kolonie tot autonomie III, Vol.I,'', De Wit. '''Bronnen en voetnoten''' * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=|titel=|oldid=|datum=}} {{References}} }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Hulandes Caribeño''' of '''Hulandes Antiano''' ta un variante di [[idioma]] [[Hulandes]] cu a desaroya? na e [[Islanan ABC]], islanan perteneciente na Caribe Hulandes. Por considera esaki como un dialecto regional di Hulandes.? Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. == Contexto == E poblashon lokal i papiadónan hulandes riba Islanan ABC tabata papia i skirbi hulandes mesklá ku konstrukshonnan i palabranan for di papiamentu i otro idiomanan: “hopi plaka verdienen” (pap.: hopi sèn); “kabrieten in de koor” (Pap.: cabritonan den cura); y “een pastechi eten” (Come un pastechi) (Pap.: pasty). E uso aki a bira konosí komo Hulandes Antiano.<ref>[[Ronald Severing|Severihng, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden], literatuurgeschiedenis.org</ref> E norma den polítika di gobièrnu pa loke ta trata hulandes a kambia. E norma di idioma no ta limitá mas na Hulanda, sino tambe na Vlaanderen i e teritorionan den eksterior: e islanan kaminda palabranan hulandes antiano a originá ku no ta aparesé na Hulanda mes, i tambe na Sürnam independiente, kaminda ta usa hulandes surinam. E atenshon kresiente aki pa variedatnan di hulandes, pa multilingualismo, i pa interpretashon kultural a kondusí na inklushon di palabranan for di hulandes karibense den e vokabulario ofisial di e idioma hulandes. A base di un base di dato di palabra di korantnan na idioma hulandes riba e islanan, a hasi un selekshon di mas ku 400 palabra. E palabranan Hulandes Caribense aki, cu a wordo agrega na e Buki Berde di 2015, no ta aparece den Hulandes Standard. Por haña palabranan manera dushi (dushi, dushi), botika (botika kombiná ku botika), ayó (saludo), i eilandsraad (un tipo di konseho munisipal riba e islanan). Anteriormente, na 2005, alrededor di 500 palabra hulandes surinam a aparesé den e lista aki: afingisoep (sòpi di yuka), husselen (scrabble) i Sranan (krioyo surinam). Komo ku Antia no ta eksistí mas i Sürnam, ku Hulandes komo idioma ofisial, a bira miembro asosiá di Union di Idioma Hulandes, e término Hulandes Karibense ta wòrdu usá mas i mas pa e idioma Hulandes riba e islanan i na Sürnam. {{Appendix}} ----- Caribisch-Nederlands is de taalvariant van het Nederlands die gesproken wordt in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Deze variant wijkt op verschillende punten af van het Europees-Nederlands, zowel in uitspraak als in woordkeuze en grammatica. Op de Benedenwindse Eilanden (Aruba, Bonaire, Curaçao) is Papiaments de meest gesproken moedertaal, terwijl op de Bovenwindse Eilanden (Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius) Engels vaker de moedertaal is. ==Verschillen met Europees-Nederlands==: *Uitspraak: Er zijn verschillen in de uitspraak van klinkers en medeklinkers, en de intonatie kan anders zijn. * Woordenschat: Er zijn specifieke woorden en uitdrukkingen die in het Caribisch-Nederlands gebruikt worden, maar niet of minder vaak in Europees-Nederlands. * Grammatica: Er kunnen kleine grammaticale verschillen zijn, bijvoorbeeld in de volgorde van woorden of in het gebruik van bepaalde werkwoordstijden. * Invloed van andere talen: Papiaments: Op de ABC-eilanden heeft het Papiaments een grote invloed op het Nederlands. Veel Caribisch-Nederlandse woorden en uitdrukkingen zijn ontleend aan het Papiaments. Engels: Op de Bovenwindse eilanden heeft het Engels een grotere invloed. Ook hier zijn er invloeden merkbaar in de woordenschat en grammatica. * Onderwijs: In het basisonderwijs op de Benedenwindse eilanden wordt steeds meer onderwijs gegeven in het Papiaments. Het Nederlands wordt vaak als vreemde taal aangeboden. In het middelbaar onderwijs is het Nederlands wel de instructietaal. Op de Bovenwindse eilanden wordt in toenemende mate Engels gebruikt als instructietaal, ook in de Nederlandstalige scholen. * Conclusie: Caribisch-Nederlands is een levendige en diverse taalvariant die zich aanpast aan de lokale context en invloeden van andere talen ondergaat. ------ Hulandes ta un idioma oficial den Caribe Hulandes.<ref>https://taalunie.org/dossiers/22/nederlands-in-het-caribisch-gebied-en-suriname ]</ref> Omdat Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk geen omgangstaal is, maakt het onderwijs daar de omslag van moedertaalonderwijs Nederlands naar een vreemde taal aanpak. Hulandes semper tabata un idioma minoritario. Habladónan di Papiamentu tin bia ta konsiderá e Antianonan di abla Hulandes komo show-off, imitadó di e Hulandesnan. E label ey ta mas fuerte ora hende no ta dispuesto pa papia Papiamento. <ref>Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> Hulandes Antiano ta wòrdu distinguí for di Hulandes Standart pa e aksento. Bakhuis ta agregá ku Antianonan tambe ta agregá palabranan Papiamentu, ta konhugá verbonan Papiamentu na e manera Hulandes, i ta usa zonidonan típiko. Esaki ta conduci na frasenan manera: “Ai no,” “mi tin” “hopi,” “sakeerd” hopi potret pero nan ta “hodidu”! -- nl.wiki:[[:nl:Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden]]Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. Op de Benedenwindse ABC-eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) is de moedertaal vaak Papiaments, en op de Bovenwindse SSS-eilanden (Sint Maarten, Saba en Sint Eustatius) Engels. {{Appendix}} '''Caribisch‑Nederlands''', ook wel bekend als '''Antilliaans Nederlands''', is een in de ABC‑eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) gesproken vorm van het Nederlands, die sterk beïnvloed is door talen zoals Papiamento en Spaans. Het wordt gebruikt door Nederlandssprekenden op de eilanden, en bevat vaak woorden en zinsconstructies uit het Creooltaal Papiamento en regionale varianten. ==Gebruik en kenmerken== Spraak en schrijfwijze van Nederlands op de ABC‑eilanden mengen reguliere Nederlandse zinnen en woordenschat met Papiamentstalige of lokale uitdrukkingen. Voorbeelden hiervan zijn: * “hopi plaka verdienen” (veel geld verdienen) * “kabrieten in de koraal” (geiten op de erf) * “een pastechi eten” (een pasteitje eten) Dergelijke constructies behoren tot typische voorbeelden van Antilliaans Nederlands, waarin Papiamentse woorden (zoals hopi, plaka, pastechi) direct geïntegreerd zijn in het Nederlands. ==Sociolinguïstische context== In de lagen van de bevolking waar Nederlands als thuistaal wordt gesproken — vaak binnen families of in het onderwijs — wordt deze variant beschouwd als “tropisch Nederlands”. Sprekers worden in Nederland soms als dialectisch afwijkend ervaren en kunnen als “makamba” (Nederlander) worden bestempeld, vooral wanneer zij geen Papiamento spreken.<ref name="ntr">Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> De variant is te herkennen aan: *het gebruik van Papiamentse werkwoorden en woorden, *typische accenten, klankkleur en uitspraak, *de toepassing van regionale grammaticale structuren, zoals in: Ai no, ik heb hopi veel foto’s gesakeerd, maar ze zijn hodidu! == Aantal sprekers en taalgebruik == Hoewel het Nederlands in de Caribische delen van het Koninkrijk officieel is, wordt het meestal als tweede of derde taal gebruikt: in het dagelijks leven domineren Papiamento, Spaans en Engels. Op Bonaire is Nederlands moeders­taal voor ongeveer 15 % van de bevolking (2021), Spaans is even frequent; op Sint Eustatius en Saba ligt dat rond 4 % <ref>https://longreads.cbs.nl/the-caribbean-netherlands-in-numbers-2022/what-percentage-of-the-population-speaks-dutch/</ref> ==Identiteit en perceptie== De variëteit speelt een rol in identiteitsconstructie. Nederlandssprekende Antillianen voelen zich soms “niet helemaal thuis” in Nederland of in de Papiamentstalige gemeenschap, juist vanwege de gemengde taalstijl. Taalpuristen waarschuwen tegen het gebruik van Engelse of Spaanse leenwoorden in Papiamento, terwijl anderen juist blij zijn met de talenmix als onderdeel van de lokale identiteit.<ref name="ntr"/> == Vergelijking met andere niet-Europese Nederlandsvarianten == Nederlands wordt ook gesproken in de Caribische special gemeenten (Bonaire, Sint Eustatius, Saba), maar daar zijn andere varianten gangbaar, bijvoorbeeld Virgin Islands Creole Dutch. Die heeft, net als Antilliaans Nederlands, een sterke mix met andere talen.<ref>Welmoed Ventura, https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/gelijkenis-deens-antilliaans-creole-dutch-en-sranantongo/ Gelijkenis Deens-Antilliaans Creole Dutch en Sranantongo]</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Na [[Aruba]]''' e presencia di '''idioma Spaño''' ta significativo. E pais Caribense, cu [[Hulandes]] y [[Papiamentu|Papiamento]] como [[idioma ofisial|idiomanan oficial]], tin un gran cantidad di hablante di [[Spaño]]. Segun e censo di 2000, Spaño ta e di dos idioma mas papia riba e isla, despues di Papiamento. == Hablante di Spaño == Segun datonan di Censo 2010, 13.710 residente di Aruba ta papia Spañó como nan [[Lenga materno|idioma materno]].<ref>{{citeer web|url=https://www.cervantes.es/imagenes/File/espanol_lengua_viva_2019.pdf |titel=El Espanol: una lengua viva. Informe 2019|uitgever=Instituto Cervantes, pag. 9|datum= }}</ref> Na 2017 hablante di Spañó tabata representa 12.6% di e poblacion.<ref>{{citeer boek|nombre=Jesús|apellido={{v|Guanche}}|nombre2=Carmen|apellido2={{v|Corral}}|title=Diccionario etnográfico. Los pueblos del Caribe Insular y de México-Centroamérica|volume=Tomo I|year=2017|editorial=RUTH|isbn=9789590618154|capítulo=Cap. 5}}</ref> Esaki ta relaciona cu e emigrantenan for di paisnan hispano. Segun pais di origen e percentahe tabata, entre otro, 9.1% di [[Colombia]], 4.1% [[Republika Dominikano|Republica Dominicano]], 3.2% [[Venezuela]] i 1.1% [[Peru]].<ref name="cia.gov">{{en}}{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |title=Aruba |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |access-date=}}</ref> Si conta tur esunnan cu por comunica den Spaño, e cantidad total di hablante ta yega aproximadamente 93.500, o sea 85% di e poblacion Arubano. Pero solamente un di cada cinco persona ta uza Spaño como nan unico [[idioma]]. == Spaño den bida publico == No obstante di no ta un idioma oficial, e uso di Spaño ta sirbi metanan practico y ta extende den hopi aspecto di bida publico, reflehando su papel como idioma di contacto, identidad y comunicacion den e contexto multicultural di Aruba. E isla su proximidad cu [[Venezuela]] y [[Colombia]] y e fuerte contactonan religioso, comercial y cultural durante siglonan a contribui pa e uzo continuo na Aruba di Spaño.<ref>{{cite book|author=Ramirez, Catherine|title=La escogencia del idioma Español en el perfil de asignaturas en las escuelas de MAVO de Aruba|year=2016|editorial=[[Universidad de Curazao]]|url=https://www.worldcat.org/es/title/1029733877|location=Willemstad, Curacao}}</ref> Segun [[Johan Hartog|Hartog]] e influencia Spaño ta mas tanto notabel den e variante Arubano di Papiamento cu den e variantenan di Corsou y Boneiro.<ref name="Hartog"/> Den e sistema escolar, Spaño ta un materia obligatorio desde enseñansa basico, cuminsando den e di cinco klas bay dilanti.<ref>{{citeer web|auteur=Organización Panamericana de la Salud|titel=Aruba, perfil de país|url=https://www3.paho.org/hq/dmdocuments/2010/Salud_en_las_Americas_2007-Aruba.pdf|datum=2007 }}</ref><ref>Ministerio di Enseñansa di Aruba. Curriculum y Idioma den Sector Escolar.</ref> Ademas, varios canal di television for di Venezuela ta wordo ricibi sin problema riba e isla, ofreciendo noticia, entretenimento y programacion educativo na Spaño. Hopi radioemisora local ta inclui musica cu canto di [[Latinoamérika|Latino America]] den nan programacion, y den algun caso, ta transmiti programanan na Spaño. Den sector comercial, hopi empleado den tienda, restaurant y servicio publico ta comunica cu clientenan hispano den nan idioma nativo. Ora cu hende yega na un loket, e probabilidad ta halto cu nan por haci pregunta o haya informacion na Spaño. [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia catolico]] cu un comunidad grandi riba e isla ta ofrece misa regular na Spaño. Den algun bario, specialmente caminda comunidadnan hispano ta concentra, por tin borchi informativo cu dos of mas idioma, incluyendo Spaño. == Aspectonan sociolinguistico == Pa hopi residente, particularmente e migrantenan hispano di Colombia, Venezuela y Republica Dominicano, Spaño ta sigui sirbi como idioma principal na cas, den relacionnan familiar y comunidad religioso.<ref>Central Bureau of Statistics Aruba (2017). Migration and Population Report.</ref> Na nivel popular, Spaño ta keda un idioma di preferencia pa comunicacion informal den bario, mercado y luganan publico. Turistanan hispano, cu ta forma un porcion importante di e [[turismo]] entrante, tambe ta contribui na su visibilidad den bida diario Arubano. E [[multilingualismo]] na Aruba ta stimula un nivel halto di dominio pasivo di Spaño: hopi Arubiano por compronde Spaño aunke no ta papi’é activamente. E situacion aki ta refleha un [[diglosia]] dinamico, caminda Spaño ta sirbi mas na nivel informal y comunicativo, mientras cu Hulandes y Papiamento ta predomina den situacionnan formal, educativo y gubernamental. == Influencia di Spaño riba Papiamento den siglo 21 == E idioma oficial Papiamento ta un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu ta nace durante e periodo colonial for di e mescla di Spaño, [[Portugues]], Hulandes, [[Ingles]], [[Frances]] i Arawak. Gran parti (70%) di su vocabulario tin origen Spaño.<ref>[[Ronald Severing|Severing, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden#:~:text=Door%20hun%20geografische%20ligging%20en,eilanden%20genoemd%2C%20is%20het%20Papiaments. ''Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden''], literatuurgeschiedenis.org</ref> E isla di Aruba tabata pa mas cu un siglo parti di Imperio Spaño promé cu el a wordo cede na e Imperio Hulandes na aña [[1636]].<ref name="Hartog">{{cite book|author=[[Johan Hartog|Hartog, Johannes]]|title=Aruba: A Short History|year=2003|publisher=De Wit & Van Dorp Stores}}</ref> Aunke Papiamento ta ser considerá un idioma stabil, hopi [[Arubiano]] ta sinti cu su presencia ta birando menos, particularmente den contactonan cu emigrantenan hispano. Investigacion sociolinguistico a mustra cu e preocupacion no ta basa riba un cambio real, sino riba un “menasa simbolico” cu ta relaciona cu identidad y inclusividad di pertenencia.<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref> Un tema cu ta surgi frecuente den discusionnan publico y escolar ta e supuesta “contaminacion” di Papiamento cu palabra y structuranan Spaño. Algun ciudadano ta boga pa un Papiamento “puro”, afirmando cu influencia stranhero, particularmente di Spaño, por afecta e caracter crioyo di e idioma. E sintimento aki ta bira mas fuerte ora cu migrantenan nobo no ta haci esfuerso pa siña y papia Papiamento, sino ta keda den nan idioma materno.<ref>Carroll, Kevin S. (2010). [https://www.researchgate.net/publication/283245487_Language_maintenance_in_the_Caribbean_Examining_perceptions_of_threat_in_Aruba_and_Puerto_Rico'' Language maintenance in the Caribbean: Perceptions of threat in Aruba and Puerto Rico''], researchgate.net </ref> Estudionan recien, manera esun di Kester y Buijink (2023), a conclui cu aunke hopi Arubiano ta expresá preocupacion riba e futuro di Papiamento, e idioma mes no ta duna señalnan di bay atras.<ref name="Kester"/> Su uzo a keda halto den bida escolar, gobierno y medionan local, y e mes a demostra capacidad pa integra [[neologismo]]nan sin perde su esencia. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=es|oldid =161207719|titulo=Idioma español en Aruba}} {{References}} ;Lista di fuente * Allen, R. (2002). ''The Spanish Caribbean''. Cambridge University Press. }} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Idioma]] ------------- {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] tríphthongos, literalmente: ‘ku tres zonido’ òf ‘ku tres tono’) ta un kombinashon di tres zonido vocal cu ta pronunciá den un solo [[silaba]]. Den un triptongo, e tres vocal òf semivokal ta sigui un tras di otro sin interrupshon, formando un zonido monosilabico. Den [[fonetika]], un triptongo ta resulta di un movimiento kontinuo pero suave di e organonan di artikulashon for di un zonido di vocal pa otro, den un sekuénsia di tres zonido. Na kontraste ku un [[monoftongo]], ku tin un so zonido, òf un [[diptongo]] ku tin dos, un triptongo ta kontené tres zonido vocal den un so silaba. Importante pa nota ku un triptongo no ta meskos ku un sekuénsia disilabico di un diptongo sigui pa un monoftongo, kaminda por tin mas ku un silaba. Por ehempel, den aleman feuer [ˈfɔʏ.ɐ] (‘kandela’), e sekuénsia vocal ta dividí den dos silaba, i no ta un triptongo. Un triptongo tipiko ta forma pa un semivokal, sigui pa un vocal nukleo, i sigui pa un otro semivokal (por ehempel: /i̯/ + /a/ + /u̯/). Por existí tanto triptongonan orál komo nasal. == Ejempelnan == Den [[Papiamento]], triptongonan no ta hopi komun, pero por haña nan den palabra manera: biai (for di biaiha) kaiu (for di kaiu) huai (for di huai) Den [[kastellano]] (spañol), por haña triptongonan den palabra manera: miau Uruguay cambiáis == Referensianan == Martínez Celdrán, Eugenio. Manual de Fonética Española. Ariel Lingüística, 2001. Ladefoged, Peter. A Course in Phonetics. Cengage Learning, 2014. Crystal, David. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Wiley-Blackwell, 2008. -------------------------- Diptongonan komun den Papiamento Diptongo Tipo Ejèmplonan Nota ai Kreshente bai, traishon, baikèl vocal débil (i) tras vocal fuerte ei Kreshente sei, beisbol, trein oi Kreshente boi, koi, sopi ui Kreshente puiro, spruit, fluit ia Dekreshente biaha, rabia, familia vocal débil (i) prome vocal fuerte ie Dekreshente piedra, biento, piedra io Dekreshente nacional, religion ua Dekreshente lengua, francua, guahe ue Dekreshente pueblo, fuerte, muerto uo Dekreshente cuota, suave, actuosa menos komun 🗣️ Nota riba tipo di diptongo: Diptongo kreshente: e vocal débil (i, u) ta antes di vocal fuerte (a, e, o) → zonido ta subi. Diptongo dekreshente: e vocal débil ta despues di vocal fuerte → zonido ta baha. {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E articulacion ta consisti di un transicion suave den e frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta wordo percibi como un zonido continuo den un solo silaba. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. == Diptongo den Papiamento == Den [[Papiamentu|Papiamento]], un diptongo por wordo forma di un di e siguiente combinacionnan: == Vocal debil (i, u) + vocal fuerte (a, e, o) == Ehempel: * i-a → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-a → us'''ua'''l, a-u → bl'''au'''w, * i-e → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-e → f'''ue'''rte, e-u → '''eu'''caristia, * i-o → od'''io''', o-i → b'''oi'''cotia, * u-o → d'''uo''', o-u → bl'''ou'''sa. == Dos vocal debil (i + u, u + i) == Ehempel: * i-u → hud'''iu''', u-i → fl'''ui'''t === Tipo di diptongo === Dependiendo di e direccion di e transicion vocal, un diptongo por ta dividi den: * diptongo creciente → b'''ie'''nto, p'''ue'''blo, rab'''ia''' * diptongo decreciente → '''ai'''re, '''au'''mento, n'''ei'''shi Nota cu ora e zonido '''i''' ta na final di palabra ta skirbi '''ay''', '''ey''', '''oy''', '''uy'''.<ref>E regla aki no ta aplicabel pa e [[Ortografia di papiamentu|ortografia uza na Corsou y Boneiro]].</ref><br> Ehempel: * '''ay'''= cay - bay - caray - gay (homber) * '''ey'''= aworey - p'esey - t'ey - bedey - batrey * '''oy'''= coy - morocoy - haudoy - gogoy * '''uy'''= huy - puy - cuy - spruy {{Appendix}} == Lista di referencia == * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. * Goilo, E.R. (2002). ''Gramática di Papiamento''. De Wit Stores N.V. * [[Sidney Joubert|Joubert, Sidney M.]] (2015). ''Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu''. [[Fundashon pa Planifikashon di Idioma]]. * SIL International (2004). ''Papiamentu Phonology''. Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). ''Ortografía de la lengua española''. Madrid: Espasa Libros. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------- Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E ta consisti di un transicion suave den frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta percibi como un zonido continuo den un silaba unico. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. ==Formashon di diptongonan den Papiamentu== Den Papiamentu, un diptongo por wòrdu formá di un di e sigiente kombinashonnan: Un vocal débil (i, u) + un vocal fuerte (a, e, o) ehempel: baiskel biaha fuerte Dos vocal débil (i + u, u + i) ehempel: fluit hudui riu Tipo di diptongo: kreshente i dekreshente Dependiendo di e direkshon di e transishon vocal, un diptongo por ta: Kreshente (glide → vocal nuklear): ora e vocal débil ta na prinsipio. ehempel: biento pueblo rabia Dekreshente (vocal nuklear → glide): ora e vocal débil ta na fin di e diptongo. ehempel: aire aumento neishi Ortografia den fin di palabra Ora e zonido i ta na fin di palabra komo parti di un diptongo, e ta wòrdu skibí ku y: ay, ey, oy, uy ehempel: ay: cay, bay, caray, gay (hòmber) ey: aworey, p'esey, t'ey, bedey, batrey oy: coy, morocoy, haudoy, gogoy uy: huy, puy, cuy, spruy Un hiato ta un sekuencia di dos vocal ku ta pronunsiá separá, es decir, kada vocal ta forma su mesun silaba. E zonido no ta flòu komo den un diptongo, sino ta parti klaramente den dos unidat silábiko. Un hiato ta forma tipikamente den e sigiente kasonan: Dos vocal fuerte: poeta, maestro, teatro Vocal fuerte + vocal débil acentuá: país, María, baúl Den kaso di hiato, e zonido ta interrumpí, i kada vocal ta tuma su propio énfasis den pronunsiashon. Referencia * Goilo, E.R. (2002). Gramática di Papiamento. De Wit Stores N.V. * Joubert, Sidney M. (2015). Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu. Fundashon pa Planifikashon di Idioma. * SIL International (2004). "Papiamentu Phonology". Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). Ortografía de la lengua española. Madrid: Espasa Libros. * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. --- == Diferencia entre diptongo y hiato den Papiamento == {| class="wikitable" style="text-align:left" width="75%" |- ! Tipo ! Combinacion<br> di vocal ! Ehempel ! Division<br> silabico ! Remarke |- |rowspan="6" style="background:#FFD700|Diptongo|| style="text-align:center" |i + a || biaha || bia-ha ||vocal debil + fuerte, un silaba |- | style="text-align:center" |u + e || fuerte || fuer-te || vocal debil + fuerte |- | style="text-align:center" |i + e || biento || bien-to || diptongo creciente |- | style="text-align:center" |e + i || neishi || nei-shi || diptongo decreciente |- | style="text-align:center" |u + i || hudiu || hu-diu || dos vocal debil, un silaba |- | style="text-align:center" |i + u || riu || riu || un silaba |- | rowspan="3" style="background:#FF9000| Hiato || style="text-align:center" |a + i || caida || ca-i-da || vocal fuerte + debil, dos silaba |- | style="text-align:center" |o + e || poeta || po-e-ta || dos vocal fuerte, dos silaba |- |style="text-align:center" | o + a || oasis || o-a-sis || dos vocal fuerte, dos silaba |- |} [[:Kategoria:Idioma]] Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea y cu no ta inseparabel. Pues e ta consisti di e articulacion di dos vocal, un tras di otro, sin interupcion, produciendo un transicion suave den e frecuencianan di zonido cual ta caracterisa cada un di e dos vocalnan. Fonologicamente, dos vocal cu ta articula di e manera aki ta forma parti di e mesun [[silaba]]. Dependiendo di e tono ta haci distincion entre un diptongo creciente y un diptongo decreciente.<br> Ehempel: ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “cu tres zonido”, òf “cu tres tono”) ta un forma cu ta forma parti di un [[palabra]]. Casi semper e lo ta un [[vocal]] será mas un vocal habrí sigui pa un otro vokal será, formando un “triptongo”. Den [[fonétika|fonetica]], un '''triftongo''' ta un combinacion di vocal monosilabico cu ta encera un movecion rapido pero suave di e articulador di un calidad di vocal pa otro cu ta pasa riba un tersera parti. Miéntras ku vokalnan “puru”, òf monoftongonan, ta wòrdu bisa ku nan tin un posishon di artikuladó di meta, diftongonan tin dos i triftongonan tres. Triptongo no mester wordo confundi cu secuencia disilabico di un [[diptongo]] sigui pa un monoftongo, manera na aleman "feuer" [ˈfɔʏ.ɐ] ‘kandela’, caminda e vocal final ta mas largo cu esnan hañá den triptongo. Triptongo (for di griego : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “ku tres zonido,” òf “ku tres tono”) ta e nòmber duná na e kombinashon di un zonido semivokal , un zonido vokal i un zonido semivokal emití den un solo esfuerso vokal. Triptongo ta wòrdu dividí den oral y nasal. Den un triptongo tres vocal (of semivocal) ta un combinacion di tres zonido vocal hunto, cu ta forma un zonido. ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[linguistica]], '''singular''' ([[latin]]: ''singularis'', cu ta nifica “unico” of “solitario”) ta un termino gramatical cu ta referi na un forma di [[palabra]] cu ta indica un solo hende, cos, obheto, luga of idea. E ta contrasta cu e forma [[plural]], cu ta referi na mas cu un. == Uzo di singular == E singular ta e forma standard di un palabra den e gran mayoria di idioma, sin ningun modificcion special. E cambio ta bin pa palabranan den plural. Mescos den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma singular ta basico, unda un sustantivo ta presenta su mes, sin indica cantidad. E ta sirbi pa nombra un solo entidad.<br> Ehempel: * buki → un buki * mucha → un mucha homber * rosa → un flor * idea. → un solo pensamentu == Relacion cu artikulo y adhetivo == Un sustantivo den singular regularmente ta acompaña pa un articulo singular (manera un, e) y adhetivo cu ta acordá cu género y número.<br> Ehempel: * e rosa dushi * un cas grandi == Cambio pa plural == Pa pone un sustantivo singular den forma [[plural]], Papiamento normalment ta agregá -nan na fin di palabra. Sinembargo, e regla aki tin espeshonalidadnan y depende di ortografia y uso. Ejèmplo: buki → bukinan ros → rosnan idea → ideanan == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Plural''' ([[latin]]: pluralis, ku ta nifiká “di más ku uno”) ta un termino gramatikal ku ta referí na un forma di palabra ku ta indiká más ku un hende, kos, lugá of idea. E ta kontrastá ku e forma [[singular]], ku ta indiká un solo ente. == Uso den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], forma plural ta forma derivá di un sustantivo singular pa indiká ku tin más ku un di esaki. Ehempel: * buki → buki''nan'' * ros → ros''nan'' * muchu → mucha''nan'' == Formacion di plural == Den ortografia di Papiamento, e forma plural generalmente ta forma pa agregá e sufijo -nan na e sustantivo singular. E regla ta aplica pa hende, animal, kos, lugar y tambe idea abstracto. Ehempel: * cas → kasnan * idea → ideanan * persona → personanan == Plural eksplisito y implicito == Papiamento tambe por indiká pluralidad den otro manera, manera pa medio di un palabra ku ta indiká kantidat (manera hopi, tur, algun), aunque e sustantivo keda den forma singular. Pero den uso formal, ta preferibel pa pone e palabra den forma plural. Ejèmplo: hopi hende tur mucha ta contento == Komparashon ku otro idioma == Den otro idioma, manera español of inglés, forma plural por envolví kambio di letra, agregashon di sufijo otro ku -nan, of regla irregular. E forma di plural ku -nan ta un karakterístika partikular di Papiamento. == Referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] '''Silaba''' (na inglés: ''syllable''; na hulandés: ''lettergreep'') ta un unidad ritmico di zonido den un [[palabra]]. Un silaba ta normalmente forma pa un solo [[vocal]] of un combinacion di [[consonante]] y vocal, cu ta wordo pronuncia manera un solo impulso di bos. Den [[linguistica]], e analisis di e silaba ta un aspecto esencial den [[fonologia]], [[ortografia]], y e forma di rima den [[poesia]]. E structura di silaba por varia segun idioma, pero tur idioma tin algun forma di silaba den su sistema linguistico. Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], silabacion ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra.<br> Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do == Structura di silaba == E structura general di un sílaba ta consisti di tres segmento agrupa den dos componente: * ''Onset'': Un consonante of grupo di consonante, obligatorio den algun idioma, opshonal of hasta restringi den otronan * ''Rima'': ta consisti di un: ** ''nucleo'': e vocal principal di e silaba (obligatorio) ** ''coda'': e consonante of grupo di consonantenan despues di e vocal (opshonal) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. * Bo: onset = "b", nucleo = "o" * Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * [[Jossy Mansur|Mansur, Jossy M.]] (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (di 7 edicion). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] Núkleo (ν): Un konsonante vokal òf silábiko, obligatorio den mayoria idioma Coda (κ): Un konsonante òf grupo di konsonante, opshonal den algun idioma, altamente restringí òf prohibí den otronan Un silaba por consisti di tres parti principal: * '''Onset''': e consonante of consonantenan na comienso (optativo) * '''Nucleo''': e vocal principal di e silaba (obligatorio) * '''Coda''': e consonante of consonantenan despues di e vocal (optativo) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. — Bo: onset = "b", nucleo = "o" — Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda [[:Kategoria:Linguistica]] Silabacion den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma di e silabanan ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra. Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do -------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[fonétika|fonetica]], '''consonante''' (na [[Ingles]]: ''consonant''; na [[Hulandes]]: ''medeklinker'') ta un [[zonido]] di bos, forma pa un coriente di aire cu ta topa cu un of otro obstaculo, sea parcial of total, den e tracto vocal (boca y garganta). E ta un di e dos tipo principal di zonidonan di bos, e otro ta e [[vocal]]. Contrario na un [[vocal]], un consonante ta rekeri un tipo di tapamento, estorbo, of contacto den boka, como na nivel di e labionan, e lenga, of e dente, pa forma zonido. E palabra “consonante” ta bini di [[Latin]] ''consonans'', cu ta nifica “zonido cu ta zona hunto” (''con'' = hunto, ''sonare'' = zona). Tradicionalmente, consonantenan ta wordo considera zonido cu no por existi sin un vocal acerca. == Aplicacion == === Papiamento === Den e idioma [[Papiamentu|Papiamento]], por haña varios consonante den uso diario. E cantidad di consonante por varia segun e dialecto, pero generalmente e siguiente letternan ta representa consonante den e alfabet: '''B, C, D, F, G, H, J, K, L, M, N, P, R, S, T, V, W, Y, Z''' E letter '''Q''' casi no ta wordo uza; generalmente e ta wordo substitui/suplantá pa 'K'. E letter '''X''' ta usa solamente den palabra stranhero. Tur palabra den Papiamento ta contene un of mas consonante, cu ta forma [[silaba]]nan hunto cu e vocalnan. {| class="wikitable" width="65%" ! colspan=2 | Vocal || Balor na Papiamento<br> {{ABW|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel || Balor na Papiamentu<br> {{CUW|bandera}}/{{BON|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel |- | colspan=2 | b || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ala, ca'''b'''a || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ibu, fa'''b'''or |- | rowspan=2 | c || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}} || style="text-align:center" | /s/ || mere'''c'''e, ha'''c'''i || style="text-align:center" | /s/ || '''C'''ecilia |- | elsewhere || {{IPA|/k/}} || '''c'''aminda, '''c'''la || style="text-align:center" | /k/ || '''C'''aracas |- | colspan=2 | ch{{ref|dig|b}} || {{IPA|/tʃ/}} || '''ch'''ikito || style="text-align:center" | /tʃ/ || '''ch'''api |- | colspan=2 | d || style="text-align:center" | /d/ || '''d'''ocumento, '''d'''al || style="text-align:center" |/d/ || '''d'''uru, '''d'''ede |- | colspan=2 | dj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/dʒ/}} || '''dj'''aca || style="text-align:center" | /dʒ/ || '''dj'''ente || |- | colspan=2 | f || style="text-align:center" | /f/ || '''f'''ama || {{IPA|/f/}} || '''f'''òrki || |- | rowspan=2 | g || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}}, final || style="text-align:center" | /x/ || '''g'''esto, ma'''g''' || style="text-align:center" | /x/ || mar'''g'''en, brù'''g''' || |- | before unstressed {{angbr|e}}, elsewhere || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''arganta, san'''g'''er || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''osa, man'''g'''el || |- | colspan=2 | h || {{IPA|/h/}} || '''h'''asta, '''h'''abilidad || {{IPA|/h/}} || '''h'''ari, '''h'''eru || |- | colspan=2 | j{{ref|loan|a}} || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''j'''ong, '''j'''as<br>'''J'''uan || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''J'''an Thiel<br>'''J'''ulia || Some places still maintain their old spelling, e.g. Salinja. Here the {{angbr|nj}} is pronounced {{IPA|/ɲ/}}. |- | colspan=2 | k || {{IPA|/k/}} || '''k'''ishiki, '''k'''ere || {{IPA|/k/}} || '''k'''enta, se'''k'''reto || |- | colspan=2 | l || {{IPA|/l/}} || '''l'''ista, '''l'''aba || {{IPA|/l/}} || '''l'''esa, k'''l'''a || |- | colspan=2 | m || {{IPA|/m/}} || '''m'''ucha, pre'''m'''io || {{IPA|/m/}} || '''m'''an, la'''m'''pi || |- | rowspan=2 | n || before {{angbr|co}}, {{angbr|cu}}, {{angbr|g}}, {{angbr|k}},<br>final except after stressed vowel || {{IPA|/ŋ/}} || ma'''n'''go, pa'''n''' || {{IPA|/ŋ/}} || a'''n'''ker, bo'''n''' || In Papiamento, {{angbr|c}} followed by {{angbr|o}} or {{angbr|u}} would be pronounced as a {{IPA|/k/}} (see below), thus having the same effect on the {{angbr|n}} as {{angbr|k}} would. |- | elsewhere || {{IPA|/n/}} || '''n'''atural, te'''n'''e, algu'''n''' || {{IPA|/n/}} || '''n'''echi, he'''n'''de, tempra'''n''' || |- | colspan=2 | ñ || {{IPA|/ɲ/}} || a'''ñ'''a, so'''ñ'''o || {{IPA|/ɲ/}} || ba'''ñ'''a, '''ñ'''apa || |- | colspan=2 | p || {{IPA|/p/}} || '''p'''ipa, ado'''p'''ta || {{IPA|/p/}} || '''p'''alu, sa'''p'''u || |- | colspan=2 | q{{ref|loan|a}} || {{IPA|/k/}} || '''q'''uesillo || {{IPA|/k/}} || '''Q'''uebec || |- | colspan=2 | r || {{IPA|/r/}} || te'''r'''a, '''r'''osa || {{IPA|/r/}} || ba'''r'''ba, pode'''r''' || |- | colspan=2 | s || {{IPA|/s/}} || '''s'''aya, '''s'''ucu || {{IPA|/s/}} || kru'''s''', pa'''s'''a || In Papiamento, the {{angbr|s}} has a {{IPA|/ʃ/}} sound in words ending in -sion. In Papiamentu, it is written as -shon. |- | colspan=2 | sc || {{IPA|/s/}} || adole'''sc'''ente, pi'''sc'''ina || || || |- | colspan=2 | sh{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''imis || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''ete || |- | colspan=2 | t || {{IPA|/t/}} || '''t'''in, '''t'''ata || {{IPA|/t/}} || '''t'''rapi, ri'''t'''mo || |- | colspan=2 | v || {{IPA|/b/}}<br>{{IPA|/v/}} || '''v'''iuda<br>di'''v'''orcio || {{IPA|/v/}} || '''v'''erbo, '''v'''itamina || |- | colspan=2 | w || {{IPA|/w/}} || '''w'''ega || {{IPA|/w/}} || '''w'''owo || |- | colspan=2 | x{{ref|loan|a}} || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || e'''x'''amen, cone'''x'''ion, refle'''x'''ion || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || || |- | colspan=2 | y || {{IPA|/j/}} || '''y'''ama, ha'''y'''a || {{IPA|/j/}} || '''y'''uda, ka'''y'''ente || |- | colspan=2 | z || {{IPA|/z/}} || '''z'''ona || {{IPA|/z/}} || '''z'''eta || In Papiamento, the {{angbr|z}} has a {{IPA|/s/}} sound in words ending in -eza, -anza or with a {{angbr|z}}. In Papiamentu, they are written as -esa and -ansa. |- | colspan=2 | zj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''eito || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''ar || | colspan=2 | ù || || || style="text-align:center" |/ʏ/ || b'''ù'''s, y'''ù'''frou |- | colspan=2 | ü || || ||style="text-align:center" | /y/ || h'''ü'''r |- |} == List di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (7th ed.). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Sustantivo''' (na [[Ingles]]: ''noun''; na [[Hulandes]]: ''zelfstandig naamwoord'') ta un tipo di [[palabra]] den gramatica cu ta sirbi pa nombra hende, luga, cos, idea, of otro ser, sea concreto of abstracto. E palabra “sustantivo” mes ta bini di [[Latin]] substantia, ku ta nifiká “substancia” of “loke ta di esencia”. == Rol den frase == Den un frase, un sustantivo ta generalmente e sujeto of e objeto di un verbo. E ta e elemento ku e verbo ta referí na dje, i regularmente ta precedí of sigui pa un [[artikulo]] (manera “un”, “e”, “esey”) of un [[adhetivo]]. == Clase di sustantivo == Sustantivonan por wordo dividí den varios kategoria: '''Sustantivo komun''': nombra hende, kos of lugá den manera general, por ehèmpel: mùsiko, buki, isla. '''Sustantivo propio''': nombra spesífiko pa hende, lugá of entidad, i ta skibí ku mayuscula, manera: Maria, Aruba, Google. '''Sustantivo konkretu''': nombra kos ku por wordo mira of tuma, manera: mesa, silla, barco. '''Sustantivo abstrakto''': ta referí na idea, sentimiento of estado, manera: amistat, libertat, konsenshi. == Género y número == Tur sustantivo den Papiamento tin un [[género gramatikal]]: ta òf masculino òf femenino. E género ta influenshá e forma di artikulo y adhetivo ku ta akompañ'é (por ehèmpel: e homber vs e muher). Tambe, sustantivonan por ta den forma [[singular]] (un solo) of [[plural]] (más ku un), manera: buki / bukinan, muchanan / mucha. == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. * Trupia, Sandro (1995). ''Linguistica generale e grammatica''. Zanichelli. [[:Kategoria:Gramatika]] [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------- {{Databox}} '''Kontakto di idioma''' en.wiki:Contacto di idioma ta sosodé ora ku papiadónan di dos òf mas idioma òf variedat ta interkambiá ku i influensiá otro. E estudio di kontakto di idioma ta wòrdu yamá lingwístika di kontakto. Kontakto di idioma por sosodé na fronteranan di idioma,[1] entre idiomanan di adstrato, òf komo resultado di migrashon, ku un idioma intrusivo ku ta fungi komo sea un superstrato òf un substrato. Ora ku papiadónan di diferente idioma ta interkambiá estrechamente, ta tipiko pa nan idiomanan influensiá otro. Kontakto intensivo di idioma por resultá den konvergensia òf releksifikashon di idioma. Den algun kaso un idioma di kontakto nobo por wòrdu kreá komo resultado di e influensia, manera un idioma pidgin, krioyo òf miksto. Den hopi otro kaso, kontakto entre hablantenan ta sosodé ku efektonan duradero na eskala mas chikí riba e idioma; esakinan por inkluí e prestamo di palabranan di prestamo, kalku, òf otro tipo di material lingwístiko. Multilingwismo tabata komun durante gran parti di historia humano, i awendia mayoria hende na mundu ta multilingual.[2] Hablantenan multilingual por partisipá den kambio di kódigo, e uso di vários idioma den un solo kombersashon. Métodonan for di sosiolingwístika[3] (e estudio di uso di idioma den sosiedat), for di lingwístika di korpus i for di lingwístika formal ta wòrdu usá den e estudio di kontakto di idioma. ---------- [https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250524.pdf Celebra ta de vez en cuando, trabao ta continuo], Bon Dia Aruba, Rubrica Asina bon Nos Papiamento ta? (24 di mei 2025) Como medio di comunicacion nos posicion ta diferente, ya cu nos ta para meymey di e desaroyo di nos idioma a base diario. Esey ta duna un obligacion extra, pasobra loke nos ta publica ta pasa bao wowo di miles di lector diariamente. Mihor nos percura anto pa skirbi di tal forma cu nos ta respeta loke tin, pero di otro banda ta mira lo valioso di e entrada continuo di palabra nobo den nos idioma y usa nan di forma apropia.Den e casi cuatro aña di existencia di e column aki, nos a toca un sinfin di tema, semper di forma critico, sin ofende ningun hende. Na ocasion di e promer aniversario, na augustus 2022, nos a publica un lista di e topiconan cu nos ta trata den e aña ey, di forma critico. Esakinan ta duna un bon impresion di e amplitud di e temanan y a la vez ta mustra cu ainda tur ta relevante. Un resumen: * Aki, akinan, akinanan... tocante uso innecesario y excesivo di ‘nan’ * Uso innecesario y excesivo di ‘wordo’ o ‘ser’ * Paso o pasobra? Papia y skirbi ta dos cos diferente * Atende cu... o atende? Atende un asunto cu un persona; no atende cu un asunto * ‘Encuanto di’ y ‘tocante di’, tambe ‘durante di’: uso incorecto y innecesario di e palabra ‘di’ Contra? O Contra di...? * Uso corecto di ‘na’ den diferente contexto; ki ora ‘den’ y ki ora ‘na’? * Palabra modifica incorectamente: ‘nombracion’, ‘comportacion’, ‘cargacion’ (nombramento; comportamento; cargamento) * Parha o pahra...? Un palabra modifica recientemente * Tabatin o tabata tin...? Kico ta corecto? * Gobernado o Gobernador... Ta usa e ‘r’ si of no? * Diferencia entre idioma papia y skirbi * Agradable o agradabel...? Tocante origen Portugues/Spaño di e variantenan Directiva o ‘Hunta di Directiva’ Con pa adopta termino corectamente * Ki ora un palabra ta bira ‘Papiamento’...? * E proceso di adopcion y adaptacion Reforza, enforsa, reenforsa...? Palabra adopta di diferente fuente, reemplazando palabra existente caba “Esey no tin di haber cu…?” Corecto, of no? Origen di e expresion Compromiso, compromis, compromise...? Mesun palabra, adopta di diferente banda * Di dje, den dje, di unda e ‘dje’ ta bin...? * Doble negacion: ki ora si y ki ora no? * Uso di distincion di genero masculino/femenino * Ortografia uniforme un reto...? Variedad di ortografia cu medionan ta haya di tur banda * Terminonan opuesto: ‘progresivo’ o ‘progresista’; ‘conservativo’ o ‘conservador’? * Entre ‘advertencia’ y ‘advertentie’; uso corecto of no? Curasha o encurasha...? Reforza o reenforza...? Uso corecto of no?Pret of leuk...? Eigenlijk of...? Influencia di Hulandes den Papiamento Pa of Pa...? Para o por...? Voor of door...? Origen di nos ‘pa’ * E la bay o el a bay? Kico ta corecto? * Tocante eror gramatical cu casi no ta ripara... ‘Loke ta’ o ‘loke cu ta’? * Paris o Parijs? Londen, London o Londres? Variedad den nomber geografico...Nacionnan Uni o United Nations; IMF o FMI...? Cual idioma tin preferencia...? * Entre desaroyo liber y formalisacion di idioma: ki rumbo pa tuma? Papiamento manera papia..., o skirbi? * Tocante uso di ‘es’, ‘esnan’, ‘esunnan’...‘Cune’ o ‘cu nan’: * Tocante erornan cu no ta detecta facilmente...Papiamento ta rico na diferente tipo di vocal; a traves di influencia diverso * Algo mas di nos herencia Portugues; un exploracion den nos vocabulario. Nota: si bo ta desea pa nos trata un tema specifico atrobe, o mas amplio, laga nos sa via reaccion riba Facebook, o un mail na bondia.aruba@gmail.com --------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Educacion Profesional Intermedio''' (EPI) ta enseñansa riba nivel MBO (''Middelbaar Beroepsonderwijs'') na [[Aruba]]. E ta encera ... Colegio EPI ta e unico instituto di enseñansa riba nivel MBO na Aruba., situa den Venusstraat 3 na Oranjestad?? == Colegio EPI == A funda Colegio EPI riba prome di augustus 1997. Ta ofrece educacion na nivel 3, 4 y 5 consistiendo di e unidadnan; Salubridad & Servicio, Economia, Hospitalidad y Turismo y Ciencia & Tecnologia.<ref>[https://24ora.com/na-colegio-epi-partido-futuro-a-gana-eleccion-cu-nuebe-asiento/ Na Colegio EPI partido FUTURO a gana eleccion cu nuebe asiento], 24ora.com (2 di december 2024 </ref> Na aña 2022 Colegio EPI a introduci ocho estudio nobo. Na tur por scoge entre 13 diferente estudio, manera: Allround medewerker Information Technology Systems and Devices, Expert Information Technology Systems and Devices, Elektrotechniek, Allround Assistant Business Services, Business Administration & Control Specialist, Certified Cook, Associate of Applied Science in Culinary Arts, Zelfstanding Medewerker Travel & Hospitality, Leidinggevende Travel & Hospitality, Associate Of Science Degree in Hotel and Restaurant Management, Verpleegkundige, Verzorgende y Social Pedagogische Medewerker. Colegio EPI ta conta cu mas di 2000 studiante y mas cu 74% di nan ta logra termina nan estudio cu exito. [[:Category:Enseñansa]] [[:Category:Aruba|Enseñansa]] ---------------------------- == Arte di Palabra == '''Arte di Palabra''' ta un competensia literario ku partisipashon di hoben di Aruba, Boneiru i Korsou. (zie nl.wiki) Meta di e evento ta pa promove amor pa cultura di idioma Papiamento y aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y e desaroyo di dominio di idioma. == Historia == E evento di Arte di Palabra ta existi for di aña 2000 i a cuminsa na Korsou. Ange Jessurun, consulente di Papiamento e tempo ey, a krea e evento pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y [[haiku]]. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. == Publikashon == *Pòtpurí Arte di Palabra 2009, kolekshon di e miho obranan propio 2000-2008 *Pòtpurí Arte di Palabra 2014, bundel van de beste eigen werken 2009-2013 *Pòtpurí Arte di Palabra 2019, bundel van de beste eigen werken 2014-2018<ref>{{citeer boek|url=https://data.swpportal.com/upload/books/files/pdf.php?hash=f612ef13d53ec151f70f21767b8546f4&filename=potpuri-arte-di-palabra-2019_inkijkexemplaar.pdf|taal=pap|werk=Arte di Palabra|titel=Pòtpurí Arte di Palabra 2019|datum=|bezochtdatum=10 september 2019}}</ref> nl.wiki:Arte di Palabra ta un kompetensia den Papiamentu pa hóbennan den enseñansa sekundario na Aruba, Bonaire i Kòrsou. Nacemento For di aña skolar 1998-1999 "Papiaments" a bira un asignatura obligatorio den enseñansa sekundario na Kòrsou. E dato aki a duna e impulso pa e inicio di Arte di Palabra, cu na aña 2000 a tuma luga pa prome biaha na Curaçao. For di aña 2006 ta organisá kareda na Bonaire i for di aña 2009 tambe na Aruba. Arte di Palabra ta tuma lugá tur aña i su meta ta pa desaroyá talento literario hóben i literatura pa mucha papiamentu dor di recitashon di poema i konta storia. E kompetensia tin tres kategoria di presentashon: poesia, haiku i relato kòrtiku. Kada kategoria ta dividi den dos grupo: klasnan di skol 1-2 i klasnan di skol 3-6. Den klasnan 1 i 2 ta trata di poemas i storianan eksistente i den klasnan mas haltu ta trata di obranan original (propio). E evaluashon ta distinguí entre trabou propio i trabou eksistente. E finalistanan for di e rondonan di klasifikashon na Aruba, Bonaire i Kòrsou lo kompetí ku otro den e ronde final.[1] 1] E final di Arte di Palabra ta pasa pa tur isla i ta dirigí dor di e Stichting Arte di Palabra ku sosten di Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch gebied. E final ta generalmente konektá ku e entrega di e premionan di Tapushi Literario na honor di e ikonanan kultural na Aruba, Bonaire i Kòrsou. {{Appendix}} NOTES DIA 29 di juli 2021 a tuma lugar na Aruba, na Cas di Cultura, final di e competencia literario Arte di Palabra, cu participacion di hoben di Aruba, Boneiro y Corsou.<ref>https://www.awemainta.com/newspapers/AM210810/offline/download.pdf Arte di Palabra un celebracion na, di y pa Papiamento di kita sombre], Awemainta, 10 ougustus 2021. Rekupera ougustus 2021</ref> Fundacion Lanta Papiamento (FLP) tabata presente y a keda encanta, un biaha mas. Tabata un fiesta di berdad cu a pone enfoke riba Papiamento su rikesa y bunitesa cultural y riba e creatividad y dominio di idioma Papiamento di nos hobennan. E anochi tabata cuadra exactamente cu e meta di e evento cultural aki: Promove amor pa cultura di nos idioma Papiamento. Enrikece nos idioma cu creatividad di nos hubentud. Den sala tabata reina un entusiasmo y alegria y e hobennan a mustra aprecio pa cada un di e participantenan. Tur participante tabata haya un ovacion cu hasta pitamento cu ‘vuvuzela’. UNION t’e palabra cu ta caracterisa e evento aki, union cultural y social entre Aruba, Corsou y Boneiro. Arte di Palabra den tur sentido di palabra ta un celebracion di Papiamento, e idioma unificado di e islanan aki. Masha pabien n’e hobennan participante, na nan docentenan y n’e organisadornan! ===Historia cortico=== Arte di Palabra ta existi for di aña 2000. Señora Ange Jessurun kende tabata consulente di Papiamento e tempo ey, a cuminsa cu e evento aki na Corsou, pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y haiku. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch Gebied ta yuda den financiamento di biahe y estadia. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. Y importante pa menciona, t’e publicacionnan cu Arte di Palabra a produci caba: Pòtpurí Arte di Palabra 2009, cu e mihor obranan di 2000-2008: Pòtpurí Arte di Palabra 2014, cu e mihor obranan di 2009-2013: Pòtpurí Arte di Palabra 2019, cu e miho obranan di 2014-2018. Por bisa cu e coleccionnan aki ta bon material literario pa cualkier lesado y bon material cu por uza den scol. {{Appendix}} Arte di Palabra ta aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y ta masha importante den desaroyo di dominio di idioma. ---------------- '''Modern Hebrew''' ({{lang-he|עברית חדשה}}, ''ʿivrít ḥadašá[h]'', {{IPA-he|ivˈʁit χadaˈʃa|}}, ''[[Literal translation|lit]].'' "Modern Hebrew" or "New Hebrew"), also known as '''Israeli Hebrew''' and generally referred to by speakers simply as '''Hebrew''' ({{lang|he|עברית|}} {{transliteration|he|Ivrit}}), is the form of the [[Hebrew language]] that was [[Revival of the Hebrew language|revived as a spoken language]] in the late 19th and 20th centuries, and the standard form of Hebrew spoken today. It is the official language of the [[State of Israel]]. Among [[Canaanite languages]], Modern Hebrew is the only one spoken today.<ref>{{cite book |author1=Huehnergard, John |url=https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |title=The Semitic Languages |author2=Pat-El, Na'ama |publisher=Routledge |year=2019 |isbn=9780429655388 |page=571 |access-date=2021-02-18 |archive-date=2023-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230701134731/https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |url-status=live }}</ref> ----------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Flag of the Governor of Curaçao.svg|thumb|300px|Bandera di Gobernador di Kòrsou]] '''Gobernador di Korsou''' ta e representante di e monarka [[Hulanda|hulandes]] (hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]]) na [[Kòrsou]]. A instituí e posishon dia [[10 di òktober]] [[2010]] ku Korsou su status komo pais outónomo denter di [[Reino Hulandes]]. Riba nominashon di e mandatario hulandes pa relashonnan di Reino, e monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un término di seis aña; esaki por wòrdu prolonga te maximalmente 12 aña. E gobernador ta dispone di un sekretariado, e gabinete di gobernador, i ta wòrdu asesorá pa e Konseho di Konsulta, konsistiendo di minimo sinku miembro, apuntá pa e gobernador. E '''Gobernador di Aruba''' ta e representante di e hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]] na [[Aruba]]; esaki ta conforme stipulacion den [[Constitucion di Aruba]] (''Staatsregeling van Aruba'').<ref>Articulo II.1 Staatsregeling van Aruba (AB 1987 nr. GT 1)</ref> E posicion a keda institui desde prome di januari 1986 ora Aruba a haya su status como [[Status aparte di Aruba|pais autonomo dentro di Reino Hulandes]]. E monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un termino di seis aña; esaki por wordo prolonga te maximalmente 12 aña. == Facultadnan di gobernador == Facultadnan di e Gobernador di Aruba ta subdividi den e facultadnan asigna na su persona mediante [[ley]] como organo di e Reino y como organo di e pais Aruba. De gouverneur heeft twee taken: hij vertegenwoordigt en verdedigt de algemene belangen van het Rijk en is hoofd van de regering van Curaçao. Hij is tevens vertegenwoordiger op Curaçao van het staatshoofd van het Koninkrijk. Als hoofd van de landsregering is de gouverneur onschendbaar.<ref>Bij ambtsmisdrijven moet hij echter terechtstaan bij de [[Hoge Raad der Nederlanden]]. Bij overige misdrijven kan per Koninklijk Bevel of door de Tweede Kamer vervolging worden bevolen bij de bevoegde rechter in Den Haag.</ref> De gouverneur oefent de uitvoerende macht uit met als verantwoordelijken de ministers, die verantwoording moeten afleggen aan de [[Staten van Curaçao]]. De gouverneur heeft geen politieke verantwoordelijkheden en maakt geen onderdeel uit van het kabinet. Tijdens de formatie speelt de gouverneur een rol bij het aanwijzen van de formateur. In 2012 leidde dit tot onrust, toen gouverneur Goedgedrag tegen de zin van de zittende (demissionaire) ministers, maar op verzoek van de meerderheid van de Staten, een formateur aanwees om een waarnemend kabinet te vormen. De gouverneur wordt door het staatshoofd aangewezen voor een periode van zes jaar op voordracht van de bewindspersoon voor koninkrijksrelaties van het Koninkrijk (en tegelijk van het land Nederland). Deze periode kan worden verlengd tot maximaal één termijn. De gouverneur wordt bijgestaan door zijn secretariaat, het kabinet van de gouverneur, en wordt geadviseerd door de Raad van Advies, bestaande uit ten minste 5 leden, aangewezen door de gouverneur. == Lista == Op 10 oktober 2010 werd Curaçao een land binnen het [[Koninkrijk der Nederlanden]]. Voor deze datum vertegenwoordigde de [[Lijst van gouverneurs van de Nederlandse Antillen (1954-2010)|gouverneur van de Nederlandse Antillen]] onder meer Curaçao. E promé gobernador di Kòrsou tabata [[Frits Goedgedrag]], kende tambe tabata e último [[gobernador di Antia Hulandes (1954-2010)|gobernador di Antia Hulandes]] prome ku esaki a wordu disolbi dia [[10 di òktober]] [[2010]].<ref>RNW.nl - [https://web.archive.org/web/20110120003916/http://www.rnw.nl/caribiana/article/gouverneurs-voor-curacao-en-sint-maarten Gouverneurs voor Curaçao en Sint Maarten]</ref> {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !! Nòmber !! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | | 2010 - 2012 | [[Frits Goedgedrag]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2012 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | (interino) |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Lucille George-Wout-crop.jpg|95px]] | 2013 - presente | [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> | 4 di novèmber 2013 |} {| class="wikitable" ! Van ! Tot ! Nomber ! Bijzonderheden |- | 10 oktober 2010 || novèmber 2012 || [[Frits Goedgedrag]] || |- | november 2012 || novèmber 2013 || [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] || interino |- | november 2013 || presente || [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> || |} == Lista di gobernador interino == Bij koninklijk besluit kunnen een of meerdere waarnemend gouverneurs worden benoemd die de gouverneur vervangen bij ziekte of afwezigheid of hem vervangen na zijn ontslag of overlijden. {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !![[Gobernador interino]]!! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2010 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | | 2013 - 2019 | [[Nolda Römer-Kenepa]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Michèle Russel-Capriles.jpg|95px]] | 2019 - presente | [[Michèle Russel-Capriles]] | 1 di yüni 2019 |} * 10 oktober 2010 - [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] * 1 juni 2013 - [[Nolda Römer-Kenepa]] * 1 juni 2019 - [[Michèle Russel-Capriles]]<ref>{{cite news|url=https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|werk=Curaçao.nu|titel=RMR benoemt Russel-Capriles tot waarnemend gouverneur van Curaçao|datum=17 mei 2019|bezochtdatum=8 juni 2019|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190608092330/https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|archiefdatum=2019-06-08}}</ref> {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] [[:Category:Organonan Gubernamental]] --------- {{Databox}} ==Idiomanan na Aruba == Aruba ta un sociedad sumamente multilingual caminda mayoria di e habitantenan ta domina mas cu un idioma. Hopi [[Arubiano]] ta capas di combersa den por lo menos tres di e siguiente idiomanan: Papiamento, Hulandes, [[Ingles]] y [[Spaño]] y ta cambia comodamente entre dos of mas di e idiomanan aki den bida diario, haciendo e isla un di e teritorionan linguisticamente mas diverso den Caribe. E [[pais insular]] tin dos [[idioma ofisial|idioma oficial]], cu ta [[Papiamentu|Papiamento]] y [[Hulandes]]. E sistema di enseñansa local ta rekerí pa studiantenan siña Ingles y Spaño desde scol basico. Otro idiomanan, manera [[Portugues]], [[Chines mandarin|Chines]], [[Idioma Krioyo Haitiano|Crioyo Haitiano]] y hopi otro, tambe ta wordo papia den comunidadnan minoritario riba e isla. Segun estimacion na 2010 e gruponan etnico mas grandi tabata: Hulandes 78.7%, [[Colombia]]no 6.6%, [[Venezuela|Venezolano]] 5.5%, [[Republika Dominikano|Dominicano]] 2.8% y [[Haiti]]ano 1.3%.<ref name=":0">{{en}}{{Citeer web |titel=Aruba |datum=2025-03-25 |werk=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |bezochtdatum=2025-07-28 |uitgever=Central Intelligence Agency}}</ref>, Tur e cuater idioma, Papiamento, Hulandes, Ingles y Spaño, cu ta wordo uza como idioma principal of idioma primario bou di e poblacion Arubano a mira cambio den e periodo di 1980 te 2010 (idioma principal ta expresa den tabel como % di e total).<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref>: {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! Idioma principal!! 1980<br>% || 1990<br>% || 2000<br>%!! 2010<br>% || Trend |- | [[Papiamentu|Papiamento]] || &nbsp;&nbsp;80.1 || &nbsp;76.6 || &nbsp;&nbsp;69.4 || &nbsp;&nbsp;68.3 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- | [[Spaño]] || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;7.4 || &nbsp;&nbsp;13.2 || &nbsp;&nbsp;13.5 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{increase}} |- | [[Hulandes]]|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;5.0 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;5.4 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.0 ||&nbsp;&nbsp;{{steady}} |- | [[Ingles]] || &nbsp;&nbsp;10.6 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.9 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.1|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7.0 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- |} == Idiomanan oficial == === Papiamento === {{wak articulo|Articulo principal: [[Papiamento na Aruba]]}} Segun Gobierno di Aruba, e [[lenga materno|idioma materno]] y idioma primario di casi tur Arubiano ta Papiamento,<ref>{{en}}{{Cite web |title=Language |url=http://www.aruba.com/ExploreAruba/Culture/language.aspx |url-status= |archive-url=https://web.archive.org/web/20110809190231/http://www.aruba.com/explorearuba/culture/language.aspx |archive-date=2011-08-09 |access-date= |website=aruba.com}}</ref> un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu su raiz te na [[siglo 16|siglo diesseis]]. Sinembargo, Papiamento no tabata papia extensamente na Aruba te den siglo 18 y 19, ora cu e idioma a bira mas presente den material riba e isla, particularmente den e bukinan di scol Catolico Romano. Papiamento ta un idioma mescla cu ta combina elementonan for di [[Portugues]], Spaño, Hulandes y tambe algun rasgo di idiomanan Africano y Arawak.<ref name=":0"/> Su evolucion a tuma luga na Corsou durante siglo 16 ora cu e Africanonan sclabisa y e sclabisanan Spaño a desaroya un medio comun pa por comunica entre nan mes. Desde mei 2003, Papiamento ta e di dos idioma oficial riba Aruba, hunto cu Hulandes<ref>[https://www.gobierno.aw/1311-kunst-wetenschappen-en-taal Landsverordening officiële talen], Gobierno di Aruba</ref>, y e ta ser considera como un marcador esencial di identidad nacional. Den area di enseñansa, Papiamento no tabata ricibi masha atencion na Aruba te na 1995. E idioma a wordo inclui oficialmente den e curiculo escolar na 1998 y 1999. Desde e tempo ey, e isla a brasa su idioma nativo. Awendia, bijbel, diccionario y cuentanan di hada skirbi den e idioma ta facilmente disponibel riba e isla. === Hulandes === Pa decadanan Hulandes ta un di e idiomanan oficial di e isla ya cu e isla ta un parti contituyente di [[Reino Hulandes]]. Apesar di su status oficial, e ta incomun como un prome idioma papia. Un estudio di Croes (2015) entre estudiantenan a revela cu, apesar di e uzo amplio di Hulandes como idioma di instruccion, e idioma practicamente no tin funcion comunicativo pafor di les.<ref name=":1">{{citeer web|url=https://studenttheses.uu.nl/bitstream/handle/20.500.12932/42633/The%2520Current%2520Context%2520of%2520the%2520Language%2520of%2520Instruction%2520in%2520Aruban%2520Education%2520-%2520Master%2520Thesis%2520-%2520Kristi%2520Lo-Fo-Sang.pdf?sequence=1|titel= The Current Context of the Language of Instruction in Aruban Education Towards a more inclusive Multilingual Education|auteur=Kristi Lo-Fo-Sang|datum=2022|uitgever=Universidad Utrecht}}</ref> Banda di enseñansa, e uzo di Hulandes ta principalmente den asuntonan huridico y di gobernacion.<ref>{{Cite web |title=About Us |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |access-date=2014-05-20 |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |archive-date=2014-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean}}</ref> == Otro idiomanan comun == === Ingles === Aruba a reconoce Ingles como un idioma internacional, y a exigi pa muchanan siña Ingles for di klas 4 di scol basico. Uzo di Ingles riba e isla ta data for di cuminsamento di [[siglo 19|siglo diesnuebe]], tempo cu e Inglesnan a ocupa [[Kòrsou|Corsou]], Aruba y [[Boneiru|Boneiro]]. Ora cu e gobernacion Hulandes riba e islanan a reanudá na [[1815]], autoridadnan a tuma nota di e uzo ya generalisa di e idioma.<ref name="Putte">{{Cite book |last=Van Putte |first=Florimon |title=Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd |publisher=de Walburg Pers |year=1999 |location=Zutphen |language=nl}}</ref> Fin di añanan 1920 y inicio di añanan 1930 un cantidad grandi di hende cu ta papia Ingles, for di particularmente [[Karibe anglofóniko|Caribe anglofonico]], a wordo treci na e isla durante e añanan di boom di petroli. Hopi di e inmigrantenan aki tabata biba den e area di [[San Nicolas]], caminda [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] tambe tabata situa. Te cu awe, hopi di nan descendiente a keda cu Ingles Crioyo como nan prome idioma.<ref name=":1"/> Aunke Ingles no ta e [[lingua franca]] riba e isla, el a bira un idioma hopi popular bou di e hubentud. Ademas, Ingles ta un di e idiomanan mas importante den economia di Aruba. Un di e sectornan economico principal ta [[turismo]], mientras un cantidad significante di turista ta procedente di Merca y Canada.<ref name=":1"/> Mas recientemente, tin un aumento den uzo di idioma Ingles den enseñansa superior, por ehempel na [[Universidad di Aruba]]. === Spaño === {{wak articulo|Articulo principal: [[Idioma Spaño na Aruba]]}} Prome cu gobernacion Hulandes, Aruba tabata un colonia Spaño di 1499 te 1636. Spaño a bira un idioma importante riba e isla den [[siglo 18|siglo diesocho]] debi na cercania y lasonan economico estrecho cu colonianan Spaño den cercania den loke awor ta [[Venezuela]] y [[Colombia]],<ref name="Putte" /> Door di e localisacion geografico aki di Aruba, awendia hopi Arubiano y inmigrante tambe ta domina Spaño; 85% di e poblacion ta papia Spaño como di dos idioma.<ref name=":0"/> Studiantenan Arubiano ta cuminsa siña e idioma for di klas 5 di scol basico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1291007560|titulo=Languages on Aruba}} {{References}} }} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Idioma]] ----------------------------------------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Hilda de Windt-Ayoubi''' ( ) ta un lingwista, traduktor, outor, poeta, kolumnista i papiamentista di [[Kòrsou]]. lingwista, poeta, pintor i traduktor di The Prophet di Kahlil Gibra == Bida == Hilda Ayoubi a nase i lanta na Kòrsou. Famia di 5 yu muhe di mayornan di Libano. Hilde de Windt-Ayoubi a studia idiomanan ingles i spañó, tambe literatura. Na 2014 a sali e buki 'E Profeta', un tradukshon ku el a hasi di e buki ingles 'The Prophet', obra maestral di e eskritor Kahlil Gibran. Pa esaki el a risibí na 2014 un distinshon di 'The George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair' na e universidat di Maryland. Hilda a skirbi su promé poemanan na 1972, tempu ku e tabata studiante na Nijmegen, Hulanda. Despues e no tabata aktivo mas. Na desèmber 2007 el a kuminsá skirbi atrobe, pero tabata te na 2009, inspirá pa su kolega Robbie Griffith (†), ku el a bolbe kuminsá skirbi i publiká. Su poemanan na ingles, hulandes, spañó i papiamentu ta sali regularmente durante e último dékada den e korant Amigoe. She was born and raised in Curaçao. She was a secondary school teacher and a lecturer at the University in Curacao. Her works include Gedicht (2018) and Geef me je Taal (2019); for her Papiamento translation of Kahlil Gibran’s The Prophet (2014), she was awarded the Kahlil Gibran Chair at the University of Maryland. In 2019 she received UNESCO’s Certificate of Merit for her work on Papiamento.<ref>https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/translingualism-translation-and-caribbean-poetry/ Translingualism, Translation and Caribbean Poetry], Werkgroep Caraibische Letteren (2022)</ref> She writes in Dutch, French, English, Papiamento and Spanish. == Bibliografia == * ''La dislocación de los elementos oracionales y la elipsis en los refranes de La Celestina'' (2011, UoC) * ''Gedicht'' (2018?, kolekshon di poesia) * ''Geef me je taal. Dat ik je beter versta / Duna mi bo idioma. Pa mi por komprondé bo miho'' (2019) * ''Translingualism, Translation and Caribbean Poetry'' (2022, kolekshon di poesia multilingual huntu cu Piet Muysken) Hilda De Windt – Ayoubi, schrijfster, dichteres, columniste, kunstenares en hispaniste uit Curaçao. Ze is bekend vanwege o.a. haar vertaling in haar moedertaal Papiaments van het bekende boek The Prophet van Kahlil Gibran, CDL University Press, verschillende vertalingen van gedichten en haar jarenlange publicaties van gedichten in vier talen in de krant Amigoe op Curaçao. Ze presenteerde op deze middag ook haar Papiamentse vertaling van The Prophet die dit jaar wereldwijd haar 100-jarig bestaan viert en al in 105 talen, waaronder ook het Hindi, is vertaald.<ref>Henk Moeniralam,[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/papiaments-gedicht-moedertaal-van-hilda-de-windt-ayoubi-ook-in-sarnami-vertaald/ Papiaments gedicht ‘Moedertaal’ van Hilda de Windt-Ayoubi ook in Sarnámi vertaald], Werkgroep Caraibische Letteren (2023)</ref> I studied at the Catholic University in Nijmegen, nowadays named Radboud University. I also studied at UoC in Curacao, Dutch Antilles. I have a Master degree in Education with major in the Spanish Language and a Bachelor degree in Public Relations. Further on, I have a minor degree (LO) in English. I have been teaching the Spanish Language and Literature for more than 30 years at a secondary school and also have been teaching Didactics, Analysis of Methods, Spanish Grammar and Oral and Written Communication for more than eight year at University of Curacao. I translated "The Prophet" (by Kahlil Gibran) into the Papiamentu language. This translation was published by the Maryland University Press. For this translation I was granted an award by the George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair for Values and Peace, May, 2014. Further on, I attended an art Academy for four years. As part of a group exhibition I exhibited four times several of my paintings. I write poetry in six languages, Papiamento, Dutch, English, Spanish, Italian, and French. Recently my first poetry book illustrated with twenty of my paintings was published by LM Publishers in the Netherlands. I Master different languages, for example, Dutch, Spanish, English, Papiamentu. Currently, I am also studying different other languages, like Italian, Quechua. I am very interested in promoting and conserving Native Languages. Therefore, my poetry often focuses on native languages. In 2019, my second poetry book that focuses on language will be published. I belief that it is of utmost importance to focus more on Literature (specifically on creative writing) and Art in the education at school.<ref>[https://independent.academia.edu/HildadeWindtAyoubi Hilda de Windt Ayoubi]</ref> {{Appendix}} -------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Sidney M. Joubert''' (☆ [[1939]] na [[Kòrsou]]) ta un dosente, lingwista i papiamentista di [[Kòrsou]]. Na 2023 el a risibí e titulo di ''doctor honoris causa'' di [[University of Curaçao]] pa su kontribushon na [[idioma]] [[papiamentu]]. == Bida == == Bibliografia == * Dikshonario di verso Papiamento-Hulandes NOTES Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC March 20, 2023 REDAKSHON.<ref>[https://kikotapasando.com/2023/03/20/eredoctoraat-voor-sidney-joubert-bij-de-uoc-sidney-joubert-doctor-honoris-causa-bij-de-uoc/ Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC / Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC], Willemstad, 18 maart 2023</ref> Op 16 maart jl. werd tijdens een plechtige openbare zitting van het College van Decanen van de Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (UoC), aan de heer Sidney. M. Joubert, het eredoctoraat verleend. In een volle Aula opende de Rector Magnificus, dr. Francis de Lanoy, deze plechtige zitting, waarbij hij alle aanwezigen in de zaal welkom heette, in het bijzonder de heer Joubert en de twee paranimfen, mevrouw Lucille Berry-Haseth en de heer Edward John Joubert, die hem flankeerden tijdens deze plechtigheid. De decaan van de Algemene Faculteit, drs. Adriënne Fernandes, nam vervolgens het woord, en ging kort in op de redenen die voor de Algemene Faculteit aanleiding waren om de heer Sidney Milton Joubert voor te dragen als kandidaat voor het eredoctoraat. Zij gaf aan dat de heer Joubert over een tijdsbestek van vijftig jaar, zich bijzonder verdienstelijk heeft gemaakt voor de gemeenschap, op het gebied van taalkunde van het Papiamentu. Bovendien wees zij erop dat de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan is. Het eredoctoraat, zo vervolgde zij, wordt als welverdiend eerbetoon aan deze kandidaat verleend voor zijn zeer uitzonderlijke prestaties in het kader van culturele en academisch gerelateerde verdiensten. De heer Joubert, met zijn talrijke merites is van bijzondere betekenis voor de Algemene Faculteit, die taal, literatuur en cultuur centraal stelt, de lerarenopleiding Papiamentu aanbiedt en een leerstoel heeft gerelateerd aan het bestuderen en verwerven van Papiamentu. Het is dan ook niet verwonderlijk dat vanuit deze faculteit de rol van het Papiamentu als algemene omgangstaal in de Curaçaose samenleving, met deze erebenoeming, bekrachtigd en versterkt wordt. Vervolgens nam de Rector Magnificus het woord, die na verwijzing naar de mogelijkheid die de Landverordening Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (LuoC) biedt (art. 37 lid 2), de heer Sidney M. Joubert en zijn twee paranimfen naar voren riep om hen ten overstaan van het College van Decanen de bul te overhandigen. Prof. dr. Ronald Severing, verbonden aan de Algemene Faculteit, en promotor van Sidney Joubert bij deze plechtigheid, sprak bij de laudatio, lovende woorden uit, verluchtigd met een powerpoint, met afbeeldingen van werken van de heer Joubert. Hij gaf aan dat de heer Joubert een fervente taaldeskundige en in het bijzonder een verwoede Papiamentist is. Eerder was hij docent Spaanse taal- en letterkunde op de middelbare school en de UNA en tevens beëdigd vertaler en lexicograaf. Hij werd bij de oprichting van het overheidsbureau Sede di Papiamentu (1983) aangesteld om aan een vocabulaire van het Papiamentu te werken. Sindsdien zijn er van zijn hand ten behoeve van het Papiamentu, vocabulaires (1988, 1990) verschenen en verder woordenboeken in druk (1991, 1999, 2007), met supplementen (1997), een taalgids Papiamentu voor toeristen (1994), digitale woordenboeken (2002), online versies (Google Chrome, Microsoft Edge, Mozilla Firefox en Safari) en achtereenvolgende spellingcheckers Papiamentu voor Microsoft Office (2003-2014) Windows 98-8.1 (2001, 2007, 2014). Naast kenner van de taalkunde van het Papiamentu en de autoriteit op het gebied van de gemeenschappelijke Papiamentse woordenschat, is de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan, blijkens de omvangrijke driedelige gezamenlijke uitgave in het Papiamentu, Pa saka kara (1109 pp., 1983); ook verzorgde hij met auteursgroepen tweetalige Nanzi-boeken (2005, 2019). Hij is Papiamentu-connaisseur bij uitstek, getuige de talrijke publicaties van zijn hand en ook samen met lokale en buitenlandse deskundigen. Hij heeft zich bekwaamd en intensief ingezet voor het promoten van de studie, kennis en correct gebruik van het Papiamentu vanaf begin zeventiger jaren tot heden. Hij is ook medeverantwoordelijk voor de meer dan 400 woorden Antilliaans-Nederlands die in het Groene Boekje zijn opgenomen. Gedurende een aantal jaren, zijn de krantenteksten van het Antilliaans Dagblad en de Amigoe verzameld. Uit die verzameling zijn door onder andere de heer Joubert karakteristieke woorden geselecteerd die in het Groene boekje terecht zijn gekomen als: empaná, blenchi, dushi, karkó en snèkbar. Tevens is hij vanaf het begin (1999) tot recentelijk (2018) betrokken geweest bij de samenstelling van het Papiamentu-dictee en ook als jurylid van het jaarlijkse Diktado Nashonal Papiamentu in de aula van de UoC. De eredoctor is reeds meerdere malen eervol onderscheiden en heeft meervoudig eerbewijs mogen ervaren vanuit diverse maatschappelijke en academische instituties. Na de laudatio van zijn promotor kreeg dr. Sidney Joubert het woord van de rector. Hij liet weten dat toen hij van zijn benoeming op de hoogte werd gesteld, verrast was en zeer geëmotioneerd raakte. Hij dankte dan ook allen die betrokken waren vanaf de voordracht tot aan zijn benoeming. Hij vertelde hoe zijn belangstelling voor het Papiamentu begon. Dat gebeurde tijdens de colleges die hij volgde bij drs. Raúl Römer aan de Universiteit van Amsterdam. Raúl Römer onderzocht het Papiaments als toontaal. Joubert gaf voorbeelden als mata (plant) en mata (doden). Er was verschil in toon, hoog laag en laag hoog te horen. Op Curaçao werd Antoine Maduro zijn leermeester, waar hij ook mee samen werkte. Hij werd al snel door de overheid in twee opeenvolgende spellingcommissies voor het Papiamentu benoemd, in de commissie Römer en de commissie Jonis. Bij het Buki di oro, het gouden boekje met de officiële spelling van de overheid (2009), had hij ook zitting in de commissie die het werk voorbereidde. Na dit dankwoord en bijzonderheden over zijn werk, sloot de Rector Magnificus de officiële zitting. In het informele deel dat daarop volgde, spraken beide paranimfen de pas gedoctoreerde promotus toe. Lucille Berry-Haseth wees op haar lange vriendschap met de gepromoveerde en hun samenwerking op het gebied van Papiamentu. De laatste tien jaar hebben zij zich samen met een redactieteam beziggehouden met een verklarend woordenboek Papiamentu. Zij sloot af met een prachtige voordracht van het gedicht Oda na Sidney, dat zij eerder (2018) aan hem opdroeg. Vervolgens wist paranimf Edward John te vertellen dat zijn vader bekend stond als de leraar Spaans van het Peter Stuyvesant College. Hij vond het een eer dat hij de paranimf mocht zijn bij de promotie van zijn vader. Het informele deel werd afgesloten met een voordracht door Gregory Berry, die bij het publiek erg in de smaak viel met humoristische teksten uit de Papiamentu-literatuur van Guillermo Rosario, Pierre Lauffer en Elis Juliana. Het geheel werd afgesloten met een geanimeerde receptie op de patio van de Universiteit van Curaçao. {{Appendix}} ---------------- '''Frank Martinus Arion''', pseudónimo di '''Frank Efraim Martinus''' (n. [[17 di desèmber]] [[1936]] na [[Kòrsou]] - f. [[28 di sèptèmber]] [[2015]]) tabata un eskritor, poeta i lingwista [[Antias Hulandes|antiano]]. E tabata skirbi obranan tantu na idioma [[hulandes]] komo [[Papiamentu]]. Su obra mas famoso ta e novela ''Dubbelspel'' (Changá). E ta konosí tambe pa su investigashon di e orígen di Papiamentu i pa su empeño pa uso di Papiamentu komo idioma di instrukshon. == Biografia == Frank Martinus Arion a nase na 1936 i ta un di tres yu di Minuel Martinus Arion i Marina Jansen di bario di Buena Vista, [[Willemstad]]. Poko despues di su nasementu e famia ta muda pa [[Aruba]], unda su tata a wòrdu empleá pa e refineria [[Lago Oil & Transport Company|Lago]]. Ku kuater aña su mama i un ruman ta fayesé den un aksidente di tráfiko, despues di kual e ku su otro ruman a wòrdu mandá bek Kòrsou i alohá serka varios miembro di famia. Frank Martinus Arion a lanta den bario di [[Otrobanda]]. Fo'i skol básiko su talento pa skirbimentu a keda manifesta; den su último aña na skol básiko e ta gana e Premio Neerlandia pa e mihor ensayo na hulandes. Frank was een heel goede leerling. Hij mocht op de lagere school een aantal klassen overslaan. Durante su tempu na skol e ta kuminsa usa e nòmber Frank Efraim Martinus pa motibu di e laso ku su tata tabatin ku e [[partido polítiko]] [[Partido Nashonal di Pueblo|PNP]]. E no tabata deseá di wòrdu asosiá ku e aktivismo polítiko di su tata; te añanan 50 e ta usa su fam original pa publikashon di su promé obranan. Na kabamentu di skol sekundario na 1955, Arion ta muda pa [[Hulanda]] unda e ta studia idioma i literatura hulandes na [[Universidat di Leiden]]. Durante su temporada na universidat ela lanta e komunidat studiantil "Baranka Antilliana", kual tabata fungi komo refugio pa studiante prosedente di [[Antias Hulandes]], manera e mes. Tambe den e époka aki e tabata skirbi un seri di poema, kualnan a sali publika pa prome bes den e revista "Antilliaanse Cahiers" komo kolekshon titulá ''Stemmen uit Afrika''. ----- Na zijn schooltijd verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal- en letterkunde ging studeren aan de Universiteit Leiden. Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die, net als hijzelf, afkomstig waren uit de Nederlandse Antillen. Ook schreef hij in deze jaren een reeks gedichten, die in 1957 voor het eerst als bundel onder de titel Stemmen uit Afrika werden gepubliceerd in het tijdschrift Antilliaanse Cahiers. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het mede door hem opgerichte tijdschrift Encuentro Antilliano. Ook las hij regelmatig voor in het programma van de Nederlandse buitenlandse radio. Kort voor het einde van zijn studie onderbrak hij deze en keerde voor enige tijd terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij onderzoek deed naar de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiamentu. Hij publiceerde de resultaten van dit onderzoek in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch verder te studeren en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij het Instituut voor Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam.[2] Onder invloed van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel, waarin hij aan de hand van vier mannen die domino spelen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen in die tijd. Via de personages in de roman heeft Arion kritiek op de rebellen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen.[3] De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs. Arion doneerde het prijzengeld van 1000 ƒ aan de strijd tegen het apartheidsbeleid in Zuid-Afrika. In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam, waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin.[4] Vertaald met www.DeepL.com/Translator (gratis versie) de.wiki: Na zijn afstuderen verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal en Nederlandse letterkunde begon te studeren aan de Universiteit van Leiden . Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die net als hij uit de Nederlandse Antillen kwamen . Hij schreef in deze jaren ook een reeks gedichten, die in 1957 als bundel verscheen onder de titel Stemmen uit Afrika in het tijdschrift Antilliaanse Cahierswerden voor het eerst gepubliceerd. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het dagblad Encuentro Antilliano , waarvan hij medeoprichter was . Ook gaf hij regelmatig lezingen in het Nederlands buitenlands radioprogramma . Kort voor het einde van zijn studie brak hij het af en keerde voor een tijdje terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij zich bezighield met de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiaments. De resultaten van dit onderzoek publiceerde hij in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch zijn studie voort te zetten en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij de afdeling Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam . [2] Onder de indruk van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao, begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel , waarin hij aan de hand van het voorbeeld van vier dominospelende mannen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen op die tijd. Via de personages in de roman uit zich Arion kritisch over de opstandelingen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen. [3]De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en CW van der Hoogtprijs . Arion doneerde het prijzengeld van ƒ 1000 om de apartheid in Zuid-Afrika te helpen bestrijden . In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam , waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap van de stad. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin (in het Engels: "Farewell to the Queen"). [4] In 1975 ging Arion naar Zuid-Amerika, waar hij een aanstelling als docent aanvaardde aan een instituut voor de opleiding van leraren in de Nederlandse kolonie Suriname , die net onafhankelijk werd. Hier trouwde hij ook met zijn vrouw Trudi Guda, met wie hij twee kinderen zou verwekken. In 1980, na de machtsovername van Desi Bouterse , verliet het gezin Suriname en keerde terug naar Arion's thuisland Curaçao. Daar werkte hij aan de standaardisatie van het Papiaments en begon hij opnieuw onderzoek te doen naar de oorsprong ervan. Hij was vooral geïnteresseerd in de overeenkomsten tussen het Papiaments en de varianten van het Kaapverdiaans Creools, die worden gesproken op de eilanden voor de westkust van Afrika. Ook voerde hij campagne voor de invoering van het Papiaments als basisschooltaal op Curaçao, waardoor hij soms in conflict kwam met de lokale autoriteiten. In dit kader schonk hij in 1987 de particuliere basisschool Skol Humanistiko Erasmo , waar lessen werden gegeven in Papiaments. [5] Gedurende deze tijd begon Arion meer politiek betrokken te raken, wat culmineerde in de oprichting van zijn eigen partij, de Kambio Radical ("Radical Reversal", kortweg KARA) in 1988. KARA kreeg echter nooit genoeg stemmen om een ​​zetel in het parlement van het eiland te winnen. [6] In 1996 promoveerde Arion aan de Universiteit van Amsterdam. Zijn proefschrift was getiteld De kus van een slaaf. Papiaments West-Afrikaanse connecties en de oorsprong van het Papiaments en andere talen verkend. Hij bracht onder meer de stelling naar voren dat het Papiaments sterker dan voorheen bekend was beïnvloed door de geheime taal Guene, die door de plantageslaven van Curaçao werd gebruikt. Daarnaast heeft het Guene ook andere Caribische talen beïnvloed en zelfs de Engelse en Nederlandse taal. [7] == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doktoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (kontiniendo: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'') * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Mira tambe == * [[Gueni]] {{Commonscat|Frank Martinus Arion}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =191263500|titulo=Frank Martinus Arion}} {{References}} ;Lista di fuente * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3, pág. 405–410. * Wim Rutgers: ''Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba'', Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, pág. 272. * B. Jos de Roo: ''Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958'', Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam (2014), ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. Den: ''A History of Literature in the Caribbean''. Tomo 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia (2001), ISBN 90-272-3448-5, pág. 362. * ''Schrijver Frank Martinus Arion overleden''. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * ''Writer Frank Martinus Arion Passed Away'', Curacaochronicle.com (28 di sèptèmber 2015}}</ref> * ''Frank Martinus Arion geeft lintje terug'', Trouw.nl. (16 di desèmber 2008) }} {{DEFAULTSORT:Arion, Frank Martinus}} [[:Category:Ganador premio Cola Debrot]] [[:Category:Hende]] [[:Category:Kòrsou]] == Referensia == * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 407–408. * Wim Rutgers: Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba. 1. Auflage. Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, S. 272. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 408–409. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 410. * B. Jos de Roo: Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958. Hrsg.: Universiteit van Amsterdam. 1. Auflage. Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam 2014, ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. In: A History of Literature in the Caribbean. Band 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia 2001, ISBN 90-272-3448-5, S. 362. * Schrijver Frank Martinus Arion overleden. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * Frank Martinus Arion geeft lintje terug. In: trouw.nl. 16. Dezember 2008, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). == Weblinks == {{Commonscat}} [[:Category:Korsou]] [[:Category:Eskritor]] [[:Category:Hende]] Kort na de geboorte verhuisde het gezin naar Aruba, waar de vader een baan had aanvaard bij een plaatselijke oliemaatschappij. Toen hij vier jaar oud was, stierven Arions moeder en jongere broer bij een ongeval, waarna Frank en zijn zus werden teruggestuurd naar Curaçao, waar ze onderdak vonden bij verschillende familieleden. Zijn schrijftalent bleek al toen hij op de lagere school zat; in het laatste jaar van de basisschool won hij de Neerlandiaprijs voor het beste essay in het Nederlands. Tijdens zijn schooltijd begon hij de naam Frank Efraim Martinus voor zichzelf te gebruiken. De achtergrond was de politieke betrokkenheid van zijn vader bij de Nationale VolkspartijCuraçao, waardoor de naam "Arion" bekend werd bij veel bewoners van het eiland. Frank wilde echter niet geassocieerd worden met het politieke activisme van zijn vader; pas in de jaren vijftig gebruikte hij zijn oorspronkelijke achternaam weer voor de publicatie van zijn eerste werken. [1] '''Frank Martinus Arion''', seudónimo de '''Frank Efraim Martinus''' ([[Curazao]], [[17 de diciembre]] de [[1936]]-[[28 de septiembre]] de [[2015]])<ref name=fallece>{{cita noticia|título=Writer Frank Martinus Arion Passed Away|url=http://curacaochronicle.com/local/writer-frank-martinus-arion-passed-away/|fechaacceso=29 de septiembre de 2015|obra=curacao chronicle|fecha=28 de septiembre de 2015|idioma=inglés}}</ref> fue un escritor antillano. En 1955 se trasladó a los [[Países Bajos]] para estudiar letras neerlandesas en la Universidad de Leiden. En 1981 volvió a instalarse en su ciudad natal, tras residir unos años en [[Paramaribo]] ([[Surinam]]). Fue un fuerte promotor del [[papiamento]]. Hij werkte in Nederland , Suriname en de Nederlandse Antillen en schreef in het Nederlands en Papiaments . De roman Dubbelspel (nl) (1973) is zijn eerste boek en zijn grootste publiekssucces. == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' (Changa)<ref>[http://www.diegopuls.com.ar/index.php?option=com_content&task=view&id=112&Itemid=39&lang=es Doble juego, fragmento traducido al español (inédito)]; visitado el 21 de febrero de 2012</ref> *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doctoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (contiene: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'' * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Referencias== {{listaref}} == Link eksterno == *{{Enlace roto|1=[http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 página web sobre Arion del Fondo de las Letras Neerlandesas (en inglés)] |2=http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 |bot=InternetArchiveBot }} ------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Abraham Daniel Jesurun''' (n. [[20 di aprel]] 1839 na [[Korsou]] - f. [[20 di mart]] [[1918]] na [[Korsou]]) tabata un ....... [[Kòrsou]]. == Biografia == Jesurun a nase na aña 1939 na Willemstad. * Kasa ku Rachel David Capriles na 1880. * Na 1905 elegi Presidente di KVK Korsou. van 1884 tot 1919 In het grote boek over de History of the Jews of the Netherlands Antilles (1970) wordt Abraham Daniel Jesurun (1839-1918) ‘Curaçao’s then most cultured man’ genoemd, die verschillende talen in woord en geschrift beheerste. Hij wordt bijvoorbeeld een ‘specialist in Papiamento’ genoemd (Emmanuel & Emmanuel 1970, 1: 411, 454). Jesurun blijkt een belangrijk man geweest te zijn op Curaçao. Zo was hij secretaris-directeur van de Aruba Phosphaat Maatschappij, vele jaren voorzitter van de Kamer van Koophandel en Nijverheid en directeur van de Curaçaosche Bank. Ook is hij lid van de Koloniale Raad geweest en bestuurslid van het Geschied-, Taal-, Land- en Volkenkundig Genootschap te Willemstad. Voor al die activiteiten is hij onderscheiden: hij werd eerst ridder in de orde van OranjeNassau (1908), later officier (1913). In de serie ‘beroemde personen’ werd er in 1998 een postzegel met zijn beeltenis erop uitgebracht. <ref> ''Jan Noordergraaf'', [https://www.ivdnt.org/images/stories/onderzoek_en_onderwijs/publicaties/trefwoord/Papiaments_def.pdf Lexicografie op Curacao: Abraham Jesurun en zijn woordenlijst van het Papiaments (1898)]</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=it|oldid =129014577|titulo=Emilio Teza}} {{References}} }} [[:Category:Linguistica]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62275387|titulo=Dialect}} {{References}} }} [[:Category:Idioma]] ------- {{Variante|a}} [{Databox}} '''Pidgin''' ta e idioma ---------------- {{Databox}} E '''álfabèt latin''' ta un [[álfabèt|skritura alfabétiko]] foi kual den kurso di [[siglo]]nan a desaroyá un kantidat di álfabèt pa uso den kasi tur idioma skirbi den hemisferio oksidental, prinsipalmente na Nort i Sur Amerika, kasi henter [[Oropa]], Afrika supsahara i un kantidat di pais asiatiko na Oustralasia i Asia Sentral. E skritura latin tin e kantidat di usuario mas grandi na mundu. E skritura latin e ta forma e base di e [[Alfabèt Fonétiko Internashonal]] (IPA), i e 26 lèter mas komun ta e lèternan di e [[ISO basic Latin alphabet]]. E ta un álfabèt bikamaral di trinta lèter, kreá fin di siglo nuebe den imperio búlgaro (e aktual [[Nort Macedonia]]), pa e disípulonan di pader Cyrille òf posiblemente Clément d'Ohrid (e promé obispo di e iglesia ortodokso di [[Bulgaria]]) i ta basá riba e álfabèt [[Gresia|griego]] i glagolítiko. Ainda na komienso di siglo 21 ta usa e [[álfabèt siríliko]] den un kantidat di [[idioma slaviko]], entre otro búlgaro, masedoniano, [[idioma montenegrino|montenegrino]], servio, ukraniano, ruso i bieloruso. Bou influensia [[Rusia|ruso]] e ta komun tambe den hopi idioma ku no ta idioma slaviko manera [[kazachs]], [[idioma kirguis|kirguis]], [[tatar]] (idioma [[Turkia|turko]]), [[tajikistano]], [[idioma mongoles|mongoles]] inkluso hopi otro idioma chikitu. Te [[1859]] e tabata e skritura di e [[idioma rumano]] i den e antiguo [[Moldavia]] tabata skirbi e [[idioma moldaviano]] (un [[dialecto|dialekto]] rumano) ku un álfabèt siríliko. * Het Latijns schrift[1] is een alfabetisch schrift waarvoor in de loop der eeuwen een aantal alfabetten zijn ontwikkeld voor gebruik in vrijwel alle westerse geschreven talen, voornamelijk Noord- en Zuid-Amerika, bijna heel Europa, Sub-Saharaans Afrika en een aantal Aziatische landen in vooral Australazië en Centraal-Azië. Het Latijns schrift heeft het grootste aantal gebruikers ter wereld.[2] * '''Latin script''', also known as '''Roman script''', is a set of graphic signs ([[Writing system#General properties|script]]) based on the letters of the [[classical Latin alphabet]]. This is derived from {{cns|a form of the [[Cumae alphabet|Cumaean Greek]] version of|date=September 2021}} the [[Greek alphabet]] used by the [[Etruscan civilization|Etruscans]]. Several [[Latin-script alphabet]]s exist, which differ in graphemes, collation and phonetic values from the [[classical Latin alphabet]]. The Latin script is the basis of the [[International Phonetic Alphabet]], and the 26 most widespread letters are the letters contained in the [[ISO basic Latin alphabet]]. Latin script is the basis for the largest number of alphabets of any [[writing system]]{{sfn|Haarmann|2004|p=96}} and is the [[List of writing systems by adoption|most widely adopted]] writing system in the world (commonly used by about 70 percent of the world's population). Latin script is used as the standard method of writing in most Western, Central, as well as in some Eastern European languages, as well as in many languages in other parts of the world. ----------------- qnsfzzhg6sea7q0d4928tqyiqyuzqgh 203668 203667 2026-09-09T13:43:28Z Caribiana 8320 203668 wikitext text/x-wiki * [https://www.ea.aw/pages/wp-content/uploads/2019/09/Literatura-na-papiamento-havo.pdf Literatura na papiamento] nieuw: [[diptongo]] - [[triptongo]] - [[gramatika]] - [[frase]] - [[silaba]] - [[semántika]] - [[suheto]] - [[supstantivo]] - [[athetivo]] - [[verbo]] - [[vocal]] - [[consonante]] - [[sufiho]] - [[atverbio]] - [[koma]] - [[pronòmber]] - [[singular]] - [[plural]] ------------------------- {{infobox organisacion |variante = c | nomber = Wintertuin Curacao | funda = 2017? | fundado= Joeri Oltheten | sede = [[Willemstad]] | pais = {{CUW}} | director = Joeri Oltheten | website = https://wintertuincuracao.org/ }} '''Wintertuin Curacao Festival''' ta un festival di literatura, kontamentu di kuenta i arte di tarima na Kòrsou. E ta tuma luga anualmente i ta e festival literario mas grandi di [[Islanan ABC]]. Wintertuin Curaçao ta e festival di kontamentu di kuenta i literatura multilingual di mas grandi riba e islanan ABC, ku ta konta ku programanan separá pa mucha i públiko di anochi. Aktividatnan: Palabra papia, músika bibu, pelíkulanan kòrtiku, poesia, baile, i tayernan kreativo dirigí pa artistanan lokal i internashonal.<ref>https://www.curacao.com/nl/event/wintertuin-curacao-festival-19092026</ref> wintertuin is een jaarlijks een internationaal, multidisciplinair en meertalig festival waarin verhalen en literatuur in alle vormen gepresenteerd worden om mensen te verbinden. Organisado di e festival ta Fundashon Wintertuin Curaçao, funda na 2017 komo un organisashon ruman independiente di Wintertuin na Hulanda.<ref>[[citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2026/09/05/wintertuin-bouwt-aan-nieuwe-generatie-curacaose-schrijvers-en-artiesten-talent-alleen-is-niet-genoeg/|auteur=Dulce Koopman|titel=Wintertuin bouwt aan nieuwe generatie Curaçaose schrijvers en artiesten: ‘Talent alleen is niet genoeg’|werk=ntr caribean|datum=2025-09-05|bezochtdatum=2026-09-09}}</ref> * Van poëzie en spoken word tot livemuziek en kunst organisashon literario na Willemstad, [[Kòrsou]]. * Joeri Oltheten is initiatiefnemer en directeur van Wintertuin Curacao.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/23046-curacao-doughnut-economy ], (29 di yanuari 2021)</ref> Wintertuin Curaçao ta aktivo for di 2017 komo organisashon ruman di Wintertuin, trahando pa fortalesé e infrastruktura literario den region di Karibe. Ku enfoke riba literatura i kontamentu di kuenta, e fundashon ta duna e kuentanan di habitantenan di e isla un lugá sentral den tantu e kultura oral komo skirbí di Kòrsou.<ref name="nl">https://wintertuin.nl/productie/wintertuin-curacao/ Wintertuin Curaçao], wintertuin.nl</ref> Aunke nos ta kolaborá estrechamente, Wintertuin i Wintertuin Curaçao ta dos fundashon separá, kada un ku su propio tim i enfoke. Huntu, nos ta komprometé na fortalesé e sektor literario di Kòrsou i oumentá akseso na e paisahe literario hulandes pa eskritornan talentoso di e isla.<ref name="nl"/> * Durante e festival ta duna atenshon tambe na Papiamento i otro lenganan crioyo i nan konekshon. E proyekto Future language Innovation ta forma un parti importante di Wintertuin Festival i ta trese artistanan di diferente pais huntu.<ref>Papiamentu tin un rol pionero hopi importante pa otro lenga kreol, Extra (8 di september 2026) </ref> ==Notes== Fundashon Wintertuin Curaçao ta konektá hende pa medio di kuenta i literatura. For di 2017, nos a dediká na desaroyo di talento, proyektonan di komunidat i eventonan.<ref>https://cultuuragenda.com/wintertuin-curacao/ </ref> Nos ta ofresé eskritornan espasio pa eksperimentá i un plataforma pa topa otro. Nos ta entrená nan den desaroyá un práktika profeshonal independiente. Nos proyekto mas konosí probablemente ta Wintertuin Curaçao Festival, ku ta tuma lugá anualmente for di 2019. *Kurá di Kuenta* ta un proyekto di kontamentu di kuenta ku ta enbolbí hende grandi ku a resultá den seis publikashon te awor. Nos ta kolabora ku otro paisnan den e region—manera riba e proyekto di partisipashon di herensia *100 Opheto*—i asta ku otro kontinentenan, manera por mira den e plataforma di interkambio literario *Transatlantic Relatives*. Hunto cu nos coleganan na Hulanda, nos ta publica bukinan di autornan local, cu ta varia di nombernan estableci te na talentonan emergente. Nos proyektonan hopi bia ta multidisiplinario i sorprendente. --------------- nl.wiki: Wintertuin is een literatuurorganisatie in de Nederlandse stad Nijmegen. Wintertuin organiseert literatuurprogramma's, workshops, industriedagen en literatuurfestivals, waaronder het jaarlijkse Wintertuinfestival in Nijmegen, en de Industriedag (voorheen bekend als Nieuwe Types) waar de toekomst van literatuur besproken wordt. Wintertuin onderhoudt warme banden met zusterstichting Wintertuin Curaçao. Daarnaast geeft Wintertuin diverse werken van Curaçaose schrijvers uit.[https://wintertuin.nl/productie/wintertuin-curacao/] ------- Leaving from living in a small apartment in Amsterdam, Oltheten had a chance to start with Wintertuin in Curaçao. Wintertuin is a literature organization which does lots of work in literature and story telling and the idea was to start some projects in Curaçao. I set up the foundation Wintertuin Curaçao and my first project became “Kurá di kuenta”. It is about stories of the elderly and it fits with our oral tradition. We have an aging population where a lot of people live in isolation. We have done “Kurá di kuenta” 4 to 5 times and it is a great thing to do.<ref name="Joeri">[https://share2uplift.org/influencer-joeri-oltheten/ Influencer Joeri Oltheten], share2uplift.org (desèmber 2020)</ref> We have also organized festivals and an international writing course, where spoken word artists from Holland and Belgium were presenting their poetry skills and enabling local artists.<ref name="Joeri"/> Projects: * 2024: Wintertuin Curacao Festival bij Lanthuis Vredenberg.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/30067-literatuur-en-meer-op-wintertuin-curacao-festival (23 di septemper 2024)</ref> Wintertuin Curaçao Festival is the largest annual literary festival of the ABC islands. The first edition took place in 2019 at the National Library of Curaçao. Wintertuin Curaçao has grown into a breeding ground for new writing talent, such as [[Ange Jessurun]] (Faya Lobi, 2022), [[Maghalie van der Bunt-George]] (Oro is goud, 2023) and [[Etienne Ys]] (De Barmhartige Staat, 2024).<ref>https://wintertuincuracao.org/project/wintertuin-curacao-festival-2/</ref> one of the Caribbean’s premier annual festival for literature, storytelling and performing arts. The Wintertuin Curaçao Festival celebrates cultural diversity and a vibrant reading culture through powerful stories. * project FLI: Future Language Innovation FLI<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/30786-verbinding-door-taal Verbinding door taal], [[Antilliaans Dagblad]] (22 di februari 2025)</ref> * LengaGPT <ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/30813-wintertuin-lanceert-lengagpt (28 di februari 2025)</ref> * kurso di tradukshon * Creative writing academy Curacao {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] [[:Kategoria:Papiamento]] [[:Kategoria:Kultura di Kòrsou]] ------------------------ {{Appendix|1=|2= '''Literatuur''' * Martinus, Frank (1996), ''The kiss of a slave: Papiamentu’s West-African connections'', Universiteit van Amsterdam * Hartog, Johannes (1961, p 433), ''Curaçao: Van kolonie tot autonomie III, Vol.I,'', De Wit. '''Bronnen en voetnoten''' * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=|titel=|oldid=|datum=}} {{References}} }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Hulandes Caribeño''' of '''Hulandes Antiano''' ta un variante di [[idioma]] [[Hulandes]] cu a desaroya? na e [[Islanan ABC]], islanan perteneciente na Caribe Hulandes. Por considera esaki como un dialecto regional di Hulandes.? Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. == Contexto == E poblashon lokal i papiadónan hulandes riba Islanan ABC tabata papia i skirbi hulandes mesklá ku konstrukshonnan i palabranan for di papiamentu i otro idiomanan: “hopi plaka verdienen” (pap.: hopi sèn); “kabrieten in de koor” (Pap.: cabritonan den cura); y “een pastechi eten” (Come un pastechi) (Pap.: pasty). E uso aki a bira konosí komo Hulandes Antiano.<ref>[[Ronald Severing|Severihng, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden], literatuurgeschiedenis.org</ref> E norma den polítika di gobièrnu pa loke ta trata hulandes a kambia. E norma di idioma no ta limitá mas na Hulanda, sino tambe na Vlaanderen i e teritorionan den eksterior: e islanan kaminda palabranan hulandes antiano a originá ku no ta aparesé na Hulanda mes, i tambe na Sürnam independiente, kaminda ta usa hulandes surinam. E atenshon kresiente aki pa variedatnan di hulandes, pa multilingualismo, i pa interpretashon kultural a kondusí na inklushon di palabranan for di hulandes karibense den e vokabulario ofisial di e idioma hulandes. A base di un base di dato di palabra di korantnan na idioma hulandes riba e islanan, a hasi un selekshon di mas ku 400 palabra. E palabranan Hulandes Caribense aki, cu a wordo agrega na e Buki Berde di 2015, no ta aparece den Hulandes Standard. Por haña palabranan manera dushi (dushi, dushi), botika (botika kombiná ku botika), ayó (saludo), i eilandsraad (un tipo di konseho munisipal riba e islanan). Anteriormente, na 2005, alrededor di 500 palabra hulandes surinam a aparesé den e lista aki: afingisoep (sòpi di yuka), husselen (scrabble) i Sranan (krioyo surinam). Komo ku Antia no ta eksistí mas i Sürnam, ku Hulandes komo idioma ofisial, a bira miembro asosiá di Union di Idioma Hulandes, e término Hulandes Karibense ta wòrdu usá mas i mas pa e idioma Hulandes riba e islanan i na Sürnam. {{Appendix}} ----- Caribisch-Nederlands is de taalvariant van het Nederlands die gesproken wordt in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Deze variant wijkt op verschillende punten af van het Europees-Nederlands, zowel in uitspraak als in woordkeuze en grammatica. Op de Benedenwindse Eilanden (Aruba, Bonaire, Curaçao) is Papiaments de meest gesproken moedertaal, terwijl op de Bovenwindse Eilanden (Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius) Engels vaker de moedertaal is. ==Verschillen met Europees-Nederlands==: *Uitspraak: Er zijn verschillen in de uitspraak van klinkers en medeklinkers, en de intonatie kan anders zijn. * Woordenschat: Er zijn specifieke woorden en uitdrukkingen die in het Caribisch-Nederlands gebruikt worden, maar niet of minder vaak in Europees-Nederlands. * Grammatica: Er kunnen kleine grammaticale verschillen zijn, bijvoorbeeld in de volgorde van woorden of in het gebruik van bepaalde werkwoordstijden. * Invloed van andere talen: Papiaments: Op de ABC-eilanden heeft het Papiaments een grote invloed op het Nederlands. Veel Caribisch-Nederlandse woorden en uitdrukkingen zijn ontleend aan het Papiaments. Engels: Op de Bovenwindse eilanden heeft het Engels een grotere invloed. Ook hier zijn er invloeden merkbaar in de woordenschat en grammatica. * Onderwijs: In het basisonderwijs op de Benedenwindse eilanden wordt steeds meer onderwijs gegeven in het Papiaments. Het Nederlands wordt vaak als vreemde taal aangeboden. In het middelbaar onderwijs is het Nederlands wel de instructietaal. Op de Bovenwindse eilanden wordt in toenemende mate Engels gebruikt als instructietaal, ook in de Nederlandstalige scholen. * Conclusie: Caribisch-Nederlands is een levendige en diverse taalvariant die zich aanpast aan de lokale context en invloeden van andere talen ondergaat. ------ Hulandes ta un idioma oficial den Caribe Hulandes.<ref>https://taalunie.org/dossiers/22/nederlands-in-het-caribisch-gebied-en-suriname ]</ref> Omdat Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk geen omgangstaal is, maakt het onderwijs daar de omslag van moedertaalonderwijs Nederlands naar een vreemde taal aanpak. Hulandes semper tabata un idioma minoritario. Habladónan di Papiamentu tin bia ta konsiderá e Antianonan di abla Hulandes komo show-off, imitadó di e Hulandesnan. E label ey ta mas fuerte ora hende no ta dispuesto pa papia Papiamento. <ref>Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> Hulandes Antiano ta wòrdu distinguí for di Hulandes Standart pa e aksento. Bakhuis ta agregá ku Antianonan tambe ta agregá palabranan Papiamentu, ta konhugá verbonan Papiamentu na e manera Hulandes, i ta usa zonidonan típiko. Esaki ta conduci na frasenan manera: “Ai no,” “mi tin” “hopi,” “sakeerd” hopi potret pero nan ta “hodidu”! -- nl.wiki:[[:nl:Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden]]Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. Op de Benedenwindse ABC-eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) is de moedertaal vaak Papiaments, en op de Bovenwindse SSS-eilanden (Sint Maarten, Saba en Sint Eustatius) Engels. {{Appendix}} '''Caribisch‑Nederlands''', ook wel bekend als '''Antilliaans Nederlands''', is een in de ABC‑eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) gesproken vorm van het Nederlands, die sterk beïnvloed is door talen zoals Papiamento en Spaans. Het wordt gebruikt door Nederlandssprekenden op de eilanden, en bevat vaak woorden en zinsconstructies uit het Creooltaal Papiamento en regionale varianten. ==Gebruik en kenmerken== Spraak en schrijfwijze van Nederlands op de ABC‑eilanden mengen reguliere Nederlandse zinnen en woordenschat met Papiamentstalige of lokale uitdrukkingen. Voorbeelden hiervan zijn: * “hopi plaka verdienen” (veel geld verdienen) * “kabrieten in de koraal” (geiten op de erf) * “een pastechi eten” (een pasteitje eten) Dergelijke constructies behoren tot typische voorbeelden van Antilliaans Nederlands, waarin Papiamentse woorden (zoals hopi, plaka, pastechi) direct geïntegreerd zijn in het Nederlands. ==Sociolinguïstische context== In de lagen van de bevolking waar Nederlands als thuistaal wordt gesproken — vaak binnen families of in het onderwijs — wordt deze variant beschouwd als “tropisch Nederlands”. Sprekers worden in Nederland soms als dialectisch afwijkend ervaren en kunnen als “makamba” (Nederlander) worden bestempeld, vooral wanneer zij geen Papiamento spreken.<ref name="ntr">Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> De variant is te herkennen aan: *het gebruik van Papiamentse werkwoorden en woorden, *typische accenten, klankkleur en uitspraak, *de toepassing van regionale grammaticale structuren, zoals in: Ai no, ik heb hopi veel foto’s gesakeerd, maar ze zijn hodidu! == Aantal sprekers en taalgebruik == Hoewel het Nederlands in de Caribische delen van het Koninkrijk officieel is, wordt het meestal als tweede of derde taal gebruikt: in het dagelijks leven domineren Papiamento, Spaans en Engels. Op Bonaire is Nederlands moeders­taal voor ongeveer 15 % van de bevolking (2021), Spaans is even frequent; op Sint Eustatius en Saba ligt dat rond 4 % <ref>https://longreads.cbs.nl/the-caribbean-netherlands-in-numbers-2022/what-percentage-of-the-population-speaks-dutch/</ref> ==Identiteit en perceptie== De variëteit speelt een rol in identiteitsconstructie. Nederlandssprekende Antillianen voelen zich soms “niet helemaal thuis” in Nederland of in de Papiamentstalige gemeenschap, juist vanwege de gemengde taalstijl. Taalpuristen waarschuwen tegen het gebruik van Engelse of Spaanse leenwoorden in Papiamento, terwijl anderen juist blij zijn met de talenmix als onderdeel van de lokale identiteit.<ref name="ntr"/> == Vergelijking met andere niet-Europese Nederlandsvarianten == Nederlands wordt ook gesproken in de Caribische special gemeenten (Bonaire, Sint Eustatius, Saba), maar daar zijn andere varianten gangbaar, bijvoorbeeld Virgin Islands Creole Dutch. Die heeft, net als Antilliaans Nederlands, een sterke mix met andere talen.<ref>Welmoed Ventura, https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/gelijkenis-deens-antilliaans-creole-dutch-en-sranantongo/ Gelijkenis Deens-Antilliaans Creole Dutch en Sranantongo]</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Na [[Aruba]]''' e presencia di '''idioma Spaño''' ta significativo. E pais Caribense, cu [[Hulandes]] y [[Papiamentu|Papiamento]] como [[idioma ofisial|idiomanan oficial]], tin un gran cantidad di hablante di [[Spaño]]. Segun e censo di 2000, Spaño ta e di dos idioma mas papia riba e isla, despues di Papiamento. == Hablante di Spaño == Segun datonan di Censo 2010, 13.710 residente di Aruba ta papia Spañó como nan [[Lenga materno|idioma materno]].<ref>{{citeer web|url=https://www.cervantes.es/imagenes/File/espanol_lengua_viva_2019.pdf |titel=El Espanol: una lengua viva. Informe 2019|uitgever=Instituto Cervantes, pag. 9|datum= }}</ref> Na 2017 hablante di Spañó tabata representa 12.6% di e poblacion.<ref>{{citeer boek|nombre=Jesús|apellido={{v|Guanche}}|nombre2=Carmen|apellido2={{v|Corral}}|title=Diccionario etnográfico. Los pueblos del Caribe Insular y de México-Centroamérica|volume=Tomo I|year=2017|editorial=RUTH|isbn=9789590618154|capítulo=Cap. 5}}</ref> Esaki ta relaciona cu e emigrantenan for di paisnan hispano. Segun pais di origen e percentahe tabata, entre otro, 9.1% di [[Colombia]], 4.1% [[Republika Dominikano|Republica Dominicano]], 3.2% [[Venezuela]] i 1.1% [[Peru]].<ref name="cia.gov">{{en}}{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |title=Aruba |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |access-date=}}</ref> Si conta tur esunnan cu por comunica den Spaño, e cantidad total di hablante ta yega aproximadamente 93.500, o sea 85% di e poblacion Arubano. Pero solamente un di cada cinco persona ta uza Spaño como nan unico [[idioma]]. == Spaño den bida publico == No obstante di no ta un idioma oficial, e uso di Spaño ta sirbi metanan practico y ta extende den hopi aspecto di bida publico, reflehando su papel como idioma di contacto, identidad y comunicacion den e contexto multicultural di Aruba. E isla su proximidad cu [[Venezuela]] y [[Colombia]] y e fuerte contactonan religioso, comercial y cultural durante siglonan a contribui pa e uzo continuo na Aruba di Spaño.<ref>{{cite book|author=Ramirez, Catherine|title=La escogencia del idioma Español en el perfil de asignaturas en las escuelas de MAVO de Aruba|year=2016|editorial=[[Universidad de Curazao]]|url=https://www.worldcat.org/es/title/1029733877|location=Willemstad, Curacao}}</ref> Segun [[Johan Hartog|Hartog]] e influencia Spaño ta mas tanto notabel den e variante Arubano di Papiamento cu den e variantenan di Corsou y Boneiro.<ref name="Hartog"/> Den e sistema escolar, Spaño ta un materia obligatorio desde enseñansa basico, cuminsando den e di cinco klas bay dilanti.<ref>{{citeer web|auteur=Organización Panamericana de la Salud|titel=Aruba, perfil de país|url=https://www3.paho.org/hq/dmdocuments/2010/Salud_en_las_Americas_2007-Aruba.pdf|datum=2007 }}</ref><ref>Ministerio di Enseñansa di Aruba. Curriculum y Idioma den Sector Escolar.</ref> Ademas, varios canal di television for di Venezuela ta wordo ricibi sin problema riba e isla, ofreciendo noticia, entretenimento y programacion educativo na Spaño. Hopi radioemisora local ta inclui musica cu canto di [[Latinoamérika|Latino America]] den nan programacion, y den algun caso, ta transmiti programanan na Spaño. Den sector comercial, hopi empleado den tienda, restaurant y servicio publico ta comunica cu clientenan hispano den nan idioma nativo. Ora cu hende yega na un loket, e probabilidad ta halto cu nan por haci pregunta o haya informacion na Spaño. [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia catolico]] cu un comunidad grandi riba e isla ta ofrece misa regular na Spaño. Den algun bario, specialmente caminda comunidadnan hispano ta concentra, por tin borchi informativo cu dos of mas idioma, incluyendo Spaño. == Aspectonan sociolinguistico == Pa hopi residente, particularmente e migrantenan hispano di Colombia, Venezuela y Republica Dominicano, Spaño ta sigui sirbi como idioma principal na cas, den relacionnan familiar y comunidad religioso.<ref>Central Bureau of Statistics Aruba (2017). Migration and Population Report.</ref> Na nivel popular, Spaño ta keda un idioma di preferencia pa comunicacion informal den bario, mercado y luganan publico. Turistanan hispano, cu ta forma un porcion importante di e [[turismo]] entrante, tambe ta contribui na su visibilidad den bida diario Arubano. E [[multilingualismo]] na Aruba ta stimula un nivel halto di dominio pasivo di Spaño: hopi Arubiano por compronde Spaño aunke no ta papi’é activamente. E situacion aki ta refleha un [[diglosia]] dinamico, caminda Spaño ta sirbi mas na nivel informal y comunicativo, mientras cu Hulandes y Papiamento ta predomina den situacionnan formal, educativo y gubernamental. == Influencia di Spaño riba Papiamento den siglo 21 == E idioma oficial Papiamento ta un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu ta nace durante e periodo colonial for di e mescla di Spaño, [[Portugues]], Hulandes, [[Ingles]], [[Frances]] i Arawak. Gran parti (70%) di su vocabulario tin origen Spaño.<ref>[[Ronald Severing|Severing, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden#:~:text=Door%20hun%20geografische%20ligging%20en,eilanden%20genoemd%2C%20is%20het%20Papiaments. ''Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden''], literatuurgeschiedenis.org</ref> E isla di Aruba tabata pa mas cu un siglo parti di Imperio Spaño promé cu el a wordo cede na e Imperio Hulandes na aña [[1636]].<ref name="Hartog">{{cite book|author=[[Johan Hartog|Hartog, Johannes]]|title=Aruba: A Short History|year=2003|publisher=De Wit & Van Dorp Stores}}</ref> Aunke Papiamento ta ser considerá un idioma stabil, hopi [[Arubiano]] ta sinti cu su presencia ta birando menos, particularmente den contactonan cu emigrantenan hispano. Investigacion sociolinguistico a mustra cu e preocupacion no ta basa riba un cambio real, sino riba un “menasa simbolico” cu ta relaciona cu identidad y inclusividad di pertenencia.<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref> Un tema cu ta surgi frecuente den discusionnan publico y escolar ta e supuesta “contaminacion” di Papiamento cu palabra y structuranan Spaño. Algun ciudadano ta boga pa un Papiamento “puro”, afirmando cu influencia stranhero, particularmente di Spaño, por afecta e caracter crioyo di e idioma. E sintimento aki ta bira mas fuerte ora cu migrantenan nobo no ta haci esfuerso pa siña y papia Papiamento, sino ta keda den nan idioma materno.<ref>Carroll, Kevin S. (2010). [https://www.researchgate.net/publication/283245487_Language_maintenance_in_the_Caribbean_Examining_perceptions_of_threat_in_Aruba_and_Puerto_Rico'' Language maintenance in the Caribbean: Perceptions of threat in Aruba and Puerto Rico''], researchgate.net </ref> Estudionan recien, manera esun di Kester y Buijink (2023), a conclui cu aunke hopi Arubiano ta expresá preocupacion riba e futuro di Papiamento, e idioma mes no ta duna señalnan di bay atras.<ref name="Kester"/> Su uzo a keda halto den bida escolar, gobierno y medionan local, y e mes a demostra capacidad pa integra [[neologismo]]nan sin perde su esencia. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=es|oldid =161207719|titulo=Idioma español en Aruba}} {{References}} ;Lista di fuente * Allen, R. (2002). ''The Spanish Caribbean''. Cambridge University Press. }} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Idioma]] ------------- {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] tríphthongos, literalmente: ‘ku tres zonido’ òf ‘ku tres tono’) ta un kombinashon di tres zonido vocal cu ta pronunciá den un solo [[silaba]]. Den un triptongo, e tres vocal òf semivokal ta sigui un tras di otro sin interrupshon, formando un zonido monosilabico. Den [[fonetika]], un triptongo ta resulta di un movimiento kontinuo pero suave di e organonan di artikulashon for di un zonido di vocal pa otro, den un sekuénsia di tres zonido. Na kontraste ku un [[monoftongo]], ku tin un so zonido, òf un [[diptongo]] ku tin dos, un triptongo ta kontené tres zonido vocal den un so silaba. Importante pa nota ku un triptongo no ta meskos ku un sekuénsia disilabico di un diptongo sigui pa un monoftongo, kaminda por tin mas ku un silaba. Por ehempel, den aleman feuer [ˈfɔʏ.ɐ] (‘kandela’), e sekuénsia vocal ta dividí den dos silaba, i no ta un triptongo. Un triptongo tipiko ta forma pa un semivokal, sigui pa un vocal nukleo, i sigui pa un otro semivokal (por ehempel: /i̯/ + /a/ + /u̯/). Por existí tanto triptongonan orál komo nasal. == Ejempelnan == Den [[Papiamento]], triptongonan no ta hopi komun, pero por haña nan den palabra manera: biai (for di biaiha) kaiu (for di kaiu) huai (for di huai) Den [[kastellano]] (spañol), por haña triptongonan den palabra manera: miau Uruguay cambiáis == Referensianan == Martínez Celdrán, Eugenio. Manual de Fonética Española. Ariel Lingüística, 2001. Ladefoged, Peter. A Course in Phonetics. Cengage Learning, 2014. Crystal, David. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Wiley-Blackwell, 2008. -------------------------- Diptongonan komun den Papiamento Diptongo Tipo Ejèmplonan Nota ai Kreshente bai, traishon, baikèl vocal débil (i) tras vocal fuerte ei Kreshente sei, beisbol, trein oi Kreshente boi, koi, sopi ui Kreshente puiro, spruit, fluit ia Dekreshente biaha, rabia, familia vocal débil (i) prome vocal fuerte ie Dekreshente piedra, biento, piedra io Dekreshente nacional, religion ua Dekreshente lengua, francua, guahe ue Dekreshente pueblo, fuerte, muerto uo Dekreshente cuota, suave, actuosa menos komun 🗣️ Nota riba tipo di diptongo: Diptongo kreshente: e vocal débil (i, u) ta antes di vocal fuerte (a, e, o) → zonido ta subi. Diptongo dekreshente: e vocal débil ta despues di vocal fuerte → zonido ta baha. {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E articulacion ta consisti di un transicion suave den e frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta wordo percibi como un zonido continuo den un solo silaba. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. == Diptongo den Papiamento == Den [[Papiamentu|Papiamento]], un diptongo por wordo forma di un di e siguiente combinacionnan: == Vocal debil (i, u) + vocal fuerte (a, e, o) == Ehempel: * i-a → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-a → us'''ua'''l, a-u → bl'''au'''w, * i-e → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-e → f'''ue'''rte, e-u → '''eu'''caristia, * i-o → od'''io''', o-i → b'''oi'''cotia, * u-o → d'''uo''', o-u → bl'''ou'''sa. == Dos vocal debil (i + u, u + i) == Ehempel: * i-u → hud'''iu''', u-i → fl'''ui'''t === Tipo di diptongo === Dependiendo di e direccion di e transicion vocal, un diptongo por ta dividi den: * diptongo creciente → b'''ie'''nto, p'''ue'''blo, rab'''ia''' * diptongo decreciente → '''ai'''re, '''au'''mento, n'''ei'''shi Nota cu ora e zonido '''i''' ta na final di palabra ta skirbi '''ay''', '''ey''', '''oy''', '''uy'''.<ref>E regla aki no ta aplicabel pa e [[Ortografia di papiamentu|ortografia uza na Corsou y Boneiro]].</ref><br> Ehempel: * '''ay'''= cay - bay - caray - gay (homber) * '''ey'''= aworey - p'esey - t'ey - bedey - batrey * '''oy'''= coy - morocoy - haudoy - gogoy * '''uy'''= huy - puy - cuy - spruy {{Appendix}} == Lista di referencia == * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. * Goilo, E.R. (2002). ''Gramática di Papiamento''. De Wit Stores N.V. * [[Sidney Joubert|Joubert, Sidney M.]] (2015). ''Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu''. [[Fundashon pa Planifikashon di Idioma]]. * SIL International (2004). ''Papiamentu Phonology''. Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). ''Ortografía de la lengua española''. Madrid: Espasa Libros. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------- Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E ta consisti di un transicion suave den frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta percibi como un zonido continuo den un silaba unico. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. ==Formashon di diptongonan den Papiamentu== Den Papiamentu, un diptongo por wòrdu formá di un di e sigiente kombinashonnan: Un vocal débil (i, u) + un vocal fuerte (a, e, o) ehempel: baiskel biaha fuerte Dos vocal débil (i + u, u + i) ehempel: fluit hudui riu Tipo di diptongo: kreshente i dekreshente Dependiendo di e direkshon di e transishon vocal, un diptongo por ta: Kreshente (glide → vocal nuklear): ora e vocal débil ta na prinsipio. ehempel: biento pueblo rabia Dekreshente (vocal nuklear → glide): ora e vocal débil ta na fin di e diptongo. ehempel: aire aumento neishi Ortografia den fin di palabra Ora e zonido i ta na fin di palabra komo parti di un diptongo, e ta wòrdu skibí ku y: ay, ey, oy, uy ehempel: ay: cay, bay, caray, gay (hòmber) ey: aworey, p'esey, t'ey, bedey, batrey oy: coy, morocoy, haudoy, gogoy uy: huy, puy, cuy, spruy Un hiato ta un sekuencia di dos vocal ku ta pronunsiá separá, es decir, kada vocal ta forma su mesun silaba. E zonido no ta flòu komo den un diptongo, sino ta parti klaramente den dos unidat silábiko. Un hiato ta forma tipikamente den e sigiente kasonan: Dos vocal fuerte: poeta, maestro, teatro Vocal fuerte + vocal débil acentuá: país, María, baúl Den kaso di hiato, e zonido ta interrumpí, i kada vocal ta tuma su propio énfasis den pronunsiashon. Referencia * Goilo, E.R. (2002). Gramática di Papiamento. De Wit Stores N.V. * Joubert, Sidney M. (2015). Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu. Fundashon pa Planifikashon di Idioma. * SIL International (2004). "Papiamentu Phonology". Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). Ortografía de la lengua española. Madrid: Espasa Libros. * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. --- == Diferencia entre diptongo y hiato den Papiamento == {| class="wikitable" style="text-align:left" width="75%" |- ! Tipo ! Combinacion<br> di vocal ! Ehempel ! Division<br> silabico ! Remarke |- |rowspan="6" style="background:#FFD700|Diptongo|| style="text-align:center" |i + a || biaha || bia-ha ||vocal debil + fuerte, un silaba |- | style="text-align:center" |u + e || fuerte || fuer-te || vocal debil + fuerte |- | style="text-align:center" |i + e || biento || bien-to || diptongo creciente |- | style="text-align:center" |e + i || neishi || nei-shi || diptongo decreciente |- | style="text-align:center" |u + i || hudiu || hu-diu || dos vocal debil, un silaba |- | style="text-align:center" |i + u || riu || riu || un silaba |- | rowspan="3" style="background:#FF9000| Hiato || style="text-align:center" |a + i || caida || ca-i-da || vocal fuerte + debil, dos silaba |- | style="text-align:center" |o + e || poeta || po-e-ta || dos vocal fuerte, dos silaba |- |style="text-align:center" | o + a || oasis || o-a-sis || dos vocal fuerte, dos silaba |- |} [[:Kategoria:Idioma]] Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea y cu no ta inseparabel. Pues e ta consisti di e articulacion di dos vocal, un tras di otro, sin interupcion, produciendo un transicion suave den e frecuencianan di zonido cual ta caracterisa cada un di e dos vocalnan. Fonologicamente, dos vocal cu ta articula di e manera aki ta forma parti di e mesun [[silaba]]. Dependiendo di e tono ta haci distincion entre un diptongo creciente y un diptongo decreciente.<br> Ehempel: ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “cu tres zonido”, òf “cu tres tono”) ta un forma cu ta forma parti di un [[palabra]]. Casi semper e lo ta un [[vocal]] será mas un vocal habrí sigui pa un otro vokal será, formando un “triptongo”. Den [[fonétika|fonetica]], un '''triftongo''' ta un combinacion di vocal monosilabico cu ta encera un movecion rapido pero suave di e articulador di un calidad di vocal pa otro cu ta pasa riba un tersera parti. Miéntras ku vokalnan “puru”, òf monoftongonan, ta wòrdu bisa ku nan tin un posishon di artikuladó di meta, diftongonan tin dos i triftongonan tres. Triptongo no mester wordo confundi cu secuencia disilabico di un [[diptongo]] sigui pa un monoftongo, manera na aleman "feuer" [ˈfɔʏ.ɐ] ‘kandela’, caminda e vocal final ta mas largo cu esnan hañá den triptongo. Triptongo (for di griego : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “ku tres zonido,” òf “ku tres tono”) ta e nòmber duná na e kombinashon di un zonido semivokal , un zonido vokal i un zonido semivokal emití den un solo esfuerso vokal. Triptongo ta wòrdu dividí den oral y nasal. Den un triptongo tres vocal (of semivocal) ta un combinacion di tres zonido vocal hunto, cu ta forma un zonido. ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[linguistica]], '''singular''' ([[latin]]: ''singularis'', cu ta nifica “unico” of “solitario”) ta un termino gramatical cu ta referi na un forma di [[palabra]] cu ta indica un solo hende, cos, obheto, luga of idea. E ta contrasta cu e forma [[plural]], cu ta referi na mas cu un. == Uzo di singular == E singular ta e forma standard di un palabra den e gran mayoria di idioma, sin ningun modificcion special. E cambio ta bin pa palabranan den plural. Mescos den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma singular ta basico, unda un sustantivo ta presenta su mes, sin indica cantidad. E ta sirbi pa nombra un solo entidad.<br> Ehempel: * buki → un buki * mucha → un mucha homber * rosa → un flor * idea. → un solo pensamentu == Relacion cu artikulo y adhetivo == Un sustantivo den singular regularmente ta acompaña pa un articulo singular (manera un, e) y adhetivo cu ta acordá cu género y número.<br> Ehempel: * e rosa dushi * un cas grandi == Cambio pa plural == Pa pone un sustantivo singular den forma [[plural]], Papiamento normalment ta agregá -nan na fin di palabra. Sinembargo, e regla aki tin espeshonalidadnan y depende di ortografia y uso. Ejèmplo: buki → bukinan ros → rosnan idea → ideanan == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Plural''' ([[latin]]: pluralis, ku ta nifiká “di más ku uno”) ta un termino gramatikal ku ta referí na un forma di palabra ku ta indiká más ku un hende, kos, lugá of idea. E ta kontrastá ku e forma [[singular]], ku ta indiká un solo ente. == Uso den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], forma plural ta forma derivá di un sustantivo singular pa indiká ku tin más ku un di esaki. Ehempel: * buki → buki''nan'' * ros → ros''nan'' * muchu → mucha''nan'' == Formacion di plural == Den ortografia di Papiamento, e forma plural generalmente ta forma pa agregá e sufijo -nan na e sustantivo singular. E regla ta aplica pa hende, animal, kos, lugar y tambe idea abstracto. Ehempel: * cas → kasnan * idea → ideanan * persona → personanan == Plural eksplisito y implicito == Papiamento tambe por indiká pluralidad den otro manera, manera pa medio di un palabra ku ta indiká kantidat (manera hopi, tur, algun), aunque e sustantivo keda den forma singular. Pero den uso formal, ta preferibel pa pone e palabra den forma plural. Ejèmplo: hopi hende tur mucha ta contento == Komparashon ku otro idioma == Den otro idioma, manera español of inglés, forma plural por envolví kambio di letra, agregashon di sufijo otro ku -nan, of regla irregular. E forma di plural ku -nan ta un karakterístika partikular di Papiamento. == Referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] '''Silaba''' (na inglés: ''syllable''; na hulandés: ''lettergreep'') ta un unidad ritmico di zonido den un [[palabra]]. Un silaba ta normalmente forma pa un solo [[vocal]] of un combinacion di [[consonante]] y vocal, cu ta wordo pronuncia manera un solo impulso di bos. Den [[linguistica]], e analisis di e silaba ta un aspecto esencial den [[fonologia]], [[ortografia]], y e forma di rima den [[poesia]]. E structura di silaba por varia segun idioma, pero tur idioma tin algun forma di silaba den su sistema linguistico. Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], silabacion ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra.<br> Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do == Structura di silaba == E structura general di un sílaba ta consisti di tres segmento agrupa den dos componente: * ''Onset'': Un consonante of grupo di consonante, obligatorio den algun idioma, opshonal of hasta restringi den otronan * ''Rima'': ta consisti di un: ** ''nucleo'': e vocal principal di e silaba (obligatorio) ** ''coda'': e consonante of grupo di consonantenan despues di e vocal (opshonal) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. * Bo: onset = "b", nucleo = "o" * Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * [[Jossy Mansur|Mansur, Jossy M.]] (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (di 7 edicion). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] Núkleo (ν): Un konsonante vokal òf silábiko, obligatorio den mayoria idioma Coda (κ): Un konsonante òf grupo di konsonante, opshonal den algun idioma, altamente restringí òf prohibí den otronan Un silaba por consisti di tres parti principal: * '''Onset''': e consonante of consonantenan na comienso (optativo) * '''Nucleo''': e vocal principal di e silaba (obligatorio) * '''Coda''': e consonante of consonantenan despues di e vocal (optativo) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. — Bo: onset = "b", nucleo = "o" — Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda [[:Kategoria:Linguistica]] Silabacion den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma di e silabanan ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra. Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do -------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[fonétika|fonetica]], '''consonante''' (na [[Ingles]]: ''consonant''; na [[Hulandes]]: ''medeklinker'') ta un [[zonido]] di bos, forma pa un coriente di aire cu ta topa cu un of otro obstaculo, sea parcial of total, den e tracto vocal (boca y garganta). E ta un di e dos tipo principal di zonidonan di bos, e otro ta e [[vocal]]. Contrario na un [[vocal]], un consonante ta rekeri un tipo di tapamento, estorbo, of contacto den boka, como na nivel di e labionan, e lenga, of e dente, pa forma zonido. E palabra “consonante” ta bini di [[Latin]] ''consonans'', cu ta nifica “zonido cu ta zona hunto” (''con'' = hunto, ''sonare'' = zona). Tradicionalmente, consonantenan ta wordo considera zonido cu no por existi sin un vocal acerca. == Aplicacion == === Papiamento === Den e idioma [[Papiamentu|Papiamento]], por haña varios consonante den uso diario. E cantidad di consonante por varia segun e dialecto, pero generalmente e siguiente letternan ta representa consonante den e alfabet: '''B, C, D, F, G, H, J, K, L, M, N, P, R, S, T, V, W, Y, Z''' E letter '''Q''' casi no ta wordo uza; generalmente e ta wordo substitui/suplantá pa 'K'. E letter '''X''' ta usa solamente den palabra stranhero. Tur palabra den Papiamento ta contene un of mas consonante, cu ta forma [[silaba]]nan hunto cu e vocalnan. {| class="wikitable" width="65%" ! colspan=2 | Vocal || Balor na Papiamento<br> {{ABW|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel || Balor na Papiamentu<br> {{CUW|bandera}}/{{BON|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel |- | colspan=2 | b || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ala, ca'''b'''a || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ibu, fa'''b'''or |- | rowspan=2 | c || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}} || style="text-align:center" | /s/ || mere'''c'''e, ha'''c'''i || style="text-align:center" | /s/ || '''C'''ecilia |- | elsewhere || {{IPA|/k/}} || '''c'''aminda, '''c'''la || style="text-align:center" | /k/ || '''C'''aracas |- | colspan=2 | ch{{ref|dig|b}} || {{IPA|/tʃ/}} || '''ch'''ikito || style="text-align:center" | /tʃ/ || '''ch'''api |- | colspan=2 | d || style="text-align:center" | /d/ || '''d'''ocumento, '''d'''al || style="text-align:center" |/d/ || '''d'''uru, '''d'''ede |- | colspan=2 | dj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/dʒ/}} || '''dj'''aca || style="text-align:center" | /dʒ/ || '''dj'''ente || |- | colspan=2 | f || style="text-align:center" | /f/ || '''f'''ama || {{IPA|/f/}} || '''f'''òrki || |- | rowspan=2 | g || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}}, final || style="text-align:center" | /x/ || '''g'''esto, ma'''g''' || style="text-align:center" | /x/ || mar'''g'''en, brù'''g''' || |- | before unstressed {{angbr|e}}, elsewhere || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''arganta, san'''g'''er || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''osa, man'''g'''el || |- | colspan=2 | h || {{IPA|/h/}} || '''h'''asta, '''h'''abilidad || {{IPA|/h/}} || '''h'''ari, '''h'''eru || |- | colspan=2 | j{{ref|loan|a}} || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''j'''ong, '''j'''as<br>'''J'''uan || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''J'''an Thiel<br>'''J'''ulia || Some places still maintain their old spelling, e.g. Salinja. Here the {{angbr|nj}} is pronounced {{IPA|/ɲ/}}. |- | colspan=2 | k || {{IPA|/k/}} || '''k'''ishiki, '''k'''ere || {{IPA|/k/}} || '''k'''enta, se'''k'''reto || |- | colspan=2 | l || {{IPA|/l/}} || '''l'''ista, '''l'''aba || {{IPA|/l/}} || '''l'''esa, k'''l'''a || |- | colspan=2 | m || {{IPA|/m/}} || '''m'''ucha, pre'''m'''io || {{IPA|/m/}} || '''m'''an, la'''m'''pi || |- | rowspan=2 | n || before {{angbr|co}}, {{angbr|cu}}, {{angbr|g}}, {{angbr|k}},<br>final except after stressed vowel || {{IPA|/ŋ/}} || ma'''n'''go, pa'''n''' || {{IPA|/ŋ/}} || a'''n'''ker, bo'''n''' || In Papiamento, {{angbr|c}} followed by {{angbr|o}} or {{angbr|u}} would be pronounced as a {{IPA|/k/}} (see below), thus having the same effect on the {{angbr|n}} as {{angbr|k}} would. |- | elsewhere || {{IPA|/n/}} || '''n'''atural, te'''n'''e, algu'''n''' || {{IPA|/n/}} || '''n'''echi, he'''n'''de, tempra'''n''' || |- | colspan=2 | ñ || {{IPA|/ɲ/}} || a'''ñ'''a, so'''ñ'''o || {{IPA|/ɲ/}} || ba'''ñ'''a, '''ñ'''apa || |- | colspan=2 | p || {{IPA|/p/}} || '''p'''ipa, ado'''p'''ta || {{IPA|/p/}} || '''p'''alu, sa'''p'''u || |- | colspan=2 | q{{ref|loan|a}} || {{IPA|/k/}} || '''q'''uesillo || {{IPA|/k/}} || '''Q'''uebec || |- | colspan=2 | r || {{IPA|/r/}} || te'''r'''a, '''r'''osa || {{IPA|/r/}} || ba'''r'''ba, pode'''r''' || |- | colspan=2 | s || {{IPA|/s/}} || '''s'''aya, '''s'''ucu || {{IPA|/s/}} || kru'''s''', pa'''s'''a || In Papiamento, the {{angbr|s}} has a {{IPA|/ʃ/}} sound in words ending in -sion. In Papiamentu, it is written as -shon. |- | colspan=2 | sc || {{IPA|/s/}} || adole'''sc'''ente, pi'''sc'''ina || || || |- | colspan=2 | sh{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''imis || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''ete || |- | colspan=2 | t || {{IPA|/t/}} || '''t'''in, '''t'''ata || {{IPA|/t/}} || '''t'''rapi, ri'''t'''mo || |- | colspan=2 | v || {{IPA|/b/}}<br>{{IPA|/v/}} || '''v'''iuda<br>di'''v'''orcio || {{IPA|/v/}} || '''v'''erbo, '''v'''itamina || |- | colspan=2 | w || {{IPA|/w/}} || '''w'''ega || {{IPA|/w/}} || '''w'''owo || |- | colspan=2 | x{{ref|loan|a}} || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || e'''x'''amen, cone'''x'''ion, refle'''x'''ion || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || || |- | colspan=2 | y || {{IPA|/j/}} || '''y'''ama, ha'''y'''a || {{IPA|/j/}} || '''y'''uda, ka'''y'''ente || |- | colspan=2 | z || {{IPA|/z/}} || '''z'''ona || {{IPA|/z/}} || '''z'''eta || In Papiamento, the {{angbr|z}} has a {{IPA|/s/}} sound in words ending in -eza, -anza or with a {{angbr|z}}. In Papiamentu, they are written as -esa and -ansa. |- | colspan=2 | zj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''eito || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''ar || | colspan=2 | ù || || || style="text-align:center" |/ʏ/ || b'''ù'''s, y'''ù'''frou |- | colspan=2 | ü || || ||style="text-align:center" | /y/ || h'''ü'''r |- |} == List di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (7th ed.). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Sustantivo''' (na [[Ingles]]: ''noun''; na [[Hulandes]]: ''zelfstandig naamwoord'') ta un tipo di [[palabra]] den gramatica cu ta sirbi pa nombra hende, luga, cos, idea, of otro ser, sea concreto of abstracto. E palabra “sustantivo” mes ta bini di [[Latin]] substantia, ku ta nifiká “substancia” of “loke ta di esencia”. == Rol den frase == Den un frase, un sustantivo ta generalmente e sujeto of e objeto di un verbo. E ta e elemento ku e verbo ta referí na dje, i regularmente ta precedí of sigui pa un [[artikulo]] (manera “un”, “e”, “esey”) of un [[adhetivo]]. == Clase di sustantivo == Sustantivonan por wordo dividí den varios kategoria: '''Sustantivo komun''': nombra hende, kos of lugá den manera general, por ehèmpel: mùsiko, buki, isla. '''Sustantivo propio''': nombra spesífiko pa hende, lugá of entidad, i ta skibí ku mayuscula, manera: Maria, Aruba, Google. '''Sustantivo konkretu''': nombra kos ku por wordo mira of tuma, manera: mesa, silla, barco. '''Sustantivo abstrakto''': ta referí na idea, sentimiento of estado, manera: amistat, libertat, konsenshi. == Género y número == Tur sustantivo den Papiamento tin un [[género gramatikal]]: ta òf masculino òf femenino. E género ta influenshá e forma di artikulo y adhetivo ku ta akompañ'é (por ehèmpel: e homber vs e muher). Tambe, sustantivonan por ta den forma [[singular]] (un solo) of [[plural]] (más ku un), manera: buki / bukinan, muchanan / mucha. == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. * Trupia, Sandro (1995). ''Linguistica generale e grammatica''. Zanichelli. [[:Kategoria:Gramatika]] [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------- {{Databox}} '''Kontakto di idioma''' en.wiki:Contacto di idioma ta sosodé ora ku papiadónan di dos òf mas idioma òf variedat ta interkambiá ku i influensiá otro. E estudio di kontakto di idioma ta wòrdu yamá lingwístika di kontakto. Kontakto di idioma por sosodé na fronteranan di idioma,[1] entre idiomanan di adstrato, òf komo resultado di migrashon, ku un idioma intrusivo ku ta fungi komo sea un superstrato òf un substrato. Ora ku papiadónan di diferente idioma ta interkambiá estrechamente, ta tipiko pa nan idiomanan influensiá otro. Kontakto intensivo di idioma por resultá den konvergensia òf releksifikashon di idioma. Den algun kaso un idioma di kontakto nobo por wòrdu kreá komo resultado di e influensia, manera un idioma pidgin, krioyo òf miksto. Den hopi otro kaso, kontakto entre hablantenan ta sosodé ku efektonan duradero na eskala mas chikí riba e idioma; esakinan por inkluí e prestamo di palabranan di prestamo, kalku, òf otro tipo di material lingwístiko. Multilingwismo tabata komun durante gran parti di historia humano, i awendia mayoria hende na mundu ta multilingual.[2] Hablantenan multilingual por partisipá den kambio di kódigo, e uso di vários idioma den un solo kombersashon. Métodonan for di sosiolingwístika[3] (e estudio di uso di idioma den sosiedat), for di lingwístika di korpus i for di lingwístika formal ta wòrdu usá den e estudio di kontakto di idioma. ---------- [https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250524.pdf Celebra ta de vez en cuando, trabao ta continuo], Bon Dia Aruba, Rubrica Asina bon Nos Papiamento ta? (24 di mei 2025) Como medio di comunicacion nos posicion ta diferente, ya cu nos ta para meymey di e desaroyo di nos idioma a base diario. Esey ta duna un obligacion extra, pasobra loke nos ta publica ta pasa bao wowo di miles di lector diariamente. Mihor nos percura anto pa skirbi di tal forma cu nos ta respeta loke tin, pero di otro banda ta mira lo valioso di e entrada continuo di palabra nobo den nos idioma y usa nan di forma apropia.Den e casi cuatro aña di existencia di e column aki, nos a toca un sinfin di tema, semper di forma critico, sin ofende ningun hende. Na ocasion di e promer aniversario, na augustus 2022, nos a publica un lista di e topiconan cu nos ta trata den e aña ey, di forma critico. Esakinan ta duna un bon impresion di e amplitud di e temanan y a la vez ta mustra cu ainda tur ta relevante. Un resumen: * Aki, akinan, akinanan... tocante uso innecesario y excesivo di ‘nan’ * Uso innecesario y excesivo di ‘wordo’ o ‘ser’ * Paso o pasobra? Papia y skirbi ta dos cos diferente * Atende cu... o atende? Atende un asunto cu un persona; no atende cu un asunto * ‘Encuanto di’ y ‘tocante di’, tambe ‘durante di’: uso incorecto y innecesario di e palabra ‘di’ Contra? O Contra di...? * Uso corecto di ‘na’ den diferente contexto; ki ora ‘den’ y ki ora ‘na’? * Palabra modifica incorectamente: ‘nombracion’, ‘comportacion’, ‘cargacion’ (nombramento; comportamento; cargamento) * Parha o pahra...? Un palabra modifica recientemente * Tabatin o tabata tin...? Kico ta corecto? * Gobernado o Gobernador... Ta usa e ‘r’ si of no? * Diferencia entre idioma papia y skirbi * Agradable o agradabel...? Tocante origen Portugues/Spaño di e variantenan Directiva o ‘Hunta di Directiva’ Con pa adopta termino corectamente * Ki ora un palabra ta bira ‘Papiamento’...? * E proceso di adopcion y adaptacion Reforza, enforsa, reenforsa...? Palabra adopta di diferente fuente, reemplazando palabra existente caba “Esey no tin di haber cu…?” Corecto, of no? Origen di e expresion Compromiso, compromis, compromise...? Mesun palabra, adopta di diferente banda * Di dje, den dje, di unda e ‘dje’ ta bin...? * Doble negacion: ki ora si y ki ora no? * Uso di distincion di genero masculino/femenino * Ortografia uniforme un reto...? Variedad di ortografia cu medionan ta haya di tur banda * Terminonan opuesto: ‘progresivo’ o ‘progresista’; ‘conservativo’ o ‘conservador’? * Entre ‘advertencia’ y ‘advertentie’; uso corecto of no? Curasha o encurasha...? Reforza o reenforza...? Uso corecto of no?Pret of leuk...? Eigenlijk of...? Influencia di Hulandes den Papiamento Pa of Pa...? Para o por...? Voor of door...? Origen di nos ‘pa’ * E la bay o el a bay? Kico ta corecto? * Tocante eror gramatical cu casi no ta ripara... ‘Loke ta’ o ‘loke cu ta’? * Paris o Parijs? Londen, London o Londres? Variedad den nomber geografico...Nacionnan Uni o United Nations; IMF o FMI...? Cual idioma tin preferencia...? * Entre desaroyo liber y formalisacion di idioma: ki rumbo pa tuma? Papiamento manera papia..., o skirbi? * Tocante uso di ‘es’, ‘esnan’, ‘esunnan’...‘Cune’ o ‘cu nan’: * Tocante erornan cu no ta detecta facilmente...Papiamento ta rico na diferente tipo di vocal; a traves di influencia diverso * Algo mas di nos herencia Portugues; un exploracion den nos vocabulario. Nota: si bo ta desea pa nos trata un tema specifico atrobe, o mas amplio, laga nos sa via reaccion riba Facebook, o un mail na bondia.aruba@gmail.com --------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Educacion Profesional Intermedio''' (EPI) ta enseñansa riba nivel MBO (''Middelbaar Beroepsonderwijs'') na [[Aruba]]. E ta encera ... Colegio EPI ta e unico instituto di enseñansa riba nivel MBO na Aruba., situa den Venusstraat 3 na Oranjestad?? == Colegio EPI == A funda Colegio EPI riba prome di augustus 1997. Ta ofrece educacion na nivel 3, 4 y 5 consistiendo di e unidadnan; Salubridad & Servicio, Economia, Hospitalidad y Turismo y Ciencia & Tecnologia.<ref>[https://24ora.com/na-colegio-epi-partido-futuro-a-gana-eleccion-cu-nuebe-asiento/ Na Colegio EPI partido FUTURO a gana eleccion cu nuebe asiento], 24ora.com (2 di december 2024 </ref> Na aña 2022 Colegio EPI a introduci ocho estudio nobo. Na tur por scoge entre 13 diferente estudio, manera: Allround medewerker Information Technology Systems and Devices, Expert Information Technology Systems and Devices, Elektrotechniek, Allround Assistant Business Services, Business Administration & Control Specialist, Certified Cook, Associate of Applied Science in Culinary Arts, Zelfstanding Medewerker Travel & Hospitality, Leidinggevende Travel & Hospitality, Associate Of Science Degree in Hotel and Restaurant Management, Verpleegkundige, Verzorgende y Social Pedagogische Medewerker. Colegio EPI ta conta cu mas di 2000 studiante y mas cu 74% di nan ta logra termina nan estudio cu exito. [[:Category:Enseñansa]] [[:Category:Aruba|Enseñansa]] ---------------------------- == Arte di Palabra == '''Arte di Palabra''' ta un competensia literario ku partisipashon di hoben di Aruba, Boneiru i Korsou. (zie nl.wiki) Meta di e evento ta pa promove amor pa cultura di idioma Papiamento y aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y e desaroyo di dominio di idioma. == Historia == E evento di Arte di Palabra ta existi for di aña 2000 i a cuminsa na Korsou. Ange Jessurun, consulente di Papiamento e tempo ey, a krea e evento pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y [[haiku]]. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. == Publikashon == *Pòtpurí Arte di Palabra 2009, kolekshon di e miho obranan propio 2000-2008 *Pòtpurí Arte di Palabra 2014, bundel van de beste eigen werken 2009-2013 *Pòtpurí Arte di Palabra 2019, bundel van de beste eigen werken 2014-2018<ref>{{citeer boek|url=https://data.swpportal.com/upload/books/files/pdf.php?hash=f612ef13d53ec151f70f21767b8546f4&filename=potpuri-arte-di-palabra-2019_inkijkexemplaar.pdf|taal=pap|werk=Arte di Palabra|titel=Pòtpurí Arte di Palabra 2019|datum=|bezochtdatum=10 september 2019}}</ref> nl.wiki:Arte di Palabra ta un kompetensia den Papiamentu pa hóbennan den enseñansa sekundario na Aruba, Bonaire i Kòrsou. Nacemento For di aña skolar 1998-1999 "Papiaments" a bira un asignatura obligatorio den enseñansa sekundario na Kòrsou. E dato aki a duna e impulso pa e inicio di Arte di Palabra, cu na aña 2000 a tuma luga pa prome biaha na Curaçao. For di aña 2006 ta organisá kareda na Bonaire i for di aña 2009 tambe na Aruba. Arte di Palabra ta tuma lugá tur aña i su meta ta pa desaroyá talento literario hóben i literatura pa mucha papiamentu dor di recitashon di poema i konta storia. E kompetensia tin tres kategoria di presentashon: poesia, haiku i relato kòrtiku. Kada kategoria ta dividi den dos grupo: klasnan di skol 1-2 i klasnan di skol 3-6. Den klasnan 1 i 2 ta trata di poemas i storianan eksistente i den klasnan mas haltu ta trata di obranan original (propio). E evaluashon ta distinguí entre trabou propio i trabou eksistente. E finalistanan for di e rondonan di klasifikashon na Aruba, Bonaire i Kòrsou lo kompetí ku otro den e ronde final.[1] 1] E final di Arte di Palabra ta pasa pa tur isla i ta dirigí dor di e Stichting Arte di Palabra ku sosten di Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch gebied. E final ta generalmente konektá ku e entrega di e premionan di Tapushi Literario na honor di e ikonanan kultural na Aruba, Bonaire i Kòrsou. {{Appendix}} NOTES DIA 29 di juli 2021 a tuma lugar na Aruba, na Cas di Cultura, final di e competencia literario Arte di Palabra, cu participacion di hoben di Aruba, Boneiro y Corsou.<ref>https://www.awemainta.com/newspapers/AM210810/offline/download.pdf Arte di Palabra un celebracion na, di y pa Papiamento di kita sombre], Awemainta, 10 ougustus 2021. Rekupera ougustus 2021</ref> Fundacion Lanta Papiamento (FLP) tabata presente y a keda encanta, un biaha mas. Tabata un fiesta di berdad cu a pone enfoke riba Papiamento su rikesa y bunitesa cultural y riba e creatividad y dominio di idioma Papiamento di nos hobennan. E anochi tabata cuadra exactamente cu e meta di e evento cultural aki: Promove amor pa cultura di nos idioma Papiamento. Enrikece nos idioma cu creatividad di nos hubentud. Den sala tabata reina un entusiasmo y alegria y e hobennan a mustra aprecio pa cada un di e participantenan. Tur participante tabata haya un ovacion cu hasta pitamento cu ‘vuvuzela’. UNION t’e palabra cu ta caracterisa e evento aki, union cultural y social entre Aruba, Corsou y Boneiro. Arte di Palabra den tur sentido di palabra ta un celebracion di Papiamento, e idioma unificado di e islanan aki. Masha pabien n’e hobennan participante, na nan docentenan y n’e organisadornan! ===Historia cortico=== Arte di Palabra ta existi for di aña 2000. Señora Ange Jessurun kende tabata consulente di Papiamento e tempo ey, a cuminsa cu e evento aki na Corsou, pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y haiku. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch Gebied ta yuda den financiamento di biahe y estadia. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. Y importante pa menciona, t’e publicacionnan cu Arte di Palabra a produci caba: Pòtpurí Arte di Palabra 2009, cu e mihor obranan di 2000-2008: Pòtpurí Arte di Palabra 2014, cu e mihor obranan di 2009-2013: Pòtpurí Arte di Palabra 2019, cu e miho obranan di 2014-2018. Por bisa cu e coleccionnan aki ta bon material literario pa cualkier lesado y bon material cu por uza den scol. {{Appendix}} Arte di Palabra ta aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y ta masha importante den desaroyo di dominio di idioma. ---------------- '''Modern Hebrew''' ({{lang-he|עברית חדשה}}, ''ʿivrít ḥadašá[h]'', {{IPA-he|ivˈʁit χadaˈʃa|}}, ''[[Literal translation|lit]].'' "Modern Hebrew" or "New Hebrew"), also known as '''Israeli Hebrew''' and generally referred to by speakers simply as '''Hebrew''' ({{lang|he|עברית|}} {{transliteration|he|Ivrit}}), is the form of the [[Hebrew language]] that was [[Revival of the Hebrew language|revived as a spoken language]] in the late 19th and 20th centuries, and the standard form of Hebrew spoken today. It is the official language of the [[State of Israel]]. Among [[Canaanite languages]], Modern Hebrew is the only one spoken today.<ref>{{cite book |author1=Huehnergard, John |url=https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |title=The Semitic Languages |author2=Pat-El, Na'ama |publisher=Routledge |year=2019 |isbn=9780429655388 |page=571 |access-date=2021-02-18 |archive-date=2023-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230701134731/https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |url-status=live }}</ref> ----------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Flag of the Governor of Curaçao.svg|thumb|300px|Bandera di Gobernador di Kòrsou]] '''Gobernador di Korsou''' ta e representante di e monarka [[Hulanda|hulandes]] (hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]]) na [[Kòrsou]]. A instituí e posishon dia [[10 di òktober]] [[2010]] ku Korsou su status komo pais outónomo denter di [[Reino Hulandes]]. Riba nominashon di e mandatario hulandes pa relashonnan di Reino, e monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un término di seis aña; esaki por wòrdu prolonga te maximalmente 12 aña. E gobernador ta dispone di un sekretariado, e gabinete di gobernador, i ta wòrdu asesorá pa e Konseho di Konsulta, konsistiendo di minimo sinku miembro, apuntá pa e gobernador. E '''Gobernador di Aruba''' ta e representante di e hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]] na [[Aruba]]; esaki ta conforme stipulacion den [[Constitucion di Aruba]] (''Staatsregeling van Aruba'').<ref>Articulo II.1 Staatsregeling van Aruba (AB 1987 nr. GT 1)</ref> E posicion a keda institui desde prome di januari 1986 ora Aruba a haya su status como [[Status aparte di Aruba|pais autonomo dentro di Reino Hulandes]]. E monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un termino di seis aña; esaki por wordo prolonga te maximalmente 12 aña. == Facultadnan di gobernador == Facultadnan di e Gobernador di Aruba ta subdividi den e facultadnan asigna na su persona mediante [[ley]] como organo di e Reino y como organo di e pais Aruba. De gouverneur heeft twee taken: hij vertegenwoordigt en verdedigt de algemene belangen van het Rijk en is hoofd van de regering van Curaçao. Hij is tevens vertegenwoordiger op Curaçao van het staatshoofd van het Koninkrijk. Als hoofd van de landsregering is de gouverneur onschendbaar.<ref>Bij ambtsmisdrijven moet hij echter terechtstaan bij de [[Hoge Raad der Nederlanden]]. Bij overige misdrijven kan per Koninklijk Bevel of door de Tweede Kamer vervolging worden bevolen bij de bevoegde rechter in Den Haag.</ref> De gouverneur oefent de uitvoerende macht uit met als verantwoordelijken de ministers, die verantwoording moeten afleggen aan de [[Staten van Curaçao]]. De gouverneur heeft geen politieke verantwoordelijkheden en maakt geen onderdeel uit van het kabinet. Tijdens de formatie speelt de gouverneur een rol bij het aanwijzen van de formateur. In 2012 leidde dit tot onrust, toen gouverneur Goedgedrag tegen de zin van de zittende (demissionaire) ministers, maar op verzoek van de meerderheid van de Staten, een formateur aanwees om een waarnemend kabinet te vormen. De gouverneur wordt door het staatshoofd aangewezen voor een periode van zes jaar op voordracht van de bewindspersoon voor koninkrijksrelaties van het Koninkrijk (en tegelijk van het land Nederland). Deze periode kan worden verlengd tot maximaal één termijn. De gouverneur wordt bijgestaan door zijn secretariaat, het kabinet van de gouverneur, en wordt geadviseerd door de Raad van Advies, bestaande uit ten minste 5 leden, aangewezen door de gouverneur. == Lista == Op 10 oktober 2010 werd Curaçao een land binnen het [[Koninkrijk der Nederlanden]]. Voor deze datum vertegenwoordigde de [[Lijst van gouverneurs van de Nederlandse Antillen (1954-2010)|gouverneur van de Nederlandse Antillen]] onder meer Curaçao. E promé gobernador di Kòrsou tabata [[Frits Goedgedrag]], kende tambe tabata e último [[gobernador di Antia Hulandes (1954-2010)|gobernador di Antia Hulandes]] prome ku esaki a wordu disolbi dia [[10 di òktober]] [[2010]].<ref>RNW.nl - [https://web.archive.org/web/20110120003916/http://www.rnw.nl/caribiana/article/gouverneurs-voor-curacao-en-sint-maarten Gouverneurs voor Curaçao en Sint Maarten]</ref> {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !! Nòmber !! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | | 2010 - 2012 | [[Frits Goedgedrag]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2012 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | (interino) |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Lucille George-Wout-crop.jpg|95px]] | 2013 - presente | [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> | 4 di novèmber 2013 |} {| class="wikitable" ! Van ! Tot ! Nomber ! Bijzonderheden |- | 10 oktober 2010 || novèmber 2012 || [[Frits Goedgedrag]] || |- | november 2012 || novèmber 2013 || [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] || interino |- | november 2013 || presente || [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> || |} == Lista di gobernador interino == Bij koninklijk besluit kunnen een of meerdere waarnemend gouverneurs worden benoemd die de gouverneur vervangen bij ziekte of afwezigheid of hem vervangen na zijn ontslag of overlijden. {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !![[Gobernador interino]]!! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2010 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | | 2013 - 2019 | [[Nolda Römer-Kenepa]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Michèle Russel-Capriles.jpg|95px]] | 2019 - presente | [[Michèle Russel-Capriles]] | 1 di yüni 2019 |} * 10 oktober 2010 - [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] * 1 juni 2013 - [[Nolda Römer-Kenepa]] * 1 juni 2019 - [[Michèle Russel-Capriles]]<ref>{{cite news|url=https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|werk=Curaçao.nu|titel=RMR benoemt Russel-Capriles tot waarnemend gouverneur van Curaçao|datum=17 mei 2019|bezochtdatum=8 juni 2019|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190608092330/https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|archiefdatum=2019-06-08}}</ref> {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] [[:Category:Organonan Gubernamental]] --------- {{Databox}} ==Idiomanan na Aruba == Aruba ta un sociedad sumamente multilingual caminda mayoria di e habitantenan ta domina mas cu un idioma. Hopi [[Arubiano]] ta capas di combersa den por lo menos tres di e siguiente idiomanan: Papiamento, Hulandes, [[Ingles]] y [[Spaño]] y ta cambia comodamente entre dos of mas di e idiomanan aki den bida diario, haciendo e isla un di e teritorionan linguisticamente mas diverso den Caribe. E [[pais insular]] tin dos [[idioma ofisial|idioma oficial]], cu ta [[Papiamentu|Papiamento]] y [[Hulandes]]. E sistema di enseñansa local ta rekerí pa studiantenan siña Ingles y Spaño desde scol basico. Otro idiomanan, manera [[Portugues]], [[Chines mandarin|Chines]], [[Idioma Krioyo Haitiano|Crioyo Haitiano]] y hopi otro, tambe ta wordo papia den comunidadnan minoritario riba e isla. Segun estimacion na 2010 e gruponan etnico mas grandi tabata: Hulandes 78.7%, [[Colombia]]no 6.6%, [[Venezuela|Venezolano]] 5.5%, [[Republika Dominikano|Dominicano]] 2.8% y [[Haiti]]ano 1.3%.<ref name=":0">{{en}}{{Citeer web |titel=Aruba |datum=2025-03-25 |werk=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |bezochtdatum=2025-07-28 |uitgever=Central Intelligence Agency}}</ref>, Tur e cuater idioma, Papiamento, Hulandes, Ingles y Spaño, cu ta wordo uza como idioma principal of idioma primario bou di e poblacion Arubano a mira cambio den e periodo di 1980 te 2010 (idioma principal ta expresa den tabel como % di e total).<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref>: {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! Idioma principal!! 1980<br>% || 1990<br>% || 2000<br>%!! 2010<br>% || Trend |- | [[Papiamentu|Papiamento]] || &nbsp;&nbsp;80.1 || &nbsp;76.6 || &nbsp;&nbsp;69.4 || &nbsp;&nbsp;68.3 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- | [[Spaño]] || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;7.4 || &nbsp;&nbsp;13.2 || &nbsp;&nbsp;13.5 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{increase}} |- | [[Hulandes]]|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;5.0 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;5.4 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.0 ||&nbsp;&nbsp;{{steady}} |- | [[Ingles]] || &nbsp;&nbsp;10.6 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.9 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.1|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7.0 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- |} == Idiomanan oficial == === Papiamento === {{wak articulo|Articulo principal: [[Papiamento na Aruba]]}} Segun Gobierno di Aruba, e [[lenga materno|idioma materno]] y idioma primario di casi tur Arubiano ta Papiamento,<ref>{{en}}{{Cite web |title=Language |url=http://www.aruba.com/ExploreAruba/Culture/language.aspx |url-status= |archive-url=https://web.archive.org/web/20110809190231/http://www.aruba.com/explorearuba/culture/language.aspx |archive-date=2011-08-09 |access-date= |website=aruba.com}}</ref> un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu su raiz te na [[siglo 16|siglo diesseis]]. Sinembargo, Papiamento no tabata papia extensamente na Aruba te den siglo 18 y 19, ora cu e idioma a bira mas presente den material riba e isla, particularmente den e bukinan di scol Catolico Romano. Papiamento ta un idioma mescla cu ta combina elementonan for di [[Portugues]], Spaño, Hulandes y tambe algun rasgo di idiomanan Africano y Arawak.<ref name=":0"/> Su evolucion a tuma luga na Corsou durante siglo 16 ora cu e Africanonan sclabisa y e sclabisanan Spaño a desaroya un medio comun pa por comunica entre nan mes. Desde mei 2003, Papiamento ta e di dos idioma oficial riba Aruba, hunto cu Hulandes<ref>[https://www.gobierno.aw/1311-kunst-wetenschappen-en-taal Landsverordening officiële talen], Gobierno di Aruba</ref>, y e ta ser considera como un marcador esencial di identidad nacional. Den area di enseñansa, Papiamento no tabata ricibi masha atencion na Aruba te na 1995. E idioma a wordo inclui oficialmente den e curiculo escolar na 1998 y 1999. Desde e tempo ey, e isla a brasa su idioma nativo. Awendia, bijbel, diccionario y cuentanan di hada skirbi den e idioma ta facilmente disponibel riba e isla. === Hulandes === Pa decadanan Hulandes ta un di e idiomanan oficial di e isla ya cu e isla ta un parti contituyente di [[Reino Hulandes]]. Apesar di su status oficial, e ta incomun como un prome idioma papia. Un estudio di Croes (2015) entre estudiantenan a revela cu, apesar di e uzo amplio di Hulandes como idioma di instruccion, e idioma practicamente no tin funcion comunicativo pafor di les.<ref name=":1">{{citeer web|url=https://studenttheses.uu.nl/bitstream/handle/20.500.12932/42633/The%2520Current%2520Context%2520of%2520the%2520Language%2520of%2520Instruction%2520in%2520Aruban%2520Education%2520-%2520Master%2520Thesis%2520-%2520Kristi%2520Lo-Fo-Sang.pdf?sequence=1|titel= The Current Context of the Language of Instruction in Aruban Education Towards a more inclusive Multilingual Education|auteur=Kristi Lo-Fo-Sang|datum=2022|uitgever=Universidad Utrecht}}</ref> Banda di enseñansa, e uzo di Hulandes ta principalmente den asuntonan huridico y di gobernacion.<ref>{{Cite web |title=About Us |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |access-date=2014-05-20 |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |archive-date=2014-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean}}</ref> == Otro idiomanan comun == === Ingles === Aruba a reconoce Ingles como un idioma internacional, y a exigi pa muchanan siña Ingles for di klas 4 di scol basico. Uzo di Ingles riba e isla ta data for di cuminsamento di [[siglo 19|siglo diesnuebe]], tempo cu e Inglesnan a ocupa [[Kòrsou|Corsou]], Aruba y [[Boneiru|Boneiro]]. Ora cu e gobernacion Hulandes riba e islanan a reanudá na [[1815]], autoridadnan a tuma nota di e uzo ya generalisa di e idioma.<ref name="Putte">{{Cite book |last=Van Putte |first=Florimon |title=Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd |publisher=de Walburg Pers |year=1999 |location=Zutphen |language=nl}}</ref> Fin di añanan 1920 y inicio di añanan 1930 un cantidad grandi di hende cu ta papia Ingles, for di particularmente [[Karibe anglofóniko|Caribe anglofonico]], a wordo treci na e isla durante e añanan di boom di petroli. Hopi di e inmigrantenan aki tabata biba den e area di [[San Nicolas]], caminda [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] tambe tabata situa. Te cu awe, hopi di nan descendiente a keda cu Ingles Crioyo como nan prome idioma.<ref name=":1"/> Aunke Ingles no ta e [[lingua franca]] riba e isla, el a bira un idioma hopi popular bou di e hubentud. Ademas, Ingles ta un di e idiomanan mas importante den economia di Aruba. Un di e sectornan economico principal ta [[turismo]], mientras un cantidad significante di turista ta procedente di Merca y Canada.<ref name=":1"/> Mas recientemente, tin un aumento den uzo di idioma Ingles den enseñansa superior, por ehempel na [[Universidad di Aruba]]. === Spaño === {{wak articulo|Articulo principal: [[Idioma Spaño na Aruba]]}} Prome cu gobernacion Hulandes, Aruba tabata un colonia Spaño di 1499 te 1636. Spaño a bira un idioma importante riba e isla den [[siglo 18|siglo diesocho]] debi na cercania y lasonan economico estrecho cu colonianan Spaño den cercania den loke awor ta [[Venezuela]] y [[Colombia]],<ref name="Putte" /> Door di e localisacion geografico aki di Aruba, awendia hopi Arubiano y inmigrante tambe ta domina Spaño; 85% di e poblacion ta papia Spaño como di dos idioma.<ref name=":0"/> Studiantenan Arubiano ta cuminsa siña e idioma for di klas 5 di scol basico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1291007560|titulo=Languages on Aruba}} {{References}} }} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Idioma]] ----------------------------------------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Hilda de Windt-Ayoubi''' ( ) ta un lingwista, traduktor, outor, poeta, kolumnista i papiamentista di [[Kòrsou]]. lingwista, poeta, pintor i traduktor di The Prophet di Kahlil Gibra == Bida == Hilda Ayoubi a nase i lanta na Kòrsou. Famia di 5 yu muhe di mayornan di Libano. Hilde de Windt-Ayoubi a studia idiomanan ingles i spañó, tambe literatura. Na 2014 a sali e buki 'E Profeta', un tradukshon ku el a hasi di e buki ingles 'The Prophet', obra maestral di e eskritor Kahlil Gibran. Pa esaki el a risibí na 2014 un distinshon di 'The George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair' na e universidat di Maryland. Hilda a skirbi su promé poemanan na 1972, tempu ku e tabata studiante na Nijmegen, Hulanda. Despues e no tabata aktivo mas. Na desèmber 2007 el a kuminsá skirbi atrobe, pero tabata te na 2009, inspirá pa su kolega Robbie Griffith (†), ku el a bolbe kuminsá skirbi i publiká. Su poemanan na ingles, hulandes, spañó i papiamentu ta sali regularmente durante e último dékada den e korant Amigoe. She was born and raised in Curaçao. She was a secondary school teacher and a lecturer at the University in Curacao. Her works include Gedicht (2018) and Geef me je Taal (2019); for her Papiamento translation of Kahlil Gibran’s The Prophet (2014), she was awarded the Kahlil Gibran Chair at the University of Maryland. In 2019 she received UNESCO’s Certificate of Merit for her work on Papiamento.<ref>https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/translingualism-translation-and-caribbean-poetry/ Translingualism, Translation and Caribbean Poetry], Werkgroep Caraibische Letteren (2022)</ref> She writes in Dutch, French, English, Papiamento and Spanish. == Bibliografia == * ''La dislocación de los elementos oracionales y la elipsis en los refranes de La Celestina'' (2011, UoC) * ''Gedicht'' (2018?, kolekshon di poesia) * ''Geef me je taal. Dat ik je beter versta / Duna mi bo idioma. Pa mi por komprondé bo miho'' (2019) * ''Translingualism, Translation and Caribbean Poetry'' (2022, kolekshon di poesia multilingual huntu cu Piet Muysken) Hilda De Windt – Ayoubi, schrijfster, dichteres, columniste, kunstenares en hispaniste uit Curaçao. Ze is bekend vanwege o.a. haar vertaling in haar moedertaal Papiaments van het bekende boek The Prophet van Kahlil Gibran, CDL University Press, verschillende vertalingen van gedichten en haar jarenlange publicaties van gedichten in vier talen in de krant Amigoe op Curaçao. Ze presenteerde op deze middag ook haar Papiamentse vertaling van The Prophet die dit jaar wereldwijd haar 100-jarig bestaan viert en al in 105 talen, waaronder ook het Hindi, is vertaald.<ref>Henk Moeniralam,[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/papiaments-gedicht-moedertaal-van-hilda-de-windt-ayoubi-ook-in-sarnami-vertaald/ Papiaments gedicht ‘Moedertaal’ van Hilda de Windt-Ayoubi ook in Sarnámi vertaald], Werkgroep Caraibische Letteren (2023)</ref> I studied at the Catholic University in Nijmegen, nowadays named Radboud University. I also studied at UoC in Curacao, Dutch Antilles. I have a Master degree in Education with major in the Spanish Language and a Bachelor degree in Public Relations. Further on, I have a minor degree (LO) in English. I have been teaching the Spanish Language and Literature for more than 30 years at a secondary school and also have been teaching Didactics, Analysis of Methods, Spanish Grammar and Oral and Written Communication for more than eight year at University of Curacao. I translated "The Prophet" (by Kahlil Gibran) into the Papiamentu language. This translation was published by the Maryland University Press. For this translation I was granted an award by the George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair for Values and Peace, May, 2014. Further on, I attended an art Academy for four years. As part of a group exhibition I exhibited four times several of my paintings. I write poetry in six languages, Papiamento, Dutch, English, Spanish, Italian, and French. Recently my first poetry book illustrated with twenty of my paintings was published by LM Publishers in the Netherlands. I Master different languages, for example, Dutch, Spanish, English, Papiamentu. Currently, I am also studying different other languages, like Italian, Quechua. I am very interested in promoting and conserving Native Languages. Therefore, my poetry often focuses on native languages. In 2019, my second poetry book that focuses on language will be published. I belief that it is of utmost importance to focus more on Literature (specifically on creative writing) and Art in the education at school.<ref>[https://independent.academia.edu/HildadeWindtAyoubi Hilda de Windt Ayoubi]</ref> {{Appendix}} -------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Sidney M. Joubert''' (☆ [[1939]] na [[Kòrsou]]) ta un dosente, lingwista i papiamentista di [[Kòrsou]]. Na 2023 el a risibí e titulo di ''doctor honoris causa'' di [[University of Curaçao]] pa su kontribushon na [[idioma]] [[papiamentu]]. == Bida == == Bibliografia == * Dikshonario di verso Papiamento-Hulandes NOTES Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC March 20, 2023 REDAKSHON.<ref>[https://kikotapasando.com/2023/03/20/eredoctoraat-voor-sidney-joubert-bij-de-uoc-sidney-joubert-doctor-honoris-causa-bij-de-uoc/ Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC / Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC], Willemstad, 18 maart 2023</ref> Op 16 maart jl. werd tijdens een plechtige openbare zitting van het College van Decanen van de Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (UoC), aan de heer Sidney. M. Joubert, het eredoctoraat verleend. In een volle Aula opende de Rector Magnificus, dr. Francis de Lanoy, deze plechtige zitting, waarbij hij alle aanwezigen in de zaal welkom heette, in het bijzonder de heer Joubert en de twee paranimfen, mevrouw Lucille Berry-Haseth en de heer Edward John Joubert, die hem flankeerden tijdens deze plechtigheid. De decaan van de Algemene Faculteit, drs. Adriënne Fernandes, nam vervolgens het woord, en ging kort in op de redenen die voor de Algemene Faculteit aanleiding waren om de heer Sidney Milton Joubert voor te dragen als kandidaat voor het eredoctoraat. Zij gaf aan dat de heer Joubert over een tijdsbestek van vijftig jaar, zich bijzonder verdienstelijk heeft gemaakt voor de gemeenschap, op het gebied van taalkunde van het Papiamentu. Bovendien wees zij erop dat de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan is. Het eredoctoraat, zo vervolgde zij, wordt als welverdiend eerbetoon aan deze kandidaat verleend voor zijn zeer uitzonderlijke prestaties in het kader van culturele en academisch gerelateerde verdiensten. De heer Joubert, met zijn talrijke merites is van bijzondere betekenis voor de Algemene Faculteit, die taal, literatuur en cultuur centraal stelt, de lerarenopleiding Papiamentu aanbiedt en een leerstoel heeft gerelateerd aan het bestuderen en verwerven van Papiamentu. Het is dan ook niet verwonderlijk dat vanuit deze faculteit de rol van het Papiamentu als algemene omgangstaal in de Curaçaose samenleving, met deze erebenoeming, bekrachtigd en versterkt wordt. Vervolgens nam de Rector Magnificus het woord, die na verwijzing naar de mogelijkheid die de Landverordening Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (LuoC) biedt (art. 37 lid 2), de heer Sidney M. Joubert en zijn twee paranimfen naar voren riep om hen ten overstaan van het College van Decanen de bul te overhandigen. Prof. dr. Ronald Severing, verbonden aan de Algemene Faculteit, en promotor van Sidney Joubert bij deze plechtigheid, sprak bij de laudatio, lovende woorden uit, verluchtigd met een powerpoint, met afbeeldingen van werken van de heer Joubert. Hij gaf aan dat de heer Joubert een fervente taaldeskundige en in het bijzonder een verwoede Papiamentist is. Eerder was hij docent Spaanse taal- en letterkunde op de middelbare school en de UNA en tevens beëdigd vertaler en lexicograaf. Hij werd bij de oprichting van het overheidsbureau Sede di Papiamentu (1983) aangesteld om aan een vocabulaire van het Papiamentu te werken. Sindsdien zijn er van zijn hand ten behoeve van het Papiamentu, vocabulaires (1988, 1990) verschenen en verder woordenboeken in druk (1991, 1999, 2007), met supplementen (1997), een taalgids Papiamentu voor toeristen (1994), digitale woordenboeken (2002), online versies (Google Chrome, Microsoft Edge, Mozilla Firefox en Safari) en achtereenvolgende spellingcheckers Papiamentu voor Microsoft Office (2003-2014) Windows 98-8.1 (2001, 2007, 2014). Naast kenner van de taalkunde van het Papiamentu en de autoriteit op het gebied van de gemeenschappelijke Papiamentse woordenschat, is de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan, blijkens de omvangrijke driedelige gezamenlijke uitgave in het Papiamentu, Pa saka kara (1109 pp., 1983); ook verzorgde hij met auteursgroepen tweetalige Nanzi-boeken (2005, 2019). Hij is Papiamentu-connaisseur bij uitstek, getuige de talrijke publicaties van zijn hand en ook samen met lokale en buitenlandse deskundigen. Hij heeft zich bekwaamd en intensief ingezet voor het promoten van de studie, kennis en correct gebruik van het Papiamentu vanaf begin zeventiger jaren tot heden. Hij is ook medeverantwoordelijk voor de meer dan 400 woorden Antilliaans-Nederlands die in het Groene Boekje zijn opgenomen. Gedurende een aantal jaren, zijn de krantenteksten van het Antilliaans Dagblad en de Amigoe verzameld. Uit die verzameling zijn door onder andere de heer Joubert karakteristieke woorden geselecteerd die in het Groene boekje terecht zijn gekomen als: empaná, blenchi, dushi, karkó en snèkbar. Tevens is hij vanaf het begin (1999) tot recentelijk (2018) betrokken geweest bij de samenstelling van het Papiamentu-dictee en ook als jurylid van het jaarlijkse Diktado Nashonal Papiamentu in de aula van de UoC. De eredoctor is reeds meerdere malen eervol onderscheiden en heeft meervoudig eerbewijs mogen ervaren vanuit diverse maatschappelijke en academische instituties. Na de laudatio van zijn promotor kreeg dr. Sidney Joubert het woord van de rector. Hij liet weten dat toen hij van zijn benoeming op de hoogte werd gesteld, verrast was en zeer geëmotioneerd raakte. Hij dankte dan ook allen die betrokken waren vanaf de voordracht tot aan zijn benoeming. Hij vertelde hoe zijn belangstelling voor het Papiamentu begon. Dat gebeurde tijdens de colleges die hij volgde bij drs. Raúl Römer aan de Universiteit van Amsterdam. Raúl Römer onderzocht het Papiaments als toontaal. Joubert gaf voorbeelden als mata (plant) en mata (doden). Er was verschil in toon, hoog laag en laag hoog te horen. Op Curaçao werd Antoine Maduro zijn leermeester, waar hij ook mee samen werkte. Hij werd al snel door de overheid in twee opeenvolgende spellingcommissies voor het Papiamentu benoemd, in de commissie Römer en de commissie Jonis. Bij het Buki di oro, het gouden boekje met de officiële spelling van de overheid (2009), had hij ook zitting in de commissie die het werk voorbereidde. Na dit dankwoord en bijzonderheden over zijn werk, sloot de Rector Magnificus de officiële zitting. In het informele deel dat daarop volgde, spraken beide paranimfen de pas gedoctoreerde promotus toe. Lucille Berry-Haseth wees op haar lange vriendschap met de gepromoveerde en hun samenwerking op het gebied van Papiamentu. De laatste tien jaar hebben zij zich samen met een redactieteam beziggehouden met een verklarend woordenboek Papiamentu. Zij sloot af met een prachtige voordracht van het gedicht Oda na Sidney, dat zij eerder (2018) aan hem opdroeg. Vervolgens wist paranimf Edward John te vertellen dat zijn vader bekend stond als de leraar Spaans van het Peter Stuyvesant College. Hij vond het een eer dat hij de paranimf mocht zijn bij de promotie van zijn vader. Het informele deel werd afgesloten met een voordracht door Gregory Berry, die bij het publiek erg in de smaak viel met humoristische teksten uit de Papiamentu-literatuur van Guillermo Rosario, Pierre Lauffer en Elis Juliana. Het geheel werd afgesloten met een geanimeerde receptie op de patio van de Universiteit van Curaçao. {{Appendix}} ---------------- '''Frank Martinus Arion''', pseudónimo di '''Frank Efraim Martinus''' (n. [[17 di desèmber]] [[1936]] na [[Kòrsou]] - f. [[28 di sèptèmber]] [[2015]]) tabata un eskritor, poeta i lingwista [[Antias Hulandes|antiano]]. E tabata skirbi obranan tantu na idioma [[hulandes]] komo [[Papiamentu]]. Su obra mas famoso ta e novela ''Dubbelspel'' (Changá). E ta konosí tambe pa su investigashon di e orígen di Papiamentu i pa su empeño pa uso di Papiamentu komo idioma di instrukshon. == Biografia == Frank Martinus Arion a nase na 1936 i ta un di tres yu di Minuel Martinus Arion i Marina Jansen di bario di Buena Vista, [[Willemstad]]. Poko despues di su nasementu e famia ta muda pa [[Aruba]], unda su tata a wòrdu empleá pa e refineria [[Lago Oil & Transport Company|Lago]]. Ku kuater aña su mama i un ruman ta fayesé den un aksidente di tráfiko, despues di kual e ku su otro ruman a wòrdu mandá bek Kòrsou i alohá serka varios miembro di famia. Frank Martinus Arion a lanta den bario di [[Otrobanda]]. Fo'i skol básiko su talento pa skirbimentu a keda manifesta; den su último aña na skol básiko e ta gana e Premio Neerlandia pa e mihor ensayo na hulandes. Frank was een heel goede leerling. Hij mocht op de lagere school een aantal klassen overslaan. Durante su tempu na skol e ta kuminsa usa e nòmber Frank Efraim Martinus pa motibu di e laso ku su tata tabatin ku e [[partido polítiko]] [[Partido Nashonal di Pueblo|PNP]]. E no tabata deseá di wòrdu asosiá ku e aktivismo polítiko di su tata; te añanan 50 e ta usa su fam original pa publikashon di su promé obranan. Na kabamentu di skol sekundario na 1955, Arion ta muda pa [[Hulanda]] unda e ta studia idioma i literatura hulandes na [[Universidat di Leiden]]. Durante su temporada na universidat ela lanta e komunidat studiantil "Baranka Antilliana", kual tabata fungi komo refugio pa studiante prosedente di [[Antias Hulandes]], manera e mes. Tambe den e époka aki e tabata skirbi un seri di poema, kualnan a sali publika pa prome bes den e revista "Antilliaanse Cahiers" komo kolekshon titulá ''Stemmen uit Afrika''. ----- Na zijn schooltijd verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal- en letterkunde ging studeren aan de Universiteit Leiden. Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die, net als hijzelf, afkomstig waren uit de Nederlandse Antillen. Ook schreef hij in deze jaren een reeks gedichten, die in 1957 voor het eerst als bundel onder de titel Stemmen uit Afrika werden gepubliceerd in het tijdschrift Antilliaanse Cahiers. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het mede door hem opgerichte tijdschrift Encuentro Antilliano. Ook las hij regelmatig voor in het programma van de Nederlandse buitenlandse radio. Kort voor het einde van zijn studie onderbrak hij deze en keerde voor enige tijd terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij onderzoek deed naar de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiamentu. Hij publiceerde de resultaten van dit onderzoek in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch verder te studeren en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij het Instituut voor Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam.[2] Onder invloed van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel, waarin hij aan de hand van vier mannen die domino spelen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen in die tijd. Via de personages in de roman heeft Arion kritiek op de rebellen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen.[3] De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs. Arion doneerde het prijzengeld van 1000 ƒ aan de strijd tegen het apartheidsbeleid in Zuid-Afrika. In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam, waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin.[4] Vertaald met www.DeepL.com/Translator (gratis versie) de.wiki: Na zijn afstuderen verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal en Nederlandse letterkunde begon te studeren aan de Universiteit van Leiden . Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die net als hij uit de Nederlandse Antillen kwamen . Hij schreef in deze jaren ook een reeks gedichten, die in 1957 als bundel verscheen onder de titel Stemmen uit Afrika in het tijdschrift Antilliaanse Cahierswerden voor het eerst gepubliceerd. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het dagblad Encuentro Antilliano , waarvan hij medeoprichter was . Ook gaf hij regelmatig lezingen in het Nederlands buitenlands radioprogramma . Kort voor het einde van zijn studie brak hij het af en keerde voor een tijdje terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij zich bezighield met de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiaments. De resultaten van dit onderzoek publiceerde hij in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch zijn studie voort te zetten en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij de afdeling Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam . [2] Onder de indruk van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao, begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel , waarin hij aan de hand van het voorbeeld van vier dominospelende mannen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen op die tijd. Via de personages in de roman uit zich Arion kritisch over de opstandelingen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen. [3]De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en CW van der Hoogtprijs . Arion doneerde het prijzengeld van ƒ 1000 om de apartheid in Zuid-Afrika te helpen bestrijden . In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam , waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap van de stad. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin (in het Engels: "Farewell to the Queen"). [4] In 1975 ging Arion naar Zuid-Amerika, waar hij een aanstelling als docent aanvaardde aan een instituut voor de opleiding van leraren in de Nederlandse kolonie Suriname , die net onafhankelijk werd. Hier trouwde hij ook met zijn vrouw Trudi Guda, met wie hij twee kinderen zou verwekken. In 1980, na de machtsovername van Desi Bouterse , verliet het gezin Suriname en keerde terug naar Arion's thuisland Curaçao. Daar werkte hij aan de standaardisatie van het Papiaments en begon hij opnieuw onderzoek te doen naar de oorsprong ervan. Hij was vooral geïnteresseerd in de overeenkomsten tussen het Papiaments en de varianten van het Kaapverdiaans Creools, die worden gesproken op de eilanden voor de westkust van Afrika. Ook voerde hij campagne voor de invoering van het Papiaments als basisschooltaal op Curaçao, waardoor hij soms in conflict kwam met de lokale autoriteiten. In dit kader schonk hij in 1987 de particuliere basisschool Skol Humanistiko Erasmo , waar lessen werden gegeven in Papiaments. [5] Gedurende deze tijd begon Arion meer politiek betrokken te raken, wat culmineerde in de oprichting van zijn eigen partij, de Kambio Radical ("Radical Reversal", kortweg KARA) in 1988. KARA kreeg echter nooit genoeg stemmen om een ​​zetel in het parlement van het eiland te winnen. [6] In 1996 promoveerde Arion aan de Universiteit van Amsterdam. Zijn proefschrift was getiteld De kus van een slaaf. Papiaments West-Afrikaanse connecties en de oorsprong van het Papiaments en andere talen verkend. Hij bracht onder meer de stelling naar voren dat het Papiaments sterker dan voorheen bekend was beïnvloed door de geheime taal Guene, die door de plantageslaven van Curaçao werd gebruikt. Daarnaast heeft het Guene ook andere Caribische talen beïnvloed en zelfs de Engelse en Nederlandse taal. [7] == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doktoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (kontiniendo: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'') * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Mira tambe == * [[Gueni]] {{Commonscat|Frank Martinus Arion}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =191263500|titulo=Frank Martinus Arion}} {{References}} ;Lista di fuente * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3, pág. 405–410. * Wim Rutgers: ''Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba'', Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, pág. 272. * B. Jos de Roo: ''Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958'', Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam (2014), ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. Den: ''A History of Literature in the Caribbean''. Tomo 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia (2001), ISBN 90-272-3448-5, pág. 362. * ''Schrijver Frank Martinus Arion overleden''. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * ''Writer Frank Martinus Arion Passed Away'', Curacaochronicle.com (28 di sèptèmber 2015}}</ref> * ''Frank Martinus Arion geeft lintje terug'', Trouw.nl. (16 di desèmber 2008) }} {{DEFAULTSORT:Arion, Frank Martinus}} [[:Category:Ganador premio Cola Debrot]] [[:Category:Hende]] [[:Category:Kòrsou]] == Referensia == * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 407–408. * Wim Rutgers: Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba. 1. Auflage. Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, S. 272. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 408–409. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 410. * B. Jos de Roo: Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958. Hrsg.: Universiteit van Amsterdam. 1. Auflage. Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam 2014, ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. In: A History of Literature in the Caribbean. Band 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia 2001, ISBN 90-272-3448-5, S. 362. * Schrijver Frank Martinus Arion overleden. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * Frank Martinus Arion geeft lintje terug. In: trouw.nl. 16. Dezember 2008, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). == Weblinks == {{Commonscat}} [[:Category:Korsou]] [[:Category:Eskritor]] [[:Category:Hende]] Kort na de geboorte verhuisde het gezin naar Aruba, waar de vader een baan had aanvaard bij een plaatselijke oliemaatschappij. Toen hij vier jaar oud was, stierven Arions moeder en jongere broer bij een ongeval, waarna Frank en zijn zus werden teruggestuurd naar Curaçao, waar ze onderdak vonden bij verschillende familieleden. Zijn schrijftalent bleek al toen hij op de lagere school zat; in het laatste jaar van de basisschool won hij de Neerlandiaprijs voor het beste essay in het Nederlands. Tijdens zijn schooltijd begon hij de naam Frank Efraim Martinus voor zichzelf te gebruiken. De achtergrond was de politieke betrokkenheid van zijn vader bij de Nationale VolkspartijCuraçao, waardoor de naam "Arion" bekend werd bij veel bewoners van het eiland. Frank wilde echter niet geassocieerd worden met het politieke activisme van zijn vader; pas in de jaren vijftig gebruikte hij zijn oorspronkelijke achternaam weer voor de publicatie van zijn eerste werken. [1] '''Frank Martinus Arion''', seudónimo de '''Frank Efraim Martinus''' ([[Curazao]], [[17 de diciembre]] de [[1936]]-[[28 de septiembre]] de [[2015]])<ref name=fallece>{{cita noticia|título=Writer Frank Martinus Arion Passed Away|url=http://curacaochronicle.com/local/writer-frank-martinus-arion-passed-away/|fechaacceso=29 de septiembre de 2015|obra=curacao chronicle|fecha=28 de septiembre de 2015|idioma=inglés}}</ref> fue un escritor antillano. En 1955 se trasladó a los [[Países Bajos]] para estudiar letras neerlandesas en la Universidad de Leiden. En 1981 volvió a instalarse en su ciudad natal, tras residir unos años en [[Paramaribo]] ([[Surinam]]). Fue un fuerte promotor del [[papiamento]]. Hij werkte in Nederland , Suriname en de Nederlandse Antillen en schreef in het Nederlands en Papiaments . De roman Dubbelspel (nl) (1973) is zijn eerste boek en zijn grootste publiekssucces. == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' (Changa)<ref>[http://www.diegopuls.com.ar/index.php?option=com_content&task=view&id=112&Itemid=39&lang=es Doble juego, fragmento traducido al español (inédito)]; visitado el 21 de febrero de 2012</ref> *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doctoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (contiene: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'' * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Referencias== {{listaref}} == Link eksterno == *{{Enlace roto|1=[http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 página web sobre Arion del Fondo de las Letras Neerlandesas (en inglés)] |2=http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 |bot=InternetArchiveBot }} ------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Abraham Daniel Jesurun''' (n. [[20 di aprel]] 1839 na [[Korsou]] - f. [[20 di mart]] [[1918]] na [[Korsou]]) tabata un ....... [[Kòrsou]]. == Biografia == Jesurun a nase na aña 1939 na Willemstad. * Kasa ku Rachel David Capriles na 1880. * Na 1905 elegi Presidente di KVK Korsou. van 1884 tot 1919 In het grote boek over de History of the Jews of the Netherlands Antilles (1970) wordt Abraham Daniel Jesurun (1839-1918) ‘Curaçao’s then most cultured man’ genoemd, die verschillende talen in woord en geschrift beheerste. Hij wordt bijvoorbeeld een ‘specialist in Papiamento’ genoemd (Emmanuel & Emmanuel 1970, 1: 411, 454). Jesurun blijkt een belangrijk man geweest te zijn op Curaçao. Zo was hij secretaris-directeur van de Aruba Phosphaat Maatschappij, vele jaren voorzitter van de Kamer van Koophandel en Nijverheid en directeur van de Curaçaosche Bank. Ook is hij lid van de Koloniale Raad geweest en bestuurslid van het Geschied-, Taal-, Land- en Volkenkundig Genootschap te Willemstad. Voor al die activiteiten is hij onderscheiden: hij werd eerst ridder in de orde van OranjeNassau (1908), later officier (1913). In de serie ‘beroemde personen’ werd er in 1998 een postzegel met zijn beeltenis erop uitgebracht. <ref> ''Jan Noordergraaf'', [https://www.ivdnt.org/images/stories/onderzoek_en_onderwijs/publicaties/trefwoord/Papiaments_def.pdf Lexicografie op Curacao: Abraham Jesurun en zijn woordenlijst van het Papiaments (1898)]</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=it|oldid =129014577|titulo=Emilio Teza}} {{References}} }} [[:Category:Linguistica]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62275387|titulo=Dialect}} {{References}} }} [[:Category:Idioma]] ------- {{Variante|a}} [{Databox}} '''Pidgin''' ta e idioma ---------------- {{Databox}} E '''álfabèt latin''' ta un [[álfabèt|skritura alfabétiko]] foi kual den kurso di [[siglo]]nan a desaroyá un kantidat di álfabèt pa uso den kasi tur idioma skirbi den hemisferio oksidental, prinsipalmente na Nort i Sur Amerika, kasi henter [[Oropa]], Afrika supsahara i un kantidat di pais asiatiko na Oustralasia i Asia Sentral. E skritura latin tin e kantidat di usuario mas grandi na mundu. E skritura latin e ta forma e base di e [[Alfabèt Fonétiko Internashonal]] (IPA), i e 26 lèter mas komun ta e lèternan di e [[ISO basic Latin alphabet]]. E ta un álfabèt bikamaral di trinta lèter, kreá fin di siglo nuebe den imperio búlgaro (e aktual [[Nort Macedonia]]), pa e disípulonan di pader Cyrille òf posiblemente Clément d'Ohrid (e promé obispo di e iglesia ortodokso di [[Bulgaria]]) i ta basá riba e álfabèt [[Gresia|griego]] i glagolítiko. Ainda na komienso di siglo 21 ta usa e [[álfabèt siríliko]] den un kantidat di [[idioma slaviko]], entre otro búlgaro, masedoniano, [[idioma montenegrino|montenegrino]], servio, ukraniano, ruso i bieloruso. Bou influensia [[Rusia|ruso]] e ta komun tambe den hopi idioma ku no ta idioma slaviko manera [[kazachs]], [[idioma kirguis|kirguis]], [[tatar]] (idioma [[Turkia|turko]]), [[tajikistano]], [[idioma mongoles|mongoles]] inkluso hopi otro idioma chikitu. Te [[1859]] e tabata e skritura di e [[idioma rumano]] i den e antiguo [[Moldavia]] tabata skirbi e [[idioma moldaviano]] (un [[dialecto|dialekto]] rumano) ku un álfabèt siríliko. * Het Latijns schrift[1] is een alfabetisch schrift waarvoor in de loop der eeuwen een aantal alfabetten zijn ontwikkeld voor gebruik in vrijwel alle westerse geschreven talen, voornamelijk Noord- en Zuid-Amerika, bijna heel Europa, Sub-Saharaans Afrika en een aantal Aziatische landen in vooral Australazië en Centraal-Azië. Het Latijns schrift heeft het grootste aantal gebruikers ter wereld.[2] * '''Latin script''', also known as '''Roman script''', is a set of graphic signs ([[Writing system#General properties|script]]) based on the letters of the [[classical Latin alphabet]]. This is derived from {{cns|a form of the [[Cumae alphabet|Cumaean Greek]] version of|date=September 2021}} the [[Greek alphabet]] used by the [[Etruscan civilization|Etruscans]]. Several [[Latin-script alphabet]]s exist, which differ in graphemes, collation and phonetic values from the [[classical Latin alphabet]]. The Latin script is the basis of the [[International Phonetic Alphabet]], and the 26 most widespread letters are the letters contained in the [[ISO basic Latin alphabet]]. Latin script is the basis for the largest number of alphabets of any [[writing system]]{{sfn|Haarmann|2004|p=96}} and is the [[List of writing systems by adoption|most widely adopted]] writing system in the world (commonly used by about 70 percent of the world's population). Latin script is used as the standard method of writing in most Western, Central, as well as in some Eastern European languages, as well as in many languages in other parts of the world. ----------------- 1pbw3r9mzecni69vgn1sg1um7pkrdcj 203669 203668 2026-09-09T13:43:59Z Caribiana 8320 203669 wikitext text/x-wiki * [https://www.ea.aw/pages/wp-content/uploads/2019/09/Literatura-na-papiamento-havo.pdf Literatura na papiamento] nieuw: [[diptongo]] - [[triptongo]] - [[gramatika]] - [[frase]] - [[silaba]] - [[semántika]] - [[suheto]] - [[supstantivo]] - [[athetivo]] - [[verbo]] - [[vocal]] - [[consonante]] - [[sufiho]] - [[atverbio]] - [[koma]] - [[pronòmber]] - [[singular]] - [[plural]] ------------------------- {{infobox organisacion |variante = c | nomber = Wintertuin Curacao | funda = 2017? | fundado= Joeri Oltheten | sede = [[Willemstad]] | pais = {{CUW}} | director = Joeri Oltheten | website = https://wintertuincuracao.org/ }} '''Wintertuin Curacao Festival''' ta un festival di literatura, kontamentu di kuenta i arte di tarima na Kòrsou. E ta tuma luga anualmente i ta e festival literario mas grandi di [[Islanan ABC]]. Wintertuin Curaçao ta e festival di kontamentu di kuenta i literatura multilingual di mas grandi riba e islanan ABC, ku ta konta ku programanan separá pa mucha i públiko di anochi. Aktividatnan: Palabra papia, músika bibu, pelíkulanan kòrtiku, poesia, baile, i tayernan kreativo dirigí pa artistanan lokal i internashonal.<ref>https://www.curacao.com/nl/event/wintertuin-curacao-festival-19092026</ref> wintertuin is een jaarlijks een internationaal, multidisciplinair en meertalig festival waarin verhalen en literatuur in alle vormen gepresenteerd worden om mensen te verbinden.<ref>https://www.stimuleringsfonds.nl/toekenningen/wintertuin-cura%C3%A7ao-festival-2024</ref> Organisado di e festival ta Fundashon Wintertuin Curaçao, funda na 2017 komo un organisashon ruman independiente di Wintertuin na Hulanda.<ref>[[citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2026/09/05/wintertuin-bouwt-aan-nieuwe-generatie-curacaose-schrijvers-en-artiesten-talent-alleen-is-niet-genoeg/|auteur=Dulce Koopman|titel=Wintertuin bouwt aan nieuwe generatie Curaçaose schrijvers en artiesten: ‘Talent alleen is niet genoeg’|werk=ntr caribean|datum=2025-09-05|bezochtdatum=2026-09-09}}</ref> * Van poëzie en spoken word tot livemuziek en kunst organisashon literario na Willemstad, [[Kòrsou]]. * Joeri Oltheten is initiatiefnemer en directeur van Wintertuin Curacao.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/23046-curacao-doughnut-economy ], (29 di yanuari 2021)</ref> Wintertuin Curaçao ta aktivo for di 2017 komo organisashon ruman di Wintertuin, trahando pa fortalesé e infrastruktura literario den region di Karibe. Ku enfoke riba literatura i kontamentu di kuenta, e fundashon ta duna e kuentanan di habitantenan di e isla un lugá sentral den tantu e kultura oral komo skirbí di Kòrsou.<ref name="nl">https://wintertuin.nl/productie/wintertuin-curacao/ Wintertuin Curaçao], wintertuin.nl</ref> Aunke nos ta kolaborá estrechamente, Wintertuin i Wintertuin Curaçao ta dos fundashon separá, kada un ku su propio tim i enfoke. Huntu, nos ta komprometé na fortalesé e sektor literario di Kòrsou i oumentá akseso na e paisahe literario hulandes pa eskritornan talentoso di e isla.<ref name="nl"/> * Durante e festival ta duna atenshon tambe na Papiamento i otro lenganan crioyo i nan konekshon. E proyekto Future language Innovation ta forma un parti importante di Wintertuin Festival i ta trese artistanan di diferente pais huntu.<ref>Papiamentu tin un rol pionero hopi importante pa otro lenga kreol, Extra (8 di september 2026) </ref> ==Notes== Fundashon Wintertuin Curaçao ta konektá hende pa medio di kuenta i literatura. For di 2017, nos a dediká na desaroyo di talento, proyektonan di komunidat i eventonan.<ref>https://cultuuragenda.com/wintertuin-curacao/ </ref> Nos ta ofresé eskritornan espasio pa eksperimentá i un plataforma pa topa otro. Nos ta entrená nan den desaroyá un práktika profeshonal independiente. Nos proyekto mas konosí probablemente ta Wintertuin Curaçao Festival, ku ta tuma lugá anualmente for di 2019. *Kurá di Kuenta* ta un proyekto di kontamentu di kuenta ku ta enbolbí hende grandi ku a resultá den seis publikashon te awor. Nos ta kolabora ku otro paisnan den e region—manera riba e proyekto di partisipashon di herensia *100 Opheto*—i asta ku otro kontinentenan, manera por mira den e plataforma di interkambio literario *Transatlantic Relatives*. Hunto cu nos coleganan na Hulanda, nos ta publica bukinan di autornan local, cu ta varia di nombernan estableci te na talentonan emergente. Nos proyektonan hopi bia ta multidisiplinario i sorprendente. --------------- nl.wiki: Wintertuin is een literatuurorganisatie in de Nederlandse stad Nijmegen. Wintertuin organiseert literatuurprogramma's, workshops, industriedagen en literatuurfestivals, waaronder het jaarlijkse Wintertuinfestival in Nijmegen, en de Industriedag (voorheen bekend als Nieuwe Types) waar de toekomst van literatuur besproken wordt. Wintertuin onderhoudt warme banden met zusterstichting Wintertuin Curaçao. Daarnaast geeft Wintertuin diverse werken van Curaçaose schrijvers uit.[https://wintertuin.nl/productie/wintertuin-curacao/] ------- Leaving from living in a small apartment in Amsterdam, Oltheten had a chance to start with Wintertuin in Curaçao. Wintertuin is a literature organization which does lots of work in literature and story telling and the idea was to start some projects in Curaçao. I set up the foundation Wintertuin Curaçao and my first project became “Kurá di kuenta”. It is about stories of the elderly and it fits with our oral tradition. We have an aging population where a lot of people live in isolation. We have done “Kurá di kuenta” 4 to 5 times and it is a great thing to do.<ref name="Joeri">[https://share2uplift.org/influencer-joeri-oltheten/ Influencer Joeri Oltheten], share2uplift.org (desèmber 2020)</ref> We have also organized festivals and an international writing course, where spoken word artists from Holland and Belgium were presenting their poetry skills and enabling local artists.<ref name="Joeri"/> Projects: * 2024: Wintertuin Curacao Festival bij Lanthuis Vredenberg.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/30067-literatuur-en-meer-op-wintertuin-curacao-festival (23 di septemper 2024)</ref> Wintertuin Curaçao Festival is the largest annual literary festival of the ABC islands. The first edition took place in 2019 at the National Library of Curaçao. Wintertuin Curaçao has grown into a breeding ground for new writing talent, such as [[Ange Jessurun]] (Faya Lobi, 2022), [[Maghalie van der Bunt-George]] (Oro is goud, 2023) and [[Etienne Ys]] (De Barmhartige Staat, 2024).<ref>https://wintertuincuracao.org/project/wintertuin-curacao-festival-2/</ref> one of the Caribbean’s premier annual festival for literature, storytelling and performing arts. The Wintertuin Curaçao Festival celebrates cultural diversity and a vibrant reading culture through powerful stories. * project FLI: Future Language Innovation FLI<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/30786-verbinding-door-taal Verbinding door taal], [[Antilliaans Dagblad]] (22 di februari 2025)</ref> * LengaGPT <ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/30813-wintertuin-lanceert-lengagpt (28 di februari 2025)</ref> * kurso di tradukshon * Creative writing academy Curacao {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] [[:Kategoria:Papiamento]] [[:Kategoria:Kultura di Kòrsou]] ------------------------ {{Appendix|1=|2= '''Literatuur''' * Martinus, Frank (1996), ''The kiss of a slave: Papiamentu’s West-African connections'', Universiteit van Amsterdam * Hartog, Johannes (1961, p 433), ''Curaçao: Van kolonie tot autonomie III, Vol.I,'', De Wit. '''Bronnen en voetnoten''' * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=|titel=|oldid=|datum=}} {{References}} }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Hulandes Caribeño''' of '''Hulandes Antiano''' ta un variante di [[idioma]] [[Hulandes]] cu a desaroya? na e [[Islanan ABC]], islanan perteneciente na Caribe Hulandes. Por considera esaki como un dialecto regional di Hulandes.? Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. == Contexto == E poblashon lokal i papiadónan hulandes riba Islanan ABC tabata papia i skirbi hulandes mesklá ku konstrukshonnan i palabranan for di papiamentu i otro idiomanan: “hopi plaka verdienen” (pap.: hopi sèn); “kabrieten in de koor” (Pap.: cabritonan den cura); y “een pastechi eten” (Come un pastechi) (Pap.: pasty). E uso aki a bira konosí komo Hulandes Antiano.<ref>[[Ronald Severing|Severihng, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden], literatuurgeschiedenis.org</ref> E norma den polítika di gobièrnu pa loke ta trata hulandes a kambia. E norma di idioma no ta limitá mas na Hulanda, sino tambe na Vlaanderen i e teritorionan den eksterior: e islanan kaminda palabranan hulandes antiano a originá ku no ta aparesé na Hulanda mes, i tambe na Sürnam independiente, kaminda ta usa hulandes surinam. E atenshon kresiente aki pa variedatnan di hulandes, pa multilingualismo, i pa interpretashon kultural a kondusí na inklushon di palabranan for di hulandes karibense den e vokabulario ofisial di e idioma hulandes. A base di un base di dato di palabra di korantnan na idioma hulandes riba e islanan, a hasi un selekshon di mas ku 400 palabra. E palabranan Hulandes Caribense aki, cu a wordo agrega na e Buki Berde di 2015, no ta aparece den Hulandes Standard. Por haña palabranan manera dushi (dushi, dushi), botika (botika kombiná ku botika), ayó (saludo), i eilandsraad (un tipo di konseho munisipal riba e islanan). Anteriormente, na 2005, alrededor di 500 palabra hulandes surinam a aparesé den e lista aki: afingisoep (sòpi di yuka), husselen (scrabble) i Sranan (krioyo surinam). Komo ku Antia no ta eksistí mas i Sürnam, ku Hulandes komo idioma ofisial, a bira miembro asosiá di Union di Idioma Hulandes, e término Hulandes Karibense ta wòrdu usá mas i mas pa e idioma Hulandes riba e islanan i na Sürnam. {{Appendix}} ----- Caribisch-Nederlands is de taalvariant van het Nederlands die gesproken wordt in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Deze variant wijkt op verschillende punten af van het Europees-Nederlands, zowel in uitspraak als in woordkeuze en grammatica. Op de Benedenwindse Eilanden (Aruba, Bonaire, Curaçao) is Papiaments de meest gesproken moedertaal, terwijl op de Bovenwindse Eilanden (Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius) Engels vaker de moedertaal is. ==Verschillen met Europees-Nederlands==: *Uitspraak: Er zijn verschillen in de uitspraak van klinkers en medeklinkers, en de intonatie kan anders zijn. * Woordenschat: Er zijn specifieke woorden en uitdrukkingen die in het Caribisch-Nederlands gebruikt worden, maar niet of minder vaak in Europees-Nederlands. * Grammatica: Er kunnen kleine grammaticale verschillen zijn, bijvoorbeeld in de volgorde van woorden of in het gebruik van bepaalde werkwoordstijden. * Invloed van andere talen: Papiaments: Op de ABC-eilanden heeft het Papiaments een grote invloed op het Nederlands. Veel Caribisch-Nederlandse woorden en uitdrukkingen zijn ontleend aan het Papiaments. Engels: Op de Bovenwindse eilanden heeft het Engels een grotere invloed. Ook hier zijn er invloeden merkbaar in de woordenschat en grammatica. * Onderwijs: In het basisonderwijs op de Benedenwindse eilanden wordt steeds meer onderwijs gegeven in het Papiaments. Het Nederlands wordt vaak als vreemde taal aangeboden. In het middelbaar onderwijs is het Nederlands wel de instructietaal. Op de Bovenwindse eilanden wordt in toenemende mate Engels gebruikt als instructietaal, ook in de Nederlandstalige scholen. * Conclusie: Caribisch-Nederlands is een levendige en diverse taalvariant die zich aanpast aan de lokale context en invloeden van andere talen ondergaat. ------ Hulandes ta un idioma oficial den Caribe Hulandes.<ref>https://taalunie.org/dossiers/22/nederlands-in-het-caribisch-gebied-en-suriname ]</ref> Omdat Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk geen omgangstaal is, maakt het onderwijs daar de omslag van moedertaalonderwijs Nederlands naar een vreemde taal aanpak. Hulandes semper tabata un idioma minoritario. Habladónan di Papiamentu tin bia ta konsiderá e Antianonan di abla Hulandes komo show-off, imitadó di e Hulandesnan. E label ey ta mas fuerte ora hende no ta dispuesto pa papia Papiamento. <ref>Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> Hulandes Antiano ta wòrdu distinguí for di Hulandes Standart pa e aksento. Bakhuis ta agregá ku Antianonan tambe ta agregá palabranan Papiamentu, ta konhugá verbonan Papiamentu na e manera Hulandes, i ta usa zonidonan típiko. Esaki ta conduci na frasenan manera: “Ai no,” “mi tin” “hopi,” “sakeerd” hopi potret pero nan ta “hodidu”! -- nl.wiki:[[:nl:Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden]]Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. Op de Benedenwindse ABC-eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) is de moedertaal vaak Papiaments, en op de Bovenwindse SSS-eilanden (Sint Maarten, Saba en Sint Eustatius) Engels. {{Appendix}} '''Caribisch‑Nederlands''', ook wel bekend als '''Antilliaans Nederlands''', is een in de ABC‑eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) gesproken vorm van het Nederlands, die sterk beïnvloed is door talen zoals Papiamento en Spaans. Het wordt gebruikt door Nederlandssprekenden op de eilanden, en bevat vaak woorden en zinsconstructies uit het Creooltaal Papiamento en regionale varianten. ==Gebruik en kenmerken== Spraak en schrijfwijze van Nederlands op de ABC‑eilanden mengen reguliere Nederlandse zinnen en woordenschat met Papiamentstalige of lokale uitdrukkingen. Voorbeelden hiervan zijn: * “hopi plaka verdienen” (veel geld verdienen) * “kabrieten in de koraal” (geiten op de erf) * “een pastechi eten” (een pasteitje eten) Dergelijke constructies behoren tot typische voorbeelden van Antilliaans Nederlands, waarin Papiamentse woorden (zoals hopi, plaka, pastechi) direct geïntegreerd zijn in het Nederlands. ==Sociolinguïstische context== In de lagen van de bevolking waar Nederlands als thuistaal wordt gesproken — vaak binnen families of in het onderwijs — wordt deze variant beschouwd als “tropisch Nederlands”. Sprekers worden in Nederland soms als dialectisch afwijkend ervaren en kunnen als “makamba” (Nederlander) worden bestempeld, vooral wanneer zij geen Papiamento spreken.<ref name="ntr">Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> De variant is te herkennen aan: *het gebruik van Papiamentse werkwoorden en woorden, *typische accenten, klankkleur en uitspraak, *de toepassing van regionale grammaticale structuren, zoals in: Ai no, ik heb hopi veel foto’s gesakeerd, maar ze zijn hodidu! == Aantal sprekers en taalgebruik == Hoewel het Nederlands in de Caribische delen van het Koninkrijk officieel is, wordt het meestal als tweede of derde taal gebruikt: in het dagelijks leven domineren Papiamento, Spaans en Engels. Op Bonaire is Nederlands moeders­taal voor ongeveer 15 % van de bevolking (2021), Spaans is even frequent; op Sint Eustatius en Saba ligt dat rond 4 % <ref>https://longreads.cbs.nl/the-caribbean-netherlands-in-numbers-2022/what-percentage-of-the-population-speaks-dutch/</ref> ==Identiteit en perceptie== De variëteit speelt een rol in identiteitsconstructie. Nederlandssprekende Antillianen voelen zich soms “niet helemaal thuis” in Nederland of in de Papiamentstalige gemeenschap, juist vanwege de gemengde taalstijl. Taalpuristen waarschuwen tegen het gebruik van Engelse of Spaanse leenwoorden in Papiamento, terwijl anderen juist blij zijn met de talenmix als onderdeel van de lokale identiteit.<ref name="ntr"/> == Vergelijking met andere niet-Europese Nederlandsvarianten == Nederlands wordt ook gesproken in de Caribische special gemeenten (Bonaire, Sint Eustatius, Saba), maar daar zijn andere varianten gangbaar, bijvoorbeeld Virgin Islands Creole Dutch. Die heeft, net als Antilliaans Nederlands, een sterke mix met andere talen.<ref>Welmoed Ventura, https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/gelijkenis-deens-antilliaans-creole-dutch-en-sranantongo/ Gelijkenis Deens-Antilliaans Creole Dutch en Sranantongo]</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Na [[Aruba]]''' e presencia di '''idioma Spaño''' ta significativo. E pais Caribense, cu [[Hulandes]] y [[Papiamentu|Papiamento]] como [[idioma ofisial|idiomanan oficial]], tin un gran cantidad di hablante di [[Spaño]]. Segun e censo di 2000, Spaño ta e di dos idioma mas papia riba e isla, despues di Papiamento. == Hablante di Spaño == Segun datonan di Censo 2010, 13.710 residente di Aruba ta papia Spañó como nan [[Lenga materno|idioma materno]].<ref>{{citeer web|url=https://www.cervantes.es/imagenes/File/espanol_lengua_viva_2019.pdf |titel=El Espanol: una lengua viva. Informe 2019|uitgever=Instituto Cervantes, pag. 9|datum= }}</ref> Na 2017 hablante di Spañó tabata representa 12.6% di e poblacion.<ref>{{citeer boek|nombre=Jesús|apellido={{v|Guanche}}|nombre2=Carmen|apellido2={{v|Corral}}|title=Diccionario etnográfico. Los pueblos del Caribe Insular y de México-Centroamérica|volume=Tomo I|year=2017|editorial=RUTH|isbn=9789590618154|capítulo=Cap. 5}}</ref> Esaki ta relaciona cu e emigrantenan for di paisnan hispano. Segun pais di origen e percentahe tabata, entre otro, 9.1% di [[Colombia]], 4.1% [[Republika Dominikano|Republica Dominicano]], 3.2% [[Venezuela]] i 1.1% [[Peru]].<ref name="cia.gov">{{en}}{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |title=Aruba |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |access-date=}}</ref> Si conta tur esunnan cu por comunica den Spaño, e cantidad total di hablante ta yega aproximadamente 93.500, o sea 85% di e poblacion Arubano. Pero solamente un di cada cinco persona ta uza Spaño como nan unico [[idioma]]. == Spaño den bida publico == No obstante di no ta un idioma oficial, e uso di Spaño ta sirbi metanan practico y ta extende den hopi aspecto di bida publico, reflehando su papel como idioma di contacto, identidad y comunicacion den e contexto multicultural di Aruba. E isla su proximidad cu [[Venezuela]] y [[Colombia]] y e fuerte contactonan religioso, comercial y cultural durante siglonan a contribui pa e uzo continuo na Aruba di Spaño.<ref>{{cite book|author=Ramirez, Catherine|title=La escogencia del idioma Español en el perfil de asignaturas en las escuelas de MAVO de Aruba|year=2016|editorial=[[Universidad de Curazao]]|url=https://www.worldcat.org/es/title/1029733877|location=Willemstad, Curacao}}</ref> Segun [[Johan Hartog|Hartog]] e influencia Spaño ta mas tanto notabel den e variante Arubano di Papiamento cu den e variantenan di Corsou y Boneiro.<ref name="Hartog"/> Den e sistema escolar, Spaño ta un materia obligatorio desde enseñansa basico, cuminsando den e di cinco klas bay dilanti.<ref>{{citeer web|auteur=Organización Panamericana de la Salud|titel=Aruba, perfil de país|url=https://www3.paho.org/hq/dmdocuments/2010/Salud_en_las_Americas_2007-Aruba.pdf|datum=2007 }}</ref><ref>Ministerio di Enseñansa di Aruba. Curriculum y Idioma den Sector Escolar.</ref> Ademas, varios canal di television for di Venezuela ta wordo ricibi sin problema riba e isla, ofreciendo noticia, entretenimento y programacion educativo na Spaño. Hopi radioemisora local ta inclui musica cu canto di [[Latinoamérika|Latino America]] den nan programacion, y den algun caso, ta transmiti programanan na Spaño. Den sector comercial, hopi empleado den tienda, restaurant y servicio publico ta comunica cu clientenan hispano den nan idioma nativo. Ora cu hende yega na un loket, e probabilidad ta halto cu nan por haci pregunta o haya informacion na Spaño. [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia catolico]] cu un comunidad grandi riba e isla ta ofrece misa regular na Spaño. Den algun bario, specialmente caminda comunidadnan hispano ta concentra, por tin borchi informativo cu dos of mas idioma, incluyendo Spaño. == Aspectonan sociolinguistico == Pa hopi residente, particularmente e migrantenan hispano di Colombia, Venezuela y Republica Dominicano, Spaño ta sigui sirbi como idioma principal na cas, den relacionnan familiar y comunidad religioso.<ref>Central Bureau of Statistics Aruba (2017). Migration and Population Report.</ref> Na nivel popular, Spaño ta keda un idioma di preferencia pa comunicacion informal den bario, mercado y luganan publico. Turistanan hispano, cu ta forma un porcion importante di e [[turismo]] entrante, tambe ta contribui na su visibilidad den bida diario Arubano. E [[multilingualismo]] na Aruba ta stimula un nivel halto di dominio pasivo di Spaño: hopi Arubiano por compronde Spaño aunke no ta papi’é activamente. E situacion aki ta refleha un [[diglosia]] dinamico, caminda Spaño ta sirbi mas na nivel informal y comunicativo, mientras cu Hulandes y Papiamento ta predomina den situacionnan formal, educativo y gubernamental. == Influencia di Spaño riba Papiamento den siglo 21 == E idioma oficial Papiamento ta un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu ta nace durante e periodo colonial for di e mescla di Spaño, [[Portugues]], Hulandes, [[Ingles]], [[Frances]] i Arawak. Gran parti (70%) di su vocabulario tin origen Spaño.<ref>[[Ronald Severing|Severing, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden#:~:text=Door%20hun%20geografische%20ligging%20en,eilanden%20genoemd%2C%20is%20het%20Papiaments. ''Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden''], literatuurgeschiedenis.org</ref> E isla di Aruba tabata pa mas cu un siglo parti di Imperio Spaño promé cu el a wordo cede na e Imperio Hulandes na aña [[1636]].<ref name="Hartog">{{cite book|author=[[Johan Hartog|Hartog, Johannes]]|title=Aruba: A Short History|year=2003|publisher=De Wit & Van Dorp Stores}}</ref> Aunke Papiamento ta ser considerá un idioma stabil, hopi [[Arubiano]] ta sinti cu su presencia ta birando menos, particularmente den contactonan cu emigrantenan hispano. Investigacion sociolinguistico a mustra cu e preocupacion no ta basa riba un cambio real, sino riba un “menasa simbolico” cu ta relaciona cu identidad y inclusividad di pertenencia.<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref> Un tema cu ta surgi frecuente den discusionnan publico y escolar ta e supuesta “contaminacion” di Papiamento cu palabra y structuranan Spaño. Algun ciudadano ta boga pa un Papiamento “puro”, afirmando cu influencia stranhero, particularmente di Spaño, por afecta e caracter crioyo di e idioma. E sintimento aki ta bira mas fuerte ora cu migrantenan nobo no ta haci esfuerso pa siña y papia Papiamento, sino ta keda den nan idioma materno.<ref>Carroll, Kevin S. (2010). [https://www.researchgate.net/publication/283245487_Language_maintenance_in_the_Caribbean_Examining_perceptions_of_threat_in_Aruba_and_Puerto_Rico'' Language maintenance in the Caribbean: Perceptions of threat in Aruba and Puerto Rico''], researchgate.net </ref> Estudionan recien, manera esun di Kester y Buijink (2023), a conclui cu aunke hopi Arubiano ta expresá preocupacion riba e futuro di Papiamento, e idioma mes no ta duna señalnan di bay atras.<ref name="Kester"/> Su uzo a keda halto den bida escolar, gobierno y medionan local, y e mes a demostra capacidad pa integra [[neologismo]]nan sin perde su esencia. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=es|oldid =161207719|titulo=Idioma español en Aruba}} {{References}} ;Lista di fuente * Allen, R. (2002). ''The Spanish Caribbean''. Cambridge University Press. }} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Idioma]] ------------- {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] tríphthongos, literalmente: ‘ku tres zonido’ òf ‘ku tres tono’) ta un kombinashon di tres zonido vocal cu ta pronunciá den un solo [[silaba]]. Den un triptongo, e tres vocal òf semivokal ta sigui un tras di otro sin interrupshon, formando un zonido monosilabico. Den [[fonetika]], un triptongo ta resulta di un movimiento kontinuo pero suave di e organonan di artikulashon for di un zonido di vocal pa otro, den un sekuénsia di tres zonido. Na kontraste ku un [[monoftongo]], ku tin un so zonido, òf un [[diptongo]] ku tin dos, un triptongo ta kontené tres zonido vocal den un so silaba. Importante pa nota ku un triptongo no ta meskos ku un sekuénsia disilabico di un diptongo sigui pa un monoftongo, kaminda por tin mas ku un silaba. Por ehempel, den aleman feuer [ˈfɔʏ.ɐ] (‘kandela’), e sekuénsia vocal ta dividí den dos silaba, i no ta un triptongo. Un triptongo tipiko ta forma pa un semivokal, sigui pa un vocal nukleo, i sigui pa un otro semivokal (por ehempel: /i̯/ + /a/ + /u̯/). Por existí tanto triptongonan orál komo nasal. == Ejempelnan == Den [[Papiamento]], triptongonan no ta hopi komun, pero por haña nan den palabra manera: biai (for di biaiha) kaiu (for di kaiu) huai (for di huai) Den [[kastellano]] (spañol), por haña triptongonan den palabra manera: miau Uruguay cambiáis == Referensianan == Martínez Celdrán, Eugenio. Manual de Fonética Española. Ariel Lingüística, 2001. Ladefoged, Peter. A Course in Phonetics. Cengage Learning, 2014. Crystal, David. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Wiley-Blackwell, 2008. -------------------------- Diptongonan komun den Papiamento Diptongo Tipo Ejèmplonan Nota ai Kreshente bai, traishon, baikèl vocal débil (i) tras vocal fuerte ei Kreshente sei, beisbol, trein oi Kreshente boi, koi, sopi ui Kreshente puiro, spruit, fluit ia Dekreshente biaha, rabia, familia vocal débil (i) prome vocal fuerte ie Dekreshente piedra, biento, piedra io Dekreshente nacional, religion ua Dekreshente lengua, francua, guahe ue Dekreshente pueblo, fuerte, muerto uo Dekreshente cuota, suave, actuosa menos komun 🗣️ Nota riba tipo di diptongo: Diptongo kreshente: e vocal débil (i, u) ta antes di vocal fuerte (a, e, o) → zonido ta subi. Diptongo dekreshente: e vocal débil ta despues di vocal fuerte → zonido ta baha. {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E articulacion ta consisti di un transicion suave den e frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta wordo percibi como un zonido continuo den un solo silaba. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. == Diptongo den Papiamento == Den [[Papiamentu|Papiamento]], un diptongo por wordo forma di un di e siguiente combinacionnan: == Vocal debil (i, u) + vocal fuerte (a, e, o) == Ehempel: * i-a → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-a → us'''ua'''l, a-u → bl'''au'''w, * i-e → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-e → f'''ue'''rte, e-u → '''eu'''caristia, * i-o → od'''io''', o-i → b'''oi'''cotia, * u-o → d'''uo''', o-u → bl'''ou'''sa. == Dos vocal debil (i + u, u + i) == Ehempel: * i-u → hud'''iu''', u-i → fl'''ui'''t === Tipo di diptongo === Dependiendo di e direccion di e transicion vocal, un diptongo por ta dividi den: * diptongo creciente → b'''ie'''nto, p'''ue'''blo, rab'''ia''' * diptongo decreciente → '''ai'''re, '''au'''mento, n'''ei'''shi Nota cu ora e zonido '''i''' ta na final di palabra ta skirbi '''ay''', '''ey''', '''oy''', '''uy'''.<ref>E regla aki no ta aplicabel pa e [[Ortografia di papiamentu|ortografia uza na Corsou y Boneiro]].</ref><br> Ehempel: * '''ay'''= cay - bay - caray - gay (homber) * '''ey'''= aworey - p'esey - t'ey - bedey - batrey * '''oy'''= coy - morocoy - haudoy - gogoy * '''uy'''= huy - puy - cuy - spruy {{Appendix}} == Lista di referencia == * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. * Goilo, E.R. (2002). ''Gramática di Papiamento''. De Wit Stores N.V. * [[Sidney Joubert|Joubert, Sidney M.]] (2015). ''Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu''. [[Fundashon pa Planifikashon di Idioma]]. * SIL International (2004). ''Papiamentu Phonology''. Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). ''Ortografía de la lengua española''. Madrid: Espasa Libros. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------- Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E ta consisti di un transicion suave den frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta percibi como un zonido continuo den un silaba unico. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. ==Formashon di diptongonan den Papiamentu== Den Papiamentu, un diptongo por wòrdu formá di un di e sigiente kombinashonnan: Un vocal débil (i, u) + un vocal fuerte (a, e, o) ehempel: baiskel biaha fuerte Dos vocal débil (i + u, u + i) ehempel: fluit hudui riu Tipo di diptongo: kreshente i dekreshente Dependiendo di e direkshon di e transishon vocal, un diptongo por ta: Kreshente (glide → vocal nuklear): ora e vocal débil ta na prinsipio. ehempel: biento pueblo rabia Dekreshente (vocal nuklear → glide): ora e vocal débil ta na fin di e diptongo. ehempel: aire aumento neishi Ortografia den fin di palabra Ora e zonido i ta na fin di palabra komo parti di un diptongo, e ta wòrdu skibí ku y: ay, ey, oy, uy ehempel: ay: cay, bay, caray, gay (hòmber) ey: aworey, p'esey, t'ey, bedey, batrey oy: coy, morocoy, haudoy, gogoy uy: huy, puy, cuy, spruy Un hiato ta un sekuencia di dos vocal ku ta pronunsiá separá, es decir, kada vocal ta forma su mesun silaba. E zonido no ta flòu komo den un diptongo, sino ta parti klaramente den dos unidat silábiko. Un hiato ta forma tipikamente den e sigiente kasonan: Dos vocal fuerte: poeta, maestro, teatro Vocal fuerte + vocal débil acentuá: país, María, baúl Den kaso di hiato, e zonido ta interrumpí, i kada vocal ta tuma su propio énfasis den pronunsiashon. Referencia * Goilo, E.R. (2002). Gramática di Papiamento. De Wit Stores N.V. * Joubert, Sidney M. (2015). Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu. Fundashon pa Planifikashon di Idioma. * SIL International (2004). "Papiamentu Phonology". Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). Ortografía de la lengua española. Madrid: Espasa Libros. * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. --- == Diferencia entre diptongo y hiato den Papiamento == {| class="wikitable" style="text-align:left" width="75%" |- ! Tipo ! Combinacion<br> di vocal ! Ehempel ! Division<br> silabico ! Remarke |- |rowspan="6" style="background:#FFD700|Diptongo|| style="text-align:center" |i + a || biaha || bia-ha ||vocal debil + fuerte, un silaba |- | style="text-align:center" |u + e || fuerte || fuer-te || vocal debil + fuerte |- | style="text-align:center" |i + e || biento || bien-to || diptongo creciente |- | style="text-align:center" |e + i || neishi || nei-shi || diptongo decreciente |- | style="text-align:center" |u + i || hudiu || hu-diu || dos vocal debil, un silaba |- | style="text-align:center" |i + u || riu || riu || un silaba |- | rowspan="3" style="background:#FF9000| Hiato || style="text-align:center" |a + i || caida || ca-i-da || vocal fuerte + debil, dos silaba |- | style="text-align:center" |o + e || poeta || po-e-ta || dos vocal fuerte, dos silaba |- |style="text-align:center" | o + a || oasis || o-a-sis || dos vocal fuerte, dos silaba |- |} [[:Kategoria:Idioma]] Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea y cu no ta inseparabel. Pues e ta consisti di e articulacion di dos vocal, un tras di otro, sin interupcion, produciendo un transicion suave den e frecuencianan di zonido cual ta caracterisa cada un di e dos vocalnan. Fonologicamente, dos vocal cu ta articula di e manera aki ta forma parti di e mesun [[silaba]]. Dependiendo di e tono ta haci distincion entre un diptongo creciente y un diptongo decreciente.<br> Ehempel: ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “cu tres zonido”, òf “cu tres tono”) ta un forma cu ta forma parti di un [[palabra]]. Casi semper e lo ta un [[vocal]] será mas un vocal habrí sigui pa un otro vokal será, formando un “triptongo”. Den [[fonétika|fonetica]], un '''triftongo''' ta un combinacion di vocal monosilabico cu ta encera un movecion rapido pero suave di e articulador di un calidad di vocal pa otro cu ta pasa riba un tersera parti. Miéntras ku vokalnan “puru”, òf monoftongonan, ta wòrdu bisa ku nan tin un posishon di artikuladó di meta, diftongonan tin dos i triftongonan tres. Triptongo no mester wordo confundi cu secuencia disilabico di un [[diptongo]] sigui pa un monoftongo, manera na aleman "feuer" [ˈfɔʏ.ɐ] ‘kandela’, caminda e vocal final ta mas largo cu esnan hañá den triptongo. Triptongo (for di griego : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “ku tres zonido,” òf “ku tres tono”) ta e nòmber duná na e kombinashon di un zonido semivokal , un zonido vokal i un zonido semivokal emití den un solo esfuerso vokal. Triptongo ta wòrdu dividí den oral y nasal. Den un triptongo tres vocal (of semivocal) ta un combinacion di tres zonido vocal hunto, cu ta forma un zonido. ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[linguistica]], '''singular''' ([[latin]]: ''singularis'', cu ta nifica “unico” of “solitario”) ta un termino gramatical cu ta referi na un forma di [[palabra]] cu ta indica un solo hende, cos, obheto, luga of idea. E ta contrasta cu e forma [[plural]], cu ta referi na mas cu un. == Uzo di singular == E singular ta e forma standard di un palabra den e gran mayoria di idioma, sin ningun modificcion special. E cambio ta bin pa palabranan den plural. Mescos den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma singular ta basico, unda un sustantivo ta presenta su mes, sin indica cantidad. E ta sirbi pa nombra un solo entidad.<br> Ehempel: * buki → un buki * mucha → un mucha homber * rosa → un flor * idea. → un solo pensamentu == Relacion cu artikulo y adhetivo == Un sustantivo den singular regularmente ta acompaña pa un articulo singular (manera un, e) y adhetivo cu ta acordá cu género y número.<br> Ehempel: * e rosa dushi * un cas grandi == Cambio pa plural == Pa pone un sustantivo singular den forma [[plural]], Papiamento normalment ta agregá -nan na fin di palabra. Sinembargo, e regla aki tin espeshonalidadnan y depende di ortografia y uso. Ejèmplo: buki → bukinan ros → rosnan idea → ideanan == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Plural''' ([[latin]]: pluralis, ku ta nifiká “di más ku uno”) ta un termino gramatikal ku ta referí na un forma di palabra ku ta indiká más ku un hende, kos, lugá of idea. E ta kontrastá ku e forma [[singular]], ku ta indiká un solo ente. == Uso den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], forma plural ta forma derivá di un sustantivo singular pa indiká ku tin más ku un di esaki. Ehempel: * buki → buki''nan'' * ros → ros''nan'' * muchu → mucha''nan'' == Formacion di plural == Den ortografia di Papiamento, e forma plural generalmente ta forma pa agregá e sufijo -nan na e sustantivo singular. E regla ta aplica pa hende, animal, kos, lugar y tambe idea abstracto. Ehempel: * cas → kasnan * idea → ideanan * persona → personanan == Plural eksplisito y implicito == Papiamento tambe por indiká pluralidad den otro manera, manera pa medio di un palabra ku ta indiká kantidat (manera hopi, tur, algun), aunque e sustantivo keda den forma singular. Pero den uso formal, ta preferibel pa pone e palabra den forma plural. Ejèmplo: hopi hende tur mucha ta contento == Komparashon ku otro idioma == Den otro idioma, manera español of inglés, forma plural por envolví kambio di letra, agregashon di sufijo otro ku -nan, of regla irregular. E forma di plural ku -nan ta un karakterístika partikular di Papiamento. == Referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] '''Silaba''' (na inglés: ''syllable''; na hulandés: ''lettergreep'') ta un unidad ritmico di zonido den un [[palabra]]. Un silaba ta normalmente forma pa un solo [[vocal]] of un combinacion di [[consonante]] y vocal, cu ta wordo pronuncia manera un solo impulso di bos. Den [[linguistica]], e analisis di e silaba ta un aspecto esencial den [[fonologia]], [[ortografia]], y e forma di rima den [[poesia]]. E structura di silaba por varia segun idioma, pero tur idioma tin algun forma di silaba den su sistema linguistico. Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], silabacion ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra.<br> Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do == Structura di silaba == E structura general di un sílaba ta consisti di tres segmento agrupa den dos componente: * ''Onset'': Un consonante of grupo di consonante, obligatorio den algun idioma, opshonal of hasta restringi den otronan * ''Rima'': ta consisti di un: ** ''nucleo'': e vocal principal di e silaba (obligatorio) ** ''coda'': e consonante of grupo di consonantenan despues di e vocal (opshonal) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. * Bo: onset = "b", nucleo = "o" * Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * [[Jossy Mansur|Mansur, Jossy M.]] (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (di 7 edicion). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] Núkleo (ν): Un konsonante vokal òf silábiko, obligatorio den mayoria idioma Coda (κ): Un konsonante òf grupo di konsonante, opshonal den algun idioma, altamente restringí òf prohibí den otronan Un silaba por consisti di tres parti principal: * '''Onset''': e consonante of consonantenan na comienso (optativo) * '''Nucleo''': e vocal principal di e silaba (obligatorio) * '''Coda''': e consonante of consonantenan despues di e vocal (optativo) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. — Bo: onset = "b", nucleo = "o" — Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda [[:Kategoria:Linguistica]] Silabacion den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma di e silabanan ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra. Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do -------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[fonétika|fonetica]], '''consonante''' (na [[Ingles]]: ''consonant''; na [[Hulandes]]: ''medeklinker'') ta un [[zonido]] di bos, forma pa un coriente di aire cu ta topa cu un of otro obstaculo, sea parcial of total, den e tracto vocal (boca y garganta). E ta un di e dos tipo principal di zonidonan di bos, e otro ta e [[vocal]]. Contrario na un [[vocal]], un consonante ta rekeri un tipo di tapamento, estorbo, of contacto den boka, como na nivel di e labionan, e lenga, of e dente, pa forma zonido. E palabra “consonante” ta bini di [[Latin]] ''consonans'', cu ta nifica “zonido cu ta zona hunto” (''con'' = hunto, ''sonare'' = zona). Tradicionalmente, consonantenan ta wordo considera zonido cu no por existi sin un vocal acerca. == Aplicacion == === Papiamento === Den e idioma [[Papiamentu|Papiamento]], por haña varios consonante den uso diario. E cantidad di consonante por varia segun e dialecto, pero generalmente e siguiente letternan ta representa consonante den e alfabet: '''B, C, D, F, G, H, J, K, L, M, N, P, R, S, T, V, W, Y, Z''' E letter '''Q''' casi no ta wordo uza; generalmente e ta wordo substitui/suplantá pa 'K'. E letter '''X''' ta usa solamente den palabra stranhero. Tur palabra den Papiamento ta contene un of mas consonante, cu ta forma [[silaba]]nan hunto cu e vocalnan. {| class="wikitable" width="65%" ! colspan=2 | Vocal || Balor na Papiamento<br> {{ABW|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel || Balor na Papiamentu<br> {{CUW|bandera}}/{{BON|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel |- | colspan=2 | b || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ala, ca'''b'''a || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ibu, fa'''b'''or |- | rowspan=2 | c || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}} || style="text-align:center" | /s/ || mere'''c'''e, ha'''c'''i || style="text-align:center" | /s/ || '''C'''ecilia |- | elsewhere || {{IPA|/k/}} || '''c'''aminda, '''c'''la || style="text-align:center" | /k/ || '''C'''aracas |- | colspan=2 | ch{{ref|dig|b}} || {{IPA|/tʃ/}} || '''ch'''ikito || style="text-align:center" | /tʃ/ || '''ch'''api |- | colspan=2 | d || style="text-align:center" | /d/ || '''d'''ocumento, '''d'''al || style="text-align:center" |/d/ || '''d'''uru, '''d'''ede |- | colspan=2 | dj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/dʒ/}} || '''dj'''aca || style="text-align:center" | /dʒ/ || '''dj'''ente || |- | colspan=2 | f || style="text-align:center" | /f/ || '''f'''ama || {{IPA|/f/}} || '''f'''òrki || |- | rowspan=2 | g || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}}, final || style="text-align:center" | /x/ || '''g'''esto, ma'''g''' || style="text-align:center" | /x/ || mar'''g'''en, brù'''g''' || |- | before unstressed {{angbr|e}}, elsewhere || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''arganta, san'''g'''er || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''osa, man'''g'''el || |- | colspan=2 | h || {{IPA|/h/}} || '''h'''asta, '''h'''abilidad || {{IPA|/h/}} || '''h'''ari, '''h'''eru || |- | colspan=2 | j{{ref|loan|a}} || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''j'''ong, '''j'''as<br>'''J'''uan || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''J'''an Thiel<br>'''J'''ulia || Some places still maintain their old spelling, e.g. Salinja. Here the {{angbr|nj}} is pronounced {{IPA|/ɲ/}}. |- | colspan=2 | k || {{IPA|/k/}} || '''k'''ishiki, '''k'''ere || {{IPA|/k/}} || '''k'''enta, se'''k'''reto || |- | colspan=2 | l || {{IPA|/l/}} || '''l'''ista, '''l'''aba || {{IPA|/l/}} || '''l'''esa, k'''l'''a || |- | colspan=2 | m || {{IPA|/m/}} || '''m'''ucha, pre'''m'''io || {{IPA|/m/}} || '''m'''an, la'''m'''pi || |- | rowspan=2 | n || before {{angbr|co}}, {{angbr|cu}}, {{angbr|g}}, {{angbr|k}},<br>final except after stressed vowel || {{IPA|/ŋ/}} || ma'''n'''go, pa'''n''' || {{IPA|/ŋ/}} || a'''n'''ker, bo'''n''' || In Papiamento, {{angbr|c}} followed by {{angbr|o}} or {{angbr|u}} would be pronounced as a {{IPA|/k/}} (see below), thus having the same effect on the {{angbr|n}} as {{angbr|k}} would. |- | elsewhere || {{IPA|/n/}} || '''n'''atural, te'''n'''e, algu'''n''' || {{IPA|/n/}} || '''n'''echi, he'''n'''de, tempra'''n''' || |- | colspan=2 | ñ || {{IPA|/ɲ/}} || a'''ñ'''a, so'''ñ'''o || {{IPA|/ɲ/}} || ba'''ñ'''a, '''ñ'''apa || |- | colspan=2 | p || {{IPA|/p/}} || '''p'''ipa, ado'''p'''ta || {{IPA|/p/}} || '''p'''alu, sa'''p'''u || |- | colspan=2 | q{{ref|loan|a}} || {{IPA|/k/}} || '''q'''uesillo || {{IPA|/k/}} || '''Q'''uebec || |- | colspan=2 | r || {{IPA|/r/}} || te'''r'''a, '''r'''osa || {{IPA|/r/}} || ba'''r'''ba, pode'''r''' || |- | colspan=2 | s || {{IPA|/s/}} || '''s'''aya, '''s'''ucu || {{IPA|/s/}} || kru'''s''', pa'''s'''a || In Papiamento, the {{angbr|s}} has a {{IPA|/ʃ/}} sound in words ending in -sion. In Papiamentu, it is written as -shon. |- | colspan=2 | sc || {{IPA|/s/}} || adole'''sc'''ente, pi'''sc'''ina || || || |- | colspan=2 | sh{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''imis || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''ete || |- | colspan=2 | t || {{IPA|/t/}} || '''t'''in, '''t'''ata || {{IPA|/t/}} || '''t'''rapi, ri'''t'''mo || |- | colspan=2 | v || {{IPA|/b/}}<br>{{IPA|/v/}} || '''v'''iuda<br>di'''v'''orcio || {{IPA|/v/}} || '''v'''erbo, '''v'''itamina || |- | colspan=2 | w || {{IPA|/w/}} || '''w'''ega || {{IPA|/w/}} || '''w'''owo || |- | colspan=2 | x{{ref|loan|a}} || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || e'''x'''amen, cone'''x'''ion, refle'''x'''ion || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || || |- | colspan=2 | y || {{IPA|/j/}} || '''y'''ama, ha'''y'''a || {{IPA|/j/}} || '''y'''uda, ka'''y'''ente || |- | colspan=2 | z || {{IPA|/z/}} || '''z'''ona || {{IPA|/z/}} || '''z'''eta || In Papiamento, the {{angbr|z}} has a {{IPA|/s/}} sound in words ending in -eza, -anza or with a {{angbr|z}}. In Papiamentu, they are written as -esa and -ansa. |- | colspan=2 | zj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''eito || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''ar || | colspan=2 | ù || || || style="text-align:center" |/ʏ/ || b'''ù'''s, y'''ù'''frou |- | colspan=2 | ü || || ||style="text-align:center" | /y/ || h'''ü'''r |- |} == List di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (7th ed.). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Sustantivo''' (na [[Ingles]]: ''noun''; na [[Hulandes]]: ''zelfstandig naamwoord'') ta un tipo di [[palabra]] den gramatica cu ta sirbi pa nombra hende, luga, cos, idea, of otro ser, sea concreto of abstracto. E palabra “sustantivo” mes ta bini di [[Latin]] substantia, ku ta nifiká “substancia” of “loke ta di esencia”. == Rol den frase == Den un frase, un sustantivo ta generalmente e sujeto of e objeto di un verbo. E ta e elemento ku e verbo ta referí na dje, i regularmente ta precedí of sigui pa un [[artikulo]] (manera “un”, “e”, “esey”) of un [[adhetivo]]. == Clase di sustantivo == Sustantivonan por wordo dividí den varios kategoria: '''Sustantivo komun''': nombra hende, kos of lugá den manera general, por ehèmpel: mùsiko, buki, isla. '''Sustantivo propio''': nombra spesífiko pa hende, lugá of entidad, i ta skibí ku mayuscula, manera: Maria, Aruba, Google. '''Sustantivo konkretu''': nombra kos ku por wordo mira of tuma, manera: mesa, silla, barco. '''Sustantivo abstrakto''': ta referí na idea, sentimiento of estado, manera: amistat, libertat, konsenshi. == Género y número == Tur sustantivo den Papiamento tin un [[género gramatikal]]: ta òf masculino òf femenino. E género ta influenshá e forma di artikulo y adhetivo ku ta akompañ'é (por ehèmpel: e homber vs e muher). Tambe, sustantivonan por ta den forma [[singular]] (un solo) of [[plural]] (más ku un), manera: buki / bukinan, muchanan / mucha. == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. * Trupia, Sandro (1995). ''Linguistica generale e grammatica''. Zanichelli. [[:Kategoria:Gramatika]] [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------- {{Databox}} '''Kontakto di idioma''' en.wiki:Contacto di idioma ta sosodé ora ku papiadónan di dos òf mas idioma òf variedat ta interkambiá ku i influensiá otro. E estudio di kontakto di idioma ta wòrdu yamá lingwístika di kontakto. Kontakto di idioma por sosodé na fronteranan di idioma,[1] entre idiomanan di adstrato, òf komo resultado di migrashon, ku un idioma intrusivo ku ta fungi komo sea un superstrato òf un substrato. Ora ku papiadónan di diferente idioma ta interkambiá estrechamente, ta tipiko pa nan idiomanan influensiá otro. Kontakto intensivo di idioma por resultá den konvergensia òf releksifikashon di idioma. Den algun kaso un idioma di kontakto nobo por wòrdu kreá komo resultado di e influensia, manera un idioma pidgin, krioyo òf miksto. Den hopi otro kaso, kontakto entre hablantenan ta sosodé ku efektonan duradero na eskala mas chikí riba e idioma; esakinan por inkluí e prestamo di palabranan di prestamo, kalku, òf otro tipo di material lingwístiko. Multilingwismo tabata komun durante gran parti di historia humano, i awendia mayoria hende na mundu ta multilingual.[2] Hablantenan multilingual por partisipá den kambio di kódigo, e uso di vários idioma den un solo kombersashon. Métodonan for di sosiolingwístika[3] (e estudio di uso di idioma den sosiedat), for di lingwístika di korpus i for di lingwístika formal ta wòrdu usá den e estudio di kontakto di idioma. ---------- [https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250524.pdf Celebra ta de vez en cuando, trabao ta continuo], Bon Dia Aruba, Rubrica Asina bon Nos Papiamento ta? (24 di mei 2025) Como medio di comunicacion nos posicion ta diferente, ya cu nos ta para meymey di e desaroyo di nos idioma a base diario. Esey ta duna un obligacion extra, pasobra loke nos ta publica ta pasa bao wowo di miles di lector diariamente. Mihor nos percura anto pa skirbi di tal forma cu nos ta respeta loke tin, pero di otro banda ta mira lo valioso di e entrada continuo di palabra nobo den nos idioma y usa nan di forma apropia.Den e casi cuatro aña di existencia di e column aki, nos a toca un sinfin di tema, semper di forma critico, sin ofende ningun hende. Na ocasion di e promer aniversario, na augustus 2022, nos a publica un lista di e topiconan cu nos ta trata den e aña ey, di forma critico. Esakinan ta duna un bon impresion di e amplitud di e temanan y a la vez ta mustra cu ainda tur ta relevante. Un resumen: * Aki, akinan, akinanan... tocante uso innecesario y excesivo di ‘nan’ * Uso innecesario y excesivo di ‘wordo’ o ‘ser’ * Paso o pasobra? Papia y skirbi ta dos cos diferente * Atende cu... o atende? Atende un asunto cu un persona; no atende cu un asunto * ‘Encuanto di’ y ‘tocante di’, tambe ‘durante di’: uso incorecto y innecesario di e palabra ‘di’ Contra? O Contra di...? * Uso corecto di ‘na’ den diferente contexto; ki ora ‘den’ y ki ora ‘na’? * Palabra modifica incorectamente: ‘nombracion’, ‘comportacion’, ‘cargacion’ (nombramento; comportamento; cargamento) * Parha o pahra...? Un palabra modifica recientemente * Tabatin o tabata tin...? Kico ta corecto? * Gobernado o Gobernador... Ta usa e ‘r’ si of no? * Diferencia entre idioma papia y skirbi * Agradable o agradabel...? Tocante origen Portugues/Spaño di e variantenan Directiva o ‘Hunta di Directiva’ Con pa adopta termino corectamente * Ki ora un palabra ta bira ‘Papiamento’...? * E proceso di adopcion y adaptacion Reforza, enforsa, reenforsa...? Palabra adopta di diferente fuente, reemplazando palabra existente caba “Esey no tin di haber cu…?” Corecto, of no? Origen di e expresion Compromiso, compromis, compromise...? Mesun palabra, adopta di diferente banda * Di dje, den dje, di unda e ‘dje’ ta bin...? * Doble negacion: ki ora si y ki ora no? * Uso di distincion di genero masculino/femenino * Ortografia uniforme un reto...? Variedad di ortografia cu medionan ta haya di tur banda * Terminonan opuesto: ‘progresivo’ o ‘progresista’; ‘conservativo’ o ‘conservador’? * Entre ‘advertencia’ y ‘advertentie’; uso corecto of no? Curasha o encurasha...? Reforza o reenforza...? Uso corecto of no?Pret of leuk...? Eigenlijk of...? Influencia di Hulandes den Papiamento Pa of Pa...? Para o por...? Voor of door...? Origen di nos ‘pa’ * E la bay o el a bay? Kico ta corecto? * Tocante eror gramatical cu casi no ta ripara... ‘Loke ta’ o ‘loke cu ta’? * Paris o Parijs? Londen, London o Londres? Variedad den nomber geografico...Nacionnan Uni o United Nations; IMF o FMI...? Cual idioma tin preferencia...? * Entre desaroyo liber y formalisacion di idioma: ki rumbo pa tuma? Papiamento manera papia..., o skirbi? * Tocante uso di ‘es’, ‘esnan’, ‘esunnan’...‘Cune’ o ‘cu nan’: * Tocante erornan cu no ta detecta facilmente...Papiamento ta rico na diferente tipo di vocal; a traves di influencia diverso * Algo mas di nos herencia Portugues; un exploracion den nos vocabulario. Nota: si bo ta desea pa nos trata un tema specifico atrobe, o mas amplio, laga nos sa via reaccion riba Facebook, o un mail na bondia.aruba@gmail.com --------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Educacion Profesional Intermedio''' (EPI) ta enseñansa riba nivel MBO (''Middelbaar Beroepsonderwijs'') na [[Aruba]]. E ta encera ... Colegio EPI ta e unico instituto di enseñansa riba nivel MBO na Aruba., situa den Venusstraat 3 na Oranjestad?? == Colegio EPI == A funda Colegio EPI riba prome di augustus 1997. Ta ofrece educacion na nivel 3, 4 y 5 consistiendo di e unidadnan; Salubridad & Servicio, Economia, Hospitalidad y Turismo y Ciencia & Tecnologia.<ref>[https://24ora.com/na-colegio-epi-partido-futuro-a-gana-eleccion-cu-nuebe-asiento/ Na Colegio EPI partido FUTURO a gana eleccion cu nuebe asiento], 24ora.com (2 di december 2024 </ref> Na aña 2022 Colegio EPI a introduci ocho estudio nobo. Na tur por scoge entre 13 diferente estudio, manera: Allround medewerker Information Technology Systems and Devices, Expert Information Technology Systems and Devices, Elektrotechniek, Allround Assistant Business Services, Business Administration & Control Specialist, Certified Cook, Associate of Applied Science in Culinary Arts, Zelfstanding Medewerker Travel & Hospitality, Leidinggevende Travel & Hospitality, Associate Of Science Degree in Hotel and Restaurant Management, Verpleegkundige, Verzorgende y Social Pedagogische Medewerker. Colegio EPI ta conta cu mas di 2000 studiante y mas cu 74% di nan ta logra termina nan estudio cu exito. [[:Category:Enseñansa]] [[:Category:Aruba|Enseñansa]] ---------------------------- == Arte di Palabra == '''Arte di Palabra''' ta un competensia literario ku partisipashon di hoben di Aruba, Boneiru i Korsou. (zie nl.wiki) Meta di e evento ta pa promove amor pa cultura di idioma Papiamento y aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y e desaroyo di dominio di idioma. == Historia == E evento di Arte di Palabra ta existi for di aña 2000 i a cuminsa na Korsou. Ange Jessurun, consulente di Papiamento e tempo ey, a krea e evento pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y [[haiku]]. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. == Publikashon == *Pòtpurí Arte di Palabra 2009, kolekshon di e miho obranan propio 2000-2008 *Pòtpurí Arte di Palabra 2014, bundel van de beste eigen werken 2009-2013 *Pòtpurí Arte di Palabra 2019, bundel van de beste eigen werken 2014-2018<ref>{{citeer boek|url=https://data.swpportal.com/upload/books/files/pdf.php?hash=f612ef13d53ec151f70f21767b8546f4&filename=potpuri-arte-di-palabra-2019_inkijkexemplaar.pdf|taal=pap|werk=Arte di Palabra|titel=Pòtpurí Arte di Palabra 2019|datum=|bezochtdatum=10 september 2019}}</ref> nl.wiki:Arte di Palabra ta un kompetensia den Papiamentu pa hóbennan den enseñansa sekundario na Aruba, Bonaire i Kòrsou. Nacemento For di aña skolar 1998-1999 "Papiaments" a bira un asignatura obligatorio den enseñansa sekundario na Kòrsou. E dato aki a duna e impulso pa e inicio di Arte di Palabra, cu na aña 2000 a tuma luga pa prome biaha na Curaçao. For di aña 2006 ta organisá kareda na Bonaire i for di aña 2009 tambe na Aruba. Arte di Palabra ta tuma lugá tur aña i su meta ta pa desaroyá talento literario hóben i literatura pa mucha papiamentu dor di recitashon di poema i konta storia. E kompetensia tin tres kategoria di presentashon: poesia, haiku i relato kòrtiku. Kada kategoria ta dividi den dos grupo: klasnan di skol 1-2 i klasnan di skol 3-6. Den klasnan 1 i 2 ta trata di poemas i storianan eksistente i den klasnan mas haltu ta trata di obranan original (propio). E evaluashon ta distinguí entre trabou propio i trabou eksistente. E finalistanan for di e rondonan di klasifikashon na Aruba, Bonaire i Kòrsou lo kompetí ku otro den e ronde final.[1] 1] E final di Arte di Palabra ta pasa pa tur isla i ta dirigí dor di e Stichting Arte di Palabra ku sosten di Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch gebied. E final ta generalmente konektá ku e entrega di e premionan di Tapushi Literario na honor di e ikonanan kultural na Aruba, Bonaire i Kòrsou. {{Appendix}} NOTES DIA 29 di juli 2021 a tuma lugar na Aruba, na Cas di Cultura, final di e competencia literario Arte di Palabra, cu participacion di hoben di Aruba, Boneiro y Corsou.<ref>https://www.awemainta.com/newspapers/AM210810/offline/download.pdf Arte di Palabra un celebracion na, di y pa Papiamento di kita sombre], Awemainta, 10 ougustus 2021. Rekupera ougustus 2021</ref> Fundacion Lanta Papiamento (FLP) tabata presente y a keda encanta, un biaha mas. Tabata un fiesta di berdad cu a pone enfoke riba Papiamento su rikesa y bunitesa cultural y riba e creatividad y dominio di idioma Papiamento di nos hobennan. E anochi tabata cuadra exactamente cu e meta di e evento cultural aki: Promove amor pa cultura di nos idioma Papiamento. Enrikece nos idioma cu creatividad di nos hubentud. Den sala tabata reina un entusiasmo y alegria y e hobennan a mustra aprecio pa cada un di e participantenan. Tur participante tabata haya un ovacion cu hasta pitamento cu ‘vuvuzela’. UNION t’e palabra cu ta caracterisa e evento aki, union cultural y social entre Aruba, Corsou y Boneiro. Arte di Palabra den tur sentido di palabra ta un celebracion di Papiamento, e idioma unificado di e islanan aki. Masha pabien n’e hobennan participante, na nan docentenan y n’e organisadornan! ===Historia cortico=== Arte di Palabra ta existi for di aña 2000. Señora Ange Jessurun kende tabata consulente di Papiamento e tempo ey, a cuminsa cu e evento aki na Corsou, pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y haiku. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch Gebied ta yuda den financiamento di biahe y estadia. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. Y importante pa menciona, t’e publicacionnan cu Arte di Palabra a produci caba: Pòtpurí Arte di Palabra 2009, cu e mihor obranan di 2000-2008: Pòtpurí Arte di Palabra 2014, cu e mihor obranan di 2009-2013: Pòtpurí Arte di Palabra 2019, cu e miho obranan di 2014-2018. Por bisa cu e coleccionnan aki ta bon material literario pa cualkier lesado y bon material cu por uza den scol. {{Appendix}} Arte di Palabra ta aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y ta masha importante den desaroyo di dominio di idioma. ---------------- '''Modern Hebrew''' ({{lang-he|עברית חדשה}}, ''ʿivrít ḥadašá[h]'', {{IPA-he|ivˈʁit χadaˈʃa|}}, ''[[Literal translation|lit]].'' "Modern Hebrew" or "New Hebrew"), also known as '''Israeli Hebrew''' and generally referred to by speakers simply as '''Hebrew''' ({{lang|he|עברית|}} {{transliteration|he|Ivrit}}), is the form of the [[Hebrew language]] that was [[Revival of the Hebrew language|revived as a spoken language]] in the late 19th and 20th centuries, and the standard form of Hebrew spoken today. It is the official language of the [[State of Israel]]. Among [[Canaanite languages]], Modern Hebrew is the only one spoken today.<ref>{{cite book |author1=Huehnergard, John |url=https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |title=The Semitic Languages |author2=Pat-El, Na'ama |publisher=Routledge |year=2019 |isbn=9780429655388 |page=571 |access-date=2021-02-18 |archive-date=2023-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230701134731/https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |url-status=live }}</ref> ----------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Flag of the Governor of Curaçao.svg|thumb|300px|Bandera di Gobernador di Kòrsou]] '''Gobernador di Korsou''' ta e representante di e monarka [[Hulanda|hulandes]] (hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]]) na [[Kòrsou]]. A instituí e posishon dia [[10 di òktober]] [[2010]] ku Korsou su status komo pais outónomo denter di [[Reino Hulandes]]. Riba nominashon di e mandatario hulandes pa relashonnan di Reino, e monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un término di seis aña; esaki por wòrdu prolonga te maximalmente 12 aña. E gobernador ta dispone di un sekretariado, e gabinete di gobernador, i ta wòrdu asesorá pa e Konseho di Konsulta, konsistiendo di minimo sinku miembro, apuntá pa e gobernador. E '''Gobernador di Aruba''' ta e representante di e hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]] na [[Aruba]]; esaki ta conforme stipulacion den [[Constitucion di Aruba]] (''Staatsregeling van Aruba'').<ref>Articulo II.1 Staatsregeling van Aruba (AB 1987 nr. GT 1)</ref> E posicion a keda institui desde prome di januari 1986 ora Aruba a haya su status como [[Status aparte di Aruba|pais autonomo dentro di Reino Hulandes]]. E monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un termino di seis aña; esaki por wordo prolonga te maximalmente 12 aña. == Facultadnan di gobernador == Facultadnan di e Gobernador di Aruba ta subdividi den e facultadnan asigna na su persona mediante [[ley]] como organo di e Reino y como organo di e pais Aruba. De gouverneur heeft twee taken: hij vertegenwoordigt en verdedigt de algemene belangen van het Rijk en is hoofd van de regering van Curaçao. Hij is tevens vertegenwoordiger op Curaçao van het staatshoofd van het Koninkrijk. Als hoofd van de landsregering is de gouverneur onschendbaar.<ref>Bij ambtsmisdrijven moet hij echter terechtstaan bij de [[Hoge Raad der Nederlanden]]. Bij overige misdrijven kan per Koninklijk Bevel of door de Tweede Kamer vervolging worden bevolen bij de bevoegde rechter in Den Haag.</ref> De gouverneur oefent de uitvoerende macht uit met als verantwoordelijken de ministers, die verantwoording moeten afleggen aan de [[Staten van Curaçao]]. De gouverneur heeft geen politieke verantwoordelijkheden en maakt geen onderdeel uit van het kabinet. Tijdens de formatie speelt de gouverneur een rol bij het aanwijzen van de formateur. In 2012 leidde dit tot onrust, toen gouverneur Goedgedrag tegen de zin van de zittende (demissionaire) ministers, maar op verzoek van de meerderheid van de Staten, een formateur aanwees om een waarnemend kabinet te vormen. De gouverneur wordt door het staatshoofd aangewezen voor een periode van zes jaar op voordracht van de bewindspersoon voor koninkrijksrelaties van het Koninkrijk (en tegelijk van het land Nederland). Deze periode kan worden verlengd tot maximaal één termijn. De gouverneur wordt bijgestaan door zijn secretariaat, het kabinet van de gouverneur, en wordt geadviseerd door de Raad van Advies, bestaande uit ten minste 5 leden, aangewezen door de gouverneur. == Lista == Op 10 oktober 2010 werd Curaçao een land binnen het [[Koninkrijk der Nederlanden]]. Voor deze datum vertegenwoordigde de [[Lijst van gouverneurs van de Nederlandse Antillen (1954-2010)|gouverneur van de Nederlandse Antillen]] onder meer Curaçao. E promé gobernador di Kòrsou tabata [[Frits Goedgedrag]], kende tambe tabata e último [[gobernador di Antia Hulandes (1954-2010)|gobernador di Antia Hulandes]] prome ku esaki a wordu disolbi dia [[10 di òktober]] [[2010]].<ref>RNW.nl - [https://web.archive.org/web/20110120003916/http://www.rnw.nl/caribiana/article/gouverneurs-voor-curacao-en-sint-maarten Gouverneurs voor Curaçao en Sint Maarten]</ref> {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !! Nòmber !! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | | 2010 - 2012 | [[Frits Goedgedrag]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2012 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | (interino) |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Lucille George-Wout-crop.jpg|95px]] | 2013 - presente | [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> | 4 di novèmber 2013 |} {| class="wikitable" ! Van ! Tot ! Nomber ! Bijzonderheden |- | 10 oktober 2010 || novèmber 2012 || [[Frits Goedgedrag]] || |- | november 2012 || novèmber 2013 || [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] || interino |- | november 2013 || presente || [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> || |} == Lista di gobernador interino == Bij koninklijk besluit kunnen een of meerdere waarnemend gouverneurs worden benoemd die de gouverneur vervangen bij ziekte of afwezigheid of hem vervangen na zijn ontslag of overlijden. {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !![[Gobernador interino]]!! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2010 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | | 2013 - 2019 | [[Nolda Römer-Kenepa]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Michèle Russel-Capriles.jpg|95px]] | 2019 - presente | [[Michèle Russel-Capriles]] | 1 di yüni 2019 |} * 10 oktober 2010 - [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] * 1 juni 2013 - [[Nolda Römer-Kenepa]] * 1 juni 2019 - [[Michèle Russel-Capriles]]<ref>{{cite news|url=https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|werk=Curaçao.nu|titel=RMR benoemt Russel-Capriles tot waarnemend gouverneur van Curaçao|datum=17 mei 2019|bezochtdatum=8 juni 2019|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190608092330/https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|archiefdatum=2019-06-08}}</ref> {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] [[:Category:Organonan Gubernamental]] --------- {{Databox}} ==Idiomanan na Aruba == Aruba ta un sociedad sumamente multilingual caminda mayoria di e habitantenan ta domina mas cu un idioma. Hopi [[Arubiano]] ta capas di combersa den por lo menos tres di e siguiente idiomanan: Papiamento, Hulandes, [[Ingles]] y [[Spaño]] y ta cambia comodamente entre dos of mas di e idiomanan aki den bida diario, haciendo e isla un di e teritorionan linguisticamente mas diverso den Caribe. E [[pais insular]] tin dos [[idioma ofisial|idioma oficial]], cu ta [[Papiamentu|Papiamento]] y [[Hulandes]]. E sistema di enseñansa local ta rekerí pa studiantenan siña Ingles y Spaño desde scol basico. Otro idiomanan, manera [[Portugues]], [[Chines mandarin|Chines]], [[Idioma Krioyo Haitiano|Crioyo Haitiano]] y hopi otro, tambe ta wordo papia den comunidadnan minoritario riba e isla. Segun estimacion na 2010 e gruponan etnico mas grandi tabata: Hulandes 78.7%, [[Colombia]]no 6.6%, [[Venezuela|Venezolano]] 5.5%, [[Republika Dominikano|Dominicano]] 2.8% y [[Haiti]]ano 1.3%.<ref name=":0">{{en}}{{Citeer web |titel=Aruba |datum=2025-03-25 |werk=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |bezochtdatum=2025-07-28 |uitgever=Central Intelligence Agency}}</ref>, Tur e cuater idioma, Papiamento, Hulandes, Ingles y Spaño, cu ta wordo uza como idioma principal of idioma primario bou di e poblacion Arubano a mira cambio den e periodo di 1980 te 2010 (idioma principal ta expresa den tabel como % di e total).<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref>: {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! Idioma principal!! 1980<br>% || 1990<br>% || 2000<br>%!! 2010<br>% || Trend |- | [[Papiamentu|Papiamento]] || &nbsp;&nbsp;80.1 || &nbsp;76.6 || &nbsp;&nbsp;69.4 || &nbsp;&nbsp;68.3 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- | [[Spaño]] || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;7.4 || &nbsp;&nbsp;13.2 || &nbsp;&nbsp;13.5 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{increase}} |- | [[Hulandes]]|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;5.0 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;5.4 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.0 ||&nbsp;&nbsp;{{steady}} |- | [[Ingles]] || &nbsp;&nbsp;10.6 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.9 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.1|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7.0 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- |} == Idiomanan oficial == === Papiamento === {{wak articulo|Articulo principal: [[Papiamento na Aruba]]}} Segun Gobierno di Aruba, e [[lenga materno|idioma materno]] y idioma primario di casi tur Arubiano ta Papiamento,<ref>{{en}}{{Cite web |title=Language |url=http://www.aruba.com/ExploreAruba/Culture/language.aspx |url-status= |archive-url=https://web.archive.org/web/20110809190231/http://www.aruba.com/explorearuba/culture/language.aspx |archive-date=2011-08-09 |access-date= |website=aruba.com}}</ref> un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu su raiz te na [[siglo 16|siglo diesseis]]. Sinembargo, Papiamento no tabata papia extensamente na Aruba te den siglo 18 y 19, ora cu e idioma a bira mas presente den material riba e isla, particularmente den e bukinan di scol Catolico Romano. Papiamento ta un idioma mescla cu ta combina elementonan for di [[Portugues]], Spaño, Hulandes y tambe algun rasgo di idiomanan Africano y Arawak.<ref name=":0"/> Su evolucion a tuma luga na Corsou durante siglo 16 ora cu e Africanonan sclabisa y e sclabisanan Spaño a desaroya un medio comun pa por comunica entre nan mes. Desde mei 2003, Papiamento ta e di dos idioma oficial riba Aruba, hunto cu Hulandes<ref>[https://www.gobierno.aw/1311-kunst-wetenschappen-en-taal Landsverordening officiële talen], Gobierno di Aruba</ref>, y e ta ser considera como un marcador esencial di identidad nacional. Den area di enseñansa, Papiamento no tabata ricibi masha atencion na Aruba te na 1995. E idioma a wordo inclui oficialmente den e curiculo escolar na 1998 y 1999. Desde e tempo ey, e isla a brasa su idioma nativo. Awendia, bijbel, diccionario y cuentanan di hada skirbi den e idioma ta facilmente disponibel riba e isla. === Hulandes === Pa decadanan Hulandes ta un di e idiomanan oficial di e isla ya cu e isla ta un parti contituyente di [[Reino Hulandes]]. Apesar di su status oficial, e ta incomun como un prome idioma papia. Un estudio di Croes (2015) entre estudiantenan a revela cu, apesar di e uzo amplio di Hulandes como idioma di instruccion, e idioma practicamente no tin funcion comunicativo pafor di les.<ref name=":1">{{citeer web|url=https://studenttheses.uu.nl/bitstream/handle/20.500.12932/42633/The%2520Current%2520Context%2520of%2520the%2520Language%2520of%2520Instruction%2520in%2520Aruban%2520Education%2520-%2520Master%2520Thesis%2520-%2520Kristi%2520Lo-Fo-Sang.pdf?sequence=1|titel= The Current Context of the Language of Instruction in Aruban Education Towards a more inclusive Multilingual Education|auteur=Kristi Lo-Fo-Sang|datum=2022|uitgever=Universidad Utrecht}}</ref> Banda di enseñansa, e uzo di Hulandes ta principalmente den asuntonan huridico y di gobernacion.<ref>{{Cite web |title=About Us |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |access-date=2014-05-20 |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |archive-date=2014-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean}}</ref> == Otro idiomanan comun == === Ingles === Aruba a reconoce Ingles como un idioma internacional, y a exigi pa muchanan siña Ingles for di klas 4 di scol basico. Uzo di Ingles riba e isla ta data for di cuminsamento di [[siglo 19|siglo diesnuebe]], tempo cu e Inglesnan a ocupa [[Kòrsou|Corsou]], Aruba y [[Boneiru|Boneiro]]. Ora cu e gobernacion Hulandes riba e islanan a reanudá na [[1815]], autoridadnan a tuma nota di e uzo ya generalisa di e idioma.<ref name="Putte">{{Cite book |last=Van Putte |first=Florimon |title=Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd |publisher=de Walburg Pers |year=1999 |location=Zutphen |language=nl}}</ref> Fin di añanan 1920 y inicio di añanan 1930 un cantidad grandi di hende cu ta papia Ingles, for di particularmente [[Karibe anglofóniko|Caribe anglofonico]], a wordo treci na e isla durante e añanan di boom di petroli. Hopi di e inmigrantenan aki tabata biba den e area di [[San Nicolas]], caminda [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] tambe tabata situa. Te cu awe, hopi di nan descendiente a keda cu Ingles Crioyo como nan prome idioma.<ref name=":1"/> Aunke Ingles no ta e [[lingua franca]] riba e isla, el a bira un idioma hopi popular bou di e hubentud. Ademas, Ingles ta un di e idiomanan mas importante den economia di Aruba. Un di e sectornan economico principal ta [[turismo]], mientras un cantidad significante di turista ta procedente di Merca y Canada.<ref name=":1"/> Mas recientemente, tin un aumento den uzo di idioma Ingles den enseñansa superior, por ehempel na [[Universidad di Aruba]]. === Spaño === {{wak articulo|Articulo principal: [[Idioma Spaño na Aruba]]}} Prome cu gobernacion Hulandes, Aruba tabata un colonia Spaño di 1499 te 1636. Spaño a bira un idioma importante riba e isla den [[siglo 18|siglo diesocho]] debi na cercania y lasonan economico estrecho cu colonianan Spaño den cercania den loke awor ta [[Venezuela]] y [[Colombia]],<ref name="Putte" /> Door di e localisacion geografico aki di Aruba, awendia hopi Arubiano y inmigrante tambe ta domina Spaño; 85% di e poblacion ta papia Spaño como di dos idioma.<ref name=":0"/> Studiantenan Arubiano ta cuminsa siña e idioma for di klas 5 di scol basico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1291007560|titulo=Languages on Aruba}} {{References}} }} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Idioma]] ----------------------------------------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Hilda de Windt-Ayoubi''' ( ) ta un lingwista, traduktor, outor, poeta, kolumnista i papiamentista di [[Kòrsou]]. lingwista, poeta, pintor i traduktor di The Prophet di Kahlil Gibra == Bida == Hilda Ayoubi a nase i lanta na Kòrsou. Famia di 5 yu muhe di mayornan di Libano. Hilde de Windt-Ayoubi a studia idiomanan ingles i spañó, tambe literatura. Na 2014 a sali e buki 'E Profeta', un tradukshon ku el a hasi di e buki ingles 'The Prophet', obra maestral di e eskritor Kahlil Gibran. Pa esaki el a risibí na 2014 un distinshon di 'The George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair' na e universidat di Maryland. Hilda a skirbi su promé poemanan na 1972, tempu ku e tabata studiante na Nijmegen, Hulanda. Despues e no tabata aktivo mas. Na desèmber 2007 el a kuminsá skirbi atrobe, pero tabata te na 2009, inspirá pa su kolega Robbie Griffith (†), ku el a bolbe kuminsá skirbi i publiká. Su poemanan na ingles, hulandes, spañó i papiamentu ta sali regularmente durante e último dékada den e korant Amigoe. She was born and raised in Curaçao. She was a secondary school teacher and a lecturer at the University in Curacao. Her works include Gedicht (2018) and Geef me je Taal (2019); for her Papiamento translation of Kahlil Gibran’s The Prophet (2014), she was awarded the Kahlil Gibran Chair at the University of Maryland. In 2019 she received UNESCO’s Certificate of Merit for her work on Papiamento.<ref>https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/translingualism-translation-and-caribbean-poetry/ Translingualism, Translation and Caribbean Poetry], Werkgroep Caraibische Letteren (2022)</ref> She writes in Dutch, French, English, Papiamento and Spanish. == Bibliografia == * ''La dislocación de los elementos oracionales y la elipsis en los refranes de La Celestina'' (2011, UoC) * ''Gedicht'' (2018?, kolekshon di poesia) * ''Geef me je taal. Dat ik je beter versta / Duna mi bo idioma. Pa mi por komprondé bo miho'' (2019) * ''Translingualism, Translation and Caribbean Poetry'' (2022, kolekshon di poesia multilingual huntu cu Piet Muysken) Hilda De Windt – Ayoubi, schrijfster, dichteres, columniste, kunstenares en hispaniste uit Curaçao. Ze is bekend vanwege o.a. haar vertaling in haar moedertaal Papiaments van het bekende boek The Prophet van Kahlil Gibran, CDL University Press, verschillende vertalingen van gedichten en haar jarenlange publicaties van gedichten in vier talen in de krant Amigoe op Curaçao. Ze presenteerde op deze middag ook haar Papiamentse vertaling van The Prophet die dit jaar wereldwijd haar 100-jarig bestaan viert en al in 105 talen, waaronder ook het Hindi, is vertaald.<ref>Henk Moeniralam,[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/papiaments-gedicht-moedertaal-van-hilda-de-windt-ayoubi-ook-in-sarnami-vertaald/ Papiaments gedicht ‘Moedertaal’ van Hilda de Windt-Ayoubi ook in Sarnámi vertaald], Werkgroep Caraibische Letteren (2023)</ref> I studied at the Catholic University in Nijmegen, nowadays named Radboud University. I also studied at UoC in Curacao, Dutch Antilles. I have a Master degree in Education with major in the Spanish Language and a Bachelor degree in Public Relations. Further on, I have a minor degree (LO) in English. I have been teaching the Spanish Language and Literature for more than 30 years at a secondary school and also have been teaching Didactics, Analysis of Methods, Spanish Grammar and Oral and Written Communication for more than eight year at University of Curacao. I translated "The Prophet" (by Kahlil Gibran) into the Papiamentu language. This translation was published by the Maryland University Press. For this translation I was granted an award by the George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair for Values and Peace, May, 2014. Further on, I attended an art Academy for four years. As part of a group exhibition I exhibited four times several of my paintings. I write poetry in six languages, Papiamento, Dutch, English, Spanish, Italian, and French. Recently my first poetry book illustrated with twenty of my paintings was published by LM Publishers in the Netherlands. I Master different languages, for example, Dutch, Spanish, English, Papiamentu. Currently, I am also studying different other languages, like Italian, Quechua. I am very interested in promoting and conserving Native Languages. Therefore, my poetry often focuses on native languages. In 2019, my second poetry book that focuses on language will be published. I belief that it is of utmost importance to focus more on Literature (specifically on creative writing) and Art in the education at school.<ref>[https://independent.academia.edu/HildadeWindtAyoubi Hilda de Windt Ayoubi]</ref> {{Appendix}} -------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Sidney M. Joubert''' (☆ [[1939]] na [[Kòrsou]]) ta un dosente, lingwista i papiamentista di [[Kòrsou]]. Na 2023 el a risibí e titulo di ''doctor honoris causa'' di [[University of Curaçao]] pa su kontribushon na [[idioma]] [[papiamentu]]. == Bida == == Bibliografia == * Dikshonario di verso Papiamento-Hulandes NOTES Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC March 20, 2023 REDAKSHON.<ref>[https://kikotapasando.com/2023/03/20/eredoctoraat-voor-sidney-joubert-bij-de-uoc-sidney-joubert-doctor-honoris-causa-bij-de-uoc/ Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC / Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC], Willemstad, 18 maart 2023</ref> Op 16 maart jl. werd tijdens een plechtige openbare zitting van het College van Decanen van de Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (UoC), aan de heer Sidney. M. Joubert, het eredoctoraat verleend. In een volle Aula opende de Rector Magnificus, dr. Francis de Lanoy, deze plechtige zitting, waarbij hij alle aanwezigen in de zaal welkom heette, in het bijzonder de heer Joubert en de twee paranimfen, mevrouw Lucille Berry-Haseth en de heer Edward John Joubert, die hem flankeerden tijdens deze plechtigheid. De decaan van de Algemene Faculteit, drs. Adriënne Fernandes, nam vervolgens het woord, en ging kort in op de redenen die voor de Algemene Faculteit aanleiding waren om de heer Sidney Milton Joubert voor te dragen als kandidaat voor het eredoctoraat. Zij gaf aan dat de heer Joubert over een tijdsbestek van vijftig jaar, zich bijzonder verdienstelijk heeft gemaakt voor de gemeenschap, op het gebied van taalkunde van het Papiamentu. Bovendien wees zij erop dat de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan is. Het eredoctoraat, zo vervolgde zij, wordt als welverdiend eerbetoon aan deze kandidaat verleend voor zijn zeer uitzonderlijke prestaties in het kader van culturele en academisch gerelateerde verdiensten. De heer Joubert, met zijn talrijke merites is van bijzondere betekenis voor de Algemene Faculteit, die taal, literatuur en cultuur centraal stelt, de lerarenopleiding Papiamentu aanbiedt en een leerstoel heeft gerelateerd aan het bestuderen en verwerven van Papiamentu. Het is dan ook niet verwonderlijk dat vanuit deze faculteit de rol van het Papiamentu als algemene omgangstaal in de Curaçaose samenleving, met deze erebenoeming, bekrachtigd en versterkt wordt. Vervolgens nam de Rector Magnificus het woord, die na verwijzing naar de mogelijkheid die de Landverordening Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (LuoC) biedt (art. 37 lid 2), de heer Sidney M. Joubert en zijn twee paranimfen naar voren riep om hen ten overstaan van het College van Decanen de bul te overhandigen. Prof. dr. Ronald Severing, verbonden aan de Algemene Faculteit, en promotor van Sidney Joubert bij deze plechtigheid, sprak bij de laudatio, lovende woorden uit, verluchtigd met een powerpoint, met afbeeldingen van werken van de heer Joubert. Hij gaf aan dat de heer Joubert een fervente taaldeskundige en in het bijzonder een verwoede Papiamentist is. Eerder was hij docent Spaanse taal- en letterkunde op de middelbare school en de UNA en tevens beëdigd vertaler en lexicograaf. Hij werd bij de oprichting van het overheidsbureau Sede di Papiamentu (1983) aangesteld om aan een vocabulaire van het Papiamentu te werken. Sindsdien zijn er van zijn hand ten behoeve van het Papiamentu, vocabulaires (1988, 1990) verschenen en verder woordenboeken in druk (1991, 1999, 2007), met supplementen (1997), een taalgids Papiamentu voor toeristen (1994), digitale woordenboeken (2002), online versies (Google Chrome, Microsoft Edge, Mozilla Firefox en Safari) en achtereenvolgende spellingcheckers Papiamentu voor Microsoft Office (2003-2014) Windows 98-8.1 (2001, 2007, 2014). Naast kenner van de taalkunde van het Papiamentu en de autoriteit op het gebied van de gemeenschappelijke Papiamentse woordenschat, is de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan, blijkens de omvangrijke driedelige gezamenlijke uitgave in het Papiamentu, Pa saka kara (1109 pp., 1983); ook verzorgde hij met auteursgroepen tweetalige Nanzi-boeken (2005, 2019). Hij is Papiamentu-connaisseur bij uitstek, getuige de talrijke publicaties van zijn hand en ook samen met lokale en buitenlandse deskundigen. Hij heeft zich bekwaamd en intensief ingezet voor het promoten van de studie, kennis en correct gebruik van het Papiamentu vanaf begin zeventiger jaren tot heden. Hij is ook medeverantwoordelijk voor de meer dan 400 woorden Antilliaans-Nederlands die in het Groene Boekje zijn opgenomen. Gedurende een aantal jaren, zijn de krantenteksten van het Antilliaans Dagblad en de Amigoe verzameld. Uit die verzameling zijn door onder andere de heer Joubert karakteristieke woorden geselecteerd die in het Groene boekje terecht zijn gekomen als: empaná, blenchi, dushi, karkó en snèkbar. Tevens is hij vanaf het begin (1999) tot recentelijk (2018) betrokken geweest bij de samenstelling van het Papiamentu-dictee en ook als jurylid van het jaarlijkse Diktado Nashonal Papiamentu in de aula van de UoC. De eredoctor is reeds meerdere malen eervol onderscheiden en heeft meervoudig eerbewijs mogen ervaren vanuit diverse maatschappelijke en academische instituties. Na de laudatio van zijn promotor kreeg dr. Sidney Joubert het woord van de rector. Hij liet weten dat toen hij van zijn benoeming op de hoogte werd gesteld, verrast was en zeer geëmotioneerd raakte. Hij dankte dan ook allen die betrokken waren vanaf de voordracht tot aan zijn benoeming. Hij vertelde hoe zijn belangstelling voor het Papiamentu begon. Dat gebeurde tijdens de colleges die hij volgde bij drs. Raúl Römer aan de Universiteit van Amsterdam. Raúl Römer onderzocht het Papiaments als toontaal. Joubert gaf voorbeelden als mata (plant) en mata (doden). Er was verschil in toon, hoog laag en laag hoog te horen. Op Curaçao werd Antoine Maduro zijn leermeester, waar hij ook mee samen werkte. Hij werd al snel door de overheid in twee opeenvolgende spellingcommissies voor het Papiamentu benoemd, in de commissie Römer en de commissie Jonis. Bij het Buki di oro, het gouden boekje met de officiële spelling van de overheid (2009), had hij ook zitting in de commissie die het werk voorbereidde. Na dit dankwoord en bijzonderheden over zijn werk, sloot de Rector Magnificus de officiële zitting. In het informele deel dat daarop volgde, spraken beide paranimfen de pas gedoctoreerde promotus toe. Lucille Berry-Haseth wees op haar lange vriendschap met de gepromoveerde en hun samenwerking op het gebied van Papiamentu. De laatste tien jaar hebben zij zich samen met een redactieteam beziggehouden met een verklarend woordenboek Papiamentu. Zij sloot af met een prachtige voordracht van het gedicht Oda na Sidney, dat zij eerder (2018) aan hem opdroeg. Vervolgens wist paranimf Edward John te vertellen dat zijn vader bekend stond als de leraar Spaans van het Peter Stuyvesant College. Hij vond het een eer dat hij de paranimf mocht zijn bij de promotie van zijn vader. Het informele deel werd afgesloten met een voordracht door Gregory Berry, die bij het publiek erg in de smaak viel met humoristische teksten uit de Papiamentu-literatuur van Guillermo Rosario, Pierre Lauffer en Elis Juliana. Het geheel werd afgesloten met een geanimeerde receptie op de patio van de Universiteit van Curaçao. {{Appendix}} ---------------- '''Frank Martinus Arion''', pseudónimo di '''Frank Efraim Martinus''' (n. [[17 di desèmber]] [[1936]] na [[Kòrsou]] - f. [[28 di sèptèmber]] [[2015]]) tabata un eskritor, poeta i lingwista [[Antias Hulandes|antiano]]. E tabata skirbi obranan tantu na idioma [[hulandes]] komo [[Papiamentu]]. Su obra mas famoso ta e novela ''Dubbelspel'' (Changá). E ta konosí tambe pa su investigashon di e orígen di Papiamentu i pa su empeño pa uso di Papiamentu komo idioma di instrukshon. == Biografia == Frank Martinus Arion a nase na 1936 i ta un di tres yu di Minuel Martinus Arion i Marina Jansen di bario di Buena Vista, [[Willemstad]]. Poko despues di su nasementu e famia ta muda pa [[Aruba]], unda su tata a wòrdu empleá pa e refineria [[Lago Oil & Transport Company|Lago]]. Ku kuater aña su mama i un ruman ta fayesé den un aksidente di tráfiko, despues di kual e ku su otro ruman a wòrdu mandá bek Kòrsou i alohá serka varios miembro di famia. Frank Martinus Arion a lanta den bario di [[Otrobanda]]. Fo'i skol básiko su talento pa skirbimentu a keda manifesta; den su último aña na skol básiko e ta gana e Premio Neerlandia pa e mihor ensayo na hulandes. Frank was een heel goede leerling. Hij mocht op de lagere school een aantal klassen overslaan. Durante su tempu na skol e ta kuminsa usa e nòmber Frank Efraim Martinus pa motibu di e laso ku su tata tabatin ku e [[partido polítiko]] [[Partido Nashonal di Pueblo|PNP]]. E no tabata deseá di wòrdu asosiá ku e aktivismo polítiko di su tata; te añanan 50 e ta usa su fam original pa publikashon di su promé obranan. Na kabamentu di skol sekundario na 1955, Arion ta muda pa [[Hulanda]] unda e ta studia idioma i literatura hulandes na [[Universidat di Leiden]]. Durante su temporada na universidat ela lanta e komunidat studiantil "Baranka Antilliana", kual tabata fungi komo refugio pa studiante prosedente di [[Antias Hulandes]], manera e mes. Tambe den e époka aki e tabata skirbi un seri di poema, kualnan a sali publika pa prome bes den e revista "Antilliaanse Cahiers" komo kolekshon titulá ''Stemmen uit Afrika''. ----- Na zijn schooltijd verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal- en letterkunde ging studeren aan de Universiteit Leiden. Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die, net als hijzelf, afkomstig waren uit de Nederlandse Antillen. Ook schreef hij in deze jaren een reeks gedichten, die in 1957 voor het eerst als bundel onder de titel Stemmen uit Afrika werden gepubliceerd in het tijdschrift Antilliaanse Cahiers. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het mede door hem opgerichte tijdschrift Encuentro Antilliano. Ook las hij regelmatig voor in het programma van de Nederlandse buitenlandse radio. Kort voor het einde van zijn studie onderbrak hij deze en keerde voor enige tijd terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij onderzoek deed naar de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiamentu. Hij publiceerde de resultaten van dit onderzoek in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch verder te studeren en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij het Instituut voor Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam.[2] Onder invloed van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel, waarin hij aan de hand van vier mannen die domino spelen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen in die tijd. Via de personages in de roman heeft Arion kritiek op de rebellen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen.[3] De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs. Arion doneerde het prijzengeld van 1000 ƒ aan de strijd tegen het apartheidsbeleid in Zuid-Afrika. In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam, waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin.[4] Vertaald met www.DeepL.com/Translator (gratis versie) de.wiki: Na zijn afstuderen verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal en Nederlandse letterkunde begon te studeren aan de Universiteit van Leiden . Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die net als hij uit de Nederlandse Antillen kwamen . Hij schreef in deze jaren ook een reeks gedichten, die in 1957 als bundel verscheen onder de titel Stemmen uit Afrika in het tijdschrift Antilliaanse Cahierswerden voor het eerst gepubliceerd. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het dagblad Encuentro Antilliano , waarvan hij medeoprichter was . Ook gaf hij regelmatig lezingen in het Nederlands buitenlands radioprogramma . Kort voor het einde van zijn studie brak hij het af en keerde voor een tijdje terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij zich bezighield met de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiaments. De resultaten van dit onderzoek publiceerde hij in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch zijn studie voort te zetten en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij de afdeling Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam . [2] Onder de indruk van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao, begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel , waarin hij aan de hand van het voorbeeld van vier dominospelende mannen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen op die tijd. Via de personages in de roman uit zich Arion kritisch over de opstandelingen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen. [3]De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en CW van der Hoogtprijs . Arion doneerde het prijzengeld van ƒ 1000 om de apartheid in Zuid-Afrika te helpen bestrijden . In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam , waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap van de stad. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin (in het Engels: "Farewell to the Queen"). [4] In 1975 ging Arion naar Zuid-Amerika, waar hij een aanstelling als docent aanvaardde aan een instituut voor de opleiding van leraren in de Nederlandse kolonie Suriname , die net onafhankelijk werd. Hier trouwde hij ook met zijn vrouw Trudi Guda, met wie hij twee kinderen zou verwekken. In 1980, na de machtsovername van Desi Bouterse , verliet het gezin Suriname en keerde terug naar Arion's thuisland Curaçao. Daar werkte hij aan de standaardisatie van het Papiaments en begon hij opnieuw onderzoek te doen naar de oorsprong ervan. Hij was vooral geïnteresseerd in de overeenkomsten tussen het Papiaments en de varianten van het Kaapverdiaans Creools, die worden gesproken op de eilanden voor de westkust van Afrika. Ook voerde hij campagne voor de invoering van het Papiaments als basisschooltaal op Curaçao, waardoor hij soms in conflict kwam met de lokale autoriteiten. In dit kader schonk hij in 1987 de particuliere basisschool Skol Humanistiko Erasmo , waar lessen werden gegeven in Papiaments. [5] Gedurende deze tijd begon Arion meer politiek betrokken te raken, wat culmineerde in de oprichting van zijn eigen partij, de Kambio Radical ("Radical Reversal", kortweg KARA) in 1988. KARA kreeg echter nooit genoeg stemmen om een ​​zetel in het parlement van het eiland te winnen. [6] In 1996 promoveerde Arion aan de Universiteit van Amsterdam. Zijn proefschrift was getiteld De kus van een slaaf. Papiaments West-Afrikaanse connecties en de oorsprong van het Papiaments en andere talen verkend. Hij bracht onder meer de stelling naar voren dat het Papiaments sterker dan voorheen bekend was beïnvloed door de geheime taal Guene, die door de plantageslaven van Curaçao werd gebruikt. Daarnaast heeft het Guene ook andere Caribische talen beïnvloed en zelfs de Engelse en Nederlandse taal. [7] == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doktoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (kontiniendo: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'') * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Mira tambe == * [[Gueni]] {{Commonscat|Frank Martinus Arion}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =191263500|titulo=Frank Martinus Arion}} {{References}} ;Lista di fuente * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3, pág. 405–410. * Wim Rutgers: ''Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba'', Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, pág. 272. * B. Jos de Roo: ''Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958'', Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam (2014), ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. Den: ''A History of Literature in the Caribbean''. Tomo 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia (2001), ISBN 90-272-3448-5, pág. 362. * ''Schrijver Frank Martinus Arion overleden''. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * ''Writer Frank Martinus Arion Passed Away'', Curacaochronicle.com (28 di sèptèmber 2015}}</ref> * ''Frank Martinus Arion geeft lintje terug'', Trouw.nl. (16 di desèmber 2008) }} {{DEFAULTSORT:Arion, Frank Martinus}} [[:Category:Ganador premio Cola Debrot]] [[:Category:Hende]] [[:Category:Kòrsou]] == Referensia == * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 407–408. * Wim Rutgers: Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba. 1. Auflage. Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, S. 272. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 408–409. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 410. * B. Jos de Roo: Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958. Hrsg.: Universiteit van Amsterdam. 1. Auflage. Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam 2014, ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. In: A History of Literature in the Caribbean. Band 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia 2001, ISBN 90-272-3448-5, S. 362. * Schrijver Frank Martinus Arion overleden. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * Frank Martinus Arion geeft lintje terug. In: trouw.nl. 16. Dezember 2008, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). == Weblinks == {{Commonscat}} [[:Category:Korsou]] [[:Category:Eskritor]] [[:Category:Hende]] Kort na de geboorte verhuisde het gezin naar Aruba, waar de vader een baan had aanvaard bij een plaatselijke oliemaatschappij. Toen hij vier jaar oud was, stierven Arions moeder en jongere broer bij een ongeval, waarna Frank en zijn zus werden teruggestuurd naar Curaçao, waar ze onderdak vonden bij verschillende familieleden. Zijn schrijftalent bleek al toen hij op de lagere school zat; in het laatste jaar van de basisschool won hij de Neerlandiaprijs voor het beste essay in het Nederlands. Tijdens zijn schooltijd begon hij de naam Frank Efraim Martinus voor zichzelf te gebruiken. De achtergrond was de politieke betrokkenheid van zijn vader bij de Nationale VolkspartijCuraçao, waardoor de naam "Arion" bekend werd bij veel bewoners van het eiland. Frank wilde echter niet geassocieerd worden met het politieke activisme van zijn vader; pas in de jaren vijftig gebruikte hij zijn oorspronkelijke achternaam weer voor de publicatie van zijn eerste werken. [1] '''Frank Martinus Arion''', seudónimo de '''Frank Efraim Martinus''' ([[Curazao]], [[17 de diciembre]] de [[1936]]-[[28 de septiembre]] de [[2015]])<ref name=fallece>{{cita noticia|título=Writer Frank Martinus Arion Passed Away|url=http://curacaochronicle.com/local/writer-frank-martinus-arion-passed-away/|fechaacceso=29 de septiembre de 2015|obra=curacao chronicle|fecha=28 de septiembre de 2015|idioma=inglés}}</ref> fue un escritor antillano. En 1955 se trasladó a los [[Países Bajos]] para estudiar letras neerlandesas en la Universidad de Leiden. En 1981 volvió a instalarse en su ciudad natal, tras residir unos años en [[Paramaribo]] ([[Surinam]]). Fue un fuerte promotor del [[papiamento]]. Hij werkte in Nederland , Suriname en de Nederlandse Antillen en schreef in het Nederlands en Papiaments . De roman Dubbelspel (nl) (1973) is zijn eerste boek en zijn grootste publiekssucces. == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' (Changa)<ref>[http://www.diegopuls.com.ar/index.php?option=com_content&task=view&id=112&Itemid=39&lang=es Doble juego, fragmento traducido al español (inédito)]; visitado el 21 de febrero de 2012</ref> *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doctoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (contiene: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'' * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Referencias== {{listaref}} == Link eksterno == *{{Enlace roto|1=[http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 página web sobre Arion del Fondo de las Letras Neerlandesas (en inglés)] |2=http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 |bot=InternetArchiveBot }} ------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Abraham Daniel Jesurun''' (n. [[20 di aprel]] 1839 na [[Korsou]] - f. [[20 di mart]] [[1918]] na [[Korsou]]) tabata un ....... [[Kòrsou]]. == Biografia == Jesurun a nase na aña 1939 na Willemstad. * Kasa ku Rachel David Capriles na 1880. * Na 1905 elegi Presidente di KVK Korsou. van 1884 tot 1919 In het grote boek over de History of the Jews of the Netherlands Antilles (1970) wordt Abraham Daniel Jesurun (1839-1918) ‘Curaçao’s then most cultured man’ genoemd, die verschillende talen in woord en geschrift beheerste. Hij wordt bijvoorbeeld een ‘specialist in Papiamento’ genoemd (Emmanuel & Emmanuel 1970, 1: 411, 454). Jesurun blijkt een belangrijk man geweest te zijn op Curaçao. Zo was hij secretaris-directeur van de Aruba Phosphaat Maatschappij, vele jaren voorzitter van de Kamer van Koophandel en Nijverheid en directeur van de Curaçaosche Bank. Ook is hij lid van de Koloniale Raad geweest en bestuurslid van het Geschied-, Taal-, Land- en Volkenkundig Genootschap te Willemstad. Voor al die activiteiten is hij onderscheiden: hij werd eerst ridder in de orde van OranjeNassau (1908), later officier (1913). In de serie ‘beroemde personen’ werd er in 1998 een postzegel met zijn beeltenis erop uitgebracht. <ref> ''Jan Noordergraaf'', [https://www.ivdnt.org/images/stories/onderzoek_en_onderwijs/publicaties/trefwoord/Papiaments_def.pdf Lexicografie op Curacao: Abraham Jesurun en zijn woordenlijst van het Papiaments (1898)]</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=it|oldid =129014577|titulo=Emilio Teza}} {{References}} }} [[:Category:Linguistica]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62275387|titulo=Dialect}} {{References}} }} [[:Category:Idioma]] ------- {{Variante|a}} [{Databox}} '''Pidgin''' ta e idioma ---------------- {{Databox}} E '''álfabèt latin''' ta un [[álfabèt|skritura alfabétiko]] foi kual den kurso di [[siglo]]nan a desaroyá un kantidat di álfabèt pa uso den kasi tur idioma skirbi den hemisferio oksidental, prinsipalmente na Nort i Sur Amerika, kasi henter [[Oropa]], Afrika supsahara i un kantidat di pais asiatiko na Oustralasia i Asia Sentral. E skritura latin tin e kantidat di usuario mas grandi na mundu. E skritura latin e ta forma e base di e [[Alfabèt Fonétiko Internashonal]] (IPA), i e 26 lèter mas komun ta e lèternan di e [[ISO basic Latin alphabet]]. E ta un álfabèt bikamaral di trinta lèter, kreá fin di siglo nuebe den imperio búlgaro (e aktual [[Nort Macedonia]]), pa e disípulonan di pader Cyrille òf posiblemente Clément d'Ohrid (e promé obispo di e iglesia ortodokso di [[Bulgaria]]) i ta basá riba e álfabèt [[Gresia|griego]] i glagolítiko. Ainda na komienso di siglo 21 ta usa e [[álfabèt siríliko]] den un kantidat di [[idioma slaviko]], entre otro búlgaro, masedoniano, [[idioma montenegrino|montenegrino]], servio, ukraniano, ruso i bieloruso. Bou influensia [[Rusia|ruso]] e ta komun tambe den hopi idioma ku no ta idioma slaviko manera [[kazachs]], [[idioma kirguis|kirguis]], [[tatar]] (idioma [[Turkia|turko]]), [[tajikistano]], [[idioma mongoles|mongoles]] inkluso hopi otro idioma chikitu. Te [[1859]] e tabata e skritura di e [[idioma rumano]] i den e antiguo [[Moldavia]] tabata skirbi e [[idioma moldaviano]] (un [[dialecto|dialekto]] rumano) ku un álfabèt siríliko. * Het Latijns schrift[1] is een alfabetisch schrift waarvoor in de loop der eeuwen een aantal alfabetten zijn ontwikkeld voor gebruik in vrijwel alle westerse geschreven talen, voornamelijk Noord- en Zuid-Amerika, bijna heel Europa, Sub-Saharaans Afrika en een aantal Aziatische landen in vooral Australazië en Centraal-Azië. Het Latijns schrift heeft het grootste aantal gebruikers ter wereld.[2] * '''Latin script''', also known as '''Roman script''', is a set of graphic signs ([[Writing system#General properties|script]]) based on the letters of the [[classical Latin alphabet]]. This is derived from {{cns|a form of the [[Cumae alphabet|Cumaean Greek]] version of|date=September 2021}} the [[Greek alphabet]] used by the [[Etruscan civilization|Etruscans]]. Several [[Latin-script alphabet]]s exist, which differ in graphemes, collation and phonetic values from the [[classical Latin alphabet]]. The Latin script is the basis of the [[International Phonetic Alphabet]], and the 26 most widespread letters are the letters contained in the [[ISO basic Latin alphabet]]. Latin script is the basis for the largest number of alphabets of any [[writing system]]{{sfn|Haarmann|2004|p=96}} and is the [[List of writing systems by adoption|most widely adopted]] writing system in the world (commonly used by about 70 percent of the world's population). Latin script is used as the standard method of writing in most Western, Central, as well as in some Eastern European languages, as well as in many languages in other parts of the world. ----------------- s3bbns4s4ngn55ffgge050oancxwpvl 203692 203669 2026-09-09T21:33:08Z Caribiana 8320 203692 wikitext text/x-wiki * [https://www.ea.aw/pages/wp-content/uploads/2019/09/Literatura-na-papiamento-havo.pdf Literatura na papiamento] nieuw: [[diptongo]] - [[triptongo]] - [[gramatika]] - [[frase]] - [[silaba]] - [[semántika]] - [[suheto]] - [[supstantivo]] - [[athetivo]] - [[verbo]] - [[vocal]] - [[consonante]] - [[sufiho]] - [[atverbio]] - [[koma]] - [[pronòmber]] - [[singular]] - [[plural]] ------------------------- {{infobox organisacion |variante = c | nomber = Wintertuin Curacao | funda = 2017? | fundado= Joeri Oltheten | sede = [[Willemstad]] | pais = {{CUW}} | director = Joeri Oltheten | website = https://wintertuincuracao.org/ }} '''Wintertuin Curacao Festival''' ta un festival di literatura, kontamentu di kuenta i arte di tarima na Kòrsou. E ta tuma luga anualmente i ta e festival literario mas grandi di [[Islanan ABC]]. Wintertuin Curaçao ta e festival di kontamentu di kuenta i literatura multilingual di mas grandi riba e islanan ABC, ku ta konta ku programanan separá pa mucha i públiko di anochi. Aktividatnan: Palabra papia, músika bibu, pelíkulanan kòrtiku, poesia, baile, i tayernan kreativo dirigí pa artistanan lokal i internashonal.<ref>https://www.curacao.com/nl/event/wintertuin-curacao-festival-19092026</ref> wintertuin is een jaarlijks een internationaal, multidisciplinair en meertalig festival waarin verhalen en literatuur in alle vormen gepresenteerd worden om mensen te verbinden.<ref>https://www.stimuleringsfonds.nl/toekenningen/wintertuin-cura%C3%A7ao-festival-2024</ref> Organisado di e festival ta Fundashon Wintertuin Curaçao, funda na 2017 komo un organisashon ruman independiente di Wintertuin na Hulanda.<ref>[[citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2026/09/05/wintertuin-bouwt-aan-nieuwe-generatie-curacaose-schrijvers-en-artiesten-talent-alleen-is-niet-genoeg/|auteur=Dulce Koopman|titel=Wintertuin bouwt aan nieuwe generatie Curaçaose schrijvers en artiesten: ‘Talent alleen is niet genoeg’|werk=ntr caribean|datum=2025-09-05|bezochtdatum=2026-09-09}}</ref> * Van poëzie en spoken word tot livemuziek en kunst organisashon literario na Willemstad, [[Kòrsou]]. * Joeri Oltheten is initiatiefnemer en directeur van Wintertuin Curacao.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/23046-curacao-doughnut-economy ], (29 di yanuari 2021)</ref> Wintertuin Curaçao ta aktivo for di 2017 komo organisashon ruman di Wintertuin, trahando pa fortalesé e infrastruktura literario den region di Karibe. Ku enfoke riba literatura i kontamentu di kuenta, e fundashon ta duna e kuentanan di habitantenan di e isla un lugá sentral den tantu e kultura oral komo skirbí di Kòrsou.<ref name="nl">https://wintertuin.nl/productie/wintertuin-curacao/ Wintertuin Curaçao], wintertuin.nl</ref> Aunke nos ta kolaborá estrechamente, Wintertuin i Wintertuin Curaçao ta dos fundashon separá, kada un ku su propio tim i enfoke. Huntu, nos ta komprometé na fortalesé e sektor literario di Kòrsou i oumentá akseso na e paisahe literario hulandes pa eskritornan talentoso di e isla.<ref name="nl"/> * Durante e festival ta duna atenshon tambe na Papiamento i otro lenganan crioyo i nan konekshon. E proyekto Future language Innovation ta forma un parti importante di Wintertuin Festival i ta trese artistanan di diferente pais huntu.<ref>Papiamentu tin un rol pionero hopi importante pa otro lenga kreol, Extra (8 di september 2026) </ref> WINTERTUIN CURAÇAO KIDS FESTIVAL 2025 SEPTEMBER 13, 2025, 4:00 PM SEPTEMBER 13, 2025, 8:00 PM Een vrolijk festival voor kinderen tot 15 jaar en hun families, met shows, workshops en meer dan 20 leuke activiteiten om samen van te genieten. ==Notes== Fundashon Wintertuin Curaçao ta konektá hende pa medio di kuenta i literatura. For di 2017, nos a dediká na desaroyo di talento, proyektonan di komunidat i eventonan.<ref>https://cultuuragenda.com/wintertuin-curacao/ </ref> Nos ta ofresé eskritornan espasio pa eksperimentá i un plataforma pa topa otro. Nos ta entrená nan den desaroyá un práktika profeshonal independiente. Nos proyekto mas konosí probablemente ta Wintertuin Curaçao Festival, ku ta tuma lugá anualmente for di 2019. *Kurá di Kuenta* ta un proyekto di kontamentu di kuenta ku ta enbolbí hende grandi ku a resultá den seis publikashon te awor. Nos ta kolabora ku otro paisnan den e region—manera riba e proyekto di partisipashon di herensia *100 Opheto*—i asta ku otro kontinentenan, manera por mira den e plataforma di interkambio literario *Transatlantic Relatives*. Hunto cu nos coleganan na Hulanda, nos ta publica bukinan di autornan local, cu ta varia di nombernan estableci te na talentonan emergente. Nos proyektonan hopi bia ta multidisiplinario i sorprendente. --------------- nl.wiki: Wintertuin is een literatuurorganisatie in de Nederlandse stad Nijmegen. Wintertuin organiseert literatuurprogramma's, workshops, industriedagen en literatuurfestivals, waaronder het jaarlijkse Wintertuinfestival in Nijmegen, en de Industriedag (voorheen bekend als Nieuwe Types) waar de toekomst van literatuur besproken wordt. Wintertuin onderhoudt warme banden met zusterstichting Wintertuin Curaçao. Daarnaast geeft Wintertuin diverse werken van Curaçaose schrijvers uit.[https://wintertuin.nl/productie/wintertuin-curacao/] ------- Leaving from living in a small apartment in Amsterdam, Oltheten had a chance to start with Wintertuin in Curaçao. Wintertuin is a literature organization which does lots of work in literature and story telling and the idea was to start some projects in Curaçao. I set up the foundation Wintertuin Curaçao and my first project became “Kurá di kuenta”. It is about stories of the elderly and it fits with our oral tradition. We have an aging population where a lot of people live in isolation. We have done “Kurá di kuenta” 4 to 5 times and it is a great thing to do.<ref name="Joeri">[https://share2uplift.org/influencer-joeri-oltheten/ Influencer Joeri Oltheten], share2uplift.org (desèmber 2020)</ref> We have also organized festivals and an international writing course, where spoken word artists from Holland and Belgium were presenting their poetry skills and enabling local artists.<ref name="Joeri"/> Projects: * 2024: Wintertuin Curacao Festival bij Lanthuis Vredenberg.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/30067-literatuur-en-meer-op-wintertuin-curacao-festival (23 di septemper 2024)</ref> Wintertuin Curaçao Festival is the largest annual literary festival of the ABC islands. The first edition took place in 2019 at the National Library of Curaçao. Wintertuin Curaçao has grown into a breeding ground for new writing talent, such as [[Ange Jessurun]] (Faya Lobi, 2022), [[Maghalie van der Bunt-George]] (Oro is goud, 2023) and [[Etienne Ys]] (De Barmhartige Staat, 2024).<ref>https://wintertuincuracao.org/project/wintertuin-curacao-festival-2/</ref> one of the Caribbean’s premier annual festival for literature, storytelling and performing arts. The Wintertuin Curaçao Festival celebrates cultural diversity and a vibrant reading culture through powerful stories. * project FLI: Future Language Innovation FLI<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/30786-verbinding-door-taal Verbinding door taal], [[Antilliaans Dagblad]] (22 di februari 2025)</ref> * LengaGPT <ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/30813-wintertuin-lanceert-lengagpt (28 di februari 2025)</ref> * kurso di tradukshon * Creative writing academy Curacao {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] [[:Kategoria:Papiamento]] [[:Kategoria:Kultura di Kòrsou]] ------------------------ {{Appendix|1=|2= '''Literatuur''' * Martinus, Frank (1996), ''The kiss of a slave: Papiamentu’s West-African connections'', Universiteit van Amsterdam * Hartog, Johannes (1961, p 433), ''Curaçao: Van kolonie tot autonomie III, Vol.I,'', De Wit. '''Bronnen en voetnoten''' * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=|titel=|oldid=|datum=}} {{References}} }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Hulandes Caribeño''' of '''Hulandes Antiano''' ta un variante di [[idioma]] [[Hulandes]] cu a desaroya? na e [[Islanan ABC]], islanan perteneciente na Caribe Hulandes. Por considera esaki como un dialecto regional di Hulandes.? Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. == Contexto == E poblashon lokal i papiadónan hulandes riba Islanan ABC tabata papia i skirbi hulandes mesklá ku konstrukshonnan i palabranan for di papiamentu i otro idiomanan: “hopi plaka verdienen” (pap.: hopi sèn); “kabrieten in de koor” (Pap.: cabritonan den cura); y “een pastechi eten” (Come un pastechi) (Pap.: pasty). E uso aki a bira konosí komo Hulandes Antiano.<ref>[[Ronald Severing|Severihng, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden], literatuurgeschiedenis.org</ref> E norma den polítika di gobièrnu pa loke ta trata hulandes a kambia. E norma di idioma no ta limitá mas na Hulanda, sino tambe na Vlaanderen i e teritorionan den eksterior: e islanan kaminda palabranan hulandes antiano a originá ku no ta aparesé na Hulanda mes, i tambe na Sürnam independiente, kaminda ta usa hulandes surinam. E atenshon kresiente aki pa variedatnan di hulandes, pa multilingualismo, i pa interpretashon kultural a kondusí na inklushon di palabranan for di hulandes karibense den e vokabulario ofisial di e idioma hulandes. A base di un base di dato di palabra di korantnan na idioma hulandes riba e islanan, a hasi un selekshon di mas ku 400 palabra. E palabranan Hulandes Caribense aki, cu a wordo agrega na e Buki Berde di 2015, no ta aparece den Hulandes Standard. Por haña palabranan manera dushi (dushi, dushi), botika (botika kombiná ku botika), ayó (saludo), i eilandsraad (un tipo di konseho munisipal riba e islanan). Anteriormente, na 2005, alrededor di 500 palabra hulandes surinam a aparesé den e lista aki: afingisoep (sòpi di yuka), husselen (scrabble) i Sranan (krioyo surinam). Komo ku Antia no ta eksistí mas i Sürnam, ku Hulandes komo idioma ofisial, a bira miembro asosiá di Union di Idioma Hulandes, e término Hulandes Karibense ta wòrdu usá mas i mas pa e idioma Hulandes riba e islanan i na Sürnam. {{Appendix}} ----- Caribisch-Nederlands is de taalvariant van het Nederlands die gesproken wordt in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Deze variant wijkt op verschillende punten af van het Europees-Nederlands, zowel in uitspraak als in woordkeuze en grammatica. Op de Benedenwindse Eilanden (Aruba, Bonaire, Curaçao) is Papiaments de meest gesproken moedertaal, terwijl op de Bovenwindse Eilanden (Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius) Engels vaker de moedertaal is. ==Verschillen met Europees-Nederlands==: *Uitspraak: Er zijn verschillen in de uitspraak van klinkers en medeklinkers, en de intonatie kan anders zijn. * Woordenschat: Er zijn specifieke woorden en uitdrukkingen die in het Caribisch-Nederlands gebruikt worden, maar niet of minder vaak in Europees-Nederlands. * Grammatica: Er kunnen kleine grammaticale verschillen zijn, bijvoorbeeld in de volgorde van woorden of in het gebruik van bepaalde werkwoordstijden. * Invloed van andere talen: Papiaments: Op de ABC-eilanden heeft het Papiaments een grote invloed op het Nederlands. Veel Caribisch-Nederlandse woorden en uitdrukkingen zijn ontleend aan het Papiaments. Engels: Op de Bovenwindse eilanden heeft het Engels een grotere invloed. Ook hier zijn er invloeden merkbaar in de woordenschat en grammatica. * Onderwijs: In het basisonderwijs op de Benedenwindse eilanden wordt steeds meer onderwijs gegeven in het Papiaments. Het Nederlands wordt vaak als vreemde taal aangeboden. In het middelbaar onderwijs is het Nederlands wel de instructietaal. Op de Bovenwindse eilanden wordt in toenemende mate Engels gebruikt als instructietaal, ook in de Nederlandstalige scholen. * Conclusie: Caribisch-Nederlands is een levendige en diverse taalvariant die zich aanpast aan de lokale context en invloeden van andere talen ondergaat. ------ Hulandes ta un idioma oficial den Caribe Hulandes.<ref>https://taalunie.org/dossiers/22/nederlands-in-het-caribisch-gebied-en-suriname ]</ref> Omdat Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk geen omgangstaal is, maakt het onderwijs daar de omslag van moedertaalonderwijs Nederlands naar een vreemde taal aanpak. Hulandes semper tabata un idioma minoritario. Habladónan di Papiamentu tin bia ta konsiderá e Antianonan di abla Hulandes komo show-off, imitadó di e Hulandesnan. E label ey ta mas fuerte ora hende no ta dispuesto pa papia Papiamento. <ref>Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> Hulandes Antiano ta wòrdu distinguí for di Hulandes Standart pa e aksento. Bakhuis ta agregá ku Antianonan tambe ta agregá palabranan Papiamentu, ta konhugá verbonan Papiamentu na e manera Hulandes, i ta usa zonidonan típiko. Esaki ta conduci na frasenan manera: “Ai no,” “mi tin” “hopi,” “sakeerd” hopi potret pero nan ta “hodidu”! -- nl.wiki:[[:nl:Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden]]Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. Op de Benedenwindse ABC-eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) is de moedertaal vaak Papiaments, en op de Bovenwindse SSS-eilanden (Sint Maarten, Saba en Sint Eustatius) Engels. {{Appendix}} '''Caribisch‑Nederlands''', ook wel bekend als '''Antilliaans Nederlands''', is een in de ABC‑eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) gesproken vorm van het Nederlands, die sterk beïnvloed is door talen zoals Papiamento en Spaans. Het wordt gebruikt door Nederlandssprekenden op de eilanden, en bevat vaak woorden en zinsconstructies uit het Creooltaal Papiamento en regionale varianten. ==Gebruik en kenmerken== Spraak en schrijfwijze van Nederlands op de ABC‑eilanden mengen reguliere Nederlandse zinnen en woordenschat met Papiamentstalige of lokale uitdrukkingen. Voorbeelden hiervan zijn: * “hopi plaka verdienen” (veel geld verdienen) * “kabrieten in de koraal” (geiten op de erf) * “een pastechi eten” (een pasteitje eten) Dergelijke constructies behoren tot typische voorbeelden van Antilliaans Nederlands, waarin Papiamentse woorden (zoals hopi, plaka, pastechi) direct geïntegreerd zijn in het Nederlands. ==Sociolinguïstische context== In de lagen van de bevolking waar Nederlands als thuistaal wordt gesproken — vaak binnen families of in het onderwijs — wordt deze variant beschouwd als “tropisch Nederlands”. Sprekers worden in Nederland soms als dialectisch afwijkend ervaren en kunnen als “makamba” (Nederlander) worden bestempeld, vooral wanneer zij geen Papiamento spreken.<ref name="ntr">Pieter Hofmann, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2015/03/02/antilliaans-nederlands-nergens-helemaal-thuis/ Antilliaans Nederlands nergens helemaal thuis], Ret Caribense (2 di maart 2015)</ref> De variant is te herkennen aan: *het gebruik van Papiamentse werkwoorden en woorden, *typische accenten, klankkleur en uitspraak, *de toepassing van regionale grammaticale structuren, zoals in: Ai no, ik heb hopi veel foto’s gesakeerd, maar ze zijn hodidu! == Aantal sprekers en taalgebruik == Hoewel het Nederlands in de Caribische delen van het Koninkrijk officieel is, wordt het meestal als tweede of derde taal gebruikt: in het dagelijks leven domineren Papiamento, Spaans en Engels. Op Bonaire is Nederlands moeders­taal voor ongeveer 15 % van de bevolking (2021), Spaans is even frequent; op Sint Eustatius en Saba ligt dat rond 4 % <ref>https://longreads.cbs.nl/the-caribbean-netherlands-in-numbers-2022/what-percentage-of-the-population-speaks-dutch/</ref> ==Identiteit en perceptie== De variëteit speelt een rol in identiteitsconstructie. Nederlandssprekende Antillianen voelen zich soms “niet helemaal thuis” in Nederland of in de Papiamentstalige gemeenschap, juist vanwege de gemengde taalstijl. Taalpuristen waarschuwen tegen het gebruik van Engelse of Spaanse leenwoorden in Papiamento, terwijl anderen juist blij zijn met de talenmix als onderdeel van de lokale identiteit.<ref name="ntr"/> == Vergelijking met andere niet-Europese Nederlandsvarianten == Nederlands wordt ook gesproken in de Caribische special gemeenten (Bonaire, Sint Eustatius, Saba), maar daar zijn andere varianten gangbaar, bijvoorbeeld Virgin Islands Creole Dutch. Die heeft, net als Antilliaans Nederlands, een sterke mix met andere talen.<ref>Welmoed Ventura, https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/gelijkenis-deens-antilliaans-creole-dutch-en-sranantongo/ Gelijkenis Deens-Antilliaans Creole Dutch en Sranantongo]</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Idioma]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Na [[Aruba]]''' e presencia di '''idioma Spaño''' ta significativo. E pais Caribense, cu [[Hulandes]] y [[Papiamentu|Papiamento]] como [[idioma ofisial|idiomanan oficial]], tin un gran cantidad di hablante di [[Spaño]]. Segun e censo di 2000, Spaño ta e di dos idioma mas papia riba e isla, despues di Papiamento. == Hablante di Spaño == Segun datonan di Censo 2010, 13.710 residente di Aruba ta papia Spañó como nan [[Lenga materno|idioma materno]].<ref>{{citeer web|url=https://www.cervantes.es/imagenes/File/espanol_lengua_viva_2019.pdf |titel=El Espanol: una lengua viva. Informe 2019|uitgever=Instituto Cervantes, pag. 9|datum= }}</ref> Na 2017 hablante di Spañó tabata representa 12.6% di e poblacion.<ref>{{citeer boek|nombre=Jesús|apellido={{v|Guanche}}|nombre2=Carmen|apellido2={{v|Corral}}|title=Diccionario etnográfico. Los pueblos del Caribe Insular y de México-Centroamérica|volume=Tomo I|year=2017|editorial=RUTH|isbn=9789590618154|capítulo=Cap. 5}}</ref> Esaki ta relaciona cu e emigrantenan for di paisnan hispano. Segun pais di origen e percentahe tabata, entre otro, 9.1% di [[Colombia]], 4.1% [[Republika Dominikano|Republica Dominicano]], 3.2% [[Venezuela]] i 1.1% [[Peru]].<ref name="cia.gov">{{en}}{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |title=Aruba |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |access-date=}}</ref> Si conta tur esunnan cu por comunica den Spaño, e cantidad total di hablante ta yega aproximadamente 93.500, o sea 85% di e poblacion Arubano. Pero solamente un di cada cinco persona ta uza Spaño como nan unico [[idioma]]. == Spaño den bida publico == No obstante di no ta un idioma oficial, e uso di Spaño ta sirbi metanan practico y ta extende den hopi aspecto di bida publico, reflehando su papel como idioma di contacto, identidad y comunicacion den e contexto multicultural di Aruba. E isla su proximidad cu [[Venezuela]] y [[Colombia]] y e fuerte contactonan religioso, comercial y cultural durante siglonan a contribui pa e uzo continuo na Aruba di Spaño.<ref>{{cite book|author=Ramirez, Catherine|title=La escogencia del idioma Español en el perfil de asignaturas en las escuelas de MAVO de Aruba|year=2016|editorial=[[Universidad de Curazao]]|url=https://www.worldcat.org/es/title/1029733877|location=Willemstad, Curacao}}</ref> Segun [[Johan Hartog|Hartog]] e influencia Spaño ta mas tanto notabel den e variante Arubano di Papiamento cu den e variantenan di Corsou y Boneiro.<ref name="Hartog"/> Den e sistema escolar, Spaño ta un materia obligatorio desde enseñansa basico, cuminsando den e di cinco klas bay dilanti.<ref>{{citeer web|auteur=Organización Panamericana de la Salud|titel=Aruba, perfil de país|url=https://www3.paho.org/hq/dmdocuments/2010/Salud_en_las_Americas_2007-Aruba.pdf|datum=2007 }}</ref><ref>Ministerio di Enseñansa di Aruba. Curriculum y Idioma den Sector Escolar.</ref> Ademas, varios canal di television for di Venezuela ta wordo ricibi sin problema riba e isla, ofreciendo noticia, entretenimento y programacion educativo na Spaño. Hopi radioemisora local ta inclui musica cu canto di [[Latinoamérika|Latino America]] den nan programacion, y den algun caso, ta transmiti programanan na Spaño. Den sector comercial, hopi empleado den tienda, restaurant y servicio publico ta comunica cu clientenan hispano den nan idioma nativo. Ora cu hende yega na un loket, e probabilidad ta halto cu nan por haci pregunta o haya informacion na Spaño. [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia catolico]] cu un comunidad grandi riba e isla ta ofrece misa regular na Spaño. Den algun bario, specialmente caminda comunidadnan hispano ta concentra, por tin borchi informativo cu dos of mas idioma, incluyendo Spaño. == Aspectonan sociolinguistico == Pa hopi residente, particularmente e migrantenan hispano di Colombia, Venezuela y Republica Dominicano, Spaño ta sigui sirbi como idioma principal na cas, den relacionnan familiar y comunidad religioso.<ref>Central Bureau of Statistics Aruba (2017). Migration and Population Report.</ref> Na nivel popular, Spaño ta keda un idioma di preferencia pa comunicacion informal den bario, mercado y luganan publico. Turistanan hispano, cu ta forma un porcion importante di e [[turismo]] entrante, tambe ta contribui na su visibilidad den bida diario Arubano. E [[multilingualismo]] na Aruba ta stimula un nivel halto di dominio pasivo di Spaño: hopi Arubiano por compronde Spaño aunke no ta papi’é activamente. E situacion aki ta refleha un [[diglosia]] dinamico, caminda Spaño ta sirbi mas na nivel informal y comunicativo, mientras cu Hulandes y Papiamento ta predomina den situacionnan formal, educativo y gubernamental. == Influencia di Spaño riba Papiamento den siglo 21 == E idioma oficial Papiamento ta un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu ta nace durante e periodo colonial for di e mescla di Spaño, [[Portugues]], Hulandes, [[Ingles]], [[Frances]] i Arawak. Gran parti (70%) di su vocabulario tin origen Spaño.<ref>[[Ronald Severing|Severing, Ronald]], [https://www.literatuurgeschiedenis.org/20e-eeuw/het-taallandschap-op-de-nederlands-caribische-eilanden#:~:text=Door%20hun%20geografische%20ligging%20en,eilanden%20genoemd%2C%20is%20het%20Papiaments. ''Het taallandschap op de Nederlands-Caribische eilanden''], literatuurgeschiedenis.org</ref> E isla di Aruba tabata pa mas cu un siglo parti di Imperio Spaño promé cu el a wordo cede na e Imperio Hulandes na aña [[1636]].<ref name="Hartog">{{cite book|author=[[Johan Hartog|Hartog, Johannes]]|title=Aruba: A Short History|year=2003|publisher=De Wit & Van Dorp Stores}}</ref> Aunke Papiamento ta ser considerá un idioma stabil, hopi [[Arubiano]] ta sinti cu su presencia ta birando menos, particularmente den contactonan cu emigrantenan hispano. Investigacion sociolinguistico a mustra cu e preocupacion no ta basa riba un cambio real, sino riba un “menasa simbolico” cu ta relaciona cu identidad y inclusividad di pertenencia.<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref> Un tema cu ta surgi frecuente den discusionnan publico y escolar ta e supuesta “contaminacion” di Papiamento cu palabra y structuranan Spaño. Algun ciudadano ta boga pa un Papiamento “puro”, afirmando cu influencia stranhero, particularmente di Spaño, por afecta e caracter crioyo di e idioma. E sintimento aki ta bira mas fuerte ora cu migrantenan nobo no ta haci esfuerso pa siña y papia Papiamento, sino ta keda den nan idioma materno.<ref>Carroll, Kevin S. (2010). [https://www.researchgate.net/publication/283245487_Language_maintenance_in_the_Caribbean_Examining_perceptions_of_threat_in_Aruba_and_Puerto_Rico'' Language maintenance in the Caribbean: Perceptions of threat in Aruba and Puerto Rico''], researchgate.net </ref> Estudionan recien, manera esun di Kester y Buijink (2023), a conclui cu aunke hopi Arubiano ta expresá preocupacion riba e futuro di Papiamento, e idioma mes no ta duna señalnan di bay atras.<ref name="Kester"/> Su uzo a keda halto den bida escolar, gobierno y medionan local, y e mes a demostra capacidad pa integra [[neologismo]]nan sin perde su esencia. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=es|oldid =161207719|titulo=Idioma español en Aruba}} {{References}} ;Lista di fuente * Allen, R. (2002). ''The Spanish Caribbean''. Cambridge University Press. }} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Idioma]] ------------- {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] tríphthongos, literalmente: ‘ku tres zonido’ òf ‘ku tres tono’) ta un kombinashon di tres zonido vocal cu ta pronunciá den un solo [[silaba]]. Den un triptongo, e tres vocal òf semivokal ta sigui un tras di otro sin interrupshon, formando un zonido monosilabico. Den [[fonetika]], un triptongo ta resulta di un movimiento kontinuo pero suave di e organonan di artikulashon for di un zonido di vocal pa otro, den un sekuénsia di tres zonido. Na kontraste ku un [[monoftongo]], ku tin un so zonido, òf un [[diptongo]] ku tin dos, un triptongo ta kontené tres zonido vocal den un so silaba. Importante pa nota ku un triptongo no ta meskos ku un sekuénsia disilabico di un diptongo sigui pa un monoftongo, kaminda por tin mas ku un silaba. Por ehempel, den aleman feuer [ˈfɔʏ.ɐ] (‘kandela’), e sekuénsia vocal ta dividí den dos silaba, i no ta un triptongo. Un triptongo tipiko ta forma pa un semivokal, sigui pa un vocal nukleo, i sigui pa un otro semivokal (por ehempel: /i̯/ + /a/ + /u̯/). Por existí tanto triptongonan orál komo nasal. == Ejempelnan == Den [[Papiamento]], triptongonan no ta hopi komun, pero por haña nan den palabra manera: biai (for di biaiha) kaiu (for di kaiu) huai (for di huai) Den [[kastellano]] (spañol), por haña triptongonan den palabra manera: miau Uruguay cambiáis == Referensianan == Martínez Celdrán, Eugenio. Manual de Fonética Española. Ariel Lingüística, 2001. Ladefoged, Peter. A Course in Phonetics. Cengage Learning, 2014. Crystal, David. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Wiley-Blackwell, 2008. -------------------------- Diptongonan komun den Papiamento Diptongo Tipo Ejèmplonan Nota ai Kreshente bai, traishon, baikèl vocal débil (i) tras vocal fuerte ei Kreshente sei, beisbol, trein oi Kreshente boi, koi, sopi ui Kreshente puiro, spruit, fluit ia Dekreshente biaha, rabia, familia vocal débil (i) prome vocal fuerte ie Dekreshente piedra, biento, piedra io Dekreshente nacional, religion ua Dekreshente lengua, francua, guahe ue Dekreshente pueblo, fuerte, muerto uo Dekreshente cuota, suave, actuosa menos komun 🗣️ Nota riba tipo di diptongo: Diptongo kreshente: e vocal débil (i, u) ta antes di vocal fuerte (a, e, o) → zonido ta subi. Diptongo dekreshente: e vocal débil ta despues di vocal fuerte → zonido ta baha. {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E articulacion ta consisti di un transicion suave den e frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta wordo percibi como un zonido continuo den un solo silaba. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. == Diptongo den Papiamento == Den [[Papiamentu|Papiamento]], un diptongo por wordo forma di un di e siguiente combinacionnan: == Vocal debil (i, u) + vocal fuerte (a, e, o) == Ehempel: * i-a → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-a → us'''ua'''l, a-u → bl'''au'''w, * i-e → b'''ai'''skel, a-i → b'''ia'''ha, * u-e → f'''ue'''rte, e-u → '''eu'''caristia, * i-o → od'''io''', o-i → b'''oi'''cotia, * u-o → d'''uo''', o-u → bl'''ou'''sa. == Dos vocal debil (i + u, u + i) == Ehempel: * i-u → hud'''iu''', u-i → fl'''ui'''t === Tipo di diptongo === Dependiendo di e direccion di e transicion vocal, un diptongo por ta dividi den: * diptongo creciente → b'''ie'''nto, p'''ue'''blo, rab'''ia''' * diptongo decreciente → '''ai'''re, '''au'''mento, n'''ei'''shi Nota cu ora e zonido '''i''' ta na final di palabra ta skirbi '''ay''', '''ey''', '''oy''', '''uy'''.<ref>E regla aki no ta aplicabel pa e [[Ortografia di papiamentu|ortografia uza na Corsou y Boneiro]].</ref><br> Ehempel: * '''ay'''= cay - bay - caray - gay (homber) * '''ey'''= aworey - p'esey - t'ey - bedey - batrey * '''oy'''= coy - morocoy - haudoy - gogoy * '''uy'''= huy - puy - cuy - spruy {{Appendix}} == Lista di referencia == * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. * Goilo, E.R. (2002). ''Gramática di Papiamento''. De Wit Stores N.V. * [[Sidney Joubert|Joubert, Sidney M.]] (2015). ''Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu''. [[Fundashon pa Planifikashon di Idioma]]. * SIL International (2004). ''Papiamentu Phonology''. Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). ''Ortografía de la lengua española''. Madrid: Espasa Libros. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------- Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E ta consisti di un transicion suave den frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta percibi como un zonido continuo den un silaba unico. [[Fonologia|Fonologicamente]], e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa. ==Formashon di diptongonan den Papiamentu== Den Papiamentu, un diptongo por wòrdu formá di un di e sigiente kombinashonnan: Un vocal débil (i, u) + un vocal fuerte (a, e, o) ehempel: baiskel biaha fuerte Dos vocal débil (i + u, u + i) ehempel: fluit hudui riu Tipo di diptongo: kreshente i dekreshente Dependiendo di e direkshon di e transishon vocal, un diptongo por ta: Kreshente (glide → vocal nuklear): ora e vocal débil ta na prinsipio. ehempel: biento pueblo rabia Dekreshente (vocal nuklear → glide): ora e vocal débil ta na fin di e diptongo. ehempel: aire aumento neishi Ortografia den fin di palabra Ora e zonido i ta na fin di palabra komo parti di un diptongo, e ta wòrdu skibí ku y: ay, ey, oy, uy ehempel: ay: cay, bay, caray, gay (hòmber) ey: aworey, p'esey, t'ey, bedey, batrey oy: coy, morocoy, haudoy, gogoy uy: huy, puy, cuy, spruy Un hiato ta un sekuencia di dos vocal ku ta pronunsiá separá, es decir, kada vocal ta forma su mesun silaba. E zonido no ta flòu komo den un diptongo, sino ta parti klaramente den dos unidat silábiko. Un hiato ta forma tipikamente den e sigiente kasonan: Dos vocal fuerte: poeta, maestro, teatro Vocal fuerte + vocal débil acentuá: país, María, baúl Den kaso di hiato, e zonido ta interrumpí, i kada vocal ta tuma su propio énfasis den pronunsiashon. Referencia * Goilo, E.R. (2002). Gramática di Papiamento. De Wit Stores N.V. * Joubert, Sidney M. (2015). Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu. Fundashon pa Planifikashon di Idioma. * SIL International (2004). "Papiamentu Phonology". Ethnologue Language Report. * Real Academia Española (RAE). (2022). Ortografía de la lengua española. Madrid: Espasa Libros. * Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris. --- == Diferencia entre diptongo y hiato den Papiamento == {| class="wikitable" style="text-align:left" width="75%" |- ! Tipo ! Combinacion<br> di vocal ! Ehempel ! Division<br> silabico ! Remarke |- |rowspan="6" style="background:#FFD700|Diptongo|| style="text-align:center" |i + a || biaha || bia-ha ||vocal debil + fuerte, un silaba |- | style="text-align:center" |u + e || fuerte || fuer-te || vocal debil + fuerte |- | style="text-align:center" |i + e || biento || bien-to || diptongo creciente |- | style="text-align:center" |e + i || neishi || nei-shi || diptongo decreciente |- | style="text-align:center" |u + i || hudiu || hu-diu || dos vocal debil, un silaba |- | style="text-align:center" |i + u || riu || riu || un silaba |- | rowspan="3" style="background:#FF9000| Hiato || style="text-align:center" |a + i || caida || ca-i-da || vocal fuerte + debil, dos silaba |- | style="text-align:center" |o + e || poeta || po-e-ta || dos vocal fuerte, dos silaba |- |style="text-align:center" | o + a || oasis || o-a-sis || dos vocal fuerte, dos silaba |- |} [[:Kategoria:Idioma]] Un '''diptongo''' ta un combinacion di dos zonido [[vocal]], tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea y cu no ta inseparabel. Pues e ta consisti di e articulacion di dos vocal, un tras di otro, sin interupcion, produciendo un transicion suave den e frecuencianan di zonido cual ta caracterisa cada un di e dos vocalnan. Fonologicamente, dos vocal cu ta articula di e manera aki ta forma parti di e mesun [[silaba]]. Dependiendo di e tono ta haci distincion entre un diptongo creciente y un diptongo decreciente.<br> Ehempel: ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''triptongo''' (for di [[griego]] : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “cu tres zonido”, òf “cu tres tono”) ta un forma cu ta forma parti di un [[palabra]]. Casi semper e lo ta un [[vocal]] será mas un vocal habrí sigui pa un otro vokal será, formando un “triptongo”. Den [[fonétika|fonetica]], un '''triftongo''' ta un combinacion di vocal monosilabico cu ta encera un movecion rapido pero suave di e articulador di un calidad di vocal pa otro cu ta pasa riba un tersera parti. Miéntras ku vokalnan “puru”, òf monoftongonan, ta wòrdu bisa ku nan tin un posishon di artikuladó di meta, diftongonan tin dos i triftongonan tres. Triptongo no mester wordo confundi cu secuencia disilabico di un [[diptongo]] sigui pa un monoftongo, manera na aleman "feuer" [ˈfɔʏ.ɐ] ‘kandela’, caminda e vocal final ta mas largo cu esnan hañá den triptongo. Triptongo (for di griego : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “ku tres zonido,” òf “ku tres tono”) ta e nòmber duná na e kombinashon di un zonido semivokal , un zonido vokal i un zonido semivokal emití den un solo esfuerso vokal. Triptongo ta wòrdu dividí den oral y nasal. Den un triptongo tres vocal (of semivocal) ta un combinacion di tres zonido vocal hunto, cu ta forma un zonido. ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[linguistica]], '''singular''' ([[latin]]: ''singularis'', cu ta nifica “unico” of “solitario”) ta un termino gramatical cu ta referi na un forma di [[palabra]] cu ta indica un solo hende, cos, obheto, luga of idea. E ta contrasta cu e forma [[plural]], cu ta referi na mas cu un. == Uzo di singular == E singular ta e forma standard di un palabra den e gran mayoria di idioma, sin ningun modificcion special. E cambio ta bin pa palabranan den plural. Mescos den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma singular ta basico, unda un sustantivo ta presenta su mes, sin indica cantidad. E ta sirbi pa nombra un solo entidad.<br> Ehempel: * buki → un buki * mucha → un mucha homber * rosa → un flor * idea. → un solo pensamentu == Relacion cu artikulo y adhetivo == Un sustantivo den singular regularmente ta acompaña pa un articulo singular (manera un, e) y adhetivo cu ta acordá cu género y número.<br> Ehempel: * e rosa dushi * un cas grandi == Cambio pa plural == Pa pone un sustantivo singular den forma [[plural]], Papiamento normalment ta agregá -nan na fin di palabra. Sinembargo, e regla aki tin espeshonalidadnan y depende di ortografia y uso. Ejèmplo: buki → bukinan ros → rosnan idea → ideanan == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Plural''' ([[latin]]: pluralis, ku ta nifiká “di más ku uno”) ta un termino gramatikal ku ta referí na un forma di palabra ku ta indiká más ku un hende, kos, lugá of idea. E ta kontrastá ku e forma [[singular]], ku ta indiká un solo ente. == Uso den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], forma plural ta forma derivá di un sustantivo singular pa indiká ku tin más ku un di esaki. Ehempel: * buki → buki''nan'' * ros → ros''nan'' * muchu → mucha''nan'' == Formacion di plural == Den ortografia di Papiamento, e forma plural generalmente ta forma pa agregá e sufijo -nan na e sustantivo singular. E regla ta aplica pa hende, animal, kos, lugar y tambe idea abstracto. Ehempel: * cas → kasnan * idea → ideanan * persona → personanan == Plural eksplisito y implicito == Papiamento tambe por indiká pluralidad den otro manera, manera pa medio di un palabra ku ta indiká kantidat (manera hopi, tur, algun), aunque e sustantivo keda den forma singular. Pero den uso formal, ta preferibel pa pone e palabra den forma plural. Ejèmplo: hopi hende tur mucha ta contento == Komparashon ku otro idioma == Den otro idioma, manera español of inglés, forma plural por envolví kambio di letra, agregashon di sufijo otro ku -nan, of regla irregular. E forma di plural ku -nan ta un karakterístika partikular di Papiamento. == Referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. [[Kategoria:Gramatika]] [[Kategoria:Linguistica]] '''Silaba''' (na inglés: ''syllable''; na hulandés: ''lettergreep'') ta un unidad ritmico di zonido den un [[palabra]]. Un silaba ta normalmente forma pa un solo [[vocal]] of un combinacion di [[consonante]] y vocal, cu ta wordo pronuncia manera un solo impulso di bos. Den [[linguistica]], e analisis di e silaba ta un aspecto esencial den [[fonologia]], [[ortografia]], y e forma di rima den [[poesia]]. E structura di silaba por varia segun idioma, pero tur idioma tin algun forma di silaba den su sistema linguistico. Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], silabacion ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra.<br> Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do == Structura di silaba == E structura general di un sílaba ta consisti di tres segmento agrupa den dos componente: * ''Onset'': Un consonante of grupo di consonante, obligatorio den algun idioma, opshonal of hasta restringi den otronan * ''Rima'': ta consisti di un: ** ''nucleo'': e vocal principal di e silaba (obligatorio) ** ''coda'': e consonante of grupo di consonantenan despues di e vocal (opshonal) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. * Bo: onset = "b", nucleo = "o" * Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * [[Jossy Mansur|Mansur, Jossy M.]] (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (di 7 edicion). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] Núkleo (ν): Un konsonante vokal òf silábiko, obligatorio den mayoria idioma Coda (κ): Un konsonante òf grupo di konsonante, opshonal den algun idioma, altamente restringí òf prohibí den otronan Un silaba por consisti di tres parti principal: * '''Onset''': e consonante of consonantenan na comienso (optativo) * '''Nucleo''': e vocal principal di e silaba (obligatorio) * '''Coda''': e consonante of consonantenan despues di e vocal (optativo) Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. — Bo: onset = "b", nucleo = "o" — Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda [[:Kategoria:Linguistica]] Silabacion den Papiamento == Den idioma [[Papiamentu|Papiamento]], e forma di e silabanan ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra. Ehempel: * casita → ca-si-ta * bunita → bu-ni-ta * trahado → tra-ha-do -------- {{Variante|a}} {{Databox}} Den [[fonétika|fonetica]], '''consonante''' (na [[Ingles]]: ''consonant''; na [[Hulandes]]: ''medeklinker'') ta un [[zonido]] di bos, forma pa un coriente di aire cu ta topa cu un of otro obstaculo, sea parcial of total, den e tracto vocal (boca y garganta). E ta un di e dos tipo principal di zonidonan di bos, e otro ta e [[vocal]]. Contrario na un [[vocal]], un consonante ta rekeri un tipo di tapamento, estorbo, of contacto den boka, como na nivel di e labionan, e lenga, of e dente, pa forma zonido. E palabra “consonante” ta bini di [[Latin]] ''consonans'', cu ta nifica “zonido cu ta zona hunto” (''con'' = hunto, ''sonare'' = zona). Tradicionalmente, consonantenan ta wordo considera zonido cu no por existi sin un vocal acerca. == Aplicacion == === Papiamento === Den e idioma [[Papiamentu|Papiamento]], por haña varios consonante den uso diario. E cantidad di consonante por varia segun e dialecto, pero generalmente e siguiente letternan ta representa consonante den e alfabet: '''B, C, D, F, G, H, J, K, L, M, N, P, R, S, T, V, W, Y, Z''' E letter '''Q''' casi no ta wordo uza; generalmente e ta wordo substitui/suplantá pa 'K'. E letter '''X''' ta usa solamente den palabra stranhero. Tur palabra den Papiamento ta contene un of mas consonante, cu ta forma [[silaba]]nan hunto cu e vocalnan. {| class="wikitable" width="65%" ! colspan=2 | Vocal || Balor na Papiamento<br> {{ABW|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel || Balor na Papiamentu<br> {{CUW|bandera}}/{{BON|bandera}}<br>([[Alfabèt Fonétiko Internashonal|AFI]]) || Ehempel |- | colspan=2 | b || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ala, ca'''b'''a || style="text-align:center" | /b/ || '''b'''ibu, fa'''b'''or |- | rowspan=2 | c || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}} || style="text-align:center" | /s/ || mere'''c'''e, ha'''c'''i || style="text-align:center" | /s/ || '''C'''ecilia |- | elsewhere || {{IPA|/k/}} || '''c'''aminda, '''c'''la || style="text-align:center" | /k/ || '''C'''aracas |- | colspan=2 | ch{{ref|dig|b}} || {{IPA|/tʃ/}} || '''ch'''ikito || style="text-align:center" | /tʃ/ || '''ch'''api |- | colspan=2 | d || style="text-align:center" | /d/ || '''d'''ocumento, '''d'''al || style="text-align:center" |/d/ || '''d'''uru, '''d'''ede |- | colspan=2 | dj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/dʒ/}} || '''dj'''aca || style="text-align:center" | /dʒ/ || '''dj'''ente || |- | colspan=2 | f || style="text-align:center" | /f/ || '''f'''ama || {{IPA|/f/}} || '''f'''òrki || |- | rowspan=2 | g || before {{angbr|e}}, {{angbr|i}}, final || style="text-align:center" | /x/ || '''g'''esto, ma'''g''' || style="text-align:center" | /x/ || mar'''g'''en, brù'''g''' || |- | before unstressed {{angbr|e}}, elsewhere || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''arganta, san'''g'''er || {{IPA|/ɡ/}} || '''g'''osa, man'''g'''el || |- | colspan=2 | h || {{IPA|/h/}} || '''h'''asta, '''h'''abilidad || {{IPA|/h/}} || '''h'''ari, '''h'''eru || |- | colspan=2 | j{{ref|loan|a}} || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''j'''ong, '''j'''as<br>'''J'''uan || {{IPA|/j/}}<br>{{IPA|/x/}} || '''J'''an Thiel<br>'''J'''ulia || Some places still maintain their old spelling, e.g. Salinja. Here the {{angbr|nj}} is pronounced {{IPA|/ɲ/}}. |- | colspan=2 | k || {{IPA|/k/}} || '''k'''ishiki, '''k'''ere || {{IPA|/k/}} || '''k'''enta, se'''k'''reto || |- | colspan=2 | l || {{IPA|/l/}} || '''l'''ista, '''l'''aba || {{IPA|/l/}} || '''l'''esa, k'''l'''a || |- | colspan=2 | m || {{IPA|/m/}} || '''m'''ucha, pre'''m'''io || {{IPA|/m/}} || '''m'''an, la'''m'''pi || |- | rowspan=2 | n || before {{angbr|co}}, {{angbr|cu}}, {{angbr|g}}, {{angbr|k}},<br>final except after stressed vowel || {{IPA|/ŋ/}} || ma'''n'''go, pa'''n''' || {{IPA|/ŋ/}} || a'''n'''ker, bo'''n''' || In Papiamento, {{angbr|c}} followed by {{angbr|o}} or {{angbr|u}} would be pronounced as a {{IPA|/k/}} (see below), thus having the same effect on the {{angbr|n}} as {{angbr|k}} would. |- | elsewhere || {{IPA|/n/}} || '''n'''atural, te'''n'''e, algu'''n''' || {{IPA|/n/}} || '''n'''echi, he'''n'''de, tempra'''n''' || |- | colspan=2 | ñ || {{IPA|/ɲ/}} || a'''ñ'''a, so'''ñ'''o || {{IPA|/ɲ/}} || ba'''ñ'''a, '''ñ'''apa || |- | colspan=2 | p || {{IPA|/p/}} || '''p'''ipa, ado'''p'''ta || {{IPA|/p/}} || '''p'''alu, sa'''p'''u || |- | colspan=2 | q{{ref|loan|a}} || {{IPA|/k/}} || '''q'''uesillo || {{IPA|/k/}} || '''Q'''uebec || |- | colspan=2 | r || {{IPA|/r/}} || te'''r'''a, '''r'''osa || {{IPA|/r/}} || ba'''r'''ba, pode'''r''' || |- | colspan=2 | s || {{IPA|/s/}} || '''s'''aya, '''s'''ucu || {{IPA|/s/}} || kru'''s''', pa'''s'''a || In Papiamento, the {{angbr|s}} has a {{IPA|/ʃ/}} sound in words ending in -sion. In Papiamentu, it is written as -shon. |- | colspan=2 | sc || {{IPA|/s/}} || adole'''sc'''ente, pi'''sc'''ina || || || |- | colspan=2 | sh{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''imis || {{IPA|/ʃ/}} || '''sh'''ete || |- | colspan=2 | t || {{IPA|/t/}} || '''t'''in, '''t'''ata || {{IPA|/t/}} || '''t'''rapi, ri'''t'''mo || |- | colspan=2 | v || {{IPA|/b/}}<br>{{IPA|/v/}} || '''v'''iuda<br>di'''v'''orcio || {{IPA|/v/}} || '''v'''erbo, '''v'''itamina || |- | colspan=2 | w || {{IPA|/w/}} || '''w'''ega || {{IPA|/w/}} || '''w'''owo || |- | colspan=2 | x{{ref|loan|a}} || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || e'''x'''amen, cone'''x'''ion, refle'''x'''ion || {{IPA|/ks/}} or {{IPA|/kʃ/}} || || |- | colspan=2 | y || {{IPA|/j/}} || '''y'''ama, ha'''y'''a || {{IPA|/j/}} || '''y'''uda, ka'''y'''ente || |- | colspan=2 | z || {{IPA|/z/}} || '''z'''ona || {{IPA|/z/}} || '''z'''eta || In Papiamento, the {{angbr|z}} has a {{IPA|/s/}} sound in words ending in -eza, -anza or with a {{angbr|z}}. In Papiamentu, they are written as -esa and -ansa. |- | colspan=2 | zj{{ref|dig|b}} || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''eito || {{IPA|/ʒ/}} || '''zj'''ar || | colspan=2 | ù || || || style="text-align:center" |/ʏ/ || b'''ù'''s, y'''ù'''frou |- | colspan=2 | ü || || ||style="text-align:center" | /y/ || h'''ü'''r |- |} == List di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). ''A Course in Phonetics'' (7th ed.). Cengage Learning. * Maurer, Philippe (1990). ''Die Verschriftung des Papiamento''. Den: ''Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen''. Gunter Narr Verlag. [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Sustantivo''' (na [[Ingles]]: ''noun''; na [[Hulandes]]: ''zelfstandig naamwoord'') ta un tipo di [[palabra]] den gramatica cu ta sirbi pa nombra hende, luga, cos, idea, of otro ser, sea concreto of abstracto. E palabra “sustantivo” mes ta bini di [[Latin]] substantia, ku ta nifiká “substancia” of “loke ta di esencia”. == Rol den frase == Den un frase, un sustantivo ta generalmente e sujeto of e objeto di un verbo. E ta e elemento ku e verbo ta referí na dje, i regularmente ta precedí of sigui pa un [[artikulo]] (manera “un”, “e”, “esey”) of un [[adhetivo]]. == Clase di sustantivo == Sustantivonan por wordo dividí den varios kategoria: '''Sustantivo komun''': nombra hende, kos of lugá den manera general, por ehèmpel: mùsiko, buki, isla. '''Sustantivo propio''': nombra spesífiko pa hende, lugá of entidad, i ta skibí ku mayuscula, manera: Maria, Aruba, Google. '''Sustantivo konkretu''': nombra kos ku por wordo mira of tuma, manera: mesa, silla, barco. '''Sustantivo abstrakto''': ta referí na idea, sentimiento of estado, manera: amistat, libertat, konsenshi. == Género y número == Tur sustantivo den Papiamento tin un [[género gramatikal]]: ta òf masculino òf femenino. E género ta influenshá e forma di artikulo y adhetivo ku ta akompañ'é (por ehèmpel: e homber vs e muher). Tambe, sustantivonan por ta den forma [[singular]] (un solo) of [[plural]] (más ku un), manera: buki / bukinan, muchanan / mucha. == Lista di referencia == * Kouwenberg, Silvia (2004). ''The Grammar of Papiamentu''. Mouton de Gruyter. * Mansur, Jossy M. (1996). ''Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento''. Aruban Publications. * Real Academia Española (2021). ''Gramática esencial de la lengua española''. Espasa. * Trupia, Sandro (1995). ''Linguistica generale e grammatica''. Zanichelli. [[:Kategoria:Gramatika]] [[:Kategoria:Linguistica]] ---------------- {{Databox}} '''Kontakto di idioma''' en.wiki:Contacto di idioma ta sosodé ora ku papiadónan di dos òf mas idioma òf variedat ta interkambiá ku i influensiá otro. E estudio di kontakto di idioma ta wòrdu yamá lingwístika di kontakto. Kontakto di idioma por sosodé na fronteranan di idioma,[1] entre idiomanan di adstrato, òf komo resultado di migrashon, ku un idioma intrusivo ku ta fungi komo sea un superstrato òf un substrato. Ora ku papiadónan di diferente idioma ta interkambiá estrechamente, ta tipiko pa nan idiomanan influensiá otro. Kontakto intensivo di idioma por resultá den konvergensia òf releksifikashon di idioma. Den algun kaso un idioma di kontakto nobo por wòrdu kreá komo resultado di e influensia, manera un idioma pidgin, krioyo òf miksto. Den hopi otro kaso, kontakto entre hablantenan ta sosodé ku efektonan duradero na eskala mas chikí riba e idioma; esakinan por inkluí e prestamo di palabranan di prestamo, kalku, òf otro tipo di material lingwístiko. Multilingwismo tabata komun durante gran parti di historia humano, i awendia mayoria hende na mundu ta multilingual.[2] Hablantenan multilingual por partisipá den kambio di kódigo, e uso di vários idioma den un solo kombersashon. Métodonan for di sosiolingwístika[3] (e estudio di uso di idioma den sosiedat), for di lingwístika di korpus i for di lingwístika formal ta wòrdu usá den e estudio di kontakto di idioma. ---------- [https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250524.pdf Celebra ta de vez en cuando, trabao ta continuo], Bon Dia Aruba, Rubrica Asina bon Nos Papiamento ta? (24 di mei 2025) Como medio di comunicacion nos posicion ta diferente, ya cu nos ta para meymey di e desaroyo di nos idioma a base diario. Esey ta duna un obligacion extra, pasobra loke nos ta publica ta pasa bao wowo di miles di lector diariamente. Mihor nos percura anto pa skirbi di tal forma cu nos ta respeta loke tin, pero di otro banda ta mira lo valioso di e entrada continuo di palabra nobo den nos idioma y usa nan di forma apropia.Den e casi cuatro aña di existencia di e column aki, nos a toca un sinfin di tema, semper di forma critico, sin ofende ningun hende. Na ocasion di e promer aniversario, na augustus 2022, nos a publica un lista di e topiconan cu nos ta trata den e aña ey, di forma critico. Esakinan ta duna un bon impresion di e amplitud di e temanan y a la vez ta mustra cu ainda tur ta relevante. Un resumen: * Aki, akinan, akinanan... tocante uso innecesario y excesivo di ‘nan’ * Uso innecesario y excesivo di ‘wordo’ o ‘ser’ * Paso o pasobra? Papia y skirbi ta dos cos diferente * Atende cu... o atende? Atende un asunto cu un persona; no atende cu un asunto * ‘Encuanto di’ y ‘tocante di’, tambe ‘durante di’: uso incorecto y innecesario di e palabra ‘di’ Contra? O Contra di...? * Uso corecto di ‘na’ den diferente contexto; ki ora ‘den’ y ki ora ‘na’? * Palabra modifica incorectamente: ‘nombracion’, ‘comportacion’, ‘cargacion’ (nombramento; comportamento; cargamento) * Parha o pahra...? Un palabra modifica recientemente * Tabatin o tabata tin...? Kico ta corecto? * Gobernado o Gobernador... Ta usa e ‘r’ si of no? * Diferencia entre idioma papia y skirbi * Agradable o agradabel...? Tocante origen Portugues/Spaño di e variantenan Directiva o ‘Hunta di Directiva’ Con pa adopta termino corectamente * Ki ora un palabra ta bira ‘Papiamento’...? * E proceso di adopcion y adaptacion Reforza, enforsa, reenforsa...? Palabra adopta di diferente fuente, reemplazando palabra existente caba “Esey no tin di haber cu…?” Corecto, of no? Origen di e expresion Compromiso, compromis, compromise...? Mesun palabra, adopta di diferente banda * Di dje, den dje, di unda e ‘dje’ ta bin...? * Doble negacion: ki ora si y ki ora no? * Uso di distincion di genero masculino/femenino * Ortografia uniforme un reto...? Variedad di ortografia cu medionan ta haya di tur banda * Terminonan opuesto: ‘progresivo’ o ‘progresista’; ‘conservativo’ o ‘conservador’? * Entre ‘advertencia’ y ‘advertentie’; uso corecto of no? Curasha o encurasha...? Reforza o reenforza...? Uso corecto of no?Pret of leuk...? Eigenlijk of...? Influencia di Hulandes den Papiamento Pa of Pa...? Para o por...? Voor of door...? Origen di nos ‘pa’ * E la bay o el a bay? Kico ta corecto? * Tocante eror gramatical cu casi no ta ripara... ‘Loke ta’ o ‘loke cu ta’? * Paris o Parijs? Londen, London o Londres? Variedad den nomber geografico...Nacionnan Uni o United Nations; IMF o FMI...? Cual idioma tin preferencia...? * Entre desaroyo liber y formalisacion di idioma: ki rumbo pa tuma? Papiamento manera papia..., o skirbi? * Tocante uso di ‘es’, ‘esnan’, ‘esunnan’...‘Cune’ o ‘cu nan’: * Tocante erornan cu no ta detecta facilmente...Papiamento ta rico na diferente tipo di vocal; a traves di influencia diverso * Algo mas di nos herencia Portugues; un exploracion den nos vocabulario. Nota: si bo ta desea pa nos trata un tema specifico atrobe, o mas amplio, laga nos sa via reaccion riba Facebook, o un mail na bondia.aruba@gmail.com --------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Educacion Profesional Intermedio''' (EPI) ta enseñansa riba nivel MBO (''Middelbaar Beroepsonderwijs'') na [[Aruba]]. E ta encera ... Colegio EPI ta e unico instituto di enseñansa riba nivel MBO na Aruba., situa den Venusstraat 3 na Oranjestad?? == Colegio EPI == A funda Colegio EPI riba prome di augustus 1997. Ta ofrece educacion na nivel 3, 4 y 5 consistiendo di e unidadnan; Salubridad & Servicio, Economia, Hospitalidad y Turismo y Ciencia & Tecnologia.<ref>[https://24ora.com/na-colegio-epi-partido-futuro-a-gana-eleccion-cu-nuebe-asiento/ Na Colegio EPI partido FUTURO a gana eleccion cu nuebe asiento], 24ora.com (2 di december 2024 </ref> Na aña 2022 Colegio EPI a introduci ocho estudio nobo. Na tur por scoge entre 13 diferente estudio, manera: Allround medewerker Information Technology Systems and Devices, Expert Information Technology Systems and Devices, Elektrotechniek, Allround Assistant Business Services, Business Administration & Control Specialist, Certified Cook, Associate of Applied Science in Culinary Arts, Zelfstanding Medewerker Travel & Hospitality, Leidinggevende Travel & Hospitality, Associate Of Science Degree in Hotel and Restaurant Management, Verpleegkundige, Verzorgende y Social Pedagogische Medewerker. Colegio EPI ta conta cu mas di 2000 studiante y mas cu 74% di nan ta logra termina nan estudio cu exito. [[:Category:Enseñansa]] [[:Category:Aruba|Enseñansa]] ---------------------------- == Arte di Palabra == '''Arte di Palabra''' ta un competensia literario ku partisipashon di hoben di Aruba, Boneiru i Korsou. (zie nl.wiki) Meta di e evento ta pa promove amor pa cultura di idioma Papiamento y aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y e desaroyo di dominio di idioma. == Historia == E evento di Arte di Palabra ta existi for di aña 2000 i a cuminsa na Korsou. Ange Jessurun, consulente di Papiamento e tempo ey, a krea e evento pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y [[haiku]]. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. == Publikashon == *Pòtpurí Arte di Palabra 2009, kolekshon di e miho obranan propio 2000-2008 *Pòtpurí Arte di Palabra 2014, bundel van de beste eigen werken 2009-2013 *Pòtpurí Arte di Palabra 2019, bundel van de beste eigen werken 2014-2018<ref>{{citeer boek|url=https://data.swpportal.com/upload/books/files/pdf.php?hash=f612ef13d53ec151f70f21767b8546f4&filename=potpuri-arte-di-palabra-2019_inkijkexemplaar.pdf|taal=pap|werk=Arte di Palabra|titel=Pòtpurí Arte di Palabra 2019|datum=|bezochtdatum=10 september 2019}}</ref> nl.wiki:Arte di Palabra ta un kompetensia den Papiamentu pa hóbennan den enseñansa sekundario na Aruba, Bonaire i Kòrsou. Nacemento For di aña skolar 1998-1999 "Papiaments" a bira un asignatura obligatorio den enseñansa sekundario na Kòrsou. E dato aki a duna e impulso pa e inicio di Arte di Palabra, cu na aña 2000 a tuma luga pa prome biaha na Curaçao. For di aña 2006 ta organisá kareda na Bonaire i for di aña 2009 tambe na Aruba. Arte di Palabra ta tuma lugá tur aña i su meta ta pa desaroyá talento literario hóben i literatura pa mucha papiamentu dor di recitashon di poema i konta storia. E kompetensia tin tres kategoria di presentashon: poesia, haiku i relato kòrtiku. Kada kategoria ta dividi den dos grupo: klasnan di skol 1-2 i klasnan di skol 3-6. Den klasnan 1 i 2 ta trata di poemas i storianan eksistente i den klasnan mas haltu ta trata di obranan original (propio). E evaluashon ta distinguí entre trabou propio i trabou eksistente. E finalistanan for di e rondonan di klasifikashon na Aruba, Bonaire i Kòrsou lo kompetí ku otro den e ronde final.[1] 1] E final di Arte di Palabra ta pasa pa tur isla i ta dirigí dor di e Stichting Arte di Palabra ku sosten di Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch gebied. E final ta generalmente konektá ku e entrega di e premionan di Tapushi Literario na honor di e ikonanan kultural na Aruba, Bonaire i Kòrsou. {{Appendix}} NOTES DIA 29 di juli 2021 a tuma lugar na Aruba, na Cas di Cultura, final di e competencia literario Arte di Palabra, cu participacion di hoben di Aruba, Boneiro y Corsou.<ref>https://www.awemainta.com/newspapers/AM210810/offline/download.pdf Arte di Palabra un celebracion na, di y pa Papiamento di kita sombre], Awemainta, 10 ougustus 2021. Rekupera ougustus 2021</ref> Fundacion Lanta Papiamento (FLP) tabata presente y a keda encanta, un biaha mas. Tabata un fiesta di berdad cu a pone enfoke riba Papiamento su rikesa y bunitesa cultural y riba e creatividad y dominio di idioma Papiamento di nos hobennan. E anochi tabata cuadra exactamente cu e meta di e evento cultural aki: Promove amor pa cultura di nos idioma Papiamento. Enrikece nos idioma cu creatividad di nos hubentud. Den sala tabata reina un entusiasmo y alegria y e hobennan a mustra aprecio pa cada un di e participantenan. Tur participante tabata haya un ovacion cu hasta pitamento cu ‘vuvuzela’. UNION t’e palabra cu ta caracterisa e evento aki, union cultural y social entre Aruba, Corsou y Boneiro. Arte di Palabra den tur sentido di palabra ta un celebracion di Papiamento, e idioma unificado di e islanan aki. Masha pabien n’e hobennan participante, na nan docentenan y n’e organisadornan! ===Historia cortico=== Arte di Palabra ta existi for di aña 2000. Señora Ange Jessurun kende tabata consulente di Papiamento e tempo ey, a cuminsa cu e evento aki na Corsou, pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y haiku. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch Gebied ta yuda den financiamento di biahe y estadia. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. Y importante pa menciona, t’e publicacionnan cu Arte di Palabra a produci caba: Pòtpurí Arte di Palabra 2009, cu e mihor obranan di 2000-2008: Pòtpurí Arte di Palabra 2014, cu e mihor obranan di 2009-2013: Pòtpurí Arte di Palabra 2019, cu e miho obranan di 2014-2018. Por bisa cu e coleccionnan aki ta bon material literario pa cualkier lesado y bon material cu por uza den scol. {{Appendix}} Arte di Palabra ta aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y ta masha importante den desaroyo di dominio di idioma. ---------------- '''Modern Hebrew''' ({{lang-he|עברית חדשה}}, ''ʿivrít ḥadašá[h]'', {{IPA-he|ivˈʁit χadaˈʃa|}}, ''[[Literal translation|lit]].'' "Modern Hebrew" or "New Hebrew"), also known as '''Israeli Hebrew''' and generally referred to by speakers simply as '''Hebrew''' ({{lang|he|עברית|}} {{transliteration|he|Ivrit}}), is the form of the [[Hebrew language]] that was [[Revival of the Hebrew language|revived as a spoken language]] in the late 19th and 20th centuries, and the standard form of Hebrew spoken today. It is the official language of the [[State of Israel]]. Among [[Canaanite languages]], Modern Hebrew is the only one spoken today.<ref>{{cite book |author1=Huehnergard, John |url=https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |title=The Semitic Languages |author2=Pat-El, Na'ama |publisher=Routledge |year=2019 |isbn=9780429655388 |page=571 |access-date=2021-02-18 |archive-date=2023-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230701134731/https://books.google.com/books?id=yD6IDwAAQBAJ |url-status=live }}</ref> ----------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Flag of the Governor of Curaçao.svg|thumb|300px|Bandera di Gobernador di Kòrsou]] '''Gobernador di Korsou''' ta e representante di e monarka [[Hulanda|hulandes]] (hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]]) na [[Kòrsou]]. A instituí e posishon dia [[10 di òktober]] [[2010]] ku Korsou su status komo pais outónomo denter di [[Reino Hulandes]]. Riba nominashon di e mandatario hulandes pa relashonnan di Reino, e monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un término di seis aña; esaki por wòrdu prolonga te maximalmente 12 aña. E gobernador ta dispone di un sekretariado, e gabinete di gobernador, i ta wòrdu asesorá pa e Konseho di Konsulta, konsistiendo di minimo sinku miembro, apuntá pa e gobernador. E '''Gobernador di Aruba''' ta e representante di e hefe di estado di [[Reino Hulandes|Reino]] na [[Aruba]]; esaki ta conforme stipulacion den [[Constitucion di Aruba]] (''Staatsregeling van Aruba'').<ref>Articulo II.1 Staatsregeling van Aruba (AB 1987 nr. GT 1)</ref> E posicion a keda institui desde prome di januari 1986 ora Aruba a haya su status como [[Status aparte di Aruba|pais autonomo dentro di Reino Hulandes]]. E monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un termino di seis aña; esaki por wordo prolonga te maximalmente 12 aña. == Facultadnan di gobernador == Facultadnan di e Gobernador di Aruba ta subdividi den e facultadnan asigna na su persona mediante [[ley]] como organo di e Reino y como organo di e pais Aruba. De gouverneur heeft twee taken: hij vertegenwoordigt en verdedigt de algemene belangen van het Rijk en is hoofd van de regering van Curaçao. Hij is tevens vertegenwoordiger op Curaçao van het staatshoofd van het Koninkrijk. Als hoofd van de landsregering is de gouverneur onschendbaar.<ref>Bij ambtsmisdrijven moet hij echter terechtstaan bij de [[Hoge Raad der Nederlanden]]. Bij overige misdrijven kan per Koninklijk Bevel of door de Tweede Kamer vervolging worden bevolen bij de bevoegde rechter in Den Haag.</ref> De gouverneur oefent de uitvoerende macht uit met als verantwoordelijken de ministers, die verantwoording moeten afleggen aan de [[Staten van Curaçao]]. De gouverneur heeft geen politieke verantwoordelijkheden en maakt geen onderdeel uit van het kabinet. Tijdens de formatie speelt de gouverneur een rol bij het aanwijzen van de formateur. In 2012 leidde dit tot onrust, toen gouverneur Goedgedrag tegen de zin van de zittende (demissionaire) ministers, maar op verzoek van de meerderheid van de Staten, een formateur aanwees om een waarnemend kabinet te vormen. De gouverneur wordt door het staatshoofd aangewezen voor een periode van zes jaar op voordracht van de bewindspersoon voor koninkrijksrelaties van het Koninkrijk (en tegelijk van het land Nederland). Deze periode kan worden verlengd tot maximaal één termijn. De gouverneur wordt bijgestaan door zijn secretariaat, het kabinet van de gouverneur, en wordt geadviseerd door de Raad van Advies, bestaande uit ten minste 5 leden, aangewezen door de gouverneur. == Lista == Op 10 oktober 2010 werd Curaçao een land binnen het [[Koninkrijk der Nederlanden]]. Voor deze datum vertegenwoordigde de [[Lijst van gouverneurs van de Nederlandse Antillen (1954-2010)|gouverneur van de Nederlandse Antillen]] onder meer Curaçao. E promé gobernador di Kòrsou tabata [[Frits Goedgedrag]], kende tambe tabata e último [[gobernador di Antia Hulandes (1954-2010)|gobernador di Antia Hulandes]] prome ku esaki a wordu disolbi dia [[10 di òktober]] [[2010]].<ref>RNW.nl - [https://web.archive.org/web/20110120003916/http://www.rnw.nl/caribiana/article/gouverneurs-voor-curacao-en-sint-maarten Gouverneurs voor Curaçao en Sint Maarten]</ref> {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !! Nòmber !! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | | 2010 - 2012 | [[Frits Goedgedrag]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2012 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | (interino) |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Lucille George-Wout-crop.jpg|95px]] | 2013 - presente | [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> | 4 di novèmber 2013 |} {| class="wikitable" ! Van ! Tot ! Nomber ! Bijzonderheden |- | 10 oktober 2010 || novèmber 2012 || [[Frits Goedgedrag]] || |- | november 2012 || novèmber 2013 || [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] || interino |- | november 2013 || presente || [[Lucille George-Wout]]<ref>[https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Koning beëdigt gouverneur Curaçao], NOS.nl, 4 november 2013. [https://web.archive.org/web/20220117161755/https://nos.nl/artikel/571002-koning-beedigt-gouverneur-curacao.html Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref> || |} == Lista di gobernador interino == Bij koninklijk besluit kunnen een of meerdere waarnemend gouverneurs worden benoemd die de gouverneur vervangen bij ziekte of afwezigheid of hem vervangen na zijn ontslag of overlijden. {| class="wikitable" !N.º !! Imagen !! Periodo !![[Gobernador interino]]!! Nombracion desde |- | style="text-align:center"| 1 | [[File:Adèle van der Pluijm-Vrede-crop.jpg|95px]] | 2010 - 2013 | Adèle van der Pluijm-Vrede | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 2 | | 2013 - 2019 | [[Nolda Römer-Kenepa]] | 10 di oktober 2010 |- | style="text-align:center"| 3 | [[File:Michèle Russel-Capriles.jpg|95px]] | 2019 - presente | [[Michèle Russel-Capriles]] | 1 di yüni 2019 |} * 10 oktober 2010 - [[Adèle van der Pluijm-Vrede]] * 1 juni 2013 - [[Nolda Römer-Kenepa]] * 1 juni 2019 - [[Michèle Russel-Capriles]]<ref>{{cite news|url=https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|werk=Curaçao.nu|titel=RMR benoemt Russel-Capriles tot waarnemend gouverneur van Curaçao|datum=17 mei 2019|bezochtdatum=8 juni 2019|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190608092330/https://curacao.nu/rmr-benoemt-russel-capriles-tot-waarnemend-gouverneur-van-curacao/|archiefdatum=2019-06-08}}</ref> {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] [[:Category:Organonan Gubernamental]] --------- {{Databox}} ==Idiomanan na Aruba == Aruba ta un sociedad sumamente multilingual caminda mayoria di e habitantenan ta domina mas cu un idioma. Hopi [[Arubiano]] ta capas di combersa den por lo menos tres di e siguiente idiomanan: Papiamento, Hulandes, [[Ingles]] y [[Spaño]] y ta cambia comodamente entre dos of mas di e idiomanan aki den bida diario, haciendo e isla un di e teritorionan linguisticamente mas diverso den Caribe. E [[pais insular]] tin dos [[idioma ofisial|idioma oficial]], cu ta [[Papiamentu|Papiamento]] y [[Hulandes]]. E sistema di enseñansa local ta rekerí pa studiantenan siña Ingles y Spaño desde scol basico. Otro idiomanan, manera [[Portugues]], [[Chines mandarin|Chines]], [[Idioma Krioyo Haitiano|Crioyo Haitiano]] y hopi otro, tambe ta wordo papia den comunidadnan minoritario riba e isla. Segun estimacion na 2010 e gruponan etnico mas grandi tabata: Hulandes 78.7%, [[Colombia]]no 6.6%, [[Venezuela|Venezolano]] 5.5%, [[Republika Dominikano|Dominicano]] 2.8% y [[Haiti]]ano 1.3%.<ref name=":0">{{en}}{{Citeer web |titel=Aruba |datum=2025-03-25 |werk=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |bezochtdatum=2025-07-28 |uitgever=Central Intelligence Agency}}</ref>, Tur e cuater idioma, Papiamento, Hulandes, Ingles y Spaño, cu ta wordo uza como idioma principal of idioma primario bou di e poblacion Arubano a mira cambio den e periodo di 1980 te 2010 (idioma principal ta expresa den tabel como % di e total).<ref name="Kester">Kester, E-P. & Buijink, L. (2023).[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/435368/jpcl.22010.kes.pdf?sequence=1 ''Language use, language attitudes and identity in Aruba. Is Aruban Papiamento under threat?''], Universidad Utrecht</ref>: {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! Idioma principal!! 1980<br>% || 1990<br>% || 2000<br>%!! 2010<br>% || Trend |- | [[Papiamentu|Papiamento]] || &nbsp;&nbsp;80.1 || &nbsp;76.6 || &nbsp;&nbsp;69.4 || &nbsp;&nbsp;68.3 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- | [[Spaño]] || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;7.4 || &nbsp;&nbsp;13.2 || &nbsp;&nbsp;13.5 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{increase}} |- | [[Hulandes]]|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;5.0 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;5.4 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.1 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6.0 ||&nbsp;&nbsp;{{steady}} |- | [[Ingles]] || &nbsp;&nbsp;10.6 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.9 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;8.1|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7.0 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{decrease}} |- |} == Idiomanan oficial == === Papiamento === {{wak articulo|Articulo principal: [[Papiamento na Aruba]]}} Segun Gobierno di Aruba, e [[lenga materno|idioma materno]] y idioma primario di casi tur Arubiano ta Papiamento,<ref>{{en}}{{Cite web |title=Language |url=http://www.aruba.com/ExploreAruba/Culture/language.aspx |url-status= |archive-url=https://web.archive.org/web/20110809190231/http://www.aruba.com/explorearuba/culture/language.aspx |archive-date=2011-08-09 |access-date= |website=aruba.com}}</ref> un [[idioma krioyo|idioma crioyo]] cu su raiz te na [[siglo 16|siglo diesseis]]. Sinembargo, Papiamento no tabata papia extensamente na Aruba te den siglo 18 y 19, ora cu e idioma a bira mas presente den material riba e isla, particularmente den e bukinan di scol Catolico Romano. Papiamento ta un idioma mescla cu ta combina elementonan for di [[Portugues]], Spaño, Hulandes y tambe algun rasgo di idiomanan Africano y Arawak.<ref name=":0"/> Su evolucion a tuma luga na Corsou durante siglo 16 ora cu e Africanonan sclabisa y e sclabisanan Spaño a desaroya un medio comun pa por comunica entre nan mes. Desde mei 2003, Papiamento ta e di dos idioma oficial riba Aruba, hunto cu Hulandes<ref>[https://www.gobierno.aw/1311-kunst-wetenschappen-en-taal Landsverordening officiële talen], Gobierno di Aruba</ref>, y e ta ser considera como un marcador esencial di identidad nacional. Den area di enseñansa, Papiamento no tabata ricibi masha atencion na Aruba te na 1995. E idioma a wordo inclui oficialmente den e curiculo escolar na 1998 y 1999. Desde e tempo ey, e isla a brasa su idioma nativo. Awendia, bijbel, diccionario y cuentanan di hada skirbi den e idioma ta facilmente disponibel riba e isla. === Hulandes === Pa decadanan Hulandes ta un di e idiomanan oficial di e isla ya cu e isla ta un parti contituyente di [[Reino Hulandes]]. Apesar di su status oficial, e ta incomun como un prome idioma papia. Un estudio di Croes (2015) entre estudiantenan a revela cu, apesar di e uzo amplio di Hulandes como idioma di instruccion, e idioma practicamente no tin funcion comunicativo pafor di les.<ref name=":1">{{citeer web|url=https://studenttheses.uu.nl/bitstream/handle/20.500.12932/42633/The%2520Current%2520Context%2520of%2520the%2520Language%2520of%2520Instruction%2520in%2520Aruban%2520Education%2520-%2520Master%2520Thesis%2520-%2520Kristi%2520Lo-Fo-Sang.pdf?sequence=1|titel= The Current Context of the Language of Instruction in Aruban Education Towards a more inclusive Multilingual Education|auteur=Kristi Lo-Fo-Sang|datum=2022|uitgever=Universidad Utrecht}}</ref> Banda di enseñansa, e uzo di Hulandes ta principalmente den asuntonan huridico y di gobernacion.<ref>{{Cite web |title=About Us |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |access-date=2014-05-20 |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |archive-date=2014-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean}}</ref> == Otro idiomanan comun == === Ingles === Aruba a reconoce Ingles como un idioma internacional, y a exigi pa muchanan siña Ingles for di klas 4 di scol basico. Uzo di Ingles riba e isla ta data for di cuminsamento di [[siglo 19|siglo diesnuebe]], tempo cu e Inglesnan a ocupa [[Kòrsou|Corsou]], Aruba y [[Boneiru|Boneiro]]. Ora cu e gobernacion Hulandes riba e islanan a reanudá na [[1815]], autoridadnan a tuma nota di e uzo ya generalisa di e idioma.<ref name="Putte">{{Cite book |last=Van Putte |first=Florimon |title=Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd |publisher=de Walburg Pers |year=1999 |location=Zutphen |language=nl}}</ref> Fin di añanan 1920 y inicio di añanan 1930 un cantidad grandi di hende cu ta papia Ingles, for di particularmente [[Karibe anglofóniko|Caribe anglofonico]], a wordo treci na e isla durante e añanan di boom di petroli. Hopi di e inmigrantenan aki tabata biba den e area di [[San Nicolas]], caminda [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] tambe tabata situa. Te cu awe, hopi di nan descendiente a keda cu Ingles Crioyo como nan prome idioma.<ref name=":1"/> Aunke Ingles no ta e [[lingua franca]] riba e isla, el a bira un idioma hopi popular bou di e hubentud. Ademas, Ingles ta un di e idiomanan mas importante den economia di Aruba. Un di e sectornan economico principal ta [[turismo]], mientras un cantidad significante di turista ta procedente di Merca y Canada.<ref name=":1"/> Mas recientemente, tin un aumento den uzo di idioma Ingles den enseñansa superior, por ehempel na [[Universidad di Aruba]]. === Spaño === {{wak articulo|Articulo principal: [[Idioma Spaño na Aruba]]}} Prome cu gobernacion Hulandes, Aruba tabata un colonia Spaño di 1499 te 1636. Spaño a bira un idioma importante riba e isla den [[siglo 18|siglo diesocho]] debi na cercania y lasonan economico estrecho cu colonianan Spaño den cercania den loke awor ta [[Venezuela]] y [[Colombia]],<ref name="Putte" /> Door di e localisacion geografico aki di Aruba, awendia hopi Arubiano y inmigrante tambe ta domina Spaño; 85% di e poblacion ta papia Spaño como di dos idioma.<ref name=":0"/> Studiantenan Arubiano ta cuminsa siña e idioma for di klas 5 di scol basico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1291007560|titulo=Languages on Aruba}} {{References}} }} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Idioma]] ----------------------------------------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Hilda de Windt-Ayoubi''' ( ) ta un lingwista, traduktor, outor, poeta, kolumnista i papiamentista di [[Kòrsou]]. lingwista, poeta, pintor i traduktor di The Prophet di Kahlil Gibra == Bida == Hilda Ayoubi a nase i lanta na Kòrsou. Famia di 5 yu muhe di mayornan di Libano. Hilde de Windt-Ayoubi a studia idiomanan ingles i spañó, tambe literatura. Na 2014 a sali e buki 'E Profeta', un tradukshon ku el a hasi di e buki ingles 'The Prophet', obra maestral di e eskritor Kahlil Gibran. Pa esaki el a risibí na 2014 un distinshon di 'The George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair' na e universidat di Maryland. Hilda a skirbi su promé poemanan na 1972, tempu ku e tabata studiante na Nijmegen, Hulanda. Despues e no tabata aktivo mas. Na desèmber 2007 el a kuminsá skirbi atrobe, pero tabata te na 2009, inspirá pa su kolega Robbie Griffith (†), ku el a bolbe kuminsá skirbi i publiká. Su poemanan na ingles, hulandes, spañó i papiamentu ta sali regularmente durante e último dékada den e korant Amigoe. She was born and raised in Curaçao. She was a secondary school teacher and a lecturer at the University in Curacao. Her works include Gedicht (2018) and Geef me je Taal (2019); for her Papiamento translation of Kahlil Gibran’s The Prophet (2014), she was awarded the Kahlil Gibran Chair at the University of Maryland. In 2019 she received UNESCO’s Certificate of Merit for her work on Papiamento.<ref>https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/translingualism-translation-and-caribbean-poetry/ Translingualism, Translation and Caribbean Poetry], Werkgroep Caraibische Letteren (2022)</ref> She writes in Dutch, French, English, Papiamento and Spanish. == Bibliografia == * ''La dislocación de los elementos oracionales y la elipsis en los refranes de La Celestina'' (2011, UoC) * ''Gedicht'' (2018?, kolekshon di poesia) * ''Geef me je taal. Dat ik je beter versta / Duna mi bo idioma. Pa mi por komprondé bo miho'' (2019) * ''Translingualism, Translation and Caribbean Poetry'' (2022, kolekshon di poesia multilingual huntu cu Piet Muysken) Hilda De Windt – Ayoubi, schrijfster, dichteres, columniste, kunstenares en hispaniste uit Curaçao. Ze is bekend vanwege o.a. haar vertaling in haar moedertaal Papiaments van het bekende boek The Prophet van Kahlil Gibran, CDL University Press, verschillende vertalingen van gedichten en haar jarenlange publicaties van gedichten in vier talen in de krant Amigoe op Curaçao. Ze presenteerde op deze middag ook haar Papiamentse vertaling van The Prophet die dit jaar wereldwijd haar 100-jarig bestaan viert en al in 105 talen, waaronder ook het Hindi, is vertaald.<ref>Henk Moeniralam,[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/papiaments-gedicht-moedertaal-van-hilda-de-windt-ayoubi-ook-in-sarnami-vertaald/ Papiaments gedicht ‘Moedertaal’ van Hilda de Windt-Ayoubi ook in Sarnámi vertaald], Werkgroep Caraibische Letteren (2023)</ref> I studied at the Catholic University in Nijmegen, nowadays named Radboud University. I also studied at UoC in Curacao, Dutch Antilles. I have a Master degree in Education with major in the Spanish Language and a Bachelor degree in Public Relations. Further on, I have a minor degree (LO) in English. I have been teaching the Spanish Language and Literature for more than 30 years at a secondary school and also have been teaching Didactics, Analysis of Methods, Spanish Grammar and Oral and Written Communication for more than eight year at University of Curacao. I translated "The Prophet" (by Kahlil Gibran) into the Papiamentu language. This translation was published by the Maryland University Press. For this translation I was granted an award by the George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair for Values and Peace, May, 2014. Further on, I attended an art Academy for four years. As part of a group exhibition I exhibited four times several of my paintings. I write poetry in six languages, Papiamento, Dutch, English, Spanish, Italian, and French. Recently my first poetry book illustrated with twenty of my paintings was published by LM Publishers in the Netherlands. I Master different languages, for example, Dutch, Spanish, English, Papiamentu. Currently, I am also studying different other languages, like Italian, Quechua. I am very interested in promoting and conserving Native Languages. Therefore, my poetry often focuses on native languages. In 2019, my second poetry book that focuses on language will be published. I belief that it is of utmost importance to focus more on Literature (specifically on creative writing) and Art in the education at school.<ref>[https://independent.academia.edu/HildadeWindtAyoubi Hilda de Windt Ayoubi]</ref> {{Appendix}} -------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Sidney M. Joubert''' (☆ [[1939]] na [[Kòrsou]]) ta un dosente, lingwista i papiamentista di [[Kòrsou]]. Na 2023 el a risibí e titulo di ''doctor honoris causa'' di [[University of Curaçao]] pa su kontribushon na [[idioma]] [[papiamentu]]. == Bida == == Bibliografia == * Dikshonario di verso Papiamento-Hulandes NOTES Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC March 20, 2023 REDAKSHON.<ref>[https://kikotapasando.com/2023/03/20/eredoctoraat-voor-sidney-joubert-bij-de-uoc-sidney-joubert-doctor-honoris-causa-bij-de-uoc/ Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC / Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC], Willemstad, 18 maart 2023</ref> Op 16 maart jl. werd tijdens een plechtige openbare zitting van het College van Decanen van de Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (UoC), aan de heer Sidney. M. Joubert, het eredoctoraat verleend. In een volle Aula opende de Rector Magnificus, dr. Francis de Lanoy, deze plechtige zitting, waarbij hij alle aanwezigen in de zaal welkom heette, in het bijzonder de heer Joubert en de twee paranimfen, mevrouw Lucille Berry-Haseth en de heer Edward John Joubert, die hem flankeerden tijdens deze plechtigheid. De decaan van de Algemene Faculteit, drs. Adriënne Fernandes, nam vervolgens het woord, en ging kort in op de redenen die voor de Algemene Faculteit aanleiding waren om de heer Sidney Milton Joubert voor te dragen als kandidaat voor het eredoctoraat. Zij gaf aan dat de heer Joubert over een tijdsbestek van vijftig jaar, zich bijzonder verdienstelijk heeft gemaakt voor de gemeenschap, op het gebied van taalkunde van het Papiamentu. Bovendien wees zij erop dat de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan is. Het eredoctoraat, zo vervolgde zij, wordt als welverdiend eerbetoon aan deze kandidaat verleend voor zijn zeer uitzonderlijke prestaties in het kader van culturele en academisch gerelateerde verdiensten. De heer Joubert, met zijn talrijke merites is van bijzondere betekenis voor de Algemene Faculteit, die taal, literatuur en cultuur centraal stelt, de lerarenopleiding Papiamentu aanbiedt en een leerstoel heeft gerelateerd aan het bestuderen en verwerven van Papiamentu. Het is dan ook niet verwonderlijk dat vanuit deze faculteit de rol van het Papiamentu als algemene omgangstaal in de Curaçaose samenleving, met deze erebenoeming, bekrachtigd en versterkt wordt. Vervolgens nam de Rector Magnificus het woord, die na verwijzing naar de mogelijkheid die de Landverordening Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (LuoC) biedt (art. 37 lid 2), de heer Sidney M. Joubert en zijn twee paranimfen naar voren riep om hen ten overstaan van het College van Decanen de bul te overhandigen. Prof. dr. Ronald Severing, verbonden aan de Algemene Faculteit, en promotor van Sidney Joubert bij deze plechtigheid, sprak bij de laudatio, lovende woorden uit, verluchtigd met een powerpoint, met afbeeldingen van werken van de heer Joubert. Hij gaf aan dat de heer Joubert een fervente taaldeskundige en in het bijzonder een verwoede Papiamentist is. Eerder was hij docent Spaanse taal- en letterkunde op de middelbare school en de UNA en tevens beëdigd vertaler en lexicograaf. Hij werd bij de oprichting van het overheidsbureau Sede di Papiamentu (1983) aangesteld om aan een vocabulaire van het Papiamentu te werken. Sindsdien zijn er van zijn hand ten behoeve van het Papiamentu, vocabulaires (1988, 1990) verschenen en verder woordenboeken in druk (1991, 1999, 2007), met supplementen (1997), een taalgids Papiamentu voor toeristen (1994), digitale woordenboeken (2002), online versies (Google Chrome, Microsoft Edge, Mozilla Firefox en Safari) en achtereenvolgende spellingcheckers Papiamentu voor Microsoft Office (2003-2014) Windows 98-8.1 (2001, 2007, 2014). Naast kenner van de taalkunde van het Papiamentu en de autoriteit op het gebied van de gemeenschappelijke Papiamentse woordenschat, is de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan, blijkens de omvangrijke driedelige gezamenlijke uitgave in het Papiamentu, Pa saka kara (1109 pp., 1983); ook verzorgde hij met auteursgroepen tweetalige Nanzi-boeken (2005, 2019). Hij is Papiamentu-connaisseur bij uitstek, getuige de talrijke publicaties van zijn hand en ook samen met lokale en buitenlandse deskundigen. Hij heeft zich bekwaamd en intensief ingezet voor het promoten van de studie, kennis en correct gebruik van het Papiamentu vanaf begin zeventiger jaren tot heden. Hij is ook medeverantwoordelijk voor de meer dan 400 woorden Antilliaans-Nederlands die in het Groene Boekje zijn opgenomen. Gedurende een aantal jaren, zijn de krantenteksten van het Antilliaans Dagblad en de Amigoe verzameld. Uit die verzameling zijn door onder andere de heer Joubert karakteristieke woorden geselecteerd die in het Groene boekje terecht zijn gekomen als: empaná, blenchi, dushi, karkó en snèkbar. Tevens is hij vanaf het begin (1999) tot recentelijk (2018) betrokken geweest bij de samenstelling van het Papiamentu-dictee en ook als jurylid van het jaarlijkse Diktado Nashonal Papiamentu in de aula van de UoC. De eredoctor is reeds meerdere malen eervol onderscheiden en heeft meervoudig eerbewijs mogen ervaren vanuit diverse maatschappelijke en academische instituties. Na de laudatio van zijn promotor kreeg dr. Sidney Joubert het woord van de rector. Hij liet weten dat toen hij van zijn benoeming op de hoogte werd gesteld, verrast was en zeer geëmotioneerd raakte. Hij dankte dan ook allen die betrokken waren vanaf de voordracht tot aan zijn benoeming. Hij vertelde hoe zijn belangstelling voor het Papiamentu begon. Dat gebeurde tijdens de colleges die hij volgde bij drs. Raúl Römer aan de Universiteit van Amsterdam. Raúl Römer onderzocht het Papiaments als toontaal. Joubert gaf voorbeelden als mata (plant) en mata (doden). Er was verschil in toon, hoog laag en laag hoog te horen. Op Curaçao werd Antoine Maduro zijn leermeester, waar hij ook mee samen werkte. Hij werd al snel door de overheid in twee opeenvolgende spellingcommissies voor het Papiamentu benoemd, in de commissie Römer en de commissie Jonis. Bij het Buki di oro, het gouden boekje met de officiële spelling van de overheid (2009), had hij ook zitting in de commissie die het werk voorbereidde. Na dit dankwoord en bijzonderheden over zijn werk, sloot de Rector Magnificus de officiële zitting. In het informele deel dat daarop volgde, spraken beide paranimfen de pas gedoctoreerde promotus toe. Lucille Berry-Haseth wees op haar lange vriendschap met de gepromoveerde en hun samenwerking op het gebied van Papiamentu. De laatste tien jaar hebben zij zich samen met een redactieteam beziggehouden met een verklarend woordenboek Papiamentu. Zij sloot af met een prachtige voordracht van het gedicht Oda na Sidney, dat zij eerder (2018) aan hem opdroeg. Vervolgens wist paranimf Edward John te vertellen dat zijn vader bekend stond als de leraar Spaans van het Peter Stuyvesant College. Hij vond het een eer dat hij de paranimf mocht zijn bij de promotie van zijn vader. Het informele deel werd afgesloten met een voordracht door Gregory Berry, die bij het publiek erg in de smaak viel met humoristische teksten uit de Papiamentu-literatuur van Guillermo Rosario, Pierre Lauffer en Elis Juliana. Het geheel werd afgesloten met een geanimeerde receptie op de patio van de Universiteit van Curaçao. {{Appendix}} ---------------- '''Frank Martinus Arion''', pseudónimo di '''Frank Efraim Martinus''' (n. [[17 di desèmber]] [[1936]] na [[Kòrsou]] - f. [[28 di sèptèmber]] [[2015]]) tabata un eskritor, poeta i lingwista [[Antias Hulandes|antiano]]. E tabata skirbi obranan tantu na idioma [[hulandes]] komo [[Papiamentu]]. Su obra mas famoso ta e novela ''Dubbelspel'' (Changá). E ta konosí tambe pa su investigashon di e orígen di Papiamentu i pa su empeño pa uso di Papiamentu komo idioma di instrukshon. == Biografia == Frank Martinus Arion a nase na 1936 i ta un di tres yu di Minuel Martinus Arion i Marina Jansen di bario di Buena Vista, [[Willemstad]]. Poko despues di su nasementu e famia ta muda pa [[Aruba]], unda su tata a wòrdu empleá pa e refineria [[Lago Oil & Transport Company|Lago]]. Ku kuater aña su mama i un ruman ta fayesé den un aksidente di tráfiko, despues di kual e ku su otro ruman a wòrdu mandá bek Kòrsou i alohá serka varios miembro di famia. Frank Martinus Arion a lanta den bario di [[Otrobanda]]. Fo'i skol básiko su talento pa skirbimentu a keda manifesta; den su último aña na skol básiko e ta gana e Premio Neerlandia pa e mihor ensayo na hulandes. Frank was een heel goede leerling. Hij mocht op de lagere school een aantal klassen overslaan. Durante su tempu na skol e ta kuminsa usa e nòmber Frank Efraim Martinus pa motibu di e laso ku su tata tabatin ku e [[partido polítiko]] [[Partido Nashonal di Pueblo|PNP]]. E no tabata deseá di wòrdu asosiá ku e aktivismo polítiko di su tata; te añanan 50 e ta usa su fam original pa publikashon di su promé obranan. Na kabamentu di skol sekundario na 1955, Arion ta muda pa [[Hulanda]] unda e ta studia idioma i literatura hulandes na [[Universidat di Leiden]]. Durante su temporada na universidat ela lanta e komunidat studiantil "Baranka Antilliana", kual tabata fungi komo refugio pa studiante prosedente di [[Antias Hulandes]], manera e mes. Tambe den e époka aki e tabata skirbi un seri di poema, kualnan a sali publika pa prome bes den e revista "Antilliaanse Cahiers" komo kolekshon titulá ''Stemmen uit Afrika''. ----- Na zijn schooltijd verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal- en letterkunde ging studeren aan de Universiteit Leiden. Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die, net als hijzelf, afkomstig waren uit de Nederlandse Antillen. Ook schreef hij in deze jaren een reeks gedichten, die in 1957 voor het eerst als bundel onder de titel Stemmen uit Afrika werden gepubliceerd in het tijdschrift Antilliaanse Cahiers. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het mede door hem opgerichte tijdschrift Encuentro Antilliano. Ook las hij regelmatig voor in het programma van de Nederlandse buitenlandse radio. Kort voor het einde van zijn studie onderbrak hij deze en keerde voor enige tijd terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij onderzoek deed naar de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiamentu. Hij publiceerde de resultaten van dit onderzoek in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch verder te studeren en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij het Instituut voor Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam.[2] Onder invloed van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel, waarin hij aan de hand van vier mannen die domino spelen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen in die tijd. Via de personages in de roman heeft Arion kritiek op de rebellen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen.[3] De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs. Arion doneerde het prijzengeld van 1000 ƒ aan de strijd tegen het apartheidsbeleid in Zuid-Afrika. In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam, waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin.[4] Vertaald met www.DeepL.com/Translator (gratis versie) de.wiki: Na zijn afstuderen verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal en Nederlandse letterkunde begon te studeren aan de Universiteit van Leiden . Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die net als hij uit de Nederlandse Antillen kwamen . Hij schreef in deze jaren ook een reeks gedichten, die in 1957 als bundel verscheen onder de titel Stemmen uit Afrika in het tijdschrift Antilliaanse Cahierswerden voor het eerst gepubliceerd. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het dagblad Encuentro Antilliano , waarvan hij medeoprichter was . Ook gaf hij regelmatig lezingen in het Nederlands buitenlands radioprogramma . Kort voor het einde van zijn studie brak hij het af en keerde voor een tijdje terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij zich bezighield met de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiaments. De resultaten van dit onderzoek publiceerde hij in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch zijn studie voort te zetten en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij de afdeling Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam . [2] Onder de indruk van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao, begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel , waarin hij aan de hand van het voorbeeld van vier dominospelende mannen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen op die tijd. Via de personages in de roman uit zich Arion kritisch over de opstandelingen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen. [3]De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en CW van der Hoogtprijs . Arion doneerde het prijzengeld van ƒ 1000 om de apartheid in Zuid-Afrika te helpen bestrijden . In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam , waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap van de stad. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin (in het Engels: "Farewell to the Queen"). [4] In 1975 ging Arion naar Zuid-Amerika, waar hij een aanstelling als docent aanvaardde aan een instituut voor de opleiding van leraren in de Nederlandse kolonie Suriname , die net onafhankelijk werd. Hier trouwde hij ook met zijn vrouw Trudi Guda, met wie hij twee kinderen zou verwekken. In 1980, na de machtsovername van Desi Bouterse , verliet het gezin Suriname en keerde terug naar Arion's thuisland Curaçao. Daar werkte hij aan de standaardisatie van het Papiaments en begon hij opnieuw onderzoek te doen naar de oorsprong ervan. Hij was vooral geïnteresseerd in de overeenkomsten tussen het Papiaments en de varianten van het Kaapverdiaans Creools, die worden gesproken op de eilanden voor de westkust van Afrika. Ook voerde hij campagne voor de invoering van het Papiaments als basisschooltaal op Curaçao, waardoor hij soms in conflict kwam met de lokale autoriteiten. In dit kader schonk hij in 1987 de particuliere basisschool Skol Humanistiko Erasmo , waar lessen werden gegeven in Papiaments. [5] Gedurende deze tijd begon Arion meer politiek betrokken te raken, wat culmineerde in de oprichting van zijn eigen partij, de Kambio Radical ("Radical Reversal", kortweg KARA) in 1988. KARA kreeg echter nooit genoeg stemmen om een ​​zetel in het parlement van het eiland te winnen. [6] In 1996 promoveerde Arion aan de Universiteit van Amsterdam. Zijn proefschrift was getiteld De kus van een slaaf. Papiaments West-Afrikaanse connecties en de oorsprong van het Papiaments en andere talen verkend. Hij bracht onder meer de stelling naar voren dat het Papiaments sterker dan voorheen bekend was beïnvloed door de geheime taal Guene, die door de plantageslaven van Curaçao werd gebruikt. Daarnaast heeft het Guene ook andere Caribische talen beïnvloed en zelfs de Engelse en Nederlandse taal. [7] == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doktoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (kontiniendo: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'') * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Mira tambe == * [[Gueni]] {{Commonscat|Frank Martinus Arion}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =191263500|titulo=Frank Martinus Arion}} {{References}} ;Lista di fuente * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3, pág. 405–410. * Wim Rutgers: ''Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba'', Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, pág. 272. * B. Jos de Roo: ''Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958'', Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam (2014), ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. Den: ''A History of Literature in the Caribbean''. Tomo 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia (2001), ISBN 90-272-3448-5, pág. 362. * ''Schrijver Frank Martinus Arion overleden''. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * ''Writer Frank Martinus Arion Passed Away'', Curacaochronicle.com (28 di sèptèmber 2015}}</ref> * ''Frank Martinus Arion geeft lintje terug'', Trouw.nl. (16 di desèmber 2008) }} {{DEFAULTSORT:Arion, Frank Martinus}} [[:Category:Ganador premio Cola Debrot]] [[:Category:Hende]] [[:Category:Kòrsou]] == Referensia == * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion'', Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 407–408. * Wim Rutgers: Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba. 1. Auflage. Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, S. 272. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 408–409. * Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 410. * B. Jos de Roo: Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958. Hrsg.: Universiteit van Amsterdam. 1. Auflage. Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam 2014, ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235. * A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. In: A History of Literature in the Caribbean. Band 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia 2001, ISBN 90-272-3448-5, S. 362. * Schrijver Frank Martinus Arion overleden. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). * Frank Martinus Arion geeft lintje terug. In: trouw.nl. 16. Dezember 2008, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch). == Weblinks == {{Commonscat}} [[:Category:Korsou]] [[:Category:Eskritor]] [[:Category:Hende]] Kort na de geboorte verhuisde het gezin naar Aruba, waar de vader een baan had aanvaard bij een plaatselijke oliemaatschappij. Toen hij vier jaar oud was, stierven Arions moeder en jongere broer bij een ongeval, waarna Frank en zijn zus werden teruggestuurd naar Curaçao, waar ze onderdak vonden bij verschillende familieleden. Zijn schrijftalent bleek al toen hij op de lagere school zat; in het laatste jaar van de basisschool won hij de Neerlandiaprijs voor het beste essay in het Nederlands. Tijdens zijn schooltijd begon hij de naam Frank Efraim Martinus voor zichzelf te gebruiken. De achtergrond was de politieke betrokkenheid van zijn vader bij de Nationale VolkspartijCuraçao, waardoor de naam "Arion" bekend werd bij veel bewoners van het eiland. Frank wilde echter niet geassocieerd worden met het politieke activisme van zijn vader; pas in de jaren vijftig gebruikte hij zijn oorspronkelijke achternaam weer voor de publicatie van zijn eerste werken. [1] '''Frank Martinus Arion''', seudónimo de '''Frank Efraim Martinus''' ([[Curazao]], [[17 de diciembre]] de [[1936]]-[[28 de septiembre]] de [[2015]])<ref name=fallece>{{cita noticia|título=Writer Frank Martinus Arion Passed Away|url=http://curacaochronicle.com/local/writer-frank-martinus-arion-passed-away/|fechaacceso=29 de septiembre de 2015|obra=curacao chronicle|fecha=28 de septiembre de 2015|idioma=inglés}}</ref> fue un escritor antillano. En 1955 se trasladó a los [[Países Bajos]] para estudiar letras neerlandesas en la Universidad de Leiden. En 1981 volvió a instalarse en su ciudad natal, tras residir unos años en [[Paramaribo]] ([[Surinam]]). Fue un fuerte promotor del [[papiamento]]. Hij werkte in Nederland , Suriname en de Nederlandse Antillen en schreef in het Nederlands en Papiaments . De roman Dubbelspel (nl) (1973) is zijn eerste boek en zijn grootste publiekssucces. == Obranan == *1957 - ''Stemmen uit Afrika'' (poesia) *1972 - ''Bibliografie van het Papiamentu'' *1973 - ''Dubbelspel'' (Changa)<ref>[http://www.diegopuls.com.ar/index.php?option=com_content&task=view&id=112&Itemid=39&lang=es Doble juego, fragmento traducido al español (inédito)]; visitado el 21 de febrero de 2012</ref> *1974 - ''Sisyphiliaans alpinisme tegen miten'' *1975 - ''Afscheid van de koningin'' *1977 - ''Albert Helman, de eenzame jager'' *1979 - ''Nobele wilden'' *1993 - ''De ibismensmuis'' *1995 - ''De laatste vrijheid'' *1996 - ''The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections'' (tesis doctoral) *2001 - ''De eeuwige hond'' *2005 - ''Eén ding is droevig'' *2006 - ''De deserteurs'' *2006 - ''Drie romans'' (contiene: ''Afscheid van de koningin''; ''Nobele wilden''; ''De laatste vrijheid'' * 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo) * 2013 - ''Heimwee en de ruïne'' == Referencias== {{listaref}} == Link eksterno == *{{Enlace roto|1=[http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 página web sobre Arion del Fondo de las Letras Neerlandesas (en inglés)] |2=http://www.nlpvf.nl/basic/auteur.php?Author_ID=85 |bot=InternetArchiveBot }} ------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Abraham Daniel Jesurun''' (n. [[20 di aprel]] 1839 na [[Korsou]] - f. [[20 di mart]] [[1918]] na [[Korsou]]) tabata un ....... [[Kòrsou]]. == Biografia == Jesurun a nase na aña 1939 na Willemstad. * Kasa ku Rachel David Capriles na 1880. * Na 1905 elegi Presidente di KVK Korsou. van 1884 tot 1919 In het grote boek over de History of the Jews of the Netherlands Antilles (1970) wordt Abraham Daniel Jesurun (1839-1918) ‘Curaçao’s then most cultured man’ genoemd, die verschillende talen in woord en geschrift beheerste. Hij wordt bijvoorbeeld een ‘specialist in Papiamento’ genoemd (Emmanuel & Emmanuel 1970, 1: 411, 454). Jesurun blijkt een belangrijk man geweest te zijn op Curaçao. Zo was hij secretaris-directeur van de Aruba Phosphaat Maatschappij, vele jaren voorzitter van de Kamer van Koophandel en Nijverheid en directeur van de Curaçaosche Bank. Ook is hij lid van de Koloniale Raad geweest en bestuurslid van het Geschied-, Taal-, Land- en Volkenkundig Genootschap te Willemstad. Voor al die activiteiten is hij onderscheiden: hij werd eerst ridder in de orde van OranjeNassau (1908), later officier (1913). In de serie ‘beroemde personen’ werd er in 1998 een postzegel met zijn beeltenis erop uitgebracht. <ref> ''Jan Noordergraaf'', [https://www.ivdnt.org/images/stories/onderzoek_en_onderwijs/publicaties/trefwoord/Papiaments_def.pdf Lexicografie op Curacao: Abraham Jesurun en zijn woordenlijst van het Papiaments (1898)]</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=it|oldid =129014577|titulo=Emilio Teza}} {{References}} }} [[:Category:Linguistica]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62275387|titulo=Dialect}} {{References}} }} [[:Category:Idioma]] ------- {{Variante|a}} [{Databox}} '''Pidgin''' ta e idioma ---------------- {{Databox}} E '''álfabèt latin''' ta un [[álfabèt|skritura alfabétiko]] foi kual den kurso di [[siglo]]nan a desaroyá un kantidat di álfabèt pa uso den kasi tur idioma skirbi den hemisferio oksidental, prinsipalmente na Nort i Sur Amerika, kasi henter [[Oropa]], Afrika supsahara i un kantidat di pais asiatiko na Oustralasia i Asia Sentral. E skritura latin tin e kantidat di usuario mas grandi na mundu. E skritura latin e ta forma e base di e [[Alfabèt Fonétiko Internashonal]] (IPA), i e 26 lèter mas komun ta e lèternan di e [[ISO basic Latin alphabet]]. E ta un álfabèt bikamaral di trinta lèter, kreá fin di siglo nuebe den imperio búlgaro (e aktual [[Nort Macedonia]]), pa e disípulonan di pader Cyrille òf posiblemente Clément d'Ohrid (e promé obispo di e iglesia ortodokso di [[Bulgaria]]) i ta basá riba e álfabèt [[Gresia|griego]] i glagolítiko. Ainda na komienso di siglo 21 ta usa e [[álfabèt siríliko]] den un kantidat di [[idioma slaviko]], entre otro búlgaro, masedoniano, [[idioma montenegrino|montenegrino]], servio, ukraniano, ruso i bieloruso. Bou influensia [[Rusia|ruso]] e ta komun tambe den hopi idioma ku no ta idioma slaviko manera [[kazachs]], [[idioma kirguis|kirguis]], [[tatar]] (idioma [[Turkia|turko]]), [[tajikistano]], [[idioma mongoles|mongoles]] inkluso hopi otro idioma chikitu. Te [[1859]] e tabata e skritura di e [[idioma rumano]] i den e antiguo [[Moldavia]] tabata skirbi e [[idioma moldaviano]] (un [[dialecto|dialekto]] rumano) ku un álfabèt siríliko. * Het Latijns schrift[1] is een alfabetisch schrift waarvoor in de loop der eeuwen een aantal alfabetten zijn ontwikkeld voor gebruik in vrijwel alle westerse geschreven talen, voornamelijk Noord- en Zuid-Amerika, bijna heel Europa, Sub-Saharaans Afrika en een aantal Aziatische landen in vooral Australazië en Centraal-Azië. Het Latijns schrift heeft het grootste aantal gebruikers ter wereld.[2] * '''Latin script''', also known as '''Roman script''', is a set of graphic signs ([[Writing system#General properties|script]]) based on the letters of the [[classical Latin alphabet]]. This is derived from {{cns|a form of the [[Cumae alphabet|Cumaean Greek]] version of|date=September 2021}} the [[Greek alphabet]] used by the [[Etruscan civilization|Etruscans]]. Several [[Latin-script alphabet]]s exist, which differ in graphemes, collation and phonetic values from the [[classical Latin alphabet]]. The Latin script is the basis of the [[International Phonetic Alphabet]], and the 26 most widespread letters are the letters contained in the [[ISO basic Latin alphabet]]. Latin script is the basis for the largest number of alphabets of any [[writing system]]{{sfn|Haarmann|2004|p=96}} and is the [[List of writing systems by adoption|most widely adopted]] writing system in the world (commonly used by about 70 percent of the world's population). Latin script is used as the standard method of writing in most Western, Central, as well as in some Eastern European languages, as well as in many languages in other parts of the world. ----------------- 8o5wyvhqz91wt8bt7jrll7hgwxu8jou 0 8304 203690 203606 2026-09-09T15:26:43Z Kallmemel 14000 /* Deskripshon */ refomulacion, +ref 203690 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Taxobox|c | tipo = mata | multi_imagen = {{multiple image |image1 =Melocactus macracanthos (4901402783).jpg |caption1=''M. macracanthos''<br>([[Sero Colorado]], [[Aruba]]) |image2 =Bushi (Aruba).jpeg |caption2=''M. macracanthos'' hubenil (Wariruri, [[Aruba]]) |image3=Melocactus macracanthos 13.jpg |caption3=Felpa ku fruta ([[Kòrsou]]) |border=infobox |perrow=1/2 |total_width={{Infobox/afbeeldingbreedte}} }} | descripcion = Bushi na [[Sero Colorado]], Aruba | reino = [[Matanan|Plantae]] | division = [[Tracheophyta]] | clase = [[Spermatopsida]] | orden = [[Caryophyllales]] | famia = [[Cadushi (famia)|Cactaceae]] | genero = ''[[Melocactus]]'' | c-nomber = ''Melocactus macracanthos'' | autor = (Salm-Dyck) [[Heinrich Friedrich Link|Link]] & [[Christoph Friedrich Otto |Otto]] | fecha = 1827 | status = LC | fuente status = 2011 | sinonimo = * ''Melocactus citrispinus'' <small>Antesb.</small> * ''Melocactus macrocanthus'' <small>Miq.</small> * ''Melocactus ×bozsingianus'' <small>Antesberger</small> | original=''Cactus macracanthos'' }} '''Kabes di indjan''' (''Melocactus macracanthos'') ta un [[espesie]] di [[kadushi]] (Cactaceae).<ref name=":0">{{Citeer web|url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:135530-1|titel=Melocactus macracanthos (Salm-Dyck) Link & Otto {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|bezochtdatum=2026-08-31|werk=Plants of the World Online|taal=en}}</ref> == Nòmber == E ta konosí bou diferente nòmber komun, manera '''kabes di seru''' òf '''milon di seru''' i na [[Aruba]] i [[Boneiru]] konosi komo '''bushi'''.<ref>[[Frater Arnoldo|A.N. Broeders]], ''Zakflora: wat in het wild groeit en bloeit op Aruba, Curaçao en Bonaire'', Natuurwetenschappelijke Werkgroep Nederlandse Antillen (1954), p. 101.</ref> == Taksonomia == ''M. marcracanthos'' tabata originalmente deskribi komo ''Cactus macracanthos'' dor di Joseph zu Salm-Reifferscheidt-Dyck na 1820.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Salm-Reifferscheidt-Dyck |voornaam=Joseph de |titel=''Cactus macracanthos'' |url=https://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/botanik/periodical/titleinfo/4507266 |tijdschrift=Observationes Botanicae in Horto Dickensi |datum=1820 |jaargang=1|pagina's=3}}</ref> E espesie a wòrdu klasifiká di nobo den [[Género (biologia)|género]] ''Melocactus'' dor di Heinrich Friedrich Link i Christoph Friedrich Otto na 1827.<ref>{{citeer tijdschrift |tijdschrift=Verhandlungen des Vereins zur Beförderung des Gartenbaues in den Königlich Preussischen Staaten |titel= ''Cactus macracanthos''|pagina's=418-419 |jaargang=3 |jaar=1827 |url=http://www.biodiversitylibrary.org/page/34139659 |auteur= Link & Otto}}</ref> == Distribushon == ''M. macracanthos'' tin un distribushon geográfikamente nativo na Aruba, Boneiru, [[Kòrsou]], [[Sint Eustatius]], i [[Saba]].<ref name="IUCN" /> == Deskripshon == ''M. macracanthos'' ta un [[Suculento|sukulento]] suparbusto bòl ku ta demonstrá un variabilidat notabel den su karakterístikanan. E diameter promedio ta 16,5 cm (rango: 9–24 cm), kantidat di repchi promedio ta 14,3 (rango:12–23), e altura promedio, ekskluí e felpa (''sefálio''), ta 12,7 cm (rango: 8–21 cm). E felpa, blanku òf krema di koló,<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Thomson |voornaam=George |titel=A revision of the genus Melocactus in Curaçao and Bonaire, Netherlands Antilles with an illustration of the neotype of M. macracanthos |url=http://www.bioone.org/doi/10.25223/brad.n23.2005.a9 |jaargang=23 |tijdschrift=Bradleya |datum=2005-05 |taal=en |nummer=23 |doi=10.25223/brad.n23.2005.a9 |issn=0265-086X |pagina's=79–96}}</ref> ta retené e fruta te ora e hecha, i despues e fruta ta wòrdu pushá afó i simplemente kai na suela.<ref name=":1">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Rodgers |voornaam=C. N. |titel=Melocactus macracanthos in habitat |url=https://www.jstor.org/stable/42786969 |tijdschrift=The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |datum=1981 |pagina's=33–36 |issn=0007-9375 |last2=Evans |first2=P. A. |jaargang=43 |nummer=2/3}}</ref> E fruta ta poko zut, koló [[ros]] te kòrá.<ref name="Anderson_2001" details="p. 463">{{Cite book|titel=The Cactus Family|auteur=Anderson, Edward F.|jaar=2001|uitgever=Timber Press|plaats=Portland, Or|url=https://archive.org/details/cactusfamily0000ande/mode/1up}}</ref> Apesar di e fruta, e felpa tambe ta kontené sumpiña fini.{{Bròn?|2=2026|3=08|4=31}} Tin un relashon lineal entre e felpa i edat di ''M. macracanthos'', pues mas altu e felpa mas altu e edat, faktornan ambiental tambe por afektá su kresementu.<ref name=":1" /> [[Fail:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029736 Bloeiende bolcactussen (Melocactus macracanthos) Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg|thumb|center|''M. macracanthos'' ku felpa altu (Boneiru)]] {{Appendix}} [[Category:Kòrsou]] [[Category:Boneiru]] [[Category:Aruba]] [[Kategoria:Kadushi]] b7p6za4debv5pepevdbez02knmj8j8u 203691 203690 2026-09-09T15:27:41Z Kallmemel 14000 /* Deskripshon */ 203691 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Taxobox|c | tipo = mata | multi_imagen = {{multiple image |image1 =Melocactus macracanthos (4901402783).jpg |caption1=''M. macracanthos''<br>([[Sero Colorado]], [[Aruba]]) |image2 =Bushi (Aruba).jpeg |caption2=''M. macracanthos'' hubenil (Wariruri, [[Aruba]]) |image3=Melocactus macracanthos 13.jpg |caption3=Felpa ku fruta ([[Kòrsou]]) |border=infobox |perrow=1/2 |total_width={{Infobox/afbeeldingbreedte}} }} | descripcion = Bushi na [[Sero Colorado]], Aruba | reino = [[Matanan|Plantae]] | division = [[Tracheophyta]] | clase = [[Spermatopsida]] | orden = [[Caryophyllales]] | famia = [[Cadushi (famia)|Cactaceae]] | genero = ''[[Melocactus]]'' | c-nomber = ''Melocactus macracanthos'' | autor = (Salm-Dyck) [[Heinrich Friedrich Link|Link]] & [[Christoph Friedrich Otto |Otto]] | fecha = 1827 | status = LC | fuente status = 2011 | sinonimo = * ''Melocactus citrispinus'' <small>Antesb.</small> * ''Melocactus macrocanthus'' <small>Miq.</small> * ''Melocactus ×bozsingianus'' <small>Antesberger</small> | original=''Cactus macracanthos'' }} '''Kabes di indjan''' (''Melocactus macracanthos'') ta un [[espesie]] di [[kadushi]] (Cactaceae).<ref name=":0">{{Citeer web|url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:135530-1|titel=Melocactus macracanthos (Salm-Dyck) Link & Otto {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|bezochtdatum=2026-08-31|werk=Plants of the World Online|taal=en}}</ref> == Nòmber == E ta konosí bou diferente nòmber komun, manera '''kabes di seru''' òf '''milon di seru''' i na [[Aruba]] i [[Boneiru]] konosi komo '''bushi'''.<ref>[[Frater Arnoldo|A.N. Broeders]], ''Zakflora: wat in het wild groeit en bloeit op Aruba, Curaçao en Bonaire'', Natuurwetenschappelijke Werkgroep Nederlandse Antillen (1954), p. 101.</ref> == Taksonomia == ''M. marcracanthos'' tabata originalmente deskribi komo ''Cactus macracanthos'' dor di Joseph zu Salm-Reifferscheidt-Dyck na 1820.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Salm-Reifferscheidt-Dyck |voornaam=Joseph de |titel=''Cactus macracanthos'' |url=https://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/botanik/periodical/titleinfo/4507266 |tijdschrift=Observationes Botanicae in Horto Dickensi |datum=1820 |jaargang=1|pagina's=3}}</ref> E espesie a wòrdu klasifiká di nobo den [[Género (biologia)|género]] ''Melocactus'' dor di Heinrich Friedrich Link i Christoph Friedrich Otto na 1827.<ref>{{citeer tijdschrift |tijdschrift=Verhandlungen des Vereins zur Beförderung des Gartenbaues in den Königlich Preussischen Staaten |titel= ''Cactus macracanthos''|pagina's=418-419 |jaargang=3 |jaar=1827 |url=http://www.biodiversitylibrary.org/page/34139659 |auteur= Link & Otto}}</ref> == Distribushon == ''M. macracanthos'' tin un distribushon geográfikamente nativo na Aruba, Boneiru, [[Kòrsou]], [[Sint Eustatius]], i [[Saba]].<ref name="IUCN" /> == Deskripshon == ''M. macracanthos'' ta un [[Suculento|sukulento]] suparbusto bòl ku ta demonstrá un variabilidat notabel den su karakterístikanan. E diameter promedio ta 16,5 cm (rango: 9–24 cm), kantidat di repchi promedio ta 14,3 (rango:12–23), e altura promedio, ekskluí e felpa (''sefálio''), ta 12,7 cm (rango: 8–21 cm). E felpa, blanku òf krema di koló,<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Thomson |voornaam=George |titel=A revision of the genus Melocactus in Curaçao and Bonaire, Netherlands Antilles with an illustration of the neotype of M. macracanthos |url=http://www.bioone.org/doi/10.25223/brad.n23.2005.a9 |jaargang=23 |tijdschrift=Bradleya |datum=2005-05 |taal=en |nummer=23 |doi=10.25223/brad.n23.2005.a9 |issn=0265-086X |pagina's=79–96}}</ref> ta retené e fruta te ora e hecha, i despues e fruta ta wòrdu pushá afó i simplemente kai na suela.<ref name=":1">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Rodgers |voornaam=C. N. |titel=Melocactus macracanthos in habitat |url=https://www.jstor.org/stable/42786969 |tijdschrift=The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |datum=1981 |pagina's=33–36 |issn=0007-9375 |last2=Evans |first2=P. A. |jaargang=43 |nummer=2/3}}</ref> E fruta ta poko zut, koló [[ros]] te kòrá.<ref name="Anderson_2001" details="p. 463">{{Cite book|titel=The Cactus Family|auteur=Anderson, Edward F.|jaar=2001|uitgever=Timber Press|plaats=Portland, Or|url=https://archive.org/details/cactusfamily0000ande/mode/1up}}</ref> Felpa ta kontené sumpiña fini i fruta.{{Bròn?|2=2026|3=08|4=31}} Tin un relashon lineal entre e felpa i edat di ''M. macracanthos'', pues mas altu e felpa mas altu e edat, faktornan ambiental tambe por afektá su kresementu.<ref name=":1" /> [[Fail:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029736 Bloeiende bolcactussen (Melocactus macracanthos) Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg|thumb|center|''M. macracanthos'' ku felpa altu (Boneiru)]] {{Appendix}} [[Category:Kòrsou]] [[Category:Boneiru]] [[Category:Aruba]] [[Kategoria:Kadushi]] b7cdmstsxwfj8rgftdthp3se16sp6yi 0 8583 203701 104130 2026-09-10T00:11:09Z InternetArchiveBot 12063 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 203701 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''HEC Paris''' ta un skol akademiko priva situá na [[Paris]], [[Fransia]]. Fundá na 1881 komo ''École des hautes études commerciales'' e ta e institushon di enseñansa superior mas bieu na Merka i ta kalifiká entre esunnan mas prestigioso na mundu.<ref>[https://www.businessbecause.com/news/masters-in-finance/8255/financial-times-master-in-finance-ranking Business Schools In France Dominate Financial Times Master In Finance Ranking]</ref> == Link eksterno == * [https://web.archive.org/web/20190201015854/http://www.hec.edu/ Portal ofisial di HEC Paris] {{Appendix}} [[Category:Universidat na Fransia]] krjlobtb4e3umm910c5go5bqhu85vto 0 9218 203728 186051 2026-09-10T10:27:16Z Caribiana 8320 /* 2026 */ wega planea 203728 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Infobox seleccion nacional futbol | variante = a | bgcolor = #0072C6 <!-- color uniform --> | copa mundial = copa mundial futbol <!--<copa mundial> + <nomber> ta defini Rango di FIFA--> | nomber = Aruba | bandera = [[File:Flag of Aruba.svg|175px|border]] | alias = | asociacion = [[Arubaanse Voetbalbond|Arubaanse Voetbal Bond]] | stadion = [[Stadion Guillermo Prospero Trinidad]] | coach = | rango halto = di 112 <br/>([[:nl:FIFA-mannenranglijst november 2015|nov 2015]]) | rango abou = di 205 <br/>([[:nl:FIFA-mannenranglijst april 2021|apr]]–[[:nl:FIFA-mannenranglijst mei 2021|mei 2021]]) | internacional futbolista = | gol futbolista = <!-- Seccion di competencia --> | prome internacional = [[File:Flag of Netherlands.svg|20px|border]] [[Seleccion nacional di futbol di Aruba (masculino)|Aruba]] 1–1 [[Seleccion nacional di futbol di Sürnam (masculino)|Sürnam]] [[File:Flag of Netherlands.svg|20px|border]] | luga prome internacional = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | fecha prome internacional = [[31 di yanüari|31 di januari]] [[1934]] | hazaña = {{ABWf}} 7–0 {{BVIf-r}} | luga hazaña = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | fecha hazaña = [[1 di yüni|1 di juni]] [[2014]] | perdida = {{TTOf}} 11–0 {{ABWf-r}} | luga perdida = [[Arima]], [[Trinidad i Tobago|Trinidad y Tobago]] | fecha perdida = [[23 di aprel|23 di april]] [[1989]] <!-- Seccion di Copa Mundial --> | CM participacion = | CM prome biaha = | CM miho resultado = <!-- Seccion di regional --> | regional = | regional participacion = | regional prome biaha = | regional miho resultado = <!-- Seccion di uniform: primera --> | pattern_la1=_aru21h | pattern_b1=_aru21h | pattern_ra1=_aru21h | leftarm1=FFD600 | body1=FFD600 | rightarm1=FFD600 |shorts1=fff000 | socks1=FFf000 <!-- Seccion di uniform: segundo --> | pattern_la2= _blueborder | pattern_b2= _aru1819a | pattern_sh2 =_whitesides | pattern_ra2= _blueborder | leftarm2=white | body2=0088FF | rightarm2=white | shorts2=0000ff | socks2=0000FF }} '''Seleccion masculino di futbol di Aruba''' ta e ekipo nacional di [[futbol]] cu ta representa [[Aruba]] na wega y torneonan internacional, manera na e weganan di clasificacion pa [[Kopa Mundial di Futbòl|Copa Mundial]] y den [[Kopa Karibe|Copa Caribe]]. Tur tramite pa e seleccion ta bou encargo di [[Arubaanse Voetbalbond|AVB]], funda na 1932 y afilia na [[Union Caribense di Futbol|CFU]], [[CONCACAF]] y [[FIFA]] desde 1988. Aruba a marca riba tabla mundial di paisnan den FIFA su mihor posicion na november 2015, ocupando posicion 112. E ekipo nacional nunka no a clasifica pa e [[Kopa Mundial di Futbòl|Copa Mundial di FIFA]] of [[Kopa Oro di CONCACAF|Copa Oro di CONCACAF]]. [[Fernando Lewis]] ta actualmente capitan di e seleccion nacional Arubano. == Historia == Entre 1924 y 1933, Aruba a hunga solamente contra di [[Kòrsou|Corsou]], aunke e partidonan aki no ta wordo considera oficial.<ref>{{cite web |last1=Courtney |first1=Barrie |title=Aruba - List of International Matches |url=https://www.rsssf.org/tablesa/aruba-intres.html |website=RSSSF |access-date=2 February 2023 |archive-date=11 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811173513/https://www.rsssf.org/tablesa/aruba-intres.html |url-status=live }}</ref> Den añanan 1950 e encuentronan aki tabata wordo uza pa selecta e mihor hungadonan pa e [[Selekshon Antiano di Futbòl|seleccion di Antia Hulandes]]. Hungadonan Arubano manera [[Jani Brokke]] a hunga pa [[Antias Hulandes]] na e [[Weganan Olimpico]] di 1952.<ref>{{cite web |url=https://archive.org/details/BNA-DIG-ESSONEWS-1952-06-06/mode/2up?q=%22Jani+Brokke%22 |title=Olympic Players, Helsinki Bound |website=Aruba Esso News on Coleccion Aruba, Biblioteca Nacional Aruba |date=1952-06-06 }} Potret di grupo di shete futbolista Arubano den a team olimpico.</ref> Bou di bandera di Curaçaose Voetbalbond (CVB), nan ta medayista di oro cu e ekipo di Antias Hulandes na e [[Weganan Centroamericano y di Caribe]] di 1950 na [[Guatemala]].<ref>{{citeer web|url=https://www.olympedia.org/athletes/23874 |titel=Adriaan Brokke |werk=Olympedia |bezochtdatum=2024-09-11}}</ref> CCCF tabata activo entre 1941 y 1961. Den añanan 1950 [[Arubaanse Voetbalbond]] (AVB) tabata organisa partidonan amistoso y mini torneonan riba e isla. Ehempelnan ta e partido di 1952 entre Aruba y e club di futbol [[Brasil|Brasileño]] Botafogo (3-1)<ref>{{cite web |url=https://archive.org/details/BNA-DIG-ARUBAANSECOURANT-1952-08/page/n31/mode/2up?q=%22Jani+Brokke%22 |title=Oncena Arubano a derrota Botafago cu un score di 3-1 |website=Arubaanse Courant |date=1952-08-11}}</ref> y e serie di 1953 entre Aruba, [[Sürnam|Surinam]], [[Guyana|Guyana Britanico]] y e club profesional La Salle FC for di [[Venezuela]].<ref>{{cite web |url=https://archive.org/details/ANA-DIG-THELOCAL-1953-02-14/page/4/mode/2up?q=Brokke+RCA |title=Football: Aruba Wins Interland Series |website=The Local |date=1953-02-14 }} Pages 5 to 7.</ref> Aruba a participa den su prome torneo na Campeonato di CCCF 1955, unda nan a termina na di 5 luga. Na 1958, AVB y CVB a fusiona den [[NAVU]]. Aruba a tuma parti den e seleccion nacional di futbol di Antias Hulandes te cu e isla a separa for di e constelacion antiano na 1986. Despues di su separacion for di Antias Hulandes, AVB a afilia na [[CONCACAF]] y [[FIFA]] na 1988. == Participacion den torneo == === Copa Caribe === Pa [[Kopa Karibe|Copa Caribe]] Aruba tin cu pasa e clasificacion. El a drenta clasificacion na 1989, y den su prome partido di grupo a sufri e pio derota den su historia (11-0), na man di [[Trinidad i Tobago|Trinidad y Tobago]]. Sinembargo, e seleccion a mustra algun progreso den e buelta preliminar di Copa Caribe 2014, logrando dos victoria contra e Islanan Turks & Caicos (1-0) y [[British Virgin Islands]] (7-0), e ultimo aki tabata e victoria mas grandi den historia di e seleccion nacional. E resultadonan aki a permiti nan yega na di 120 luga den e ranking mundial di FIFA pa luna di juni 2014. Despues di e victorianan aki, Aruba a perde 2-0 contra [[Guyana Franses|Guyana Frances]] y a keda elimina. === Copa Mundial === Despues di su [[Status aparte di Aruba|Status Aparte]] Aruba a hunga dia 24 di maart 1996 su prome partido di clasificacion pa Copa Mundial 1998 contra [[Republika Dominikano|Republica Dominicano]] como parti di e clasificacion pa Copa Mundial 1998. Hungando na Santo Domingo e seleccion a perde e prome wega contra Republica Dominicano cu 2-3. Golnan a ser anota pa Raymond Davelaar y Ryan Malmberg. Tambe den wega na cas el a keda derota 1-3, cu Davelaar anotando e unico gol. Pa Copa Mundial 2018 e seleccion Arubano a cuminsa su clasificacion den di dos buelta contra [[Barbados]], cu derota 2-0 na cas y 1-0 for di cas, sinembargo FIFA a dicta cu Barbados a lansa un hungador no eligibel, dunando Aruba un victoria di 3-0 den e wega di ida y avansando e ekipo pa e di tres buelta. Apesar di esey, den e siguiente buelta e a wordo derota atrobe, e biaha aki pa [[Sint Vincent i Grenadinanan|St. Vincent & the Grenadines]] cu a gana 3-2 riba agregacion. Aruba no a logra progresa den e eliminatorio pa Copa Mundial 2022, terminando na di 4 lugar den e prome buelta. For di Copa Mundial 1998 Aruba a participa na tur e torneonan clasificatorio pa Copa Mundial sin por a pasa e prome buelta clasificatorio. == Wega y encuentronan == === 2023 === <div style="display:flex; gap:0.5em;">{{legend|#CCFFCC|Victoria|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#FFFFCC|Empate|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#FFCCCC|Derota|border=1px solid #AAAAAA}}</div> {| align="left" cellpadding="2" cellspacing="0" style="background: #f5faff; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" width="97%" |- bgcolor=darkblue style="color:yellow ! width="10%" |Fecha ! width="12%" |Ciudad ! width="13%" |Local ! width="5%" |Resultado ! width="14%" |Bishitante ! width="20%" |Competencia |- bgcolor=CCFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|11-09-2023 |[[File:Flag of Cayman Islands.svg|22px|border]] [[George Town]] |align=right| [[Islanan Kaiman|Cayman Islands]] [[File:Flag of the Cayman Islands.svg|22px|border]] |align=center|'''1:2''' |{{ABW}} |[[CONCACAF Nations League]] 23/24 |- bgcolor=CCFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|14-10-2023 |[[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] |align=right| [[Aruba]] [[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] |align=center|'''3:1''' | [[File:Flag of the US Virgin Islands.svg|22px|border]] [[U.S. Virgin Islands]] | [[CONCACAF Nations League]] 23/24 |- bgcolor=CCFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|16-11-2023 |[[File:Flag of the US Virgin Islands.svg|22px|border]] [[Christiansted]] |align=right| [[Aruba]] [[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] |align=center|'''1:4''' |{{ABW}} | [[CONCACAF Nations League]] 23/24 |} {{clear}} === 2024 === <div style="display:flex; gap:0.5em;">{{legend|#CCFFCC|Victoria|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#FFFFCC|Empate|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#FFCCCC|Derota|border=1px solid #AAAAAA}}</div> {| align="left" cellpadding="2" cellspacing="0" style="background: #f5faff; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" width="97%" |- bgcolor=darkblue style="color:yellow ! width="10%" |Fecha ! width="12%" |Ciudad ! width="13%" |Local ! width="5%" |Resultado ! width="14%" |Bishitante ! width="20%" |Competencia |- bgcolor=CCFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|21-03-2024 |[[File:Flag of Aruba.svg|20px|border]] Oranjestad |align=right|[[Aruba]] [[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] |align=center|'''5:1''' |[[File:Flag of the Cayman Islands.svg|20px|border]] [[Islanan Kaiman|Cayman Islands]] |[[CONCACAF Nations League]] 23/24 |- bgcolor=FFCCCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|23-03-2024 |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|20px|border]] Santiago Caballero |align=right|[[Republika Dominikano|Sto. Domingo]] [[File:Flag of the Dominican Republic.svg|20px|border]] |align=center|'''2:0''' |{{ABWf}} | Partido amistoso |- bgcolor=FFCCCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|08-06-2024 | [[File:Flag of Aruba.svg|21px|border]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] |align=right|[[Seleccion nacional di futbol di Aruba (masculino)|Aruba]] [[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] |align=center|'''0:2''' |{{CUWf}} |Clasificacion [[Kopa Mundial di Futbòl|Copa Mundial]] 2026 |- bgcolor=FFFCCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|11-06-2024 |[[File:Flag of Barbados.svg|2px|border]] [[Bridgetown]] |align=right|[[Sint Lucia]] [[File:Flag of Saint Lucia.svg|22px|border]] |align=center|'''2:2''' |{{ABWf}} |Clasificacion [[Kopa Mundial di Futbòl|Copa Mundial]] 2026 |- bgcolor=FFCCCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|06-09-2024 |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|22px|border]] Mayaguez |align=right|[[Aruba]] [[File:Flag of Aruba.svg|22px]] |align=center|'''0:2''' |{{SXM}} |[[CONCACAF Nations League]] 24/25 |- bgcolor=FFCCCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|09-09-2024 |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|22px|border]] Mayaguez |align=right|[[Puerto Rico]] [[File:Flag of Puerto Rico.svg|22px|border]] |align=center|'''1:0''' |{{ABWf}} |[[CONCACAF Nations League]] 24/25 |- bgcolor=FFCCCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|11-10-2024 |[[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] |align=right|[[Haiti]] [[File:Flag of Haiti.svg|22px|border]] |align=center|'''3:1''' |{{ABWf}} |[[CONCACAF Nations League]] 24/25 |- bgcolor=FFCCCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|14-10-2024 |[[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] |align=right|[[Aruba]] [[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] |align=center|'''3:5''' |{{HTI}} |[[CONCACAF Nations League]] 24/25 |- bgcolor=FFCCCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|15-11-2024 |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|22px|border]] Mayaguez |align=right|[[Aruba]] [[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] |align=center|'''1:5''' |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|22px|border]] [[Puerto Rico]] |[[CONCACAF Nations League]] 24/25 |- bgcolor=FFCCCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|18-11-2024 |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|22px|border]] Mayaguez |align=right|[[Sint Maarten]] [[File:Flag of Sint Maarten.svg|22px|border]] |align=center|'''1:0''' |{{ABWf}} | [[CONCACAF Nations League]] 24/25 |} {{clear}} === 2025 === [[File:Soccerball current event.svg|20px]] <small>Actualisa te e ultimo wega riba 4 di juni 2025.</small> <div style="display:flex; gap:0.5em;">{{legend|#CCFFCC|Victoria|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#FFFFCC|Empate|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#FFCCCC|Derota|border=1px solid #AAAAAA}}</div> {| align="left" cellpadding="2" cellspacing="0" style="background: #f5faff; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" width="97%" |- bgcolor=darkblue style="color:yellow ! width="10%" |Fecha ! width="12%" |Ciudad ! width="13%" |Local ! width="5%" |Resultado ! width="14%" |Bishitante ! width="20%" |Competencia |- bgcolor=FFCCCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|22-03-2025 |[[File:Flag of Cambodia.svg|22px|border]] [[Phnom Penh]] |align=right| Visakha [[File:Flag of Cambodia.svg|20px|border]] |align=center|'''3:1''' |{{ABWf}} |Wega amistoso |- bgcolor=CCFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|25-03-2025 |[[File:Flag of Cambodia.svg|22px|border]] [[Phnom Penh]] |align=right|[[Cambodja]] [[File:Flag of Cambodia.svg|20px|border]] |align=center|'''1:2''' |{{ABWf}} |Wega amistoso |- bgcolor=FFFCCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|04-06-2025 |[[File:Flag of Barbados.svg|22px|border]] [[Bridgetown]] |align=right|[[Barbados]] [[File:Flag of Barbados.svg|20px|border]] |align=center|'''1:1''' |{{ABWf}} |Clasificacion [[Kopa Mundial di Futbòl|Copa Mundial]] 2026 |- bgcolor=FFCCCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|07-06-2025 |[[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] |align=right|[[Aruba]] [[File:Flag of Aruba.svg|20px|border]] |align=center|'''0:5''' |{{HTI}} |Clasificacion [[Kopa Mundial di Futbòl|Copa Mundial]] 2026 |} {{clear}} === 2026 === [[File:Soccerball current event.svg|20px]] <small>Actualisa riba 30 di maart 2026.</small> <div style="display:flex; gap:0.5em;">{{legend|#CCFFCC|Victoria|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#FFFFCC|Empate|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#FFCCCC|Derota|border=1px solid #AAAAAA}}</div> {| align="left" cellpadding="2" cellspacing="0" style="background: #f5faff; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" width="97%" |- bgcolor=darkblue style="color:yellow ! width="10%" |Fecha ! width="12%" |Ciudad ! width="13%" |Local ! width="5%" |Resultado ! width="14%" |Bishitante ! width="20%" |Competencia |- bgcolor=CCFFCC style ="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|26-03-2026 |[[File:Flag of Rwanda.svg|22px|border]] [[Kigali]] |align=right| [[Aruba]] [[File:Flag of Aruba.svg|20px|border]] |align=center|'''4:1''' |{{MAC}} |Serie FIFA 2026 |- bgcolor=CCFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|29-03-2026 |[[File:Flag of Rwanda.svg|22px|border]] [[Kigali]] |align=right|[[Aruba]] [[File:Flag of Aruba.svg|20px|border]] |align=center|'''4:1''' |{{LIE}} |Serie FIFA 2026 |- bgcolor 0000 = style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|06-06-2026 | {{CUW|bandera}} [[Willemstad]] |align=right|[[Kòrsou]] [[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] |align=center|'''4:0''' | {{ABW}} | wega amistoso |- bgcolor 0000 = style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|23-09-2026 | |align=right|[[Aruba]] [[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] |align=center|''':''' | {{AAB}} | [[CONCACAF Nations League]] 26/27 |} {{clear}} == Hungado cu mas partido == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- !width=30px|Posicion ! style="width:150px;"|Hungador !width=50px|Wega !width=50px|Gol ! style="width:100px;"|Carera |- |1 |style="text-align: left;"|'''[[Eric Abdul]]''' |32 |0 |2011–presente |- |2 |style="text-align: left;"|'''[[Nickenson Paul]]''' |30 |0 |2014–presente |- |3 |style="text-align: left;"|[[Theric Ruiz]] |28 |1 |2004–2016 |- |4 |style="text-align: left;"|[[Erik Santos de Gouveia]] |27 |3 |2011–2021 |- |5 |style="text-align: left;"|[[Leroy Oehlers]] |24 |0 |2013–2019 |- |6 |style="text-align: left;"|[[Francois Croes]] |23 |0 |2008–2021 |- |7 |style="text-align: left;"|[[Ronald Gómez]] |22 |6 |2002–2021 |- |8 |style="text-align: left;"|[[Raymond Baten]] |21 |3 |2011–2019 |- |9 |style="text-align: left;"|'''[[Walter Bennett (Aruba)|Walter Bennett]]''' |19 |1 |2018–presente |- |10 |style="text-align: left;"|'''[[Terence Groothusen]]''' |18 |3 |2019-presente |- |} == (Ex-)hungado conoci == {{div col|colwidth=22em}} * [[Denzel Dumfries]] * [[Boes Orman]] * [[Angel Botta]] * [[Puppy Diaz]] * [[Gregor Breinburg]] * [[Josh Gross]] * [[Noah Harms]] * [[Mundo Kemp]] * [[Matthew Lentink]] * [[Emile Linkers]] * [[Juju Rasmijn]] * [[Jeffrey Werleman]] (keeper) {{div col end}} == Lista di entrenador == {{div col|colwidth=22em}} *[[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] René Notten (1995) *[[File:Flag of Aruba.svg|20px|border]] [[Angel Botta]] (1996) *[[File:Flag of Aruba.svg|20px|border]] Marco Rasmijn (2000) *[[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] Azing Griever (2004–2006) *[[File:Flag of Argentina.svg|20px|border]] Marcelo Muñoz (2004, 2008–2010) *[[File:Flag of Aruba.svg|20px|border]] Epi Albertus (2010– 2012) *[[File:Flag of Aruba.svg|20px|border]] [[Giovanni Franken]] (2013-2015) *[[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] Rini Coolen (2015, interino) *[[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] Martin Koopman (2017-2019) *[[File:Flag of Aruba.svg|20px|border]] [[Marvic Bermudez]] (2020) *[[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] Stanley Menzo (2021-2022) *[[File:Flag of Aruba.svg|20px|border]] [[Marvic Bermudez]] (desde 2022) {{div col end}} == Mira tambe == * [[Seleccion femenino di futbol di Aruba]] {{Appendix}} [[Category:Futbòl na Aruba]] 50syqmcb5aat49g2ftr6bkpfb7vev0h 203729 203728 2026-09-10T10:43:44Z Caribiana 8320 /* Wega y encuentronan */ update planning 203729 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Infobox seleccion nacional futbol | variante = a | bgcolor = #0072C6 <!-- color uniform --> | copa mundial = copa mundial futbol <!--<copa mundial> + <nomber> ta defini Rango di FIFA--> | nomber = Aruba | bandera = [[File:Flag of Aruba.svg|175px|border]] | alias = | asociacion = [[Arubaanse Voetbalbond|Arubaanse Voetbal Bond]] | stadion = [[Stadion Guillermo Prospero Trinidad]] | coach = | rango halto = di 112 <br/>([[:nl:FIFA-mannenranglijst november 2015|nov 2015]]) | rango abou = di 205 <br/>([[:nl:FIFA-mannenranglijst april 2021|apr]]–[[:nl:FIFA-mannenranglijst mei 2021|mei 2021]]) | internacional futbolista = | gol futbolista = <!-- Seccion di competencia --> | prome internacional = [[File:Flag of Netherlands.svg|20px|border]] [[Seleccion nacional di futbol di Aruba (masculino)|Aruba]] 1–1 [[Seleccion nacional di futbol di Sürnam (masculino)|Sürnam]] [[File:Flag of Netherlands.svg|20px|border]] | luga prome internacional = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | fecha prome internacional = [[31 di yanüari|31 di januari]] [[1934]] | hazaña = {{ABWf}} 7–0 {{BVIf-r}} | luga hazaña = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | fecha hazaña = [[1 di yüni|1 di juni]] [[2014]] | perdida = {{TTOf}} 11–0 {{ABWf-r}} | luga perdida = [[Arima]], [[Trinidad i Tobago|Trinidad y Tobago]] | fecha perdida = [[23 di aprel|23 di april]] [[1989]] <!-- Seccion di Copa Mundial --> | CM participacion = | CM prome biaha = | CM miho resultado = <!-- Seccion di regional --> | regional = | regional participacion = | regional prome biaha = | regional miho resultado = <!-- Seccion di uniform: primera --> | pattern_la1=_aru21h | pattern_b1=_aru21h | pattern_ra1=_aru21h | leftarm1=FFD600 | body1=FFD600 | rightarm1=FFD600 |shorts1=fff000 | socks1=FFf000 <!-- Seccion di uniform: segundo --> | pattern_la2= _blueborder | pattern_b2= _aru1819a | pattern_sh2 =_whitesides | pattern_ra2= _blueborder | leftarm2=white | body2=0088FF | rightarm2=white | shorts2=0000ff | socks2=0000FF }} '''Seleccion masculino di futbol di Aruba''' ta e ekipo nacional di [[futbol]] cu ta representa [[Aruba]] na wega y torneonan internacional, manera na e weganan di clasificacion pa [[Kopa Mundial di Futbòl|Copa Mundial]] y den [[Kopa Karibe|Copa Caribe]]. Tur tramite pa e seleccion ta bou encargo di [[Arubaanse Voetbalbond|AVB]], funda na 1932 y afilia na [[Union Caribense di Futbol|CFU]], [[CONCACAF]] y [[FIFA]] desde 1988. Aruba a marca riba tabla mundial di paisnan den FIFA su mihor posicion na november 2015, ocupando posicion 112. E ekipo nacional nunka no a clasifica pa e [[Kopa Mundial di Futbòl|Copa Mundial di FIFA]] of [[Kopa Oro di CONCACAF|Copa Oro di CONCACAF]]. [[Fernando Lewis]] ta actualmente capitan di e seleccion nacional Arubano. == Historia == Entre 1924 y 1933, Aruba a hunga solamente contra di [[Kòrsou|Corsou]], aunke e partidonan aki no ta wordo considera oficial.<ref>{{cite web |last1=Courtney |first1=Barrie |title=Aruba - List of International Matches |url=https://www.rsssf.org/tablesa/aruba-intres.html |website=RSSSF |access-date=2 February 2023 |archive-date=11 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811173513/https://www.rsssf.org/tablesa/aruba-intres.html |url-status=live }}</ref> Den añanan 1950 e encuentronan aki tabata wordo uza pa selecta e mihor hungadonan pa e [[Selekshon Antiano di Futbòl|seleccion di Antia Hulandes]]. Hungadonan Arubano manera [[Jani Brokke]] a hunga pa [[Antias Hulandes]] na e [[Weganan Olimpico]] di 1952.<ref>{{cite web |url=https://archive.org/details/BNA-DIG-ESSONEWS-1952-06-06/mode/2up?q=%22Jani+Brokke%22 |title=Olympic Players, Helsinki Bound |website=Aruba Esso News on Coleccion Aruba, Biblioteca Nacional Aruba |date=1952-06-06 }} Potret di grupo di shete futbolista Arubano den a team olimpico.</ref> Bou di bandera di Curaçaose Voetbalbond (CVB), nan ta medayista di oro cu e ekipo di Antias Hulandes na e [[Weganan Centroamericano y di Caribe]] di 1950 na [[Guatemala]].<ref>{{citeer web|url=https://www.olympedia.org/athletes/23874 |titel=Adriaan Brokke |werk=Olympedia |bezochtdatum=2024-09-11}}</ref> CCCF tabata activo entre 1941 y 1961. Den añanan 1950 [[Arubaanse Voetbalbond]] (AVB) tabata organisa partidonan amistoso y mini torneonan riba e isla. Ehempelnan ta e partido di 1952 entre Aruba y e club di futbol [[Brasil|Brasileño]] Botafogo (3-1)<ref>{{cite web |url=https://archive.org/details/BNA-DIG-ARUBAANSECOURANT-1952-08/page/n31/mode/2up?q=%22Jani+Brokke%22 |title=Oncena Arubano a derrota Botafago cu un score di 3-1 |website=Arubaanse Courant |date=1952-08-11}}</ref> y e serie di 1953 entre Aruba, [[Sürnam|Surinam]], [[Guyana|Guyana Britanico]] y e club profesional La Salle FC for di [[Venezuela]].<ref>{{cite web |url=https://archive.org/details/ANA-DIG-THELOCAL-1953-02-14/page/4/mode/2up?q=Brokke+RCA |title=Football: Aruba Wins Interland Series |website=The Local |date=1953-02-14 }} Pages 5 to 7.</ref> Aruba a participa den su prome torneo na Campeonato di CCCF 1955, unda nan a termina na di 5 luga. Na 1958, AVB y CVB a fusiona den [[NAVU]]. Aruba a tuma parti den e seleccion nacional di futbol di Antias Hulandes te cu e isla a separa for di e constelacion antiano na 1986. Despues di su separacion for di Antias Hulandes, AVB a afilia na [[CONCACAF]] y [[FIFA]] na 1988. == Participacion den torneo == === Copa Caribe === Pa [[Kopa Karibe|Copa Caribe]] Aruba tin cu pasa e clasificacion. El a drenta clasificacion na 1989, y den su prome partido di grupo a sufri e pio derota den su historia (11-0), na man di [[Trinidad i Tobago|Trinidad y Tobago]]. Sinembargo, e seleccion a mustra algun progreso den e buelta preliminar di Copa Caribe 2014, logrando dos victoria contra e Islanan Turks & Caicos (1-0) y [[British Virgin Islands]] (7-0), e ultimo aki tabata e victoria mas grandi den historia di e seleccion nacional. E resultadonan aki a permiti nan yega na di 120 luga den e ranking mundial di FIFA pa luna di juni 2014. Despues di e victorianan aki, Aruba a perde 2-0 contra [[Guyana Franses|Guyana Frances]] y a keda elimina. === Copa Mundial === Despues di su [[Status aparte di Aruba|Status Aparte]] Aruba a hunga dia 24 di maart 1996 su prome partido di clasificacion pa Copa Mundial 1998 contra [[Republika Dominikano|Republica Dominicano]] como parti di e clasificacion pa Copa Mundial 1998. Hungando na Santo Domingo e seleccion a perde e prome wega contra Republica Dominicano cu 2-3. Golnan a ser anota pa Raymond Davelaar y Ryan Malmberg. Tambe den wega na cas el a keda derota 1-3, cu Davelaar anotando e unico gol. Pa Copa Mundial 2018 e seleccion Arubano a cuminsa su clasificacion den di dos buelta contra [[Barbados]], cu derota 2-0 na cas y 1-0 for di cas, sinembargo FIFA a dicta cu Barbados a lansa un hungador no eligibel, dunando Aruba un victoria di 3-0 den e wega di ida y avansando e ekipo pa e di tres buelta. Apesar di esey, den e siguiente buelta e a wordo derota atrobe, e biaha aki pa [[Sint Vincent i Grenadinanan|St. Vincent & the Grenadines]] cu a gana 3-2 riba agregacion. Aruba no a logra progresa den e eliminatorio pa Copa Mundial 2022, terminando na di 4 lugar den e prome buelta. For di Copa Mundial 1998 Aruba a participa na tur e torneonan clasificatorio pa Copa Mundial sin por a pasa e prome buelta clasificatorio. == Wega y encuentro == === 2023 === <div style="display:flex; gap:0.5em;">{{legend|#CCFFCC|Victoria|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#FFFFCC|Empate|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#FFCCCC|Derota|border=1px solid #AAAAAA}}</div> {| align="left" cellpadding="2" cellspacing="0" style="background: #f5faff; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" width="97%" |- bgcolor=darkblue style="color:yellow ! width="10%" |Fecha ! width="12%" |Ciudad ! width="13%" |Local ! width="5%" |Resultado ! width="14%" |Bishitante ! width="20%" |Competencia |- bgcolor=CCFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|11-09-2023 |[[File:Flag of Cayman Islands.svg|22px|border]] [[George Town]] |align=right| [[Islanan Kaiman|Cayman Islands]] [[File:Flag of the Cayman Islands.svg|22px|border]] |align=center|'''1:2''' |{{ABW}} |[[CONCACAF Nations League]] 23/24 |- bgcolor=CCFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|14-10-2023 |[[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] |align=right| [[Aruba]] [[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] |align=center|'''3:1''' | [[File:Flag of the US Virgin Islands.svg|22px|border]] [[U.S. Virgin Islands]] | [[CONCACAF Nations League]] 23/24 |- bgcolor=CCFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|16-11-2023 |[[File:Flag of the US Virgin Islands.svg|22px|border]] [[Christiansted]] |align=right| [[Aruba]] [[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] |align=center|'''1:4''' |{{ABW}} | [[CONCACAF Nations League]] 23/24 |} {{clear}} === 2024 === <div style="display:flex; gap:0.5em;">{{legend|#CCFFCC|Victoria|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#FFFFCC|Empate|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#FFCCCC|Derota|border=1px solid #AAAAAA}}</div> {| align="left" cellpadding="2" cellspacing="0" style="background: #f5faff; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" width="97%" |- bgcolor=darkblue style="color:yellow ! width="10%" |Fecha ! width="12%" |Ciudad ! width="13%" |Local ! width="5%" |Resultado ! width="14%" |Bishitante ! width="20%" |Competencia |- bgcolor=CCFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|21-03-2024 |[[File:Flag of Aruba.svg|20px|border]] Oranjestad |align=right|[[Aruba]] [[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] |align=center|'''5:1''' |[[File:Flag of the Cayman Islands.svg|20px|border]] [[Islanan Kaiman|Cayman Islands]] |[[CONCACAF Nations League]] 23/24 |- bgcolor=FFCCCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|23-03-2024 |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|20px|border]] Santiago Caballero |align=right|[[Republika Dominikano|Sto. Domingo]] [[File:Flag of the Dominican Republic.svg|20px|border]] |align=center|'''2:0''' |{{ABWf}} | Partido amistoso |- bgcolor=FFCCCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|08-06-2024 | [[File:Flag of Aruba.svg|21px|border]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] |align=right|[[Seleccion nacional di futbol di Aruba (masculino)|Aruba]] [[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] |align=center|'''0:2''' |{{CUWf}} |Clasificacion [[Kopa Mundial di Futbòl|Copa Mundial]] 2026 |- bgcolor=FFFCCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|11-06-2024 |[[File:Flag of Barbados.svg|2px|border]] [[Bridgetown]] |align=right|[[Sint Lucia]] [[File:Flag of Saint Lucia.svg|22px|border]] |align=center|'''2:2''' |{{ABWf}} |Clasificacion [[Kopa Mundial di Futbòl|Copa Mundial]] 2026 |- bgcolor=FFCCCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|06-09-2024 |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|22px|border]] Mayaguez |align=right|[[Aruba]] [[File:Flag of Aruba.svg|22px]] |align=center|'''0:2''' |{{SXM}} |[[CONCACAF Nations League]] 24/25 |- bgcolor=FFCCCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|09-09-2024 |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|22px|border]] Mayaguez |align=right|[[Puerto Rico]] [[File:Flag of Puerto Rico.svg|22px|border]] |align=center|'''1:0''' |{{ABWf}} |[[CONCACAF Nations League]] 24/25 |- bgcolor=FFCCCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|11-10-2024 |[[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] |align=right|[[Haiti]] [[File:Flag of Haiti.svg|22px|border]] |align=center|'''3:1''' |{{ABWf}} |[[CONCACAF Nations League]] 24/25 |- bgcolor=FFCCCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|14-10-2024 |[[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] |align=right|[[Aruba]] [[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] |align=center|'''3:5''' |{{HTI}} |[[CONCACAF Nations League]] 24/25 |- bgcolor=FFCCCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|15-11-2024 |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|22px|border]] Mayaguez |align=right|[[Aruba]] [[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] |align=center|'''1:5''' |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|22px|border]] [[Puerto Rico]] |[[CONCACAF Nations League]] 24/25 |- bgcolor=FFCCCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|18-11-2024 |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|22px|border]] Mayaguez |align=right|[[Sint Maarten]] [[File:Flag of Sint Maarten.svg|22px|border]] |align=center|'''1:0''' |{{ABWf}} | [[CONCACAF Nations League]] 24/25 |} {{clear}} === 2025 === [[File:Soccerball current event.svg|20px]] <small>Actualisa te e ultimo wega riba 4 di juni 2025.</small> <div style="display:flex; gap:0.5em;">{{legend|#CCFFCC|Victoria|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#FFFFCC|Empate|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#FFCCCC|Derota|border=1px solid #AAAAAA}}</div> {| align="left" cellpadding="2" cellspacing="0" style="background: #f5faff; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" width="97%" |- bgcolor=darkblue style="color:yellow ! width="10%" |Fecha ! width="12%" |Ciudad ! width="13%" |Local ! width="5%" |Resultado ! width="14%" |Bishitante ! width="20%" |Competencia |- bgcolor=FFCCCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|22-03-2025 |[[File:Flag of Cambodia.svg|22px|border]] [[Phnom Penh]] |align=right| Visakha [[File:Flag of Cambodia.svg|20px|border]] |align=center|'''3:1''' |{{ABWf}} |Wega amistoso |- bgcolor=CCFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|25-03-2025 |[[File:Flag of Cambodia.svg|22px|border]] [[Phnom Penh]] |align=right|[[Cambodja]] [[File:Flag of Cambodia.svg|20px|border]] |align=center|'''1:2''' |{{ABWf}} |Wega amistoso |- bgcolor=FFFCCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|04-06-2025 |[[File:Flag of Barbados.svg|22px|border]] [[Bridgetown]] |align=right|[[Barbados]] [[File:Flag of Barbados.svg|20px|border]] |align=center|'''1:1''' |{{ABWf}} |Clasificacion [[Kopa Mundial di Futbòl|Copa Mundial]] 2026 |- bgcolor=FFCCCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|07-06-2025 |[[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] |align=right|[[Aruba]] [[File:Flag of Aruba.svg|20px|border]] |align=center|'''0:5''' |{{HTI}} |Clasificacion [[Kopa Mundial di Futbòl|Copa Mundial]] 2026 |} {{clear}} === 2026 === [[File:Soccerball current event.svg|20px]] <small>Actualisa riba 10 di september 2026.</small> <div style="display:flex; gap:0.5em;">{{legend|#CCFFCC|Victoria|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#FFFFCC|Empate|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#FFCCCC|Derota|border=1px solid #AAAAAA}}</div> {| align="left" cellpadding="2" cellspacing="0" style="background: #f5faff; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" width="97%" |- bgcolor=darkblue style="color:yellow ! width="10%" |Fecha ! width="12%" |Ciudad ! width="13%" |Local ! width="5%" |Resultado ! width="14%" |Bishitante ! width="20%" |Competencia |- bgcolor=CCFFCC style ="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|26-03-2026 |[[File:Flag of Rwanda.svg|22px|border]] [[Kigali]] |align=right| [[Aruba]] [[File:Flag of Aruba.svg|20px|border]] |align=center|'''4:1''' |{{MAC}} |Serie FIFA 2026 |- bgcolor=CCFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|29-03-2026 |[[File:Flag of Rwanda.svg|22px|border]] [[Kigali]] |align=right|[[Aruba]] [[File:Flag of Aruba.svg|20px|border]] |align=center|'''4:1''' |{{LIE}} |Serie FIFA 2026 |- bgcolor=FFCCCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|06-06-2026 | {{CUW|bandera}} [[Willemstad]] |align=right|[[Kòrsou]] [[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] |align=center|'''4:0''' | {{ABW}} | wega amistoso |- bgcolor 0000 = style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|23-09-2026 | [[File:Flag of Antigua and Barbuda.svg|23px|border]] [[Saint John]] |align=right|[[Aruba]] [[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] |align=center|''':''' | {{AAB}} | [[CONCACAF Nations League]] 26/27 |- bgcolor 0000 = style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|29-09-2026 | [[File:Flag of Antigua and Barbuda.svg|23px|border]] [[Saint John]] |align=right|[[Anguilla]] [[File:Flag of Anguilla.svg|23px|border]] |align=center|''':''' | {{ABW}} | [[CONCACAF Nations League]] 26/27 |- bgcolor 0000 = style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|04-10-2026 | [[File:Flag of Antigua and Barbuda.svg|23px|border]] [[Saint John]] |align=right|[[Aruba]] [[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] |align=center|''':''' | {{AIA}} | [[CONCACAF Nations League]] 26/27 |- bgcolor 0000 = style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|06-10-2026 | [[File:Flag of Antigua and Barbuda.svg|23px|border]] [[Saint John]] |align=right|[[Antigua i Barbuda]] [[File:Flag of Antigua and Barbuda.svg|23px|border]] |align=center|''':''' | {{ABW}} | [[CONCACAF Nations League]] 26/27 |} {{clear}} == Hungado cu mas partido == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- !width=30px|Posicion ! style="width:150px;"|Hungador !width=50px|Wega !width=50px|Gol ! style="width:100px;"|Carera |- |1 |style="text-align: left;"|'''[[Eric Abdul]]''' |32 |0 |2011–presente |- |2 |style="text-align: left;"|'''[[Nickenson Paul]]''' |30 |0 |2014–presente |- |3 |style="text-align: left;"|[[Theric Ruiz]] |28 |1 |2004–2016 |- |4 |style="text-align: left;"|[[Erik Santos de Gouveia]] |27 |3 |2011–2021 |- |5 |style="text-align: left;"|[[Leroy Oehlers]] |24 |0 |2013–2019 |- |6 |style="text-align: left;"|[[Francois Croes]] |23 |0 |2008–2021 |- |7 |style="text-align: left;"|[[Ronald Gómez]] |22 |6 |2002–2021 |- |8 |style="text-align: left;"|[[Raymond Baten]] |21 |3 |2011–2019 |- |9 |style="text-align: left;"|'''[[Walter Bennett (Aruba)|Walter Bennett]]''' |19 |1 |2018–presente |- |10 |style="text-align: left;"|'''[[Terence Groothusen]]''' |18 |3 |2019-presente |- |} == (Ex-)hungado conoci == {{div col|colwidth=22em}} * [[Denzel Dumfries]] * [[Boes Orman]] * [[Angel Botta]] * [[Puppy Diaz]] * [[Gregor Breinburg]] * [[Josh Gross]] * [[Noah Harms]] * [[Mundo Kemp]] * [[Matthew Lentink]] * [[Emile Linkers]] * [[Juju Rasmijn]] * [[Jeffrey Werleman]] (keeper) {{div col end}} == Lista di entrenador == {{div col|colwidth=22em}} *[[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] René Notten (1995) *[[File:Flag of Aruba.svg|20px|border]] [[Angel Botta]] (1996) *[[File:Flag of Aruba.svg|20px|border]] Marco Rasmijn (2000) *[[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] Azing Griever (2004–2006) *[[File:Flag of Argentina.svg|20px|border]] Marcelo Muñoz (2004, 2008–2010) *[[File:Flag of Aruba.svg|20px|border]] Epi Albertus (2010– 2012) *[[File:Flag of Aruba.svg|20px|border]] [[Giovanni Franken]] (2013-2015) *[[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] Rini Coolen (2015, interino) *[[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] Martin Koopman (2017-2019) *[[File:Flag of Aruba.svg|20px|border]] [[Marvic Bermudez]] (2020) *[[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] Stanley Menzo (2021-2022) *[[File:Flag of Aruba.svg|20px|border]] [[Marvic Bermudez]] (desde 2022) {{div col end}} == Mira tambe == * [[Seleccion femenino di futbol di Aruba]] {{Appendix}} [[Category:Futbòl na Aruba]] 4t7q0a1otn0gvqfvksjruubkcr7rgzk 203730 203729 2026-09-10T10:45:02Z Caribiana 8320 /* 2026 */ 203730 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Infobox seleccion nacional futbol | variante = a | bgcolor = #0072C6 <!-- color uniform --> | copa mundial = copa mundial futbol <!--<copa mundial> + <nomber> ta defini Rango di FIFA--> | nomber = Aruba | bandera = [[File:Flag of Aruba.svg|175px|border]] | alias = | asociacion = [[Arubaanse Voetbalbond|Arubaanse Voetbal Bond]] | stadion = [[Stadion Guillermo Prospero Trinidad]] | coach = | rango halto = di 112 <br/>([[:nl:FIFA-mannenranglijst november 2015|nov 2015]]) | rango abou = di 205 <br/>([[:nl:FIFA-mannenranglijst april 2021|apr]]–[[:nl:FIFA-mannenranglijst mei 2021|mei 2021]]) | internacional futbolista = | gol futbolista = <!-- Seccion di competencia --> | prome internacional = [[File:Flag of Netherlands.svg|20px|border]] [[Seleccion nacional di futbol di Aruba (masculino)|Aruba]] 1–1 [[Seleccion nacional di futbol di Sürnam (masculino)|Sürnam]] [[File:Flag of Netherlands.svg|20px|border]] | luga prome internacional = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | fecha prome internacional = [[31 di yanüari|31 di januari]] [[1934]] | hazaña = {{ABWf}} 7–0 {{BVIf-r}} | luga hazaña = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | fecha hazaña = [[1 di yüni|1 di juni]] [[2014]] | perdida = {{TTOf}} 11–0 {{ABWf-r}} | luga perdida = [[Arima]], [[Trinidad i Tobago|Trinidad y Tobago]] | fecha perdida = [[23 di aprel|23 di april]] [[1989]] <!-- Seccion di Copa Mundial --> | CM participacion = | CM prome biaha = | CM miho resultado = <!-- Seccion di regional --> | regional = | regional participacion = | regional prome biaha = | regional miho resultado = <!-- Seccion di uniform: primera --> | pattern_la1=_aru21h | pattern_b1=_aru21h | pattern_ra1=_aru21h | leftarm1=FFD600 | body1=FFD600 | rightarm1=FFD600 |shorts1=fff000 | socks1=FFf000 <!-- Seccion di uniform: segundo --> | pattern_la2= _blueborder | pattern_b2= _aru1819a | pattern_sh2 =_whitesides | pattern_ra2= _blueborder | leftarm2=white | body2=0088FF | rightarm2=white | shorts2=0000ff | socks2=0000FF }} '''Seleccion masculino di futbol di Aruba''' ta e ekipo nacional di [[futbol]] cu ta representa [[Aruba]] na wega y torneonan internacional, manera na e weganan di clasificacion pa [[Kopa Mundial di Futbòl|Copa Mundial]] y den [[Kopa Karibe|Copa Caribe]]. Tur tramite pa e seleccion ta bou encargo di [[Arubaanse Voetbalbond|AVB]], funda na 1932 y afilia na [[Union Caribense di Futbol|CFU]], [[CONCACAF]] y [[FIFA]] desde 1988. Aruba a marca riba tabla mundial di paisnan den FIFA su mihor posicion na november 2015, ocupando posicion 112. E ekipo nacional nunka no a clasifica pa e [[Kopa Mundial di Futbòl|Copa Mundial di FIFA]] of [[Kopa Oro di CONCACAF|Copa Oro di CONCACAF]]. [[Fernando Lewis]] ta actualmente capitan di e seleccion nacional Arubano. == Historia == Entre 1924 y 1933, Aruba a hunga solamente contra di [[Kòrsou|Corsou]], aunke e partidonan aki no ta wordo considera oficial.<ref>{{cite web |last1=Courtney |first1=Barrie |title=Aruba - List of International Matches |url=https://www.rsssf.org/tablesa/aruba-intres.html |website=RSSSF |access-date=2 February 2023 |archive-date=11 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811173513/https://www.rsssf.org/tablesa/aruba-intres.html |url-status=live }}</ref> Den añanan 1950 e encuentronan aki tabata wordo uza pa selecta e mihor hungadonan pa e [[Selekshon Antiano di Futbòl|seleccion di Antia Hulandes]]. Hungadonan Arubano manera [[Jani Brokke]] a hunga pa [[Antias Hulandes]] na e [[Weganan Olimpico]] di 1952.<ref>{{cite web |url=https://archive.org/details/BNA-DIG-ESSONEWS-1952-06-06/mode/2up?q=%22Jani+Brokke%22 |title=Olympic Players, Helsinki Bound |website=Aruba Esso News on Coleccion Aruba, Biblioteca Nacional Aruba |date=1952-06-06 }} Potret di grupo di shete futbolista Arubano den a team olimpico.</ref> Bou di bandera di Curaçaose Voetbalbond (CVB), nan ta medayista di oro cu e ekipo di Antias Hulandes na e [[Weganan Centroamericano y di Caribe]] di 1950 na [[Guatemala]].<ref>{{citeer web|url=https://www.olympedia.org/athletes/23874 |titel=Adriaan Brokke |werk=Olympedia |bezochtdatum=2024-09-11}}</ref> CCCF tabata activo entre 1941 y 1961. Den añanan 1950 [[Arubaanse Voetbalbond]] (AVB) tabata organisa partidonan amistoso y mini torneonan riba e isla. Ehempelnan ta e partido di 1952 entre Aruba y e club di futbol [[Brasil|Brasileño]] Botafogo (3-1)<ref>{{cite web |url=https://archive.org/details/BNA-DIG-ARUBAANSECOURANT-1952-08/page/n31/mode/2up?q=%22Jani+Brokke%22 |title=Oncena Arubano a derrota Botafago cu un score di 3-1 |website=Arubaanse Courant |date=1952-08-11}}</ref> y e serie di 1953 entre Aruba, [[Sürnam|Surinam]], [[Guyana|Guyana Britanico]] y e club profesional La Salle FC for di [[Venezuela]].<ref>{{cite web |url=https://archive.org/details/ANA-DIG-THELOCAL-1953-02-14/page/4/mode/2up?q=Brokke+RCA |title=Football: Aruba Wins Interland Series |website=The Local |date=1953-02-14 }} Pages 5 to 7.</ref> Aruba a participa den su prome torneo na Campeonato di CCCF 1955, unda nan a termina na di 5 luga. Na 1958, AVB y CVB a fusiona den [[NAVU]]. Aruba a tuma parti den e seleccion nacional di futbol di Antias Hulandes te cu e isla a separa for di e constelacion antiano na 1986. Despues di su separacion for di Antias Hulandes, AVB a afilia na [[CONCACAF]] y [[FIFA]] na 1988. == Participacion den torneo == === Copa Caribe === Pa [[Kopa Karibe|Copa Caribe]] Aruba tin cu pasa e clasificacion. El a drenta clasificacion na 1989, y den su prome partido di grupo a sufri e pio derota den su historia (11-0), na man di [[Trinidad i Tobago|Trinidad y Tobago]]. Sinembargo, e seleccion a mustra algun progreso den e buelta preliminar di Copa Caribe 2014, logrando dos victoria contra e Islanan Turks & Caicos (1-0) y [[British Virgin Islands]] (7-0), e ultimo aki tabata e victoria mas grandi den historia di e seleccion nacional. E resultadonan aki a permiti nan yega na di 120 luga den e ranking mundial di FIFA pa luna di juni 2014. Despues di e victorianan aki, Aruba a perde 2-0 contra [[Guyana Franses|Guyana Frances]] y a keda elimina. === Copa Mundial === Despues di su [[Status aparte di Aruba|Status Aparte]] Aruba a hunga dia 24 di maart 1996 su prome partido di clasificacion pa Copa Mundial 1998 contra [[Republika Dominikano|Republica Dominicano]] como parti di e clasificacion pa Copa Mundial 1998. Hungando na Santo Domingo e seleccion a perde e prome wega contra Republica Dominicano cu 2-3. Golnan a ser anota pa Raymond Davelaar y Ryan Malmberg. Tambe den wega na cas el a keda derota 1-3, cu Davelaar anotando e unico gol. Pa Copa Mundial 2018 e seleccion Arubano a cuminsa su clasificacion den di dos buelta contra [[Barbados]], cu derota 2-0 na cas y 1-0 for di cas, sinembargo FIFA a dicta cu Barbados a lansa un hungador no eligibel, dunando Aruba un victoria di 3-0 den e wega di ida y avansando e ekipo pa e di tres buelta. Apesar di esey, den e siguiente buelta e a wordo derota atrobe, e biaha aki pa [[Sint Vincent i Grenadinanan|St. Vincent & the Grenadines]] cu a gana 3-2 riba agregacion. Aruba no a logra progresa den e eliminatorio pa Copa Mundial 2022, terminando na di 4 lugar den e prome buelta. For di Copa Mundial 1998 Aruba a participa na tur e torneonan clasificatorio pa Copa Mundial sin por a pasa e prome buelta clasificatorio. == Wega y encuentro == === 2023 === <div style="display:flex; gap:0.5em;">{{legend|#CCFFCC|Victoria|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#FFFFCC|Empate|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#FFCCCC|Derota|border=1px solid #AAAAAA}}</div> {| align="left" cellpadding="2" cellspacing="0" style="background: #f5faff; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" width="97%" |- bgcolor=darkblue style="color:yellow ! width="10%" |Fecha ! width="12%" |Ciudad ! width="13%" |Local ! width="5%" |Resultado ! width="14%" |Bishitante ! width="20%" |Competencia |- bgcolor=CCFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|11-09-2023 |[[File:Flag of Cayman Islands.svg|22px|border]] [[George Town]] |align=right| [[Islanan Kaiman|Cayman Islands]] [[File:Flag of the Cayman Islands.svg|22px|border]] |align=center|'''1:2''' |{{ABW}} |[[CONCACAF Nations League]] 23/24 |- bgcolor=CCFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|14-10-2023 |[[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] |align=right| [[Aruba]] [[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] |align=center|'''3:1''' | [[File:Flag of the US Virgin Islands.svg|22px|border]] [[U.S. Virgin Islands]] | [[CONCACAF Nations League]] 23/24 |- bgcolor=CCFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|16-11-2023 |[[File:Flag of the US Virgin Islands.svg|22px|border]] [[Christiansted]] |align=right| [[Aruba]] [[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] |align=center|'''1:4''' |{{ABW}} | [[CONCACAF Nations League]] 23/24 |} {{clear}} === 2024 === <div style="display:flex; gap:0.5em;">{{legend|#CCFFCC|Victoria|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#FFFFCC|Empate|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#FFCCCC|Derota|border=1px solid #AAAAAA}}</div> {| align="left" cellpadding="2" cellspacing="0" style="background: #f5faff; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" width="97%" |- bgcolor=darkblue style="color:yellow ! width="10%" |Fecha ! width="12%" |Ciudad ! width="13%" |Local ! width="5%" |Resultado ! width="14%" |Bishitante ! width="20%" |Competencia |- bgcolor=CCFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|21-03-2024 |[[File:Flag of Aruba.svg|20px|border]] Oranjestad |align=right|[[Aruba]] [[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] |align=center|'''5:1''' |[[File:Flag of the Cayman Islands.svg|20px|border]] [[Islanan Kaiman|Cayman Islands]] |[[CONCACAF Nations League]] 23/24 |- bgcolor=FFCCCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|23-03-2024 |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|20px|border]] Santiago Caballero |align=right|[[Republika Dominikano|Sto. Domingo]] [[File:Flag of the Dominican Republic.svg|20px|border]] |align=center|'''2:0''' |{{ABWf}} | Partido amistoso |- bgcolor=FFCCCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|08-06-2024 | [[File:Flag of Aruba.svg|21px|border]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] |align=right|[[Seleccion nacional di futbol di Aruba (masculino)|Aruba]] [[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] |align=center|'''0:2''' |{{CUWf}} |Clasificacion [[Kopa Mundial di Futbòl|Copa Mundial]] 2026 |- bgcolor=FFFCCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|11-06-2024 |[[File:Flag of Barbados.svg|2px|border]] [[Bridgetown]] |align=right|[[Sint Lucia]] [[File:Flag of Saint Lucia.svg|22px|border]] |align=center|'''2:2''' |{{ABWf}} |Clasificacion [[Kopa Mundial di Futbòl|Copa Mundial]] 2026 |- bgcolor=FFCCCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|06-09-2024 |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|22px|border]] Mayaguez |align=right|[[Aruba]] [[File:Flag of Aruba.svg|22px]] |align=center|'''0:2''' |{{SXM}} |[[CONCACAF Nations League]] 24/25 |- bgcolor=FFCCCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|09-09-2024 |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|22px|border]] Mayaguez |align=right|[[Puerto Rico]] [[File:Flag of Puerto Rico.svg|22px|border]] |align=center|'''1:0''' |{{ABWf}} |[[CONCACAF Nations League]] 24/25 |- bgcolor=FFCCCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|11-10-2024 |[[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] |align=right|[[Haiti]] [[File:Flag of Haiti.svg|22px|border]] |align=center|'''3:1''' |{{ABWf}} |[[CONCACAF Nations League]] 24/25 |- bgcolor=FFCCCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|14-10-2024 |[[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] |align=right|[[Aruba]] [[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] |align=center|'''3:5''' |{{HTI}} |[[CONCACAF Nations League]] 24/25 |- bgcolor=FFCCCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|15-11-2024 |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|22px|border]] Mayaguez |align=right|[[Aruba]] [[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] |align=center|'''1:5''' |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|22px|border]] [[Puerto Rico]] |[[CONCACAF Nations League]] 24/25 |- bgcolor=FFCCCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|18-11-2024 |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|22px|border]] Mayaguez |align=right|[[Sint Maarten]] [[File:Flag of Sint Maarten.svg|22px|border]] |align=center|'''1:0''' |{{ABWf}} | [[CONCACAF Nations League]] 24/25 |} {{clear}} === 2025 === [[File:Soccerball current event.svg|20px]] <small>Actualisa te e ultimo wega riba 4 di juni 2025.</small> <div style="display:flex; gap:0.5em;">{{legend|#CCFFCC|Victoria|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#FFFFCC|Empate|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#FFCCCC|Derota|border=1px solid #AAAAAA}}</div> {| align="left" cellpadding="2" cellspacing="0" style="background: #f5faff; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" width="97%" |- bgcolor=darkblue style="color:yellow ! width="10%" |Fecha ! width="12%" |Ciudad ! width="13%" |Local ! width="5%" |Resultado ! width="14%" |Bishitante ! width="20%" |Competencia |- bgcolor=FFCCCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|22-03-2025 |[[File:Flag of Cambodia.svg|22px|border]] [[Phnom Penh]] |align=right| Visakha [[File:Flag of Cambodia.svg|20px|border]] |align=center|'''3:1''' |{{ABWf}} |Wega amistoso |- bgcolor=CCFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|25-03-2025 |[[File:Flag of Cambodia.svg|22px|border]] [[Phnom Penh]] |align=right|[[Cambodja]] [[File:Flag of Cambodia.svg|20px|border]] |align=center|'''1:2''' |{{ABWf}} |Wega amistoso |- bgcolor=FFFCCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|04-06-2025 |[[File:Flag of Barbados.svg|22px|border]] [[Bridgetown]] |align=right|[[Barbados]] [[File:Flag of Barbados.svg|20px|border]] |align=center|'''1:1''' |{{ABWf}} |Clasificacion [[Kopa Mundial di Futbòl|Copa Mundial]] 2026 |- bgcolor=FFCCCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|07-06-2025 |[[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] |align=right|[[Aruba]] [[File:Flag of Aruba.svg|20px|border]] |align=center|'''0:5''' |{{HTI}} |Clasificacion [[Kopa Mundial di Futbòl|Copa Mundial]] 2026 |} {{clear}} === 2026 === [[File:Soccerball current event.svg|20px]] <small>Actualisa riba 10 di september 2026.</small> <div style="display:flex; gap:0.5em;">{{legend|#CCFFCC|Victoria|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#FFFFCC|Empate|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#FFCCCC|Derota|border=1px solid #AAAAAA}}</div> {| align="left" cellpadding="2" cellspacing="0" style="background: #f5faff; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" width="97%" |- bgcolor=darkblue style="color:yellow ! width="10%" |Fecha ! width="12%" |Ciudad ! width="13%" |Local ! width="5%" |Resultado ! width="14%" |Bishitante ! width="20%" |Competencia |- bgcolor=CCFFCC style ="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|26-03-2026 |[[File:Flag of Rwanda.svg|22px|border]] [[Kigali]] |align=right| [[Aruba]] [[File:Flag of Aruba.svg|20px|border]] |align=center|'''4:1''' |{{MAC}} |Serie FIFA 2026 |- bgcolor=CCFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|29-03-2026 |[[File:Flag of Rwanda.svg|22px|border]] [[Kigali]] |align=right|[[Aruba]] [[File:Flag of Aruba.svg|20px|border]] |align=center|'''4:1''' |{{LIE}} |Serie FIFA 2026 |- bgcolor=FFCCCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|06-06-2026 | {{CUW|bandera}} [[Willemstad]] |align=right|[[Kòrsou]] [[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] |align=center|'''4:0''' | {{ABW}} | wega amistoso |- bgcolor 0000 = style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|23-09-2026 | [[File:Flag of Antigua and Barbuda.svg|23px|border]] [[Saint John's]] |align=right|[[Aruba]] [[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] |align=center|''':''' | {{AAB}} | [[CONCACAF Nations League]] 26/27 |- bgcolor 0000 = style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|29-09-2026 | [[File:Flag of Antigua and Barbuda.svg|23px|border]] [[Saint John's]] |align=right|[[Anguilla]] [[File:Flag of Anguilla.svg|23px|border]] |align=center|''':''' | {{ABW}} | [[CONCACAF Nations League]] 26/27 |- bgcolor 0000 = style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|04-10-2026 | [[File:Flag of Antigua and Barbuda.svg|23px|border]] [[Saint John's]] |align=right|[[Aruba]] [[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] |align=center|''':''' | {{AIA}} | [[CONCACAF Nations League]] 26/27 |- bgcolor 0000 = style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|06-10-2026 | [[File:Flag of Antigua and Barbuda.svg|23px|border]] [[Saint John's]] |align=right|[[Antigua i Barbuda]] [[File:Flag of Antigua and Barbuda.svg|23px|border]] |align=center|''':''' | {{ABW}} | [[CONCACAF Nations League]] 26/27 |} {{clear}} == Hungado cu mas partido == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- !width=30px|Posicion ! style="width:150px;"|Hungador !width=50px|Wega !width=50px|Gol ! style="width:100px;"|Carera |- |1 |style="text-align: left;"|'''[[Eric Abdul]]''' |32 |0 |2011–presente |- |2 |style="text-align: left;"|'''[[Nickenson Paul]]''' |30 |0 |2014–presente |- |3 |style="text-align: left;"|[[Theric Ruiz]] |28 |1 |2004–2016 |- |4 |style="text-align: left;"|[[Erik Santos de Gouveia]] |27 |3 |2011–2021 |- |5 |style="text-align: left;"|[[Leroy Oehlers]] |24 |0 |2013–2019 |- |6 |style="text-align: left;"|[[Francois Croes]] |23 |0 |2008–2021 |- |7 |style="text-align: left;"|[[Ronald Gómez]] |22 |6 |2002–2021 |- |8 |style="text-align: left;"|[[Raymond Baten]] |21 |3 |2011–2019 |- |9 |style="text-align: left;"|'''[[Walter Bennett (Aruba)|Walter Bennett]]''' |19 |1 |2018–presente |- |10 |style="text-align: left;"|'''[[Terence Groothusen]]''' |18 |3 |2019-presente |- |} == (Ex-)hungado conoci == {{div col|colwidth=22em}} * [[Denzel Dumfries]] * [[Boes Orman]] * [[Angel Botta]] * [[Puppy Diaz]] * [[Gregor Breinburg]] * [[Josh Gross]] * [[Noah Harms]] * [[Mundo Kemp]] * [[Matthew Lentink]] * [[Emile Linkers]] * [[Juju Rasmijn]] * [[Jeffrey Werleman]] (keeper) {{div col end}} == Lista di entrenador == {{div col|colwidth=22em}} *[[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] René Notten (1995) *[[File:Flag of Aruba.svg|20px|border]] [[Angel Botta]] (1996) *[[File:Flag of Aruba.svg|20px|border]] Marco Rasmijn (2000) *[[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] Azing Griever (2004–2006) *[[File:Flag of Argentina.svg|20px|border]] Marcelo Muñoz (2004, 2008–2010) *[[File:Flag of Aruba.svg|20px|border]] Epi Albertus (2010– 2012) *[[File:Flag of Aruba.svg|20px|border]] [[Giovanni Franken]] (2013-2015) *[[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] Rini Coolen (2015, interino) *[[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] Martin Koopman (2017-2019) *[[File:Flag of Aruba.svg|20px|border]] [[Marvic Bermudez]] (2020) *[[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] Stanley Menzo (2021-2022) *[[File:Flag of Aruba.svg|20px|border]] [[Marvic Bermudez]] (desde 2022) {{div col end}} == Mira tambe == * [[Seleccion femenino di futbol di Aruba]] {{Appendix}} [[Category:Futbòl na Aruba]] tg7bq2dllq0z67k3cmna6lod44y1kcb 0 9399 203697 122280 2026-09-09T22:11:38Z Caribiana 8320 parameters infobox 203697 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Siudat | nomber = Maracaibo | nomber_nativo = | imagen = | pais = {{VEN}} | funda = [[8 di sèptèmber]] [[1529]] | fundado = Ambrosius Ehinger | poblacion = | tipo_division_adm = Estado | division_adm = [[Zulia]] | tipo_subdivision_adm = Munisipio | subdivision_adm = | tipo_subdivision_adm2 = | subdivision_adm2 = | zoom = 10 | website = }} '''Maracaibo''' ta un siudat i [[munisipio]] di [[Venezuela]] i ta [[kapital]] di [[Zulia|estado Zulia]]. Na 2013 e tabatin un [[poblashon]] di 1.560.000 habitante. Maracaibo ta e di dos siudat mas grandi di Venezuela. E siudat ta konosí na Venezuela komo ''La Tierra del Sol Amada'' (E tera stimá pa e solo). Maracaibo ta un puerto situá na kanto west di e estrecho ku ta [[Lago di Maracaibo]] ku e Golfo di Venezuela. Gran parti di e transporte di petroleo di Venezuela ta tuma lugá for di e puerto aki. [[Category:Venezuela]] [[Category:Siudadnan]] ew4zswtix6kcbu2c5acsy7ds2t7ooca 0 11103 203696 151180 2026-09-09T22:04:49Z Caribiana 8320 203696 wikitext text/x-wiki {{infobox luga den pais|variante=c |tipo=Siudat |pais={{VEN}} | funda = 1589 | tipo_division_adm = Estado | division_adm = La Guaira | tipo_subdivision_adm = Munisipio | subdivision_adm = | zoom = 12 }} '''La Guaira''' ta e [[kapital]] di e estado [[Venezuela|venezolano]] di e mesun nòmber (antes yamá Vargas) i e haf prinsipal di [[Venezuela]]. E ta situá mas o menos meimei di e kosta nort di e pais. El a wòrdu fundá na 1589 komo un salida pa laman pa [[Caracas]], ubiká un 30 kilometer suitost. E siudat i e haf a sufri daño grandi durante e inundashon i deslizamentu di lodo na desèmber 1999 ku a afektá gran parti di e region. E siudat tin su mes ekipo di beisbòl profeshonal den e Liga di Beisbòl Profesional Venezolano, e Tiburones de La Guaira. Nan a gana ocho kampeonato nashonal for di nan fundashon na 1962 i a gana e Seri Karibense na 2023-24. [[Category:Venezuela]] [[Category:Siudadnan]] tbfi4956k18wj0s80f4e3e42fi4cxwu 0 11469 203725 199328 2026-09-10T10:11:41Z Caribiana 8320 /* 2026 */ update weganan planea 203725 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Infobox seleccion nacional futbol| variante = c | bgcolor = #002B7F <!-- color uniform --> | nomber = Kòrsou | copa mundial = copa mundial futbol <!--<copa mundial> (masculino) + <nomber> ta defini Rango di FIFA--> | bandera = [[File:Flag of Curaçao.svg|175px|border]] | alias = Los Azules - De Blauwen - [[Blue Wave]] - Pantera Negra | federacion = [[Federashon Futbòl Kòrsou]] | Sponsor = [[Nike, Inc.|Nike]] | rango halto = di 68 (yüli 2017) | rango abou = di 183 (aprel 2013, yüli 2014) | coach = [[Dick Advocaat]] | stadion = [[Stadion Ergilio Hato]] | internacional futbolista = [[Cuco Martina]] (55) | gol futbolista = [[Rangelo Janga]] (21) | prome internacional = {{DOMf}} 1 – 0 {{CUWf-r}} | luga prome internacional = [[San Cristóbal]], [[Repúblika Dominikano]] | fecha prome internacional = 20 di ougustus 2011 | hazaña = {{CUWf}} 10 – 0 {{GRDf-r}} | luga hazaña = [[Willemstad]] | fecha hazaña = 11 di septèmber 2018 | perdida = {{ARGf}} 7 – 0 {{CUWf-r}} | luga perdida = [[Santiago del Estero]], [[Argentina]] | fecha perdida = 28 di mart 2023 <!-- Seccion di Copa Mundial --> | CM participacion = 1 | CM prome biaha = 2026 | CM miho resultado= | regional = Kopa Oro di CONCACAF <!--no agrega parentesis cuadra--> | regional participacion = 6 | regional prome biaha = 1963 | regional miho resultado = Di tres luga <br/> (1963, 1969) | regional2 = Kopa Karibe <!--no agrega parentesis cuadra--> | regional2 participacion = 2 | regional2 prome biaha = 2014 | regional2 miho resultado = Ganadó (2017) <!-- Seccion di uniform: primera --> | pattern_la1 = _cur26h | pattern_b1 = _cur26hA | pattern_ra1 = _cur26h | pattern_sh1 = _cur26h | pattern_so1 = _cur26hl | leftarm1 = 344fc0 | body1 = 344fc0 | rightarm1 = 344fc0 | shorts1 = 344fc0 | socks1 = 344fc0 <!-- Seccion di uniform: segundo --> | pattern_la2 = _cur26a | pattern_b2 = _cur26aA | pattern_ra2 = _cur26a | pattern_sh2 = _cur26a | pattern_so2 = _cur26al | leftarm2 = f2efd4 | body2 = f2efd4 | rightarm2 = f2efd4 | shorts2 = f2efd4 | socks2 = f2efd4 }} E '''selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou''' ta e ekipo di [[futbol]]istanan maskulino ku desde 2011 ta representá [[Kòrsou]] den kompetensianan internashonal i ta kai bou di [[Federashon Futbòl Kòrsou|FFK]].<ref>{{cite web| url = http://www.elsalvador.com/deportes/futbol/372358/curazao-pierde-a-su-capitan-para-el-juego-ante-la-selecta/| archive-url = https://web.archive.org/web/20170714164913/http://www.elsalvador.com/deportes/futbol/372358/curazao-pierde-a-su-capitan-para-el-juego-ante-la-selecta| archive-date = 2017-07-14| title = Curazao pierde a su capitán para el juego ante la Selecta {{!}} elsalvador.com}}</ref> Riba e tabla di klasifikashon mundial di [[FIFA]], Kòrsou a logra posishon 68° na yüli di 2017, te awor su mihó posishon ademas di ta e di 6 mihó selekshon di [[CONCACAF]]. El a gana e [[Kopa Karibe]] (''Caribbean Cup'') na 2017, loke tabata e promé premio ofisial pa Kòrsou. Na 2019 e selekshon a logra yega e kuart final di e [[Kopa Oro di CONCACAF]] pa promé biaha. Na novèmber 2025, e selekshon a enkabesá su grupo di kualifikashon pa [[Kopa Mundial di Futbòl|Kopa Mundial di FIFA 2026]] i a kualifiká dia 18 di november 2025 pa promé biaha pa Kopa Mundial, loke a hasi Kòrsou bira e nashon di mas chikitu den tantu poblashon komo área pa klasifiká pa e torneo.<ref>{{Cite web |date=2025-11-19 |title=Population of... 156,000: Caribbean minnows break wild record to secure WC spot — Wrap |url=https://www.foxsports.com.au/football/wild-scenes-as-27year-wc-drought-ends-with-stunning-goals-and-red-card-drama-wrap/news-story/a41294afec3801b915e75c9b1784a852 |access-date=2025-11-19 |work=Fox Sports Australia}}</ref> E selekshon ta hunga su weganan normalmente den [[Stadion Ergilio Hato]] na [[Willemstad]]. Tur tramite pa e selekshon nashonal ta resortá bou di [[Federashon Futbòl Kòrsou]] (FFK). == Historia == Na 2011 e ekipo aki a tuma lugá di e [[Selekshon Antiano di Futbòl|selekshon di futbòl di Antias Hulandes]], ku a stop di eksistí despues di e [[Disolucion di Antia Hulandes|disolushon di Antia Hulandes]]. E ekipo aki tambe a hunga bou di e nòmber di "Kòrsou" te ku 1958, pero e tempu ei tabata representá tur e islanan di e teritorio di [[Kòrsou i Dependensianan]]. Tanto FIFA komo CONCACAF ta rekonosé e selekshon nashonal di Kòrsou komo e susesor direkto i úniko di e ekiponan di futbòl nashonal di Kòrsou (1921-1958) i Antias Hulandes (1958-2010).<ref>[https://web.archive.org/web/20190626032129/https://www.fifa.com/associations/association/cuw/about Curaçao], [[FIFA]]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20210309013123/https://www.concacaf.com/en/member-association/curacao Curacao], [[CONCACAF]] (9 di mart 2021)</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20230203071708/https://www.rsssf.org/tablesc/curacaochamp.html Curaçao — List of Champions], RSSSF (3 di febrüari 2023)</ref> Dia 29 di òktober 2010 e selekshon maskulino di Kòrsou a hunga su promé wega amistoso na [[Willemstad]] kontra [[Aruba]]. E wega aki a keda gana ku 3-0 i Everon Espacia a skor e promé gol na nòmber di Kòrsou. E promé wega pafor di Karibe Hulandes tabata 20 di ougùstùs 2011 kontra [[Repúblika Dominikano]] na estadio Panamerikano; esaki a terminá den un derota di 1-0 pa Kòrsou. == Partisipashon na torneo == === Kopa Mundial === For di aña 2011 Kòrsou ta partisipá na weganan di klasifikashon pa kampeonato mundial di futbòl di [[FIFA]]. Na su promé weganan klasifikatorio pa Mundial 2014 na [[Brasil]] e selekshon a enfrenta [[Antigua y Barbuda|Antigua i Barbuda]], [[Haiti]] i [[U.S. Virgin Islands|Islanan Birgen Merikano]]. Despues di 2 viktoria i 1 empate for di 6 wega nan a keda eliminá komo e di tres ekipo di grupo F. E dos viktoria kontra e [[U.S. Virgin Islands|Islanan Birgen Merikano]] (3-0 i 6-1) tabata e proménan den un kualifikashon pa Kopa Mundial. Pa Mundial 2018 e ekipo a alkansa e di tres buelta di e torneo i kualifikashon. Den e promé ronda na mart 2015 el a enfrentá [[Montserrat]] i a klasifiká pa e di dos ronda kontra [[Cuba]] ku un viktoria di 2-1 na kas i un viktoria di 2-2 den e di dos wega. Despues di un empate 0-0 den e wega na kas, un empate 1-1 den e wega di regreso kontra Cuba tabata sufisiente pa pone riba e regla di golnan pa e di tres ronda. Sinembargo, e ekipo a keda eliminá na septèmber 2015 despues di dos derota 0-1 kontra [[El Salvador]]. Den e kualifikashon di 2022 e ekipo a enfrentá [[Guatemala]], [[Sint Vincent i Grenadinanan]], Cuba i e Islanan Birgen Britániko den e promé ronda na mart i yüni 2021. E ekipo a gana e grupo dor di hasi mas gol i a avansá pa e di dos ronda. Despues di un derota di 2-1 i un empate di 0-0 kontra [[Panama]] el a keda eliminá den e di dos ronda. ==== 2026 ==== E selekshon a kai den grupo C di e weganan di kualifikashon pa Kopa Mundial 2026. Su promé partidonan na 2024 tabata kontra [[Barbados]] riba 5 di yüni den [[Stadion Ergilio Hato]] i kontra [[Aruba]] riba 8 di yüni den [[Stadion Guillermo Prospero Trinidad]]. Na 2025 el a sigui topa ku [[Sint Lucia]] riba 6 di yüni i [[Haiti]] riba 10 di yüni. Despues ku entrenadó prinsipal, Dick Advocaat, a reklutá varios hungadó di e diaspora kurasoleño na [[Hulanda]] pa fortalesé e selekshon<ref>[https://nu.cw/2025/09/26/obispo-en-hansen-versterken-curacao-in-jacht-op-wk-ticket/ Obispo en Hansen versterken Curaçao in jacht op WK-ticket], curacao.nu (26 di sèptèmber 2025)</ref>, esaki pasa pa promé lugá den su grupo di klasifikashon ku diesun punto despues di un viktoria di 7-0 kontra Bermuda ku e penúltimo wega di e grupo na novèmber 2025.<ref>[https://nu.cw/2025/11/14/curacao-boekt-overtuigende-zege-en-staat-aan-kop-in-groep/ Curaçao boekt overtuigende zege en staat aan kop in groep], nu.cw (14 di novèmber 2025)</ref> Pa e último wega durante e klasifikashon pa Kopa Mundial di FIFA 2026, e selekshon a empatá 0-0 kontra Jamaica kaminda Kòrsou a bira e nashon di mas chikitu den poblashon (156.115 hende) ku den historia a yega di klasifiká pa e Kopa Mundial di FIFA, mientras Dick Advocaat lo bira e mènedjer di mas bieu den historia pa entrená e ekipo durante e Kopa Mundial di FIFA.<ref>[https://www.reuters.com/sports/soccer/advocaat-become-oldest-coach-world-cup-after-curacao-qualification-2025-11-19/ Advocaat to become oldest coach World Cup after Curaçao qualification], reuters.com</ref><ref>{{citeer web|url= https://www.bbc.com/sport/football/articles/c14p3dmdld1o|titel=Curaçao become smallest nation to qualify for World Cup|date=2025-11-19|werk=BBC Sport|bezochtdatum=2025-11-19}}</ref> Komo himno pa e trayekto pa Kopa Mundial di e tim, a komposita e kantika yamá “The Blue Wave” na 2025, ku ta wòrdo interpretá pa e artista [[Jeon]].[[File:June 18 - FROM THE FIELD 2026- The historic impact of Curaçao's first-ever World Cup qualification.webm|thumb|left|200px|Entrevista ku [[Tahith Chong]].]] Kòrsou a sigui logra logronan importante durante e torneo final. [[Livano Comenencia]] a anotá e promé gol di Kòrsou den un Kopa Mundial den e promé partido di grupo kontra Alemania.<ref>[https://nos.nl/video/2618572-comenencia-maakt-eerste-wk-goal-ooit-voor-debutant-curacao Comenencia maakt eerste WK-goal ooit voor debutant Curaçao], Nos (14 di yüni 2026)</ref> Den e siguiente enkuentro, Kòrsou a gana su promé punto den un Kopa Mundial despues di un empate sin gol kontra Ecuador. Den e mesun partido, e kiper [[Eloy Room]] a logra un aktuashon sobresaliente ku un gran kantidat di salbashon (15), aserkando e rèkòrt di mas salbashon den un partido di Kopa Mundial.<ref>[http://vi.nl/nieuws/nog-meer-wk-historie-curacao-pakt-eerste-punt-ooit-na-glansrol-voor-room Nog meer WK-historie: Curaçao pakt eerste punt ooit na glansrol voor Room], vi.nl</ref> === Kopa Oro di CONCACAF === * 2017 – Preliminatorio * 2019 – Kuart final * 2021 – A retirá * 2023 – No a kualifiká Ku e viktoria 4-1 di e selekshon riba St. Lucia dia 18 di novèmber 2024 den Stadion Ergilio Hato Kòrsou a promove bek pa Liga A di [[CONCACAF Nations League]] i a klasifika automátikamente pa e proximo edishon di Kopa Oro na Merka.<ref>[https://nu.cw/2024/11/18/curacao-kwalificeert-zich-voor-de-gold-cup-na-zege-op-saint-lucia/ Curaçao kwalificeert zich voor de Gold Cup na zege op Saint Lucia], nu.cw (18 di novèmber 2024)</ref> === Kopa Karibe === Na 2014 e selekshon a hunga den e ronda preliminatorio di [[Kopa Karibe]]. Den e edishon di 2017, e selekshon, despues di un fuerte kampaña di kualifikashon, a derotá e anfitrion [[Martinique]] den e semifinal ku e skor di 2-1. E ta vense [[Jamaica]], kampeon saliente i seis biaha ganadó, ku e skor di 2-1 i ta logra su promé Kopa Karibe. Algun hungadó di e wega final tabata [[Elson Hooi]] (2 gol), Eloy Room (kiper), Gino van Kessel, [[Ayrton Statie]], [[Rangelo Janga]] i [[Leandro Bacuna]]. === Kopa di Rei === Dia 5 di yüni 2019, Kòrsou a gana 3-1 kontra [[India]] den e promé ronda di Kopa di Rei, un torneo [[Tailandia|tailandés]] riba invitashon. Den e final dia 8 di yüni 2019, despues di un empate 1-1 despues di pinalti, e ekipo a gana e Kopa di Rei ku 5-4 di [[Vietnam]] na Chang Arena den e siudat Buri Ram na [[Tailandia]]. === Kopa ABCS === Na 2013 e ta yega te final, perdiendo di [[Sürnam]] 1-3 i ta caba na di tres lugá di [[Torneo ABCS|Kopa ABCS]] na 2015. Entre 2016 i 2020 no tabatin kompetensia. Kòrsou tabata ganadó na 2021 den final kontra [[Boneiru]] (2-1) i na 2022 ta sali viktorioso den pinalti kontra Sürnam.<ref>[https://www.rsssf.org/tablesa/abcs.html ABCS Football Tournament], RSSSF.org</ref> == Último wega i próksimo enkuentronan == [[File:Soccerball current event.svg|20px]] <small>Aktualisá te ku FIFA Seri 2026 na mart 2026</small> <div style="display:flex; gap:0.5em;">{{legend|#CCFFCC|Viktoria|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#FFFFCC|Empate|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#FFCCCC|Derota|border=1px solid #AAAAAA}}</div> === 2023/2024/2025 === {| align="left" cellpadding="2" cellspacing="0" style="background: #f5faff; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" width="97%" |- bgcolor=darkblue style="color:yellow ! width="11%" |Fecha ! width="12%" |Siudat ! width="12%" |Lokal ! width="5%" |Resultado ! width="14%" |Bishitante ! width="20%" |Kompetensia |- bgcolor=CCFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|17-10-2023 |[[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] [[Willemstad]] |align=right| [[Kòrsou]] [[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] |align=center|'''5:3''' |{{TTO}} |[[CONCACAF Nations League]] 23/24 |- bgcolor=FFFCCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|16-11-2023 |[[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] [[Willemstad]] |align=right| [[Kòrsou]] [[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] |align=center|'''1:1''' |{{SLV}} | Partido amistoso |- bgcolor=FFFCCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|20-11-2023 |[[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] [[Willemstad]] |align=right| [[Kòrsou]] [[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] |align=center|'''1:1''' |{{SLV}} | Partido amistoso |- bgcolor=CCFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|21-03-2024 |[[File:Flag of Turkey.svg|20px|border]] Alanya |align=right|[[Kòrsou]] [[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] |align=center|'''1:0''' |[[File:Flag of England.svg|22px|border]] Hull City |Partido amistoso híbrido |- bgcolor=CCFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|05-06-2024 |[[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] [[Willemstad]] |align=right|[[Kòrsou]] [[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] |align=center|'''4:1''' |{{BRB}} | Klasifikashon [[Kopa Mundial di Futbòl|Kopa Mundial]] 2026 |- bgcolor=CCFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|08-06-2024 | [[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] |align=right|[[Seleccion nacional di futbol di Aruba (masculino)|Aruba]] [[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] |align=center|'''0:2''' |{{CUW}} |Klasifikashon [[Kopa Mundial di Futbòl|Kopa Mundial]] 2026 |- bgcolor=FFCCCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|06-09-2024 |[[File:Flag of Grenada.svg|22px|border]] [[Saint George’s]] |align=right|[[Sint Lucia]] [[File:Flag of Saint Lucia.svg|22px|border]] |align=center|'''2:1''' |{{CUW}} |[[CONCACAF Nations League]] 24/25 |- bgcolor=CCFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|09-09-2024 |[[File:Flag of Grenada.svg|22px|border]] [[Saint George’s]] |align=right|[[Sint Maarten (Fransia)|Saint-Martin]] [[File:Flag of Saint-Martin (local).svg|22px]] |align=center|'''0:4''' |{{CUW}} |[[CONCACAF Nations League]] 24/25 |- bgcolor=FFFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|11-10-2024 |[[File:Flag of Saint Lucia.svg|22px|border]] Gros Islet |align=right|[[Grenada]] [[File:Flag of Grenada.svg|22px|border]] |align=center|'''0:0''' |{{CUW}} |[[CONCACAF Nations League]] 24/25 |- bgcolor=CCFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|14-10-2024 |[[File:Flag of Saint Lucia.svg|22px|border]] Gros Islet |align=right|[[Kòrsou]] [[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] |align=center|'''1:0''' |{{GRD}} |[[CONCACAF Nations League]] 24/25 |- bgcolor=CCFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|15-11-2024 | [[File:Flag of Curaçao.svg|20px|border]] [[Willemstad]] |align=right|[[Kòrsou]] [[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] |align=center|'''5:0''' |[[File:Flag of Saint-Martin (local).svg|22px]] [[Sint Maarten (Fransia)|Saint-Martin]] |[[CONCACAF Nations League]] 24/25 |- bgcolor=CCFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|18-11-2024 | [[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] [[Willemstad]] |align=right|[[Kòrsou]] [[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] |align=center|'''4:1''' |{{LCA}} |[[CONCACAF Nations League]] 24/25 |- bgcolor=CCFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|06-06-2025 | [[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] [[Willemstad]] |align=right|[[Kòrsou]] [[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] |align=center|'''4:0''' |{{LCA}} | Klasifikashon [[Kopa Mundial di Futbòl|Kopa Mundial]] 2026 |- bgcolor=CCFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|10-06-2025 |[[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] |align=right|[[Haiti]] [[File:Flag of Haiti.svg|23px|border]] |align=center|'''1:5''' |{{CUW}} |Klasifikashon [[Kopa Mundial di Futbòl|Kopa Mundial]] 2026 |- bgcolor=FFFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|17-06-2025 | [[File:Flag of the USA.svg|22px|border]] San Jose |align=right| [[Kòrsou]] [[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] |align=center|'''0:0''' |{{SLV}} |CONCACAF Gold Cup 2025 |- bgcolor=FFFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|21-06-2025 | [[File:Flag of the USA.svg|22px|border]] [[San Jose]] |align=right| [[Kòrsou]] [[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] |align=center|'''1:1''' |{{CAN}} |CONCACAF Gold Cup 2025 |- bgcolor=FFCCCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|24-06-2025 | [[File:Flag of the USA.svg|22px|border]] [[Houston]] |align=right| [[Honduras]] [[File:Flag of Honduras (2022–present).svg|22px|border]] |align=center| '''2:1''' |{{CUW}} |CONCACAF Gold Cup 2025 |- bgcolor=FFFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center| 05-09-2025 |[[File:Flag of Trinidad and Tobago.svg|22px|border]] [[Port of Spain]] |align=right|[[Trinidad i Tobago]] [[File:Flag of Trinidad and Tobago.svg|23px|border]] |align=center| '''0:0''' |{{CUW}} |Klasifikashon [[Kopa Mundial di Futbòl|Kopa Mundial]] 2026 |- bgcolor=CCFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center| 09-09-2025 |[[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] [[Willemstad]] |align=right|[[Kòrsou]] [[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] |align=center| '''3:2''' |{{BMU}} |Klasifikashon [[Kopa Mundial di Futbòl|Kopa Mundial]] 2026 |- bgcolor=CCFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center| 10-10-2025 |[[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] [[Willemstad]] |align=right|[[Kòrsou]] [[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] |align=center| '''2:0''' |{{JAM}} |Klasifikashon [[Kopa Mundial di Futbòl|Kopa Mundial]] 2026 |- bgcolor=FFFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center| 14-10-2025 |[[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] [[Willemstad]] |align=right|[[Kòrsou]] [[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] |align=center| '''1:1''' |{{TTO}} |Klasifikashon [[Kopa Mundial di Futbòl|Kopa Mundial]] 2026 |- bgcolor=CCFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center| 13-11-2025 |[[File:Flag of Bermuda.svg|22px|border]] [[Hamilton]] |align=right|[[Bermuda]] [[File:Flag of Bermuda.svg|23px|border]] |align=center| '''0:7''' |{{CUW}} |Klasifikashon [[Kopa Mundial di Futbòl|Kopa Mundial]] 2026 |- bgcolor=FFFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center| 18-11-2025 |[[File:Flag of Jamaica.svg|22px|border]] [[Kingston]] |align=right|[[Jamaica]] [[File:Flag of Jamaica.svg|23px|border]] |align=center| '''0:0''' |{{CUW}} |Klasifikashon [[Kopa Mundial di Futbòl|Kopa Mundial]] 2026 |} {{clear}} === 2026 === {| align="left" cellpadding="2" cellspacing="0" style="background: #f5faff; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" width="97%" |- bgcolor=darkblue style="color:yellow ! width="11%" |Fecha ! width="12%" |Siudat ! width="12%" |Lokal ! width="5%" |Resultado ! width="14%" |Bishitante ! width="20%" |Kompetensia |- bgcolor=FFCCCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|27-03-2026 | {{AUS|bandera}} [[Sydney]] |align=right|[[China]] [[File:Flag of China.svg|22px|border]] |align=center|'''2:0''' |{{CUW}} | FIFA Seri 2026 |- bgcolor=FFCCCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|31-03-2026 | {{AUS|bandera}} [[Melbourne]] |align=right|[[Australia]] [[File:Flag of Australia.svg|22px|border]] |align=center|'''5:1''' |{{CUW}} | FIFA Seri 2026 |- bgcolor=FFCCCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|30-05-2026 | [[File:Flag of Scotland.svg|24px|border]] [[Glasgow]] |align=right|[[Eskosia]] [[File:Flag of Scotland.svg|23px|border]] |align=center|'''4:1''' | {{CUW}} | wega amistoso |- bgcolor=CCFFCC = style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|06-06-2026 | {{CUW|bandera}} [[Willemstad]] |align=right|[[Kòrsou]] [[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] |align=center|'''4:0''' | {{ABW}} | wega amistoso |- bgcolor=FFCCCC = style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|14-06-2026 | {{USA|bandera}} [[Houston]] |align=right|[[Alemania]] [[File:Flag of Germany.svg|22px|border]] |align=center|'''7:1''' | {{CUW}} | FIFA [[Kopa Mundial di Futbòl|Kopa Mundial]] 2026 |- bgcolor= FFFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|20-06-2026 | {{USA|bandera}} [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]] |align=right|[[Ecuador]] [[File:Flag of Ecuador.svg|22px|border]] |align=center|'''0:0''' | {{CUW}} | FIFA [[Kopa Mundial di Futbòl|Kopa Mundial]] 2026 |- bgcolor=FFCCCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|25-06-2026 | {{USA|bandera}} [[Filadelfia]] |align=right|[[Kòrsou]] [[File:Flag of Curacao.svg|22px|border]] |align=center|'''0:2''' | {{CIV}} | FIFA [[Kopa Mundial di Futbòl|Kopa Mundial]] 2026 |- bgcolor=FFFFFF style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|24-09-2026 |{{CRC|bandera}} [[Tibás]] |align=right|[[Costa Rica]] [[File:Flag of Costa Rica.svg|22px|border]] |align=center|'''-:-''' |{{CUW}} |[[CONCACAF Nations League]] 26/27 |- bgcolor=FFFFFF style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|27-09-2026 |{{CUW|bandera}} [[Willemstad]] |align=right|[[Kòrsou]] [[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] |align=center|'''-:-''' |{{NIC}} |[[CONCACAF Nations League]] 26/27 |- bgcolor=FFFFFF style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|01-10-2026 |{{CUW|bandera}} [[Willemstad]] |align=right|[[Kòrsou]] [[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] |align=center|'''-:-''' |{{TTO}} |[[CONCACAF Nations League]] 26/27 |- bgcolor=FFFFFF style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|04-10-2026 |[[File:Flag of Trinidad and Tobago.svg|22px|border]] [[Port of Spain]] |align=right|[[Trinidad i Tobago]] [[File:Flag of Trinidad and Tobago.svg|22px|border]] |align=center|'''-:-''' |{{CUW}} |[[CONCACAF Nations League]] 26/27 |} {{clear}} == Tim tékniko == {| class="wikitable" |- ! Posishon ! Nòmber |- | Entrenadó prinsipal || [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] [[Dick Advocaat]] |- | Entrenadó athuntu || [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] Cor Pot<br/ >[[File:Flag of Suriname.svg|20px|border]] [[Dean Gorré]] |- | Entrenadó pa kiper || [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] Raymond Mulder |- | Entrenadó fisiko || [[File:Flag of Curaçao.svg|20px|border]] Angelo Cijntje |- | Video Analista || [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] Léon Hese |- | Médiko || |- | Ofisial di prensa || [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] Vincent Schildkamp |- | Manager di tim || [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] Wouter Jansen |- | Content Creator || [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] Anouar Amrani |} == Lista di entrenadó == *[[File:Flag of Argentina.svg|20px|border]] Manuel Bilches (2011–2012)<ref name="alberto/pieternella">{{citeer web |auteur=Joachim Springer |url=http://www.versgeperst.com/sport/113124/bilches-moet-curacao-naar-wk-leiden.html |titel=Bilches moet Curaçao naar WK leiden |werk=Versgeperst.com |datum=2011-08-04 |sprache=nl |archiv-url=https://web.archive.org/web/20160611114129/http://www.versgeperst.com/sport/113124/bilches-moet-curacao-naar-wk-leiden.html |archiv-datum=2016-06-11|abruf=2016-09-06}}</ref> *[[File:Flag of Curaçao.svg|20px|border]] Ludwig Alberto (2012–2014)<ref name="alberto/pieternella"/> *[[File:Flag of Curaçao.svg|20px|border]] Igemar Pieternella (2014, interino)<ref name="alberto/pieternella" /> *[[File:Flag of Curaçao.svg|20px|border]] Etienne Siliee (2014–2015)<ref>{{Citeer web|auteur=Paul Clarke |url=http://jamaica-gleaner.com/article/sports/20141112/soca-warriors-win-caribbean-cup-opener-0 |titel=Soca Warriors Win Caribbean Cup Opener |werk=The Gleaner |hrsg=The Gleaner Company |datum=2014-11-12|abruf=2016-09-06}}</ref> *[[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] [[Patrick Kluivert]] (2015–2016)<ref>{{citeer web|auteur=Lentin Goodijk|url=http://www.metronieuws.nl/sport/2015/03/internationals-curacao-dolblij-met-komst-kluivert |titel=Internationals Curaçao dolblij met komst Kluivert |werk=Metro |hrsg=Telegraaf Media Groep |datum=2015-03-05}}</ref> *[[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] [[Remko Bicentini]] (2016–2020)<ref>{{citeer web|auteur=Edson Evertsz |url=http://www.deporteawe.com/2016/08/24/remko-bicentini-rihairo-meulens-partido-di-fogeo-pa-selekshon-di-futbol-di-korsou/ |titel=Remko Bicentini, Rihairo Meulens i Partido di Fogeo pa Selekshon di Futbol di Korsou |werk=Deporte Awe |datum=2016-08-24 }}</ref> *[[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] Guus Hiddink (2020–2021) *[[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] Patrick Kluivert (2021, remplasante di Hiddink, kende a haña [[COVID-19]] durante e kualifikashon pa Mundial 2022)<ref>{{Citeer web|url=https://ffk.cw/patrick-kluivert-will-replace-guus-hiddink-for-the-remainder-of-the-qualification-matches-for-world-cup-2021/ |titel=Patrick Kluivert will replace Guus Hiddink for the remainder of the qualification matches for World Cup 2021|werk=[[Federashon Futbòl Kòrsou|ffk.cw]] |datum=2021-05-19 |bezochtdatum=2021-06-02}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/curacao-uitgeschakeld-in-kwalificatie-wk/ |titel=Curaçao uitgeschakeld in kwalificatie WK |werk=Curacao.nu |sprache=nl |datum=2021-06-16 |abruf=2021-06-16}}</ref> *[[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] Art Langeler (2022) *[[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] Remko Bicentini (2022-2023) *[[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] [[Dean Gorré]] (2023, interino) *[[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] [[Dick Advocaat]] (2024-2026)<ref>[https://www.ad.nl/buitenlands-voetbal/dick-advocaat-76-keert-opnieuw-terug-uit-pensioen-en-gaat-aan-de-slag-bij-curacao~a264fd04/ Dick Advocaat (76) keert opnieuw terug uit pensioen en gaat aan de slag bij Curaçao], Ad.nl (15 di yanüari 2024)</ref> *[[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] [[Fred Rutten]] (2026)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/sport/86256/advocaat-stopt-per-direct-als-bondscoach-curacao Advocaat stopt per direct als bondscoach Curaçao], curacao.nu (23 di febrüari 2026)</ref> *[[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] [[Dick Advocaat]] (desde 2026) == Selekshon aktual == E siguiente hungadónan tabata parti di e tim pa FIFA Series 2026 na mart 2026 i tambe a wòrdu konfirmá komo e selekshon di Kòrsou pa Kopa Mundial 2026.<ref>David Hessing, [https://www.nu.nl/wk-voetbal/6396262/advocaat-heeft-wk-selectie-curacao-snel-rond-en-selecteert-8-eredivisie-spelers.html?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Advocaat heeft WK-selectie Curaçao snel rond en selecteert 8 Eredivisie-spelers], nu.nl (18 di mei 2026)</ref> ''Aparishon i golnan aktualisá te ku i inkluyendo e partido FIFA Series 2026 na mart 2026.'' {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; width: 60%; text-align: center;" |- !width=5%| № !width=10%|Imagen !width=30%|Nòmber !width=10%|№ di partido hungá !width=10%|№ di gol !width=30%|Klup |- bgcolor="#e6e6fa" | colspan="6" |'''Portero''' |- | 1 |align=left|[[File:Room Eloy Columbus Crew SC Meet the Team 2019.jpg|60px|Eloy Room]] ||[[Eloy Room]]<br><small>(1986)</small> |70 |0 |align=left| [[File:Flag of the United States.svg|20px|border]] Miami FC |- | 23 | align="left" | [[File:Austria U-18 vs. Netherlands U-18 2017-03-23 (095) (cropped).jpg|60px|Trevor Doornbusch]]|| [[Trevor Doornbusch]]<br><small>(1999)</small> |7 |0 | align="left" | [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] VVV-Venlo |- | 22 | align="left" | ||[[Tyrick Bodak]]<br><small>(2002)</small> |4 |0 | align="left" | [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] Telstar |- bgcolor="#e6e6fa" |colspan=6|'''Defensor''' |- | 3 | align="left" | [[File:Go Ahead Eagles - RKC Waalwijk - 52830811567 (cropped).jpg |60px|Juriën Gaari]] || [[Juriën Gaari]]<br><small>(1993)</small> |58 |1 | align="left" |[[File:Flag of Saudi Arabia.svg|20px|border]] Abha Club |- | 4 | align="left" | ||[[Roshon van Eijma]]<br><small>(1998)</small> |27 |1 | align="left" |[[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] RKC Waalwijk |- | 5 | align="left" |[[File:Sherel Floranus at Antalyaspor vs Fatih Karagümrük SK 20220213.jpg|60px|Sherel Floranus]] ||[[Sherel Floranus]]<br><small>(1998)</small> |26 |0 | align="left" | [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] PEC Zwolle |- | 20 | align="left" |[[File:PSV Eindhoven, Teamcamp Bad Erlach, July 2014 (076).jpg|60px|Joshua Brenet]]||[[Joshua Brenet]]<br><small>(1994)</small> |17 |1 | align="left" |[[File:Flag of Turkey.svg|20px|border]] Kayserispor |- | 2 | align="left" | ||[[Shurandy Sambo]]<br><small>(2001)</small> |7 |0 | align="left" | [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] Sparta Rotterdam |- |18 | align="left" |[[File:Austria U-18 vs. Netherlands U-18 2017-03-23 (060).jpg|60px|Armando Obispo ]] ||[[Armando Obispo]]<br><small>(1999)</small> |4 |0 | align="left" | [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] PSV |- |60px| | align="left" | [[File:Go Ahead Eagles - AZ - 53170906955 (Riechedly Bazoer).jpg|60px|Riechedly Bazoer]] ||[[Riechedly Bazoer]]<br><small>(1996)</small> |3 |0 | align="left" | [[File:Flag of Turkey.svg|20px|border]] Konyaspor |- | 13 | align="left" | ||[[Deveron Fonville]]<br><small>(2003)</small> |0 |0 | align="left" | [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] N.E.C. |- bgcolor="#e6e6fa" |colspan=6|'''Mediokampista''' |- | 10 | align="left" | [[File:Leandro Bacuna.jpg|60px|Leandro Bacuna]] ||[[Leandro Bacuna]] (kapitan)<br><small>(1991)</small> |70 |16 | align="left" |[[File:Flag of Turkey.svg|20px|border]] Iğdır FK |- | 7 | align="left" | [[File:Juninho bacuna-1531777726.jpeg|60px|Juninho Bacuna]] ||[[Juninho Bacuna]]<br><small>(1997)</small> |47 |14 | align="left" | [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] FC Volendam |- | 6 | align="left" |[[File:Godfried Roemeratoe.JPG|60px|Godfried Roemeratoe]] ||[[Godfried Roemeratoe]]<br><small>(1999)</small> |26 |1 | align="left" | [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] RKC Waalwijk |- | 21 | align="left" |[[File:Kevin felida-1571753982.jpg|60px|Kevin Felida]]||[[Kevin Felida]]<br><small>(1999)</small> |19 |1 | align="left" | [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] FC Den Bosch |- | 8 | align="left" | ||[[Livano Comenencia]]<br><small>(2004)</small> |18 |1 | align="left" | [[File:Flag of Switzerland.svg|20px|border]] FC Zürich |- | 15 | align="left" |[[File:Ar'jany Martha 18042026 (3).jpg|60px|Ar'jany Martha]] ||[[Ar'jany Martha]]<br><small>(2003)</small> |8 |2 | align="left" | [[File:Flag of England.svg|20px|border]] Rotherham United |- | 17 | align="left" | [[File:Tyrese Noslin-1751620543.jpg|60px|Tyrese Noslin]] ||[[Tyrese Noslin]]<br><small>(2002)</small> |5 |1 | align="left" | [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] Telstar |- | | align="left" | [[File:Tahith Chong (38487929362).jpg|60px|Tahith Chong]]||[[Tahith Chong]]<br><small>(1999)</small> |4 |2 | align="left" | [[File:Flag of England.svg|20px|border]] Sheffield United FC |- bgcolor="#e6e6fa" | colspan="6" |'''Delantero''' |- | 14 | align="left" |[[File:Kenji Gorré (2015).jpg|60px|Kenji Gorré]]||[[Kenji Gorré]]<br><small>(1994)</small> |37 |6 | align="left" |[[File:Flag of Israel.svg|20px|border]] Maccabi Haifa |- | | align="left" | [[File:Brandley_Kuwas (cropped).png|60px|Brandley Kuwas]]||[[Brandley Kuwas]]<br><small>(1992)</small> |34 |2 | align="left" | [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] FC Volendam |- | | align="left" | [[File:Gervane-kastaneer.jpg|60px|Gervane Kastaneer]]||[[Gervane Kastaneer]]<br><small>(1996)</small> |27 |9 | align="left" | [[File:Flag of Malaysia.svg|20px|border]] Terangganu FC |- | 11 | align="left" | ||[[Jeremy Antonisse]]<br><small>(2002)</small> |25 |3 | align="left" | [[File:Flag of Greece.svg|20px|border]] AE Kifisia |- | 16 | align="left" | ||[[Jearl Margaritha]]<br><small>(2000)</small> |21 |5 | align="left" |[[File:Flag of Belgium.svg|20px|border]] SK Beveren |- | 9 | align="left" | [[File:PSV Eindhoven, Teamcamp Bad Erlach, July 2014 (094).jpg|60px|Jürgen Locadia]] ||[[Jürgen Locadia]]<br><small>(1993)</small> |12 |1 | align="left" | [[File:Flag of the United States.svg|20px|border]] Miami FC |- | 12 | align="left" | [[File:Sontje Hansen 16082025 (1).jpg|60px|Sontje Hansen]] ||[[Sontje Hansen]]<br><small>(2002)</small> |5 |1 | align="left" | [[File:Flag of England.svg|20px|border]] Middlesbrough FC |} == Mira tambe == * [[Lista di hungadó di selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou]] * [[Kòrsou na Kopa Mundial di Futbòl]] * [[Blue Wave]] * [[Selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou (1921-1958)]] * [[Selekshon Antiano di Futbòl|Selekshon antiano di futbòl]] (1958-2010) * [[Seleccion nacional di futbol di Aruba (masculino)|Selekshon nashonal di futbòl di Aruba]] * [[Selekshon boneriano di futbòl]] == Link eksterno == * [https://ffk.cw/ Wepsait di Federashon di Futbòl Kòrsou] * [https://www.rsssf.org/tablesn/nedant-intres.html Weganan Internashonal di Kòrsou i Antia Hulandes te 2004] * [https://www.youtube.com/watch?v=cE4dwixXW_4 The Blue Wave], [[Jeon]], [[Youtube]] 2025 {{Appendix}} [[Category:Futbòl na Kòrsou]] c8i7uwdla800patozhf62qbwb33xswz 203726 203725 2026-09-10T10:15:24Z Caribiana 8320 /* Último wega i próksimo enkuentronan */ 203726 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Infobox seleccion nacional futbol| variante = c | bgcolor = #002B7F <!-- color uniform --> | nomber = Kòrsou | copa mundial = copa mundial futbol <!--<copa mundial> (masculino) + <nomber> ta defini Rango di FIFA--> | bandera = [[File:Flag of Curaçao.svg|175px|border]] | alias = Los Azules - De Blauwen - [[Blue Wave]] - Pantera Negra | federacion = [[Federashon Futbòl Kòrsou]] | Sponsor = [[Nike, Inc.|Nike]] | rango halto = di 68 (yüli 2017) | rango abou = di 183 (aprel 2013, yüli 2014) | coach = [[Dick Advocaat]] | stadion = [[Stadion Ergilio Hato]] | internacional futbolista = [[Cuco Martina]] (55) | gol futbolista = [[Rangelo Janga]] (21) | prome internacional = {{DOMf}} 1 – 0 {{CUWf-r}} | luga prome internacional = [[San Cristóbal]], [[Repúblika Dominikano]] | fecha prome internacional = 20 di ougustus 2011 | hazaña = {{CUWf}} 10 – 0 {{GRDf-r}} | luga hazaña = [[Willemstad]] | fecha hazaña = 11 di septèmber 2018 | perdida = {{ARGf}} 7 – 0 {{CUWf-r}} | luga perdida = [[Santiago del Estero]], [[Argentina]] | fecha perdida = 28 di mart 2023 <!-- Seccion di Copa Mundial --> | CM participacion = 1 | CM prome biaha = 2026 | CM miho resultado= | regional = Kopa Oro di CONCACAF <!--no agrega parentesis cuadra--> | regional participacion = 6 | regional prome biaha = 1963 | regional miho resultado = Di tres luga <br/> (1963, 1969) | regional2 = Kopa Karibe <!--no agrega parentesis cuadra--> | regional2 participacion = 2 | regional2 prome biaha = 2014 | regional2 miho resultado = Ganadó (2017) <!-- Seccion di uniform: primera --> | pattern_la1 = _cur26h | pattern_b1 = _cur26hA | pattern_ra1 = _cur26h | pattern_sh1 = _cur26h | pattern_so1 = _cur26hl | leftarm1 = 344fc0 | body1 = 344fc0 | rightarm1 = 344fc0 | shorts1 = 344fc0 | socks1 = 344fc0 <!-- Seccion di uniform: segundo --> | pattern_la2 = _cur26a | pattern_b2 = _cur26aA | pattern_ra2 = _cur26a | pattern_sh2 = _cur26a | pattern_so2 = _cur26al | leftarm2 = f2efd4 | body2 = f2efd4 | rightarm2 = f2efd4 | shorts2 = f2efd4 | socks2 = f2efd4 }} E '''selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou''' ta e ekipo di [[futbol]]istanan maskulino ku desde 2011 ta representá [[Kòrsou]] den kompetensianan internashonal i ta kai bou di [[Federashon Futbòl Kòrsou|FFK]].<ref>{{cite web| url = http://www.elsalvador.com/deportes/futbol/372358/curazao-pierde-a-su-capitan-para-el-juego-ante-la-selecta/| archive-url = https://web.archive.org/web/20170714164913/http://www.elsalvador.com/deportes/futbol/372358/curazao-pierde-a-su-capitan-para-el-juego-ante-la-selecta| archive-date = 2017-07-14| title = Curazao pierde a su capitán para el juego ante la Selecta {{!}} elsalvador.com}}</ref> Riba e tabla di klasifikashon mundial di [[FIFA]], Kòrsou a logra posishon 68° na yüli di 2017, te awor su mihó posishon ademas di ta e di 6 mihó selekshon di [[CONCACAF]]. El a gana e [[Kopa Karibe]] (''Caribbean Cup'') na 2017, loke tabata e promé premio ofisial pa Kòrsou. Na 2019 e selekshon a logra yega e kuart final di e [[Kopa Oro di CONCACAF]] pa promé biaha. Na novèmber 2025, e selekshon a enkabesá su grupo di kualifikashon pa [[Kopa Mundial di Futbòl|Kopa Mundial di FIFA 2026]] i a kualifiká dia 18 di november 2025 pa promé biaha pa Kopa Mundial, loke a hasi Kòrsou bira e nashon di mas chikitu den tantu poblashon komo área pa klasifiká pa e torneo.<ref>{{Cite web |date=2025-11-19 |title=Population of... 156,000: Caribbean minnows break wild record to secure WC spot — Wrap |url=https://www.foxsports.com.au/football/wild-scenes-as-27year-wc-drought-ends-with-stunning-goals-and-red-card-drama-wrap/news-story/a41294afec3801b915e75c9b1784a852 |access-date=2025-11-19 |work=Fox Sports Australia}}</ref> E selekshon ta hunga su weganan normalmente den [[Stadion Ergilio Hato]] na [[Willemstad]]. Tur tramite pa e selekshon nashonal ta resortá bou di [[Federashon Futbòl Kòrsou]] (FFK). == Historia == Na 2011 e ekipo aki a tuma lugá di e [[Selekshon Antiano di Futbòl|selekshon di futbòl di Antias Hulandes]], ku a stop di eksistí despues di e [[Disolucion di Antia Hulandes|disolushon di Antia Hulandes]]. E ekipo aki tambe a hunga bou di e nòmber di "Kòrsou" te ku 1958, pero e tempu ei tabata representá tur e islanan di e teritorio di [[Kòrsou i Dependensianan]]. Tanto FIFA komo CONCACAF ta rekonosé e selekshon nashonal di Kòrsou komo e susesor direkto i úniko di e ekiponan di futbòl nashonal di Kòrsou (1921-1958) i Antias Hulandes (1958-2010).<ref>[https://web.archive.org/web/20190626032129/https://www.fifa.com/associations/association/cuw/about Curaçao], [[FIFA]]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20210309013123/https://www.concacaf.com/en/member-association/curacao Curacao], [[CONCACAF]] (9 di mart 2021)</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20230203071708/https://www.rsssf.org/tablesc/curacaochamp.html Curaçao — List of Champions], RSSSF (3 di febrüari 2023)</ref> Dia 29 di òktober 2010 e selekshon maskulino di Kòrsou a hunga su promé wega amistoso na [[Willemstad]] kontra [[Aruba]]. E wega aki a keda gana ku 3-0 i Everon Espacia a skor e promé gol na nòmber di Kòrsou. E promé wega pafor di Karibe Hulandes tabata 20 di ougùstùs 2011 kontra [[Repúblika Dominikano]] na estadio Panamerikano; esaki a terminá den un derota di 1-0 pa Kòrsou. == Partisipashon na torneo == === Kopa Mundial === For di aña 2011 Kòrsou ta partisipá na weganan di klasifikashon pa kampeonato mundial di futbòl di [[FIFA]]. Na su promé weganan klasifikatorio pa Mundial 2014 na [[Brasil]] e selekshon a enfrenta [[Antigua y Barbuda|Antigua i Barbuda]], [[Haiti]] i [[U.S. Virgin Islands|Islanan Birgen Merikano]]. Despues di 2 viktoria i 1 empate for di 6 wega nan a keda eliminá komo e di tres ekipo di grupo F. E dos viktoria kontra e [[U.S. Virgin Islands|Islanan Birgen Merikano]] (3-0 i 6-1) tabata e proménan den un kualifikashon pa Kopa Mundial. Pa Mundial 2018 e ekipo a alkansa e di tres buelta di e torneo i kualifikashon. Den e promé ronda na mart 2015 el a enfrentá [[Montserrat]] i a klasifiká pa e di dos ronda kontra [[Cuba]] ku un viktoria di 2-1 na kas i un viktoria di 2-2 den e di dos wega. Despues di un empate 0-0 den e wega na kas, un empate 1-1 den e wega di regreso kontra Cuba tabata sufisiente pa pone riba e regla di golnan pa e di tres ronda. Sinembargo, e ekipo a keda eliminá na septèmber 2015 despues di dos derota 0-1 kontra [[El Salvador]]. Den e kualifikashon di 2022 e ekipo a enfrentá [[Guatemala]], [[Sint Vincent i Grenadinanan]], Cuba i e Islanan Birgen Britániko den e promé ronda na mart i yüni 2021. E ekipo a gana e grupo dor di hasi mas gol i a avansá pa e di dos ronda. Despues di un derota di 2-1 i un empate di 0-0 kontra [[Panama]] el a keda eliminá den e di dos ronda. ==== 2026 ==== E selekshon a kai den grupo C di e weganan di kualifikashon pa Kopa Mundial 2026. Su promé partidonan na 2024 tabata kontra [[Barbados]] riba 5 di yüni den [[Stadion Ergilio Hato]] i kontra [[Aruba]] riba 8 di yüni den [[Stadion Guillermo Prospero Trinidad]]. Na 2025 el a sigui topa ku [[Sint Lucia]] riba 6 di yüni i [[Haiti]] riba 10 di yüni. Despues ku entrenadó prinsipal, Dick Advocaat, a reklutá varios hungadó di e diaspora kurasoleño na [[Hulanda]] pa fortalesé e selekshon<ref>[https://nu.cw/2025/09/26/obispo-en-hansen-versterken-curacao-in-jacht-op-wk-ticket/ Obispo en Hansen versterken Curaçao in jacht op WK-ticket], curacao.nu (26 di sèptèmber 2025)</ref>, esaki pasa pa promé lugá den su grupo di klasifikashon ku diesun punto despues di un viktoria di 7-0 kontra Bermuda ku e penúltimo wega di e grupo na novèmber 2025.<ref>[https://nu.cw/2025/11/14/curacao-boekt-overtuigende-zege-en-staat-aan-kop-in-groep/ Curaçao boekt overtuigende zege en staat aan kop in groep], nu.cw (14 di novèmber 2025)</ref> Pa e último wega durante e klasifikashon pa Kopa Mundial di FIFA 2026, e selekshon a empatá 0-0 kontra Jamaica kaminda Kòrsou a bira e nashon di mas chikitu den poblashon (156.115 hende) ku den historia a yega di klasifiká pa e Kopa Mundial di FIFA, mientras Dick Advocaat lo bira e mènedjer di mas bieu den historia pa entrená e ekipo durante e Kopa Mundial di FIFA.<ref>[https://www.reuters.com/sports/soccer/advocaat-become-oldest-coach-world-cup-after-curacao-qualification-2025-11-19/ Advocaat to become oldest coach World Cup after Curaçao qualification], reuters.com</ref><ref>{{citeer web|url= https://www.bbc.com/sport/football/articles/c14p3dmdld1o|titel=Curaçao become smallest nation to qualify for World Cup|date=2025-11-19|werk=BBC Sport|bezochtdatum=2025-11-19}}</ref> Komo himno pa e trayekto pa Kopa Mundial di e tim, a komposita e kantika yamá “The Blue Wave” na 2025, ku ta wòrdo interpretá pa e artista [[Jeon]].[[File:June 18 - FROM THE FIELD 2026- The historic impact of Curaçao's first-ever World Cup qualification.webm|thumb|left|200px|Entrevista ku [[Tahith Chong]].]] Kòrsou a sigui logra logronan importante durante e torneo final. [[Livano Comenencia]] a anotá e promé gol di Kòrsou den un Kopa Mundial den e promé partido di grupo kontra Alemania.<ref>[https://nos.nl/video/2618572-comenencia-maakt-eerste-wk-goal-ooit-voor-debutant-curacao Comenencia maakt eerste WK-goal ooit voor debutant Curaçao], Nos (14 di yüni 2026)</ref> Den e siguiente enkuentro, Kòrsou a gana su promé punto den un Kopa Mundial despues di un empate sin gol kontra Ecuador. Den e mesun partido, e kiper [[Eloy Room]] a logra un aktuashon sobresaliente ku un gran kantidat di salbashon (15), aserkando e rèkòrt di mas salbashon den un partido di Kopa Mundial.<ref>[http://vi.nl/nieuws/nog-meer-wk-historie-curacao-pakt-eerste-punt-ooit-na-glansrol-voor-room Nog meer WK-historie: Curaçao pakt eerste punt ooit na glansrol voor Room], vi.nl</ref> === Kopa Oro di CONCACAF === * 2017 – Preliminatorio * 2019 – Kuart final * 2021 – A retirá * 2023 – No a kualifiká Ku e viktoria 4-1 di e selekshon riba St. Lucia dia 18 di novèmber 2024 den Stadion Ergilio Hato Kòrsou a promove bek pa Liga A di [[CONCACAF Nations League]] i a klasifika automátikamente pa e proximo edishon di Kopa Oro na Merka.<ref>[https://nu.cw/2024/11/18/curacao-kwalificeert-zich-voor-de-gold-cup-na-zege-op-saint-lucia/ Curaçao kwalificeert zich voor de Gold Cup na zege op Saint Lucia], nu.cw (18 di novèmber 2024)</ref> === Kopa Karibe === Na 2014 e selekshon a hunga den e ronda preliminatorio di [[Kopa Karibe]]. Den e edishon di 2017, e selekshon, despues di un fuerte kampaña di kualifikashon, a derotá e anfitrion [[Martinique]] den e semifinal ku e skor di 2-1. E ta vense [[Jamaica]], kampeon saliente i seis biaha ganadó, ku e skor di 2-1 i ta logra su promé Kopa Karibe. Algun hungadó di e wega final tabata [[Elson Hooi]] (2 gol), Eloy Room (kiper), Gino van Kessel, [[Ayrton Statie]], [[Rangelo Janga]] i [[Leandro Bacuna]]. === Kopa di Rei === Dia 5 di yüni 2019, Kòrsou a gana 3-1 kontra [[India]] den e promé ronda di Kopa di Rei, un torneo [[Tailandia|tailandés]] riba invitashon. Den e final dia 8 di yüni 2019, despues di un empate 1-1 despues di pinalti, e ekipo a gana e Kopa di Rei ku 5-4 di [[Vietnam]] na Chang Arena den e siudat Buri Ram na [[Tailandia]]. === Kopa ABCS === Na 2013 e ta yega te final, perdiendo di [[Sürnam]] 1-3 i ta caba na di tres lugá di [[Torneo ABCS|Kopa ABCS]] na 2015. Entre 2016 i 2020 no tabatin kompetensia. Kòrsou tabata ganadó na 2021 den final kontra [[Boneiru]] (2-1) i na 2022 ta sali viktorioso den pinalti kontra Sürnam.<ref>[https://www.rsssf.org/tablesa/abcs.html ABCS Football Tournament], RSSSF.org</ref> == Último wega i próksimo enkuentronan == [[File:Soccerball current event.svg|20px]] <small>Aktualisá te ku FIFA Seri 2026 na mart 2026</small> <div style="display:flex; gap:0.5em;">{{legend|#CCFFCC|Viktoria|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#FFFFCC|Empate|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#FFCCCC|Derota|border=1px solid #AAAAAA}}</div> === 2023/2024/2025 === {| align="left" cellpadding="2" cellspacing="0" style="background: #f5faff; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" width="97%" |- bgcolor=darkblue style="color:yellow ! width="11%" |Fecha ! width="12%" |Siudat ! width="12%" |Lokal ! width="5%" |Resultado ! width="14%" |Bishitante ! width="20%" |Kompetensia |- bgcolor=CCFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|17-10-2023 |[[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] [[Willemstad]] |align=right| [[Kòrsou]] [[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] |align=center|'''5:3''' |{{TTO}} |[[CONCACAF Nations League]] 23/24 |- bgcolor=FFFCCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|16-11-2023 |[[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] [[Willemstad]] |align=right| [[Kòrsou]] [[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] |align=center|'''1:1''' |{{SLV}} | Partido amistoso |- bgcolor=FFFCCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|20-11-2023 |[[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] [[Willemstad]] |align=right| [[Kòrsou]] [[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] |align=center|'''1:1''' |{{SLV}} | Partido amistoso |- bgcolor=CCFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|21-03-2024 |[[File:Flag of Turkey.svg|20px|border]] Alanya |align=right|[[Kòrsou]] [[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] |align=center|'''1:0''' |[[File:Flag of England.svg|22px|border]] Hull City |Partido amistoso híbrido |- bgcolor=CCFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|05-06-2024 |[[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] [[Willemstad]] |align=right|[[Kòrsou]] [[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] |align=center|'''4:1''' |{{BRB}} | Klasifikashon [[Kopa Mundial di Futbòl|Kopa Mundial]] 2026 |- bgcolor=CCFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|08-06-2024 | [[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] |align=right|[[Seleccion nacional di futbol di Aruba (masculino)|Aruba]] [[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] |align=center|'''0:2''' |{{CUW}} |Klasifikashon [[Kopa Mundial di Futbòl|Kopa Mundial]] 2026 |- bgcolor=FFCCCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|06-09-2024 |[[File:Flag of Grenada.svg|22px|border]] [[Saint George’s]] |align=right|[[Sint Lucia]] [[File:Flag of Saint Lucia.svg|22px|border]] |align=center|'''2:1''' |{{CUW}} |[[CONCACAF Nations League]] 24/25 |- bgcolor=CCFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|09-09-2024 |[[File:Flag of Grenada.svg|22px|border]] [[Saint George’s]] |align=right|[[Sint Maarten (Fransia)|Saint-Martin]] [[File:Flag of Saint-Martin (local).svg|22px]] |align=center|'''0:4''' |{{CUW}} |[[CONCACAF Nations League]] 24/25 |- bgcolor=FFFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|11-10-2024 |[[File:Flag of Saint Lucia.svg|22px|border]] Gros Islet |align=right|[[Grenada]] [[File:Flag of Grenada.svg|22px|border]] |align=center|'''0:0''' |{{CUW}} |[[CONCACAF Nations League]] 24/25 |- bgcolor=CCFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|14-10-2024 |[[File:Flag of Saint Lucia.svg|22px|border]] Gros Islet |align=right|[[Kòrsou]] [[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] |align=center|'''1:0''' |{{GRD}} |[[CONCACAF Nations League]] 24/25 |- bgcolor=CCFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|15-11-2024 | [[File:Flag of Curaçao.svg|20px|border]] [[Willemstad]] |align=right|[[Kòrsou]] [[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] |align=center|'''5:0''' |[[File:Flag of Saint-Martin (local).svg|22px]] [[Sint Maarten (Fransia)|Saint-Martin]] |[[CONCACAF Nations League]] 24/25 |- bgcolor=CCFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|18-11-2024 | [[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] [[Willemstad]] |align=right|[[Kòrsou]] [[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] |align=center|'''4:1''' |{{LCA}} |[[CONCACAF Nations League]] 24/25 |- bgcolor=CCFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|06-06-2025 | [[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] [[Willemstad]] |align=right|[[Kòrsou]] [[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] |align=center|'''4:0''' |{{LCA}} | Klasifikashon [[Kopa Mundial di Futbòl|Kopa Mundial]] 2026 |- bgcolor=CCFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|10-06-2025 |[[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] |align=right|[[Haiti]] [[File:Flag of Haiti.svg|23px|border]] |align=center|'''1:5''' |{{CUW}} |Klasifikashon [[Kopa Mundial di Futbòl|Kopa Mundial]] 2026 |- bgcolor=FFFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|17-06-2025 | [[File:Flag of the USA.svg|22px|border]] San Jose |align=right| [[Kòrsou]] [[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] |align=center|'''0:0''' |{{SLV}} |CONCACAF Gold Cup 2025 |- bgcolor=FFFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|21-06-2025 | [[File:Flag of the USA.svg|22px|border]] [[San Jose]] |align=right| [[Kòrsou]] [[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] |align=center|'''1:1''' |{{CAN}} |CONCACAF Gold Cup 2025 |- bgcolor=FFCCCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|24-06-2025 | [[File:Flag of the USA.svg|22px|border]] [[Houston]] |align=right| [[Honduras]] [[File:Flag of Honduras (2022–present).svg|22px|border]] |align=center| '''2:1''' |{{CUW}} |CONCACAF Gold Cup 2025 |- bgcolor=FFFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center| 05-09-2025 |[[File:Flag of Trinidad and Tobago.svg|22px|border]] [[Port of Spain]] |align=right|[[Trinidad i Tobago]] [[File:Flag of Trinidad and Tobago.svg|23px|border]] |align=center| '''0:0''' |{{CUW}} |Klasifikashon [[Kopa Mundial di Futbòl|Kopa Mundial]] 2026 |- bgcolor=CCFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center| 09-09-2025 |[[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] [[Willemstad]] |align=right|[[Kòrsou]] [[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] |align=center| '''3:2''' |{{BMU}} |Klasifikashon [[Kopa Mundial di Futbòl|Kopa Mundial]] 2026 |- bgcolor=CCFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center| 10-10-2025 |[[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] [[Willemstad]] |align=right|[[Kòrsou]] [[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] |align=center| '''2:0''' |{{JAM}} |Klasifikashon [[Kopa Mundial di Futbòl|Kopa Mundial]] 2026 |- bgcolor=FFFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center| 14-10-2025 |[[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] [[Willemstad]] |align=right|[[Kòrsou]] [[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] |align=center| '''1:1''' |{{TTO}} |Klasifikashon [[Kopa Mundial di Futbòl|Kopa Mundial]] 2026 |- bgcolor=CCFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center| 13-11-2025 |[[File:Flag of Bermuda.svg|22px|border]] [[Hamilton]] |align=right|[[Bermuda]] [[File:Flag of Bermuda.svg|23px|border]] |align=center| '''0:7''' |{{CUW}} |Klasifikashon [[Kopa Mundial di Futbòl|Kopa Mundial]] 2026 |- bgcolor=FFFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center| 18-11-2025 |[[File:Flag of Jamaica.svg|22px|border]] [[Kingston]] |align=right|[[Jamaica]] [[File:Flag of Jamaica.svg|23px|border]] |align=center| '''0:0''' |{{CUW}} |Klasifikashon [[Kopa Mundial di Futbòl|Kopa Mundial]] 2026 |} {{clear}} === 2026 === {| align="left" cellpadding="2" cellspacing="0" style="background: #f5faff; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" width="97%" |- bgcolor=darkblue style="color:yellow ! width="11%" |Fecha ! width="12%" |Siudat ! width="12%" |Lokal ! width="5%" |Resultado ! width="14%" |Bishitante ! width="20%" |Kompetensia |- bgcolor=FFCCCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|27-03-2026 | {{AUS|bandera}} [[Sydney]] |align=right|[[China]] [[File:Flag of China.svg|22px|border]] |align=center|'''2:0''' |{{CUW}} | FIFA Seri 2026 |- bgcolor=FFCCCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|31-03-2026 | {{AUS|bandera}} [[Melbourne]] |align=right|[[Australia]] [[File:Flag of Australia.svg|22px|border]] |align=center|'''5:1''' |{{CUW}} | FIFA Seri 2026 |- bgcolor=FFCCCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|30-05-2026 | [[File:Flag of Scotland.svg|24px|border]] [[Glasgow]] |align=right|[[Eskosia]] [[File:Flag of Scotland.svg|23px|border]] |align=center|'''4:1''' | {{CUW}} | wega amistoso |- bgcolor=CCFFCC = style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|06-06-2026 | {{CUW|bandera}} [[Willemstad]] |align=right|[[Kòrsou]] [[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] |align=center|'''4:0''' | {{ABW}} | wega amistoso |- bgcolor=FFCCCC = style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|14-06-2026 | {{USA|bandera}} [[Houston]] |align=right|[[Alemania]] [[File:Flag of Germany.svg|22px|border]] |align=center|'''7:1''' | {{CUW}} | FIFA [[Kopa Mundial di Futbòl|Kopa Mundial]] 2026 |- bgcolor= FFFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|20-06-2026 | {{USA|bandera}} [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]] |align=right|[[Ecuador]] [[File:Flag of Ecuador.svg|22px|border]] |align=center|'''0:0''' | {{CUW}} | FIFA [[Kopa Mundial di Futbòl|Kopa Mundial]] 2026 |- bgcolor=FFCCCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|25-06-2026 | {{USA|bandera}} [[Filadelfia]] |align=right|[[Kòrsou]] [[File:Flag of Curacao.svg|22px|border]] |align=center|'''0:2''' | {{CIV}} | FIFA [[Kopa Mundial di Futbòl|Kopa Mundial]] 2026 |- bgcolor=FFFFFF style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|24-09-2026 |{{CRC|bandera}} Costa Rica |align=right|[[Costa Rica]] [[File:Flag of Costa Rica.svg|22px|border]] |align=center|'''-:-''' |{{CUW}} |[[CONCACAF Nations League]] 26/27 |- bgcolor=FFFFFF style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|27-09-2026 |{{CUW|bandera}} [[Willemstad]] |align=right|[[Kòrsou]] [[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] |align=center|'''-:-''' |{{NIC}} |[[CONCACAF Nations League]] 26/27 |- bgcolor=FFFFFF style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|01-10-2026 |{{CUW|bandera}} [[Willemstad]] |align=right|[[Kòrsou]] [[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] |align=center|'''-:-''' |{{TTO}} |[[CONCACAF Nations League]] 26/27 |- bgcolor=FFFFFF style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|04-10-2026 |[[File:Flag of Trinidad and Tobago.svg|22px|border]] [[Port of Spain]] |align=right|[[Trinidad i Tobago]] [[File:Flag of Trinidad and Tobago.svg|22px|border]] |align=center|'''-:-''' |{{CUW}} |[[CONCACAF Nations League]] 26/27 |} {{clear}} == Tim tékniko == {| class="wikitable" |- ! Posishon ! Nòmber |- | Entrenadó prinsipal || [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] [[Dick Advocaat]] |- | Entrenadó athuntu || [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] Cor Pot<br/ >[[File:Flag of Suriname.svg|20px|border]] [[Dean Gorré]] |- | Entrenadó pa kiper || [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] Raymond Mulder |- | Entrenadó fisiko || [[File:Flag of Curaçao.svg|20px|border]] Angelo Cijntje |- | Video Analista || [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] Léon Hese |- | Médiko || |- | Ofisial di prensa || [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] Vincent Schildkamp |- | Manager di tim || [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] Wouter Jansen |- | Content Creator || [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] Anouar Amrani |} == Lista di entrenadó == *[[File:Flag of Argentina.svg|20px|border]] Manuel Bilches (2011–2012)<ref name="alberto/pieternella">{{citeer web |auteur=Joachim Springer |url=http://www.versgeperst.com/sport/113124/bilches-moet-curacao-naar-wk-leiden.html |titel=Bilches moet Curaçao naar WK leiden |werk=Versgeperst.com |datum=2011-08-04 |sprache=nl |archiv-url=https://web.archive.org/web/20160611114129/http://www.versgeperst.com/sport/113124/bilches-moet-curacao-naar-wk-leiden.html |archiv-datum=2016-06-11|abruf=2016-09-06}}</ref> *[[File:Flag of Curaçao.svg|20px|border]] Ludwig Alberto (2012–2014)<ref name="alberto/pieternella"/> *[[File:Flag of Curaçao.svg|20px|border]] Igemar Pieternella (2014, interino)<ref name="alberto/pieternella" /> *[[File:Flag of Curaçao.svg|20px|border]] Etienne Siliee (2014–2015)<ref>{{Citeer web|auteur=Paul Clarke |url=http://jamaica-gleaner.com/article/sports/20141112/soca-warriors-win-caribbean-cup-opener-0 |titel=Soca Warriors Win Caribbean Cup Opener |werk=The Gleaner |hrsg=The Gleaner Company |datum=2014-11-12|abruf=2016-09-06}}</ref> *[[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] [[Patrick Kluivert]] (2015–2016)<ref>{{citeer web|auteur=Lentin Goodijk|url=http://www.metronieuws.nl/sport/2015/03/internationals-curacao-dolblij-met-komst-kluivert |titel=Internationals Curaçao dolblij met komst Kluivert |werk=Metro |hrsg=Telegraaf Media Groep |datum=2015-03-05}}</ref> *[[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] [[Remko Bicentini]] (2016–2020)<ref>{{citeer web|auteur=Edson Evertsz |url=http://www.deporteawe.com/2016/08/24/remko-bicentini-rihairo-meulens-partido-di-fogeo-pa-selekshon-di-futbol-di-korsou/ |titel=Remko Bicentini, Rihairo Meulens i Partido di Fogeo pa Selekshon di Futbol di Korsou |werk=Deporte Awe |datum=2016-08-24 }}</ref> *[[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] Guus Hiddink (2020–2021) *[[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] Patrick Kluivert (2021, remplasante di Hiddink, kende a haña [[COVID-19]] durante e kualifikashon pa Mundial 2022)<ref>{{Citeer web|url=https://ffk.cw/patrick-kluivert-will-replace-guus-hiddink-for-the-remainder-of-the-qualification-matches-for-world-cup-2021/ |titel=Patrick Kluivert will replace Guus Hiddink for the remainder of the qualification matches for World Cup 2021|werk=[[Federashon Futbòl Kòrsou|ffk.cw]] |datum=2021-05-19 |bezochtdatum=2021-06-02}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/curacao-uitgeschakeld-in-kwalificatie-wk/ |titel=Curaçao uitgeschakeld in kwalificatie WK |werk=Curacao.nu |sprache=nl |datum=2021-06-16 |abruf=2021-06-16}}</ref> *[[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] Art Langeler (2022) *[[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] Remko Bicentini (2022-2023) *[[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] [[Dean Gorré]] (2023, interino) *[[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] [[Dick Advocaat]] (2024-2026)<ref>[https://www.ad.nl/buitenlands-voetbal/dick-advocaat-76-keert-opnieuw-terug-uit-pensioen-en-gaat-aan-de-slag-bij-curacao~a264fd04/ Dick Advocaat (76) keert opnieuw terug uit pensioen en gaat aan de slag bij Curaçao], Ad.nl (15 di yanüari 2024)</ref> *[[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] [[Fred Rutten]] (2026)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/sport/86256/advocaat-stopt-per-direct-als-bondscoach-curacao Advocaat stopt per direct als bondscoach Curaçao], curacao.nu (23 di febrüari 2026)</ref> *[[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] [[Dick Advocaat]] (desde 2026) == Selekshon aktual == E siguiente hungadónan tabata parti di e tim pa FIFA Series 2026 na mart 2026 i tambe a wòrdu konfirmá komo e selekshon di Kòrsou pa Kopa Mundial 2026.<ref>David Hessing, [https://www.nu.nl/wk-voetbal/6396262/advocaat-heeft-wk-selectie-curacao-snel-rond-en-selecteert-8-eredivisie-spelers.html?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Advocaat heeft WK-selectie Curaçao snel rond en selecteert 8 Eredivisie-spelers], nu.nl (18 di mei 2026)</ref> ''Aparishon i golnan aktualisá te ku i inkluyendo e partido FIFA Series 2026 na mart 2026.'' {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; width: 60%; text-align: center;" |- !width=5%| № !width=10%|Imagen !width=30%|Nòmber !width=10%|№ di partido hungá !width=10%|№ di gol !width=30%|Klup |- bgcolor="#e6e6fa" | colspan="6" |'''Portero''' |- | 1 |align=left|[[File:Room Eloy Columbus Crew SC Meet the Team 2019.jpg|60px|Eloy Room]] ||[[Eloy Room]]<br><small>(1986)</small> |70 |0 |align=left| [[File:Flag of the United States.svg|20px|border]] Miami FC |- | 23 | align="left" | [[File:Austria U-18 vs. Netherlands U-18 2017-03-23 (095) (cropped).jpg|60px|Trevor Doornbusch]]|| [[Trevor Doornbusch]]<br><small>(1999)</small> |7 |0 | align="left" | [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] VVV-Venlo |- | 22 | align="left" | ||[[Tyrick Bodak]]<br><small>(2002)</small> |4 |0 | align="left" | [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] Telstar |- bgcolor="#e6e6fa" |colspan=6|'''Defensor''' |- | 3 | align="left" | [[File:Go Ahead Eagles - RKC Waalwijk - 52830811567 (cropped).jpg |60px|Juriën Gaari]] || [[Juriën Gaari]]<br><small>(1993)</small> |58 |1 | align="left" |[[File:Flag of Saudi Arabia.svg|20px|border]] Abha Club |- | 4 | align="left" | ||[[Roshon van Eijma]]<br><small>(1998)</small> |27 |1 | align="left" |[[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] RKC Waalwijk |- | 5 | align="left" |[[File:Sherel Floranus at Antalyaspor vs Fatih Karagümrük SK 20220213.jpg|60px|Sherel Floranus]] ||[[Sherel Floranus]]<br><small>(1998)</small> |26 |0 | align="left" | [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] PEC Zwolle |- | 20 | align="left" |[[File:PSV Eindhoven, Teamcamp Bad Erlach, July 2014 (076).jpg|60px|Joshua Brenet]]||[[Joshua Brenet]]<br><small>(1994)</small> |17 |1 | align="left" |[[File:Flag of Turkey.svg|20px|border]] Kayserispor |- | 2 | align="left" | ||[[Shurandy Sambo]]<br><small>(2001)</small> |7 |0 | align="left" | [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] Sparta Rotterdam |- |18 | align="left" |[[File:Austria U-18 vs. Netherlands U-18 2017-03-23 (060).jpg|60px|Armando Obispo ]] ||[[Armando Obispo]]<br><small>(1999)</small> |4 |0 | align="left" | [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] PSV |- |60px| | align="left" | [[File:Go Ahead Eagles - AZ - 53170906955 (Riechedly Bazoer).jpg|60px|Riechedly Bazoer]] ||[[Riechedly Bazoer]]<br><small>(1996)</small> |3 |0 | align="left" | [[File:Flag of Turkey.svg|20px|border]] Konyaspor |- | 13 | align="left" | ||[[Deveron Fonville]]<br><small>(2003)</small> |0 |0 | align="left" | [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] N.E.C. |- bgcolor="#e6e6fa" |colspan=6|'''Mediokampista''' |- | 10 | align="left" | [[File:Leandro Bacuna.jpg|60px|Leandro Bacuna]] ||[[Leandro Bacuna]] (kapitan)<br><small>(1991)</small> |70 |16 | align="left" |[[File:Flag of Turkey.svg|20px|border]] Iğdır FK |- | 7 | align="left" | [[File:Juninho bacuna-1531777726.jpeg|60px|Juninho Bacuna]] ||[[Juninho Bacuna]]<br><small>(1997)</small> |47 |14 | align="left" | [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] FC Volendam |- | 6 | align="left" |[[File:Godfried Roemeratoe.JPG|60px|Godfried Roemeratoe]] ||[[Godfried Roemeratoe]]<br><small>(1999)</small> |26 |1 | align="left" | [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] RKC Waalwijk |- | 21 | align="left" |[[File:Kevin felida-1571753982.jpg|60px|Kevin Felida]]||[[Kevin Felida]]<br><small>(1999)</small> |19 |1 | align="left" | [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] FC Den Bosch |- | 8 | align="left" | ||[[Livano Comenencia]]<br><small>(2004)</small> |18 |1 | align="left" | [[File:Flag of Switzerland.svg|20px|border]] FC Zürich |- | 15 | align="left" |[[File:Ar'jany Martha 18042026 (3).jpg|60px|Ar'jany Martha]] ||[[Ar'jany Martha]]<br><small>(2003)</small> |8 |2 | align="left" | [[File:Flag of England.svg|20px|border]] Rotherham United |- | 17 | align="left" | [[File:Tyrese Noslin-1751620543.jpg|60px|Tyrese Noslin]] ||[[Tyrese Noslin]]<br><small>(2002)</small> |5 |1 | align="left" | [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] Telstar |- | | align="left" | [[File:Tahith Chong (38487929362).jpg|60px|Tahith Chong]]||[[Tahith Chong]]<br><small>(1999)</small> |4 |2 | align="left" | [[File:Flag of England.svg|20px|border]] Sheffield United FC |- bgcolor="#e6e6fa" | colspan="6" |'''Delantero''' |- | 14 | align="left" |[[File:Kenji Gorré (2015).jpg|60px|Kenji Gorré]]||[[Kenji Gorré]]<br><small>(1994)</small> |37 |6 | align="left" |[[File:Flag of Israel.svg|20px|border]] Maccabi Haifa |- | | align="left" | [[File:Brandley_Kuwas (cropped).png|60px|Brandley Kuwas]]||[[Brandley Kuwas]]<br><small>(1992)</small> |34 |2 | align="left" | [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] FC Volendam |- | | align="left" | [[File:Gervane-kastaneer.jpg|60px|Gervane Kastaneer]]||[[Gervane Kastaneer]]<br><small>(1996)</small> |27 |9 | align="left" | [[File:Flag of Malaysia.svg|20px|border]] Terangganu FC |- | 11 | align="left" | ||[[Jeremy Antonisse]]<br><small>(2002)</small> |25 |3 | align="left" | [[File:Flag of Greece.svg|20px|border]] AE Kifisia |- | 16 | align="left" | ||[[Jearl Margaritha]]<br><small>(2000)</small> |21 |5 | align="left" |[[File:Flag of Belgium.svg|20px|border]] SK Beveren |- | 9 | align="left" | [[File:PSV Eindhoven, Teamcamp Bad Erlach, July 2014 (094).jpg|60px|Jürgen Locadia]] ||[[Jürgen Locadia]]<br><small>(1993)</small> |12 |1 | align="left" | [[File:Flag of the United States.svg|20px|border]] Miami FC |- | 12 | align="left" | [[File:Sontje Hansen 16082025 (1).jpg|60px|Sontje Hansen]] ||[[Sontje Hansen]]<br><small>(2002)</small> |5 |1 | align="left" | [[File:Flag of England.svg|20px|border]] Middlesbrough FC |} == Mira tambe == * [[Lista di hungadó di selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou]] * [[Kòrsou na Kopa Mundial di Futbòl]] * [[Blue Wave]] * [[Selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou (1921-1958)]] * [[Selekshon Antiano di Futbòl|Selekshon antiano di futbòl]] (1958-2010) * [[Seleccion nacional di futbol di Aruba (masculino)|Selekshon nashonal di futbòl di Aruba]] * [[Selekshon boneriano di futbòl]] == Link eksterno == * [https://ffk.cw/ Wepsait di Federashon di Futbòl Kòrsou] * [https://www.rsssf.org/tablesn/nedant-intres.html Weganan Internashonal di Kòrsou i Antia Hulandes te 2004] * [https://www.youtube.com/watch?v=cE4dwixXW_4 The Blue Wave], [[Jeon]], [[Youtube]] 2025 {{Appendix}} [[Category:Futbòl na Kòrsou]] bd6pwqa2bzwkpkg5zfeix8t07tdrvsq 203727 203726 2026-09-10T10:19:13Z Caribiana 8320 /* 2026 */ 203727 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Infobox seleccion nacional futbol| variante = c | bgcolor = #002B7F <!-- color uniform --> | nomber = Kòrsou | copa mundial = copa mundial futbol <!--<copa mundial> (masculino) + <nomber> ta defini Rango di FIFA--> | bandera = [[File:Flag of Curaçao.svg|175px|border]] | alias = Los Azules - De Blauwen - [[Blue Wave]] - Pantera Negra | federacion = [[Federashon Futbòl Kòrsou]] | Sponsor = [[Nike, Inc.|Nike]] | rango halto = di 68 (yüli 2017) | rango abou = di 183 (aprel 2013, yüli 2014) | coach = [[Dick Advocaat]] | stadion = [[Stadion Ergilio Hato]] | internacional futbolista = [[Cuco Martina]] (55) | gol futbolista = [[Rangelo Janga]] (21) | prome internacional = {{DOMf}} 1 – 0 {{CUWf-r}} | luga prome internacional = [[San Cristóbal]], [[Repúblika Dominikano]] | fecha prome internacional = 20 di ougustus 2011 | hazaña = {{CUWf}} 10 – 0 {{GRDf-r}} | luga hazaña = [[Willemstad]] | fecha hazaña = 11 di septèmber 2018 | perdida = {{ARGf}} 7 – 0 {{CUWf-r}} | luga perdida = [[Santiago del Estero]], [[Argentina]] | fecha perdida = 28 di mart 2023 <!-- Seccion di Copa Mundial --> | CM participacion = 1 | CM prome biaha = 2026 | CM miho resultado= | regional = Kopa Oro di CONCACAF <!--no agrega parentesis cuadra--> | regional participacion = 6 | regional prome biaha = 1963 | regional miho resultado = Di tres luga <br/> (1963, 1969) | regional2 = Kopa Karibe <!--no agrega parentesis cuadra--> | regional2 participacion = 2 | regional2 prome biaha = 2014 | regional2 miho resultado = Ganadó (2017) <!-- Seccion di uniform: primera --> | pattern_la1 = _cur26h | pattern_b1 = _cur26hA | pattern_ra1 = _cur26h | pattern_sh1 = _cur26h | pattern_so1 = _cur26hl | leftarm1 = 344fc0 | body1 = 344fc0 | rightarm1 = 344fc0 | shorts1 = 344fc0 | socks1 = 344fc0 <!-- Seccion di uniform: segundo --> | pattern_la2 = _cur26a | pattern_b2 = _cur26aA | pattern_ra2 = _cur26a | pattern_sh2 = _cur26a | pattern_so2 = _cur26al | leftarm2 = f2efd4 | body2 = f2efd4 | rightarm2 = f2efd4 | shorts2 = f2efd4 | socks2 = f2efd4 }} E '''selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou''' ta e ekipo di [[futbol]]istanan maskulino ku desde 2011 ta representá [[Kòrsou]] den kompetensianan internashonal i ta kai bou di [[Federashon Futbòl Kòrsou|FFK]].<ref>{{cite web| url = http://www.elsalvador.com/deportes/futbol/372358/curazao-pierde-a-su-capitan-para-el-juego-ante-la-selecta/| archive-url = https://web.archive.org/web/20170714164913/http://www.elsalvador.com/deportes/futbol/372358/curazao-pierde-a-su-capitan-para-el-juego-ante-la-selecta| archive-date = 2017-07-14| title = Curazao pierde a su capitán para el juego ante la Selecta {{!}} elsalvador.com}}</ref> Riba e tabla di klasifikashon mundial di [[FIFA]], Kòrsou a logra posishon 68° na yüli di 2017, te awor su mihó posishon ademas di ta e di 6 mihó selekshon di [[CONCACAF]]. El a gana e [[Kopa Karibe]] (''Caribbean Cup'') na 2017, loke tabata e promé premio ofisial pa Kòrsou. Na 2019 e selekshon a logra yega e kuart final di e [[Kopa Oro di CONCACAF]] pa promé biaha. Na novèmber 2025, e selekshon a enkabesá su grupo di kualifikashon pa [[Kopa Mundial di Futbòl|Kopa Mundial di FIFA 2026]] i a kualifiká dia 18 di november 2025 pa promé biaha pa Kopa Mundial, loke a hasi Kòrsou bira e nashon di mas chikitu den tantu poblashon komo área pa klasifiká pa e torneo.<ref>{{Cite web |date=2025-11-19 |title=Population of... 156,000: Caribbean minnows break wild record to secure WC spot — Wrap |url=https://www.foxsports.com.au/football/wild-scenes-as-27year-wc-drought-ends-with-stunning-goals-and-red-card-drama-wrap/news-story/a41294afec3801b915e75c9b1784a852 |access-date=2025-11-19 |work=Fox Sports Australia}}</ref> E selekshon ta hunga su weganan normalmente den [[Stadion Ergilio Hato]] na [[Willemstad]]. Tur tramite pa e selekshon nashonal ta resortá bou di [[Federashon Futbòl Kòrsou]] (FFK). == Historia == Na 2011 e ekipo aki a tuma lugá di e [[Selekshon Antiano di Futbòl|selekshon di futbòl di Antias Hulandes]], ku a stop di eksistí despues di e [[Disolucion di Antia Hulandes|disolushon di Antia Hulandes]]. E ekipo aki tambe a hunga bou di e nòmber di "Kòrsou" te ku 1958, pero e tempu ei tabata representá tur e islanan di e teritorio di [[Kòrsou i Dependensianan]]. Tanto FIFA komo CONCACAF ta rekonosé e selekshon nashonal di Kòrsou komo e susesor direkto i úniko di e ekiponan di futbòl nashonal di Kòrsou (1921-1958) i Antias Hulandes (1958-2010).<ref>[https://web.archive.org/web/20190626032129/https://www.fifa.com/associations/association/cuw/about Curaçao], [[FIFA]]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20210309013123/https://www.concacaf.com/en/member-association/curacao Curacao], [[CONCACAF]] (9 di mart 2021)</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20230203071708/https://www.rsssf.org/tablesc/curacaochamp.html Curaçao — List of Champions], RSSSF (3 di febrüari 2023)</ref> Dia 29 di òktober 2010 e selekshon maskulino di Kòrsou a hunga su promé wega amistoso na [[Willemstad]] kontra [[Aruba]]. E wega aki a keda gana ku 3-0 i Everon Espacia a skor e promé gol na nòmber di Kòrsou. E promé wega pafor di Karibe Hulandes tabata 20 di ougùstùs 2011 kontra [[Repúblika Dominikano]] na estadio Panamerikano; esaki a terminá den un derota di 1-0 pa Kòrsou. == Partisipashon na torneo == === Kopa Mundial === For di aña 2011 Kòrsou ta partisipá na weganan di klasifikashon pa kampeonato mundial di futbòl di [[FIFA]]. Na su promé weganan klasifikatorio pa Mundial 2014 na [[Brasil]] e selekshon a enfrenta [[Antigua y Barbuda|Antigua i Barbuda]], [[Haiti]] i [[U.S. Virgin Islands|Islanan Birgen Merikano]]. Despues di 2 viktoria i 1 empate for di 6 wega nan a keda eliminá komo e di tres ekipo di grupo F. E dos viktoria kontra e [[U.S. Virgin Islands|Islanan Birgen Merikano]] (3-0 i 6-1) tabata e proménan den un kualifikashon pa Kopa Mundial. Pa Mundial 2018 e ekipo a alkansa e di tres buelta di e torneo i kualifikashon. Den e promé ronda na mart 2015 el a enfrentá [[Montserrat]] i a klasifiká pa e di dos ronda kontra [[Cuba]] ku un viktoria di 2-1 na kas i un viktoria di 2-2 den e di dos wega. Despues di un empate 0-0 den e wega na kas, un empate 1-1 den e wega di regreso kontra Cuba tabata sufisiente pa pone riba e regla di golnan pa e di tres ronda. Sinembargo, e ekipo a keda eliminá na septèmber 2015 despues di dos derota 0-1 kontra [[El Salvador]]. Den e kualifikashon di 2022 e ekipo a enfrentá [[Guatemala]], [[Sint Vincent i Grenadinanan]], Cuba i e Islanan Birgen Britániko den e promé ronda na mart i yüni 2021. E ekipo a gana e grupo dor di hasi mas gol i a avansá pa e di dos ronda. Despues di un derota di 2-1 i un empate di 0-0 kontra [[Panama]] el a keda eliminá den e di dos ronda. ==== 2026 ==== E selekshon a kai den grupo C di e weganan di kualifikashon pa Kopa Mundial 2026. Su promé partidonan na 2024 tabata kontra [[Barbados]] riba 5 di yüni den [[Stadion Ergilio Hato]] i kontra [[Aruba]] riba 8 di yüni den [[Stadion Guillermo Prospero Trinidad]]. Na 2025 el a sigui topa ku [[Sint Lucia]] riba 6 di yüni i [[Haiti]] riba 10 di yüni. Despues ku entrenadó prinsipal, Dick Advocaat, a reklutá varios hungadó di e diaspora kurasoleño na [[Hulanda]] pa fortalesé e selekshon<ref>[https://nu.cw/2025/09/26/obispo-en-hansen-versterken-curacao-in-jacht-op-wk-ticket/ Obispo en Hansen versterken Curaçao in jacht op WK-ticket], curacao.nu (26 di sèptèmber 2025)</ref>, esaki pasa pa promé lugá den su grupo di klasifikashon ku diesun punto despues di un viktoria di 7-0 kontra Bermuda ku e penúltimo wega di e grupo na novèmber 2025.<ref>[https://nu.cw/2025/11/14/curacao-boekt-overtuigende-zege-en-staat-aan-kop-in-groep/ Curaçao boekt overtuigende zege en staat aan kop in groep], nu.cw (14 di novèmber 2025)</ref> Pa e último wega durante e klasifikashon pa Kopa Mundial di FIFA 2026, e selekshon a empatá 0-0 kontra Jamaica kaminda Kòrsou a bira e nashon di mas chikitu den poblashon (156.115 hende) ku den historia a yega di klasifiká pa e Kopa Mundial di FIFA, mientras Dick Advocaat lo bira e mènedjer di mas bieu den historia pa entrená e ekipo durante e Kopa Mundial di FIFA.<ref>[https://www.reuters.com/sports/soccer/advocaat-become-oldest-coach-world-cup-after-curacao-qualification-2025-11-19/ Advocaat to become oldest coach World Cup after Curaçao qualification], reuters.com</ref><ref>{{citeer web|url= https://www.bbc.com/sport/football/articles/c14p3dmdld1o|titel=Curaçao become smallest nation to qualify for World Cup|date=2025-11-19|werk=BBC Sport|bezochtdatum=2025-11-19}}</ref> Komo himno pa e trayekto pa Kopa Mundial di e tim, a komposita e kantika yamá “The Blue Wave” na 2025, ku ta wòrdo interpretá pa e artista [[Jeon]].[[File:June 18 - FROM THE FIELD 2026- The historic impact of Curaçao's first-ever World Cup qualification.webm|thumb|left|200px|Entrevista ku [[Tahith Chong]].]] Kòrsou a sigui logra logronan importante durante e torneo final. [[Livano Comenencia]] a anotá e promé gol di Kòrsou den un Kopa Mundial den e promé partido di grupo kontra Alemania.<ref>[https://nos.nl/video/2618572-comenencia-maakt-eerste-wk-goal-ooit-voor-debutant-curacao Comenencia maakt eerste WK-goal ooit voor debutant Curaçao], Nos (14 di yüni 2026)</ref> Den e siguiente enkuentro, Kòrsou a gana su promé punto den un Kopa Mundial despues di un empate sin gol kontra Ecuador. Den e mesun partido, e kiper [[Eloy Room]] a logra un aktuashon sobresaliente ku un gran kantidat di salbashon (15), aserkando e rèkòrt di mas salbashon den un partido di Kopa Mundial.<ref>[http://vi.nl/nieuws/nog-meer-wk-historie-curacao-pakt-eerste-punt-ooit-na-glansrol-voor-room Nog meer WK-historie: Curaçao pakt eerste punt ooit na glansrol voor Room], vi.nl</ref> === Kopa Oro di CONCACAF === * 2017 – Preliminatorio * 2019 – Kuart final * 2021 – A retirá * 2023 – No a kualifiká Ku e viktoria 4-1 di e selekshon riba St. Lucia dia 18 di novèmber 2024 den Stadion Ergilio Hato Kòrsou a promove bek pa Liga A di [[CONCACAF Nations League]] i a klasifika automátikamente pa e proximo edishon di Kopa Oro na Merka.<ref>[https://nu.cw/2024/11/18/curacao-kwalificeert-zich-voor-de-gold-cup-na-zege-op-saint-lucia/ Curaçao kwalificeert zich voor de Gold Cup na zege op Saint Lucia], nu.cw (18 di novèmber 2024)</ref> === Kopa Karibe === Na 2014 e selekshon a hunga den e ronda preliminatorio di [[Kopa Karibe]]. Den e edishon di 2017, e selekshon, despues di un fuerte kampaña di kualifikashon, a derotá e anfitrion [[Martinique]] den e semifinal ku e skor di 2-1. E ta vense [[Jamaica]], kampeon saliente i seis biaha ganadó, ku e skor di 2-1 i ta logra su promé Kopa Karibe. Algun hungadó di e wega final tabata [[Elson Hooi]] (2 gol), Eloy Room (kiper), Gino van Kessel, [[Ayrton Statie]], [[Rangelo Janga]] i [[Leandro Bacuna]]. === Kopa di Rei === Dia 5 di yüni 2019, Kòrsou a gana 3-1 kontra [[India]] den e promé ronda di Kopa di Rei, un torneo [[Tailandia|tailandés]] riba invitashon. Den e final dia 8 di yüni 2019, despues di un empate 1-1 despues di pinalti, e ekipo a gana e Kopa di Rei ku 5-4 di [[Vietnam]] na Chang Arena den e siudat Buri Ram na [[Tailandia]]. === Kopa ABCS === Na 2013 e ta yega te final, perdiendo di [[Sürnam]] 1-3 i ta caba na di tres lugá di [[Torneo ABCS|Kopa ABCS]] na 2015. Entre 2016 i 2020 no tabatin kompetensia. Kòrsou tabata ganadó na 2021 den final kontra [[Boneiru]] (2-1) i na 2022 ta sali viktorioso den pinalti kontra Sürnam.<ref>[https://www.rsssf.org/tablesa/abcs.html ABCS Football Tournament], RSSSF.org</ref> == Último wega i próksimo enkuentronan == [[File:Soccerball current event.svg|20px]] <small>Aktualisá te ku FIFA Seri 2026 na mart 2026</small> <div style="display:flex; gap:0.5em;">{{legend|#CCFFCC|Viktoria|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#FFFFCC|Empate|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#FFCCCC|Derota|border=1px solid #AAAAAA}}</div> === 2023/2024/2025 === {| align="left" cellpadding="2" cellspacing="0" style="background: #f5faff; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" width="97%" |- bgcolor=darkblue style="color:yellow ! width="11%" |Fecha ! width="12%" |Siudat ! width="12%" |Lokal ! width="5%" |Resultado ! width="14%" |Bishitante ! width="20%" |Kompetensia |- bgcolor=CCFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|17-10-2023 |[[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] [[Willemstad]] |align=right| [[Kòrsou]] [[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] |align=center|'''5:3''' |{{TTO}} |[[CONCACAF Nations League]] 23/24 |- bgcolor=FFFCCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|16-11-2023 |[[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] [[Willemstad]] |align=right| [[Kòrsou]] [[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] |align=center|'''1:1''' |{{SLV}} | Partido amistoso |- bgcolor=FFFCCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|20-11-2023 |[[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] [[Willemstad]] |align=right| [[Kòrsou]] [[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] |align=center|'''1:1''' |{{SLV}} | Partido amistoso |- bgcolor=CCFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|21-03-2024 |[[File:Flag of Turkey.svg|20px|border]] Alanya |align=right|[[Kòrsou]] [[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] |align=center|'''1:0''' |[[File:Flag of England.svg|22px|border]] Hull City |Partido amistoso híbrido |- bgcolor=CCFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|05-06-2024 |[[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] [[Willemstad]] |align=right|[[Kòrsou]] [[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] |align=center|'''4:1''' |{{BRB}} | Klasifikashon [[Kopa Mundial di Futbòl|Kopa Mundial]] 2026 |- bgcolor=CCFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|08-06-2024 | [[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] |align=right|[[Seleccion nacional di futbol di Aruba (masculino)|Aruba]] [[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] |align=center|'''0:2''' |{{CUW}} |Klasifikashon [[Kopa Mundial di Futbòl|Kopa Mundial]] 2026 |- bgcolor=FFCCCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|06-09-2024 |[[File:Flag of Grenada.svg|22px|border]] [[Saint George’s]] |align=right|[[Sint Lucia]] [[File:Flag of Saint Lucia.svg|22px|border]] |align=center|'''2:1''' |{{CUW}} |[[CONCACAF Nations League]] 24/25 |- bgcolor=CCFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|09-09-2024 |[[File:Flag of Grenada.svg|22px|border]] [[Saint George’s]] |align=right|[[Sint Maarten (Fransia)|Saint-Martin]] [[File:Flag of Saint-Martin (local).svg|22px]] |align=center|'''0:4''' |{{CUW}} |[[CONCACAF Nations League]] 24/25 |- bgcolor=FFFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|11-10-2024 |[[File:Flag of Saint Lucia.svg|22px|border]] Gros Islet |align=right|[[Grenada]] [[File:Flag of Grenada.svg|22px|border]] |align=center|'''0:0''' |{{CUW}} |[[CONCACAF Nations League]] 24/25 |- bgcolor=CCFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|14-10-2024 |[[File:Flag of Saint Lucia.svg|22px|border]] Gros Islet |align=right|[[Kòrsou]] [[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] |align=center|'''1:0''' |{{GRD}} |[[CONCACAF Nations League]] 24/25 |- bgcolor=CCFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|15-11-2024 | [[File:Flag of Curaçao.svg|20px|border]] [[Willemstad]] |align=right|[[Kòrsou]] [[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] |align=center|'''5:0''' |[[File:Flag of Saint-Martin (local).svg|22px]] [[Sint Maarten (Fransia)|Saint-Martin]] |[[CONCACAF Nations League]] 24/25 |- bgcolor=CCFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|18-11-2024 | [[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] [[Willemstad]] |align=right|[[Kòrsou]] [[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] |align=center|'''4:1''' |{{LCA}} |[[CONCACAF Nations League]] 24/25 |- bgcolor=CCFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|06-06-2025 | [[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] [[Willemstad]] |align=right|[[Kòrsou]] [[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] |align=center|'''4:0''' |{{LCA}} | Klasifikashon [[Kopa Mundial di Futbòl|Kopa Mundial]] 2026 |- bgcolor=CCFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|10-06-2025 |[[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] |align=right|[[Haiti]] [[File:Flag of Haiti.svg|23px|border]] |align=center|'''1:5''' |{{CUW}} |Klasifikashon [[Kopa Mundial di Futbòl|Kopa Mundial]] 2026 |- bgcolor=FFFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|17-06-2025 | [[File:Flag of the USA.svg|22px|border]] San Jose |align=right| [[Kòrsou]] [[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] |align=center|'''0:0''' |{{SLV}} |CONCACAF Gold Cup 2025 |- bgcolor=FFFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|21-06-2025 | [[File:Flag of the USA.svg|22px|border]] [[San Jose]] |align=right| [[Kòrsou]] [[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] |align=center|'''1:1''' |{{CAN}} |CONCACAF Gold Cup 2025 |- bgcolor=FFCCCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|24-06-2025 | [[File:Flag of the USA.svg|22px|border]] [[Houston]] |align=right| [[Honduras]] [[File:Flag of Honduras (2022–present).svg|22px|border]] |align=center| '''2:1''' |{{CUW}} |CONCACAF Gold Cup 2025 |- bgcolor=FFFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center| 05-09-2025 |[[File:Flag of Trinidad and Tobago.svg|22px|border]] [[Port of Spain]] |align=right|[[Trinidad i Tobago]] [[File:Flag of Trinidad and Tobago.svg|23px|border]] |align=center| '''0:0''' |{{CUW}} |Klasifikashon [[Kopa Mundial di Futbòl|Kopa Mundial]] 2026 |- bgcolor=CCFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center| 09-09-2025 |[[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] [[Willemstad]] |align=right|[[Kòrsou]] [[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] |align=center| '''3:2''' |{{BMU}} |Klasifikashon [[Kopa Mundial di Futbòl|Kopa Mundial]] 2026 |- bgcolor=CCFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center| 10-10-2025 |[[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] [[Willemstad]] |align=right|[[Kòrsou]] [[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] |align=center| '''2:0''' |{{JAM}} |Klasifikashon [[Kopa Mundial di Futbòl|Kopa Mundial]] 2026 |- bgcolor=FFFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center| 14-10-2025 |[[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] [[Willemstad]] |align=right|[[Kòrsou]] [[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] |align=center| '''1:1''' |{{TTO}} |Klasifikashon [[Kopa Mundial di Futbòl|Kopa Mundial]] 2026 |- bgcolor=CCFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center| 13-11-2025 |[[File:Flag of Bermuda.svg|22px|border]] [[Hamilton]] |align=right|[[Bermuda]] [[File:Flag of Bermuda.svg|23px|border]] |align=center| '''0:7''' |{{CUW}} |Klasifikashon [[Kopa Mundial di Futbòl|Kopa Mundial]] 2026 |- bgcolor=FFFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center| 18-11-2025 |[[File:Flag of Jamaica.svg|22px|border]] [[Kingston]] |align=right|[[Jamaica]] [[File:Flag of Jamaica.svg|23px|border]] |align=center| '''0:0''' |{{CUW}} |Klasifikashon [[Kopa Mundial di Futbòl|Kopa Mundial]] 2026 |} {{clear}} === 2026 === {| align="left" cellpadding="2" cellspacing="0" style="background: #f5faff; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" width="97%" |- bgcolor=darkblue style="color:yellow ! width="11%" |Fecha ! width="12%" |Siudat ! width="12%" |Lokal ! width="5%" |Resultado ! width="14%" |Bishitante ! width="20%" |Kompetensia |- bgcolor=FFCCCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|27-03-2026 | {{AUS|bandera}} [[Sydney]] |align=right|[[China]] [[File:Flag of China.svg|22px|border]] |align=center|'''2:0''' |{{CUW}} | FIFA Seri 2026 |- bgcolor=FFCCCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|31-03-2026 | {{AUS|bandera}} [[Melbourne]] |align=right|[[Australia]] [[File:Flag of Australia.svg|22px|border]] |align=center|'''5:1''' |{{CUW}} | FIFA Seri 2026 |- bgcolor=FFCCCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|30-05-2026 | [[File:Flag of Scotland.svg|24px|border]] [[Glasgow]] |align=right|[[Eskosia]] [[File:Flag of Scotland.svg|23px|border]] |align=center|'''4:1''' | {{CUW}} | wega amistoso |- bgcolor=CCFFCC = style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|06-06-2026 | {{CUW|bandera}} [[Willemstad]] |align=right|[[Kòrsou]] [[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] |align=center|'''4:0''' | {{ABW}} | wega amistoso |- bgcolor=FFCCCC = style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|14-06-2026 | {{USA|bandera}} [[Houston]] |align=right|[[Alemania]] [[File:Flag of Germany.svg|22px|border]] |align=center|'''7:1''' | {{CUW}} | FIFA [[Kopa Mundial di Futbòl|Kopa Mundial]] 2026 |- bgcolor= FFFFCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|20-06-2026 | {{USA|bandera}} [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]] |align=right|[[Ecuador]] [[File:Flag of Ecuador.svg|22px|border]] |align=center|'''0:0''' | {{CUW}} | FIFA [[Kopa Mundial di Futbòl|Kopa Mundial]] 2026 |- bgcolor=FFCCCC style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|25-06-2026 | {{USA|bandera}} [[Filadelfia]] |align=right|[[Kòrsou]] [[File:Flag of Curacao.svg|22px|border]] |align=center|'''0:2''' | {{CIV}} | FIFA [[Kopa Mundial di Futbòl|Kopa Mundial]] 2026 |- bgcolor=FFFFFF style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|24-09-2026 |{{CRC|bandera}} [[San Jose]] |align=right|[[Costa Rica]] [[File:Flag of Costa Rica.svg|22px|border]] |align=center|'''-:-''' |{{CUW}} |[[CONCACAF Nations League]] 26/27 |- bgcolor=FFFFFF style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|27-09-2026 |{{CUW|bandera}} [[Willemstad]] |align=right|[[Kòrsou]] [[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] |align=center|'''-:-''' |{{NIC}} |[[CONCACAF Nations League]] 26/27 |- bgcolor=FFFFFF style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|01-10-2026 |{{CUW|bandera}} [[Willemstad]] |align=right|[[Kòrsou]] [[File:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] |align=center|'''-:-''' |{{TTO}} |[[CONCACAF Nations League]] 26/27 |- bgcolor=FFFFFF style="border-bottom:1px solid #AAA" |align=center|04-10-2026 |[[File:Flag of Trinidad and Tobago.svg|22px|border]] [[Port of Spain]] |align=right|[[Trinidad i Tobago]] [[File:Flag of Trinidad and Tobago.svg|22px|border]] |align=center|'''-:-''' |{{CUW}} |[[CONCACAF Nations League]] 26/27 |} {{clear}} == Tim tékniko == {| class="wikitable" |- ! Posishon ! Nòmber |- | Entrenadó prinsipal || [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] [[Dick Advocaat]] |- | Entrenadó athuntu || [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] Cor Pot<br/ >[[File:Flag of Suriname.svg|20px|border]] [[Dean Gorré]] |- | Entrenadó pa kiper || [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] Raymond Mulder |- | Entrenadó fisiko || [[File:Flag of Curaçao.svg|20px|border]] Angelo Cijntje |- | Video Analista || [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] Léon Hese |- | Médiko || |- | Ofisial di prensa || [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] Vincent Schildkamp |- | Manager di tim || [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] Wouter Jansen |- | Content Creator || [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] Anouar Amrani |} == Lista di entrenadó == *[[File:Flag of Argentina.svg|20px|border]] Manuel Bilches (2011–2012)<ref name="alberto/pieternella">{{citeer web |auteur=Joachim Springer |url=http://www.versgeperst.com/sport/113124/bilches-moet-curacao-naar-wk-leiden.html |titel=Bilches moet Curaçao naar WK leiden |werk=Versgeperst.com |datum=2011-08-04 |sprache=nl |archiv-url=https://web.archive.org/web/20160611114129/http://www.versgeperst.com/sport/113124/bilches-moet-curacao-naar-wk-leiden.html |archiv-datum=2016-06-11|abruf=2016-09-06}}</ref> *[[File:Flag of Curaçao.svg|20px|border]] Ludwig Alberto (2012–2014)<ref name="alberto/pieternella"/> *[[File:Flag of Curaçao.svg|20px|border]] Igemar Pieternella (2014, interino)<ref name="alberto/pieternella" /> *[[File:Flag of Curaçao.svg|20px|border]] Etienne Siliee (2014–2015)<ref>{{Citeer web|auteur=Paul Clarke |url=http://jamaica-gleaner.com/article/sports/20141112/soca-warriors-win-caribbean-cup-opener-0 |titel=Soca Warriors Win Caribbean Cup Opener |werk=The Gleaner |hrsg=The Gleaner Company |datum=2014-11-12|abruf=2016-09-06}}</ref> *[[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] [[Patrick Kluivert]] (2015–2016)<ref>{{citeer web|auteur=Lentin Goodijk|url=http://www.metronieuws.nl/sport/2015/03/internationals-curacao-dolblij-met-komst-kluivert |titel=Internationals Curaçao dolblij met komst Kluivert |werk=Metro |hrsg=Telegraaf Media Groep |datum=2015-03-05}}</ref> *[[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] [[Remko Bicentini]] (2016–2020)<ref>{{citeer web|auteur=Edson Evertsz |url=http://www.deporteawe.com/2016/08/24/remko-bicentini-rihairo-meulens-partido-di-fogeo-pa-selekshon-di-futbol-di-korsou/ |titel=Remko Bicentini, Rihairo Meulens i Partido di Fogeo pa Selekshon di Futbol di Korsou |werk=Deporte Awe |datum=2016-08-24 }}</ref> *[[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] Guus Hiddink (2020–2021) *[[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] Patrick Kluivert (2021, remplasante di Hiddink, kende a haña [[COVID-19]] durante e kualifikashon pa Mundial 2022)<ref>{{Citeer web|url=https://ffk.cw/patrick-kluivert-will-replace-guus-hiddink-for-the-remainder-of-the-qualification-matches-for-world-cup-2021/ |titel=Patrick Kluivert will replace Guus Hiddink for the remainder of the qualification matches for World Cup 2021|werk=[[Federashon Futbòl Kòrsou|ffk.cw]] |datum=2021-05-19 |bezochtdatum=2021-06-02}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/curacao-uitgeschakeld-in-kwalificatie-wk/ |titel=Curaçao uitgeschakeld in kwalificatie WK |werk=Curacao.nu |sprache=nl |datum=2021-06-16 |abruf=2021-06-16}}</ref> *[[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] Art Langeler (2022) *[[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] Remko Bicentini (2022-2023) *[[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] [[Dean Gorré]] (2023, interino) *[[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] [[Dick Advocaat]] (2024-2026)<ref>[https://www.ad.nl/buitenlands-voetbal/dick-advocaat-76-keert-opnieuw-terug-uit-pensioen-en-gaat-aan-de-slag-bij-curacao~a264fd04/ Dick Advocaat (76) keert opnieuw terug uit pensioen en gaat aan de slag bij Curaçao], Ad.nl (15 di yanüari 2024)</ref> *[[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] [[Fred Rutten]] (2026)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/sport/86256/advocaat-stopt-per-direct-als-bondscoach-curacao Advocaat stopt per direct als bondscoach Curaçao], curacao.nu (23 di febrüari 2026)</ref> *[[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] [[Dick Advocaat]] (desde 2026) == Selekshon aktual == E siguiente hungadónan tabata parti di e tim pa FIFA Series 2026 na mart 2026 i tambe a wòrdu konfirmá komo e selekshon di Kòrsou pa Kopa Mundial 2026.<ref>David Hessing, [https://www.nu.nl/wk-voetbal/6396262/advocaat-heeft-wk-selectie-curacao-snel-rond-en-selecteert-8-eredivisie-spelers.html?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Advocaat heeft WK-selectie Curaçao snel rond en selecteert 8 Eredivisie-spelers], nu.nl (18 di mei 2026)</ref> ''Aparishon i golnan aktualisá te ku i inkluyendo e partido FIFA Series 2026 na mart 2026.'' {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; width: 60%; text-align: center;" |- !width=5%| № !width=10%|Imagen !width=30%|Nòmber !width=10%|№ di partido hungá !width=10%|№ di gol !width=30%|Klup |- bgcolor="#e6e6fa" | colspan="6" |'''Portero''' |- | 1 |align=left|[[File:Room Eloy Columbus Crew SC Meet the Team 2019.jpg|60px|Eloy Room]] ||[[Eloy Room]]<br><small>(1986)</small> |70 |0 |align=left| [[File:Flag of the United States.svg|20px|border]] Miami FC |- | 23 | align="left" | [[File:Austria U-18 vs. Netherlands U-18 2017-03-23 (095) (cropped).jpg|60px|Trevor Doornbusch]]|| [[Trevor Doornbusch]]<br><small>(1999)</small> |7 |0 | align="left" | [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] VVV-Venlo |- | 22 | align="left" | ||[[Tyrick Bodak]]<br><small>(2002)</small> |4 |0 | align="left" | [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] Telstar |- bgcolor="#e6e6fa" |colspan=6|'''Defensor''' |- | 3 | align="left" | [[File:Go Ahead Eagles - RKC Waalwijk - 52830811567 (cropped).jpg |60px|Juriën Gaari]] || [[Juriën Gaari]]<br><small>(1993)</small> |58 |1 | align="left" |[[File:Flag of Saudi Arabia.svg|20px|border]] Abha Club |- | 4 | align="left" | ||[[Roshon van Eijma]]<br><small>(1998)</small> |27 |1 | align="left" |[[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] RKC Waalwijk |- | 5 | align="left" |[[File:Sherel Floranus at Antalyaspor vs Fatih Karagümrük SK 20220213.jpg|60px|Sherel Floranus]] ||[[Sherel Floranus]]<br><small>(1998)</small> |26 |0 | align="left" | [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] PEC Zwolle |- | 20 | align="left" |[[File:PSV Eindhoven, Teamcamp Bad Erlach, July 2014 (076).jpg|60px|Joshua Brenet]]||[[Joshua Brenet]]<br><small>(1994)</small> |17 |1 | align="left" |[[File:Flag of Turkey.svg|20px|border]] Kayserispor |- | 2 | align="left" | ||[[Shurandy Sambo]]<br><small>(2001)</small> |7 |0 | align="left" | [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] Sparta Rotterdam |- |18 | align="left" |[[File:Austria U-18 vs. Netherlands U-18 2017-03-23 (060).jpg|60px|Armando Obispo ]] ||[[Armando Obispo]]<br><small>(1999)</small> |4 |0 | align="left" | [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] PSV |- |60px| | align="left" | [[File:Go Ahead Eagles - AZ - 53170906955 (Riechedly Bazoer).jpg|60px|Riechedly Bazoer]] ||[[Riechedly Bazoer]]<br><small>(1996)</small> |3 |0 | align="left" | [[File:Flag of Turkey.svg|20px|border]] Konyaspor |- | 13 | align="left" | ||[[Deveron Fonville]]<br><small>(2003)</small> |0 |0 | align="left" | [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] N.E.C. |- bgcolor="#e6e6fa" |colspan=6|'''Mediokampista''' |- | 10 | align="left" | [[File:Leandro Bacuna.jpg|60px|Leandro Bacuna]] ||[[Leandro Bacuna]] (kapitan)<br><small>(1991)</small> |70 |16 | align="left" |[[File:Flag of Turkey.svg|20px|border]] Iğdır FK |- | 7 | align="left" | [[File:Juninho bacuna-1531777726.jpeg|60px|Juninho Bacuna]] ||[[Juninho Bacuna]]<br><small>(1997)</small> |47 |14 | align="left" | [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] FC Volendam |- | 6 | align="left" |[[File:Godfried Roemeratoe.JPG|60px|Godfried Roemeratoe]] ||[[Godfried Roemeratoe]]<br><small>(1999)</small> |26 |1 | align="left" | [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] RKC Waalwijk |- | 21 | align="left" |[[File:Kevin felida-1571753982.jpg|60px|Kevin Felida]]||[[Kevin Felida]]<br><small>(1999)</small> |19 |1 | align="left" | [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] FC Den Bosch |- | 8 | align="left" | ||[[Livano Comenencia]]<br><small>(2004)</small> |18 |1 | align="left" | [[File:Flag of Switzerland.svg|20px|border]] FC Zürich |- | 15 | align="left" |[[File:Ar'jany Martha 18042026 (3).jpg|60px|Ar'jany Martha]] ||[[Ar'jany Martha]]<br><small>(2003)</small> |8 |2 | align="left" | [[File:Flag of England.svg|20px|border]] Rotherham United |- | 17 | align="left" | [[File:Tyrese Noslin-1751620543.jpg|60px|Tyrese Noslin]] ||[[Tyrese Noslin]]<br><small>(2002)</small> |5 |1 | align="left" | [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] Telstar |- | | align="left" | [[File:Tahith Chong (38487929362).jpg|60px|Tahith Chong]]||[[Tahith Chong]]<br><small>(1999)</small> |4 |2 | align="left" | [[File:Flag of England.svg|20px|border]] Sheffield United FC |- bgcolor="#e6e6fa" | colspan="6" |'''Delantero''' |- | 14 | align="left" |[[File:Kenji Gorré (2015).jpg|60px|Kenji Gorré]]||[[Kenji Gorré]]<br><small>(1994)</small> |37 |6 | align="left" |[[File:Flag of Israel.svg|20px|border]] Maccabi Haifa |- | | align="left" | [[File:Brandley_Kuwas (cropped).png|60px|Brandley Kuwas]]||[[Brandley Kuwas]]<br><small>(1992)</small> |34 |2 | align="left" | [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] FC Volendam |- | | align="left" | [[File:Gervane-kastaneer.jpg|60px|Gervane Kastaneer]]||[[Gervane Kastaneer]]<br><small>(1996)</small> |27 |9 | align="left" | [[File:Flag of Malaysia.svg|20px|border]] Terangganu FC |- | 11 | align="left" | ||[[Jeremy Antonisse]]<br><small>(2002)</small> |25 |3 | align="left" | [[File:Flag of Greece.svg|20px|border]] AE Kifisia |- | 16 | align="left" | ||[[Jearl Margaritha]]<br><small>(2000)</small> |21 |5 | align="left" |[[File:Flag of Belgium.svg|20px|border]] SK Beveren |- | 9 | align="left" | [[File:PSV Eindhoven, Teamcamp Bad Erlach, July 2014 (094).jpg|60px|Jürgen Locadia]] ||[[Jürgen Locadia]]<br><small>(1993)</small> |12 |1 | align="left" | [[File:Flag of the United States.svg|20px|border]] Miami FC |- | 12 | align="left" | [[File:Sontje Hansen 16082025 (1).jpg|60px|Sontje Hansen]] ||[[Sontje Hansen]]<br><small>(2002)</small> |5 |1 | align="left" | [[File:Flag of England.svg|20px|border]] Middlesbrough FC |} == Mira tambe == * [[Lista di hungadó di selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou]] * [[Kòrsou na Kopa Mundial di Futbòl]] * [[Blue Wave]] * [[Selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou (1921-1958)]] * [[Selekshon Antiano di Futbòl|Selekshon antiano di futbòl]] (1958-2010) * [[Seleccion nacional di futbol di Aruba (masculino)|Selekshon nashonal di futbòl di Aruba]] * [[Selekshon boneriano di futbòl]] == Link eksterno == * [https://ffk.cw/ Wepsait di Federashon di Futbòl Kòrsou] * [https://www.rsssf.org/tablesn/nedant-intres.html Weganan Internashonal di Kòrsou i Antia Hulandes te 2004] * [https://www.youtube.com/watch?v=cE4dwixXW_4 The Blue Wave], [[Jeon]], [[Youtube]] 2025 {{Appendix}} [[Category:Futbòl na Kòrsou]] 9k964g0ygxbs33whg3w1m714ljd596b 0 12308 203698 142020 2026-09-09T22:13:55Z Caribiana 8320 203698 wikitext text/x-wiki {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Siudat | pais = {{VEN}} | tipo_division_adm = Estado | division_adm = Bolívar | tipo_subdivision_adm = Munisipio | subdivision_adm = Heres }} '''Siudat Bolívar''', antes konosí komo Angostura i Santo Tomas de Guayana<ref>{{Cite book|title=A Typographical Gazetteer|author=Henry Cotton|publisher=[[Universidat di Oxford]]|year=1831|pages=113}}</ref>, ta un siudat i [[munisipio]] na [[Venezuela]], situá na oriya sùit di [[Orinoco]]. E ta [[kapital]] di Estado Bolívar i sede di e arkidiosesis katóliko romano di Siudat Bolívar. E munisipio tabatin aproksimadamente 375.000 habitante na 2013. Na 1846 e siudat a wòrdu renombrá na honor di [[Simón Bolívar]]. E region su ekonomia ta basá riba mineria (prinsipalmente [[oro]], diamante i bòksit) i industrianan di metal. Setenta porshento di Venezuela tambe ta wòrdu suministrá ku koriente for di e region di Siudat Bolívar. E temperatura promedio ta entre 27 °C i 30 °C. {{Appendix}} [[Category:Siudadnan]] [[Category:Venezuela]] o3dm3a1atzf9080zlcs285am6r9o1bt 0 13168 203702 164029 2026-09-10T07:51:00Z Caribiana 8320 infobox agrega 203702 wikitext text/x-wiki {{Infobox curpa di awa|variante=c}} '''Laman Árabe''' ([[árabe]]: بحر العرب, ''Bahr al-'Arab'', [[latin]]: ''Mare Erythraeum'') ta un laman marginal di [[Oséano indio]] entre [[Península Árabe]] i [[India]]. E laman ta mas o ménos 2.400 kilometer di largura i su profundidat máksimo ta mas o ménos 5.000 meter. Na parti wèst, laman ta ekstendé te na [[Golfo di Aden]]. Den nortwèst, e laman ta konektá ku [[Golfo di Oman]], ku na su turno ta konektá ku [[Golfo Pèrsiko]]. E Golfo di Khambhat na kosta di India ta parti di Laman Árabe. Den sùitost, e laman ta konektá ku Laman Laccadive.<ref>Banse, Karl, and Charles R. McClain. "Winter blooms of phytoplankton in the Arabian Sea as observed by the Coastal Zone Color Scanner." Marine Ecology Progress Series (1986): 201-211.</ref> Paisnan na kosta di Laman Árabe ta inkluí [[India]], [[Iran]], [[Oman]], [[Pakistan]], [[Yemen]] i [[Emiratonan Arabe Uní]] (EAU). Siudatnan na kosta ta inkluí [[Mumbai]] na India i [[Karachi]] na Pakistan. Hafnan mas importante rònt di Laman Árabe ta inkluí Kandla, Mundra, Pipavav, Dahej, Hazira Port, Mumbai, Nhava Sheva (Navi Mumbai), Mormugão ([[Goa]]), New Mangalore i Kochi na India; Karachi, Qasim, i Gwadar na Pakistan, Chabahar na Iran i Salalah na Oman. Laman Árabe ta un di e rutanan mas importante di transporte marítimo na mundu, partikularmente pa e tráfiko di [[petroli]] i [[gas natural]] ku ta bini for di [[Golfo Pèrsiko]]. Gran kantidat di tankeronan ta pasa dor di e Laman Árabe rumbo pa [[Oropa]], [[Asia]] i [[Amérika]]. Ademas, e laman ta di gran importansia pa e ekonomia regional pa peska, transporte marítimo i [[turismo]]. {{Commonscat}} {{Appendix}} [[Kategoria:Geografia]] sv92yzvlrhrny9dt11ubjn98zkznl4j 203703 203702 2026-09-10T07:53:09Z Caribiana 8320 203703 wikitext text/x-wiki {{Infobox curpa di awa|variante=c |zoom= 10 }} '''Laman Árabe''' ([[árabe]]: بحر العرب, ''Bahr al-'Arab'', [[latin]]: ''Mare Erythraeum'') ta un laman marginal di [[Oséano indio]] entre [[Península Árabe]] i [[India]]. E laman ta mas o ménos 2.400 kilometer di largura i su profundidat máksimo ta mas o ménos 5.000 meter. Na parti wèst, laman ta ekstendé te na [[Golfo di Aden]]. Den nortwèst, e laman ta konektá ku [[Golfo di Oman]], ku na su turno ta konektá ku [[Golfo Pèrsiko]]. E Golfo di Khambhat na kosta di India ta parti di Laman Árabe. Den sùitost, e laman ta konektá ku Laman Laccadive.<ref>Banse, Karl, and Charles R. McClain. "Winter blooms of phytoplankton in the Arabian Sea as observed by the Coastal Zone Color Scanner." Marine Ecology Progress Series (1986): 201-211.</ref> Paisnan na kosta di Laman Árabe ta inkluí [[India]], [[Iran]], [[Oman]], [[Pakistan]], [[Yemen]] i [[Emiratonan Arabe Uní]] (EAU). Siudatnan na kosta ta inkluí [[Mumbai]] na India i [[Karachi]] na Pakistan. Hafnan mas importante rònt di Laman Árabe ta inkluí Kandla, Mundra, Pipavav, Dahej, Hazira Port, Mumbai, Nhava Sheva (Navi Mumbai), Mormugão ([[Goa]]), New Mangalore i Kochi na India; Karachi, Qasim, i Gwadar na Pakistan, Chabahar na Iran i Salalah na Oman. Laman Árabe ta un di e rutanan mas importante di transporte marítimo na mundu, partikularmente pa e tráfiko di [[petroli]] i [[gas natural]] ku ta bini for di [[Golfo Pèrsiko]]. Gran kantidat di tankeronan ta pasa dor di e Laman Árabe rumbo pa [[Oropa]], [[Asia]] i [[Amérika]]. Ademas, e laman ta di gran importansia pa e ekonomia regional pa peska, transporte marítimo i [[turismo]]. {{Commonscat}} {{Appendix}} [[Kategoria:Geografia]] 4fr5zaizoi7u124r81wcbu86frdqwao 203704 203703 2026-09-10T07:54:24Z Caribiana 8320 203704 wikitext text/x-wiki {{Infobox curpa di awa|variante=c |zoom= 3 }} '''Laman Árabe''' ([[árabe]]: بحر العرب, ''Bahr al-'Arab'', [[latin]]: ''Mare Erythraeum'') ta un laman marginal di [[Oséano indio]] entre [[Península Árabe]] i [[India]]. E laman ta mas o ménos 2.400 kilometer di largura i su profundidat máksimo ta mas o ménos 5.000 meter. Na parti wèst, laman ta ekstendé te na [[Golfo di Aden]]. Den nortwèst, e laman ta konektá ku [[Golfo di Oman]], ku na su turno ta konektá ku [[Golfo Pèrsiko]]. E Golfo di Khambhat na kosta di India ta parti di Laman Árabe. Den sùitost, e laman ta konektá ku Laman Laccadive.<ref>Banse, Karl, and Charles R. McClain. "Winter blooms of phytoplankton in the Arabian Sea as observed by the Coastal Zone Color Scanner." Marine Ecology Progress Series (1986): 201-211.</ref> Paisnan na kosta di Laman Árabe ta inkluí [[India]], [[Iran]], [[Oman]], [[Pakistan]], [[Yemen]] i [[Emiratonan Arabe Uní]] (EAU). Siudatnan na kosta ta inkluí [[Mumbai]] na India i [[Karachi]] na Pakistan. Hafnan mas importante rònt di Laman Árabe ta inkluí Kandla, Mundra, Pipavav, Dahej, Hazira Port, Mumbai, Nhava Sheva (Navi Mumbai), Mormugão ([[Goa]]), New Mangalore i Kochi na India; Karachi, Qasim, i Gwadar na Pakistan, Chabahar na Iran i Salalah na Oman. Laman Árabe ta un di e rutanan mas importante di transporte marítimo na mundu, partikularmente pa e tráfiko di [[petroli]] i [[gas natural]] ku ta bini for di [[Golfo Pèrsiko]]. Gran kantidat di tankeronan ta pasa dor di e Laman Árabe rumbo pa [[Oropa]], [[Asia]] i [[Amérika]]. Ademas, e laman ta di gran importansia pa e ekonomia regional pa peska, transporte marítimo i [[turismo]]. {{Commonscat}} {{Appendix}} [[Kategoria:Geografia]] tfcn49e5ngy2bpdi7wqurmlsn2pbg9u 0 13287 203723 167771 2026-09-10T09:46:11Z Caribiana 8320 wikilink 203723 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Infobox empresa| variante = c | imagen = | descripcion = | funda = | antesecor = | fecha disolucion = | causa disolucion = | fundado = | propietario = estado venezolano | director ehecutivo = Eduardo Legaspi Zuazua | pais = {{VEN}} | sede = [[Caracas]] | empleado = 2,319 (2007) | producto = | sector = | industria = aviashon | website = <!-- Wikidata --> }} '''Aeropostal Alas de Venezuela''', antes ''Linea Aeropostal Venezolana'' (LAV) i popularmente konosi komo '''Aeropostal''', ta un kompania di aviashon estatal [[Venezuela|venezolano]] ku sede na [[Caracas]], [[Venezuela]].<ref>{{Cite web|url=http://www.aeropostal.com/aero2009/contacto.html|title=A E R O P O S T A L - Alas de Venezuela|sito=web.archive.org|date=2010-02-20|archive-date=2010-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20100220021118/http://www.aeropostal.com/aero2009/contacto.html}}</ref> E ta operá servisionan doméstiko i servisionan internashonal den Karibe i [[Sur Amérika]]. Su base prinsipal ta Aeropuerto Internashonal Simón Bolívar na Maiquetía.<ref name="FI">{{Cite web|title= Directory: World Airlines|work=Flight International|pages= 49–50|date=2007-03-27}}</ref> == Historia == Aeropostal ta e kompania di aviashon di mas bieu di Venezuela. El a wòrdu funda dia [[3 di yüli]] [[1929]], ora ku gobièrno venezolano a otorga e kompania franses Compagnie Générale Aéropostale e [[Concesion|konseshon]] pa operá na Venezuela. Na 1933, su akshonnan a wòrdu kumpra pa e estado venezolano, i e kompania a bira Linea Aeropostal Venezolano (LAV). E flota original, ku tabata komponé di avionnan Latécoère 26 i Latécoère 28, a wòrdu reemplasá ku model Fairchild 82B. E promé buelonan tabata entre Maracay i [[Maracaibo]], i entre Maracay i [[Siudat Bolívar]]. Aeropostal a hunga un rol importante den konekshon aéreo den región Karibe, espesialmente durante e periodo di oro entre añanan 1950 i 1970. El a mantene buelonan regular pa [[islanan ABC]], formando parti di un red aéreo ku a fasilitá turismo, negoshi i migrashon. Na 1946, e promé konekshon regular a inisiá riba e rutanan: Maiquetia-Kòrsou-[[Coro]]-Maracaibo v.v. i Maiquetia-Coro-[[Las Piedras]]-Aruba v.v.<ref>{{citeer web|titel=Advertentie Linea Aeropostal Venezolana|werk=[[Amigoe]]|datum=1049-06-17|bezochtdatum=2025-07-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402081:mpeg21:p002}}</ref> E kompania di aviashon a stòp ku su operashonnan dia 24 di sèptèmber 2017 despues di 88 aña di operashon, debí na su posishon finansiero.<ref name="airwaysmag.com">{{cite web|url=https://airwaysmag.com/airlines/venezuela-aeropostal-ceases-operations/|title=Venezuela's Aeropostal Ceases Operations - Airways Magazine|date=2017-09-25|access-date=|archive-date=15 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210415163254/https://airwaysmag.com/airlines/venezuela-aeropostal-ceases-operations/|url-status=dead}}</ref> Dia 8 di ougùstùs 2018, el a anunsiá ku e lo reanudá servisionan programá, promé pa [[Havana]], [[Cuba]], ku tres buelo pa siman.<ref>{{Cite web|url=http://www.granma.cu/mundo/2018-08-08/reanuda-vuelos-a-cuba-aerolinea-venezolana-aeropostal-08-08-2018-20-08-34|title=Reanuda vuelos a Cuba aerolínea venezolana Aeropostal|date=2018-08-08}}</ref> == Destinashonnan internashonal aktual == Despues di su relansamentu, Aeropostal ta inkluí entre su destinashonnan internashonal: * Havana, Cuba * [[Santo Domingo]], [[Republika Dominikano|Repúblika Dominikano]] * [[Siudad di Panama|Siudat di Panama]], [[Panama]] * [[Lima]], [[Peru]] * [[Quito]], [[Ecuador|Ekuador]] E operashonnan internashonal ta limitá, pero ta dirigí prinsipalmente na destinashonnan di importansia diplomátiko-komersial òf ku komunidatnan grandi di migrante venezolano. {{Appendix}} [[Kategoria:Venezuela]] [[Kategoria:Kompania di gobièrnu]] [[Kategoria:Aviashon]] 8pf89jt9ol9x21nxj9x4lvsupng91fs 203724 203723 2026-09-10T09:46:36Z Caribiana 8320 /* Destinashonnan internashonal aktual */ 203724 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Infobox empresa| variante = c | imagen = | descripcion = | funda = | antesecor = | fecha disolucion = | causa disolucion = | fundado = | propietario = estado venezolano | director ehecutivo = Eduardo Legaspi Zuazua | pais = {{VEN}} | sede = [[Caracas]] | empleado = 2,319 (2007) | producto = | sector = | industria = aviashon | website = <!-- Wikidata --> }} '''Aeropostal Alas de Venezuela''', antes ''Linea Aeropostal Venezolana'' (LAV) i popularmente konosi komo '''Aeropostal''', ta un kompania di aviashon estatal [[Venezuela|venezolano]] ku sede na [[Caracas]], [[Venezuela]].<ref>{{Cite web|url=http://www.aeropostal.com/aero2009/contacto.html|title=A E R O P O S T A L - Alas de Venezuela|sito=web.archive.org|date=2010-02-20|archive-date=2010-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20100220021118/http://www.aeropostal.com/aero2009/contacto.html}}</ref> E ta operá servisionan doméstiko i servisionan internashonal den Karibe i [[Sur Amérika]]. Su base prinsipal ta Aeropuerto Internashonal Simón Bolívar na Maiquetía.<ref name="FI">{{Cite web|title= Directory: World Airlines|work=Flight International|pages= 49–50|date=2007-03-27}}</ref> == Historia == Aeropostal ta e kompania di aviashon di mas bieu di Venezuela. El a wòrdu funda dia [[3 di yüli]] [[1929]], ora ku gobièrno venezolano a otorga e kompania franses Compagnie Générale Aéropostale e [[Concesion|konseshon]] pa operá na Venezuela. Na 1933, su akshonnan a wòrdu kumpra pa e estado venezolano, i e kompania a bira Linea Aeropostal Venezolano (LAV). E flota original, ku tabata komponé di avionnan Latécoère 26 i Latécoère 28, a wòrdu reemplasá ku model Fairchild 82B. E promé buelonan tabata entre Maracay i [[Maracaibo]], i entre Maracay i [[Siudat Bolívar]]. Aeropostal a hunga un rol importante den konekshon aéreo den región Karibe, espesialmente durante e periodo di oro entre añanan 1950 i 1970. El a mantene buelonan regular pa [[islanan ABC]], formando parti di un red aéreo ku a fasilitá turismo, negoshi i migrashon. Na 1946, e promé konekshon regular a inisiá riba e rutanan: Maiquetia-Kòrsou-[[Coro]]-Maracaibo v.v. i Maiquetia-Coro-[[Las Piedras]]-Aruba v.v.<ref>{{citeer web|titel=Advertentie Linea Aeropostal Venezolana|werk=[[Amigoe]]|datum=1049-06-17|bezochtdatum=2025-07-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402081:mpeg21:p002}}</ref> E kompania di aviashon a stòp ku su operashonnan dia 24 di sèptèmber 2017 despues di 88 aña di operashon, debí na su posishon finansiero.<ref name="airwaysmag.com">{{cite web|url=https://airwaysmag.com/airlines/venezuela-aeropostal-ceases-operations/|title=Venezuela's Aeropostal Ceases Operations - Airways Magazine|date=2017-09-25|access-date=|archive-date=15 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210415163254/https://airwaysmag.com/airlines/venezuela-aeropostal-ceases-operations/|url-status=dead}}</ref> Dia 8 di ougùstùs 2018, el a anunsiá ku e lo reanudá servisionan programá, promé pa [[Havana]], [[Cuba]], ku tres buelo pa siman.<ref>{{Cite web|url=http://www.granma.cu/mundo/2018-08-08/reanuda-vuelos-a-cuba-aerolinea-venezolana-aeropostal-08-08-2018-20-08-34|title=Reanuda vuelos a Cuba aerolínea venezolana Aeropostal|date=2018-08-08}}</ref> == Destinashonnan internashonal aktual == Despues di su relansamentu, Aeropostal ta inkluí entre su destinashonnan internashonal: * Havana, Cuba * [[Santo Domingo]], [[Repúblika Dominikano]] * [[Siudad di Panama|Siudat di Panama]], [[Panama]] * [[Lima]], [[Peru]] * [[Quito]], [[Ecuador|Ekuador]] E operashonnan internashonal ta limitá, pero ta dirigí prinsipalmente na destinashonnan di importansia diplomátiko-komersial òf ku komunidatnan grandi di migrante venezolano. {{Appendix}} [[Kategoria:Venezuela]] [[Kategoria:Kompania di gobièrnu]] [[Kategoria:Aviashon]] nigu34rjvvjxdgehohhduxiv9m4kjcm 0 13578 203731 188743 2026-09-10T10:45:46Z Caribiana 8320 Caribiana moved page [[Saint John]] to [[Saint John (parokia)]] 188743 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{infobox luga den pais | variante = c | nomber = Sint John | tipo = Parokia | pais = {{ATG}} | imagen = Saint John in Antigua and Barbuda (cropped).svg }} '''Sint John''' ta un parokia di [[Antigua i Barbuda]] den [[Antigua (isla)|Antigua]]. E tabatin 56.736 habitante (2018). Su kapital ta [[Saint John's]].<ref>https://statistics.gov.ag/wp-content/uploads/2020/10/2018-Antigua-and-Barbuda-LFS-Report.pdf</ref> {{Appendix}} [[Category:Parokianan di Antigua i Barbuda]] 38vaaylgl31yh5twz47fjb8ymhhr8vb 0 14074 203666 201121 2026-09-09T13:38:31Z Caribiana 8320 ampliashon wintertuin curacao 203666 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Databox}} '''Festivalnan na Kòrsou''' ta eventonan kultural, artístiko i sosial ku ta wòrdu organisá durante henter aña na e isla di [[Kòrsou]]. Un festival ta wòrdu definí komo un selebrashon públiko, generalmente periódiko, ku ta enfoká riba un tema spesífiko manera kultura, músika, tradishon, arte, gastronomia òf historia. Festivalnan ta hunga un papel importante den e bida sosial i kultural di Kòrsou i ta reflehá e diversidat di influensianan [[afrokaribense]], [[Latinoamérika|latinoamerikano]] i [[Oropa|oropeo]] di e isla. == Janüari / Febrüari == '''Fuikdag'''<br> Fuikdag ta un festival di músika i rekreashon ku ta tuma lugá den [[Fuikbaai]], na kosta sùitost di Kòrsou. Generalmente e evento ta wordo organisá riba e promé djadumingu di aña. Durante Fuikdag, Fuikbaai ta aksesibel eksklusivamente ku boto. E festival ta atraé miles di bishitante i ta kombiná músika, fiesta i turismo marítimo. '''Karnaval'''<br> Karnaval na Kòrsou ta un di e selebrashonnan kultural mas grandi i popular di e isla i ta dura varios siman. E programa ta inkluí fiesta riba kaya, kompetensia di músika i varios parada grandi. E festival musikal importante, unda un hurado ta saka e mihó komposishon musikal bailabel ku lo wòrdu toka kontinuo durante fiesta i paradanan di Karnaval ta: * [[Festival di Tumba di Kòrsou|Festival di Tumba]]. == Aprel == '''Curaçao International Film Festival''' <br> Curaçao International Film Festival (CIFF) ta un festival di sine ku ta presentá produkshonnan lokal i internashonal. E festival ta tuma lugá anualmente na Willemstad i ta enfoká riba sine independiente i produkshonnan karibense. '''Curaçao International BlueSeas Festival'''<br> Curaçao International BlueSeas Festival ta un festival di músika gratis ku ta tuma lugá den e distrito históriko di [[Pietermaai]]. Artistanan lokal i internashonal ta presentá [[blues]] i otro estilo di músika riba diferente tarima, kreando un ambiente animá ku músika bibu, kuminda i kultura urbano. '''Seú'''<br> [[Seú]] ta un festival folklóriko tradishonal na Kòrsou, tambe konosí komo fiesta di kosecha. E festival ta reflehá e tradishonnan agríkola i e herensia afrokaribense di e isla, ku músika, baile i trahenan tradishonal. E paradanan, yamá marchanan di seú, ta tuma lugá prinsipalmente na [[Willemstad]] i [[Bandabou]], generalmente rònt di [[Pasku di Resurekshon]]. == Mei == '''Soul Beach Music Festival'''<br> Soul Beach Music Festival (SBMF)<ref>[https://nu.cw/2026/02/03/soul-beach-music-festival-verhuist-naar-curacao/ Soul Beach Music Festival verhuist naar Curacao], nu.cw (4 di februari 2026)</ref> ta un evento internashonal di músika i entretenimento ku ta tuma lugá riba fin di siman di Memorial Day, ku ta un dia di fiesta merikano.<ref>{{cite web| title =The Aruba Soul Beach Music Festival Is Back | newspaper =Caribbean Journal | location =[[Miami]] | date =April 2023 | url = https://www.caribjournal.com/2023/04/10/aruba-soul-beach-music-festival-back/ }}</ref><ref>{{cite web| last = Brandle| first =Lars | title =Robin Thicke To Headline Soul Beach Music Festival in Aruba: Exclusive | newspaper =[[Billboard (magazine)|Billboard]] | location = [[New York City]] | date =February 6, 2014 | url = https://www.billboard.com/music/music-news/robin-thicke-to-headline-soul-beach-music-festival-in-aruba-exclusive-5894089/ }}</ref> E festival ta inkluí konsierto, fiesta na playa, evento di klup nokturno i programanan di komedia, ku partisipashon di artistanan internashonal i un gran cantidad di bishitantenan for di exterior. == Yüli == '''Festival di Kas di Pal’i Maishi''' Festival di Kas di Pal’i Maishi ta un festival folklóriko ku ta tuma lugá na [[Bandabou]], generalmente riba o rònt di 2 di yüli. E evento ta selebra e herensia agríkola, e historia di e trabou riba plantashon i e tradishonnan rural di Kòrsou, ku músika, baile, teatro i demonstrashonnan artesanal. == Ougùstùs == '''Art Week'''<br> '''Kaya Kaya Festival'''<br> [[Kaya Kaya Festival]] ta un festival kultural ku ta tuma lugá den e bario históriko di [[Otrobanda]]. E evento ta enfoká riba arte urbano, músika, literatura i gastronomia, ku meta pa revitalisá e bario i promové partisipashon komunitario. '''Curaçao North Sea Jazz Festival'''<br> [[Curaçao North Sea Jazz Festival]] (CNSJF) ta un festival musikal di gran eskala ku ta presentá artistanan lokal i internashonal di taya den géneronan manera [[jazz]], soul, funk, [[pop]] i R&B. E festival ta tuma lugá anualmente na Willemstad i ta konsiderá un di e eventonan musikal mas importante na Kòrsou. == Sèptèmber / Òktober == '''Wintertuin Curaçao Festival'''<br> Wintertuin Curaçao ta e festival di kontamentu di kuenta, literatura multilingual i arte di tarima ku ta inkluí presentashonnan di [[spoken word]], músika bibu, pelíkula kòrtiku, poesia, baile, i tayernan kreativo dirigí pa artistanan lokal i internashonal. '''Curaçao Pride'''<br> Curaçao Pride ta un festival sosial i kultural ku ta promové diversidat, inklushon i derechonan di komunidat [[LGBT|LGBTQ+]]. E evento ta inkluí parada, konsierto, foro edukativo i aktividatnan sosial riba diferente lugá di e isla. == Link eksterno == * [https://www.festivalditumba.com/ Wèpsait ofisial di Festival di Tumba], Asosiashon di Músiko i Artista * [https://curacaoiffr.com/ Wèpsait ofisial di Curaçao International Film Festival] * [https://curacaoblueseasfestival.com/ Wèpsait ofisial di Curaçao International BlueSeas Festival] * [https://www.curacaonorthseajazz.com/ Wèpsait ofisial di Curaçao North Sea Jazz Festival] * [https://www.curacaopride.org/ Wèpsait ofisial di Curaçao Pride]] * [https://soulbeach.net/ Wèpsait ofisial di Soul Beach Music Festival] * {{Appendix}} [[Kategoria:Kòrsou]] 9cg5bgfpkv8x9gg9alwof3nfcp4785h 0 15007 203643 203636 2026-09-09T12:03:37Z Kallmemel 14000 203643 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |tipo=mata |status=LC |fuente status=2011 |reino=[[Mata|Plantae]] |division=[[Streptophyta]] |clase=[[Equisetopsida]] |subclase=[[Magnoliidae]] |orden=[[Caryophyllales]] |famia=[[Kadushi|Cactaceae]] |genero=''[[Mammillaria]]'' |c-nomber=''Mammillaria mammillaris'' |autor= ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Gustav Karl Wilhelm Hermann Karsten|H.Karst]] |original=''Cactus mammillaris'' |sinonimo=*''Neomammillaria mammillaris'' }} '''Bushito''' (''Mammillaria mammillaris'') ta un [[espesie]] di [[kadushi]] (Cactaceae).<ref name=":0">{{Citeer web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:134797-1 |titel=Mammillaria mammillaris (L.) H.Karst. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-09-09 |werk=Plants of the World Online |taal=en}}</ref> ''M. mammilaris'' a wòrdu deskribí orginalmente komo ''Cactus mammillaris'' dor di Carl Linneaus na 1753.<ref>{{Cite book|datum=1753|doi=10.5962/bhl.title.669 |titel=Species plantarum|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/358485|hoofdstuk=Cactus|pagina=466}}</ref> E espesie a wòrdu klasifiká di nobo den [[Género (biologia)|género]] ''Mammilaria'' dor di Hermann Karst na 1882.<ref>{{Citeer boek|hoofdstuk=Familie 118 Cactaceae|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/12336947|titel=Deutsche Flora. Pharmaceutisch-medicinische Botanik. Ein Grundriss der systematischen Botanik zum Selbststudium für Aerzte, Apotheker und Botaniker|achternaam=Karsten|voornaam=Hermann|url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/12026|doi=10.5962/bhl.title.12026|uitgever=J. M. Spaeth|plaats=Berlin|datum=september 1882|pagina=888}}</ref> Bushito ta nativo na [[Colombia|Kolombia]], Venezuela, [[Antia Menor]] ([[Trinidad i Tobago]], [[Karibe Hulandes]]).<ref name=":0" /> Bushito ta un sukulento suparbusto ku ta krese prinsipalmente den temporada di sekura den áreanan ekologikamente tropiko.<ref name=":0" /> {{Appendix}} [[Kategoria:Kadushi]] 4f2mt1k1fiqxbgpwts1lkncdrkcb8q4 203644 203643 2026-09-09T12:04:19Z Kallmemel 14000 203644 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |tipo=mata |status=LC |fuente status=2011 |reino=[[Mata|Plantae]] |division=[[Streptophyta]] |clase=[[Equisetopsida]] |subclase=[[Magnoliidae]] |orden=[[Caryophyllales]] |famia=[[Kadushi|Cactaceae]] |genero=''[[Mammillaria]]'' |c-nomber=''Mammillaria mammillaris'' |autor= ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Gustav Karl Wilhelm Hermann Karsten|H.Karst]] |original=''Cactus mammillaris'' |sinonimo=*''Neomammillaria mammillaris'' }} '''Bushito''' (''Mammillaria mammillaris'') ta un [[espesie]] di [[kadushi]] (Cactaceae).<ref name=":0">{{Citeer web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:134797-1 |titel=Mammillaria mammillaris (L.) H.Karst. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-09-09 |werk=Plants of the World Online |taal=en}}</ref> ''M. mammilaris'' a wòrdu deskribí orginalmente komo ''Cactus mammillaris'' dor di Carl Linneaus na 1753.<ref>{{Cite book|datum=1753|doi=10.5962/bhl.title.669 |titel=Species plantarum|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/358485|hoofdstuk=Cactus|pagina=466}}</ref> E espesie a wòrdu klasifiká di nobo den [[Género (biologia)|género]] ''Mammilaria'' dor di Hermann Karst na 1882.<ref>{{Citeer boek|hoofdstuk=Familie 118 Cactaceae|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/12336947|titel=Deutsche Flora. Pharmaceutisch-medicinische Botanik. Ein Grundriss der systematischen Botanik zum Selbststudium für Aerzte, Apotheker und Botaniker|achternaam=Karsten|voornaam=Hermann|url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/12026|doi=10.5962/bhl.title.12026|uitgever=J. M. Spaeth|plaats=Berlin|datum=september 1882|pagina=888}}</ref> == Distribushon i habitat == Bushito ta nativo na [[Colombia|Kolombia]], Venezuela, [[Antia Menor]] ([[Trinidad i Tobago]], [[Karibe Hulandes]]).<ref name=":0" /> Bushito ta un sukulento suparbusto ku ta krese prinsipalmente den temporada di sekura den áreanan ekologikamente tropiko.<ref name=":0" /> {{Appendix}} [[Kategoria:Kadushi]] cspskvm4qvt7vzeii3kw673a8k5tp0e 203657 203644 2026-09-09T13:20:21Z Kallmemel 14000 203657 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |tipo=mata |status=LC |fuente status=2011 |reino=[[Mata|Plantae]] |division=[[Streptophyta]] |clase=[[Equisetopsida]] |subclase=[[Magnoliidae]] |orden=[[Caryophyllales]] |famia=[[Kadushi|Cactaceae]] |genero=''[[Mammillaria]]'' |c-nomber=''Mammillaria mammillaris'' |autor= ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Gustav Karl Wilhelm Hermann Karsten|H.Karst]] |original=''Cactus mammillaris'' |sinonimo=*''Neomammillaria mammillaris'' }} '''Bushito''' (''Mammillaria mammillaris'') ta un [[espesie]] di [[kadushi]] (Cactaceae).<ref name=":0">{{Citeer web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:134797-1 |titel=Mammillaria mammillaris (L.) H.Karst. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-09-09 |werk=Plants of the World Online |taal=en}}</ref> ''M. mammilaris'' a wòrdu deskribí orginalmente komo ''Cactus mammillaris'' dor di Carl Linneaus na 1753.<ref>{{Cite book|datum=1753|doi=10.5962/bhl.title.669 |titel=Species plantarum|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/358485|hoofdstuk=Cactus|pagina=466}}</ref> E espesie a wòrdu klasifiká di nobo den [[Género (biologia)|género]] ''Mammilaria'' dor di Hermann Karst na 1882.<ref>{{Citeer boek|hoofdstuk=Familie 118 Cactaceae|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/12336947|titel=Deutsche Flora. Pharmaceutisch-medicinische Botanik. Ein Grundriss der systematischen Botanik zum Selbststudium für Aerzte, Apotheker und Botaniker|achternaam=Karsten|voornaam=Hermann|url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/12026|doi=10.5962/bhl.title.12026|uitgever=J. M. Spaeth|plaats=Berlin|datum=september 1882|pagina=888}}</ref> == Nòmber == E nomber komun na Kòrsou "bushito" ta komponé di "bushi" (kaketio) i ''-ito'' (diminutivo spañó). E eksistensia di "bushito" na Kòrsou ta indiká ku "bushi" tambe tabata wòrdu usá, kaminda el a wòrdu remplasá ku "[[Kabes di indjan|milon di seru]]". == Distribushon i habitat == Bushito ta nativo na [[Colombia|Kolombia]], Venezuela, [[Antia Menor]] ([[Trinidad i Tobago]], [[Karibe Hulandes]]).<ref name=":0" /> Bushito ta un sukulento suparbusto ku ta krese prinsipalmente den temporada di sekura den áreanan ekologikamente tropiko.<ref name=":0" /> {{Appendix}} [[Kategoria:Kadushi]] na1msxnabpalo4qn0ry2hiee25dvp2e 203659 203657 2026-09-09T13:24:03Z Kallmemel 14000 203659 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |tipo=mata |status=LC |fuente status=2011 |reino=[[Mata|Plantae]] |division=[[Streptophyta]] |clase=[[Equisetopsida]] |subclase=[[Magnoliidae]] |orden=[[Caryophyllales]] |famia=[[Kadushi|Cactaceae]] |genero=''[[Mammillaria]]'' |c-nomber=''Mammillaria mammillaris'' |autor= ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Gustav Karl Wilhelm Hermann Karsten|H.Karst]] |original=''Cactus mammillaris'' |sinonimo=*''Neomammillaria mammillaris'' }} '''Bushito''' (''Mammillaria mammillaris'') ta un [[espesie]] di [[kadushi]] (Cactaceae).<ref name=":0">{{Citeer web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:134797-1 |titel=Mammillaria mammillaris (L.) H.Karst. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-09-09 |werk=Plants of the World Online |taal=en}}</ref> ''M. mammilaris'' a wòrdu deskribí orginalmente komo ''Cactus mammillaris'' dor di Carl Linneaus na 1753.<ref name=":2">{{Cite book|datum=1753|doi=10.5962/bhl.title.669 |titel=Species plantarum|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/358485|hoofdstuk=Cactus|pagina=466}}</ref> E espesie a wòrdu klasifiká di nobo den [[Género (biologia)|género]] ''Mammilaria'' dor di Hermann Karst na 1882.<ref>{{Citeer boek|hoofdstuk=Familie 118 Cactaceae|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/12336947|titel=Deutsche Flora. Pharmaceutisch-medicinische Botanik. Ein Grundriss der systematischen Botanik zum Selbststudium für Aerzte, Apotheker und Botaniker|achternaam=Karsten|voornaam=Hermann|url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/12026|doi=10.5962/bhl.title.12026|uitgever=J. M. Spaeth|plaats=Berlin|datum=september 1882|pagina=888}}</ref> == Nòmber == E nomber komun na Kòrsou "bushito" ta komponé di "bushi" (kaketio) i ''-ito'' (diminutivo spañó). E eksistensia di "bushito" na Kòrsou ta indiká ku "bushi" tambe tabata wòrdu usá, kaminda el a wòrdu remplasá ku "[[Kabes di indjan|milon di seru]]".<ref>{{Cite book|titel=Caquetío Indians on Curaçao during colonial times and Caquetío words in the Papiamentu language|auteur=Gerard van Buurt|jaar=2014|ISBN=978-99904-2-348-8|url=https://www.scribd.com/document/1058967878/Gerard-van-Buurt-Caquetio-Indians-on-Curacao-and-Caquetio-words-in-the-Papiamentu-language-Some-names-of-Animals-and-Plants-in-Papiamentu-8-okt-2014-M}}</ref> == Distribushon i habitat == Bushito ta nativo na [[Colombia|Kolombia]], Venezuela, [[Antia Menor]] ([[Trinidad i Tobago]], [[Karibe Hulandes]]).<ref name=":0" /> Bushito ta un sukulento suparbusto ku ta krese prinsipalmente den temporada di sekura den áreanan ekologikamente tropiko.<ref name=":0" /> {{Appendix}} [[Kategoria:Kadushi]] im9xku1bn16m8puuklfvhbd35eby0sy 203660 203659 2026-09-09T13:25:00Z Kallmemel 14000 /* Nòmber */ 203660 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |tipo=mata |status=LC |fuente status=2011 |reino=[[Mata|Plantae]] |division=[[Streptophyta]] |clase=[[Equisetopsida]] |subclase=[[Magnoliidae]] |orden=[[Caryophyllales]] |famia=[[Kadushi|Cactaceae]] |genero=''[[Mammillaria]]'' |c-nomber=''Mammillaria mammillaris'' |autor= ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Gustav Karl Wilhelm Hermann Karsten|H.Karst]] |original=''Cactus mammillaris'' |sinonimo=*''Neomammillaria mammillaris'' }} '''Bushito''' (''Mammillaria mammillaris'') ta un [[espesie]] di [[kadushi]] (Cactaceae).<ref name=":0">{{Citeer web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:134797-1 |titel=Mammillaria mammillaris (L.) H.Karst. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-09-09 |werk=Plants of the World Online |taal=en}}</ref> ''M. mammilaris'' a wòrdu deskribí orginalmente komo ''Cactus mammillaris'' dor di Carl Linneaus na 1753.<ref name=":2">{{Cite book|datum=1753|doi=10.5962/bhl.title.669 |titel=Species plantarum|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/358485|hoofdstuk=Cactus|pagina=466}}</ref> E espesie a wòrdu klasifiká di nobo den [[Género (biologia)|género]] ''Mammilaria'' dor di Hermann Karst na 1882.<ref>{{Citeer boek|hoofdstuk=Familie 118 Cactaceae|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/12336947|titel=Deutsche Flora. Pharmaceutisch-medicinische Botanik. Ein Grundriss der systematischen Botanik zum Selbststudium für Aerzte, Apotheker und Botaniker|achternaam=Karsten|voornaam=Hermann|url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/12026|doi=10.5962/bhl.title.12026|uitgever=J. M. Spaeth|plaats=Berlin|datum=september 1882|pagina=888}}</ref> == Nòmber == E nomber komun na Kòrsou "bushito" ta komponé di "bushi" (kaketio) i ''-ito'' (diminutivo spañó). E eksistensia di "bushito" na Kòrsou ta indiká ku "bushi" tambe tabata wòrdu usá, kaminda el a wòrdu remplasá ku "[[Kabes di indjan|milon di seru]]".<ref name="Buurt" details="p. 29 (bushi)">{{Cite book|titel=Caquetío Indians on Curaçao during colonial times and Caquetío words in the Papiamentu language|auteur=Gerard van Buurt|jaar=2014|ISBN=978-99904-2-348-8|url=https://www.scribd.com/document/1058967878/Gerard-van-Buurt-Caquetio-Indians-on-Curacao-and-Caquetio-words-in-the-Papiamentu-language-Some-names-of-Animals-and-Plants-in-Papiamentu-8-okt-2014-M}}</ref> == Distribushon i habitat == Bushito ta nativo na [[Colombia|Kolombia]], Venezuela, [[Antia Menor]] ([[Trinidad i Tobago]], [[Karibe Hulandes]]).<ref name=":0" /> Bushito ta un sukulento suparbusto ku ta krese prinsipalmente den temporada di sekura den áreanan ekologikamente tropiko.<ref name=":0" /> {{Appendix}} [[Kategoria:Kadushi]] dlo66seux6xujxrd98o5e3fdwfaxz4k 203661 203660 2026-09-09T13:26:09Z Kallmemel 14000 203661 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |tipo=mata |status=LC |fuente status=2011 |reino=[[Mata|Plantae]] |division=[[Streptophyta]] |clase=[[Equisetopsida]] |subclase=[[Magnoliidae]] |orden=[[Caryophyllales]] |famia=[[Kadushi|Cactaceae]] |genero=''[[Mammillaria]]'' |c-nomber=''Mammillaria mammillaris'' |autor= ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Gustav Karl Wilhelm Hermann Karsten|H.Karst]] |original=''Cactus mammillaris'' |sinonimo=*''Neomammillaria mammillaris'' }} '''Bushito''' (''Mammillaria mammillaris'') ta un [[espesie]] di [[kadushi]] (Cactaceae).<ref name=":0">{{Citeer web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:134797-1 |titel=Mammillaria mammillaris (L.) H.Karst. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-09-09 |werk=Plants of the World Online |taal=en}}</ref> ''M. mammilaris'' a wòrdu deskribí orginalmente komo ''Cactus mammillaris'' dor di Carl Linneaus na 1753.<ref name=":2">{{Cite book|datum=1753|doi=10.5962/bhl.title.669 |titel=Species plantarum|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/358485|hoofdstuk=Cactus|pagina=466}}</ref> E espesie a wòrdu klasifiká di nobo den [[Género (biologia)|género]] ''Mammilaria'' dor di Hermann Karst na 1882.<ref>{{Citeer boek|hoofdstuk=Familie 118 Cactaceae|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/12336947|titel=Deutsche Flora. Pharmaceutisch-medicinische Botanik. Ein Grundriss der systematischen Botanik zum Selbststudium für Aerzte, Apotheker und Botaniker|achternaam=Karsten|voornaam=Hermann|url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/12026|doi=10.5962/bhl.title.12026|uitgever=J. M. Spaeth|plaats=Berlin|datum=september 1882|pagina=888}}</ref> == Nòmber == E nomber komun na Kòrsou "bushito" ta komponé di "bushi" (kaketio) i ''-ito'' (diminutivo spañó). E eksistensia di "bushito" na Kòrsou ta indiká ku "bushi" tambe tabata wòrdu usá, kaminda el a wòrdu remplasá pa "[[Kabes di indjan|milon di seru]]".<ref name="Buurt" details="p. 29 (bushi)">{{Cite book|titel=Caquetío Indians on Curaçao during colonial times and Caquetío words in the Papiamentu language|auteur=Gerard van Buurt|jaar=2014|ISBN=978-99904-2-348-8|url=https://www.scribd.com/document/1058967878/Gerard-van-Buurt-Caquetio-Indians-on-Curacao-and-Caquetio-words-in-the-Papiamentu-language-Some-names-of-Animals-and-Plants-in-Papiamentu-8-okt-2014-M}}</ref> == Distribushon i habitat == Bushito ta nativo na [[Colombia|Kolombia]], Venezuela, [[Antia Menor]] ([[Trinidad i Tobago]], [[Karibe Hulandes]]).<ref name=":0" /> Bushito ta un sukulento suparbusto ku ta krese prinsipalmente den temporada di sekura den áreanan ekologikamente tropiko.<ref name=":0" /> {{Appendix}} [[Kategoria:Kadushi]] 1ifvqj3sclzjh0yhmqwooy1pixxxrz9 203662 203661 2026-09-09T13:28:07Z Kallmemel 14000 /* Nòmber */ 203662 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |tipo=mata |status=LC |fuente status=2011 |reino=[[Mata|Plantae]] |division=[[Streptophyta]] |clase=[[Equisetopsida]] |subclase=[[Magnoliidae]] |orden=[[Caryophyllales]] |famia=[[Kadushi|Cactaceae]] |genero=''[[Mammillaria]]'' |c-nomber=''Mammillaria mammillaris'' |autor= ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Gustav Karl Wilhelm Hermann Karsten|H.Karst]] |original=''Cactus mammillaris'' |sinonimo=*''Neomammillaria mammillaris'' }} '''Bushito''' (''Mammillaria mammillaris'') ta un [[espesie]] di [[kadushi]] (Cactaceae).<ref name=":0">{{Citeer web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:134797-1 |titel=Mammillaria mammillaris (L.) H.Karst. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-09-09 |werk=Plants of the World Online |taal=en}}</ref> ''M. mammilaris'' a wòrdu deskribí orginalmente komo ''Cactus mammillaris'' dor di Carl Linneaus na 1753.<ref name=":2">{{Cite book|datum=1753|doi=10.5962/bhl.title.669 |titel=Species plantarum|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/358485|hoofdstuk=Cactus|pagina=466}}</ref> E espesie a wòrdu klasifiká di nobo den [[Género (biologia)|género]] ''Mammilaria'' dor di Hermann Karst na 1882.<ref>{{Citeer boek|hoofdstuk=Familie 118 Cactaceae|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/12336947|titel=Deutsche Flora. Pharmaceutisch-medicinische Botanik. Ein Grundriss der systematischen Botanik zum Selbststudium für Aerzte, Apotheker und Botaniker|achternaam=Karsten|voornaam=Hermann|url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/12026|doi=10.5962/bhl.title.12026|uitgever=J. M. Spaeth|plaats=Berlin|datum=september 1882|pagina=888}}</ref> == Nòmber == E nomber komun na Kòrsou "bushito" ta komponé di "bushi" (kaketio) i ''-ito'' (diminutivo spañó). E eksistensia di "bushito" na Kòrsou ta indiká ku "bushi" tambe tabata wòrdu usá, kaminda el a wòrdu remplasá pa "[[Kabes di indjan|milon di seru]]".<ref name="Buurt" details="p. 29 (bushi)">{{Cite book|titel=Caquetío Indians on Curaçao during colonial times and Caquetío words in the Papiamentu language|auteur=Gerard van Buurt|jaar=2014|ISBN=978-99904-2-348-8|url=https://www.scribd.com/document/1058967878/Gerard-van-Buurt-Caquetio-Indians-on-Curacao-and-Caquetio-words-in-the-Papiamentu-language-Some-names-of-Animals-and-Plants-in-Papiamentu-8-okt-2014-M}}</ref> Den hulandes e komunmente konosí komo ''tepelcactus''. == Distribushon i habitat == Bushito ta nativo na [[Colombia|Kolombia]], Venezuela, [[Antia Menor]] ([[Trinidad i Tobago]], [[Karibe Hulandes]]).<ref name=":0" /> Bushito ta un sukulento suparbusto ku ta krese prinsipalmente den temporada di sekura den áreanan ekologikamente tropiko.<ref name=":0" /> {{Appendix}} [[Kategoria:Kadushi]] nu3h2i77z42n51xffosu0b0dev70t9t 203663 203662 2026-09-09T13:29:23Z Kallmemel 14000 203663 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |tipo=mata |status=LC |fuente status=2011 |reino=[[Mata|Plantae]] |division=[[Streptophyta]] |clase=[[Equisetopsida]] |subclase=[[Magnoliidae]] |orden=[[Caryophyllales]] |famia=[[Kadushi|Cactaceae]] |genero=''[[Mammillaria]]'' |c-nomber=''Mammillaria mammillaris'' |autor= ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Gustav Karl Wilhelm Hermann Karsten|H.Karst]] |original=''Cactus mammillaris'' |sinonimo=*''Neomammillaria mammillaris'' }} '''Bushito''' (''Mammillaria mammillaris'') ta un [[espesie]] di [[kadushi]] (Cactaceae).<ref name=":0">{{Citeer web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:134797-1 |titel=Mammillaria mammillaris (L.) H.Karst. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-09-09 |werk=Plants of the World Online |taal=en}}</ref> ''M. mammilaris'' a wòrdu deskribí orginalmente komo ''Cactus mammillaris'' dor di Carl Linneaus na 1753.<ref name=":2">{{Cite book|datum=1753|doi=10.5962/bhl.title.669 |titel=Species plantarum|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/358485|hoofdstuk=Cactus|pagina=466}}</ref> E espesie a wòrdu klasifiká di nobo den [[Género (biologia)|género]] ''Mammilaria'' dor di Hermann Karst na 1882.<ref>{{Citeer boek|hoofdstuk=Familie 118 Cactaceae|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/12336947|titel=Deutsche Flora. Pharmaceutisch-medicinische Botanik. Ein Grundriss der systematischen Botanik zum Selbststudium für Aerzte, Apotheker und Botaniker|achternaam=Karsten|voornaam=Hermann|url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/12026|doi=10.5962/bhl.title.12026|uitgever=J. M. Spaeth|plaats=Berlin|datum=september 1882|pagina=888}}</ref> == Nòmber == E nomber komun na Kòrsou "bushito" ta komponé di "bushi" (kaketio) i ''-ito'' (diminutivo spañó). E eksistensia di "bushito" na Kòrsou ta indiká ku "bushi" tambe tabata wòrdu usá, kaminda el a wòrdu remplasá pa "[[Kabes di indjan|milon di seru]]".<ref name="Buurt" details="p. 29 (bushi)">{{Cite book|titel=Caquetío Indians on Curaçao during colonial times and Caquetío words in the Papiamentu language|auteur=Gerard van Buurt|jaar=2014|ISBN=978-99904-2-348-8|url=https://www.scribd.com/document/1058967878/Gerard-van-Buurt-Caquetio-Indians-on-Curacao-and-Caquetio-words-in-the-Papiamentu-language-Some-names-of-Animals-and-Plants-in-Papiamentu-8-okt-2014-M}}</ref> Un otro nomber komun ta tepelcactus (Kòrsou). == Distribushon i habitat == Bushito ta nativo na [[Colombia|Kolombia]], Venezuela, [[Antia Menor]] ([[Trinidad i Tobago]], [[Karibe Hulandes]]).<ref name=":0" /> Bushito ta un sukulento suparbusto ku ta krese prinsipalmente den temporada di sekura den áreanan ekologikamente tropiko.<ref name=":0" /> {{Appendix}} [[Kategoria:Kadushi]] 23qlxv64jq6396m8ud0x2812rmpxihn 203664 203663 2026-09-09T13:33:56Z Kallmemel 14000 /* Nòmber */ 203664 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |tipo=mata |status=LC |fuente status=2011 |reino=[[Mata|Plantae]] |division=[[Streptophyta]] |clase=[[Equisetopsida]] |subclase=[[Magnoliidae]] |orden=[[Caryophyllales]] |famia=[[Kadushi|Cactaceae]] |genero=''[[Mammillaria]]'' |c-nomber=''Mammillaria mammillaris'' |autor= ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Gustav Karl Wilhelm Hermann Karsten|H.Karst]] |original=''Cactus mammillaris'' |sinonimo=*''Neomammillaria mammillaris'' }} '''Bushito''' (''Mammillaria mammillaris'') ta un [[espesie]] di [[kadushi]] (Cactaceae).<ref name=":0">{{Citeer web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:134797-1 |titel=Mammillaria mammillaris (L.) H.Karst. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-09-09 |werk=Plants of the World Online |taal=en}}</ref> ''M. mammilaris'' a wòrdu deskribí orginalmente komo ''Cactus mammillaris'' dor di Carl Linneaus na 1753.<ref name=":2">{{Cite book|datum=1753|doi=10.5962/bhl.title.669 |titel=Species plantarum|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/358485|hoofdstuk=Cactus|pagina=466}}</ref> E espesie a wòrdu klasifiká di nobo den [[Género (biologia)|género]] ''Mammilaria'' dor di Hermann Karst na 1882.<ref>{{Citeer boek|hoofdstuk=Familie 118 Cactaceae|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/12336947|titel=Deutsche Flora. Pharmaceutisch-medicinische Botanik. Ein Grundriss der systematischen Botanik zum Selbststudium für Aerzte, Apotheker und Botaniker|achternaam=Karsten|voornaam=Hermann|url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/12026|doi=10.5962/bhl.title.12026|uitgever=J. M. Spaeth|plaats=Berlin|datum=september 1882|pagina=888}}</ref> == Nòmber == E nomber komun na Kòrsou "bushito" ta komponé di "bushi" (kaketio) i ''-ito'' (diminutivo spañó). E eksistensia di "bushito" na Kòrsou ta indiká ku "bushi" tambe tabata wòrdu usá, kaminda el a wòrdu remplasá pa "[[Kabes di indjan|milon di seru]]".<ref name="Buurt" details="p. 29 (bushi)">{{Cite book|titel=Caquetío Indians on Curaçao during colonial times and Caquetío words in the Papiamentu language|auteur=Gerard van Buurt|jaar=2014|ISBN=978-99904-2-348-8|url=https://www.scribd.com/document/1058967878/Gerard-van-Buurt-Caquetio-Indians-on-Curacao-and-Caquetio-words-in-the-Papiamentu-language-Some-names-of-Animals-and-Plants-in-Papiamentu-8-okt-2014-M}}</ref> Un otro nomber komun ta tepelcactus (Kòrsou).<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=189525|titel=Mammillaria mammillaris|bezochtdatum=2026-09-09|werk=[[Dutch Caribbean Species Register]]}}</ref> == Distribushon i habitat == Bushito ta nativo na [[Colombia|Kolombia]], Venezuela, [[Antia Menor]] ([[Trinidad i Tobago]], [[Karibe Hulandes]]).<ref name=":0" /> Bushito ta un sukulento suparbusto ku ta krese prinsipalmente den temporada di sekura den áreanan ekologikamente tropiko.<ref name=":0" /> {{Appendix}} [[Kategoria:Kadushi]] toh0k9abxy1zhw39z7b6hh8tx606fdw 203670 203664 2026-09-09T13:50:21Z Kallmemel 14000 /* Nòmber */ 203670 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |tipo=mata |status=LC |fuente status=2011 |reino=[[Mata|Plantae]] |division=[[Streptophyta]] |clase=[[Equisetopsida]] |subclase=[[Magnoliidae]] |orden=[[Caryophyllales]] |famia=[[Kadushi|Cactaceae]] |genero=''[[Mammillaria]]'' |c-nomber=''Mammillaria mammillaris'' |autor= ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Gustav Karl Wilhelm Hermann Karsten|H.Karst]] |original=''Cactus mammillaris'' |sinonimo=*''Neomammillaria mammillaris'' }} '''Bushito''' (''Mammillaria mammillaris'') ta un [[espesie]] di [[kadushi]] (Cactaceae).<ref name=":0">{{Citeer web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:134797-1 |titel=Mammillaria mammillaris (L.) H.Karst. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-09-09 |werk=Plants of the World Online |taal=en}}</ref> ''M. mammilaris'' a wòrdu deskribí orginalmente komo ''Cactus mammillaris'' dor di Carl Linneaus na 1753.<ref name=":2">{{Cite book|datum=1753|doi=10.5962/bhl.title.669 |titel=Species plantarum|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/358485|hoofdstuk=Cactus|pagina=466}}</ref> E espesie a wòrdu klasifiká di nobo den [[Género (biologia)|género]] ''Mammilaria'' dor di Hermann Karst na 1882.<ref>{{Citeer boek|hoofdstuk=Familie 118 Cactaceae|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/12336947|titel=Deutsche Flora. Pharmaceutisch-medicinische Botanik. Ein Grundriss der systematischen Botanik zum Selbststudium für Aerzte, Apotheker und Botaniker|achternaam=Karsten|voornaam=Hermann|url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/12026|doi=10.5962/bhl.title.12026|uitgever=J. M. Spaeth|plaats=Berlin|datum=september 1882|pagina=888}}</ref> == Nòmber == E nomber komun na Kòrsou "bushito" ta komponé di "bushi" (kaketio) i ''-ito'' (diminutivo spañó). E eksistensia di "bushito" na Kòrsou ta indiká ku "bushi" tambe tabata wòrdu usá, kaminda el a wòrdu remplasá pa "[[Kabes di indjan|milon di seru]]".<ref name="Buurt" details="p. 29 (bushi)">{{Cite book|titel=Caquetío Indians on Curaçao during colonial times and Caquetío words in the Papiamentu language|auteur=Gerard van Buurt|jaar=2014|ISBN=978-99904-2-348-8|url=https://www.scribd.com/document/1058967878/Gerard-van-Buurt-Caquetio-Indians-on-Curacao-and-Caquetio-words-in-the-Papiamentu-language-Some-names-of-Animals-and-Plants-in-Papiamentu-8-okt-2014-M}}</ref> Un otro nomber komun ta tepelcactus (Kòrsou).<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=189525|titel=Mammillaria mammillaris|bezochtdatum=2026-09-09|werk=[[Dutch Caribbean Species Register]]}}</ref> == Deskripshon == Bushito ta un mata solitario òf ta forma klòmpi.<ref name="Anderson_2001" details="p. 429">{{Cite book|titel=The Cactus Family|auteur=Anderson, Edward F.|jaar=2001|uitgever=Timber Press|plaats=Portland, Or|url=https://archive.org/details/cactusfamily0000ande/mode/1up}}</ref> == Distribushon i habitat == Bushito ta nativo na [[Colombia|Kolombia]], Venezuela, [[Antia Menor]] ([[Trinidad i Tobago]], [[Karibe Hulandes]]).<ref name=":0" /> Bushito ta un sukulento suparbusto ku ta krese prinsipalmente den temporada di sekura den áreanan ekologikamente tropiko.<ref name=":0" /> {{Appendix}} [[Kategoria:Kadushi]] gmwizxjd11c9o2kunx7w5f13s0zp7jc 203671 203670 2026-09-09T13:51:07Z Kallmemel 14000 /* Nòmber */ 203671 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |tipo=mata |status=LC |fuente status=2011 |reino=[[Mata|Plantae]] |division=[[Streptophyta]] |clase=[[Equisetopsida]] |subclase=[[Magnoliidae]] |orden=[[Caryophyllales]] |famia=[[Kadushi|Cactaceae]] |genero=''[[Mammillaria]]'' |c-nomber=''Mammillaria mammillaris'' |autor= ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Gustav Karl Wilhelm Hermann Karsten|H.Karst]] |original=''Cactus mammillaris'' |sinonimo=*''Neomammillaria mammillaris'' }} '''Bushito''' (''Mammillaria mammillaris'') ta un [[espesie]] di [[kadushi]] (Cactaceae).<ref name=":0">{{Citeer web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:134797-1 |titel=Mammillaria mammillaris (L.) H.Karst. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-09-09 |werk=Plants of the World Online |taal=en}}</ref> ''M. mammilaris'' a wòrdu deskribí orginalmente komo ''Cactus mammillaris'' dor di Carl Linneaus na 1753.<ref name=":2">{{Cite book|datum=1753|doi=10.5962/bhl.title.669 |titel=Species plantarum|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/358485|hoofdstuk=Cactus|pagina=466}}</ref> E espesie a wòrdu klasifiká di nobo den [[Género (biologia)|género]] ''Mammilaria'' dor di Hermann Karst na 1882.<ref>{{Citeer boek|hoofdstuk=Familie 118 Cactaceae|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/12336947|titel=Deutsche Flora. Pharmaceutisch-medicinische Botanik. Ein Grundriss der systematischen Botanik zum Selbststudium für Aerzte, Apotheker und Botaniker|achternaam=Karsten|voornaam=Hermann|url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/12026|doi=10.5962/bhl.title.12026|uitgever=J. M. Spaeth|plaats=Berlin|datum=september 1882|pagina=888}}</ref> == Nòmber == E nomber komun na Kòrsou "bushito" ta komponé di "bushi" (kaketio) i ''-ito'' (diminutivo spañó). E eksistensia di "bushito" na Kòrsou ta indiká ku "bushi" tambe tabata wòrdu usá, kaminda el a wòrdu remplasá pa "[[Kabes di indjan|milon di seru]]".<ref name="Buurt" details="p. 29 (bushi)">{{Cite book|titel=Caquetío Indians on Curaçao during colonial times and Caquetío words in the Papiamentu language|auteur=Gerard van Buurt|jaar=2014|ISBN=978-99904-2-348-8|url=https://www.scribd.com/document/1058967878/Gerard-van-Buurt-Caquetio-Indians-on-Curacao-and-Caquetio-words-in-the-Papiamentu-language-Some-names-of-Animals-and-Plants-in-Papiamentu-8-okt-2014-M}}</ref> Un otro nomber komun ta '''tepelcactus''' (Kòrsou).<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=189525|titel=Mammillaria mammillaris|bezochtdatum=2026-09-09|werk=[[Dutch Caribbean Species Register]]}}</ref> == Deskripshon == Bushito ta un mata solitario òf ta forma klòmpi.<ref name="Anderson_2001" details="p. 429">{{Cite book|titel=The Cactus Family|auteur=Anderson, Edward F.|jaar=2001|uitgever=Timber Press|plaats=Portland, Or|url=https://archive.org/details/cactusfamily0000ande/mode/1up}}</ref> == Distribushon i habitat == Bushito ta nativo na [[Colombia|Kolombia]], Venezuela, [[Antia Menor]] ([[Trinidad i Tobago]], [[Karibe Hulandes]]).<ref name=":0" /> Bushito ta un sukulento suparbusto ku ta krese prinsipalmente den temporada di sekura den áreanan ekologikamente tropiko.<ref name=":0" /> {{Appendix}} [[Kategoria:Kadushi]] 41a6qsny19t9fx9ip4013zwd9ceosm0 203672 203671 2026-09-09T14:00:10Z Kallmemel 14000 /* Nòmber */ 203672 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |tipo=mata |status=LC |fuente status=2011 |reino=[[Mata|Plantae]] |division=[[Streptophyta]] |clase=[[Equisetopsida]] |subclase=[[Magnoliidae]] |orden=[[Caryophyllales]] |famia=[[Kadushi|Cactaceae]] |genero=''[[Mammillaria]]'' |c-nomber=''Mammillaria mammillaris'' |autor= ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Gustav Karl Wilhelm Hermann Karsten|H.Karst]] |original=''Cactus mammillaris'' |sinonimo=*''Neomammillaria mammillaris'' }} '''Bushito''' (''Mammillaria mammillaris'') ta un [[espesie]] di [[kadushi]] (Cactaceae).<ref name=":0">{{Citeer web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:134797-1 |titel=Mammillaria mammillaris (L.) H.Karst. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-09-09 |werk=Plants of the World Online |taal=en}}</ref> ''M. mammilaris'' a wòrdu deskribí orginalmente komo ''Cactus mammillaris'' dor di Carl Linneaus na 1753.<ref name=":2">{{Cite book|datum=1753|doi=10.5962/bhl.title.669 |titel=Species plantarum|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/358485|hoofdstuk=Cactus|pagina=466}}</ref> E espesie a wòrdu klasifiká di nobo den [[Género (biologia)|género]] ''Mammilaria'' dor di Hermann Karst na 1882.<ref>{{Citeer boek|hoofdstuk=Familie 118 Cactaceae|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/12336947|titel=Deutsche Flora. Pharmaceutisch-medicinische Botanik. Ein Grundriss der systematischen Botanik zum Selbststudium für Aerzte, Apotheker und Botaniker|achternaam=Karsten|voornaam=Hermann|url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/12026|doi=10.5962/bhl.title.12026|uitgever=J. M. Spaeth|plaats=Berlin|datum=september 1882|pagina=888}}</ref> == Nòmber == E nomber komun na Kòrsou "bushito" ta komponé di "bushi" (kaketio) i ''-ito'' (diminutivo spañó). E eksistensia di "bushito" na Kòrsou ta indiká ku "bushi" tambe tabata wòrdu usá, kaminda el a wòrdu remplasá pa "[[Kabes di indjan|milon di seru]]".<ref name="Buurt" details="p. 29 (bushi)">{{Cite book|titel=Caquetío Indians on Curaçao during colonial times and Caquetío words in the Papiamentu language|auteur=Gerard van Buurt|jaar=2014|ISBN=978-99904-2-348-8|url=https://www.scribd.com/document/1058967878/Gerard-van-Buurt-Caquetio-Indians-on-Curacao-and-Caquetio-words-in-the-Papiamentu-language-Some-names-of-Animals-and-Plants-in-Papiamentu-8-okt-2014-M}}</ref> Un otro nomber komun ta '''tepelcactus''' (Kòrsou).<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=189525|titel=Mammillaria mammillaris|bezochtdatum=2026-09-09|werk=[[Dutch Caribbean Species Register]]}}</ref> E nomber spesífiko ''mammillaris'' ta nifiká biki (di tete), kual ta referí na e ''tuberkel'' karakterístiko di e espesie.<ref>{{Citeer web|url=https://worldofsucculents.com/mammillaria-mammillaris-woolly-nipple-cactus/|titel=Mammillaria mammillaris (Woolly Nipple Cactus)|bezochtdatum=2026-09-09|datum=2020-12-02|werk=World of Succulents|taal=en-US}}</ref> == Deskripshon == Bushito ta un mata solitario òf ta forma klòmpi.<ref name="Anderson_2001" details="p. 429">{{Cite book|titel=The Cactus Family|auteur=Anderson, Edward F.|jaar=2001|uitgever=Timber Press|plaats=Portland, Or|url=https://archive.org/details/cactusfamily0000ande/mode/1up}}</ref> == Distribushon i habitat == Bushito ta nativo na [[Colombia|Kolombia]], Venezuela, [[Antia Menor]] ([[Trinidad i Tobago]], [[Karibe Hulandes]]).<ref name=":0" /> Bushito ta un sukulento suparbusto ku ta krese prinsipalmente den temporada di sekura den áreanan ekologikamente tropiko.<ref name=":0" /> {{Appendix}} [[Kategoria:Kadushi]] mnxweyc95e5x9f1bcujd2bq7u28c57u 203673 203672 2026-09-09T14:04:39Z Kallmemel 14000 /* Deskripshon */ 203673 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |tipo=mata |status=LC |fuente status=2011 |reino=[[Mata|Plantae]] |division=[[Streptophyta]] |clase=[[Equisetopsida]] |subclase=[[Magnoliidae]] |orden=[[Caryophyllales]] |famia=[[Kadushi|Cactaceae]] |genero=''[[Mammillaria]]'' |c-nomber=''Mammillaria mammillaris'' |autor= ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Gustav Karl Wilhelm Hermann Karsten|H.Karst]] |original=''Cactus mammillaris'' |sinonimo=*''Neomammillaria mammillaris'' }} '''Bushito''' (''Mammillaria mammillaris'') ta un [[espesie]] di [[kadushi]] (Cactaceae).<ref name=":0">{{Citeer web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:134797-1 |titel=Mammillaria mammillaris (L.) H.Karst. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-09-09 |werk=Plants of the World Online |taal=en}}</ref> ''M. mammilaris'' a wòrdu deskribí orginalmente komo ''Cactus mammillaris'' dor di Carl Linneaus na 1753.<ref name=":2">{{Cite book|datum=1753|doi=10.5962/bhl.title.669 |titel=Species plantarum|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/358485|hoofdstuk=Cactus|pagina=466}}</ref> E espesie a wòrdu klasifiká di nobo den [[Género (biologia)|género]] ''Mammilaria'' dor di Hermann Karst na 1882.<ref>{{Citeer boek|hoofdstuk=Familie 118 Cactaceae|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/12336947|titel=Deutsche Flora. Pharmaceutisch-medicinische Botanik. Ein Grundriss der systematischen Botanik zum Selbststudium für Aerzte, Apotheker und Botaniker|achternaam=Karsten|voornaam=Hermann|url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/12026|doi=10.5962/bhl.title.12026|uitgever=J. M. Spaeth|plaats=Berlin|datum=september 1882|pagina=888}}</ref> == Nòmber == E nomber komun na Kòrsou "bushito" ta komponé di "bushi" (kaketio) i ''-ito'' (diminutivo spañó). E eksistensia di "bushito" na Kòrsou ta indiká ku "bushi" tambe tabata wòrdu usá, kaminda el a wòrdu remplasá pa "[[Kabes di indjan|milon di seru]]".<ref name="Buurt" details="p. 29 (bushi)">{{Cite book|titel=Caquetío Indians on Curaçao during colonial times and Caquetío words in the Papiamentu language|auteur=Gerard van Buurt|jaar=2014|ISBN=978-99904-2-348-8|url=https://www.scribd.com/document/1058967878/Gerard-van-Buurt-Caquetio-Indians-on-Curacao-and-Caquetio-words-in-the-Papiamentu-language-Some-names-of-Animals-and-Plants-in-Papiamentu-8-okt-2014-M}}</ref> Un otro nomber komun ta '''tepelcactus''' (Kòrsou).<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=189525|titel=Mammillaria mammillaris|bezochtdatum=2026-09-09|werk=[[Dutch Caribbean Species Register]]}}</ref> E nomber spesífiko ''mammillaris'' ta nifiká biki (di tete), kual ta referí na e ''tuberkel'' karakterístiko di e espesie.<ref>{{Citeer web|url=https://worldofsucculents.com/mammillaria-mammillaris-woolly-nipple-cactus/|titel=Mammillaria mammillaris (Woolly Nipple Cactus)|bezochtdatum=2026-09-09|datum=2020-12-02|werk=World of Succulents|taal=en-US}}</ref> == Deskripshon == Bushito ta un mata solitario òf un formashon di klòmpi.<ref name="Anderson_2001" details="p. 429">{{Cite book|titel=The Cactus Family|auteur=Anderson, Edward F.|jaar=2001|uitgever=Timber Press|plaats=Portland, Or|url=https://archive.org/details/cactusfamily0000ande/mode/1up}}</ref> == Distribushon i habitat == Bushito ta nativo na [[Colombia|Kolombia]], Venezuela, [[Antia Menor]] ([[Trinidad i Tobago]], [[Karibe Hulandes]]).<ref name=":0" /> Bushito ta un sukulento suparbusto ku ta krese prinsipalmente den temporada di sekura den áreanan ekologikamente tropiko.<ref name=":0" /> {{Appendix}} [[Kategoria:Kadushi]] t2z7o35ahs85if5mvrjbzbq49qne8s7 203674 203673 2026-09-09T14:09:19Z Kallmemel 14000 203674 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |tipo=mata |status=LC |fuente status=2011 |reino=[[Mata|Plantae]] |division=[[Streptophyta]] |clase=[[Equisetopsida]] |subclase=[[Magnoliidae]] |orden=[[Caryophyllales]] |famia=[[Kadushi|Cactaceae]] |genero=''[[Mammillaria]]'' |c-nomber=''Mammillaria mammillaris'' |autor= ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Gustav Karl Wilhelm Hermann Karsten|H.Karst]] |original=''Cactus mammillaris'' |sinonimo=*''Neomammillaria mammillaris'' }} '''Bushito''' (''Mammillaria mammillaris'') ta un [[espesie]] di [[kadushi]] (Cactaceae).<ref name=":0">{{Citeer web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:134797-1 |titel=Mammillaria mammillaris (L.) H.Karst. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-09-09 |werk=Plants of the World Online |taal=en}}</ref> == Taksonomia == ''M. mammilaris'' a wòrdu deskribí orginalmente komo ''Cactus mammillaris'' dor di Carl Linneaus na 1753.<ref name=":2">{{Cite book|datum=1753|doi=10.5962/bhl.title.669 |titel=Species plantarum|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/358485|hoofdstuk=Cactus|pagina=466}}</ref> E espesie a wòrdu klasifiká di nobo den [[Género (biologia)|género]] ''Mammilaria'' dor di Hermann Karst na 1882.<ref>{{Citeer boek|hoofdstuk=Familie 118 Cactaceae|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/12336947|titel=Deutsche Flora. Pharmaceutisch-medicinische Botanik. Ein Grundriss der systematischen Botanik zum Selbststudium für Aerzte, Apotheker und Botaniker|achternaam=Karsten|voornaam=Hermann|url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/12026|doi=10.5962/bhl.title.12026|uitgever=J. M. Spaeth|plaats=Berlin|datum=september 1882|pagina=888}}</ref> == Nòmber == E nomber komun na Kòrsou "bushito" ta komponé di "bushi" (kaketio) i ''-ito'' (diminutivo spañó). E eksistensia di "bushito" na Kòrsou ta indiká ku "bushi" tambe tabata wòrdu usá, kaminda el a wòrdu remplasá pa "[[Kabes di indjan|milon di seru]]".<ref name="Buurt" details="p. 29 (bushi)">{{Cite book|titel=Caquetío Indians on Curaçao during colonial times and Caquetío words in the Papiamentu language|auteur=Gerard van Buurt|jaar=2014|ISBN=978-99904-2-348-8|url=https://www.scribd.com/document/1058967878/Gerard-van-Buurt-Caquetio-Indians-on-Curacao-and-Caquetio-words-in-the-Papiamentu-language-Some-names-of-Animals-and-Plants-in-Papiamentu-8-okt-2014-M}}</ref> Un otro nomber komun ta '''tepelcactus''' (Kòrsou).<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=189525|titel=Mammillaria mammillaris|bezochtdatum=2026-09-09|werk=[[Dutch Caribbean Species Register]]}}</ref> E nomber spesífiko ''mammillaris'' ta nifiká biki (di tete), kual ta referí na e ''tuberkel'' karakterístiko di e espesie.<ref>{{Citeer web|url=https://worldofsucculents.com/mammillaria-mammillaris-woolly-nipple-cactus/|titel=Mammillaria mammillaris (Woolly Nipple Cactus)|bezochtdatum=2026-09-09|datum=2020-12-02|werk=World of Succulents|taal=en-US}}</ref> == Deskripshon == Bushito ta un mata solitario òf un formashon di klòmpi.<ref name="Anderson_2001" details="p. 429">{{Cite book|titel=The Cactus Family|auteur=Anderson, Edward F.|jaar=2001|uitgever=Timber Press|plaats=Portland, Or|url=https://archive.org/details/cactusfamily0000ande/mode/1up}}</ref> == Distribushon i habitat == Bushito ta nativo na [[Colombia|Kolombia]], Venezuela, [[Antia Menor]] ([[Trinidad i Tobago]], [[Karibe Hulandes]]).<ref name=":0" /> Bushito ta un sukulento suparbusto ku ta krese prinsipalmente den temporada di sekura den áreanan ekologikamente tropiko.<ref name=":0" /> {{Appendix}} [[Kategoria:Kadushi]] ef1xtgogujg9uu0uyabkfjav1215h6k 203675 203674 2026-09-09T14:14:26Z Kallmemel 14000 /* Deskripshon */ 203675 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |tipo=mata |status=LC |fuente status=2011 |reino=[[Mata|Plantae]] |division=[[Streptophyta]] |clase=[[Equisetopsida]] |subclase=[[Magnoliidae]] |orden=[[Caryophyllales]] |famia=[[Kadushi|Cactaceae]] |genero=''[[Mammillaria]]'' |c-nomber=''Mammillaria mammillaris'' |autor= ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Gustav Karl Wilhelm Hermann Karsten|H.Karst]] |original=''Cactus mammillaris'' |sinonimo=*''Neomammillaria mammillaris'' }} '''Bushito''' (''Mammillaria mammillaris'') ta un [[espesie]] di [[kadushi]] (Cactaceae).<ref name=":0">{{Citeer web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:134797-1 |titel=Mammillaria mammillaris (L.) H.Karst. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-09-09 |werk=Plants of the World Online |taal=en}}</ref> == Taksonomia == ''M. mammilaris'' a wòrdu deskribí orginalmente komo ''Cactus mammillaris'' dor di Carl Linneaus na 1753.<ref name=":2">{{Cite book|datum=1753|doi=10.5962/bhl.title.669 |titel=Species plantarum|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/358485|hoofdstuk=Cactus|pagina=466}}</ref> E espesie a wòrdu klasifiká di nobo den [[Género (biologia)|género]] ''Mammilaria'' dor di Hermann Karst na 1882.<ref>{{Citeer boek|hoofdstuk=Familie 118 Cactaceae|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/12336947|titel=Deutsche Flora. Pharmaceutisch-medicinische Botanik. Ein Grundriss der systematischen Botanik zum Selbststudium für Aerzte, Apotheker und Botaniker|achternaam=Karsten|voornaam=Hermann|url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/12026|doi=10.5962/bhl.title.12026|uitgever=J. M. Spaeth|plaats=Berlin|datum=september 1882|pagina=888}}</ref> == Nòmber == E nomber komun na Kòrsou "bushito" ta komponé di "bushi" (kaketio) i ''-ito'' (diminutivo spañó). E eksistensia di "bushito" na Kòrsou ta indiká ku "bushi" tambe tabata wòrdu usá, kaminda el a wòrdu remplasá pa "[[Kabes di indjan|milon di seru]]".<ref name="Buurt" details="p. 29 (bushi)">{{Cite book|titel=Caquetío Indians on Curaçao during colonial times and Caquetío words in the Papiamentu language|auteur=Gerard van Buurt|jaar=2014|ISBN=978-99904-2-348-8|url=https://www.scribd.com/document/1058967878/Gerard-van-Buurt-Caquetio-Indians-on-Curacao-and-Caquetio-words-in-the-Papiamentu-language-Some-names-of-Animals-and-Plants-in-Papiamentu-8-okt-2014-M}}</ref> Un otro nomber komun ta '''tepelcactus''' (Kòrsou).<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=189525|titel=Mammillaria mammillaris|bezochtdatum=2026-09-09|werk=[[Dutch Caribbean Species Register]]}}</ref> E nomber spesífiko ''mammillaris'' ta nifiká biki (di tete), kual ta referí na e ''tuberkel'' karakterístiko di e espesie.<ref>{{Citeer web|url=https://worldofsucculents.com/mammillaria-mammillaris-woolly-nipple-cactus/|titel=Mammillaria mammillaris (Woolly Nipple Cactus)|bezochtdatum=2026-09-09|datum=2020-12-02|werk=World of Succulents|taal=en-US}}</ref> == Deskripshon == Bushito ta un káktùs di bola solitario òf un formashon denso di klòmpi.<ref name="Anderson_2001" details="p. 429">{{Cite book|titel=The Cactus Family|auteur=Anderson, Edward F.|jaar=2001|uitgever=Timber Press|plaats=Portland, Or|url=https://archive.org/details/cactusfamily0000ande/mode/1up}}</ref> == Distribushon i habitat == Bushito ta nativo na [[Colombia|Kolombia]], Venezuela, [[Antia Menor]] ([[Trinidad i Tobago]], [[Karibe Hulandes]]).<ref name=":0" /> Bushito ta un sukulento suparbusto ku ta krese prinsipalmente den temporada di sekura den áreanan ekologikamente tropiko.<ref name=":0" /> {{Appendix}} [[Kategoria:Kadushi]] 2wc0f597xg00lu98uj90434fzpzkosu 203676 203675 2026-09-09T14:19:59Z Kallmemel 14000 /* Deskripshon */ 203676 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |tipo=mata |status=LC |fuente status=2011 |reino=[[Mata|Plantae]] |division=[[Streptophyta]] |clase=[[Equisetopsida]] |subclase=[[Magnoliidae]] |orden=[[Caryophyllales]] |famia=[[Kadushi|Cactaceae]] |genero=''[[Mammillaria]]'' |c-nomber=''Mammillaria mammillaris'' |autor= ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Gustav Karl Wilhelm Hermann Karsten|H.Karst]] |original=''Cactus mammillaris'' |sinonimo=*''Neomammillaria mammillaris'' }} '''Bushito''' (''Mammillaria mammillaris'') ta un [[espesie]] di [[kadushi]] (Cactaceae).<ref name=":0">{{Citeer web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:134797-1 |titel=Mammillaria mammillaris (L.) H.Karst. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-09-09 |werk=Plants of the World Online |taal=en}}</ref> == Taksonomia == ''M. mammilaris'' a wòrdu deskribí orginalmente komo ''Cactus mammillaris'' dor di Carl Linneaus na 1753.<ref name=":2">{{Cite book|datum=1753|doi=10.5962/bhl.title.669 |titel=Species plantarum|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/358485|hoofdstuk=Cactus|pagina=466}}</ref> E espesie a wòrdu klasifiká di nobo den [[Género (biologia)|género]] ''Mammilaria'' dor di Hermann Karst na 1882.<ref>{{Citeer boek|hoofdstuk=Familie 118 Cactaceae|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/12336947|titel=Deutsche Flora. Pharmaceutisch-medicinische Botanik. Ein Grundriss der systematischen Botanik zum Selbststudium für Aerzte, Apotheker und Botaniker|achternaam=Karsten|voornaam=Hermann|url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/12026|doi=10.5962/bhl.title.12026|uitgever=J. M. Spaeth|plaats=Berlin|datum=september 1882|pagina=888}}</ref> == Nòmber == E nomber komun na Kòrsou "bushito" ta komponé di "bushi" (kaketio) i ''-ito'' (diminutivo spañó). E eksistensia di "bushito" na Kòrsou ta indiká ku "bushi" tambe tabata wòrdu usá, kaminda el a wòrdu remplasá pa "[[Kabes di indjan|milon di seru]]".<ref name="Buurt" details="p. 29 (bushi)">{{Cite book|titel=Caquetío Indians on Curaçao during colonial times and Caquetío words in the Papiamentu language|auteur=Gerard van Buurt|jaar=2014|ISBN=978-99904-2-348-8|url=https://www.scribd.com/document/1058967878/Gerard-van-Buurt-Caquetio-Indians-on-Curacao-and-Caquetio-words-in-the-Papiamentu-language-Some-names-of-Animals-and-Plants-in-Papiamentu-8-okt-2014-M}}</ref> Un otro nomber komun ta '''tepelcactus''' (Kòrsou).<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=189525|titel=Mammillaria mammillaris|bezochtdatum=2026-09-09|werk=[[Dutch Caribbean Species Register]]}}</ref> E nomber spesífiko ''mammillaris'' ta nifiká biki (di tete), kual ta referí na e ''tuberkel'' karakterístiko di e espesie.<ref>{{Citeer web|url=https://worldofsucculents.com/mammillaria-mammillaris-woolly-nipple-cactus/|titel=Mammillaria mammillaris (Woolly Nipple Cactus)|bezochtdatum=2026-09-09|datum=2020-12-02|werk=World of Succulents|taal=en-US}}</ref> == Deskripshon == Bushito ta un káktùs di bola solitario òf un formashon denso di klòmpi. E stam tin un diameter di 20 cm.<ref name="Anderson_2001" details="p. 429">{{Cite book|titel=The Cactus Family|auteur=Anderson, Edward F.|jaar=2001|uitgever=Timber Press|plaats=Portland, Or|url=https://archive.org/details/cactusfamily0000ande/mode/1up}}</ref> == Distribushon i habitat == Bushito ta nativo na [[Colombia|Kolombia]], Venezuela, [[Antia Menor]] ([[Trinidad i Tobago]], [[Karibe Hulandes]]).<ref name=":0" /> Bushito ta un sukulento suparbusto ku ta krese prinsipalmente den temporada di sekura den áreanan ekologikamente tropiko.<ref name=":0" /> {{Appendix}} [[Kategoria:Kadushi]] rfjkun6y7jena93qerfiwfqmbom3200 203677 203676 2026-09-09T14:24:51Z Kallmemel 14000 /* Distribushon i habitat */ 203677 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |tipo=mata |status=LC |fuente status=2011 |reino=[[Mata|Plantae]] |division=[[Streptophyta]] |clase=[[Equisetopsida]] |subclase=[[Magnoliidae]] |orden=[[Caryophyllales]] |famia=[[Kadushi|Cactaceae]] |genero=''[[Mammillaria]]'' |c-nomber=''Mammillaria mammillaris'' |autor= ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Gustav Karl Wilhelm Hermann Karsten|H.Karst]] |original=''Cactus mammillaris'' |sinonimo=*''Neomammillaria mammillaris'' }} '''Bushito''' (''Mammillaria mammillaris'') ta un [[espesie]] di [[kadushi]] (Cactaceae).<ref name=":0">{{Citeer web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:134797-1 |titel=Mammillaria mammillaris (L.) H.Karst. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-09-09 |werk=Plants of the World Online |taal=en}}</ref> == Taksonomia == ''M. mammilaris'' a wòrdu deskribí orginalmente komo ''Cactus mammillaris'' dor di Carl Linneaus na 1753.<ref name=":2">{{Cite book|datum=1753|doi=10.5962/bhl.title.669 |titel=Species plantarum|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/358485|hoofdstuk=Cactus|pagina=466}}</ref> E espesie a wòrdu klasifiká di nobo den [[Género (biologia)|género]] ''Mammilaria'' dor di Hermann Karst na 1882.<ref>{{Citeer boek|hoofdstuk=Familie 118 Cactaceae|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/12336947|titel=Deutsche Flora. Pharmaceutisch-medicinische Botanik. Ein Grundriss der systematischen Botanik zum Selbststudium für Aerzte, Apotheker und Botaniker|achternaam=Karsten|voornaam=Hermann|url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/12026|doi=10.5962/bhl.title.12026|uitgever=J. M. Spaeth|plaats=Berlin|datum=september 1882|pagina=888}}</ref> == Nòmber == E nomber komun na Kòrsou "bushito" ta komponé di "bushi" (kaketio) i ''-ito'' (diminutivo spañó). E eksistensia di "bushito" na Kòrsou ta indiká ku "bushi" tambe tabata wòrdu usá, kaminda el a wòrdu remplasá pa "[[Kabes di indjan|milon di seru]]".<ref name="Buurt" details="p. 29 (bushi)">{{Cite book|titel=Caquetío Indians on Curaçao during colonial times and Caquetío words in the Papiamentu language|auteur=Gerard van Buurt|jaar=2014|ISBN=978-99904-2-348-8|url=https://www.scribd.com/document/1058967878/Gerard-van-Buurt-Caquetio-Indians-on-Curacao-and-Caquetio-words-in-the-Papiamentu-language-Some-names-of-Animals-and-Plants-in-Papiamentu-8-okt-2014-M}}</ref> Un otro nomber komun ta '''tepelcactus''' (Kòrsou).<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=189525|titel=Mammillaria mammillaris|bezochtdatum=2026-09-09|werk=[[Dutch Caribbean Species Register]]}}</ref> E nomber spesífiko ''mammillaris'' ta nifiká biki (di tete), kual ta referí na e ''tuberkel'' karakterístiko di e espesie.<ref>{{Citeer web|url=https://worldofsucculents.com/mammillaria-mammillaris-woolly-nipple-cactus/|titel=Mammillaria mammillaris (Woolly Nipple Cactus)|bezochtdatum=2026-09-09|datum=2020-12-02|werk=World of Succulents|taal=en-US}}</ref> == Deskripshon == Bushito ta un sukulento suparbusto solitario òf un formashon denso di klòmpi. E stam ta bòl ku un diameter di 20 cm.<ref name="Anderson_2001" details="p. 429">{{Cite book|titel=The Cactus Family|auteur=Anderson, Edward F.|jaar=2001|uitgever=Timber Press|plaats=Portland, Or|url=https://archive.org/details/cactusfamily0000ande/mode/1up}}</ref> == Distribushon i habitat == Bushito ta nativo na [[Colombia|Kolombia]], Venezuela, [[Antia Menor]] ([[Trinidad i Tobago]], [[Karibe Hulandes]]).<ref name=":0" /> Bushito ta krese prinsipalmente den temporada di sekura den áreanan ekologikamente tropiko.<ref name=":0" /> {{Appendix}} [[Kategoria:Kadushi]] bmjhgemrn0xof74e6z8h6fc9sjz2bhr 203678 203677 2026-09-09T14:26:10Z Kallmemel 14000 /* Deskripshon */ 203678 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |tipo=mata |status=LC |fuente status=2011 |reino=[[Mata|Plantae]] |division=[[Streptophyta]] |clase=[[Equisetopsida]] |subclase=[[Magnoliidae]] |orden=[[Caryophyllales]] |famia=[[Kadushi|Cactaceae]] |genero=''[[Mammillaria]]'' |c-nomber=''Mammillaria mammillaris'' |autor= ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Gustav Karl Wilhelm Hermann Karsten|H.Karst]] |original=''Cactus mammillaris'' |sinonimo=*''Neomammillaria mammillaris'' }} '''Bushito''' (''Mammillaria mammillaris'') ta un [[espesie]] di [[kadushi]] (Cactaceae).<ref name=":0">{{Citeer web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:134797-1 |titel=Mammillaria mammillaris (L.) H.Karst. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-09-09 |werk=Plants of the World Online |taal=en}}</ref> == Taksonomia == ''M. mammilaris'' a wòrdu deskribí orginalmente komo ''Cactus mammillaris'' dor di Carl Linneaus na 1753.<ref name=":2">{{Cite book|datum=1753|doi=10.5962/bhl.title.669 |titel=Species plantarum|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/358485|hoofdstuk=Cactus|pagina=466}}</ref> E espesie a wòrdu klasifiká di nobo den [[Género (biologia)|género]] ''Mammilaria'' dor di Hermann Karst na 1882.<ref>{{Citeer boek|hoofdstuk=Familie 118 Cactaceae|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/12336947|titel=Deutsche Flora. Pharmaceutisch-medicinische Botanik. Ein Grundriss der systematischen Botanik zum Selbststudium für Aerzte, Apotheker und Botaniker|achternaam=Karsten|voornaam=Hermann|url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/12026|doi=10.5962/bhl.title.12026|uitgever=J. M. Spaeth|plaats=Berlin|datum=september 1882|pagina=888}}</ref> == Nòmber == E nomber komun na Kòrsou "bushito" ta komponé di "bushi" (kaketio) i ''-ito'' (diminutivo spañó). E eksistensia di "bushito" na Kòrsou ta indiká ku "bushi" tambe tabata wòrdu usá, kaminda el a wòrdu remplasá pa "[[Kabes di indjan|milon di seru]]".<ref name="Buurt" details="p. 29 (bushi)">{{Cite book|titel=Caquetío Indians on Curaçao during colonial times and Caquetío words in the Papiamentu language|auteur=Gerard van Buurt|jaar=2014|ISBN=978-99904-2-348-8|url=https://www.scribd.com/document/1058967878/Gerard-van-Buurt-Caquetio-Indians-on-Curacao-and-Caquetio-words-in-the-Papiamentu-language-Some-names-of-Animals-and-Plants-in-Papiamentu-8-okt-2014-M}}</ref> Un otro nomber komun ta '''tepelcactus''' (Kòrsou).<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=189525|titel=Mammillaria mammillaris|bezochtdatum=2026-09-09|werk=[[Dutch Caribbean Species Register]]}}</ref> E nomber spesífiko ''mammillaris'' ta nifiká biki (di tete), kual ta referí na e ''tuberkel'' karakterístiko di e espesie.<ref>{{Citeer web|url=https://worldofsucculents.com/mammillaria-mammillaris-woolly-nipple-cactus/|titel=Mammillaria mammillaris (Woolly Nipple Cactus)|bezochtdatum=2026-09-09|datum=2020-12-02|werk=World of Succulents|taal=en-US}}</ref> == Deskripshon == Bushito ta un mata solitario òf un formashon denso di klòmpi. E stam ta bòl ku un diameter di 20 cm.<ref name="Anderson_2001" details="p. 429">{{Cite book|titel=The Cactus Family|auteur=Anderson, Edward F.|jaar=2001|uitgever=Timber Press|plaats=Portland, Or|url=https://archive.org/details/cactusfamily0000ande/mode/1up}}</ref> == Distribushon i habitat == Bushito ta nativo na [[Colombia|Kolombia]], Venezuela, [[Antia Menor]] ([[Trinidad i Tobago]], [[Karibe Hulandes]]).<ref name=":0" /> Bushito ta un sukulento suparbusto ku ta krese prinsipalmente den temporada di sekura den áreanan ekologikamente tropiko.<ref name=":0" /> {{Appendix}} [[Kategoria:Kadushi]] 37q9m9f1yaw9rls5u1fgrh0lgoe2u2p 203679 203678 2026-09-09T14:28:55Z Kallmemel 14000 /* Deskripshon */ 203679 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |tipo=mata |status=LC |fuente status=2011 |reino=[[Mata|Plantae]] |division=[[Streptophyta]] |clase=[[Equisetopsida]] |subclase=[[Magnoliidae]] |orden=[[Caryophyllales]] |famia=[[Kadushi|Cactaceae]] |genero=''[[Mammillaria]]'' |c-nomber=''Mammillaria mammillaris'' |autor= ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Gustav Karl Wilhelm Hermann Karsten|H.Karst]] |original=''Cactus mammillaris'' |sinonimo=*''Neomammillaria mammillaris'' }} '''Bushito''' (''Mammillaria mammillaris'') ta un [[espesie]] di [[kadushi]] (Cactaceae).<ref name=":0">{{Citeer web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:134797-1 |titel=Mammillaria mammillaris (L.) H.Karst. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-09-09 |werk=Plants of the World Online |taal=en}}</ref> == Taksonomia == ''M. mammilaris'' a wòrdu deskribí orginalmente komo ''Cactus mammillaris'' dor di Carl Linneaus na 1753.<ref name=":2">{{Cite book|datum=1753|doi=10.5962/bhl.title.669 |titel=Species plantarum|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/358485|hoofdstuk=Cactus|pagina=466}}</ref> E espesie a wòrdu klasifiká di nobo den [[Género (biologia)|género]] ''Mammilaria'' dor di Hermann Karst na 1882.<ref>{{Citeer boek|hoofdstuk=Familie 118 Cactaceae|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/12336947|titel=Deutsche Flora. Pharmaceutisch-medicinische Botanik. Ein Grundriss der systematischen Botanik zum Selbststudium für Aerzte, Apotheker und Botaniker|achternaam=Karsten|voornaam=Hermann|url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/12026|doi=10.5962/bhl.title.12026|uitgever=J. M. Spaeth|plaats=Berlin|datum=september 1882|pagina=888}}</ref> == Nòmber == E nomber komun na Kòrsou "bushito" ta komponé di "bushi" (kaketio) i ''-ito'' (diminutivo spañó). E eksistensia di "bushito" na Kòrsou ta indiká ku "bushi" tambe tabata wòrdu usá, kaminda el a wòrdu remplasá pa "[[Kabes di indjan|milon di seru]]".<ref name="Buurt" details="p. 29 (bushi)">{{Cite book|titel=Caquetío Indians on Curaçao during colonial times and Caquetío words in the Papiamentu language|auteur=Gerard van Buurt|jaar=2014|ISBN=978-99904-2-348-8|url=https://www.scribd.com/document/1058967878/Gerard-van-Buurt-Caquetio-Indians-on-Curacao-and-Caquetio-words-in-the-Papiamentu-language-Some-names-of-Animals-and-Plants-in-Papiamentu-8-okt-2014-M}}</ref> Un otro nomber komun ta '''tepelcactus''' (Kòrsou).<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=189525|titel=Mammillaria mammillaris|bezochtdatum=2026-09-09|werk=[[Dutch Caribbean Species Register]]}}</ref> E nomber spesífiko ''mammillaris'' ta nifiká biki (di tete), kual ta referí na e ''tuberkel'' karakterístiko di e espesie.<ref>{{Citeer web|url=https://worldofsucculents.com/mammillaria-mammillaris-woolly-nipple-cactus/|titel=Mammillaria mammillaris (Woolly Nipple Cactus)|bezochtdatum=2026-09-09|datum=2020-12-02|werk=World of Succulents|taal=en-US}}</ref> == Deskripshon == Bushito ta un mata solitario òf un formashon denso di klòmpi. E stam ta bòl, bèrde kla pa skur di koló, ku un diameter di 20 cm.<ref name="Anderson_2001" details="p. 429">{{Cite book|titel=The Cactus Family|auteur=Anderson, Edward F.|jaar=2001|uitgever=Timber Press|plaats=Portland, Or|url=https://archive.org/details/cactusfamily0000ande/mode/1up}}</ref> == Distribushon i habitat == Bushito ta nativo na [[Colombia|Kolombia]], Venezuela, [[Antia Menor]] ([[Trinidad i Tobago]], [[Karibe Hulandes]]).<ref name=":0" /> Bushito ta un sukulento suparbusto ku ta krese prinsipalmente den temporada di sekura den áreanan ekologikamente tropiko.<ref name=":0" /> {{Appendix}} [[Kategoria:Kadushi]] eoeaumonsfwyhlrtwjir1pr9iqjgrcn 203680 203679 2026-09-09T14:31:34Z Kallmemel 14000 /* Deskripshon */ 203680 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |tipo=mata |status=LC |fuente status=2011 |reino=[[Mata|Plantae]] |division=[[Streptophyta]] |clase=[[Equisetopsida]] |subclase=[[Magnoliidae]] |orden=[[Caryophyllales]] |famia=[[Kadushi|Cactaceae]] |genero=''[[Mammillaria]]'' |c-nomber=''Mammillaria mammillaris'' |autor= ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Gustav Karl Wilhelm Hermann Karsten|H.Karst]] |original=''Cactus mammillaris'' |sinonimo=*''Neomammillaria mammillaris'' }} '''Bushito''' (''Mammillaria mammillaris'') ta un [[espesie]] di [[kadushi]] (Cactaceae).<ref name=":0">{{Citeer web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:134797-1 |titel=Mammillaria mammillaris (L.) H.Karst. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-09-09 |werk=Plants of the World Online |taal=en}}</ref> == Taksonomia == ''M. mammilaris'' a wòrdu deskribí orginalmente komo ''Cactus mammillaris'' dor di Carl Linneaus na 1753.<ref name=":2">{{Cite book|datum=1753|doi=10.5962/bhl.title.669 |titel=Species plantarum|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/358485|hoofdstuk=Cactus|pagina=466}}</ref> E espesie a wòrdu klasifiká di nobo den [[Género (biologia)|género]] ''Mammilaria'' dor di Hermann Karst na 1882.<ref>{{Citeer boek|hoofdstuk=Familie 118 Cactaceae|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/12336947|titel=Deutsche Flora. Pharmaceutisch-medicinische Botanik. Ein Grundriss der systematischen Botanik zum Selbststudium für Aerzte, Apotheker und Botaniker|achternaam=Karsten|voornaam=Hermann|url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/12026|doi=10.5962/bhl.title.12026|uitgever=J. M. Spaeth|plaats=Berlin|datum=september 1882|pagina=888}}</ref> == Nòmber == E nomber komun na Kòrsou "bushito" ta komponé di "bushi" (kaketio) i ''-ito'' (diminutivo spañó). E eksistensia di "bushito" na Kòrsou ta indiká ku "bushi" tambe tabata wòrdu usá, kaminda el a wòrdu remplasá pa "[[Kabes di indjan|milon di seru]]".<ref name="Buurt" details="p. 29 (bushi)">{{Cite book|titel=Caquetío Indians on Curaçao during colonial times and Caquetío words in the Papiamentu language|auteur=Gerard van Buurt|jaar=2014|ISBN=978-99904-2-348-8|url=https://www.scribd.com/document/1058967878/Gerard-van-Buurt-Caquetio-Indians-on-Curacao-and-Caquetio-words-in-the-Papiamentu-language-Some-names-of-Animals-and-Plants-in-Papiamentu-8-okt-2014-M}}</ref> Un otro nomber komun ta '''tepelcactus''' (Kòrsou).<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=189525|titel=Mammillaria mammillaris|bezochtdatum=2026-09-09|werk=[[Dutch Caribbean Species Register]]}}</ref> E nomber spesífiko ''mammillaris'' ta nifiká biki (di tete), kual ta referí na e ''tuberkel'' karakterístiko di e espesie.<ref>{{Citeer web|url=https://worldofsucculents.com/mammillaria-mammillaris-woolly-nipple-cactus/|titel=Mammillaria mammillaris (Woolly Nipple Cactus)|bezochtdatum=2026-09-09|datum=2020-12-02|werk=World of Succulents|taal=en-US}}</ref> == Deskripshon == Bushito ta un mata solitario òf un formashon denso di klòmpi. E stam ta bòl, bèrde kla pa skur di koló, lombrá, ku un diameter di 20 cm.<ref name="Anderson_2001" details="p. 429">{{Cite book|titel=The Cactus Family|auteur=Anderson, Edward F.|jaar=2001|uitgever=Timber Press|plaats=Portland, Or|url=https://archive.org/details/cactusfamily0000ande/mode/1up}}</ref> == Distribushon i habitat == Bushito ta nativo na [[Colombia|Kolombia]], Venezuela, [[Antia Menor]] ([[Trinidad i Tobago]], [[Karibe Hulandes]]).<ref name=":0" /> Bushito ta un sukulento suparbusto ku ta krese prinsipalmente den temporada di sekura den áreanan ekologikamente tropiko.<ref name=":0" /> {{Appendix}} [[Kategoria:Kadushi]] 7lm8dmpjqfigg667c7iygszy2epn2m8 203681 203680 2026-09-09T14:40:20Z Kallmemel 14000 /* Deskripshon */ 203681 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |tipo=mata |status=LC |fuente status=2011 |reino=[[Mata|Plantae]] |division=[[Streptophyta]] |clase=[[Equisetopsida]] |subclase=[[Magnoliidae]] |orden=[[Caryophyllales]] |famia=[[Kadushi|Cactaceae]] |genero=''[[Mammillaria]]'' |c-nomber=''Mammillaria mammillaris'' |autor= ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Gustav Karl Wilhelm Hermann Karsten|H.Karst]] |original=''Cactus mammillaris'' |sinonimo=*''Neomammillaria mammillaris'' }} '''Bushito''' (''Mammillaria mammillaris'') ta un [[espesie]] di [[kadushi]] (Cactaceae).<ref name=":0">{{Citeer web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:134797-1 |titel=Mammillaria mammillaris (L.) H.Karst. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-09-09 |werk=Plants of the World Online |taal=en}}</ref> == Taksonomia == ''M. mammilaris'' a wòrdu deskribí orginalmente komo ''Cactus mammillaris'' dor di Carl Linneaus na 1753.<ref name=":2">{{Cite book|datum=1753|doi=10.5962/bhl.title.669 |titel=Species plantarum|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/358485|hoofdstuk=Cactus|pagina=466}}</ref> E espesie a wòrdu klasifiká di nobo den [[Género (biologia)|género]] ''Mammilaria'' dor di Hermann Karst na 1882.<ref>{{Citeer boek|hoofdstuk=Familie 118 Cactaceae|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/12336947|titel=Deutsche Flora. Pharmaceutisch-medicinische Botanik. Ein Grundriss der systematischen Botanik zum Selbststudium für Aerzte, Apotheker und Botaniker|achternaam=Karsten|voornaam=Hermann|url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/12026|doi=10.5962/bhl.title.12026|uitgever=J. M. Spaeth|plaats=Berlin|datum=september 1882|pagina=888}}</ref> == Nòmber == E nomber komun na Kòrsou "bushito" ta komponé di "bushi" (kaketio) i ''-ito'' (diminutivo spañó). E eksistensia di "bushito" na Kòrsou ta indiká ku "bushi" tambe tabata wòrdu usá, kaminda el a wòrdu remplasá pa "[[Kabes di indjan|milon di seru]]".<ref name="Buurt" details="p. 29 (bushi)">{{Cite book|titel=Caquetío Indians on Curaçao during colonial times and Caquetío words in the Papiamentu language|auteur=Gerard van Buurt|jaar=2014|ISBN=978-99904-2-348-8|url=https://www.scribd.com/document/1058967878/Gerard-van-Buurt-Caquetio-Indians-on-Curacao-and-Caquetio-words-in-the-Papiamentu-language-Some-names-of-Animals-and-Plants-in-Papiamentu-8-okt-2014-M}}</ref> Un otro nomber komun ta '''tepelcactus''' (Kòrsou).<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=189525|titel=Mammillaria mammillaris|bezochtdatum=2026-09-09|werk=[[Dutch Caribbean Species Register]]}}</ref> E nomber spesífiko ''mammillaris'' ta nifiká biki (di tete), kual ta referí na e ''tuberkel'' karakterístiko di e espesie.<ref>{{Citeer web|url=https://worldofsucculents.com/mammillaria-mammillaris-woolly-nipple-cactus/|titel=Mammillaria mammillaris (Woolly Nipple Cactus)|bezochtdatum=2026-09-09|datum=2020-12-02|werk=World of Succulents|taal=en-US}}</ref> == Deskripshon == Bushito ta un mata solitario òf un formashon denso di klòmpi. E stam ta bòl, bèrde kla pa skur di koló, lombrá, ku un diameter di 20 cm. Tuberkel kóniko cu poko lana na su base.<ref name="Anderson_2001" details="p. 429">{{Cite book|titel=The Cactus Family|auteur=Anderson, Edward F.|jaar=2001|uitgever=Timber Press|plaats=Portland, Or|url=https://archive.org/details/cactusfamily0000ande/mode/1up}}</ref> == Distribushon i habitat == Bushito ta nativo na [[Colombia|Kolombia]], Venezuela, [[Antia Menor]] ([[Trinidad i Tobago]], [[Karibe Hulandes]]).<ref name=":0" /> Bushito ta un sukulento suparbusto ku ta krese prinsipalmente den temporada di sekura den áreanan ekologikamente tropiko.<ref name=":0" /> {{Appendix}} [[Kategoria:Kadushi]] b1h4g0j9ncmi9cgaqo1zsdjnj8muzvu 203682 203681 2026-09-09T14:55:12Z Kallmemel 14000 /* Deskripshon */ 203682 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |tipo=mata |status=LC |fuente status=2011 |reino=[[Mata|Plantae]] |division=[[Streptophyta]] |clase=[[Equisetopsida]] |subclase=[[Magnoliidae]] |orden=[[Caryophyllales]] |famia=[[Kadushi|Cactaceae]] |genero=''[[Mammillaria]]'' |c-nomber=''Mammillaria mammillaris'' |autor= ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Gustav Karl Wilhelm Hermann Karsten|H.Karst]] |original=''Cactus mammillaris'' |sinonimo=*''Neomammillaria mammillaris'' }} '''Bushito''' (''Mammillaria mammillaris'') ta un [[espesie]] di [[kadushi]] (Cactaceae).<ref name=":0">{{Citeer web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:134797-1 |titel=Mammillaria mammillaris (L.) H.Karst. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-09-09 |werk=Plants of the World Online |taal=en}}</ref> == Taksonomia == ''M. mammilaris'' a wòrdu deskribí orginalmente komo ''Cactus mammillaris'' dor di Carl Linneaus na 1753.<ref name=":2">{{Cite book|datum=1753|doi=10.5962/bhl.title.669 |titel=Species plantarum|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/358485|hoofdstuk=Cactus|pagina=466}}</ref> E espesie a wòrdu klasifiká di nobo den [[Género (biologia)|género]] ''Mammilaria'' dor di Hermann Karst na 1882.<ref>{{Citeer boek|hoofdstuk=Familie 118 Cactaceae|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/12336947|titel=Deutsche Flora. Pharmaceutisch-medicinische Botanik. Ein Grundriss der systematischen Botanik zum Selbststudium für Aerzte, Apotheker und Botaniker|achternaam=Karsten|voornaam=Hermann|url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/12026|doi=10.5962/bhl.title.12026|uitgever=J. M. Spaeth|plaats=Berlin|datum=september 1882|pagina=888}}</ref> == Nòmber == E nomber komun na Kòrsou "bushito" ta komponé di "bushi" (kaketio) i ''-ito'' (diminutivo spañó). E eksistensia di "bushito" na Kòrsou ta indiká ku "bushi" tambe tabata wòrdu usá, kaminda el a wòrdu remplasá pa "[[Kabes di indjan|milon di seru]]".<ref name="Buurt" details="p. 29 (bushi)">{{Cite book|titel=Caquetío Indians on Curaçao during colonial times and Caquetío words in the Papiamentu language|auteur=Gerard van Buurt|jaar=2014|ISBN=978-99904-2-348-8|url=https://www.scribd.com/document/1058967878/Gerard-van-Buurt-Caquetio-Indians-on-Curacao-and-Caquetio-words-in-the-Papiamentu-language-Some-names-of-Animals-and-Plants-in-Papiamentu-8-okt-2014-M}}</ref> Un otro nomber komun ta '''tepelcactus''' (Kòrsou).<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=189525|titel=Mammillaria mammillaris|bezochtdatum=2026-09-09|werk=[[Dutch Caribbean Species Register]]}}</ref> E nomber spesífiko ''mammillaris'' ta nifiká biki (di tete), kual ta referí na e ''tuberkel'' karakterístiko di e espesie.<ref>{{Citeer web|url=https://worldofsucculents.com/mammillaria-mammillaris-woolly-nipple-cactus/|titel=Mammillaria mammillaris (Woolly Nipple Cactus)|bezochtdatum=2026-09-09|datum=2020-12-02|werk=World of Succulents|taal=en-US}}</ref> == Deskripshon == Bushito ta un mata solitario òf un formashon denso di klòmpi. E stam ta bòl, bèrde kla pa skur di koló, lombrá, ku un diameter di 20 cm. Tuberkel kóniko cu poko lana na su base. Fruta formá komo un klòp, kòrá, 10–20 mm largu.<ref name="Anderson_2001" details="p. 429">{{Cite book|titel=The Cactus Family|auteur=Anderson, Edward F.|jaar=2001|uitgever=Timber Press|plaats=Portland, Or|url=https://archive.org/details/cactusfamily0000ande/mode/1up}}</ref> == Distribushon i habitat == Bushito ta nativo na [[Colombia|Kolombia]], Venezuela, [[Antia Menor]] ([[Trinidad i Tobago]], [[Karibe Hulandes]]).<ref name=":0" /> Bushito ta un sukulento suparbusto ku ta krese prinsipalmente den temporada di sekura den áreanan ekologikamente tropiko.<ref name=":0" /> {{Appendix}} [[Kategoria:Kadushi]] phpo9xesmtzg0oee2mmp3c81o1bj089 203683 203682 2026-09-09T14:55:34Z Kallmemel 14000 /* Deskripshon */ 203683 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |tipo=mata |status=LC |fuente status=2011 |reino=[[Mata|Plantae]] |division=[[Streptophyta]] |clase=[[Equisetopsida]] |subclase=[[Magnoliidae]] |orden=[[Caryophyllales]] |famia=[[Kadushi|Cactaceae]] |genero=''[[Mammillaria]]'' |c-nomber=''Mammillaria mammillaris'' |autor= ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Gustav Karl Wilhelm Hermann Karsten|H.Karst]] |original=''Cactus mammillaris'' |sinonimo=*''Neomammillaria mammillaris'' }} '''Bushito''' (''Mammillaria mammillaris'') ta un [[espesie]] di [[kadushi]] (Cactaceae).<ref name=":0">{{Citeer web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:134797-1 |titel=Mammillaria mammillaris (L.) H.Karst. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-09-09 |werk=Plants of the World Online |taal=en}}</ref> == Taksonomia == ''M. mammilaris'' a wòrdu deskribí orginalmente komo ''Cactus mammillaris'' dor di Carl Linneaus na 1753.<ref name=":2">{{Cite book|datum=1753|doi=10.5962/bhl.title.669 |titel=Species plantarum|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/358485|hoofdstuk=Cactus|pagina=466}}</ref> E espesie a wòrdu klasifiká di nobo den [[Género (biologia)|género]] ''Mammilaria'' dor di Hermann Karst na 1882.<ref>{{Citeer boek|hoofdstuk=Familie 118 Cactaceae|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/12336947|titel=Deutsche Flora. Pharmaceutisch-medicinische Botanik. Ein Grundriss der systematischen Botanik zum Selbststudium für Aerzte, Apotheker und Botaniker|achternaam=Karsten|voornaam=Hermann|url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/12026|doi=10.5962/bhl.title.12026|uitgever=J. M. Spaeth|plaats=Berlin|datum=september 1882|pagina=888}}</ref> == Nòmber == E nomber komun na Kòrsou "bushito" ta komponé di "bushi" (kaketio) i ''-ito'' (diminutivo spañó). E eksistensia di "bushito" na Kòrsou ta indiká ku "bushi" tambe tabata wòrdu usá, kaminda el a wòrdu remplasá pa "[[Kabes di indjan|milon di seru]]".<ref name="Buurt" details="p. 29 (bushi)">{{Cite book|titel=Caquetío Indians on Curaçao during colonial times and Caquetío words in the Papiamentu language|auteur=Gerard van Buurt|jaar=2014|ISBN=978-99904-2-348-8|url=https://www.scribd.com/document/1058967878/Gerard-van-Buurt-Caquetio-Indians-on-Curacao-and-Caquetio-words-in-the-Papiamentu-language-Some-names-of-Animals-and-Plants-in-Papiamentu-8-okt-2014-M}}</ref> Un otro nomber komun ta '''tepelcactus''' (Kòrsou).<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=189525|titel=Mammillaria mammillaris|bezochtdatum=2026-09-09|werk=[[Dutch Caribbean Species Register]]}}</ref> E nomber spesífiko ''mammillaris'' ta nifiká biki (di tete), kual ta referí na e ''tuberkel'' karakterístiko di e espesie.<ref>{{Citeer web|url=https://worldofsucculents.com/mammillaria-mammillaris-woolly-nipple-cactus/|titel=Mammillaria mammillaris (Woolly Nipple Cactus)|bezochtdatum=2026-09-09|datum=2020-12-02|werk=World of Succulents|taal=en-US}}</ref> == Deskripshon == Bushito ta un mata solitario òf un formashon denso di klòmpi. E stam ta bòl, bèrde kla pa skur di koló, lombrá, ku un diameter di 20 cm. Tuberkel kóniko cu poko lana na su base. Fruta formá komo un klòp, kòrá, i 10–20 mm largu.<ref name="Anderson_2001" details="p. 429">{{Cite book|titel=The Cactus Family|auteur=Anderson, Edward F.|jaar=2001|uitgever=Timber Press|plaats=Portland, Or|url=https://archive.org/details/cactusfamily0000ande/mode/1up}}</ref> == Distribushon i habitat == Bushito ta nativo na [[Colombia|Kolombia]], Venezuela, [[Antia Menor]] ([[Trinidad i Tobago]], [[Karibe Hulandes]]).<ref name=":0" /> Bushito ta un sukulento suparbusto ku ta krese prinsipalmente den temporada di sekura den áreanan ekologikamente tropiko.<ref name=":0" /> {{Appendix}} [[Kategoria:Kadushi]] g5knqlinqlpz8qs7kvvfj9r0xzccc69 203684 203683 2026-09-09T14:57:29Z Kallmemel 14000 /* Deskripshon */ 203684 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |tipo=mata |status=LC |fuente status=2011 |reino=[[Mata|Plantae]] |division=[[Streptophyta]] |clase=[[Equisetopsida]] |subclase=[[Magnoliidae]] |orden=[[Caryophyllales]] |famia=[[Kadushi|Cactaceae]] |genero=''[[Mammillaria]]'' |c-nomber=''Mammillaria mammillaris'' |autor= ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Gustav Karl Wilhelm Hermann Karsten|H.Karst]] |original=''Cactus mammillaris'' |sinonimo=*''Neomammillaria mammillaris'' }} '''Bushito''' (''Mammillaria mammillaris'') ta un [[espesie]] di [[kadushi]] (Cactaceae).<ref name=":0">{{Citeer web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:134797-1 |titel=Mammillaria mammillaris (L.) H.Karst. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-09-09 |werk=Plants of the World Online |taal=en}}</ref> == Taksonomia == ''M. mammilaris'' a wòrdu deskribí orginalmente komo ''Cactus mammillaris'' dor di Carl Linneaus na 1753.<ref name=":2">{{Cite book|datum=1753|doi=10.5962/bhl.title.669 |titel=Species plantarum|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/358485|hoofdstuk=Cactus|pagina=466}}</ref> E espesie a wòrdu klasifiká di nobo den [[Género (biologia)|género]] ''Mammilaria'' dor di Hermann Karst na 1882.<ref>{{Citeer boek|hoofdstuk=Familie 118 Cactaceae|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/12336947|titel=Deutsche Flora. Pharmaceutisch-medicinische Botanik. Ein Grundriss der systematischen Botanik zum Selbststudium für Aerzte, Apotheker und Botaniker|achternaam=Karsten|voornaam=Hermann|url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/12026|doi=10.5962/bhl.title.12026|uitgever=J. M. Spaeth|plaats=Berlin|datum=september 1882|pagina=888}}</ref> == Nòmber == E nomber komun na Kòrsou "bushito" ta komponé di "bushi" (kaketio) i ''-ito'' (diminutivo spañó). E eksistensia di "bushito" na Kòrsou ta indiká ku "bushi" tambe tabata wòrdu usá, kaminda el a wòrdu remplasá pa "[[Kabes di indjan|milon di seru]]".<ref name="Buurt" details="p. 29 (bushi)">{{Cite book|titel=Caquetío Indians on Curaçao during colonial times and Caquetío words in the Papiamentu language|auteur=Gerard van Buurt|jaar=2014|ISBN=978-99904-2-348-8|url=https://www.scribd.com/document/1058967878/Gerard-van-Buurt-Caquetio-Indians-on-Curacao-and-Caquetio-words-in-the-Papiamentu-language-Some-names-of-Animals-and-Plants-in-Papiamentu-8-okt-2014-M}}</ref> Un otro nomber komun ta '''tepelcactus''' (Kòrsou).<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=189525|titel=Mammillaria mammillaris|bezochtdatum=2026-09-09|werk=[[Dutch Caribbean Species Register]]}}</ref> E nomber spesífiko ''mammillaris'' ta nifiká biki (di tete), kual ta referí na e ''tuberkel'' karakterístiko di e espesie.<ref>{{Citeer web|url=https://worldofsucculents.com/mammillaria-mammillaris-woolly-nipple-cactus/|titel=Mammillaria mammillaris (Woolly Nipple Cactus)|bezochtdatum=2026-09-09|datum=2020-12-02|werk=World of Succulents|taal=en-US}}</ref> == Deskripshon == Bushito ta un mata solitario òf un formashon denso di klòmpi. E stam ta bòl, bèrde kla pa skur di koló, lombrá, ku un diameter di 20 cm. Tuberkel kóniko cu poko lana na su base. Fruta formá komo un klòp, kòrá, i 10–20 mm largu. Simia chikitu, brùin, i gròf.<ref name="Anderson_2001" details="p. 429">{{Cite book|titel=The Cactus Family|auteur=Anderson, Edward F.|jaar=2001|uitgever=Timber Press|plaats=Portland, Or|url=https://archive.org/details/cactusfamily0000ande/mode/1up}}</ref> == Distribushon i habitat == Bushito ta nativo na [[Colombia|Kolombia]], Venezuela, [[Antia Menor]] ([[Trinidad i Tobago]], [[Karibe Hulandes]]).<ref name=":0" /> Bushito ta un sukulento suparbusto ku ta krese prinsipalmente den temporada di sekura den áreanan ekologikamente tropiko.<ref name=":0" /> {{Appendix}} [[Kategoria:Kadushi]] 0c4smx8q4c5o50dias6k584cu78nx7p 203685 203684 2026-09-09T15:07:42Z Kallmemel 14000 /* Deskripshon */ 203685 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |tipo=mata |status=LC |fuente status=2011 |reino=[[Mata|Plantae]] |division=[[Streptophyta]] |clase=[[Equisetopsida]] |subclase=[[Magnoliidae]] |orden=[[Caryophyllales]] |famia=[[Kadushi|Cactaceae]] |genero=''[[Mammillaria]]'' |c-nomber=''Mammillaria mammillaris'' |autor= ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Gustav Karl Wilhelm Hermann Karsten|H.Karst]] |original=''Cactus mammillaris'' |sinonimo=*''Neomammillaria mammillaris'' }} '''Bushito''' (''Mammillaria mammillaris'') ta un [[espesie]] di [[kadushi]] (Cactaceae).<ref name=":0">{{Citeer web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:134797-1 |titel=Mammillaria mammillaris (L.) H.Karst. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-09-09 |werk=Plants of the World Online |taal=en}}</ref> == Taksonomia == ''M. mammilaris'' a wòrdu deskribí orginalmente komo ''Cactus mammillaris'' dor di Carl Linneaus na 1753.<ref name=":2">{{Cite book|datum=1753|doi=10.5962/bhl.title.669 |titel=Species plantarum|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/358485|hoofdstuk=Cactus|pagina=466}}</ref> E espesie a wòrdu klasifiká di nobo den [[Género (biologia)|género]] ''Mammilaria'' dor di Hermann Karst na 1882.<ref>{{Citeer boek|hoofdstuk=Familie 118 Cactaceae|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/12336947|titel=Deutsche Flora. Pharmaceutisch-medicinische Botanik. Ein Grundriss der systematischen Botanik zum Selbststudium für Aerzte, Apotheker und Botaniker|achternaam=Karsten|voornaam=Hermann|url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/12026|doi=10.5962/bhl.title.12026|uitgever=J. M. Spaeth|plaats=Berlin|datum=september 1882|pagina=888}}</ref> == Nòmber == E nomber komun na Kòrsou "bushito" ta komponé di "bushi" (kaketio) i ''-ito'' (diminutivo spañó). E eksistensia di "bushito" na Kòrsou ta indiká ku "bushi" tambe tabata wòrdu usá, kaminda el a wòrdu remplasá pa "[[Kabes di indjan|milon di seru]]".<ref name="Buurt" details="p. 29 (bushi)">{{Cite book|titel=Caquetío Indians on Curaçao during colonial times and Caquetío words in the Papiamentu language|auteur=Gerard van Buurt|jaar=2014|ISBN=978-99904-2-348-8|url=https://www.scribd.com/document/1058967878/Gerard-van-Buurt-Caquetio-Indians-on-Curacao-and-Caquetio-words-in-the-Papiamentu-language-Some-names-of-Animals-and-Plants-in-Papiamentu-8-okt-2014-M}}</ref> Un otro nomber komun ta '''tepelcactus''' (Kòrsou).<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=189525|titel=Mammillaria mammillaris|bezochtdatum=2026-09-09|werk=[[Dutch Caribbean Species Register]]}}</ref> E nomber spesífiko ''mammillaris'' ta nifiká biki (di tete), kual ta referí na e ''tuberkel'' karakterístiko di e espesie.<ref>{{Citeer web|url=https://worldofsucculents.com/mammillaria-mammillaris-woolly-nipple-cactus/|titel=Mammillaria mammillaris (Woolly Nipple Cactus)|bezochtdatum=2026-09-09|datum=2020-12-02|werk=World of Succulents|taal=en-US}}</ref> == Deskripshon == Bushito ta un mata solitario òf un formashon denso di klòmpi. E stam ta bòl, bèrde kla pa skur di koló, lombrá, ku un diameter di 20 cm. Tuberkel kóniko cu poko lana na su base. Spiña sentral (3–5) ta kòrá-brùin, ku top skur, ku madurashon ta bira greis di koló, ku un largura di 7–8 mm. Fruta formá komo un klòp, kòrá, i 10–20 mm largu. Simia chikitu, brùin, i gròf.<ref name="Anderson_2001" details="p. 429">{{Cite book|titel=The Cactus Family|auteur=Anderson, Edward F.|jaar=2001|uitgever=Timber Press|plaats=Portland, Or|url=https://archive.org/details/cactusfamily0000ande/mode/1up}}</ref> == Distribushon i habitat == Bushito ta nativo na [[Colombia|Kolombia]], Venezuela, [[Antia Menor]] ([[Trinidad i Tobago]], [[Karibe Hulandes]]).<ref name=":0" /> Bushito ta un sukulento suparbusto ku ta krese prinsipalmente den temporada di sekura den áreanan ekologikamente tropiko.<ref name=":0" /> {{Appendix}} [[Kategoria:Kadushi]] de805492h1eg6fxi4w3y42qgaxfxhfo 203686 203685 2026-09-09T15:08:11Z Kallmemel 14000 /* Deskripshon */ 203686 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |tipo=mata |status=LC |fuente status=2011 |reino=[[Mata|Plantae]] |division=[[Streptophyta]] |clase=[[Equisetopsida]] |subclase=[[Magnoliidae]] |orden=[[Caryophyllales]] |famia=[[Kadushi|Cactaceae]] |genero=''[[Mammillaria]]'' |c-nomber=''Mammillaria mammillaris'' |autor= ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Gustav Karl Wilhelm Hermann Karsten|H.Karst]] |original=''Cactus mammillaris'' |sinonimo=*''Neomammillaria mammillaris'' }} '''Bushito''' (''Mammillaria mammillaris'') ta un [[espesie]] di [[kadushi]] (Cactaceae).<ref name=":0">{{Citeer web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:134797-1 |titel=Mammillaria mammillaris (L.) H.Karst. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-09-09 |werk=Plants of the World Online |taal=en}}</ref> == Taksonomia == ''M. mammilaris'' a wòrdu deskribí orginalmente komo ''Cactus mammillaris'' dor di Carl Linneaus na 1753.<ref name=":2">{{Cite book|datum=1753|doi=10.5962/bhl.title.669 |titel=Species plantarum|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/358485|hoofdstuk=Cactus|pagina=466}}</ref> E espesie a wòrdu klasifiká di nobo den [[Género (biologia)|género]] ''Mammilaria'' dor di Hermann Karst na 1882.<ref>{{Citeer boek|hoofdstuk=Familie 118 Cactaceae|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/12336947|titel=Deutsche Flora. Pharmaceutisch-medicinische Botanik. Ein Grundriss der systematischen Botanik zum Selbststudium für Aerzte, Apotheker und Botaniker|achternaam=Karsten|voornaam=Hermann|url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/12026|doi=10.5962/bhl.title.12026|uitgever=J. M. Spaeth|plaats=Berlin|datum=september 1882|pagina=888}}</ref> == Nòmber == E nomber komun na Kòrsou "bushito" ta komponé di "bushi" (kaketio) i ''-ito'' (diminutivo spañó). E eksistensia di "bushito" na Kòrsou ta indiká ku "bushi" tambe tabata wòrdu usá, kaminda el a wòrdu remplasá pa "[[Kabes di indjan|milon di seru]]".<ref name="Buurt" details="p. 29 (bushi)">{{Cite book|titel=Caquetío Indians on Curaçao during colonial times and Caquetío words in the Papiamentu language|auteur=Gerard van Buurt|jaar=2014|ISBN=978-99904-2-348-8|url=https://www.scribd.com/document/1058967878/Gerard-van-Buurt-Caquetio-Indians-on-Curacao-and-Caquetio-words-in-the-Papiamentu-language-Some-names-of-Animals-and-Plants-in-Papiamentu-8-okt-2014-M}}</ref> Un otro nomber komun ta '''tepelcactus''' (Kòrsou).<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=189525|titel=Mammillaria mammillaris|bezochtdatum=2026-09-09|werk=[[Dutch Caribbean Species Register]]}}</ref> E nomber spesífiko ''mammillaris'' ta nifiká biki (di tete), kual ta referí na e ''tuberkel'' karakterístiko di e espesie.<ref>{{Citeer web|url=https://worldofsucculents.com/mammillaria-mammillaris-woolly-nipple-cactus/|titel=Mammillaria mammillaris (Woolly Nipple Cactus)|bezochtdatum=2026-09-09|datum=2020-12-02|werk=World of Succulents|taal=en-US}}</ref> == Deskripshon == Bushito ta un mata solitario òf un formashon denso di klòmpi. E stam ta bòl, bèrde kla pa skur di koló, lombrá, ku un diameter di 20 cm. Tuberkel kóniko cu poko lana na su base. Spiña sentral (3–5) ta kòrá-brùin, ku top skur, ku madurashon ta bira greis di koló, i un largura di 7–8 mm. Fruta formá komo un klòp, kòrá, i 10–20 mm largu. Simia chikitu, brùin, i gròf.<ref name="Anderson_2001" details="p. 429">{{Cite book|titel=The Cactus Family|auteur=Anderson, Edward F.|jaar=2001|uitgever=Timber Press|plaats=Portland, Or|url=https://archive.org/details/cactusfamily0000ande/mode/1up}}</ref> == Distribushon i habitat == Bushito ta nativo na [[Colombia|Kolombia]], Venezuela, [[Antia Menor]] ([[Trinidad i Tobago]], [[Karibe Hulandes]]).<ref name=":0" /> Bushito ta un sukulento suparbusto ku ta krese prinsipalmente den temporada di sekura den áreanan ekologikamente tropiko.<ref name=":0" /> {{Appendix}} [[Kategoria:Kadushi]] 2pgh3yadp4gx8ejf7ls3v2jk728gj3j 203687 203686 2026-09-09T15:10:30Z Kallmemel 14000 /* Deskripshon */ 203687 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |tipo=mata |status=LC |fuente status=2011 |reino=[[Mata|Plantae]] |division=[[Streptophyta]] |clase=[[Equisetopsida]] |subclase=[[Magnoliidae]] |orden=[[Caryophyllales]] |famia=[[Kadushi|Cactaceae]] |genero=''[[Mammillaria]]'' |c-nomber=''Mammillaria mammillaris'' |autor= ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Gustav Karl Wilhelm Hermann Karsten|H.Karst]] |original=''Cactus mammillaris'' |sinonimo=*''Neomammillaria mammillaris'' }} '''Bushito''' (''Mammillaria mammillaris'') ta un [[espesie]] di [[kadushi]] (Cactaceae).<ref name=":0">{{Citeer web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:134797-1 |titel=Mammillaria mammillaris (L.) H.Karst. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-09-09 |werk=Plants of the World Online |taal=en}}</ref> == Taksonomia == ''M. mammilaris'' a wòrdu deskribí orginalmente komo ''Cactus mammillaris'' dor di Carl Linneaus na 1753.<ref name=":2">{{Cite book|datum=1753|doi=10.5962/bhl.title.669 |titel=Species plantarum|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/358485|hoofdstuk=Cactus|pagina=466}}</ref> E espesie a wòrdu klasifiká di nobo den [[Género (biologia)|género]] ''Mammilaria'' dor di Hermann Karst na 1882.<ref>{{Citeer boek|hoofdstuk=Familie 118 Cactaceae|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/12336947|titel=Deutsche Flora. Pharmaceutisch-medicinische Botanik. Ein Grundriss der systematischen Botanik zum Selbststudium für Aerzte, Apotheker und Botaniker|achternaam=Karsten|voornaam=Hermann|url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/12026|doi=10.5962/bhl.title.12026|uitgever=J. M. Spaeth|plaats=Berlin|datum=september 1882|pagina=888}}</ref> == Nòmber == E nomber komun na Kòrsou "bushito" ta komponé di "bushi" (kaketio) i ''-ito'' (diminutivo spañó). E eksistensia di "bushito" na Kòrsou ta indiká ku "bushi" tambe tabata wòrdu usá, kaminda el a wòrdu remplasá pa "[[Kabes di indjan|milon di seru]]".<ref name="Buurt" details="p. 29 (bushi)">{{Cite book|titel=Caquetío Indians on Curaçao during colonial times and Caquetío words in the Papiamentu language|auteur=Gerard van Buurt|jaar=2014|ISBN=978-99904-2-348-8|url=https://www.scribd.com/document/1058967878/Gerard-van-Buurt-Caquetio-Indians-on-Curacao-and-Caquetio-words-in-the-Papiamentu-language-Some-names-of-Animals-and-Plants-in-Papiamentu-8-okt-2014-M}}</ref> Un otro nomber komun ta '''tepelcactus''' (Kòrsou).<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=189525|titel=Mammillaria mammillaris|bezochtdatum=2026-09-09|werk=[[Dutch Caribbean Species Register]]}}</ref> E nomber spesífiko ''mammillaris'' ta nifiká biki (di tete), kual ta referí na e ''tuberkel'' karakterístiko di e espesie.<ref>{{Citeer web|url=https://worldofsucculents.com/mammillaria-mammillaris-woolly-nipple-cactus/|titel=Mammillaria mammillaris (Woolly Nipple Cactus)|bezochtdatum=2026-09-09|datum=2020-12-02|werk=World of Succulents|taal=en-US}}</ref> == Deskripshon == Bushito ta un mata solitario òf un formashon denso di klòmpi. E stam ta bòl, bèrde kla pa skur di koló, lombrá, ku un diameter di 20 cm. Tuberkel kóniko cu poko lana na su base. Spiña sentral (3–5) ta kòrá-brùin, ku top skur, ku madurashon ta bira greis di koló, i un largura di 7–8 mm. Spiña radial (10–16) tambe kòrá-brùin pa greis ku madurashon, i 5–8 mm largu. Fruta formá komo un klòp, kòrá, i 10–20 mm largu. Simia chikitu, brùin, i gròf.<ref name="Anderson_2001" details="p. 429">{{Cite book|titel=The Cactus Family|auteur=Anderson, Edward F.|jaar=2001|uitgever=Timber Press|plaats=Portland, Or|url=https://archive.org/details/cactusfamily0000ande/mode/1up}}</ref> == Distribushon i habitat == Bushito ta nativo na [[Colombia|Kolombia]], Venezuela, [[Antia Menor]] ([[Trinidad i Tobago]], [[Karibe Hulandes]]).<ref name=":0" /> Bushito ta un sukulento suparbusto ku ta krese prinsipalmente den temporada di sekura den áreanan ekologikamente tropiko.<ref name=":0" /> {{Appendix}} [[Kategoria:Kadushi]] 7gcmzpclb8sspo5sfzw1m106nyos1t1 203688 203687 2026-09-09T15:13:08Z Kallmemel 14000 /* Deskripshon */ 203688 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |tipo=mata |status=LC |fuente status=2011 |reino=[[Mata|Plantae]] |division=[[Streptophyta]] |clase=[[Equisetopsida]] |subclase=[[Magnoliidae]] |orden=[[Caryophyllales]] |famia=[[Kadushi|Cactaceae]] |genero=''[[Mammillaria]]'' |c-nomber=''Mammillaria mammillaris'' |autor= ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Gustav Karl Wilhelm Hermann Karsten|H.Karst]] |original=''Cactus mammillaris'' |sinonimo=*''Neomammillaria mammillaris'' }} '''Bushito''' (''Mammillaria mammillaris'') ta un [[espesie]] di [[kadushi]] (Cactaceae).<ref name=":0">{{Citeer web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:134797-1 |titel=Mammillaria mammillaris (L.) H.Karst. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-09-09 |werk=Plants of the World Online |taal=en}}</ref> == Taksonomia == ''M. mammilaris'' a wòrdu deskribí orginalmente komo ''Cactus mammillaris'' dor di Carl Linneaus na 1753.<ref name=":2">{{Cite book|datum=1753|doi=10.5962/bhl.title.669 |titel=Species plantarum|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/358485|hoofdstuk=Cactus|pagina=466}}</ref> E espesie a wòrdu klasifiká di nobo den [[Género (biologia)|género]] ''Mammilaria'' dor di Hermann Karst na 1882.<ref>{{Citeer boek|hoofdstuk=Familie 118 Cactaceae|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/12336947|titel=Deutsche Flora. Pharmaceutisch-medicinische Botanik. Ein Grundriss der systematischen Botanik zum Selbststudium für Aerzte, Apotheker und Botaniker|achternaam=Karsten|voornaam=Hermann|url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/12026|doi=10.5962/bhl.title.12026|uitgever=J. M. Spaeth|plaats=Berlin|datum=september 1882|pagina=888}}</ref> == Nòmber == E nomber komun na Kòrsou "bushito" ta komponé di "bushi" (kaketio) i ''-ito'' (diminutivo spañó). E eksistensia di "bushito" na Kòrsou ta indiká ku "bushi" tambe tabata wòrdu usá, kaminda el a wòrdu remplasá pa "[[Kabes di indjan|milon di seru]]".<ref name="Buurt" details="p. 29 (bushi)">{{Cite book|titel=Caquetío Indians on Curaçao during colonial times and Caquetío words in the Papiamentu language|auteur=Gerard van Buurt|jaar=2014|ISBN=978-99904-2-348-8|url=https://www.scribd.com/document/1058967878/Gerard-van-Buurt-Caquetio-Indians-on-Curacao-and-Caquetio-words-in-the-Papiamentu-language-Some-names-of-Animals-and-Plants-in-Papiamentu-8-okt-2014-M}}</ref> Un otro nomber komun ta '''tepelcactus''' (Kòrsou).<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=189525|titel=Mammillaria mammillaris|bezochtdatum=2026-09-09|werk=[[Dutch Caribbean Species Register]]}}</ref> E nomber spesífiko ''mammillaris'' ta nifiká biki (di tete), kual ta referí na e ''tuberkel'' karakterístiko di e espesie.<ref>{{Citeer web|url=https://worldofsucculents.com/mammillaria-mammillaris-woolly-nipple-cactus/|titel=Mammillaria mammillaris (Woolly Nipple Cactus)|bezochtdatum=2026-09-09|datum=2020-12-02|werk=World of Succulents|taal=en-US}}</ref> == Deskripshon == Bushito ta un mata solitario òf un formashon denso di klòmpi. E stam ta bòl, bèrde kla pa skur di koló, lombrá, ku un diameter di 20 cm. Tuberkel kóniko cu poko lana na su base. Spiña sentral (3–5) ta kòrá-brùin, ku top skur, ku madurashon ta bira greis di koló, i un largura di 7–8 mm. Spiña radial (10–16) tambe kòrá-brùin pa greis ku madurashon, i 5–8 mm largu. Flor ku un forma di trèktu. Fruta formá komo un klòp, kòrá, i 10–20 mm largu. Simia chikitu, brùin, i gròf.<ref name="Anderson_2001" details="p. 429">{{Cite book|titel=The Cactus Family|auteur=Anderson, Edward F.|jaar=2001|uitgever=Timber Press|plaats=Portland, Or|url=https://archive.org/details/cactusfamily0000ande/mode/1up}}</ref> == Distribushon i habitat == Bushito ta nativo na [[Colombia|Kolombia]], Venezuela, [[Antia Menor]] ([[Trinidad i Tobago]], [[Karibe Hulandes]]).<ref name=":0" /> Bushito ta un sukulento suparbusto ku ta krese prinsipalmente den temporada di sekura den áreanan ekologikamente tropiko.<ref name=":0" /> {{Appendix}} [[Kategoria:Kadushi]] ewfqlxbkujuentgayho0m6bolkfgy9q 203689 203688 2026-09-09T15:14:25Z Kallmemel 14000 /* Deskripshon */ 203689 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |tipo=mata |status=LC |fuente status=2011 |reino=[[Mata|Plantae]] |division=[[Streptophyta]] |clase=[[Equisetopsida]] |subclase=[[Magnoliidae]] |orden=[[Caryophyllales]] |famia=[[Kadushi|Cactaceae]] |genero=''[[Mammillaria]]'' |c-nomber=''Mammillaria mammillaris'' |autor= ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Gustav Karl Wilhelm Hermann Karsten|H.Karst]] |original=''Cactus mammillaris'' |sinonimo=*''Neomammillaria mammillaris'' }} '''Bushito''' (''Mammillaria mammillaris'') ta un [[espesie]] di [[kadushi]] (Cactaceae).<ref name=":0">{{Citeer web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:134797-1 |titel=Mammillaria mammillaris (L.) H.Karst. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-09-09 |werk=Plants of the World Online |taal=en}}</ref> == Taksonomia == ''M. mammilaris'' a wòrdu deskribí orginalmente komo ''Cactus mammillaris'' dor di Carl Linneaus na 1753.<ref name=":2">{{Cite book|datum=1753|doi=10.5962/bhl.title.669 |titel=Species plantarum|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/358485|hoofdstuk=Cactus|pagina=466}}</ref> E espesie a wòrdu klasifiká di nobo den [[Género (biologia)|género]] ''Mammilaria'' dor di Hermann Karst na 1882.<ref>{{Citeer boek|hoofdstuk=Familie 118 Cactaceae|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/12336947|titel=Deutsche Flora. Pharmaceutisch-medicinische Botanik. Ein Grundriss der systematischen Botanik zum Selbststudium für Aerzte, Apotheker und Botaniker|achternaam=Karsten|voornaam=Hermann|url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/12026|doi=10.5962/bhl.title.12026|uitgever=J. M. Spaeth|plaats=Berlin|datum=september 1882|pagina=888}}</ref> == Nòmber == E nomber komun na Kòrsou "bushito" ta komponé di "bushi" (kaketio) i ''-ito'' (diminutivo spañó). E eksistensia di "bushito" na Kòrsou ta indiká ku "bushi" tambe tabata wòrdu usá, kaminda el a wòrdu remplasá pa "[[Kabes di indjan|milon di seru]]".<ref name="Buurt" details="p. 29 (bushi)">{{Cite book|titel=Caquetío Indians on Curaçao during colonial times and Caquetío words in the Papiamentu language|auteur=Gerard van Buurt|jaar=2014|ISBN=978-99904-2-348-8|url=https://www.scribd.com/document/1058967878/Gerard-van-Buurt-Caquetio-Indians-on-Curacao-and-Caquetio-words-in-the-Papiamentu-language-Some-names-of-Animals-and-Plants-in-Papiamentu-8-okt-2014-M}}</ref> Un otro nomber komun ta '''tepelcactus''' (Kòrsou).<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=189525|titel=Mammillaria mammillaris|bezochtdatum=2026-09-09|werk=[[Dutch Caribbean Species Register]]}}</ref> E nomber spesífiko ''mammillaris'' ta nifiká biki (di tete), kual ta referí na e ''tuberkel'' karakterístiko di e espesie.<ref>{{Citeer web|url=https://worldofsucculents.com/mammillaria-mammillaris-woolly-nipple-cactus/|titel=Mammillaria mammillaris (Woolly Nipple Cactus)|bezochtdatum=2026-09-09|datum=2020-12-02|werk=World of Succulents|taal=en-US}}</ref> == Deskripshon == Bushito ta un mata solitario òf un formashon denso di klòmpi. E stam ta bòl, bèrde kla pa skur di koló, lombrá, ku un diameter di 20 cm. Tuberkel kóniko cu poko lana na su base. Spiña sentral (3–5) ta kòrá-brùin, ku top skur, ku madurashon ta bira greis di koló, i un largura di 7–8 mm. Spiña radial (10–16) tambe kòrá-brùin pa greis ku madurashon, i 5–8 mm largu. Flor ku un forma di trèktu, krema-blanku, i 10–12 mm largu. Fruta formá komo un klòp, kòrá, i 10–20 mm largu. Simia chikitu, brùin, i gròf.<ref name="Anderson_2001" details="p. 429">{{Cite book|titel=The Cactus Family|auteur=Anderson, Edward F.|jaar=2001|uitgever=Timber Press|plaats=Portland, Or|url=https://archive.org/details/cactusfamily0000ande/mode/1up}}</ref> == Distribushon i habitat == Bushito ta nativo na [[Colombia|Kolombia]], Venezuela, [[Antia Menor]] ([[Trinidad i Tobago]], [[Karibe Hulandes]]).<ref name=":0" /> Bushito ta un sukulento suparbusto ku ta krese prinsipalmente den temporada di sekura den áreanan ekologikamente tropiko.<ref name=":0" /> {{Appendix}} [[Kategoria:Kadushi]] 75ag5qflmbzkfjsccdcaxcbg5el5rhb 203733 203689 2026-09-10T11:44:53Z Kallmemel 14000 203733 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |tipo=mata |status=LC |fuente status=2011 |reino=[[Mata|Plantae]] |division=[[Streptophyta]] |clase=[[Equisetopsida]] |subclase=[[Magnoliidae]] |orden=[[Caryophyllales]] |famia=[[Kadushi|Cactaceae]] |genero=''[[Mammillaria]]'' |c-nomber=''Mammillaria mammillaris'' |autor= ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Gustav Karl Wilhelm Hermann Karsten|H.Karst]] |original=''Cactus mammillaris'' |sinonimo=*''Neomammillaria mammillaris'' }} '''Bushito''' (''Mammillaria mammillaris'') ta un [[espesie]] di [[kadushi]] (Cactaceae).<ref name=":0">{{Citeer web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:134797-1 |titel=Mammillaria mammillaris (L.) H.Karst. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-09-09 |werk=Plants of the World Online |taal=en}}</ref> == Taksonomia == ''M. mammillaris'' a wòrdu deskribí orginalmente komo ''Cactus mammillaris'' dor di Carl Linneaus na 1753.<ref name=":2">{{Cite book|datum=1753|doi=10.5962/bhl.title.669 |titel=Species plantarum|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/358485|hoofdstuk=Cactus|pagina=466}}</ref> E espesie a wòrdu klasifiká di nobo den [[Género (biologia)|género]] ''Mammillaria'' dor di Hermann Karst na 1882.<ref>{{Citeer boek|hoofdstuk=Familie 118 Cactaceae|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/12336947|titel=Deutsche Flora. Pharmaceutisch-medicinische Botanik. Ein Grundriss der systematischen Botanik zum Selbststudium für Aerzte, Apotheker und Botaniker|achternaam=Karsten|voornaam=Hermann|url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/12026|doi=10.5962/bhl.title.12026|uitgever=J. M. Spaeth|plaats=Berlin|datum=september 1882|pagina=888}}</ref> == Nòmber == E nomber komun na Kòrsou "bushito" ta komponé di "bushi" (kaketio) i ''-ito'' (diminutivo spañó). E eksistensia di "bushito" na Kòrsou ta indiká ku "bushi" tambe tabata wòrdu usá, kaminda el a wòrdu remplasá pa "[[Kabes di indjan|milon di seru]]".<ref name="Buurt" details="p. 29 (bushi)">{{Cite book|titel=Caquetío Indians on Curaçao during colonial times and Caquetío words in the Papiamentu language|auteur=Gerard van Buurt|jaar=2014|ISBN=978-99904-2-348-8|url=https://www.scribd.com/document/1058967878/Gerard-van-Buurt-Caquetio-Indians-on-Curacao-and-Caquetio-words-in-the-Papiamentu-language-Some-names-of-Animals-and-Plants-in-Papiamentu-8-okt-2014-M}}</ref> Un otro nomber komun ta '''tepelcactus''' (Kòrsou).<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=189525|titel=Mammillaria mammillaris|bezochtdatum=2026-09-09|werk=[[Dutch Caribbean Species Register]]}}</ref> E nomber spesífiko ''mammillaris'' ta nifiká biki (di tete), kual ta referí na e ''tuberkel'' karakterístiko di e espesie.<ref>{{Citeer web|url=https://worldofsucculents.com/mammillaria-mammillaris-woolly-nipple-cactus/|titel=Mammillaria mammillaris (Woolly Nipple Cactus)|bezochtdatum=2026-09-09|datum=2020-12-02|werk=World of Succulents|taal=en-US}}</ref> == Deskripshon == Bushito ta un mata solitario òf un formashon denso di klòmpi. E stam ta bòl, bèrde kla pa skur di koló, lombrá, ku un diameter di 20 cm. Tuberkel kóniko cu poko lana na su base. Spiña sentral (3–5) ta kòrá-brùin, ku top skur, ku madurashon ta bira greis di koló, i un largura di 7–8 mm. Spiña radial (10–16) tambe kòrá-brùin pa greis ku madurashon, i 5–8 mm largu. Flor ku un forma di trèktu, krema-blanku, i 10–12 mm largu. Fruta formá komo un klòp, kòrá, i 10–20 mm largu. Simia chikitu, brùin, i gròf.<ref name="Anderson_2001" details="p. 429">{{Cite book|titel=The Cactus Family|auteur=Anderson, Edward F.|jaar=2001|uitgever=Timber Press|plaats=Portland, Or|url=https://archive.org/details/cactusfamily0000ande/mode/1up}}</ref> == Distribushon i habitat == Bushito ta nativo na [[Colombia|Kolombia]], Venezuela, [[Antia Menor]] ([[Trinidad i Tobago]], [[Karibe Hulandes]]).<ref name=":0" /> Bushito ta un sukulento suparbusto ku ta krese prinsipalmente den temporada di sekura den áreanan ekologikamente tropiko.<ref name=":0" /> {{Appendix}} [[Kategoria:Kadushi]] bgp21m8yek4ktcjlofqx9kwtulju8ov 0 15008 203658 2026-09-09T13:21:04Z Kallmemel 14000 Redirected page to [[Kabes di indjan]] 203658 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Kabes di indjan]] k912dppuudbaywfrzjqokt8r8hrnemo 0 15009 203665 2026-09-09T13:34:34Z Kallmemel 14000 Redirected page to [[Bushito]] 203665 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Bushito]] lgkapzqfxecbesdf10rctvznoyp5ll9 0 15010 203716 2026-09-10T09:21:54Z Caribiana 8320 Created page with "{{Variante|c}} {{infobox luga den pais|variante = c | tipo = Siudat | nomber = Las Piedras | pais = {{VEN}} | tipo_division_adm = Estado | division_adm = [[Falcón]] | tipo_subdivision_adm = Municipio | subdivision_adm = Carirubana }} '''Las Piedras''' ta un siudat kostero den zona nortwèst di [[Venezuela]], situá riba [[Peninsula di Paraguaná]] den estado [[Falcón]]. E ta forma parti di e área metropolitano di [[Punto Fijo]] i ta konosí tambe pa su haf.<r..." 203716 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{infobox luga den pais|variante = c | tipo = Siudat | nomber = Las Piedras | pais = {{VEN}} | tipo_division_adm = Estado | division_adm = [[Falcón]] | tipo_subdivision_adm = Municipio | subdivision_adm = Carirubana }} '''Las Piedras''' ta un siudat kostero den zona nortwèst di [[Venezuela]], situá riba [[Peninsula di Paraguaná]] den estado [[Falcón]]. E ta forma parti di e área metropolitano di [[Punto Fijo]] i ta konosí tambe pa su haf.<ref>{{Cite web|url=http://ports.com/venezuela/port-of-las-piedras/|title = Port of las Piedras, Venezuela}}</ref> E área metropolitano di Punto Fijo ta wòrdu sirbí pa [[Aeropuerto Internacional Josefa Camejo]], ku ta situá den munisipio Los Taques. E aeropuerto ta konektá e peninsula ku otro lugánan den Venezuela i ku destinashonnan internashonal. Aktualmente tin konekshon aéreo ku [[Kòrsou]], miéntras ku servisio regular pa [[Aruba]] a wòrdu suspendé i ta planeá pa bolbe.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/40307 Aeroparaguaná a habri ruta charter entre Las Piedras y Aruba], NoticiaCla (9 di september 2026)</ref> Las Piedras a kuminsá komo un komunidat di piskadó i, ku tempu, a wòrdu ligá na e gran desaroyo industrial di Paraguaná, debí na su serkania di laman i na e komplehonan grandi di refinamentu di petroli na Amuay i Cardon.<ref>[https://tealca.us/en/destinos/las-piedras Las Piedras], tealca.us</ref> {{Appendix|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = 1333640729|titulo=Las Piedras, Venezuela}} {{references}} }} [[Kategoria:Venezuela]] f9jti5095bwxgobi8y21a7xz5ayn0qd 203717 203716 2026-09-10T09:26:04Z Caribiana 8320 203717 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{infobox luga den pais|variante = c | tipo = Lugá | nomber = Las Piedras | pais = {{VEN}} | tipo_division_adm = Estado | division_adm = [[Falcón]] | tipo_subdivision_adm = Municipio | subdivision_adm = Carirubana }} '''Las Piedras''' ta un lugá kostero den zona nortwèst di [[Venezuela]], situá riba [[Peninsula di Paraguaná]] den estado [[Falcón]]. E ta forma parti di e área metropolitano di [[Punto Fijo]] i ta konosí tambe pa su haf.<ref>{{Cite web|url=http://ports.com/venezuela/port-of-las-piedras/|title = Port of las Piedras, Venezuela}}</ref> E área metropolitano di Punto Fijo ta wòrdu sirbí pa [[Aeropuerto Internacional Josefa Camejo]], ku ta situá den munisipio Los Taques. E aeropuerto ta konektá e peninsula ku otro lugánan den Venezuela i ku destinashonnan internashonal. Aktualmente tin konekshon aéreo ku [[Kòrsou]], miéntras ku servisio regular pa [[Aruba]] a wòrdu suspendé i ta planeá pa bolbe.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/40307 Aeroparaguaná a habri ruta charter entre Las Piedras y Aruba], NoticiaCla (9 di september 2026)</ref> Las Piedras a kuminsá komo un komunidat di piskadó i, ku tempu, a wòrdu ligá na e gran desaroyo industrial di Paraguaná, debí na su serkania di laman i na e komplehonan grandi di refinamentu di petroli na Amuay i Cardon.<ref>[https://tealca.us/en/destinos/las-piedras Las Piedras], tealca.us</ref> {{Appendix|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = 1333640729|titulo=Las Piedras, Venezuela}} {{references}} }} [[Kategoria:Venezuela]] 5u8r7haww9vcvxpp13synm0u80pz0p7 0 15011 203732 2026-09-10T10:45:46Z Caribiana 8320 Caribiana moved page [[Saint John]] to [[Saint John (parokia)]] 203732 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Saint John (parokia)]] atm82jseqjyf4c6ayvz24zty8pwt94l